657/2019

Útdráttur

J og H hf. greindi á um hvort J hefði fengið laun sín greidd að fullu í samræmi við ráðningarsamninga þeirra og kjarasamning Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands vegna starfa hans í hvalstöðinni í Hvalfirði á árunum 2013, 2014 og 2015. Dómkröfur J fyrir Landsrétti lutu að viðurkenningu á því að hann ætti kröfu vegna þeirra ára um að H hf. greiddi honum tvo þriðju hluta af sérstakri greiðslu í samræmi við ráðningarsamninga aðila og greiðslur vegna vikulegra frídaga í samræmi við fyrrnefndan kjarasamning. Í dómi Landsréttar var rakið að með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í málinu nr. 594/2017 hefði H hf. verið dæmdur til að greiða samstarfsmanni J hina sérstöku greiðslu fyrir hvalvertíðina 2015 og til þess að greiða samstarfsmanninum dagvinnulaun vegna þeirra frídaga sem hann hefði farið á mis við samkvæmt kjarasamningi. Fyrir Landsrétti laut ágreiningur aðila að því hvort kröfur J væru niður fallnar fyrir tómlæti. Í dómi réttarins var meðal annars vísað til þess að J hefði stafað hjá H hf. á hvalvertíðum árin 2009 og 2010 og aftur árin 2013, 2014 og 2015. Af lestri launaseðla hefði honum ekki getað dulist að hin svokallaða sérstaka greiðsla hefði aldrei verið innt af hendi til viðbótar við umsamin laun. Þá hefði hann ráðið sig til starfa á sömu kjörum og áður við upphaf vertíða árin 2013, 2014 og 2015 án þess að gera nokkrar athugasemdir við fyrri kjör. Hefði H hf. því mátt ganga út frá því að J sætti sig við kjör sín að þessu leyti hvað fyrri vertíðir varðaði og að hann hefði því sýnt af sér tómlæti um gæslu þeirra réttinda sinna á hvalvertíðum 2013 og 2014 sem lutu að hinni sérstöku greiðslu sem ekki var fallist á að teldist til lágmarkskjara í skilningi kjarasamnings og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Það tómlæti hefði aftur á móti ekki sjálfkrafa þau áhrif að J hefði einnig misst rétt til slíkra greiðslna á hvalvertíð árið 2015. Fyrrgreindur dómur Hæstaréttar væri skýr um að starfsmaður H hf. hefði átt rétt til sérstakrar greiðslu til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt og þá hefði verkalýðsfélag J haft samband bréflega við H hf. vegna starfskjara félagsmanna sinna áður en J hefði lokið störfum á hvalvertíð 2015. Þá féllst Landsréttur heldur ekki á það með H hf. að J hefði fyrir sakir tómlætis tapað ófyrndum kröfum sínum til greiðslna vegna vikulegs frídags á hvalvertíðum árin 2013, 2014 og 2015, en að því leyti væri um greiðslur vegna lögbundinna lágmarkskjara í framangreindum skilningi að ræða. Voru kröfur J því teknar til greina að hluta.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 1. október 2019 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 2. maí 2019 í málinu nr. E130/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að viðurkennt verði að vegna vinnu fyrir stefnda á árunum 2013, 2014 og 2015 eigi hann kröfu um að stefndi greiði honum 2/3 hluta af sérstakri greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi aðila fyrir hverja vakt sem áfrýjandi vann og vikulegan frídag sem nemur átta klukkustundum í dagvinnu fyrir hvern vikulegan frídag sem áfrýjandi fékk ekki. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi þess að viðurkennd verði skylda stefnda til að greiða áfrýjanda dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af vangoldnum greiðslum frá gjalddaga hverrar vangoldinnar greiðslu til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta varðar kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á rétti til vangoldinna launa vegna vinnu í þágu stefnda á hvalvertíðum árin 2013, 2014 og 2015. Nánar tiltekið lúta kröfur áfrýjanda að rétti til svokallaðrar sérstakrar greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi og til greiðslu vegna vikulegs frídags samkvæmt kjarasamningi. Áfrýjandi ritaði undir ráðningarsamninga vegna vertíðanna 2013 og 2014 en ekki vegna vertíðarinnar 2015. Í málinu hefur aftur á móti verið lagt fram sýnishorn ráðningarsamnings vegna hvalvertíðar 2015. Áfrýjandi starfaði jafnframt hjá stefnda á hvalvertíðum 2009 og 2010. Hafa sýnishorn ráðningarsamninga þeirra ára einnig verið lögð fram í málinu.

5 Framangreindir ráðningarsamningar kveða á um tímabundna ráðningu frá ákveðnum degi til loka hvalvertíðar „þegar lokið er vinnslu afurða úr síðasta hvalnum“. Þá vísa þeir til kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins við Starfsgreinasamband Íslands. Í 1. mgr. 3. gr. samninganna er kveðið á um að unnið sé á 12 tíma vöktum nema yfirmaður samþykki sérstakar óskir starfsmanns eða meirihluta starfsmanna um annað vinnufyrirkomulag. Í 2. mgr. 3. gr. er kveðið á um að launin séu tiltekin fjárhæð fyrir hverja 12 tíma vakt á virkum dögum en önnur fjárhæð fyrir 12 tíma vakt um helgar og á samningsbundnum frídögum. Þá er í 3. mgr. 3. gr. samninganna kveðið á um „sérstaka greiðslu“ fyrir hverja 12 tíma í vaktavinnu sem feli í sér greiðslu fyrir ferðir til og frá vinnustað og fyrir frítökurétt í þeim tilvikum sem hvíld sé styttri en 11 klukkustundir á sólarhring.

6 Í málinu hafa verið lögð fram skjöl vegna hvalvertíða 2013, 2014 og 2015, undirrituð af nokkrum fjölda starfsmanna, þar sem fram kemur að þeir telji átta tíma vaktir hagfelldari kost með tilliti til hvíldartíma en 12 tíma vaktir og óski eftir því að stuðst verði við það vaktafyrirkomulag „eins og gert hefur verið frá 1950 í Hvalfirði“. Í málinu er óumdeilt að áfrýjandi gekk átta tíma vaktir á ráðningartíma sínum hjá stefnda.

7 Meðal gagna málsins eru afrit af launaseðlum áfrýjanda vegna hvalvertíða árin 2013 og 2014. Samkvæmt þeim voru laun greidd hálfsmánaðarlega og reiknuð þannig að áfrýjandi fékk greitt fyrir tiltekinn fjölda vakta á virkum dögum og tiltekinn fjölda vakta um helgar eða á frídögum. Nam fjárhæð launa fyrir hverja vakt 8/12 (2/3) hlutum þeirrar launagreiðslu sem í ráðningarsamningi var skilgreind fyrir hverja 12 tíma vakt. Launaseðlar áfrýjanda vegna 2009, 2010 og 2015 eru sambærilegir og er óumdeilt í málinu að áfrýjandi hafi þau ár einnig fengið greidda 8/12 (2/3) hluta umsaminna launa fyrir hverja 12 tíma vakt. Á launaseðlunum er hvorki getið um hina svokölluðu sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi né vikulega frídaga samkvæmt kjarasamningi.

8 Með bréfi lögmanns Verkalýðsfélags Akraness 15. september 2015 var krafist leiðréttingar á launum „fyrir hönd þeirra starfsmanna [stefnda] sem vinna á hvalvertíð, sumar og haust á ári hverju“. Í bréfinu var þess getið að um 90% starfsmanna í hvalstöð stefnda í Hvalfirði hefðu veitt stéttarfélaginu umboð til að gæta réttinda sinna. Þá var í bréfinu meðal annars vísað til þess að reikna þyrfti vikulegan frídag inn í launin auk þess sem inna bæri af hendi sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi.

9 Síðasti framlagði launaseðill áfrýjanda er vegna launatímabilsins frá 21. september 2015 til 4. október sama ár.

10 Erindi Verkalýðsfélags Akraness var hafnað af stefnda með bréfi 22. október 2015.

11 J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, samstarfsmaður áfrýjanda og trúnaðarmaður starfsmanna hjá stefnda, höfðaði mál gegn stefnda 5. janúar 2016 vegna vangoldinna launa á hvalvertíð árið 2015. Í málinu gerði hann meðal annars kröfu um að stefndi greiddi sér tiltekna fjárhæð vegna hinnar sérstöku greiðslu samkvæmt 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamnings aðila og vikulegan frídag í samræmi við grein 2.4 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins við Starfsgreinasamband Íslands. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands 28. júní 2017 var fallist á kröfu stefnanda vegna hinnar sérstöku greiðslu þar sem framsetning 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamningsins væri með þeim hætti að stefnandi hefði mátt ætla að greiðslan kæmi til viðbótar fastri greiðslu fyrir hverja vakt. Jafnframt hefði stefndi ekki sýnt fram á að stefnanda hefði mátt vera kunnugt um að sérstaka greiðslan ætti að vera innifalin í föstu greiðslunni. Stefndi hafði við munnlegan málflutning borið fyrir sig tómlæti stefnanda vegna þessarar kröfu en héraðsdómur taldi að sú málsástæða hefði verið of seint fram komin í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var stefndi sýknaður af kröfu um greiðslu vegna vikulegs frídags.

12 Hinn 11. desember 2017 var gert samkomulag á milli stefnda og fjölda einstaklinga sem töldu sig í kjölfar framangreinds héraðsdóms eiga rétt til hinnar sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Sumir þessara einstaklinga höfðu þá þegar höfðað mál á hendur stefnda en samkvæmt samkomulaginu skyldu einungis níu mál rekin fyrir dómstólum og önnur mál látin hvíla á meðan. Í tengslum við þetta skuldbatt stefndi sig til að bera hvorki fyrir sig tómlæti né fyrningu hvað varðar tímann sem liði eftir tiltekin tímamörk sem voru skilgreind með ólíkum hætti gagnvart mismunandi hópum starfsmanna. Sambærilegt samkomulag var gert sama dag vegna þeirra starfsmanna sem töldu sig, þrátt fyrir héraðsdóminn, eiga rétt til greiðslu vegna vikulegs frídags og annarra krafna sem hafðar voru uppi í málinu.

13 Með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var framangreindur héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans hvað varðaði hina sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Hvað varðaði kröfu um greiðslu vegna vikulegs frídags komst Hæstiréttur einnig að þeirri niðurstöðu að þótt ekki væri gert ráð fyrir því samkvæmt kjarasamningi að umræddir frídagar væru launaðir væri ljóst að stefndi bæri ábyrgð á því að starfsmenn hans fengju þá lágmarkshvíld sem kveðið væri á um í samningnum. Þar sem hann hefði ekki farið að kjarasamningi að þessu leyti yrði honum gert að greiða dagvinnulaun vegna þessara daga.

14 Mál þetta var höfðað 21. júlí 2017.

15 Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að launakröfur áfrýjanda vegna tímabilsins fyrir 21. júlí 2013 væru fallnar niður fyrir fyrningu. Að öðru leyti hefði áfrýjandi fyrirgert rétti sínum sökum tómlætis.

16 Fyrir Landsrétti voru lögð fram nokkur ný gögn, meðal annars um samskipti J-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef og lögmanns hans á tímabilinu frá 25. ágúst 2015 til 30. nóvember sama ár við fjármálastjóra og framkvæmdastjóra stefnda vegna launaútreikninga J-kk-ef Þ-kk-ef. Einnig voru lögð fram gögn um samskipti lögmanna aðila máls þessa í kjölfar dóms Héraðsdóms Vesturlands 28. júní 2017.

17 Jafnframt voru fyrir Landsrétti lögð fram skjöl dagsett 10. september 2015 þar sem tilteknir starfsmenn stefnda veita Verkalýðsfélagi Akraness umboð til að „gæta að okkar réttindum og kanna ítarlega hvort núverandi launakjör uppfylli þau lágmarkslaun sem gilda fyrir starfsfólk sem vinnur við vinnslu á sjávarafurðum“ og til að „finna lausn“ á ágreiningi vegna sérstakrar greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Áfrýjandi er meðal þeirra starfsmanna sem undirrituðu slíkt umboð. Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

18 Áfrýjandi byggir á því að dómur Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 hafi fordæmisgildi um að hann eigi rétt til sérstakrar greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi og til greiðslu fyrir vikulegan frídag samkvæmt kjarasamningi. Hann fellir sig við niðurstöðu héraðsdóms þess efnis að þær kröfur sem áttu að koma til greiðslu fyrir 21. júlí 2013 séu fallnar niður fyrir fyrningu en byggir á því að hann hafi ekki sýnt tómlæti um gæslu réttinda sinna. Í því sambandi byggir áfrýjandi meðal annars á því að hin sérstaka greiðsla samkvæmt ráðningarsamningi eigi að hluta til að fela í sér greiðslu fyrir frítökurétt sé hvíldartími skertur umfram 11 klukkustundir á sólarhring. Sérstaka greiðslan feli því í sér hluta lágmarkskjara áfrýjanda samkvæmt kjarasamningi, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, ekki síður en krafa hans vegna vikulegs frídags.

Málsástæður stefnda

19 Stefndi byggir á því að aðilar hafi ekki skrifað undir ráðningarsamning vegna hvalvertíðar árið 2015 og því sé ósannað að stefndi hafi það ár tekist á hendur að greiða áfrýjanda sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af kröfu áfrýjanda þess efnis vegna ársins 2015. Þá hafi ekki reynt á málsástæðu sína um tómlæti í dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017. Tómlæti lúti ekki einungis að brottfalli réttinda heldur einnig að því hvort tiltekin ráðningarkjör séu sönnuð. Vegna tómlætis áfrýjanda í tengslum við framkvæmd ráðningarsamninga hans við stefnda beri að líta svo á að ósannað sé að sérstaka greiðslan sem mál þetta varðar hafi átt að vera til viðbótar en ekki innifalin í umsömdu vaktakaupi áfrýjanda. Stefndi byggir enn fremur á því að jafnvel þótt talið verði að hin sérstaka greiðsla hafi átt að koma til viðbótar vaktakaupi hafi áfrýjandi sýnt slíkt tómlæti um gæslu réttinda sinna að krafa til hennar sé fallin niður. Hið sama eigi jafnframt við um kröfu til vikulegs frídags. Í sambandi við tómlæti áfrýjanda að þessu leyti vísar stefndi meðal annars til þess að með bréfi Verkalýðsfélags Akraness 15. september 2015 hafi verið sett fram krafa fyrir hönd ótilgreinds hóps starfsmanna en áfrýjandi sjálfur hafi ekki sett fram kröfur á hendur stefnda fyrr en með höfðun máls þessa. Þá hafi málshöfðun samstarfsmanns áfrýjanda í janúar 2016 enga þýðingu við mat á tómlæti áfrýjanda. Enn fremur hafi áfrýjandi tekið við launagreiðslum athugasemdalaust þótt honum hafi mátt vera ljóst af lestri launaseðla að hin sérstaka greiðsla var ekki innt af hendi til viðbótar við vaktakaup. Hvað hana varðar hafi einnig þýðingu við mat á tómlæti að sérstaka greiðslan fól ekki í sér lágmarksréttindi samkvæmt kjarasamningi og lögum. Loks mótmælir stefndi kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á rétti til dráttarvaxta.

Niðurstaða

20 Stefndi hefur borið fyrir sig að þar sem ekki hafi verið gerður skriflegur ráðningarsamningur vegna hvalvertíðar árið 2015 sé ósannað að áfrýjandi hafi átt rétt til hinnar svokölluðu sérstöku greiðslu það ár. Af gögnum málsins verður ráðið að kveðið sé á um rétt til sérstakrar greiðslu í 3. mgr. 3. gr. staðlaðs ráðningarsamnings sem stefndi bauð starfsmönnum á hvalvertíð ár hvert. Verður stefnda ekki talin hafa tekist sönnun þess að vegna ársins 2015 hafi aðilar máls þessa samið á annan veg en þar kemur fram.

21 Af gögnum málsins um framkvæmd launagreiðslna í ráðningarsamböndum aðila er aftur á móti ljóst að stefndi hefur ávallt litið svo á að hin sérstaka greiðsla, sem kveðið er á um í 3. mgr. 3. gr. hins staðlaða ráðningarsamnings, sé innifalin í fastri greiðslu fyrir hverja vakt samkvæmt 2. mgr. 3. gr. samningsins. Í dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var því aftur á móti slegið föstu að slíkan samning bæri að skilja sem svo að „stefnda hafi borið að greiða sérstöku greiðsluna til viðbótar við vaktagreiðsluna“. Breytti engu í því sambandi að stefnandi þess máls hafði áður starfað hjá stefnda á sambærilegum kjörum, eins og fram kemur í dóminum og framburði hans í héraði, en endurrit framburðarins hefur verið lagt fram sem skjal í máli þessu. Samkvæmt framangreindu verður á því byggt að ráðningarsamningar aðila máls þessa vegna hvalvertíða árin 2013, 2014 og 2015 hafi falið í sér að áfrýjandi ætti, til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt, rétt á þeirri sérstöku greiðslu sem kveðið er á um í 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamninganna sem hann undirritaði árin 2013 og 2014 og í sama ákvæði staðlaðs samnings stefnda fyrir starfsmenn í sama launaflokki og áfrýjandi árið 2015.

22 Samkvæmt grein 2.4.3 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands skal starfsmaður á hverju sjö daga tímabili hafa að minnsta kosti einn vikulegan frídag sem tengist beint daglegum hvíldartíma og skal við það miðað að vikan hefjist á mánudegi. Á ráðningartíma sínum hjá stefnda átti áfrýjandi því einnig rétt á einum vikulegum frídegi, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017.

23 Við málflutning í Landsrétti lýsti áfrýjandi því yfir að hann felldi sig við þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að þær kröfur sem áttu að koma til greiðslu fyrir 21. júlí 2013 væru fallnar niður fyrir fyrningu, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu. Lýtur ágreiningsefni málsins hér fyrir dómi því einungis að kröfum sem samkvæmt gögnum málsins áttu að koma til útborgunar frá og með 25. júlí 2013.

24 Kemur þá til skoðunar hvort kröfur áfrýjanda til sérstakrar greiðslu og greiðslu vegna vikulegs frídags á framangreindu tímabili hafi fallið niður vegna tómlætis af hans hálfu.

25 Þegar metið er hvort áfrýjandi hafi sýnt tómlæti um gæslu réttinda sinna gagnvart stefnda verður litið til gagnkvæmrar trúnaðar og tillitsskyldu aðila ráðningarsambands en jafnframt til þess að vinnuveitandi nýtur ákveðinnar yfirburðastöðu í slíku réttarsambandi sem kann að valda því að starfsmenn hiki við að fylgja réttindum sínum eftir. Í þessu sambandi verður einnig litið til þess hvort sú krafa launþega sem um ræðir sé hluti lögbundinna lágmarkskjara samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 eða ekki. Þá eru aðstæður í máli þessu sérstakar að því leyti að gerð er krafa um viðurkenningu réttar til vangoldinna launagreiðslna á grundvelli þriggja tímabundinna ráðningarsamninga sem hvað ágreiningsefni málsins varðar voru allir gerðir með sömu kjörum og áður höfðu gilt milli aðila.

26 Stefndi byggir á því að ekki verði litið svo á að áfrýjandi hafi gert athugasemd við kjör sín með bréfi Verkalýðsfélags Akraness 15. september 2015 þar sem bréfið hafi verið ritað fyrir hönd ótilgreindra starfsmanna en ekki í nafni áfrýjanda sérstaklega. Hafi áfrýjandi því ekki aðhafst um gæslu réttar síns fyrr en með höfðun máls þessa 21. júlí 2017.

27 Í framangreindu bréfi Verkalýðsfélags Akraness var krafist leiðréttingar á launum „þeirra starfmanna [stefnda] sem vinna á hvalvertíð, sumar og haust á ári hverju“ og kvaðst stéttarfélagið hafa umboð til hagsmunagæslu fyrir um 90% starfsmanna hvalstöðvarinnar í Hvalfirði. Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi verið á meðal þeirra sem veitt höfðu stéttarfélaginu slíkt umboð áður en bréfið var ritað.

28 Í bréfinu kom með skýrum hætti fram sá skilningur að inna bæri af hendi sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt auk þess sem þar var sett fram sú krafa að stefndi greiddi starfsmönnum sínum átta tíma dagvinnulaun vegna hvers vikulegs frídags sem þeir nutu ekki. Eftir móttöku bréfsins mátti stefnda því vera fullljóst að upp væri kominn ágreiningur um hvort honum væri skylt að greiða starfsmönnum á hvalvertíð framangreindar greiðslur. Þá höfðaði einn félagsmaður Verkalýðsfélags Akraness mál vegna slíkra krafna 5. janúar 2016, eða aðeins rúmum tveimur mánuðum eftir að stefndi hafnaði umleitunum stéttarfélagsins. Í málinu hefur ekkert komið fram um að stefndi hafi eftir móttöku bréfsins og málshöfðunina haft ástæðu til að ætla að áfrýjandi eða nokkur annar starfsmaður hans myndi ekki gera sömu kröfur að þessu leyti. Héraðsdómur í framangreindu dómsmáli var síðan kveðinn upp 28. júní 2017 og áfrýjandi höfðaði mál þetta tæpum mánuði síðar. Við þessar aðstæður verður ekki fallist á það með stefnda að hann geti borið fyrir sig að áfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti eftir dagsetningu framangreinds bréfs 15. september 2015, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 2. apríl 2004 í máli nr. 411/2003 og 2. febrúar 2006 í máli nr. 395/2005.

29 Áfrýjandi byggir á því að krafa hans um sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi sé hluti lögbundinna lágmarkskjara þar sem hún eigi að hluta til að fela í sér greiðslu fyrir frítökurétt. Í máli því sem J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf samstarfsmaður áfrýjanda höfðaði gegn stefnda 5. janúar 2016 var krafist greiðslu vegna ógreidds frítökuréttar að því marki sem frítími stefnanda á hvalvertíð 2015 hefði verið skertur umfram 11 klukkustundir á sólarhring. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands 28. júní 2017 var þeirri kröfu hafnað. Var á því byggt að grein 2.4.2 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands kvæði á um að heimilt væri að stytta hvíldartíma í allt að átta klukkustundir á skipulegum vaktaskiptum og að stytting vakta úr 12 tímum í átta tíma hefði verið stefnda heimil samkvæmt ráðningarsamningi aðila þess máls. Með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var héraðsdómurinn staðfestur að þessu leyti með vísan til forsendna hans. Samkvæmt því verður hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að hin sérstaka greiðsla sem mál þetta varðar hafi verið hluti lögbundinna lágmarkskjara áfrýjanda.

30 Áfrýjandi starfaði hjá stefnda á hvalvertíðum árin 2009 og 2010 og aftur árin 2013, 2014 og 2015. Af lestri launaseðla sinna gat honum ekki dulist að hin svokallaða sérstaka greiðsla hefði aldrei verið innt af hendi til viðbótar við umsamin laun fyrir hverja vakt. Þegar áfrýjandi gerði nýja tímabundna ráðningarsamninga við stefnda við upphaf vertíða árin 2013, 2014 og 2015 réði hann sig allt að einu til starfa á sömu kjörum og áður án þess að gera nokkrar athugasemdir við fyrri kjör. Verður því talið að stefndi hafi mátt ganga út frá því að áfrýjandi sætti sig við kjör sín að þessu leyti hvað fyrri vertíðir varðar og að áfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti um gæslu þeirra réttinda sinna á hvalvertíðum 2013 og 2014 sem lutu að sérstakri greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Aftur á móti verður ekki talið að tómlæti áfrýjanda vegna krafna á grundvelli ráðningarsamninga vegna hvalvertíða árin 2013 og 2014 hafi sjálfkrafa þau áhrif að hann hafi einnig misst rétt til slíkra greiðslna í nýju ráðningarsambandi við stefnda á hvalvertíð árið 2015. Í því sambandi verður litið til þess að dómur Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 er skýr hvað það varðar að starfsmaður stefnda hafi átt rétt til sérstakrar greiðslu til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt. Jafnframt verður litið til þess að framangreint bréf Verkalýðsfélags Akraness var sent stefnda áður en áfrýjandi lauk störfum á hvalvertíð 2015.

31 Samkvæmt öllu framangreindu verður talið að áfrýjandi hafi fyrir sakir tómlætis fyrirgert rétti sínum til að hafa uppi kröfur vegna hinnar sérstöku greiðslu á hvalvertíðum árin 2013 og 2014 en ekki árið 2015. Verður stefndi því sýknaður af kröfu áfrýjanda vegna hinnar sérstöku greiðslu að því leyti sem hún lýtur að árunum 2013 og 2014 en aftur á móti viðurkenndur réttur áfrýjanda vegna vinnu fyrir stefnda á árinu 2015 til greiðslu 2/3 hluta af sérstakri greiðslu sem kveðið er á um í stöðluðum ráðningarsamningi fyrir sambærileg störf og áfrýjandi vann hjá stefnda það ár.

32 Krafa áfrýjanda um viðurkenningu á rétti til greiðslu vegna vikulegs frídags lýtur að lögbundnum lágmarkskjörum hans í starfi hjá stefnda, sbr. grein 2.4.3 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands og 1. gr. laga nr. 55/1980. Þótt ekki sé í kjarasamningnum gert ráð fyrir því að umræddir frídagar séu launaðir er ljóst að vinnuveitandi ber ábyrgð á því að starfsmenn fái þá lágmarkshvíld sem þar greinir. Fari vinnuveitandi ekki að kjarasamningi hvað vikulegan frídag varðar ber honum því að greiða starfsmanni dagvinnulaun vegna þeirra daga, sbr. dóm Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017.

33 Á starfstíma sínum hjá stefnda árin 2013 og 2014 gerði áfrýjandi engar athugasemdir við að hann nyti ekki vikulegs frídags samkvæmt kjarasamningi. Verkalýðsfélag Akraness gerði aftur á móti sem fyrr greinir athugasemd við kjör starfsmanna að þessu leyti á meðan áfrýjandi var enn í starfi hjá stefnda á hvalvertíð 2015. Verður því ekki fallist á það með stefnda að áfrýjandi hafi fyrir sakir tómlætis tapað ófyrndum kröfum sínum til greiðslna vegna vikulegs frídags á hvalvertíðum árin 2013, 2014 og 2015, en sem fyrr greinir er þar um greiðslu vegna lögbundinna lágmarkskjara að ræða.

34 Í málinu liggja fyrir gögn sem stafa frá stefnda um fjölda vakta sem áfrýjandi vann á þeim tíma sem hér um ræðir, fjarvistir hans vegna fría að eigin ósk, fjölda veikindadaga og brælufrí sem af má ráða að sumar vikur hafi áfrýjandi ekki fengið neinn heilan frídag. Með vísan til þess og alls hins framangreinda verður fallist á kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á rétti til greiðslu sem nemur átta klukkustundum í dagvinnu fyrir hvern vikulegan frídag sem hann naut ekki eins og nánar greinir í dómsorði.

35 Með vísan til 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 verður krafa áfrýjanda um viðurkenningu á rétti til dráttarvaxta úr hendi stefnda tekin til greina eins og í dómsorði greinir.

36 Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest en rétt er að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda, J-kk-ef H-kk-ef, vegna vinnu fyrir stefnda, Hval hf., á árinu 2015 til þess að stefndi greiði honum 2/3 hluta af sérstakri greiðslu sem kveðið er á um í stöðluðum ráðningarsamningi fyrir sambærileg störf og áfrýjandi vann hjá stefnda það ár.

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda til greiðslu úr hendi stefnda vegna vinnu fyrir stefnda á árunum 2013, 2014 og 2015 sem nemur átta klukkustundum í dagvinnu fyrir hverja viku í vinnu sem hann naut ekki heils frídags, talið frá og með fyrsta mánudegi á launatímabilinu sem kom til útborgunar 25. júlí 2013.

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda til dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu úr hendi stefnda vegna framangreindra greiðslna frá 21. júlí 2017 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest.

Stefndi greiði áfrýjanda 470.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.