34/2020

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B hefði birt á samfélagsmiðlinum Facebook. Þá krafðist A þess að B yrði dæmd til refsingar fyrir að hafa viðhaft og birt ummælin opinberlega auk þess að henni yrði gert að greiða honum miskabætur og að kosta birtingu dómsins. Í dómi Landsréttar voru rakin ákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu um tjáningarfrelsi og friðhelgi einkalífs auk þess sem skírskotað var til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu er varðaði greinarmun á staðhæfingu um staðreynd og gildisdóma. Til þess var vísað að með ummælum B hefði hún tekið þátt í almennri þjóðfélagsumræðu um heimilisofbeldi og tálmun á umgengnisrétti barna við foreldra. Um þátttöku í slíkri umræðu gilti almennt rúmt tjáningarfrelsi. Þá hefði B hvorki nafngreint A í ummælunum né annars staðar í færslum sínum. Með þeim gögnum sem lögð hefðu verið fram í málinu hefði B leitt nægar líkur að því að ummæli hennar hefðu ekki verið tilhæfulaus og þar með að hún hefði verið í góðri trú um réttmæti þeirra. Að virtum atvikum málsins í heild og með hliðsjón af 73. gr. stjórnarskrárinnar var talið að of miklar hömlur væru settar á tjáningarfrelsi B væri henni meinað að tjá sig með þeim hætti sem hún gerði. B var því sýknuð af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 14. janúar 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 18. desember 2019 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst ómerkingar á 18 nánar tilteknum ummælum sem rakin eru í hinum áfrýjaða dómi. Þá krefst hann þess að stefnda verði dæmd til refsingar fyrir að hafa viðhaft og birt ummælin opinberlega og til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. febrúar 2019 til greiðsludags. Enn fremur krefst hann þess að stefnda verði dæmd til þess að greiða honum 250.000 krónur til þess að kosta birtingu forsendna og niðurstöðu dóms í einu dagblaði, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Til vara er krafist birtingarkostnaðar að álitum. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Helstu málsatvikum, málsástæðum og sönnunarfærslu aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram er óumdeilt að stefnda birti umstefnd ummæli á svæði sínu á samfélagsmiðlinum Facebook, auk þess sem sum þeirra birtust einnig í athugasemd hennar við færsluá svæði C á samfélagsmiðlinum. Í meginatriðum byggir stefnda aðallega á því að ummælin, að því marki sem hún sé að fjalla um áfrýjanda, séu sönn en til vara er byggt á því að þau feli í sér gildisdóm. Í meginatriðum byggir áfrýjandi á því að það sé uppspuni að hann hafi beitt stefndu eða börn þeirra andlegu eða líkamlegu ofbeldi, þótt sambúðin hafi verið stormasöm.

5

Eins og vikið er að í héraðsdómi vegast á í málinu stjórnarskrárvarin réttindi aðila, annars vegar hagsmunir stefndu af því að njóta tjáningarfrelsis, sbr. 73. gr. stjórnarskrárinnar, og hins vegar hagsmunir áfrýjanda af því að njóta friðhelgi einkalífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Við mat á sanngjörnu jafnvægi milli þessara réttinda verða framangreind stjórnarskrárákvæði skýrð í ljósi 8. gr. og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og þeirra viðmiða sem mótast hafa í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn um hvort takmörkun á tjáningarfrelsi vegna einkalífsréttinda annarra teljist nauðsynleg og samrýmast lýðræðishefðum samkvæmt 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans.

6

Með ummælum sínum tók stefnda þátt í almennri þjóðfélagsumræðu um heimilisofbeldi og tálmun á umgengnisrétti barna við foreldra. Um þátttöku í slíkri umræðu gildir almennt rúmt tjáningarfrelsi. Ekki er á því byggt að áfrýjandi hafi sjálfur með nokkrum hætti blandað sér þannig í þjóðfélagsumræður eða að öðru leyti haft slíka stöðu að hann þurfi að sæta því að tjáningarfrelsi um hann sé rýmra en ella gerist.

7

Stefnda nafngreindi ekki áfrýjanda, hvorki í ummælunum né annars staðar í færslum sínum, en ætla má að þeir sem til þekktu eða áhuga höfðu á að vita hafi getað tengt að minnsta kosti sum ummælanna við hann sem barnsföður hennar og fyrrverandi sambýlismann.

8

Í dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins í málum af þessu tagi er gerður greinarmunur á staðhæfingu um staðreynd og gildisdómi. Af henni verður ráðið að ummæli eru fremur talin til gildisdóma þegar þau eru liður í mikilvægri þjóðfélagsumræðu. Gildisdóm er ekki unnt að sanna þótt gera verði þá kröfu, misríka eftir aðstæðum, að sýnt sé að hann eigi sér einhverja stoð í staðreyndum. Þegar um staðhæfingu um staðreynd er að ræða, sem unnt á að vera að sanna, gilda misríkar sönnunarkröfur eftir atvikum og eðli máls en í tilvikum þar sem erfitt er að koma við sönnun er gjarnan litið til þess hvort viðkomandi hafi verið í góðri trú um réttmæti ummæla sinna er hann lét þau falla.

9

Í héraðsdómi var komist að þeirri niðurstöðu að ummæli merkt A og B, sem tekin eru úr færslu þar sem stefnda birti þrjú ljóð, réðust af efni ljóðanna og hefðu því „enga sjálfstæða þýðingu“ auk þess sem þau væru almennt orðuð. Þrátt fyrir tilvitnað orðalag verður ekki annað ráðið af dóminum en að þar hafi verið tekin efnisleg afstaða til þessara ummæla. Ummælin vísa annars vegar til „[ástandsins] sem [stefnda] bjó við í mörg ár“ og til þess hvernig hennar „fyrrverandi“ lét henni líða en ekki er á öðru byggt af hálfu stefndu en að í báðum tilvikum sé átt við áfrýjanda og samband þeirra.

Virða verður þessi ummæli eins og þau koma fyrir en jafnframt í því samhengi sem þau eru sett fram, það er í ljósi færslunnar í heild og ljóðanna sem með henni birtust en í tveimur ljóðanna er fjallað um ofbeldi, sbr. ummæli í liðum C til F. Í færslunni kemur fram að „seinasti textinn“ sé um „strák sem kom illa fram við mig og let mig liða einsog minn fyrrverandi let mér liða, [...]“. Þegar af þeirri ástæðu að ekki verður séð að ummæli í liðum D til F, sem birtust í síðasta ljóðinu, eigi við um áfrýjanda ber að sýkna stefndu af kröfum hans sem að þeim liðum lúta. Ummæli í lið C, „[þ]ó að þú sparkir í mig“ verðurað virða í því samhengi sem þau koma fyrir en alkunna er að ljóð þarf ekki að skilja bókstaflega. Verða þau ummæli því fremur virt sem gildisdómur en staðhæfing um staðreynd, þótt þau hafi á sér staðreyndablæ. Ummæli í liðum A og Bverða einnig talin fela í sér gildisdóm.

10

Ummæli í lið G birtust í færslu á svæði stefndu sjálfrar á samfélagsmiðlinum en ekki á „Facebook- síðu þriðja aðila“ eins og segir í hinum áfrýjaða dómi. Með færslu sinni deildi hún færslu annarrar manneskju en sú færsla liggur ekki fyrir í málinu nema að hluta til. Meginefni þess hluta sem þó liggur fyrir er um ofbeldi og það að „ofbeldismenn ljúg[i]“. Ummæli í lið H birtust í beinu framhaldi af ummælum í lið G. Verða þau bæði virt eins og þau koma fyrir, í samhengi við hver önnur og það samhengi sem þau standa í. Á undan ummælunum vísar stefnda til síns „fyrrverandi“ og er ekki deilt um að með ummælum í lið G sé átt við áfrýjanda og það atvik sem greinir í héraðsdómi. Þótt ummælin heildstætt virt hafi á sér nokkuð sterkt yfirbragð staðhæfinga verða þau fremur talin fela í sér gildisdóm, sbr. til dæmis orðalagið að „rústa“.

11

Ummæli í liðum I til O, sem að hluta voru einnig birt á svæði C á samfélagsmiðlinum, verða öll fremur talin fela í sér gildisdóm en staðhæfingu um staðreynd þótt sum þeirra hafi á sér nokkurt yfirbragð þess síðarnefnda, sbr. orðin „ofbeldi“ og „ofbeldismaður“.

12

Fallist er á það með héraðsdómi að með þeim gögnum sem lögð hafa verið fram í málinu hafi stefnda leitt nægar líkur að því að framangreind ummæli hennar séu ekki til hæfulaus og þar meðað hún hafi verið í góðri trú um réttmæti þeirra.

13

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sýknu af kröfum áfrýjanda um ómerkingu ummæla, refsikröfu, kröfu um miskabætur og kröfu um fjárhæð til að standa straum af kostnaði af birtingu forsendna og niðurstöðu dóms í einu dagblaði.

14

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness 18. desember 2019

Mál þetta, sem var dómtekið þann 20. nóvember 2019, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjaness með stefnu birtri þann 1. febrúar 2019.

Stefnandi er A, kt. [...], [...], [...].

Stefnda er B, kt. [...], [...], [...].

Stefnandi krefst þess að eftirfarandi ummæli sem stefnda viðhafði og birti um stefnanda á Facebook stefndu verði dæmd dauð og ómerk:

A. Þann 25. september 2018 "[...] lýsir ágætlega ástandinu sem ég bjó við í mörg ár.".

B. Þann 25. september 2018 "[...] let mér liða einsog minn fyrrverandi let mér liða, [...]".

C. Þann 25. september 2018 "Þó að þú sparkir í mig".

D. Þann 25. september 2018 "Hnefinn þinn harður, tungan þín sker".

E. Þann 25. september 2018 "Blóð, sviti og tár, hvað hefurðu gert? Aum og marin, hvað hef ég gert?".

F. Þann 25. september 2018 "Laus við ofbeldið, laus við þig".

G. Þann 7. janúar 2019 "Ekki var það ég sem sat inni eina nótt fyrir að rústa íbúðinni og ráðast á mig, nei það gerði hann.".

H. Þann 7. janúar 2019 "En það er bara smá partur af því sem upp kom í þessu sambandi.".

I. Þann 14. janúar 2019 "Barnið sagðist sakna pabba síns stundum" er það eina sem var tekið til greina frá skýrslutökunni sem var tekin af syni mínum. Þrátt fyrir allt ofbeldið sem hann sagði frá, þrátt fyrir að eitt af því ofbeldi sem hann sagði frá var það alvarlegt að barnavernd kærði hann fyrir það.".

J. Þann 14. janúar 2019 "Ástæðan er orð [...]ára barns á móti föður síns og hann vogaði sér að segjast sakna pabba síns stundum.".

K. Þann 14. janúar 2019 "Barnið ólst upp við þetta og þekkir ekkert annað. Hann reyndi að segja oft frá en með tímanum fór það minnkandi og hætti hann nánast alveg vegna hræðslu við föður síns og hans viðbrögð þegar ég var neydd til að senda þá í umgengni til hans.".

L. Þann 14. janúar 2019 "Nei ég er að reyna vernda börnin mín frá ofbeldismanni, þetta er ekki rifrildi eða ósætti. Ég er að hugsa um velferð barnanna minna með því að berjast fyrir þá [...]."

M. Þann 14. janúar 2019 "[...] löngu áður en ég fór frá mínum ofbeldismanni, til að ath. réttindi mín og barnanna minna ef ég færi frá manni sem beitti okkur ofbeldi."

N. Þann 14. janúar 2019 "En faðirinn er auðvitað ekki vondur fyrir að beita okkur ofbeldi."

O. Þann 14. janúar 2019 "[...] að verja börnin fyrir ofbeldi af hendi föður þeirra."

Jafnframt er þess krafist að eftirfarandi ummæli sem stefnda viðhafði og birti á Facebook C, þann 14. janúar 2019, verði dæmd dauð og ómerk:

A. "[...] löngu áður en ég fór frá mínum ofbeldismanni, til að ath. réttindi mín og barnanna minna ef ég færi frá manni sem beitti okkur ofbeldi."

B. "En faðirinn er auðvitað ekki vondur fyrir að beita okkur ofbeldi."

C. "[...] að verja börnin fyrir ofbeldi af hendi föður þeirra."

Þá er þess krafist að stefnda verði dæmd til refsingar fyrir að hafa viðhaft og birt opinberlega framangreind ærumeiðandi ummæli á Facebook stefndu.

Enn fremur er þess krafist að stefnda verði dæmd til að greiða stefnanda miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. febrúar 2019 til greiðsludags.

Einnig er þess krafist að stefnda verði dæmd til þess að greiða stefnanda 250.000 krónur til þess að kosta birtingu forsendna og niðurstöðu dóms í einu dagblaði, sbr. 2. mgr. 241. gr. laga nr. 19/1940. Til vara er krafist birtingarkostnaðar að álitum. Þá er krafist málskostnaðar samkvæmt mati dómsins, að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefnda krefst þess að verða sýknuð af öllum kröfum stefnanda, og að stefnanda verði gert að greiða stefndu málskostnað samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi.

Málavextir:

Forsaga málsins er sú að aðilar máls voru í sambúð um árabil og eignuðust saman tvo drengi. Sambúð aðila lauk í [...]. Eftir sambúðarslitin hófust málaferli um forsjá, lögheimili og umgengni. Aðilar gerðu dómsátt, dags. [...], en með dómsáttinni varð sátt um sameiginlega forsjá en að lögheimili drengjanna yrði hjá stefndu. Þá kom fram í sáttinni að aðilar samþykki að sýna hvort öðru virðingu og tala ekki illa hvort um annað í áheyrn barna sinna eða á opinberum vettvangi. Undir rekstri þessa máls kom fram að aðilar deila enn um forsjá og umgengni og hafi beiðni um breytingu á efni sáttarinnar verið lögð fram hjá sýslumanninum [...], og upplýst var að í uppsiglingu gæti verið nýtt forsjármál.

Þann 25. september 2018 birti stefnda á Facebook sinni þrjú myndbönd ásamt færslu og ljóðum, sem tengjast ummælum þeim sem getur um í kröfuliðum A- F.

Þann 7. janúar 2019 birti stefnda færslu á Facebook þriðja aðila, tengt umræðu um heimilisofbeldi, sem getur um í kröfuliðum G og H.

Þann 14. janúar 2019 birti stefnda ummæli á Facebook þriðja aðila, í tengslum við umræðu um tálmunarmál, sem getur um í sjálfstæðum kröfuliðum A-C. Sömu ummæli birti stefnda síðan á sinni Facebookog eru þau í kröfuliðum M-O. Þá birti stefnda einnig þann dag ummæli á Facebook sinni sem um getur í kröfuliðum I- L.

Sönnunarfærsla:

Máli sínu til stuðnings hefur stefnandi lagt fram tilkynningar um niðurfellingu tveggja lögreglumála, framangreinda dómsátt, endurrit úr máli Héraðsdóms Reykjaness í máli E-[...]/2017, skjáskot af Facebook, dags. 25. september 2018, 7. janúar 2019, 14. janúar 2019 og 23. febrúar 2016, endurrit ljóða stefndu, hluta af skýrslu sem tekin var af syni aðila í Barnahúsi, dags. 3. nóvember 2016, samantekt skýrslu stefndu hjá lögreglu, dags. 17. febrúar 2017, tölvupóstssamskipti, og bréf sálfræðings, dags. 1. mars 2019.

Máli sínu til stuðnings hefur stefnda lagt fram sex tilkynningar til barnaverndar [...]árin 2013-2016, fjórar áætlanir barnaverndar um meðferð máls árin 2014-2015, bakvaktarskýrslu barnaverndar, dags. 11. ágúst 2013, dagnótur fjölskyldu- meðferðar fræðings frá árinu 2013, dagnótur sálfræðings frá árinu 2016, dagnótur geðhjúkrunarfræðings árin 2013-2014, dagnótur læknis, dags. 11. ágúst 2013, vottorð sérfræðings í klínískri sálfræði, dags. 13. mars 2015, sálfræðilega matsgerð D sálfræðings, bréf Velferðarsviðs [...]til lögreglustjórans [...], dags. 14. október 2016 og 22. desember 2016, dagbók lögreglu, dags. 7. október 2016, endurrit úr þingbók Héraðsdóms Reykjaness, dags. 3. nóvember 2016, vegna viðtals sonar aðila í Barnahúsi, endurrit af skýrslutöku stefndu hjá lögreglu, dags. 26. október 2016, rannsóknarskýrslu lögreglu, dags. 9. janúar 2017, greinargerð sálfræðings, dags. 23. apríl 2019, og valdar síður úr sjúkraskrá stefndu.

Aðilar málsins gáfu skýrslur fyrir dómi.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi tekur fram að fljótlega eftir framangreinda dómsátt hafi hann heyrt af því að stefnda héldi því fram á samfélagsmiðlum að hann væri ofbeldismaður og að það kæmi aldrei til með að breytast. Stefnandi hafi í fyrstu ekkert aðhafst þar sem samskipti og umgengni hafi gengið með ágætum. Stefnda hafi hins vegar á opinberum vettvangi gerst sífellt ágengari í smánun og ærumeiðingum á hendur stefnanda eftir því sem nær dró því tímamarki sem þau höfðu komið sér saman um að sáttin yrði endurskoðuð til rýmkunar á umgengni stefnanda.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að vegið hafi verið með alvarlegum hætti að æru hans með ummælum þeim sem stefnda viðhafði opinberlega á Facebook. Í ummælum stefndu felist sú fullyrðing hennar að stefnandi sé ofbeldismaður sem hafi beitt bæði stefndu og sameiginleg börn aðila ítarlegu líkamlegu og andlegu ofbeldi. Með orðum sínum, framsetningu og samhengi ásaki stefnda stefnanda um svívirðilega glæpi, gegn betri vitund.

Brot þau er stefnda haldi fram að stefnandi hafi framið varði við 218. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og allt að 6 ára fangelsi væru þau sönnuð. Ummæli stefndu feli í sér ásökun um refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi sem sé ósönnuð. Þá færi stefnda í stílinn og segi ósatt um atvik, gagngert til þess að lesandinn fái þá upplifun að allt aðrir og alvarlegri atburðir hafi átt sér stað en raunin hafi verið. Þetta geri stefnda vísvitandi til að smána og meiða æru stefnanda. Í færslu á Facebook þann 14. janúar 2019 segi stefnda meðal annars frá framburði sonar aðila málsaðila í skýrslu sem tekin hafi verið af drengnum í Barnahúsi. Hafi hún þar rangt eftir og fullyrði orð drengsins hafi staðið á móti orði stefnanda um ofbeldi gegn drengnum. Þetta sé ósatt. Í skýrslunni hafi jafnframt komið fram að drengnum liði ekki vel og hann sagt ástæðuna þá að hann langaði að fara til pabba síns. Það hafi engin skýrsla verið tekin í Barnahúsi þar sem „barnið sagðist sakna pabba síns stundum“ eins og stefnda þykist hafa orðrétt eftir. Þá viti hún jafnframt fullvel að það alvarlega ofbeldi sem hún vísi til í færslunni, og barnavernd hafi kært til lögreglu, hafi ekki átt sér stað.

Stefnandi telur öll ummæli stefndu ærumeiðandi aðdróttanir gegn stefnanda og feli í sér brot gegn 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Því beri að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Ljóst þyki að hin umstefndu ummæli séu ósönn, óviðurkvæmileg, tilhæfulaus og smekklaus, og til þess fallin að sverta stefnanda. Hagsmunir stefnanda af því að fá ummælin dæmd dauð og ómerk séu því miklir.

Til vara sé á því byggt að hin umstefndu ummæli feli í sér ærumeiðandi móðgun og þar með brot gegn 234. gr., sbr. 1. mgr. 241. gr., almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi vegið með alvarlegum hætti að æru hans. Með því hafi stefnda framið ólögmæta meingerð gagnvart stefnanda sem stefnda beri skaðabótaábyrgð á. Fjárhæð miskabótakröfu stefnanda taki mið af alvarleika aðdróttunar stefndu og því að stefnda hafi meitt æru stefnanda af ásetningi. Um sé að ræða skýr og ótvíræð brot á réttarreglum, sem ætlað sé að vernda æru stefnanda. Ljóst þykir að vegna hinnar ólögmætu meingerðar stefndu hafi virðing stefnanda beðið hnekki, sem og æra hans og persóna, en aðilar máls búi bæði [...], sem sé lítið samfélag þar sem allir þekki alla. Þá sé rétt að meta það til hækkunar miskabótafjárhæðar að stefnandi sé fyrrverandi sambýlismaður stefndu og faðir barna hennar.

Krafa stefnanda um dráttarvexti byggist á 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 9. gr. sömu laga. Miðað er við að miskabótakrafa beri dráttarvexti frá þeim degi er mánuður er liðinn frá þingfestingu stefnu þessarar.

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á 234. gr., 235. gr., 1. mgr. 236. gr., 1. og 2. mgr. 241. gr. og 242. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá er vísað til 71. og 72 gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Miskabótakröfu byggir stefnandi á 1. mgr. b.-liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og almennum reglum skaðabótaréttar. Kröfu um vexti og dráttarvexti á miskabótakröfu byggir stefnandi á lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um réttarfarsatriði vísar stefnandi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 27. gr. og 1. mgr. 32. gr. laganna.

Málsástæður og lagarök stefndu:

Stefnda b

endir á,

hvað varðar kröfu um ómerkingu ummæla, að öll ummælin eigi það sammerkt að þar sé stefnda með einum eða öðrum hætti að fjalla um ofbeldi sem hún varð fyrir í nánu sambandi. Stefnda haldi því fullum fetum fram að hún hafi ítrekað verið beitt ofbeldi, andlegu og líkamlegu, af hálfu stefnanda og að um sannar staðhæfingar sé að ræða og vísar í því sambandi til allra þeirra gagna sem lögð hafi verið fyrir dóminn og getur um í málsatvikum.

Öll framangreind gögn hnígi að sömu niðurstöðu, að stefnandi hafi beitt stefndu andlegu og líkamlegu ofbeldi. Allar staðhæfingar hennar um slíkt ofbeldi séu því sannar að hennar mati. Sérstaklega beri að taka tillit til þess hversu stöðug frásögn stefndu sé allt frá árinu 2013 um beitingu ofbeldis í þeirra sambandi, löngu áðuren deilur hófust milli þeirra um forsjá eða lögheimili barna. Veiti það frásögn hennar mun meiri trúverðugleika en frásögn stefnanda af atvikum í sambandi þeirra. Megi raunar sjá að veruleg gögn séu til staðar sem sýna fram á að stefnandi sjálfur hafi tjáð sig með þeim hætti að hann hafi beitt ofbeldi gagnvart eldra barni aðila og stefndu í samskiptum við meðferðaraðila.

Stefnda kveðst enga grein gera sér fyrir því hvers vegna stefnandi hefji þá vegferð að stefna henni fyrir dóm, enda hafa öll sömu gögn verið lögð fram í fyrri deilumálum aðila fyrir dómi. Takmörkuð gögn séu lögð fram af hálfu stefnanda til þess að sýna fram á að umrædd ummæli séu ósönn. Virðist hann telja nægilegt að leggja fram upplýsingar um að tiltekin sakamál gagnvart honum hafi verið felld niður þar sem ekki hafi verið nægileg sönnunargögn til sakfellingar. Sé um reginmisskilning hjá stefnanda að ræða, enda allt aðrar sönnunarkröfur þegar sakamáli sé beint að honum, en þegar hann beini refsikröfu að öðrum einstaklingi. Umræddar niðurfellingar hafi því takmarkað sem ekkert sönnunargildi.

Stefnda telur að dómsátt milli aðila hafi ekkert gildi til sönnunar í málinu, enda séu engin tengsl milli þess að stefnda hafi hugsanlega brotið í bága við skilmála dómsáttar, og hafi ekkert að gera með það hvort tiltekin ummæli teljist refsiverð. Telur stefnda raunar að stefnandi hafi ekki staðið við hluta þess sem hann sjálfur samþykkti að gera. Þá telur stefnda að hún hafi jafnframt uppfyllt skilmála gjafsóknar með því að nafngreina stefnanda hvergi í ummælum sínum. Flest þau ummæli sem krafist sé ómerkingar á séu jafnframt því marki brennd að vera lýsing stefndu á eigin lífi, hennar upplifun af sambandi aðila þar sem hún sé að leggja sinn dóm á samband aðila, andlegt og líkamlegt ofbeldi gagnvart henni og börnum sínum. Ummælin geti þess vegna einnig talist gildisdómur að þessu marki verði ekki fallist á að einstök ummæli teljist sönn.

Stefnda telur jafnframt verulegu máli skipta að hún sé ekki að fjalla um reynslu sína upp úr þurru. Hún fjalli um reynslu sína vegna þjóðfélagsumræðu um ofbeldi gagnvart konum. Þjóðfélagsumræðan hafi ýmsar birtingarmyndir og komi oft fram undir ákveðnum myllumerkjum, t. d. #metoo. Það hafi verið hluti meðferðar stefndu hjá sálfræðingi að tjá sig um líðan sína, tjá sig um ofbeldið sem hún og börn hennar urðu fyrir. Þetta hafi verið leiðin sem stefnda ákvað að fara og telji hún sér hana heimila. Hana megi ekki múlbinda vegna hugsanlegs réttar stefnanda, hann hafi hvergi verið nafngreindur né börn aðila. Það séu því eingöngu aðilar sem þekki til sambands þeirra sem viti af því um hvern sé rætt, og alls ósannað að nokkur aðili hafi gert sér grein fyrir þessari tengingu, enda hafi engin gögn til staðfestingar þessu verið lögð fram. Stefndu sé heimilt, rétt eins og stefnanda, að tjásig um sinn eigin reynsluheim, sínar upplifanir, raunir og sigra.

Hvað varðar sérstaklega ummæli A-B vísar stefnda til þess að um sönn ummæli sé að ræða. Þá varði það jafnframt sýknu að um mjög almenn ummæli sé að ræða sem vísi almennt til þeirra ljóða sem stefnda samdi. Ef ekki sé fallist á að um sönn ummæli sé að ræða telur stefnda að um gildisdóm sé að ræða, enda sé hún að leggja dóm á sína reynslu og sinn reynsluheim. Ekki sé hægt að útiloka að stefnandi muni atvik sambands þeirra með öðrum hætti, það eitt geti ekki valdið því að stefndu sé óheimilt að fjalla um þá reynslu á sinni eigin Facebook-síðu.

Stefnda bendir á að hluta þeirra ummæla, sem krafist sé ómerkingar á, sé að finna í ljóðum stefndu sem fram komi í gögnum málsins. Um sé að ræða ummæli merkt C-F. Umrædd ljóðlist sé innblásin af reynslu stefndu af sambandi við stefnanda og öðrum samböndum hennar eins og skýrlega komi fram í stöðuuppfærslu hennar á Facebook. Við listræna tjáningu einstaklinga sé nauðsynlegt að heimila stefndu að túlka eiginreynslu samkvæmt því sem hennar reynsluheimur segi til um. Stefnandi sé hvergi nefndur á nafn í umræddri ljóðlist stefndu og ekkert sem staðfesti að þarna sé hún beinlínis að tala um stefnanda. Það eitt valdi því að sýkna beri stefndu, en auk þess vísar stefnda til frekari umfjöllunar um sönnun fyrir því líkamlega og andlega ofbeldi sem hún telur að hún hafi verið beitt. Listræn tjáning stefndu sé sérstaklega varin af tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrár, 2. og 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrár sem og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Telur stefnda að ef skerða ætti tjáningarfrelsi hennar þar sem fyrrverandi eiginmaður hennar túlkar ljóðlist stefndu með þeim hætti að hún varði hann persónulega, án þess að hann sé sérstaklega nafngreindur, bryti það gróflega í bága við tjáningarfrelsi hennar sem varið sé skv. framangreindum ákvæðum.

Hvað varðar ummæli í staflið G vísar stefnda til þess að fyrir liggi gögn sem vísi til þess atviks sem stefnda lýsir, þar sem staðfest sé að í eitt skipti hafi stefnandi verið handtekinn eftir að hafa beitt stefndu ofbeldi og gisti hann fangageymslur í umrætt skipti. Hann hafi gengið berserksgang í íbúðinni auk þess sem það hafi séð á stefndu eftir samskipti þeirra, eins og sjá má megi á framlögðu læknisvottorði. Óljóst sé hvað teljist ærumeiðandi við umrædd ummæli.

Hvað varðar ummæli í staflið H telur stefnda afar óljóst hvað stefnandi telur vera ærumeiðandi í þessum ummælum. Aðdraganda ummælanna sé að finna í staflið G í kröfugerð og sé hún að lýsa því að það sé ekki eina atvikið milli þeirra sem hún hafi mátt þola. Liggi enda fyrir mikið af gögnum sem stefnda hafi lagt fram fyrir dómi um verulega neikvæð samskipti þeirra á milli, andlegt og líkamlegt ofbeldi. Ef ekki sé fallist á að um sé að ræða sönn ummæli er vísað til þess að um sé að ræða gildisdóm hennar um samband þeirra og samskipti þeirra á milli.

Hvað varðar ummæli í staflið I þá telur stefnda að um beina tilvitnun sé að ræða til ummæla í skýrslutöku eldra barns aðila í Barnahúsi, sem stefnda hafi lagt fram í heild sinni fyrir dómi. Þar sé stefnda að vísa til ummæla barnsins á bls. 9 í skýrslunni, og mats hennar á því að það sé eingöngu litið til þeirra ummæla en ekki þeirra þriggja tilvika þar sem barnið tjái sig raunverulega um ofbeldi af hálfu föður síns. Hafi stefnda talið lögreglu hafa litið til þessa, en ekki til frásagna af ofbeldi föður í garð barnsins. Bæði sé því um að ræða sönn ummæli sem og gildisdóm hennar eftir að hafa lesið skýrslu barnsins hjá Barnahúsi ásamt þeirri staðreynd að lögregla fellir málið niður gagnvart stefnanda. Stefnda telur hana hafa allan rétt á því að lýsa sinni skoðun á málatilbúnaði hjá lögreglu án þess að um geti verið að ræða ærumeiðandi ummæli. Þá sé jafnframt vísað til þess í ummælunum að barnavernd í [...]hafi kært hann fyrir ofbeldið, en um sé að ræða sönn ummæli, sbr. framlögð dómskjöl. Stefnda vísar til þess að ummæli í staflið J séu af sama meiði og ummæli í staflið I og er vísað til þess rökstuðnings.

Ummæli í staflið K lýsa reynslu stefndu af því ofbeldi, andlega og líkamlega, sem stefnandi beitti eldri son þeirra. Hún upplýsi um þá sýn sem hún hafi af tímanum með stefnanda og samskiptum við eldri son sinn á þeim tíma. Sé hún að lýsa raunverulegri reynslu sinni. Um sé að ræða sannar staðhæfingar, en til vara er því haldið fram aðum gildisdóm sé að ræða. Stefnda sé að leggja dóm á lífsskeið sitt þann tíma sem aðilar bjuggu saman.

Stefnda bendir á að ummæli í staflið L sé að finna í umræðu milli stefndu og þriðja aðila um deilumál sem hafi mikið verið í deiglunni á þeim tíma og sé enn. Það sé tálmun foreldris á umgengni barns við fyrri maka. Hafi stefnda með umræðunni verið að taka þátt í þjóðfélagsumræðu þess tíma. Meira svigrúm sé til staðar við slíkar aðstæður að tjá sig um eigin reynsluheim til þess að hafa áhrif á umræðuna, þróa hana svo að öll möguleg sjónarmið komi fram. Einhliða umræða á samfélagsmiðlum og öðrum fjölmiðlum geti aldrei verið til góðs og reynsluheimur þess er verði fyrir tálmun, og þess sem beiti tálmun sem neyðarúrræði til þess að vernda börn sín, ætti að fá að heyrast án þess að aðili eins og stefnda eigi á hættu að þurfa að fara í kostnaðarsamt dómsmál til þess að verjast fyrrverandi maka sínum.

Stefnda kveður ummæli í stafliðum M-O af sama meiði og lýst sé hér að framan þar sem stefnanda sé lýst sem ofbeldismanni eða að hann hafi beitt stefndu og börn aðila ofbeldi. Um sé að ræða sannar staðhæfingar að mati stefndu. En til vara sé um gildisdóm að ræða þar sem stefnda sé að lýsa eigin reynsluheimi, sem henni sé heimilt án þess að brjóti í bága við friðhelgi einkalífs stefnanda.

Vegna kröfu um ómerkingu ummæla á Facebook-síðu C, 14. janúar 2019, sbr. stafliði A- C, sé að mati stefndu um ummæli að ræða sem séu af sama meiði og fjallað hafi verið um að framan og sé vísað til fyrri umfjöllunar um ofbeldi stefnanda gagnvart stefndu og börnum aðila. Um sönnunarstöðu sé vísað til síðari umfjöllunar varðandi refsikröfu stefnanda.

Stefnda telur að með því að stefnandi geri refsikröfu á hendur stefndu hafi stefnandi þar með ákveðið að setja mál þetta í farveg einkarefsimáls gagnvart stefndu. Það hafi þau áhrif að sönnunarkröfur til þess að ná fram kröfum sínum, bæði kröfur um ómerkingu ummæla sem og aðrar kröfur, séu mun strangari en ella. Sönnunarbyrði um sekt stefndu og atvik er telja megi henni í óhag hvíli þar með á stefnanda, sbr. 108. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Þá gildi 109. gr. sömu laga jafnframt um sönnunarstöðu í málinu. Bendi allt framangreint til afar þungrar sönnunarbyrðar stefnanda um að sýna fram á að ummæli stefndu séu beinlínis ósönn eða eftir atvikum að ummælin séu ekki gildisdómur. Stefnandi hafi engin slík gögn lagt fram, ef frá séu taldar tilkynningar frá lögreglu um að fallið sé frá saksókn gagnvart honum vegna lögreglumála þeirra sem til rannsóknar voru. Í slíkri tilkynningu felist ekki sönnun um sýknu viðkomandi af þeirri háttsemi sem hann hafi verið sakaður um, heldur eingöngu sú afstaða lögreglu að gögnin séu ekki nægileg til þess að uppfylla þær ströngu kröfur sem lög um meðferð sakamála gera til þess að heimilt sé að refsa einstaklingi fyrir tiltekna háttsemi.

Stefnda bendir á að sú sönnunarbyrði sem áður hvíldi á ákæruvaldinu hvíli nú á stefnanda. Þau gögn sem lögð hafi verið fram virðast benda eindregið til þess að ummæli stefndu séu sönn í öllum tilvikum. Stefnandi hafi beitt stefndu, og a. m. k. eldra barn þeirra, ofbeldi á tímabili sambúðar þeirra. Engin gögn hafi verið lögð fram að öðru leyti sem sýni fram á hið gagnstæða, að um sé að ræða tilbúning af hálfu stefndu.

Hvað varðar tilvísun stefnanda til 235. gr. laga nr. 19/1940, sé því mótmælt að framangreind ummæli séu að nokkru marki aðdróttun í skilningi ákvæðisins. Um sé að ræða sannar staðhæfingar sem stefndu sé heimilt að bera fram, sérstaklega þegar þær séu hluti af þjóðfélagsumræðu hvers tíma. Ekki sé því verið að lýsa þessu á Facebook-síðu stefndu upp úr þurru.

Hvað varðar tilvísun til 1. mgr. 236. gr. laga nr. 19/1940 þá sé því mótmælt harðlega að ummæli þau sem stefnt sé vegna séu höfð frammi gegn betri vitund, enda verulegt magn gagna sem bendi til þess að um sönn ummæli sé að ræða. Leiki enginn vafi á því í huga stefndu að í öllum tilvikum sé um sannar staðhæfingar að ræða. Það sama eigi við um tilvísun til 2. mgr. ákvæðisins, enda um sannar staðhæfingar að ræða að mati stefndu, eða gildisdóma sem heimilt sé að bera fram, hvort sem það er opinberlega eða í smærri hópum.

Um refsikröfu stefndu, með vísan til 234. gr. laga nr. 19/1940, byggir stefnda á því að sömu varnir séu til staðar hvað það ákvæði varðar sem fyrr. Um sé að ræða sönn ummæli eða um að ræða gildisdóma, sbr. það sem áður hefur verið rakið. Ekki sé unnt að meiða æru einstaklings með því að bera upp á hann sannar staðhæfingar um háttsemi hans eða gildisdóm úr reynsluheimi stefndu þar sem hún leggur mat á reynslu úr sambandi aðila.

Stefnda krefst sýknu af kröfu stefnanda um miskabætur, enda sé sú tjáning sem henni sé stefnt vegna öll heimil. Verði tekið undir röksemdir hennar hvað þetta varðar valdi það sjálfkrafa sýknu af kröfu um miskabætur.

Stefnda bendir á að fari svo ólíklega að tekið verði undir kröfu um ómerkingu einhverra þeirra ummæla sem stefnt sé vegna vilji stefnda fyrir það fyrsta mótmæla kröfunni í heild sinni þar sem miski stefnanda sé með öllu ósannaður og vanreifaður. Engin gögn sem lögð hafi verið fram bendi til miska hans að nokkru marki. Skorti rökstuðning þess efnis í stefnu sem og framlögð gögn. Sé krafan því vanreifuð að þessu marki og ómögulegt að taka hana til greina að nokkru marki.

Stefnda bendir á að fari svo að tekið verði undir kröfu um miskabætur að einhverju leyti telur stefnda kröfuna langt fram úr hófi. Engin gögn hafi verið lögð fram um hugsanlega útbreiðslu ummælanna. Því sé til að mynda haldið fram að stöðuuppfærsla stefndu á Facebook 25. september 2018 og 7. janúar 2019 hafi verið opnar og öllum aðgengilegar. Engin gögn séu lögð fram þessu til stuðnings önnur en einföld staðhæfing í stefnu. Ekkert bendi til þess að um mikinn fjölda aðila sé að ræða sem séð hafi ummælin, enda engin gögn lögð fram þess efnis. Þá sé hluti ummæla þeirra sem stefnt sé fyrir að finna í athugasemd við stöðuuppfærslu þriðja aðila sem megi búast við því að enn færri aðilar hafi yfir höfuð séð. Ekki sé um opinbera birtingu að ræða að mati stefndu þótt nokkrir tugir aðila hafi hugsanlega séð stöðuuppfærsluna, sem jafnvel þekkja aðila ekki að neinu marki.

Hvað varðar kröfu stefnanda um greiðslu kostnaðar vegna birtingar forsendna og niðurstöðu hugsanlegs dóms gagnvart stefndu er krafist sýknu af þeirri kröfu, af sömu ástæðum og reifaðar hafa verið hér að framan. Auk þess telur stefnda kröfuna vanreifaða og ósannaða að nokkru marki. Engin gögn séu lögð fram til þess að undirbyggja fjárhæð kröfunnar að nokkru marki og beri því að sýkna stefndu af henni. Þá telur stefnda jafnframt óheimilt að kveða á um birtingu slíkra forsendna í opinberu dagblaði, heldur í mesta lagi á sama vettvangi og ummælin hafi verið viðhöfð. Telur stefnda enda ólíklegt að stefnandi hafi áhuga á því að vekja athygli opinberlega á þeim ásökunum sem beint hafi verið gegn honum um heimilisofbeldi og ofbeldi gagnvart barni og eingöngu sé um leið hans til þess að fá hærri kröfu greidda vegna málatilbúnaðar hans. Um heimildarákvæði sé að ræða en ekki sé sjálfgefið að slík krafa sé sjálfkrafa tekin til greina jafnvel þótt einhver ummæli yrðu ómerkt með niðurstöðu dómsins. Fyrir því séu jafnframt þau rök að slík birting gæti komið börnum aðila illa, enda myndi slík birting felast í því að stefnandi, stefnda og börn aðila yrðu nafngreind á opinberum vettvangi, þeim til ama um aldur og ævi. Geri stefnda sér ekki grein fyrir hvað stefnanda gangi til að þessu leyti, enda telji stefnda augljóst að dómþing í máli þessu geti ekki verið annað en lokað í ljósi hagsmuna barna aðila, sbr. a-lið 1. mgr. 8. gr. laga nr. 91/1991. Bryti slík birting jafnframt í bága við 2. mgr. 9. gr. laganna þar sem fram komi að óheimilt sé að skýra opinberlega frá því sem gerist í lokuðu þinghaldi. Þá telur stefnda það augljóst að ef dómstólunum sjálfum væri ekki heimilt að upplýsa um þær persónugreinanlegu upplýsingar sem finna mætti í forsendum dómsins, sbr. til hliðsjónar 4. og 5. gr. reglna dómstólasýslunnar um birtingu dóma og úrskurða á vefsíðu héraðsdómstólanna, komi sömu verndarhagsmunir til skoðunar þegar tekin yrði ákvörðun um heimild stefnanda til þess að birta dóminn í heild sinni eða hluta opinberlega. Um friðhelgi einkalífs barna aðila sé að ræða sem varin sé af 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Stefnda telur að ef krafan yrði tekin til greina gæti stefnandi og þar með dómskerfið valdið börnum aðila óbætanlegu tjóni í máli þar sem börnin geta ekki að neinu marki borið hönd yfir höfuð sér, og upplýst yrði um deilur milli aðila sem ekki er víst að börnin hefðu þurft að vita um.

Hvað kröfu um málskostnað varðar er vísað til 129. gr. og 1. mgr. 131. gr. laga um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða:

Deilt er um það í málinu hvort taka beri til greina kröfu stefnanda um ómerkingu tilgreindra ummæla, refsingu og miskabætur. Byggir stefnandi á því að ummælin séu ærumeiðandi og feli í sér brot gegn 235. gr. og 1. mgr. 236. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 242. gr. sömu laga, og því beri að ómerkja þau með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga. Til vara teljist brotin varða við 234. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, um ærumeiðandi móðgun, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 242. gr. sömu laga.

Stefnda byggir sýknukröfu sína einkum á því að um sannar staðhæfingar sé að ræða, en til vara að ummæli hennar teljist gildisdómur. Þá leiði það sjálfstætt til sýknu að stefnandi sé hvergi nefndur á nafn, auk þess sem um ljóðlist sé að ræða. Listræn tjáning stefndu sé sérstaklega varin af 2. og 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og af 10. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu.

Í máli stefnanda fyrir dómi kom fram að sambúð aðila hafi verið stormasöm og að þau hafi rifist mikið. Hann hafi hins vegar ekki beitt stefndu eða drengi þeirra andlegu eða líkamlegu ofbeldi, og væri það uppspuni af hálfu stefndu, en hann gæti ekki sagt til um það hvort stefnda hefði upplifað samband þeirra með þeim hætti.

Í máli stefndu fyrir dómi kom fram að samband aðila hafi verið „upp og niður.“ Ástæða þess að hún hafi birt umstefnd ummæli á Facebook hafi verið #metoo umræðan en einnig hafi sálfræðingur hvatt hana til þess að ræða um ofbeldið, áföll og reynslu sína, og að varpa ljósi á það hvernig kerfið, svo sem sýslumaður, komi fram við þolendur.

Í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 segir að hver maður eigi rétt á að láta í ljós hugsanir sínar en ábyrgjast verði hann þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar sambærilegar tálmanir á tjáningarfrelsi megi aldrei í lög leiða. Enn fremur segir í 3. mgr. 73. gr. að tjáningarfrelsi megi aðeins setja skorður með lögum í þágu allsherjarreglu eða öryggis ríkisins, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða vegna réttinda eða mannorðs annarra, enda teljist þær nauðsynlegar og samrýmist lýðræðishefðum. Eru tjáningarfrelsi þannig settar skorður með stoð í 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar.

Í 234. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 segir að hver sem meiðir æru annars manns með móðgun í orðum eða athöfnum og hver sem ber slíkt út skuli sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári og í 235. gr. segir að drótti maður að öðrum manni einhverju því sem verða myndi virðingu hans til hnekkis eða beri slíka aðdróttun út varði það sektum eða fangelsi allt að einu ári. Í 1. mgr. 236. gr. laganna segir að sé ærumeiðandi aðdróttun höfð í frammi eða borin út gegn betri vitund þá varði það fangelsi allt að tveimur árum. Í 2. mgr. segir að sé aðdróttun birt eða borin út opinberlega, enda þótt sakaráberi hafi ekki haft sennilega ástæðu til að halda hana rétta, þá varði það sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.

Samkvæmt 1. mgr. 241. gr. laga nr. 19/1940 er heimilt að dæma óviðurkvæmileg ummæli ómerk ef sá krefst þess sem misgert var við. Þá er heimilt að dæma þann sem reynist sekur um ærumeiðandi aðdróttun til þess að greiða þeim sem misgert var við hæfilega fjárhæð til að standa straum af kostnaði af birtingu dóms í opinberu blaði eða riti, einu eða fleiri. Enn fremur er samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999, heimilt að láta þann sem ber ábyrgð á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við.

Í máli þessu skarast hagsmunir stefndu af því að njóta tjáningarfrelsis og hagsmunir stefnanda af því að njóta friðhelgi einkalífs. Við mat á því hvort stefnda hafi gerst brotleg gegn framangreindum lagaákvæðum almennra hegningarlaga verður litið til þess hvers efnis ummælin eru að virtum gögnum málsins í heild með hliðsjón af því að um einkamál er að ræða og því hvort stefnda hafi fært viðhlítandi sönnur fyrir réttmæti ummæla sinna eða hvort þau teljist tilhæfulaus. Þá kemur til skoðunar með hvaða hætti ummælin birtust, hvort ummælin eigi með beinum hætti við um stefnanda, og hvort hin birtu skrif hafi einhverja almenna þýðingu fyrir opinbera umræðu og eigi því erindi til almennings.

Verður nú vikið nánar að hinum umstefndu ummælum í kröfugerð stefnanda:

Í staflið A kemur fram: „... lýsir ágætlega ástandinu sem ég bjó við í mörg ár“, og í staflið B kemur fram: „... let mér liða eins og minn fyrrverandi let mér liða,...“ Stefnandi getur þess ekki nánar hvað í nefndum ummælunum vegi að æru hans. Ummælin hefjast hins vegar með eftirfarandi: „Hér eru textar sem ég hef samið, tveir þeirra eru um mínar tilfinningar og lýsir....“ Efni ummæla í stafliðum A og B ræðst með þeim hætti af texta þeirra ljóða sem stefnda birti með færslunni. Með stafliðum C- F hefur stefnandi tekið út úr þeim ljóðum þau ummæli sem hann telur að vegi að sinni æru. Þegar af þeirri ástæðu hafa ummælin í stafliðum A og B, enga sjálfstæða þýðingu, og þá eru ummælin almennt orðuð og vísa til óljósrar refsiverðrar eða siðferðislegrar háttsemi af hálfu stefnanda.

Í stafliðum C-F eru ummæli sem birtust á opinni færslu á síðu stefndu og koma fram í tveimur af þremur ljóðum hennar. Að mati dómsins verður að túlka ummælin með hliðsjón af efni ljóðanna í heild og því sem að framan greindi um að þar sé stefnda að lýsa tilfinningum sínum. Þá ber til þess að líta að stefnda nefnir stefnanda aldrei á nafn, hvorki í færslunni sjálfri eða í ljóðunum, og telja verður að annað ljóðið eigi ekki við um stefnanda. Stefnda var ekki spurð nánar út í það hvort ljóðið ætti við um stefnanda. Stefnda var hins vegar spurð hvort stefnandi hefði sparkað í hana, slegið hana með krepptum hnefa og hvort úr hefði blætt. Bar stefnda að stefnandi hefði ekki sparkað í hana eða slegið hana með krepptum hnefa, eða að úr hafi blætt, en hann hafi slegið hanaog beitt ýmsu öðru ofbeldi.

Um sönnur á ummælum stefndu verður þess ekki krafist að hún færi um sannleiksgildi ummæla sinna sönnur í þeim mæli sem svara myndi til sönnunarfærslu af hálfu ákæruvaldsins í sakamáli vegna þeirrar ætluðu háttsemi sem um ræðir. Getur ákvörðun lögreglustjóra um niðurfellingu á tveimur kærum stefndu gegn stefnanda er vörðuðu meinta líkamsárás og heimilisofbeldi, og brot gegn barnaverndarlögum, því ekki ein og sér haft úrslitaáhrif í málinu.

Um meinta háttsemi stefnanda liggja fyrir ýmis gögn í málinu. Mörg þeirra gagna lýsa reiðivanda stefnanda, auk tilkynninga til barnaverndar um tilfinningalegt/sálrænt og líkamlegt ofbeldi. Þá liggja fyrir áætlanir Fjölskyldu- og félagssviðs [...] sem stefnandi samþykkir með undirritun sinni. Markmið þeirra áætlana er meðal annars að styðja stefnanda til aukinnar ábyrgðar á eigin hegðun og aðstoða hann til að finna reiði sinni farsamlegri farveg en þann að beita ofbeldi og ógnandi hegðun. Teljist markmiðinu náð þegar stefnandi hafi náð tökum á eigin skapi og tilkynningar um ofbeldi og skapbresti hætti að berast barnavernd. Með þessum hætti viðurkenndi stefnandi ofbeldi á heimilinu, gagnvart stefndu og börnum þeirra, jafnvel þótt hann hafi ritað undir í þeim tilgangi að sundra ekki fjölskyldunni. Með vísan til þessa þykir stefnda hafa leitt nægar líkur að því að ummælin í stafliðum C- F eigi sér stoð í málsatvikum og séu ekki tilhæfulaus, þótt atvik hafi mögulega ekki gerst nákvæmlega með þeim hætti sem getur um í ljóðum stefndu.

Ummæli í staflið G vísa til þess að það hafi verið „hann“ sem sat inni eina nótt fyrir að „rústa íbúðinni“ og ráðast á stefndu. Færslan birtist á Facebook- síðu þriðja aðila í opinni færslu í umræðu um heimilisofbeldi. Stefnandi er ekki nefndur á nafn og ekki getið nánar um hvar eða hvenær atburðir gerðust. Óumdeilt virðist þó af því sem fram kom fyrir dómi að átt sé við stefnanda og þá sé verið að vísa til atviks sem átti sér stað 11. ágúst 2013.

Í gögnum málsins er að finna læknisvottorð stefndu frá þessum degi, þar sem fram kemur að stefnda hafi verið með ýmsa áverka eftir stefnanda. Þá er í málinu bakvaktarskýrsla barnaverndar frá sama atburði um meint ofbeldi, og skýrsla lögreglu þar sem meðal annars kemur fram að stefnandi hafi þá verið handtekinn. Hefur stefnda með þeim hætti leitt nægar sönnur á réttmæti ummælanna.

Ummæli í staflið H, „En það er bara smá partur af því sem kom upp í þessu sambandi“, er framhald ummæla í staflið G. Að mati dómsins eru ummælin almennt orðuð og vísa ekki til ákveðinnar háttsemi, og þá hefur stefnda, eins og getið hefur verið um, leitt nægar líkur að því að ofbeldi hafi átt sér stað í þeirra sambandi.

Ummæli í stafliðum I-O birtust í opinni færslu á Facebook-síðu stefndu. Þá birti stefnda stafliði M-

O á Facebook-síðu þriðja aðila og einniggetur um í stafliðum A-C, auk þess sem stefnda setti inn færslu þess aðila á sína Facebook-síðu. Þótt færslur stefndu hafi birst með þessum hætti og virðast liður í umræðu sprottinni frá þriðja aðilanum, verða ekki dregnar aðrar og meiri ályktanir af þeim en ráða má beint af ummælunum sjálfum.

Skýrsla var tekin af ungu barni aðila í Barnahúsi þar sem meðal annars kom fram að barnið sagði að sér liði ekki vel og vildi fara til pabba. Ummæli stefndu um að barnið vilji stundum fara til stefnanda og sé hrætt við stefnanda er gildisdómur stefndu. Að öðru leyti er í gögnum málsins hvað varðar ummæli í stafliðum I- O staðreynt að barnaverndarnefnd lagði fram kæru til lögreglu á hendur stefnanda vegna meints líkamlegs og sálræns ofbeldis gegn barninu, og hvað varðar ummæli stefndu um ofbeldi í nefndum stafliðum og stafliðum A- C, má vísa til þess sem að framan getur um að stefnda hafi leitt nægar líkur að góðri trú sinni um réttmæti ummæla sinna, þótt upplifun hennar hafi mögulega lýst meira ofbeldi en ráðið verður af gögnum málsins.

Um öll ummæli málsins á við að stefnda hefur kosið að birta þau opinberlega á sinni Facebook-síðu og síðu þriðja aðila að eigin sögn undir formerkjum #meetoo, án þess að nefna nafn stefnanda. Ekki liggur fyrir hversu margir hafi lesið ummælin eða hversu margir hafi mögulega tengt þau við stefnanda. Opinber birting efnis eins og getur um í þessu máli hlýtur alltaf að orka tvímælis og ekki síst þegar ung börn aðilanna sem eiga í deilum eru dregin inn í þá opinberu umræðu.

Að öllu framangreindu virtu í heild, með tilliti til annarra atvika málsins og með hliðsjón af 73. gr. stjórnarskrárinnar, er það mat dómsins að of miklar hömlur væru settar á tjáningarfrelsi stefndu væri henni meinað að tjá sig með þeim hætti sem lýst hefur verið um atvik í hennar eigin lífi, og í tengslum við mikilvæg samfélagsleg málefni.

Með vísan til alls framangreinds verður kröfum stefnanda um ómerkingu ummæla stefndu hafnað, og stefnda sýknuð af þeim kröfum stefnanda. Með vísan til sömu forsendna verður stefnda sýknuð af kröfu stefnanda um að stefnda verði dæmd til refsingar fyrir ærumeiðandi aðdróttanir í garð stefnanda, og af kröfum stefnanda um greiðslu miskabóta og kostun á birtingu forsendna og niðurstöðu dóms.

Rétt þykir að taka fram að með engum hætti felst í niðurstöðu málsins að stefnandi hafi gerst brotlegur við ákvæði almennra hegningarlaga þótt ekki hafi verið fallist á sjónarmið hans um ómerkingu ummæla stefndu, eða verður forsjárhæfni aðila metin út frá niðurstöðu málsins.

Eftir framangreindum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi dæmdur til að greiða stefndu málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 750.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti af málflutningsþóknun.

B-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefnda, B, er sýkn af öllum kröfum stefnanda, A.

Stefnandi greiði stefndu 750.000 krónur í málskostnað.