142/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr kröfum B um að H yrði kvaddur fyrir héraðsdóm sem vörslumaður skjala og skyldaður til að leggja fram tilgreind skjöl í máli V hf. gegn B. Í úrskurði Landsréttar var rakið að samkvæmt 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri heimild fyrir því að krefjast afhendingar á skjali sem er í vörslum manns sem er ekki aðili að máli að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Þeirri heimild yrði þó aðeins beitt þegar ekki yrði hjá því komist. Af málsgögnunum mætti ráða að efni umræddra skjala væri greinargerð, tölvuskeyti og fleira vegna annars dómsmáls en hvergi væri í þeim vikið að V hf. eða fyrirsvarsmönnum þess félags. Að teknu tilliti til þess en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var á það fallist að B hefði ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að skjölin hefðu þýðingu fyrir sakarefni málsins þannig að rétt væri að leggja þá skyldu á vörslumann þeirra að afhenda þau. Var kröfu B því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 15. mars 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 1. apríl sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2022 í málinu nr. E- 3326/2016 þar sem leyst var úr kröfum sóknaraðila um að varnaraðilinn H-kk-nf K-kk-nf yrði kvaddur fyrir héraðsdóm sem vörslumaður skjala og skyldaður til að leggja fram tilgreind skjöl í máli varnaraðilans Vogunar hf. gegn sóknaraðila. Kæruheimild er í d-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfu hans um afhendingu gagna til löglegrar úrlausnar en til vara að úrskurðað verði að varnaraðilanum H-kk-þgf K-kk-þgf sé skylt að afhenda fyrir dómi skjöl sem hann hefur lagt fram sem dómskjöl nr. 28, 35- 38 og 40 í málinu nr. E- 1916/2021 sem rekið er fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar úr hendi þeirra varnaraðila sem láta málið til sín taka í Landsrétti. 3

Varnaraðilinn Vogun hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

4

Varnaraðilinn H-kk-nf K-kk-nf hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Málsatvik

5

Málsatvik eru reifuð í hinum kærða úrskurði. Svo sem þar kemur fram höfðaði varnaraðili Vogun hf. mál þetta til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna kaupa á hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. 16. febrúar 2006 fyrir samtals 198.295.020 krónur og 19. desember 2007 fyrir samtals 170.509.998 krónur. Kröfur varnaraðila eru á því byggðar að þegar hann hafi keypt hlutabréfin hafi sóknaraðili með saknæmum hætti haldið frá honum upplýsingum um að Samson eignarhaldsfélag ehf. færi með yfirráð í Landsbanka Íslands hf. og að bankinn stundaði umfangsmiklar lánveitingar til félaga sem voru undir stjórn sóknaraðila.

6

Sóknaraðili krefst í málinu sýknu af kröfum varnaraðila. Sýknukröfuna reisir sóknaraðili meðal annars á þeirri málsástæðu að kröfur varnaraðila hafi verið fyrndar við höfðun málsins. Varnaraðili hafi sýnt af sér stórkostlegt tómlæti og allir fyrningarfrestir verið liðnir er málið var höfðað, sbr. 2. og 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

7

Með erindi til Héraðsdóms Reykjavíkur 21. september 2021 krafðist sóknaraðili þess að varnaraðili, H-kk-nf K-kk-nf, yrði kvaddur fyrir dóminn sem vörslumaður skjala, sbr. 68. gr. laga nr. 91/1991, og skyldaður til þess að leggja fram „(a) greinargerð vörslumanns í héraðsdómsmálinu í Reykjavík nr. E- 1916/2021 og (b)

„tugi tölvupósta og annarra dómskjala“ sem hann hafur lagt fram“ í því máli og vísað til í opinberri yfirlýsingu sinni 30. júní 2021. Til stuðnings kröfunni var í erindi sóknaraðila vísað til þess að í máli þessu gæti meðal annars reynt á hvort ætlaðar kröfur varnaraðila Vogunar hf. séu fyrndar. Niðurstaða þar um gæti meðal annars ráðist af því hvenær félagið hafi mátt vita um tjón sitt og þann sem það byggi á að beri ábyrgð á því, sbr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Við fyrirtöku málsins 24. september 2021 gerði sóknaraðili þá varakröfu að því er tekur til b-liðar kröfugerðar hans samkvæmt framansögðu, að varnaraðili H-kk-nf yrði skyldaður til að leggja fram dómskjöl nr. 35- 40 í framangreindu héraðsdómsmáli. Með úrskurði héraðsdóms 9. nóvember 2021 var varnaraðila gert skylt að afhenda sóknaraðila dómskjal nr. 39 í umræddu héraðsdómsmáli en öðrum kröfum hans hafnað. Sóknaraðili skaut úrskurðinum til Lands réttar sem með úrskurði sínum 11. janúar 2022 felldi hann úr gildi þar sem ekki hefði verið fylgt fyrirmælum 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 við uppkvaðningu hans.

Málið var endurflutt í héraði 16. febrúar 2022 og var kröfugerð sóknaraðila þá hin sama og áður. Héraðsdómur úrskurðaði í málinu að nýju með hinum kærða úrskurði og komst að sömu niðurstöðu og í fyrri úrlausn sinni. Fyrir Landsrétti hefur sóknaraðili breytt kröfugerð sinni í það horf sem áður greinir.

8

Kröfu sína um ómerkingu hins kærða úrskurðar byggir sóknaraðili í fyrsta lagi á því að héraðsdómari hafi hafnað kröfum hans í heild sinni án þess að fjalla sérstaklega um einstök tölvuskeyti og viðhengi sem sérstaklega hafi verið vísað til af hálfu sóknaraðila með því að tilgreina blaðsíðunúmer í viðkomandi dómskjali. Í ýtrustu kröfum sóknaraðila felist hið minna í hinu meira í samræmi við meginreglu þess efnis sem gildi á sviði einkamálaréttarfars. Með því að líta fram hjá þessu hafi héraðsdómari ekki sinnt þeirri skyldu sinni að fjalla um alla þætti kröfugerðar sóknaraðila.

Ómerkingarkrafa styðst í öðru lagi við þau rök að í úrskurði sínum hafi héraðsdómari án lagaheimildar afmáð nöfn sendenda og móttakenda tölvuskeyta sem kröfugerð sóknaraðila tekur til. Skýringar sem héraðsdómari hafi gefið á þessari ákvörðun sinni standist ekki skoðun. Í þriðja lagi byggir sóknaraðili kröfu sína um ómerkingu á því að hafi héraðsdómari talið að í hinum tilgreindu skjölum kynnu að leynast upplýsingar sem væru háðar þagnarskyldu hefði hann átt að úrskurða um skyldu til að leggja skjölin fyrir dóm í trúnaði, sbr. 1. mgr.69. gr. laga nr. 91/1991.

9

Um málsatvik, málsástæður og lagarök er að öðru leyti vísað til hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

10

Krafa sóknaraðila er reist á 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Í fyrrnefnda ákvæðinu segir að sé skjal í vörslum manns sem er ekki aðili að máli geti aðili krafist að fá það afhent til framlagningar í máli ef vörslumanni er skylt að afhenda það aðilanum án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að vörslumanni sé skylt að bera vitni um það í málinu. Þá segir meðal annars í síðarnefnda ákvæðinu að verði vörslumaður skjals ekki við kröfu aðila um að láta það af hendi geti aðili lagt þau gögn sem um getur í 4. mgr. 67. gr. laganna fyrir dómara ásamt skriflegri beiðni um að vörslumaður verði skyldaður með úrskurði til að afhenda skjalið fyrir dómi. Telji dómari ekki útilokað að skjalið hafi þýðingu í málinu kveður hann aðila og vörslumann fyrir dóm og gefur þeim kost á að tjá sig um beiðnina. Að því loknu kveður dómari upp úrskurð ef með þarf um skyldu vörslumanns til að afhenda aðila skjalið, sbr. þó 69. gr. laganna.

11

Ákvæði laga nr. 91/1991 eru meðal annars reist á þeim meginreglum að aðilar hafi í einkamáli, hvor eða hver fyrir sitt leyti, forræði á sönnunarfærslu og leggi fram sönnunargögn, sem þeir ýmist hafa þegar undir höndum eða afla frá öðrum undir rekstri málsins. Við slíka öflun sönnunargagna geti aðili ekki fengið gagnaðila sinn knúinn til athafna, hvorki til að gefa munnlega skýrslu fyrir dómi né láta af hendi skjöl eða önnur sýnleg sönnunargögn, en verði gagnaðili ekki við áskorun um slíkar athafnir megi skýra neitun hans á þann hátt sem aðilanum er hagfelldastur. Aðili geti á hinn bóginn krafist atbeina þriðja manns til sönnunarfærslu undir rekstri máls með því að fá hann skyldaðan til að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni eða til að afhenda tiltekið skjal eða annað sýnilegt sönnunargagn til framlagningar þar, enda sanni aðili að sönnunargagnið sé til og í vörslum þess manns. Af þessum meginreglum, sem búa meðal annars að baki 1. mgr. 46. gr., 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991, verður að taka mið við skýringu þeirra. Af því leiðir meðal annars að heimildir aðila til að krefjast sönnunargagna úr hendi þess, sem ekki á aðild að máli hans og gagnaðila, verður að skýra með tilliti til þess að þriðja manni verður að meginreglu ekki gert að þola afskipti af einkamálefnum sínum vegna ágreinings annarra að einkarétti, en þurfi til slíkra afskipta að koma verði honum ekki íþyngt meira en nauðsyn ber til að virtum hagsmunum málsaðila, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. mars 2005 í máli nr. 55/2005. Til samræmis við þetta er dómaframkvæmd skýr um að þessum heimildum verði því aðeins beitt að ekki verði hjá því komist.

12

Með hinum kærða úrskurði er tekin rökstudd afstaða til þess hvort vörslumanni umræddra skjala, varnaraðila H-kk-þgf, yrði gert skylt að afhenda þau miðað við þá lýsingu sem hann gaf á efni þeirra. Ekki er á það fallist að á úrskurðinum séu þeir annmarkar að ástæða sé til að ómerkja hann. Þeirri kröfu sóknaraðila er því hafnað.

13

Framangreindur vörslumaður hefur mótmælt því að afhenda sóknaraðila þau skjöl sem kröfugerð hans fyrir Landsrétti tekur til. Um er að ræða tilgreind dómskjöl í máli sem lögð hafa verð fram í dómsmáli sem fyrirtækið Alvogen hefur höfðað gegn vörslumanninum. Skjölunum er lýst í hinum kærða úrskurði og byggist sú lýsing á upplýsingum vörslumannsins eins og áður er getið. Auk greinargerðar hans í framangreindu dómsmáli lýtur krafa sóknaraðila að ýmsum tölvuskeytum milli tilgreindra aðila og viðhengjum við þau sem lögð hafa verið fram í umræddu dómsmáli. Af lýsingunni að dæma lúta þau að undirbúningi og öflun gagna fyrir málshöfðun gegn sóknaraðila. Hvergi er þar vikið að varnaraðilanum Vogun hf. eða fyrirsvarsmönnum þess félags. Dagsetningar samskiptanna koma fram í hinum kærða úrskurði en elstu tölvuskeytin eru frá haustmánuðum 2010. Í máli varnaraðila gegn sóknaraðila hafa verið lögð fram gögn frá sama tíma þar sem hreyft er sjónarmiðum er lúta að háttsemi sóknaraðila sem geta bakað honum skaðabótaskyldu gagnvart hluthöfum í Landsbanka Íslands hf.

14

Að teknu tilliti til þess sem hér hefur verið rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna til hins kærða úrskurðar er á það fallist að sóknaraðili hafi ekki fært fyrir því viðhlítandi rök að þau skjöl, sem krafa hans fyrir Landsrétti lýtur að, hafi þá þýðingu fyrir sakarefni málsins að rétt sé að leggja þá skyldu á vörslumann þeirra að afhenda skjölin á grundvelli 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Verður úrskurður héraðsdóms því staðfestur að því leyti sem hann hefur verið kærður til Landsréttar og á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

15

Samkvæmt framangreindum málsúrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað svo sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hafnað er kröfu sóknaraðila, B-kk-ef T-kk-ef B-kk-ef, um að varnaraðila, H-kk-þgf K-kk-þgf, verði gert að afhenda dómskjöl nr. 28, 35- 38 og 40 í máli nr. E- 1916/2021 sem rekið er fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, Vogun hf., 300.000 krónur í kærumálskostnað.