334/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að héraðsdómari viki sæti í máli A á hendur Í og R. Krafan byggðist á því að héraðsdómari hefði í dómi í máli B gegn Í tekið afstöðu til sönnunargagns sem var einnig lagt fram í máli þessu, að dómarinn hefði fundið að málflutningi lögmanns A í máli B gegn Í og að dómstjóri hefði úthlutað sama héraðsdómara fjórum samkynja málum án rökstuðnings. Landsréttur tók fram að það eitt gæti ekki valdið vanhæfi dómara að hann hefði áður haft til meðferðar mál höfðað af öðrum manni og þar tekið rökstudda afstöðu til sönnunargagna sem lögð væru fram í báðum málunum. Þá var ekki fallist á það með A að héraðsdómari hefði leyst úr málsástæðum í máli B gegn Í með þeim hætti að talið yrði að afstaða dómarans til málatilbúnaðarins hefði verið ómálefnaleg eða á annan hátt til þess fallin að draga mætti óhlutdrægni hans með réttu í efa. Loks yrði ekki séð að úthlutun málsins hefði verið reist á ómálefnalegum forsendum. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómarinn Á-kk-nf H-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settir landsréttardómarar, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 26. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 10. júní 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. maí 2020 í málinu nr. E6219/2019 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari viki sæti í máli sóknaraðila gegn varnaraðilum. Kæruheimild er í alið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hennar verði tekin til greina.

3 Varnaraðilinn íslenska ríkið krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn ríkissaksóknari gerir engar kröfur.

Málsatvik

4 Mál þetta var höfðað af sóknaraðila á hendur varnaraðilum 6. nóvember 2019. Með málssókn sinni krefst sóknaraðili þess að felldur verði úr gildi úrskurður endurupptökunefndar […] 2017 í máli nr. […] um að hafna beiðni sóknaraðila um endurupptöku hæstaréttarmálsins nr. […] sem lauk með dómi kveðnum upp í Hæstarétti Íslands […] hvað varðar sakfellingu sóknaraðila fyrir brot á 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

5 Málinu var úthlutað S-kvk-þgf G-kvk-þgf héraðsdómara. Við fyrirtöku þess 4. maí 2020 krafðist lögmaður sóknaraðila þess að dómarinn viki sæti í málinu með vísan til gliðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Er krafan byggð á því að dómarinn hafi farið með og kveðið upp dóm 26. mars 2020 í málinu nr. E3211/2019, B gegn íslenska ríkinu. Lögmaður sóknaraðila hafi einnig flutt það mál fyrir hönd B. Í því máli hafi héraðsdómarinn tekið afstöðu til gildis sönnunargagns, álits tveggja réttarsálfræðinga, sem sé einnig lagt fram í máli sóknaraðila. Það skipti meginmáli og kunni úrslit málsins að velta á mati dómsins á sönnunargildi þess. Þá hafi héraðsdómari í máli B talið aðfinnsluvert að lögmaðurinn tefldi fram þeirri málsástæðu að rannsóknarmenn hefðu við rannsókn […] á […] áratug 20. aldar gerst sekir um refsiverða háttsemi gagnvart sakborningum, þar á meðal B. Byggt sé á sömu málsástæðu í máli þessu. Loks hafi dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur úthlutað sama dómara öllum fjórum samkynja málum, sem tengjast […], án rökstuðnings, þrátt fyrir fyrirmæli 33. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla.

6 Varnaraðili hafnar því að afstaða héraðsdómara í máli B gegn íslenska ríkinu til sönnunaratriðis eða sönnunargagns geri hann vanhæfan til að taka rökstudda afstöðu til sömu atriða eða gagna í öðru máli. Ágreiningsefni málsins snúist í grunninn um hvort mat endurupptökunefndar hafi verið málefnalegt og staðist lagakröfur. Í ljósi sakarefnis málsins verði ekki séð að það sé hlutverk dómsins að meta sönnunargögn að nýju, svo sem framburði sakborninga og vitna. Aðfinnslur dómara við lögmann í einu máli geri dómarann ekki vanhæfan í öðrum málum sem dómarinn hafi til meðferðar og sami lögmaður flytji. Loks hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á eða leitt að því líkur að brotið hafi verið á rétti hennar með úthlutun málsins til dómara.

Niðurstaða

7 Í kæru sóknaraðila eru málsaðilar tilgreindir svo að kærandi sé sóknaraðili,,og varnaraðili er íslenska ríkið“. Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar er heiti málsins fyrir Landsrétti síðan tilgreint sem,,A gegn íslenska ríkinu“. Varnaraðilinn íslenska ríkið rekur í greinargerð sinni til Landsréttar að skilja verði málatilbúnað sóknaraðila svo að hún beini kæru í málinu einungis að sér en ekki einnig að varnaraðilanum ríkissaksóknara og komi því til skoðunar að vísa kærunni frá Landsrétti án kröfu.

8 Fram kemur í 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 að í kæru skuli tilgreina þá dómsathöfn sem er kærð, kröfu um breytingu á henni og ástæður sem kæra er reist á. Kæra sóknaraðila uppfyllir þessi skilyrði. Í tilvitnuðu ákvæði er ekki mælt fyrir um að sóknaraðili skuli tilgreina í kæru aðila máls eða heiti þess í héraði eða fyrir Landsrétti. Þótt láðst hafi að geta aðildar ríkissaksóknara í kærunni getur það því ekki leitt til þess að málinu verði vísað frá Landsrétti.

9 Samkvæmt glið 5. gr. laga nr. 91/1991 er dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi eru önnur atvik eða aðstæður en þau sem talin eru í öðrum stafliðum sömu greinar, og sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. Tilgangur hæfisreglna í réttarfarslögum er að tryggja að dómari sitji ekki í máli nema hann sé óhlutdrægur gagnvart bæði aðilum máls og efni þess en einnig að tryggja traust málsaðila jafnt sem almennings til dómstóla með því að koma í veg fyrir að dómari standi að úrlausn í máli í tilviki þar sem réttmæt tortryggni gæti risið um óhlutdrægni hans. Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. laga um dómstóla nr. 50/2016 eru dómarar sjálfstæðir í störfum sínum og leysa þau af hendi á eigin ábyrgð. Við úrlausn mála fara þeir eingöngu eftir lögum og lúta þar aldrei boðvaldi annarra.

10 Í réttarframkvæmd hefur því ítrekað verið slegið föstu að dómari verði ekki talinn vanhæfur af þeirri ástæðu einni að fyrri dómur hans í sama máli hafi verið ómerktur, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar Íslands 20. janúar 2009 í máli nr. 5/2009 og 27. nóvember 2013 í máli nr. 714/2013. Því síður getur það eitt valdið vanhæfi dómara að hann hafi áður haft til meðferðar mál höfðað af öðrum manni og þar hafi dómarinn tekið rökstudda afstöðu til sönnunargagna sem lögð eru fram í báðum málunum. Þá verður ekki fallist á það með sóknaraðila að héraðsdómari hafi leyst úr málsástæðum í málinu nr. E3211/2019 með þeim hætti að talið verði að afstaða dómarans til málatilbúnaðarins hafi verið ómálefnaleg eða á annan hátt til þess fallin að draga megi óhlutdrægni hans með réttu í efa í máli þessu.

11 Ákvæði 33. gr. laga nr. 50/2016 er ekki afdráttarlaust um að tilviljun skuli ráða úthlutun máls, heldur er við það miðað að eftir föngum skuli leitast við að haga málum með þeim hætti. Ekki verður séð að úthlutun málsins hafi verið reist á ómálefnalegum forsendum.

12 Í ljósi framangreinds er hafnað þeim málatilbúnaði sóknaraðila að brotið hafi verið gegn rétti hennar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög 62/1994. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

13 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.