310/2021

Útdráttur

X var ákærður fyrir nauðgun í tveimur ákæruliðum samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Samkvæmt fyrri ákærulið var X gefið að sök að hafa vorið 2013 haft önnur kynferðismök við A, án hennar samþykkis, með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung í íbúð X og A, þar sem A lá í hjónarúmi í stofunni, ásamt syni þeirra. Þar að auki var X gefið að sök að hafa beitt A ofbeldi stuttu síðar í eldhúsi íbúðarinnar. Í síðari ákærulið var X gefið að sök að hafa í maí 2015 gert tilraun til að hafa samræði við A og haft önnur kynferðismök við hana án hennar samþykkis og með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung. Í dómi Landsréttar var talið að nægileg sönnun hafi komið fram um að X hafi sýnt af sér þá háttsemi sem greindi í fyrri ákæruliðnum og með því móti sem þar var lýst, að frátalinni þeirri háttsemi að slá A í líkama. Aftur á móti er varðar síðari ákærulið komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að færa fram nægilega sönnun um að X hafi í maí 2015 gert tilraun til að hafa samræði og önnur kynferðismök við A, án samþykkis A og með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung eins og lýst var í síðari ákæruliðnum. Var X því sýknaður af þeirri háttsemi.

Við ákvörðun refsingar var tekið tillit til þess að háttsemi sem X var sakfelldur fyrir átti sér stað fyrir um það bil níu árum og lá fyrir að sá langi tími var ekki rakinn til atvika sem hann bar ábyrgð á. Refsing X var ákveðin fangelsi í tvö og hálft ár, en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var X gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 30. mars 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 2. febrúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð og bundin skilorði. Þá krefst ákærði þess að miskabótakröfu brotaþola verði vísað frá en til vara að hún verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um greiðslu skaðabóta til hennar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Mál þetta var höfðað með ákæru héraðssaksóknara 20. ágúst 2020 þar sem ákærða var gefin að sök nauðgun í báðum liðum hennar. Samkvæmt fyrri ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa vorið 2013 haft önnur kynferðismök við brotaþola, þáverandi sambýliskonu sína og barnsmóður, án hennar samþykkis, með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung þar sem hún lá í hjónarúmi í stofunni, við hliðina á [...] syni þeirra ákærða. Ákærði hafi lag stofan á hana, sett fingur inn í leggöng hennar og rifið og klórað kynfæri hennar að utan og innan. Stuttu síðar, er hún var stödd í eldhúsi íbúðarinnar, hafi ákærði ýtt henni upp að vaski, slegið hana í höfuð og líkama og klórað hana á lærum og í kringum kynfærin, stungið fingri inn í leggöng hennar og rifið og klipið í kynfæri hennar. Meðan á þessu stóð hafi brotaþoli reynt ítrekað með orðum og athöfnum að fá ákærða til að láta af háttseminni. Þá er því lýst í ákæru að af þessu hafi brotaþoli hlotið áverka á og við kynfærasvæðið.

6

Við aðalmeðferð málsins í héraði féll ákæruvaldið frá þeirri lýsingu á háttsemi ákærða í þessum ákærulið að hann hafi umræddu sinni slegið brotaþola í líkama.

7

Í síðari lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa í maí 2015 á heimili[...] gert tilraun til að hafa samræði við brotaþola og haft önnur kynferðismök við hana, án hennar samþykkis og með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung, með því að leggjast ofan á hana, klæða hana úr nærbuxum gegn vilja hennar, strokið líkama hennar, brjóst og kynfæri og gert tilraun til að koma lim sínum inn í leggöng hennar og þegar það hafi ekki gengið klipið í kynfæri hennar og í kjölfarið þar sem hún sat á stól, tekið um höfuð hennar og haldið í hár hennar og þvingað lim sínum upp í hana en meðan á þessu stóð hafi brotaþoli með orðum og athöfnum ítrekað reynt að fá ákærða til að láta af háttseminni. Þá er því lýst að af þessu hafi brotaþoli hlotið nánar tilgreinda áverka á og við kynfærasvæði og á brjóstum.

8

Brot ákærða samkvæmt báðum ákæruliðum voru talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

9

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt fyrri ákærulið í samræmi við endanlega kröfugerð ákæruvaldsins. Ákærði var á hinn bóginn sýknaður af þeirri háttsemi sem samkvæmt síðari lið ákærunnar fólst í því að neyða brotaþola til að hafa við hann munnmök. Ákæruvaldið fellir sig við þá niðurstöðu. Að öðru leyti var ákærði sakfelldur vegna þeirrar háttsemi sem þar er lýst. Ákærða var gert að sæta fangelsi í tvö og hálft ár og jafnframt dæmdur til að greiða brotaþola 3.000.000 króna í miskabætur með nánar tilgreindum vöxtum. Loks var ákærði dæmdur til að greiða 2/3 hluta bæði málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns og þóknunar skipaðs réttargæslumanns brotaþola, auk þess sem honum var gert að greiða annan sakarkostnað að fullu.

10

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi sem og framburði ákærða og vitna í héraði. Ákærði hét áður [...]. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar í heild sinni hljóð- og myndupptökur af framburði ákærða, brotaþola og vitnanna B, dóttur brotaþola, C, móður brotaþola, og D, bróður brotaþola. Þá gaf skýrslu sem vitni E, frændi brotaþola. Kvaðst hann muna eftir því að brotaþoli hefði sagt sér frá því að hún hefði þurft að fara á sjúkrahús eftir að ákærði hefði klórað hana inni í kynfærum hennar.

Niðurstaða

Ákæruliður I

11

Ákærði hefur neitað því að hafa framið það brot sem honum er gefið að sök í fyrri lið ákæru. Hann lýsti því bæði hjá lögreglu og í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins í héraði að samband þeirra brotaþola hefði verið stormasamt og þau rifist mikið. Þá kannaðist hann jafnframt við að hann hefði átt það til að ýta við henni með þeim hætti að stjaka við henni þegar hún hefði verið „orðin agressív.“ Svo sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi er ekki fullt samræmi í framburði ákærða hjá lögreglu annars vegar og í skýrslu hans við aðalmeðferð málsins í héraði hins vegar um samskipti þeirra brotaþola umrætt sinn og hvað hann hafi átt við þegar hann tók svo til orða að hann hefði „farið fram úr sér“.

12

Á hinn bóginn var framburður brotaþola í aðalatriðum á einn veg um þau atriði sem máli skipta bæði við skýrslutöku hjá lögreglu og við aðalmeðferð málsins í héraði.

Fær hann jafnframt stoð í vætti vitna, svo sem rakið er í niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms. Er þá einkum litið til framburðar B, D, og C um það sem þau sáu og heyrðu í umrætt sinn, sem og framburðar þeirra um líðan hennar eftir atvikið. Er vætti þeirra lýst í hinum áfrýjaða dómi en þar kemur meðal annars fram að vitnið B hafi séð ákærða liggja ofan á brotaþola, heyrt þau eiga í átökum og skynjað að brotaþoli hefði verið að reyna að koma ákærða ofan af sér. Þá hefði hún séð ákærða kýla brotaþola í gagnaugað. Vitnið D kvaðst hafa heyrt læti og séð brotaþola grátandi og í miklu uppnámi. Brotaþoli hefði jafnframt sagt honum að ákærði hefði lamið hana. Vitnið C lýsti því að hún hefði heyrt öskur af neðri hæðinni þar sem ákærði og brotaþoli bjuggu og að brotaþoli hefði skömmu síðar komið upp á efri hæðina til vitnisins og föður brotaþola. Í kjölfar atviksins hefði brotaþoli átt erfitt með bæði að ganga og pissa. Þá báru vitnin um að ákærði hefði verið rekinn út af heimilinu í kjölfar þessa atviks.

Framburður brotaþola fær jafnframt nokkurn stuðning í vætti E fyrir Landsrétti sem getið er hér að framan.

13

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi skal við mat á sönnunargildi vitnisburðar meðal annars hugað að afstöðu vitnis til ákærða og eftir atvikum brotaþola, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en ljóst er að framangreind vitni eru öll nátengd brotaþola. Þegar litið er til framangreinds vitnisburðar þeirra um það sem þau sáu og heyrðu í umrætt sinn og að öðru leyti með vísan til röksemda héraðsdóms að þessu leyti verður að telja að unnt sé að taka mið af vætti þessara vitna sem lýst er hér að framan við úrlausn málsins, þrátt fyrir tengsl þeirra við brotaþola.

14

Að því er varðar þá vörn ákærða að hann hafi á þeim tíma sem ákæran lýtur að jafnan nagað niður neglur sínar þannig að þær hafi ávallt verið mjúkar, er þess að geta að þeim brotaþola ber ekki saman að þessu leyti. Brotaþoli heldur því fram að ákærði hafi alltaf verið með langar neglur. Engin rannsókn fór fram hjá lögreglu á þessu atriði, hvorki með öflun ljósmynda af ákærða frá þessum tíma né með öðrum hætti.

Allt að einu verður fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að jafnvel þótt lýsing ákærða á nöglum hans yrði lögð til grundvallar við úrlausn málsins útiloki það ekki að atvik hafi gerst með þeim hætti sem brotaþoli lýsir og getur hún því ekki ráðið úrslitum hér.

15

Í ljósi alls framanritaðs en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á það mat hans að framburður ákærða teljist ótrúverðugur að því leyti sem hann fær ekki stuðning í öðrum gögnum. Verður niðurstaða samkvæmt fyrri ákærulið því ekki reist á framburði ákærða sem fer gegn framburði brotaþola en hann er metinn trúverðugur í ljósi alls framangreinds, enda fær hann stoð í vætti vitna og

öðrum gögnum málsins.

16

Með vísan til þess sem hér að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að komin sé fram nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum , um að ákærði hafi sýnt af sér þá háttsemi sem greinir í þessum ákærulið og með því móti sem þar er lýst, að frátalinni þeirri háttsemi að slá brotaþola í líkama, í samræmi við breytingu ákæruvaldsins á kröfugerð sinni undir rekstri málsins í héraði.

Ákæruliður II

17

Ákærði hefur neitað því að hafa framið þau brot sem honum eru gefin að sök í síðari lið ákæru. Svo sem áður er getið fellir ákæruvaldið sig við þá niðurstöðu héraðsdóms að sýkna ákærða af þeirri háttsemi að hafa neytt brotaþola til munnmaka samkvæmt ákæruliðnum. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sú niðurstaða staðfest.

18

Ákærði og brotaþoli eru ein til frásagnar um þau atvik sem lýst er í þessum ákærulið.

Hér að framan eru raktar þær forsendur sem liggja til grundvallar því mati að framburður ákærða hafi verið ótrúverðugur að því leyti sem hann fær ekki stuðning í öðrum gögnum. Að því er þennan ákærulið varðar lýtur vætti vitna á hinn bóginn eingöngu að því hvernig líðan brotaþola var þegar hún kom heim frá [...]eftir að hafa dvalið þar umrædda helgi. Bar vitnið B á þann veg að brotaþoli hefði verið ólík sjálfri sér og að það hefði verið eins og eitthvað væri tómt í henni. Einnig kvaðst vitnið hafa tekið eftir því að brotaþoli hefði haltrað og átt erfitt með að pissa. Vitnið C lýsti því að eftir [...]ferðina hefði brotaþoli verið „eins og andlega dofin“ og henni hefði verið illt. Kvað vitnið brotaþola þó eingöngu hafa sagt henni að eitthvað hefði komið upp á. Að þessu gættu er ekki unnt að líta svo á að framburður brotaþola njóti nægilegs stuðnings í vætti vitnanna um þá háttsemi sem ákært er fyrir. Þá verður hvorki talið að læknabréf F kvensjúkdómalæknis 29. október 2018 né vætti hennar í héraði, sem gerð er grein fyrir í héraðsdómi, séu afdráttarlaus um að þau einkenni brotaþola, sem þar er lýst, séu til komin vegna háttsemi ákærða umrætt sinn. Samkvæmt framangreindu stendur því orð gegn orði.

19

Það er meginregla í sakamálaréttarfari að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvíli á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Að þessu gættu og því sem áður er rakið um framburð vitna verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi, gegn eindreginni neitun ákærða, tekist að færa fram nægilega sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. sömu laga, um að ákærði hafi í maí 2015 gert tilraun til að hafa samræði við brotaþola og haft önnur kynferðismök við hana, án hennar samþykkis og með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung eins og nánar er lýst í þessum ákærulið. Verður ákærði því sýknaður af þeirri háttsemi.

Ákvörðun refsingar og fleira

20

Samkvæmt framangreindu hefur ákærði verið sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í fyrri ákærulið og er þar rétt heimfærð til refsiákvæða.

21

Fallist er á þau refsisjónarmið sem rakin eru í hinum áfrýjaða dómi með vísan til 1., 2., 3. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvö og hálft ár.

22

Háttsemin sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir átti sér stað fyrir um það bil níu árumog liggur fyrir að sá langi tími verður ekki rakinn til atvika sem hann ber ábyrgð á. Að teknu tilliti til þess og þar sem sakaferill ákærða hefur ekki áhrif við ákvörðun refsingar hans þykir rétt að fresta fullnustu refsingarinnar í þrjú ár frá uppkvaðningu dóms þessa haldi hann almennt skilorð samkvæmt 57. gr. almennra hegningarlaga.

23

Fallist er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að ákærði beri bótaábyrgð gagnvart brotaþola á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, enda var brot það, sem hann er nú sakfelldur fyrir, til þess fallið að valda brotaþola miska. Fjárhæð miskabóta þykir hæfilega ákveðin 2.000.000 krónur og ber hún vexti og dráttarvexti í samræmi við ákvæði héraðsdóms.

24

Samkvæmt framangreindri niðurstöðu um sýknu ákærða af hluta sakargifta og með vísan til 1. mgr. 235. gr. og 1. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða helming sakarkostnaðar í héraði sem samtals nemur 2.155.940 krónum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem þar voru ákveðin. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

25

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem samtals nemur 1.438.440 krónum, en þar eru meðtalin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans sem teljast hæfilega ákveðin 1.000.000 króna að meðtöldum virðisaukaskatti og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem telst hæfilega ákveðin 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Sakarkostnaður fyrir Landsrétti greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í tvö og hálft ár en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði brotaþola, A, 2.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. febrúar 2016 til 20. nóvember 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í héraði sem samtals nemur 2.155.940 krónum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem þar voru ákveðin.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins sem samtals nemur 1.438.440 krónum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, J-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, samtals 1.000.000 króna og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef I-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, samtals 400.000 krónur.