721/2018

Útdráttur

Í málinu krafðist SG þess að felld yrði úr gildi veðsetning fasteignar hennar sem veitt var sem trygging á skuld samkvæmt veðskuldabréfi sem barnabarn hennar gaf út til BL árið 2007 og að BL yrði gert að aflýsa veðinu. Þá krafðist SG endurgreiðslu úr hendi BL. Í dómi Landsréttar kom fram að SG hefði ekki sýnt fram á það að BL hefði borið skylda til þess að framkvæma greiðslumat á lántaka við lántökuna. Slík skylda yrði ekki leidd af nánar tilgreindum lögum, viðskiptavenju eða lánareglum BL. Jafnframt féllst rétturinn ekki á að efni væru til að víkja skuldbindingu SG til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var BL því sýknað af kröfum SG.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. september 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2018 í málinu nr. E4094/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að felld verði úr gildi veðsetning sem hún veitti í fasteign sinni að Marklandi 6, 108 Reykjavík, fastanúmer […], með undirritun sinni á veðskuldabréf nr. 3007, útgefnu af K-kk-þgf H. P-kk-þgf til Lífeyrissjóðs starfsmanna sveitarfélaga 21. mars 2007, upphaflega að fjárhæð 4.200.000 krónur. Þá krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að aflýsa veðskuldabréfinu af fasteigninni og að stefndi greiði henni 3.047.366 krónur að viðbættum nánar tilgreindum dráttarvöxtum.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar.

Niðurstaða

4 Í máli þessu krefst áfrýjandi þess að felld verði úr gildi veðsetning fasteignar að Marklandi 6, sem veitt var sem trygging á skuld samkvæmt veðskuldabréfi sem barnabarn hennar gaf út 21. mars 2007. Til stuðnings ógildingarkröfunni er vísað til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sem og lánareglna stefnda. Þá er á því byggt að á grundvelli viðskiptavenju, nánar tilgreindra lagareglna um starfsemi fjármálafyrirtækja og lífeyrissjóða sem og almennra óskráðra meginreglna hafi stefnda borið að leggja mat á greiðslugetu lántakans og veita áfrýjanda upplýsingar um niðurstöðu þess mats. Þar sem það hafi ekki verið gert beri að fella veðsetninguna úr gildi og gera stefnda að aflýsa veðinu af fasteigninni og endurgreiða henni þá fjárhæð sem hún hafi innt af hendi vegna hennar.

5 Á þeim tíma sem veðsetningin átti sér stað var ekki að finna í settum lögum ákvæði sem kvað á um skyldu lífeyrissjóða til að framkvæma greiðslumat við þær aðstæður sem mál þetta fjallar um. Höfðu lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn þá ekki tekið gildi en jafnframt liggur fyrir að stefndi átti ekki aðild að samkomulagi um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 þar sem var að finna ákvæði af þessum toga. Í dómaframkvæmd hefur ekki verið fallist á að sú venja hafi ríkt árið 2007 að lífeyrissjóðir könnuðu greiðslugetu lántaka áður en lán með lánsveði væri veitt eða að slíka skyldu mætti leiða af ýmsum almennum ákvæðum laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, eldri laga nr. 33/2002 um verðbréfaviðskipti, laga nr. 57/2005 um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum eða 36. gr. laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, sbr. dóm Hæstaréttar 30. mars 2017 í máli nr. 483/2016. Af hálfu áfrýjanda hafa engin gögn eða upplýsingar verið lögð fram sem geta rennt stoðum undir staðhæfingu hans um venju af þeim toga en fyrir því ber hann sönnunarbyrðina, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt því og með vísan til fyrrgreinds dóms Hæstaréttar verður skylda stefnda til að framkvæma greiðslumat ekki leidd af fyrrgreindum lögum, samkomulaginu frá 2001 eða viðskiptavenju. Eftir stendur þá að staðreyna hvort slíka skyldu megi leiða af lánareglum stefnda.

6 Þegar áfrýjandi veðsetti stefnda fasteign sína voru í gildi lánareglur stefnda frá 25. ágúst 2005. Skilyrði fyrir lánsúthlutun voru að umsóknareyðublöð væru útfyllt á fullnægjandi hátt og fullnægjandi gögnum skilað. Samkvæmt reglunum gat lánsfjárhæð verið allt að 5.000.000 króna en í þeim var kveðið á um að umsækjendur gætu fengið hærra lán „að undangengnu sérstöku greiðslumati“. Fram kom að „í þeim tilvikum“ væru „gerðar auknar kröfur vegna mats á veðhæfni eignar“. Þau fylgiskjöl sem áttu að fylgja umsókn voru nýtt veðbókarvottorð, fasteigna og brunabótamat, síðustu kvittanir fyrir afborgunum af lánum samkvæmt veðbókarvottorði, veðheimild frá þinglýstum eiganda fasteignar „auk yfirlýsingar hans … um að honum sé ljós sú ábyrgð er fylgir því að lána veð“, afrit af þinglýstum kaupsamningi í þeim tilvikum sem eign hefði skipt um eigendur á síðustu tveimur árum og veðleyfi ef þess væri þörf vegna áhvílandi skulda. Í kaflanum um fylgiskjöl kom loks fram að „heimilt væri að óska eftir að umsækjandi ger[ð]i sérstaka grein fyrir áætlaðri greiðslubyrði sinni og tekjum“ og að sjóðnum væri „heimilt að synja um lánveitingu“ ef hann mæti það sem svo að umsækjandi réði ekki við þá skuldbindingu sem lántakan hefði í för með sér.

7 Samkvæmt framangreindu gerðu lánareglur stefnda ekki ráð fyrir því að greiðslumat færi fram nema í þeim tilvikum er sótt væri um lán að fjárhæð 5.000.000 króna eða hærra. Í reglunum var hvergi kveðið á um að við mat á fjárhæð láns í þessu samhengi ætti að horfa til eldri lána stefnda eða annarra en ekki verður fallist á að hægt sé með túlkun að leiða slíka skyldu af reglunum. Fyrir liggur að lántaki sótti um lán að fjárhæð 4.200.000 krónur en samkvæmt því gerðu lánareglurnar ekki ráð fyrir því að greiðslumat færi fram í aðdraganda lánveitingarinnar.

8 Í gögnum málsins liggur fyrir yfirlýsing frá 20. mars 2007 sem áfrýjandi undirritaði í aðdraganda lánveitingarinnar. Þótt í henni hafi verið vísað til þess að hún tengdist fyrirhuguðu láni frá Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar gat áfrýjanda ekki dulist að um lán frá stefnda væri að ræða er hún undirritaði skuldabréfið sem bar með sér að stefndi væri kröfuhafi. Með yfirlýsingunni staðfesti áfrýjandi að henni væri kunnugt um hvaða ábyrgð og áhætta fylgdi ákvörðun um að veita lánsveð og að hún yrði ekki tekin nema „mikið traust“ væri borið til lántaka. Ekki verður ráðið af gögnum málsins að stefndi hafi á þeim tíma sem lánið var veitt haft sérstakt tilefni til að ætla að lántakinn myndi ekki geta efnt skuldbindingar sínar samkvæmt veðskuldabréfinu. Hafði hann því ekkert sérstakt tilefni til að vara áfrýjanda sérstaklega við því að veita lánsveðið umfram það sem gert var með því að kalla eftir fyrrgreindri yfirlýsingu um að henni væri ljós sú áhætta sem því fylgdi. Af þessum sökum verður ekki fallist á að efni séu til að víkja skuldbindingu áfrýjanda til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.

9 Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar með talið um málskostnað vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi.

10 Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kvk-nf G-kvk-nf, greiði stefnda, Brú lífeyrissjóði starfsmanna sveitarfélaga, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.