431/2018

Útdráttur

J var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hrint A þannig að hann féll í gólfið með þeim afleiðingum að hann hlaut lífshættulega og alvarlega höfuðáverka. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að J hefði ekki áður gerst sekur um ofbeldisbrot en árásin hefði verið stórfelld og tilefnislaus og haft í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir brotaþola. Með hliðsjón af því og með vísan til 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga var refsing J ákveðin fangelsi í 10 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið vegna dráttar á meðferð málsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 9. maí 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. apríl 2018 í málinu nr. S80/2016.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsing hans verði skilorðsbundin. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara sýknu af henni en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

Niðurstaða

Krafa um ómerkingu héraðsdóms

4 Ákærði krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og að málinu verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Byggist krafan annars vegar á því að héraðsdómur hafi við skýrslutökur fyrir dóminum bannað verjanda ákærða að vísa til framburða sem vitni höfðu áður gefið fyrir héraðsdómi við þá aðalmeðferð sem ómerkt var með dómi Hæstaréttar […]. nóvember 2017 í máli nr. […]/2016 og hins vegar að dómarinn hafi tekið orðið af vitni þegar verjandinn spurði það um húðlit meints geranda. Þá hafi verjanda verið meinað að spyrja brotaþola út í hvort hann hefði fengið greiddar tryggingabætur. Dómurinn hafi með þessu takmarkað möguleika ákærða á að halda uppi vörnum og hafi hann því ekki notið réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. sbr. 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

5 Hvorki sækjandi né verjandi hefur lagt fyrir Landsrétt upptökur eða endurrit af framburði þeirra vitna sem gáfu skýrslu við fyrri aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi. Í tölvuskeytasamskiptum verjanda og sækjanda kemur fram að ákæruvaldið taldi óheimilt að leggja endurrit framburða úr fyrri málsmeðferð fyrir Landsrétt. Þingbók héraðsdóms ber ekki með sér að endurrit framburða sem gerð voru vegna áfrýjunar málsins til Hæstaréttar hafi verið lögð fram í héraðsdómi en upptökur af framburðum vitnanna eiga að vera hluti af gögnum héraðsdómsmálsins.

6 Ákærði byggir á því að við skýrslutökur í héraði í seinni aðalmeðferð málsins hafi héraðsdómur bannað verjanda að vísa til framburða vitna sem gefnir voru við fyrri aðalmeðferð þess í héraði. Þetta megi sjá af endurritum vitnaframburða fyrir héraðsdómi og bókunum sem verjandinn gerði af þessu tilefni. Ákærði telur að takmarkanir þessar hafi leitt til þess að verjandinn hafi ekki getað haldið uppi fullum vörnum fyrir ákærða. Fyrsta tilvikið hafi lotið að ósk verjandans um að fá að bera undir vitnið M, systur ákærða, framburð sem hún hafði áður gefið fyrir héraðsdómi. Fram komi í endurriti af framburði hennar að dómarinn hafi talið það óheimilt þar sem fyrri aðalmeðferð málsins hafi verið ómerkt af Hæstarétti. Dómarinn beindi því til verjandans að spyrja vitnið beint út í það atriði sem hann vildi fá svar við. Í endurritinu komi fram að spurningin lúti að því hvort vitnið kannist við að ákærði hafi verið „árásargjarn, reiður, pirraður eða eitthvað slíkt“, en því hafi vitnið svarað neitandi fyrir dóminum. Annað tilvikið sem ákærði vísar til hafi lotið að spurningu sem verjandinn beindi til vitnisins H um útlit og klæðaburð gerandans en verjandinn taldi að hún hefði fullyrt í fyrri framburði að gerandinn hefði verið í brúnu vesti. Samkvæmt framburði H fyrir héraðsdómi við seinni málsmeðferðina sagðist hún ekki muna eftir því að gerandinn hefði verið í brúnu vesti. Þriðja tilvikið sem ákærði vísar til eru athugasemdir verjandans við spurningar sækjanda til vitnisins C dyravarðar en verjandinn taldi að vitnið bæri með sama hætti bæði við fyrri og seinni málsmeðferðina en að sækjandinn væri að reyna að fá vitnið til að breyta framburði sínum. 7 Þótt fyrri aðalmeðferðin hafi verið ómerkt og nauðsyn borið til að taka nýjar skýrslur af vitnum fyrir nýskipuðum dómi til að tryggja milliliðalausa málsmeðferð liggur fyrir að vitnin báru um atvik máls með ákveðnum hætti við fyrri málsmeðferðina. Við mat á því hvort áðurgreindar takmarkanir á spurningum verjanda hafi haft áhrif á möguleika ákærða til að verjast í málinu verður að horfa til þeirra varna sem ákærði hefur haft uppi í málinu og til þeirra atriða sem hann hugðist ná fram með framangreindum spurningum.

8 Varnir ákærða lúta meðal annars að því að lýsing vitnisins H á þeim aðila sem hún sá hrinda brotaþola samræmist ekki útliti ákærða eða klæðaburði hans á þeim tíma sem atburðir áttu sér stað. Byggir ákærði meðal annars á því að vitnið hafi borið um að gerandinn hefði verið klæddur með öðrum hætti en raunin var. Fyrir liggur að ákærði byggir á því að H hafi í fyrri framburði sínum fyrir héraðsdómi borið um að gerandinn hafi verið í brúnu vesti en ekki munað það við seinni skýrslutökuna. Þessi fullyrðing um framburð H við fyrri málsmeðferðina hefur ekki verið studd með framlagningu endurrits af framburði hennar við fyrri aðalmeðferðina. Miðað við aðstæður á vettvangi, eins og nánar verður vikið að síðar, og að fyrri framburðurinn var gefinn tæpum tveimur og hálfu ári eftir að atvikin áttu sér stað getur þetta atriði ekki ráðið úrslitum um mat á trúverðugleika vitnisburðar H um að hún hafi séð ákærða hrinda brotaþola. Að því er varðar önnur atriði til stuðnings þessari málsástæðu ákærða fékk ákærði svar við spurningu sinni til systur ákærða, vitnisins M. Hefur ekki annað komið fram í málinu en að það hafi verið svarið sem ákærði byggir vörn sína á. Þá verður ekki talið að spurningar sækjanda til vitnisins C dyravarðar hafi leitt til þess að hann breytti fyrri framburði sínum. Samkvæmt framansögðu verður ekki talið að möguleikar ákærða á að halda uppi vörnum hafi verið takmarkaðir með þeim hætti að leiða eigi til ómerkingar hins áfrýjaða dóms.

9 Seinni málsástæða ákærða fyrir kröfu um ómerkingu héraðsdóms er öðrum þræði reist á því að dómarinn hafi tekið orðið af vitninu S þegar verjandinn spurði um húðlit meints geranda. Kemur fram í endurriti vitnisburðarins að dómarinn hafi talið skýrt af upptökum af lögregluskýrslunni, sem dómarinn hafði hlýtt á, að þar væri verið að vísa til dökks hárlitar en ekki húðlitar. Vitnið S staðfesti í framhaldi af orðaskiptum dómarans og verjandans að hann gæti fullyrt að gerandinn hafi verið dökkhærður eða brúnhærður en gæti ekki staðfest það 100% með húðlitinn. Í málinu byggir ákærði á því að vitnið S hafi lýst því að gerandinn hafi verið með dökkt hár og dökkan húðlit en það sé ekki í samræmi við útlit ákærða sem er samkvæmt gögnum málsins skolhærður og ljós á hörund. Ljóst sé af þessu að vitnisburður S styðji ekki að ákærði hafi verið gerandi í málinu. Í niðurstöðu héraðsdóms er ekki byggt á því að S hafi borið um að ákærði hafi hrint brotaþola. Telja verður að málsvörn ákærða að þessu leyti sé skýr og að dómurinn geti tekið afstöðu til þýðingar framburðar S að þessu leyti við mat á sönnun í málinu. Þá byggir ákærði á því að honum hafi verið meinað að spyrja brotaþola hvort hann hafi fengið greiddar bætur úr tryggingum vegna áverkans. Ákærði hefur ekki fært fram nein rök fyrir því hvernig þessi takmörkun hafi haft áhrif á málsvörn hans. Með vísan til þess sem að framan er rakið er ekki tilefni til að ómerkja málið á grundvelli þessara röksemda ákærða.

Krafa um sýknu

10 Ákærði byggir sýknukröfu sína á því að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sanna svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að hann hafi hrint brotaþola á dansgólfinu á skemmtistaðnum […] aðfaranótt 29. maí 2014. Varnir ákærða eru einkum reistar á því að framburður H, B, C og R, sem niðurstaða héraðsdóms byggist einkum á, hafi í raun verið reikull og óljós og sé því ekki fullnægjandi sönnun fyrir því að ákærði hafi hrint brotaþola. Vitnin hafi lýst geranda sem hávöxnum manni í þykkari kantinum og klæddum með öðrum hætti en raunin var. Ákærði var 172 cm á hæð og 73 kg að þyngd og hafi á þeim tíma er atburðurinn átti sér stað verið klæddur í ljósbláa skyrtu og bláan jakka. Þá byggir ákærði á því að hvorki vitnið R né B hafi getað bent á ákærða í sakbendingu sem fór fram hjá lögreglu.

11 Í framburði vitnisins R fyrir héraðsdómi kemur fram að hann hafi séð gerandann hrinda brotaþola. Hann lýsti honum sem manni í bláum jakka, í þykkari kantinum, snögghærðum og 180 til 190 cm á hæð. Lýsti vitnið því að hann minnti að gerandinn hefði verið handtekinn fyrir utan skemmtistaðinn. Í lögregluskýrslu sem R gaf skömmu eftir að atburðurinn átti sér stað bar hann með svipuðum hætti nema hann taldi manninn vera 175 til 180 cm á hæð en tók fram að hann gæti ekki verið viss um það. Þar kom einnig fram að honum hafi þótt sá maður sem handtekinn var vera líkur gerandanum. Við skýrslutöku fyrir héraðsdómi var hluti lögregluskýrslunnar borinn undir vitnið og staðfesti hann að hafa munað atvik málsins betur þegar hún var tekin.

12 Vitnið H bar fyrir héraðsdómi að hún hefði séð mann ýta brotaþola sem hafi við það fallið á gólfið. Skömmu eftir að atburðurinn átti sér stað og eftir fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu hefði hún séð mynd af ákærða á Facebook eftir ábendingu frá vinkonu sinni og þar hafi hún þekkt ákærða sem þann sem hrinti brotaþola á dansgólfinu. Gat hún að öðru leyti ekki lýst útliti ákærða fyrir héraðsdómi nema að hún taldi að hann hefði verið með slaufu. Þá mundi hún ekki til þess að gerandinn hefði verið í brúnu vesti eins og verjandinn hélt fram að hún hefði borið um við fyrri aðalmeðferð málsins. Við skýrslutökuna í héraði voru bornir undir vitnið hlutar úr lögregluskýrslu sem hún gaf skömmu eftir atburðinn. Þar kom fram að hún hefði séð mann ýta brotaþola fast með báðum höndum. Gerandinn hefði verið með skollitað hár sem var greitt aftur og með slaufu um hálsinn. Samkvæmt lögregluskýrslunni taldi hún manninn vera 20 til 25 ára þótt hún segðist ekki geta dæmt um það, um það bil 175 cm á hæð, með kringlótt andlit en ekkert feitan. Staðfesti vitnið fyrir héraðsdómi að hún hefði munað atvik betur þegar hún gaf lögregluskýrsluna.

13 Vitnið B bar um það fyrir héraðsdómi að hann hefði séð mann hrinda brotaþola með báðum höndum á dansgólfinu og hefði hann skollið aftur fyrir sig. Taldi hann gerandann hafa verið aðeins þybbnari og hærri en hann sjálfur. Vitnið kvaðst vera 172 til 173 cm á hæð. Taldi hann geranda vera á aldrinum 23 til 26 ára. Þá kom fram í framburði hans fyrir héraðsdómi að hann hefði rætt við dyravörð á staðnum sem hann þekkti ekki nafnið á og bent honum á gerandann. Hann hafi síðar rætt atvikið við annan dyravörð, D, sem hann þekkti og meðal annars bent honum á gerandann sem annan tveggja manna sem stóðu með öðrum í hópi fyrir utan skemmtistaðinn. Bornir voru undir vitnið hlutar úr skýrslu sem hann gaf hjá lögreglu skömmu eftir atburðinn. Þar kom meðal annars fram að hann lýsti gerandanum sem manni með stutt hár, í bláum bol, mjög breiðum, mjög flötum í andliti með þykkan og breiðan haus. Í lögregluskýrslunni kom einnig fram að vitnið hefði staðið um það bil tvo til þrjá metra frá gerandanum og hann hefði bent dyraverðinum á gerandann. Staðfesti vitnið að hann hefði munað atvik betur þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu en fyrir dómi. Framburður vitnisins hjá lögreglu var í stórum dráttum í samræmi við framburð hans fyrir dómi en nokkuð ítarlegri.

14 Vitnið C, dyravörður á skemmtistaðnum, lýsti í framburði sínum fyrir héraðsdómi að fastagestur á staðnum hefði bent honum á ákærða sem gerandann. Sagðist hann hafa rætt við ákærða um atvikið. Hann hafi bent lögreglunni á þann mann þegar hún kom á staðinn en þá hafi ákærði reynt að flýja. Í lögregluskýrslu sem borin var undir vitnið fyrir héraðsdómi kom fram að ákærði hefði tjáð honum að hann hefði skallað brotaþola í sjálfsvörn af því að hann hefði verið að ýta eitthvað í hann og verið með derring. Þá hefði gesturinn sem benti honum á ákærða sagt að ákærði hefði kýlt brotaþola. Taldi vitnið sig hafa munað atvik betur þegar lögregluskýrslan var tekin af honum.

15 Í frumskýrslu lögreglu sem rituð var af vitninu Ú lögreglumanni, snemma morguns 29. maí 2014, kemur fram að B hafi gefið sig á tal við lögreglu og sagst hafa séð mann í blárri skyrtu sem hafi hrint brotaþola. Hann hafi bent C dyraverði á gerandann. Þá kemur fram í skýrslunni að C hefði bent lögreglu á ákærða sem manninn sem B hefði bent honum á. Ákærði hafi reynt að hlaupa í burtu þegar hann veitti því athygli að lögreglan væri að elta hann. Þá segir í skýrslunni að C hafi sagt að hann hefði rætt við ákærða og að hann hefði tjáð honum að hann væri gerandi í málinu en hefði gert þetta í sjálfsvörn. Lögreglumaðurinn Ú kom fyrir dóm og staðfesti að hann hefði ritað skýrsluna og efni hennar.

16 Atburðurinn sem mál þetta er risið af átti sér stað á dansgólfi skemmtistaðar þar sem saman var kominn nokkur fjöldi fólks. Í gögnum málsins kemur fram að dimmt hafi verið á dansgólfinu og að flest vitnanna hafi verið undir áhrifum áfengis. Við þessar aðstæður er ljóst að erfitt var fyrir sjónarvotta að bera af nákvæmni um atriði eins og mögulegan aldur, hæð, hárlit og hárvöxt, líkamsbyggingu og klæðnað manns. Má fallast á með ákærða að framburður vitna um þessi atriði hafi um sumt verið óljós. Verður sakfelling ákærða af þessum sökum því ekki byggð á lýsingum vitna á útliti og klæðaburði ákærða einum saman.

17 Þegar á hinn bóginn eru virtir framburðir vitnanna B, R, H og C fyrir héraðsdómi sem raktir eru hér að framan verður að telja að þeir bendi eindregið til þess að ákærði sé sá maður sem hrinti brotaþola umrætt sinn. Þá er þess að gæta að þótt lýsingar vitna á útliti og klæðaburði ákærða séu óljósar geta þær engu að síður að nokkru átt við um ákærða, en samkvæmt þeim ljósmyndum sem liggja fyrir af honum í málinu og voru teknar eftir að hann var handtekinn var ákærði klæddur í ljósbláa skyrtu og bláan jakka.

18 Framburður framangreindra vitna fyrir héraðsdómi styðst að auki við ýtarlegri skýrslur sem vitnin gáfu hjá lögreglu, frumskýrslu lögreglu sem áður er vísað til og framburð ýmissa annarra vitna hjá lögreglu eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

19 Að öllu þessu virtu sem að framan er rakið er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sannað sé þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði sé sá maður sem hrinti brotaþola á dansgólfi skemmtistaðarins […] aðfaranótt 29. maí 2014 með þeim afleiðingum sem lýst er í ákæru. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar.

20 Krafa ákærða um frávísun einkaréttarkröfu brotaþola kemur ekki til álita þar sem bótakröfunni var vísað til sérstakrar meðferðar í einkamáli samkvæmt heimild í 1. mgr. 175. gr. laga nr. 88/2008.

21 Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað málsins bæði í héraði og fyrir Landsrétti, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en sakarkostnað.

Ákærði, J-kk-nf V-kk-nf J-kk-nf, greiði allan sakarkostnað málsins í héraði og fyrir Landsrétti, 1.785.876 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.600.000 krónur.