285/2020

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að nánar tilgreind skuld teldist sameiginlega skuld A og B við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna hjónaskilnaðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 21. apríl 2020 í málinu nr. Q[…]/2019 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að nánar tilgreind skuld skyldi felld undir fjárslit milli aðilanna við opinber skipti vegna hjónaskilnaðar, sem skuld þeirra beggja að jöfnu. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að kröfum varnaraðila verði hafnað. Til vara krefst hún þess að „viðurkennd skuld beggja aðila að jöfnu verði ákveðin að upphaflegri fjárhæð kr. 39.000.000, sem lagt verði til grundvallar við fjárskiptin“. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði lýtur ágreiningur aðilanna að skuldarviðurkenningu sem óumdeilt er að þau undirrituðu 12. nóvember 2009. Með henni viðurkenndu þau að skulda föður varnaraðila 60.000.000 króna. Segir þar að lántakendur taki „að láni umsamda lánsfjárhæð í tengslum við uppgjör lántaka á skuldum við Landsbankann“. Skyldi lánið endurgreitt í einu lagi 12. nóvember 2019 „eða fyrr ef kemur til sölu fasteignarinnar að […]“. Lántökum væri þó heimilt að endurgreiða fyrr. Bæri lánið ekki vexti en væri verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs. Af hálfu kröfuhafans er því haldið fram að skuldin sé ógreidd. Beindi hann kröfulýsingu til skiptastjóra en samkvæmt henni nemur krafa hans 80.680.778 krónum. Á skiptafundi 21. október 2019 tók skiptastjóri þá ákvörðun að gegn andmælum sóknaraðila yrði ekki tekið tillit til kröfunnar við fjárskipti aðila þar sem hún væri annaðhvort greidd eða hefði verið færð niður með öðrum hætti. Vísaði skiptastjóri um þetta til þess að skattframtöl væru samtímaheimildir um eignir og skuldir aðila og að getið hafi verið um skuldina á skattframtölum þeirra 2010, 2011 og 2012 en ekki eftir það. Þá bæru framtölin það með sér að eftirstöðvar skuldarinnar hafi numið 39.000.000 króna í árslok 2011. Varnaraðili skaut málinu til héraðsdóms sem með hinum kærða úrskurði féllst á þá kröfu hans að lýst krafa samkvæmt skuldarviðurkenningunni yrði viðurkennd við fjárskipti aðila sem skuld þeirra beggja að jöfnu. Með kæru sinni leitar sóknaraðili endurskoðunar á þeirri niðurstöðu.

5 Um málsatvik að öðru leyti og málsástæður aðilanna vísast til úrskurðar héraðsdóms.

Niðurstaða

6 Við opinber skipti til fjárslita milli hjóna koma til skipta samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991, ef ekki verða sammæli um annað, þær eignir og þau réttindi aðila sem tilheyrðu þeim á viðmiðunardegi skiptanna. Með sama hætti skal við skiptin aðeins tekið tillit til skulda aðilanna sem höfðu stofnast en voru ekki greiddar á því tímamarki. Á skiptafundum skal skiptastjóri afla upplýsinga um þær skuldir aðilanna sem koma til álita, sbr. 1. mgr. 106. gr. laganna. Í athugasemdum við þá grein í frumvarpi því er varð að lögum nr. 20/1991 kemur fram að ekki verði útilokað að ágreiningur geti risið milli aðilanna um til dæmis réttmæti skuldbindingar, fjárhæð hennar eða hvort taka eigi tillit til hennar samkvæmt 104. gr. Leysa verði úr slíkum ágreiningi eftir fyrirmælum 112. gr., sbr. 122. gr. laganna. Er vakin athygli á því að við þessar aðstæður yrði að öllu leyti um að ræða ágreiningsmál milli hjónanna þar sem annað þeirra héldi til dæmis fram tilvist skuldbindingar en hitt andmælti að hún væri til. Sá sem væri sagður kröfuhafi ætti þannig ekki aðild að ágreiningsmálinu, enda væri hér ekki verið að leysa úr réttindum hans á hendur öðrum eða báðum aðilunum, heldur aðeins hvort eða hvernig tekið yrði tillit til skuldbindingar við fjárslitin milli aðilanna.

7 Ljóst er að faðir varnaraðila er kröfuhafi samkvæmt umræddri skuldarviðurkenningu en ekki félag í eigu hans. Af hálfu sóknaraðila er á því byggt að með því að í málinu sé uppi ágreiningur um kröfuna sé óhjákvæmilegt að hann eigi aðild að því. Með vísan til þess sem að framan er rakið er þessari málsástæðu um aðildarskort hafnað. Af framangreindu leiðir jafnframt að úrlausn um kröfuna í þessu máli bindur ekki kröfuhafann og gæti því eftir atvikum reynt á tilvist hennar og inntak að öðru leyti í almennu einkamáli.

8 Af því sem fram kemur í tölvupósti sem sóknaraðili sendi varnaraðila 28. nóvember 2018 verður ekki annað ráðið en að þar staðfesti hún að aðilar standi í skuld við föður varnaraðila. Vísar hún að því er skuldina varðar til láns sem hann hafi veitt þeim á sínum tíma og að vonir hennar hefðu staðið til þess þess að hún fengi „einhvern slaka“ varðandi það. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar geta þau rök sem samkvæmt framansögðu réðu afstöðu skiptastjóra til kröfunnar ekki haft þýðingu við úrlausn málsins.

9 Aðilar festu kaup á einbýlishúsi á […] 9. maí 2008 og á hvort þeirra helmingshlut í því. Um var að ræða skipti á fasteignum og nam milligreiðsla málsaðila 18.000.000 króna. Var húsið á byggingarstigi þegar það var afhent aðilum en í greinargerð varnaraðila til Landsréttar er þess getið að það hafi þá verið fokhelt.

10 Af gögnum málsins og svo sem rakið er í úrskurði héraðsdóms er ljóst að ráðist var í endurskipulagningu á fjármálum aðila um mitt ár 2009 og að greiðsla frá föður varnaraðila að fjárhæð 60.000.000 króna hafi verið liður í henni. Laut endurskipulagningin að uppgjöri við Landsbankann á 100.000.000 króna gengisláni sem varnaraðili tók daginn áður en framangreindur kaupsamningur var undirritaður en það hafði hækkað umtalsvert í kjölfar efnahagshruns. Heldur varnaraðili því fram að stórum hluta lánsins hafi verið ráðstafað til greiðslu kaupverðs og kostnaðar við að ljúka byggingu hússins. Gögn málsins styðja þá staðhæfingu. Þegar endanlega var gengið frá samkomulagi við Landsbankann 12. nóvember 2009 nam krafa vegna lánsins 128.489.000 krónum og höfðu þá verið afskrifaðar af því 36.616.000 krónur. Hafi krafan verið greidd með 54.702.000 króna innstæðu á reikningi varnaraðila, 60.000.000 króna láni frá föður varnaraðila og 13.787.000 krónum sem var andvirði 14.000.000 króna láns sem varnaraðili tók hjá bankanum þennan sama dag. Var fasteign aðila veðsett til tryggingar greiðslu hins nýja láns og samþykkti sóknaraðili veðsetninguna.

11 Í aðilaskýrslum fyrir héraðsdómi kom ekki annað fram en að lán samkvæmt umræddri skuldarviðurkenningu væri enn ógreitt. Vitnisburður föður varnaraðila var á sama veg. Þá er ekkert komið fram í málinu sem gefur ástæðu til að ætla að faðir varnaraðila hafi gefið kröfu sína samkvæmt henni eftir í heild eða að hluta.

12 Engin stoð er fyrir þeirri málsástæðu sóknaraðila að skuldarviðurkenningin hafi verið málamyndagerningur. Þá standa heldur engin efni til þess að fallist verði á málsástæður hennar sem reistar eru á 59. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og 33. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

13 Að því virtu sem að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er kröfum sóknaraðila hafnað og fallist á þá kröfu varnaraðila að skuld samkvæmt skuldarviðurkenningu 12. nóvember 2009 teljist sameiginleg skuld málsaðila við fjárskipti milli þeirra. Þó þykja ekki efni til að taka í þessu máli afstöðu til fjárhæðar kröfunnar umfram upphaflegan höfuðstól hennar. Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

14 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila, A, og varnaraðila, B, skal skuld samkvæmt skuldarviðurkenningu 12. nóvember 2009 talin skuld þeirra beggja að jöfnu.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 300.000 krónur í kærumálskostnað.