274/2018

Útdráttur

A var með héraðsdómi svipt forsjá sonar síns með vísan tila og dliða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Fyrir Landsrétti krafðist A sýknu af kröfu um forsjársviptingu þar sem BR hefði ekki gætt meðalhófs við meðferð málsins, rannsóknarreglu hefði ekki verið fullnægt og sú ráðstöfun BR að vista son hennar tímabundið utan heimilis 20. október 2017 hefði brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar. A hafði sett það skilyrði fyrir tímabundinni vistun sonar síns utan heimilis umrætt sinn að honum yrði komið fyrir hjá móður hennar eða öðrum fjölskyldumeðlimum. Landsréttur taldi að fallast bæri á að samþykki A fyrir tímabundinni vistun sonar hennar hefði ekki verið skilyrðislaust og ósannað væri að hún hefði fallið frá því. Það lægi þó eingöngu fyrir Landsrétti að kveða á um hvort skilyrði barnaverndarlaga fyrir forsjársviptingu væru nú uppfyllt. Fyrrgreind ráðstöfun BR hefði ekki áhrif á heimild nefndarinnar til að höfða málið eða á niðurstöðu þess. Jafnframt væri ljóst að vægari úrræði hefðu verið fullreynd áður en krafist var forsjársviptingar. Þá væru komnar fram nægilegar upplýsingar um hagi A til þess að fjalla um kröfu BR þótt ekki hefði farið fram sérfræðilegt mat á forsjárhæfni hennar. Þótt ekki yrði fullyrt að A væri ófær um að ráða bót á þeim alvarlega vanda sem hún glímdi við bentu gögn málsins og afstaða hennar sjálfrar til þess að henni veittist það erfitt í náinni framtíð en afar mikilvægt væri í ljósi ungs aldurs sonar hennar að hagsmunum hans yrði ekki raskað umfram það sem orðið væri. Var niðurstaða héraðsdóms um að svipta A forsjá sonar hennar því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf og J-kk-nf F-kk-nf og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar með áfrýjunarstefnu 19. mars 2018. Hún krefst sýknu af kröfu stefnda um forsjársviptingu sonar síns B og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

2 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Áfrýjandi gaf ekki skýrslu, hvorki fyrir héraðsdómi né Landsrétti. Vitni voru ekki leidd fyrir Landsrétt en horft var og hlýtt á upptöku af skýrslu móður áfrýjanda fyrir héraðsdómi.

4 Málsatvikum og helstu gögnum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

5 Málsástæður áfrýjanda lúta að því að barnaverndarnefnd hafi ekki gætt meðalhófs við meðferð málsins, að rannsóknarskyldu hafi ekki verið fullnægt og að sú aðgerð nefndarinnar 20. október 2017 að vista son hennar utan heimilis hafi verið heimildarlaus og því hafi verið brotið gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Málsástæður stefnda

6 Stefndi vísar til forsendna hins áfrýjaða dóms og telur að skilyrðum a og dliðar 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 til forsjársviptingar sé fullnægt. Þá telur hann að meðalhófs hafi verið gætt, þar sem vægari úrræði hafi verið fullreynd. Þá hafi málið verið nægilega upplýst áður en höfðun máls þessa var ráðin.

Niðurstaða

7 Áfrýjandi byggir á því stefnda hafi verið óheimilt að vista son hennar tímabundið utan heimilis 20. október 2017. Hún hafi veitt samþykki fyrir slíkri ráðstöfun með því skilyrði að drengnum yrði komið fyrir hjá móður hennar eða öðrum fjölskyldumeðlimum. Fallast ber á að samþykki áfrýjanda hafi ekki verið skilyrðislaust og að ósannað sé að hún hafi fallið frá þessu skilyrði. Óháð því hvort farið hafi verið á svig við vilja áfrýjanda um að sonur hennar yrði einungis vistaður hjá móður hennar eða öðrum í fjölskyldu hennar liggur einvörðungu fyrir Landsrétti að kveða á um hvort skilyrði a og dliðar 29. gr. barnaverndarlaga séu nú uppfyllt til sviptingar forsjár áfrýjanda, enda eru það hagsmunir sonar hennar sem brýnast er að tryggja samkvæmt meginreglum barnaverndarlaga. Fyrrgreind ráðstöfun stefnda hefur samkvæmt framangreindu ekki áhrif á heimild hans til þess að höfða mál þetta eða á niðurstöðu þess.

8 Í gögnum málsins er að finna greinargóðar upplýsingar um hagi áfrýjanda allt frá því að hún leitaði fyrst til […] Landspítalans […] júlí 2016, vegna fíknisjúkdóms, en þá var hún gengin […] með son sinn. Þá liggur fyrir að hún samþykkti meðferðaráætlun 3. ágúst 2017, sem fól í sér að hún leitaði sér vímuefnameðferðar samhliða því að sinna syni sínum í […] vistun […] en það er umfangsmesta stuðningsúrræði sem stefndi getur gripið til í málum sem þessum. Áfrýjandi stóðst ekki þá áætlun. Hinn 25. ágúst sama ár var aftur lagt upp með að áfrýjandi færi í langtímameðferð og í […] á […] en mælingar hjá henni 2. september sama ár bentu til þess að áfrýjandi hefði neytt […], […] og […]. Lauk þar með […] hennar á […]. Samkvæmt framangreindu og því sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi um þau úrræði sem áfrýjanda hafa verið boðin af hálfu stefnda, er ljóst að vægari úrræði voru fullreynd áður en stefndi krafðist forsjársviptingar. Með vísan til þessa og forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki talið að málsmeðferð stefnda hafi brotið í bága við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 7. mgr. 4. gr. og 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Jafnframt eru, eins og hér hefur verið rakið, komnar fram nægilegar upplýsingar um hagi áfrýjanda til þess að fjalla um kröfu stefnda, þótt ekki hafi farið fram sérfræðilegt mat á forsjárhæfni áfrýjanda. Verður því ekki fallist á þá málsástæðu hennar að stefndi hafi ekki fullnægt rannsóknarskyldu sinni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga og 22. gr. og 41. gr. barnaverndarlaga.

9 Ágreiningslaust er að áfrýjandi hefur ekki lokið hefðbundinni langtímameðferð við fíknisjúkdómi sínum. Þótt ekki verði fullyrt að áfrýjandi sé ófær um að ráða bót á þeim alvarlega vanda sem hún glímir við vegna þess sjúkdóms, benda gögn málsins og afstaða hennar sjálfrar til þess að henni veitist það erfitt í náinni framtíð en afar mikilvægt er í ljósi ungs aldurs sonar hennar, sem er á viðkvæmu skeiði tengslamyndunar, að hagsmunum hans verði ekki raskað umfram það sem orðið er.

10 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

11 Málskostnaður fyrir Landsrétti verður ekki dæmdur en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, J-kk-ef J-kk-ef, 1.000.000 króna.