390/2018

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Í um að fresta flutningi á frávísunarkröfu G þar til fyrir lægi matsgerð sem Í hugðist leggja fram en þó eigi lengur en til tiltekins tíma. Var meðal annars litið til þess að matsbeiðni hefði verið lögð fram eins skjótt og unnt var og væri matsgerðinni ætlað að renna stoðum undir útreikninga á fjárhæð kröfu Í og treysta grundvöll hennar. Hefði Í af því brýna hagsmuni að afla hennar áður en frávísunarkrafan yrði flutt. Þá sæi fyrir endann á matsferlinu.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. maí 2018 en kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. apríl 2018 í málinu nr. X[…]/2014 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fresta flutningi á frávísunarkröfu sóknaraðila þar til fyrir lægi matsgerð í málinu nr. M147/2013 en þó eigi lengur en til 15. nóvember 2018. Kæruheimild er í hlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi „og lagt verði fyrir héraðsdómara að láta fara fram flutning um frávísunarkröfu sóknaraðila“. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Hinn 28. júní 2013 lýsti varnaraðili kröfu að fjárhæð 7.707.632.027 krónur við slitameðferð sóknaraðila. Kröfunni var lýst sem búskröfu, sbr. 3. tl. 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en krafan á rót að rekja til kaupa varnaraðila á öllu hlutafé í Byr hf. af sóknaraðila og íslenska ríkinu samkvæmt kaupsamningi 12. júlí 2011.

5 Byggir varnaraðili kröfu sína á því að tilgreind útlán í eigu Byrs hf. hafi ekki verið metin með réttum hætti í reikningsskilum félagsins og hafi virði útlánanna verið mun minna en upplýsingar sem honum voru veittar hafi borið með sér. Í kröfulýsingu hans kemur fram að fjárkrafan sé aðallega reist á ákvæðum fyrrgreinds kaupsamnings sem mælti fyrir um vanefndaúrræði kaupanda vegna rangrar eða ófullnægjandi upplýsingagjafar seljanda. Um tölulega útlistun kröfu sinnar vísaði varnaraðili meðal annars til athugunar sinnar og skýrslu KPMG hf., en áskildi sér rétt til að,,leggja fram álitsgerðir sérfróðra manna eða afla eftir atvikum matsgerðar dómkvaddra manna til að endurmeta fjárhagsleg uppgjör Byrs hf. sem lögð voru til grundvallar við gerð kaupsamnings, til að renna frekari stoðum undir kröfugerðina og meta atriði henni tengd“. Þáverandi slitastjórn sóknaraðila hafnaði kröfunni og tilkynnti varnaraðila um þá afstöðu með bréfi 30. september 2013.

6 Varnaraðili óskaði eftir því við héraðsdóm með bréfi 11. nóvember 2013 að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta nánar tilgreind atriði tengd lýstri kröfu hans. Munu hafa verið dómkvaddir matsmenn 16. maí 2014 en þann dag var ágreiningsmál vegna kröfu varnaraðila þingfest í héraðsdómi. Fékk varnaraðili frest til að skila greinargerð af sinni hálfu og var málinu frestað þrisvar sinnum í því skyni en varnaraðili lagði fram greinargerð af sinni hálfu í þinghaldi 7. nóvember 2014. Óskaði þá sóknaraðili eftir fresti til að leggja fram greinargerð af sinni hálfu og var veittur frestur til 6. febrúar 2015 í því skyni. Málið var þó ekki tekið fyrir fyrr en 2. október sama ár og var þá bókað að vegna yfirstandandi vinnu við matsgerð hafi málsaðilar orðið ásáttir um að sóknaraðili fengi frest til að leggja fram greinargerð sína þar til niðurstaða matsmanna lægi fyrir, þannig að varnir sóknaraðila gætu tekið mið af matsgerðinni. Yrði sóknaraðila því veittur frekari frestur til að leggja fram greinargerð í málinu, sem ekki yrði markaður skemmri tími en til desember 2015. Málið var næst tekið fyrir 26. febrúar 2016 og óskaði sóknaraðili þá eftir frekari fresti til að leggja fram greinargerð. Bókað var að matsmenn hefðu enn ekki skilað matsgerð og væri næsti matsfundur í kringum 18. mars það ár. Var varnaraðili samþykkur fresti sem var veittur til 6. maí 2016. Í því þinghaldi var málinu enn frestað að ósk sóknaraðila og næst tekið fyrir 23. september sama ár. Þá óskaði sóknaraðili eftir frekari fresti til að skila greinargerð af sinni hálfu þar til matsgerð lægi fyrir. Bókað var að lögmaður varnaraðila upplýsti að vinna við matsgerð hefði dregist úr hömlu og að matsbeiðandi hefði gert athugasemdir við það og leitast við að fá matsvinnu hraðað. Varð samkomulag um að fresta málinu til 2. desember sama ár. Í því þinghaldi varð samkomulag um að fresta málinu til 3. mars 2017 en upplýst var að matsgerð væri enn ekki tilbúin. Eftir það var málinu frestað þrisvar en í þinghaldi 8. september 2017 var bókað að nýr lögmaður hefði tekið við málinu af hálfu sóknaraðila. Óskuðu lögmenn aðila sameiginlega eftir fresti þar til matsgerð lægi fyrir. Í þinghaldi 12. janúar 2018 lagði sóknaraðili fram greinargerð sína ásamt fylgiskjölum en matsgerð lá þá enn ekki fyrir. Krafðist sóknaraðili þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi.

7 Málið var næst tekið fyrir 21. febrúar sama ár og krafðist varnaraðili þess að flutningi um frávísunarkröfu yrði frestað þar til matsgerð lægi fyrir. Var því mótmælt af hálfu sóknaraðila og fór málflutningur um ágreining um frestun málsins fram 21. mars 2018. Úrskurður um þann ágreining var kveðinn upp 18. apríl sama ár og er til endurskoðunar í máli þessu.

8 Fjórtán formlegir matsfundir munu hafa verið haldnir í matsmálinu, en matsmenn ráðgera að matsgerð verði skilað 15. nóvember 2018.

Málsástæður aðila

Málsástæður sóknaraðila

9 Til stuðnings kröfu sinni um að hinn kærði úrskurður verði úr gildi felldur bendir sóknaraðili á að framsetning kröfu varnaraðila eigi stærstan þátt í því hversu málið sé að efni til flókið. Frávísunarkrafa sóknaraðila sé rökstudd með því að fjártjónskrafa varnaraðila hafi ekki verið reifuð með fullnægjandi hætti og að úr þeirri vanreifun verði ekki bætt með matsgerð. Allur málatilbúnaður varnaraðila, þar með talið matsbeiðni hans, beri þess merki að vera tilraun til að komast undan því að reifa raunveruleg atvik að baki einstökum kröfuliðum og styðja þau áreiðanlegum gögnum.

10 Við úrlausn þess ágreinings sem hér sé til umfjöllunar skuli fylgja sömu lagasjónarmiðum og við eigi í almennum einkamálum, sbr. 1.3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en þó þannig að gæta beri sérstaklega að málshraða, enda sé málið rekið samkvæmt ákvæðum XXIV. kafla laga nr. 21/1991. Meginreglan sé að leyst skuli úr frávísunarkröfu þegar í stað eftir að hún kemur fram.

11 Sóknaraðili bendir á að undantekningarreglu sem fram komi í síðari málslið 2. mgr. 100. gr. skuli skýra þröngri lögskýringu. Sérstök ástæða sé til þess að mál þetta verði flutt um frávísunarkröfu án frekari tafa því að málsmeðferðartími sé nú þegar orðinn óhóflegur. Jafnframt áréttar sóknaraðili að hann hafi ríka hagsmuni af því að mál þetta sé rekið á eðlilegum hraða og bendir á að taka verði mið af forsendum dóms Hæstaréttar 17. október 2017 í máli nr. 627/2017 við úrlausn ágreinings málsins.

Málsástæður varnaraðila

12 Varnaraðili byggir kröfu sína um frestun einkum á síðari málslið 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, sbr. og 2. mgr. 102. gr. sömu laga. Af síðarnefnda ákvæðinu leiði að varnaraðili eigi rétt á hæfilegum fresti til að ljúka gagnaöflun af sinni hendi, þar með talið öflun matsgerðar, áður en málið verði tekið til frekari meðferðar og úrskurðar. Fyrrnefnda ákvæðið feli í sér heimild til að fresta úrlausn um frávísunarkröfu þar til frekari gagnaöflun hafi farið fram, enda varði frávísunarkrafan efni málsins, að minnsta kosti öðrum þræði. 13 Forsendur hins kærða úrskurðar eigi sér beina stoð í dómaframkvæmd Hæstaréttar þar sem fallist hafi verið á að fresta flutningi um frávísunarkröfu þar til frekari gagnaöflun hafi farið fram á grundvelli síðari málsliðar 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Þótt ákvæðið feli í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að leyst skuli úr frávísunarkröfu áður en frekari efnismeðferð fari fram, eigi undantekningarreglan við fullum fetum í því máli sem hér er til úrlausnar. Frávísunarkrafa sóknaraðila sé enda gagngert byggð á atriðum er lúti að efni málsins. Þá bendir varnaraðili á að fyrri frestir í ágreiningsmáli því sem rekið er um kröfu varnaraðila við slitameðferð sóknaraðila hafi ávallt verið veittir með samþykki beggja aðila og raunar oftast að ósk sóknaraðila sjálfs, til að efnisvarnir hans gætu tekið mið af matsgerðinni. Málið sé afar umfangsmikið og flókið og varði umtalsverða hagsmuni. Standi því rök til að varnaraðili geti lokið öflun matsgerðar sem er á lokastigum matsferlis.

Niðurstaða

14 Í máli þessu er til úrlausnar hvort fresta eigi máli sem rekið er um ágreining um kröfu varnaraðila sem lýst var við slitameðferð sóknaraðila meðan beðið er matsgerðar sem varnaraðili hyggst leggja fram í málinu.

15 Samkvæmt 1. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 skal dómari í héraði ávallt taka fyrir mál eftir að greinargerð hefur verið lögð fram um varnir í því og leita þar sátta ásamt því að gefa aðilum kost á að koma að sýnilegum sönnunargögnum, sem ekki hefur áður verið tilefni eða tækifæri til að leggja fram, en við svo búið á að meginreglu að ákveða aðalmeðferð í máli. Í 2. mgr. sömu lagagreinar er dómara þó heimilað að verða við ósk aðila um að fresta máli frekar sé það vænlegt til að ná sáttum eða nauðsynlegt til að afla gagna, sem nægilegur frestur hefur ekki áður verið til. Að öðrum kosti synji dómari að jafnaði um frest þótt aðilar séu á einu máli um að æskja hans. Eru þessi ákvæði laganna leidd af meginreglu einkamálaréttarfars um hraða málsmeðferð og helgast einnig af fyrirmælum 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar um að öllum beri réttur til að fá úrlausn fyrir dómi um réttindi sín og skyldur innan hæfilegs tíma.

16 Sóknaraðili setti í greinargerð sinni fram kröfu um frávísun málsins frá dómi. Samkvæmt 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 3. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991 skal flytja mál munnlega um frávísunarkröfu áður en fjallað verður um efni þess. Undantekningu frá þessari reglu er að finna í síðari málslið greinarinnar þar sem segir að frá því megi víkja ef krafan byggist á ástæðum er varði einnig efni máls og nægilegar upplýsingar þyki ekki komnar fram að því leyti.

17 Eins og rakið hefur verið óskaði varnaraðili eftir því að dómkvaddir yrðu tveir menn til að meta nánar tilgreind atriði er tengdust þeirri kröfu sem hann hafði lýst við slitameðferð sóknaraðila, tæpum einum og hálfum mánuði eftir að slitastjórn hafði hafnað kröfunni. Matsbeiðni var því komin fram af hálfu varnaraðila áður en héraðsdómur þingfesti ágreiningsmál vegna kröfunnar og mun matsbeiðni ekki hafa verið mótmælt af hálfu sóknaraðila. Voru matsmenn dómkvaddir sama dag og ágreiningsmálið var þingfest. Eftir að greinargerð varnaraðila hafði verið lögð fram var málinu frestað ítrekað í tæp þrjú ár að beiðni sóknaraðila til þess að honum gæfist kostur á að miða varnir sínar við niðurstöður væntanlegrar matsgerðar. Samkvæmt þessu eru atvik máls þessa með öllu ólík þeim atvikum sem lýst er í dómi Hæstaréttar 17. október 2017 í máli nr. 627/2017 og sóknaraðili hefur vitnað til um rökstuðning fyrir kröfu sinni. Enn fremur munu hafa verið haldnir fjórtán matsfundir og sér fyrir endann á matsferli, en samkvæmt verkáætlun matsmanna mun matsgerð verða skilað 15. nóvember 2018.

18 Þótt fallist sé á með sóknaraðila að hann hafi ríka hagsmuni af því að málsmeðferð sé hraðað eins og kostur er, verður við úrlausn málsins að líta til þess að matsgerð varnaraðila er ætlað að renna stoðum undir útreikninga á fjárhæð kröfu hans og treysta grundvöll hennar en matsbeiðnina lagði varnaraðili fram eins skjótt og honum var unnt. Hefur hann brýna hagsmuni af því að afla sér slíkrar sönnunar, áður en flutningur fer fram um frávísunarkröfu sóknaraðila en hún er, eins og áður er rakið, reist á því að krafa varnaraðila hafi ekki verið reifuð með fullnægjandi hætti. Einnig ber við úrlausn málsins að horfa til þess að réttaráhrif þess að vísa kröfu frá dómi í máli, sem farið er með samkvæmt ákvæðum XXIV. kafla laga nr. 21/1991, eru þau sömu og þegar kröfu er hafnað. Þá er áætlað að matsferli muni ljúka um miðjan nóvember 2018.

19 Samkvæmt öllu framangreindu á það undantekningarákvæði sem fram kemur í 2. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 við í máli þessu, sbr. og síðari málslið 2. mgr. 100. gr. sömu laga, sbr. 3. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

20 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.