375/2019

Útdráttur

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 9. mars 2007 og greiddi V hf. henni bætur 26. ágúst 2008 á grundvelli matsgerðar sem þá lá fyrir og tók A á móti bótunum með fyrirvara. V hf. féllst á beiðni A í árslok 2016 um að standa með A að endurmati á líkamstjóni hennar og að V hf. myndi ekki bera fyrir sig fyrningu um áramótin 2016/2017 með þeim fyrirvörum að kröfur A væru ekki þegar fyrndar og að málið yrði gert upp fyrir áramótin 2017/2018. Með tölvupósti V hf. 14. desember 2017 var hafnað beiðni A um að V hf. myndi ekki bera fyrir sig fyrningu í árslok 2017. A höfðaði í kjölfar þess mál til viðurkenningar á skyldu til greiðslu viðbótarskaðabóta og aflaði eftir það nýrrar matsgerðar þar sem miski og varanleg örorka A vegna slyssins var metin verulega meiri en í fyrri matsgerð. Talið var að A hefði í síðasta lagi fyrir árslok 2011 haft vitneskju um þá bótakröfu sem hún krafist viðurkenningar á og átt þess kost að leita fullnustu hennar í skilningi 1. mgr. 99. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Var krafa A því fallin niður fyrir fyrningu þegar V hf. féllst á beiðni A um að bera ekki fyrir sig fyrningu um áramótin 2016/2017, en samþykki V hf. var háð þeim fyrirvara að kröfur A væru ekki þegar fyrndar. Voru stefndu því sýknaðir af kröfu A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2019 í málinu nr. E[…]/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að viðurkennt verði að viðbótarkrafa hennar vegna umferðarslyss 9. mars 2007 sé ekki fyrnd. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar úr hendi stefndu í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3 Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Áfrýjandi varð fyrir alvarlegu bílslysi 9. mars 2007. Hið stefnda vátryggingafélag viðurkenndi bótaskyldu. Málsaðilar stóðu saman að öflun matsgerðar, læknis og lögfræðings, án dómkvaðningar og skiluðu þeir matsgerð 5. júní 2008.

5 Matsmenn lýstu áverkum þeim sem áfrýjandi varð fyrir í slysinu sem háorkuáverkum og kváðu hana hafa slasast á hægra hné, tognað í hálsi og brotnað á hægra viðbeini auk þess sem hún hafi fengið opið brot á vinstri vísifingri. Þá byggi hún við nokkur andleg einkenni eftir slysið. Matsmenn töldu að heilsufar áfrýjanda hefði orðið stöðugt eftir að meðferð lauk á Reykjalundi 15. ágúst 2007. Þeir mátu miska hennar til 25 stiga, þar af fimm vegna lýta en sundurgreindu miskann ekki nánar. Þá mátu matsmennirnir varanlega örorku áfrýjanda vegna slyssins 30%.

6 Uppgjör bóta vegna slyssins fór fram 26. ágúst 2008 en samkvæmt tjónskvittun þann dag greiddi stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. áfrýjanda 13.124.899 krónur. Á tjónskvittuninni kom fram að um lokauppgjör væri að ræða og að vátryggingafélagið hefði greitt fullar og endanlegar bætur vegna umrædds tjóns. Af hálfu áfrýjanda var ritað undir tjónskvittunina með svofelldum fyrirvara: „Gerður er fyrirvari um mat á miska og varanlegri örorku“.

7 Samkvæmt gögnum málsins naut áfrýjandi örorkustyrks frá Tryggingastofnun ríkisins frá 1. janúar 2009 á grundvelli 50% örorku.

8 Lögmaður áfrýjanda sendi stefnda Vátryggingafélagi Íslands hf. erindi 5. desember 2016 þar sem þess var óskað að vátryggingafélagið samþykkti að meta aftur líkamstjón hennar vegna slyssins og að bera ekki fyrir sig fyrningu ef svo vildi til að kröfur hennar fyrndust í árslok 2016 eða þegar tíu ár væru liðin frá slysi 9. mars 2017. Í svari vátryggingafélagsins 9. desember 2016 var fallist á að félagið stæði að mati með áfrýjanda en þó þannig að þess yrði aflað á áhættu og kostnað áfrýjanda. Þá féllst félagið á að það myndi ekki bera fyrir sig fyrningu vegna tjónsatviks 9. mars 2007 um áramótin 2016/2017 með þeim fyrirvörum að kröfur áfrýjanda væru ekki þegar fyrndar og að málið yrði gert upp fyrir áramótin 2017/2018. Þá myndi félagið ekki bera fyrir sig tíu ára fyrningu með sömu fyrirvörum. Loks var tekið fram að yfirlýsing félagsins fæli ekki í sér viðurkenningu þess á frekari bótagreiðslum.

9 Í tölvupósti lögmanns stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. 14. desember 2017 var hafnað beiðni lögmanns áfrýjanda um að félagið bæri ekki fyrir sig fyrningu í árslok 2017 og jafnframt var vísað til þess að þar sem meira en tíu ár væru liðin frá slysdegi félli félagið ekki frá tíu ára fyrningarfresti.

10 Í framhaldi af síðastgreindum tölvupósti höfðaði áfrýjandi umrætt mál til viðurkenningar á skyldu stefndu til að greiða viðbótarskaðabætur með stefnu útgefinni 20. desember 2017 en lögmaður stefndu staðfesti móttöku stefnunnar með áritun á hana 21. sama mánaðar.

11 Þeir C lagaprófessor og D bæklunarlæknir voru dómkvaddir að beiðni áfrýjanda 24. maí 2018 til að meta afleiðingar bílslyssins og skiluðu þeir matsgerð 10. október sama ár. Matsmennirnir mátu miska áfrýjanda til 35 miskastiga og varanlega örorku hennar 48%. Matsmenn töldu að heilsufar áfrýjanda eftir slysið hefði verið stöðugt frá og með 6. nóvember 2007.

Niðurstaða

12 Héraðsdómarinn ákvað í þinghaldi 12. febrúar 2019 að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði dæmt um varnir stefndu sem byggðust á fyrningu og lýtur hinn áfrýjaði dómur aðeins að því atriði.

13 Óumdeilt er í máli þessu að um fyrningu á kröfu áfrýjanda fer eftir 99. gr. eldri umferðarlaga nr. 50/1987 en 23. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar hefur nú leyst þá fyrningarreglu af hólmi. Samkvæmt 1. mgr. umræddrar 99. gr. skyldi bótakrafa samkvæmt umferðarlögum fyrnast á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs sem kröfuhafi fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar. Samkvæmt 2. mgr. greinarinnar skyldu slíkar kröfur þó fyrnast í síðasta lagi á tíu árum frá tjónsatburði.

14 Við úrlausn málsins verður að hafa í huga þá almannahagsmuni að baki lagareglum um fyrningu að gjarnan er erfitt að færa fram sönnun þegar málssókn rís vegna löngu liðinna atburða og vandasamara fyrir dómstóla að meta réttmæti krafna.

15 Með vísan til fyrrgreindra tölvupóstsamskipta lögmanns áfrýjanda og stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., hafa stefndu gert þann fyrirvara við að bera ekki fyrir sig fyrningu á bótakröfum áfrýjanda að kröfurnar hafi ekki þegar verið fallnar niður fyrir fyrningu í desember 2016.

16 Með vísan til framangreinds og 1. mgr. 99. gr. eldri umferðarlaga ræðst niðurstaða í þessum þætti málsins af því hvort fjögurra ára fyrningarfrestur hafi byrjað að líða fyrir árslok 2011 og kröfur áfrýjanda hafi þannig verið fallnar niður fyrir fyrningu áður en framangreind samskipti áttu sér stað í desember 2016.

17 Af hálfu áfrýjanda var því haldið fram í stefnu að niðurstaða fyrri matsgerðar hafi einkum byggst á mati á hálsi, andlegu heilsufari, hægra viðbeini, fingri vinstri handar og lýti. Áfrýjandi telji hins vegar að ekki hafi í matsgerðinni verið tekið tillit til áverka á höfði, hægri öxl, hægri hönd, fingri hægri handar, hægri olnboga, baki og hægri kálfa við matið. Þá taldi áfrýjandi að mat á miskastigi og varanlegri örorku endurspeglaði ekki tjón á líkama og/eða varanlega örorku hennar til framtíðar. Sérstaklega var bent á að áfrýjandi hefði verið metin með örorkustyrk miðað við 50% vinnufærni undanfarin ár af Tryggingastofnun ríkisins en í mati stofnunarinnar hefði komið fram að það væri byggt á því að áfrýjandi hefði hlotið fjöláverka í umferðarslysi 9. mars 2007. Mat stofnunarinnar sýndi að vinnufærni hennar væri mun minni en metið hefði verið með fyrra örorkumati. Einnig komi fram í læknisvottorði E læknis að áfrýjandi hafi ekki almennilega komist til vinnu síðan hún lenti í umræddu umferðarslysi. Í stefnunni segir enn fremur að áfrýjandi telji að hún hefði átt að vera metin með meiri miska og örorku árið 2008 og jafnframt að þróunin eftir slysið hefði sýnt að varanlegt líkamstjón hennar væri vanáætlað.

18 Í fyrri matsgerð frá árinu 2008 var einkennum áfrýjanda lýst þannig að hún hefði kvartað yfir verkjum frá hægra hné og hægri öxl og undan smelli í bringubeini við öndun. Hún gæti ekki beygt hnéð að fullu og væri óstöðug þegar hún stæði á hægri fæti auk þess sem brakaði í hægra hné og að hún væri oft bólgin á fæti neðan hnésins. Einnig hafi hún kvartað yfir verk í höfði og hálsi. Þá hafi hún sagst vera stíf í hægri olnboga og í hálsi og hefði verki utanvert í hægri upphandlegg svo og í hægri mjöðm frá því í september 2007. Jafnframt hefði hún kvartað undan stífleika í fingrum vinstri handar, gúlp innanvert á hægra læri og öri á enni. Loks hefði hún lýst andlegum erfiðleikum og kvíða svo og minna þreki og erfiðleikum við að sinna daglegum störfum.

19 Í þessari matsgerð er því lýst að áfrýjandi hafi lent í umferðarslysi 27. nóvember 1992 og þá tognað í hálsi, verið með einkenni frá vinstri öxl og herðum og einnig niður í upphandlegg og stundum niður í handlegg og fingur. Miski vegna þess slyss hafi verið metinn fimm stig og varanleg örorka 5%.

20 Í niðurstöðum matsgerðarinnar segir að áfrýjandi hafi slasast á hægra hné, tognað á hálsi og brotnað á hægra viðbeini en einnig hafi hún verið með opið brot á vinstri vísifingri og búi auk þess við nokkur andleg einkenni eftir slysið. Um afleiðingar þessara áverka segir í matsgerðinni að áverki á hægra hné hafi verið tognun á innra hliðarliðbandi en liðspeglun hafi ekki sýnt fram á áverka á krossböndum, liðþófum eða brjóskflötum. Áverki á hálsi hafi verið hálstognun án áverka á bein eða taugavef. Hún hafi verið með brot á hægra viðbeini sem hafi gróið með vægri tilfærslu. Hún hafi verið með opið brot á vinstri vísifingri og hafi brotið legið inn í miðkjúkuliðinn. Gera verði ráð fyrir því að ótímabærar slitbreytingar geti þróast í þessum lið og miðist miskamat við hugsanlegan staurlið á þessum lið.

21 Í matsgerðinni frá árinu 2008 var metinn miski ekki sundurgreindur með öðrum hætti en þeim að fimm miskastig væru vegna andlegs miska en 20 miskastig vegna líkamstjóns. Af matsgerðinni verður þó ráðið að tekin hafi verið til mats öll þau líkamlegu einkenni sem áfrýjandi kvartaði yfir og rakin eru hér að framan.

22 Í matsgerð dómkvaddra matsmanna 10. október 2018 var miski áfrýjanda frá hálsi metinn til fimm miskastiga. Einkenni frá hægra hné voru metin til 15 miskastiga og töldu matsmenn slysið vera orsakavald einkenna frá hnénu og gervilið til kominn vegna afleiðinga áverkans. Þá töldu matsmenn væg tognunareinkenni frá lendhrygg auka einkenni slitgigtar og mátu einkennin til fimm miskastiga, einkenni frá broti á hægra viðbeini auk verkja frá hægri öxl mátu þeir til þriggja miskastiga. Einkenni frá vísifingri með hreyfiskerðingu og eymslum mátu þeir til tveggja miskastiga. Loks mátu þeir lýti og væg andleg einkenni samanlagt til fimm miskastiga.

23 Samkvæmt framangreindu virðist helsti munurinn á niðurstöðum fyrri og síðari matsgerðar annars vegar vera sá að einkenni frá hné voru metin mun alvarlegri í síðari matsgerðinni en hinni fyrri og talið að áfrýjandi myndi þarfnast liðskipta í hægra hné innan fárra ára. Hins vegar voru tognunareinkenni frá lendhrygg í síðari matsgerðinni talin hafa aukið einkenni slitgigtar og einkennin metin til fimm miskastiga en ekki verður með vissu séð að þessi einkenni hafi verið metin til miska í fyrri matsgerðinni. Í síðari matsgerðinni er þessum einkennum þannig lýst að í vottorði heimilislæknis 28. ágúst 2007 segi að eftir slys hafi verið einkenni frá vinstra hné og eins mjóbaksverkir. Áfrýjandi telji að hún hafi verið með verki frá mjóbaki frá byrjun. Leiðniverkir og verkir út í hægri rasskinn og lærhnyðju hafi ekki komið fyrr en í september 2007. Þá er bent á að segulómun af lendhrygg árið 2009 sýni töluverðar og útbreiddar slitskemmdir í lendhrygg en þær séu ekki bein afleiðing af slysi heldur komi á mörgum árum. Hins vegar geti hnykkur á hrygg aukið einkenni slitgigtar. Í ljósi háorkuáverka sé líklegt að hluti einkenna frá baki geti verið afleiðing tognunar í slysi.

24 Fyrir liggur að áfrýjandi bar fyrir héraðsdómi „að það var alveg vitað frá upphafi að það festist einhver spjaldliður hérna í mjóhryggnum sem er búinn að vera að vesenast síðan“ en hún vissi ekki af hverju það hefði ekki komið fram í matinu.

25 Í málinu liggur fyrir fjöldi læknisvottorða og annarra læknisfræðilegra gagna varðandi heilsufar áfrýjanda allt frá árinu 2007. Af þeim verður ráðið að eftir uppgjör bóta í ágúst 2008 og fram til ársloka 2011 hafi áfrýjandi leitað oft til heimilislæknis og bæklunarlækna meðal annars vegna bakverkja og verkja frá hægra hné. Í málinu liggja jafnframt fyrir gögn úr sjúkraskrá áfrýjanda, þar á meðal fjöldi vottorða og samskiptaseðla frá E heilsugæslulækni þar sem endurtekið er lýst meðal annars bakverkjum og verkjum frá hægra hné og ýmsum úrræðum og endurhæfingu sem áfrýjandi hafi gengist undir vegna þeirra. Þar er því meðal annars lýst að áfrýjandi hafi farið í hnéspeglun hjá F í lok janúar 2008 og liðspeglun hjá G í kringum 2010. Þar kemur fram að áfrýjandi hafi verið óvinnufær frá 9. mars 2007. Einnig er því lýst að áfrýjandi hafi byrjað í meistaranámi í ferðamálafræði í janúar 2009 en orðið að hætta námi vegna verkja. Þá segir í læknabréfi F bæklunarskurðlæknis 17. september 2018 að áfrýjandi hafi í endurkomu til hans 8. september 2008 borið um áframhaldandi óþægindi frá hné. Eftir aðgerð á hnénu hafi hún verið aðeins betri en hafi síðustu mánuði fundið fyrir smellum í hnénu og það gefi sig. Þá er lýst endurkomu áfrýjanda 12. mars 2009 þar sem hún hafi lýst verkjum frá hægra hné og mjóbaki og að ákveðið hafi verið að fá segulómun af mjóbakinu.

26 Með vísan til þess að í matsgerð frá árinu 2008, sem var grundvöllur uppgjörs bóta í ágúst sama ár, voru teknar til mats þær afleiðingar slyss áfrýjanda sem í matsgerð dómkvaddra matsmanna voru taldar fela í sér miska, þeirra víðtæku fyrirvara sem gerðir voru af hálfu áfrýjanda við fyrrnefnt bótauppgjör og gáfu tilefni til að gera fyrr en síðar reka að kröfu um viðbótarskaðabætur, margítrekaðra heimsókna áfrýjanda til heilsugæslulæknis og bæklunarlækna eftir uppgjör bótanna og næstu ár þar á eftir þar sem hún lýsti verkjum frá baki og hægra hné og úrræðum sem reynd voru til að vinna bót á þeim, óvinnufærni áfrýjanda sem lýst er hér að framan og örorkustyrks frá Tryggingastofnun ríkisins sem hún naut frá 1. janúar 2009 á grundvelli mats stofnunarinnar á 50% örorku, svo og til fyrrnefndra grunnraka að baki fyrningarreglum verður fallist á með stefndu að í síðasta lagi fyrir árslok 2011 hafi áfrýjandi haft vitneskju um þá bótakröfu sína sem hún krefst viðurkenningar á í máli þessu og átt þess kost að leita fullnustu hennar í skilningi 1. mgr. 99. gr. þágildandi umferðarlaga. Samkvæmt því er fallist á með stefndu að kröfur áfrýjanda um viðbótarskaðabætur hafi verið fallnar niður fyrir fyrningu um áramótin 2015/2016, það er áður en fyrrgreind samskipti áfrýjanda og stefnda Vátryggingafélags Íslands hf. um framlengingu á fyrningarfresti áttu sér stað. Breytir þar engu þótt sumar afleiðingar slyssins hafi verið metnar með öðrum hætti í mati dómkvaddra matsmanna á árinu 2018 en í upphaflegu mati sem var grundvöllur bótauppgjörs á árinu 2008.

27 Með hliðsjón af framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

28 Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

29 Samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 24. maí 2019 hefur áfrýjandi gjafsókn vegna rekstrar málsins fyrir Landsrétti. Um gjafsóknarkostnað hennar fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna hennar, G-kk-ef S-kk-ef, 700.000 krónur, og S-kk-ef G-kk-ef, 500.000 krónur.