636/2019

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði og önnur kynferðismök við A inni á salernisbás skemmtistaðar án hennar samþykkis með nánar tilgreindum hætti og með háttseminni veitt henni tiltekinn áverka. Við ákvörðun refsingar M var litið til 1. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og var honum gert að greiða A 1.800.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. ágúst 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. júní 2019 í málinu nr. S[...]/2019.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara að bætur verði lækkaðar.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 2.500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði, en til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms hvað varðar einkaréttarkröfu hennar. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í ákæru er ákærði sakaður um að hafa aðfaranótt sunnudagsins 16. desember 2018, á kvennasalerni [...] í Reykjavík, haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola, án samþykkis hennar, en ákærði hafi komið á eftir henni inn á salernisbás, læst hurðinni og tekið um mitti hennar, snúið henni við, rifið niður um hana buxurnar og þvingað hana til samræðis og endaþarmsmaka, auk þess að notfæra sér að brotaþoli gat ekki spornað við verknaðinum sökum áhrifa áfengis. Af þessu hafi brotaþoli hlotið sprungu við endaþarm og mar á hægri síðu. Eru brotin talin varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Í hinum áfrýjaða dómi er ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem honum eru gefin að sök í ákæru. Hins vegar eru bæði brotin þar heimfærð til ákvæða 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga þar sem talið var ósannað að ölvunarástand brotaþola umrætt sinn hefði valdið því að hún hefði ekki verið fær um að sporna gegn verknaði ákærða. Var ákærði því sýknaður af sakargiftum samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, svo sem honum var gefið að sök í ákæru. Ákæruvaldið unir héraðsdómi að þessu leyti og kemur þessi þáttur í úrlausn hans því ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

7 Atvikum málsins er nægilega lýst í héraðsdómi og þar er réttilega rakinn framburður brotaþola og annarra vitna. Svo sem getið er í hinum áfrýjaða dómi kaus ákærði að gefa ekki skýrslu í héraði. Þá gaf hann ekki skýrslu fyrir Landsrétti en fyrir réttinum liggur ódagsett en vottuð og undirrituð yfirlýsing ákærða þess efnis að hann staðfesti að hann muni ekki mæta í aðalmeðferð í áfrýjunarmálinu fyrir Landsrétti nr. 636/2019 og jafnframt að hann geri ekki athugasemd við að málinu verði fram haldið þar án viðveru hans.

8 Svo sem rakið er í endurriti úr þingbók héraðsdóms sótti ákærði þing við þingfestingu málsins í héraði. Er þar bókað eftir honum að hann neiti sök og krefjist þess að bótakröfu verði vísað frá dómi. Þá er haft eftir ákærða að hann kannist við að hafa hitt brotaþola en að atvik hafi verið með öðrum hætti en lýst sé í ákæru. Loks er bókað að ákærði telji skilyrði saknæmis ekki uppfyllt.

9 Samkvæmt skýrslu sem tekin var af ákærða hjá lögreglu 16. desember 2018 var hann að vinna á [...] við að taka til og þrífa rétt fyrir lokun um klukkan hálffjögur aðfaranótt þess dags. Ákærði lýsti því að þau brotaþoli hefðu hist og rætt saman fyrr um kvöldið auk þess sem hann hefði orðið var við að brotaþoli hefði „oft verið á eftir“ honum þetta kvöld. Augljóst hafi verið að brotaþoli hefði áhuga á ákærða. Þegar hann hefði verið á leið inn á salerni að þrífa rétt fyrir lokun hefði hann séð mann halda í höndina á brotaþola og reyna að opna geymsludyr við hliðina á karlasalerninu í þeim tilgangi að fara með hana þangað inn. Brotaþoli hefði augljóslega verið drukkin og taldi ákærði ljóst að hún vildi ekki vera þarna.

10 Ákærði lýsti því að hann hefði skorist í leikinn og fylgt brotaþola inn á kvennasalernið en síðan farið fram til að kíkja eftir manninum sem hafði verið með henni. Sá hefði staðið fyrir utan salernið og greinilega verið að bíða þess að ákærði hefði sig á brott svo að hann kæmist þangað inn til brotaþola. Eftir að hafa farið inn á karlasalernið kvaðst ákærði hafa farið aftur inn á kvennasalernið að ná í glös en þá hefðu tvær konur verið á leiðinni þaðan út. Brotaþoli hefði þakkað ákærða fyrir að hafa losað hana við manninn og byrjað að kyssa hann. Hana hafi vantað salernispappír til að þurrka sér og því hafi ákærði náð í pappír en þar sem hann hefði verið að reyna að setja pappírinn í pappírsvélina inni í salernisbásnum hafi brotaþoli togað niður buxur hans. Ákærði kvað brotaþola hafa veitt sér munnmök í stutta stund en síðan hefði hún staðið upp af klósettinu. Þá hefði maðurinn, sem hefði beðið fyrir utan, bankað á dyrnar en brotaþoli þrýst ákærða upp að hurðinni, snúið sér og því snúið baki í ákærða, gyrt niður um sig og ýtt með höndunum í vegginn á móti. Þegar maðurinn hefði reynt að opna dyrnar að salernisbásnum hafi brotaþoli ýtt á móti og lokað þeim aftur. Ákærði kvað hurðina að salernisbásnum hafa verið ólæsta meðan á þessu stóð.

11 Ákærði kannaðist við að hafa reynt að hafa samfarir við brotaþola en tók svo til orða að það hefði bæði tekist og ekki tekist. Spurður um skýringu á því orðalagi svaraði ákærði þannig: „[É]g fann að ég fór inn en um leið þá sagði ég bara nei, hingað og ekki lengra og ég dró mig út og við vorum bæði að hysja upp um okkur þegar öryggisgæslan kom.“ Þá kvaðst hann ekki hafa fengið sáðlát. Taldi ákærði þessi samskipti þeirra brotaþola ekki hafa staðið yfir lengur en í eina til þrjár mínútur en kvað augljóst að brotaþoli vildi stunda kynmök með honum. Spurður um ölvunarástand brotaþola, taldi ákærði hana hafa verið drukkna en að hún hefði þó ekki verið „blindfull“.

12 Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti voru spilaðar í heild upptökur í hljóði og mynd af framburði brotaþola og vitnanna E, F, G og C fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

13 Í samræmi við það sem að framan er rakið, tekur saksókn á hendur ákærða í málinu nú til þess að hann hafi haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola án samþykkis hennar með þeim hætti og þeim afleiðingum, sem lýst er í ákæru.

14 Í verknaðarlýsingu ákæru er því lýst að brotaþoli hafi meðal annars hlotið mar á hægri síðu umrætt sinn. Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms var ekki talið „óvarlegt að telja sannað að mar á hægri síðu brotaþola“ yrði rakið til þeirrar háttsemi ákærða sem í ákæru greinir og í því sambandi vísað til lýsingar brotaþola í framburði hennar fyrir dómi um að ákærði hefði gripið harkalega um hana umrætt sinn til að snúa henni við.

15 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við sakarmat þarf jafnframt að gæta þeirrar meginreglu sem fram kemur í 1. mgr. 109. gr. sömu laga en samkvæmt henni metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, mats og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Þá er í 2. mgr. sömu lagagreinar mælt fyrir um að dómari meti hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af.

16 Eins og rakið er í niðurstöðukafla héraðsdóms kemur fram í gögnum frá neyðarmóttöku og skýrslu læknis fyrir héraðsdómi að maráverkinn var ekki skoðaður sérstaklega við komu brotaþola þangað þar sem brotaþoli vakti ekki athygli á honum. Liggur fyrir í málinu að hún sagði fyrst frá marinu við skýrslutöku hjá lögreglu nokkru síðar en það var þó ekki myndað við það tækifæri. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvaðst brotaþoli fyrst hafa tekið eftir marinu á síðunni daginn eftir ætlað brot og tekið þær myndir af því sem eru meðal rannsóknargagna málsins. Að þessu gættu og með hliðsjón af neitun ákærða á öllum sakargiftum í ákæru verður ekki talið nægilega sannað að mar á hægri síðu brotaþola verði rakið til háttsemi ákærða umrætt sinn. Þegar litið er til framburðar vitnanna og dyravarða [...] F og C fyrir héraðsdómi og lýsingar ákærða í lögregluskýrslu verður jafnframt að telja ósannaða þá verknaðarlýsingu í ákæru að ákærði hafi læst hurðinni að salernisbásnum þegar hann fór þangað inn til brotaþola umrætt sinn.

17 Svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi gætir nokkurs ósamræmis milli þeirra skýringa sem ákærði gaf á veru sinni inni á salernisbásnum, annars vegar við skýrslutöku hjá lögreglu og hins vegar í samtölum við samstarfsmenn eftir að atvikin urðu sem þeir lýstu í vitnaskýrslum sínum við aðalmeðferð í héraði. Lýsingar ákærða að þessu leyti skipta máli við úrlausn máls þessa. Eins og áður greinir kaus ákærði að gefa ekki skýrslu fyrir dómi, hvorki í héraði né fyrir Landsrétti. Er það mat Landsréttar að framangreint misræmi í frásögn ákærða af atburðum rýri óhjákvæmilega trúverðugleika framburðar hans hjá lögreglu. Er fallist á það með héraðsdómi að skýringar ákærða séu ótrúverðugar og fái hvorki stoð í gögnum málsins, ummerkjum á vettvangi né framburðum vitna og verður framburðurinn því ekki lagður til grundvallar við úrlausn málsins.

18 Framburður brotaþola hefur í öllum meginatriðum verið stöðugur allt frá upphafi og fær jafnframt stoð í rannsóknargögnum og vætti vitna. Í skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun og móttökuskýrslu hjúkrunarfræðings er haft eftir brotaþola að ákærði hafi umrætt sinn látið eins og hann væri að hjálpa henni að æla. Í fyrrnefndri skýrslu var hakað í reit um að hún hafi kastað upp en í þeirri síðari er hakað við nei þar sem spurt er um ógleði/uppköst. Verður ekki talið að það rýri svo trúverðugleika frásagnar brotaþola, sem hefur verið á sama veg í öllum aðalatriðum, allt frá því hún tjáði sig á vettvangi, þótt í skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun hafi verið hakað við með þeim hætti sem hér er lýst.

19 Að þessu virtu er fallist á það með héraðsdómi að sannað sé að ákærði hafi haft samræði við brotaþola umrætt sinn án samþykkis hennar með þeim hætti sem þar er lýst að því frátöldu að ósannað er að ákærði hafi læst hurð að salernisbásnum og veitt brotaþola maráverka á hægri síðu með verknaði sínum. Með vísan til forsendna héraðsdóms er jafnframt staðfest sú niðurstaða að sannað sé að ákærði hafi reynt að þröngva getnaðarlim sínum í endaþarm brotaþola, sem olli því að hún hlaut sprungu við endaþarmsop, og að með þessari háttsemi hafi ákærði gerst sekur um önnur kynferðismök.

20 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu til refsiákvæða.

21 Við ákvörðun refsingar ákærða verður að líta til ákvæða 1. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár.

Í þeirri háttsemi sem ákærði er sakfelldur fyrir fólst ólögmæt meingerð gegn brotaþola í skilningi 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í málinu liggur frammi vottorð sálfræðings um áhrif framangreindra atburða. Að því virtu sem og öllu framangreindu verða staðfest ákvæði héraðsdóms um skyldu ákærða til greiðslu miskabóta sem teljast hæfilega ákveðnar 1.800.000 krónur. Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um vexti af dæmdum miskabótum.

22 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest.

23 Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs talsmanns brotaþola, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, M-x-x S-x-x, sæti fangelsi í tvö ár.

Ákærði greiði brotaþola, A, 1.800.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2018 til 15. maí 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.586.717 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 1.055.240 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, V-kvk-ef D-kvk-ef V-kvk-ef lögmanns, 458.000 krónur.