619/2020

Útdráttur

S höfðaði málið og krafðist greiðslu miskabóta og að viðurkennd yrði skaðabótaskylda R gagnvart henni vegna tjóns sem leiddi af því að henni hefði verið gert að láta af störfum sem kennari við Breiðholtsskóla eftir að hún varð 70 ára. Með vísan til forsendna héraðsdóms staðfesti Landsréttur þá niðurstöðu að með vísan til 1. mgr. 57. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 yrði að telja að ákvæði kjarasamnings Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara fæli í sér fullnægjandi lagastoð fyrir þeirri reglu sem starfslok S byggðust á og jafnframt að starfslokin hefðu ekki farið gegn 65., 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar eða stjórnskipulegri meðalhófsreglu. Á hinn bóginn hefði S ekki reist dómkröfur sínar fyrir héraðsdómi á lögum nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði. Gat niðurstaða um lögmæti starfslokanna því ekki ráðist af ákvæðum þeirra laga. Samkvæmt því var R sýknuð af kröfum S í málinu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. nóvember 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. október 2020 í málinu nr. E- 4147/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 1.500.000 krónur í miskabætur að viðbættum dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. október 2019 til greiðsludags og að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda gagnvart áfrýjanda vegna tjóns sem leiddi af því að áfrýjanda var gert að láta af störfum sem kennari við Breiðholtsskóla vorið 2019. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst stefndi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Með úrskurði Landsréttar 1. febrúar 2022 var hafnað kröfu áfrýjanda um að landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf viki sæti í málinu.

Niðurstaða

5

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi átti skólastjóri samtal við áfrýjanda í nóvember 2018, skömmu eftir að hún varð 70 ára, um að hún myndi láta af störfum eigi síðar en í lok yfirstandandi skólaárs. Með tölvupósti 28. apríl 2019 óskaði áfrýjandi eftir því við skólastjóra að hún fengi að halda starfi sínu þrátt fyrir að vera orðin 70 ára. Skólastjóri hafnaði erindi áfrýjanda í tölvupósti 21. maí sama ár með vísan til greinar 14.9 í gildandi kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara sem kvæði á um að starfsmaður léti af starfi „þegar hann er fullra 70 ára að aldri án sérstakrar uppsagnar.

Kennara [sé] þó heimilt að halda mánaðarlaunaráðningu út það skólaár sem hann verður sjötugur á.“

6

Í niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms er ítarlega um það fjallað hvort starfslok áfrýjanda hjá stefnda hafi samrýmst lögum nr. 86/2018 um jafna meðferð á vinnumarkaði. Lögin öðluðust gildi 1. september 2018 að frátöldum ákvæðum þeirra um mismunandi meðferð á grundvelli aldurs sem tóku gildi 1. júlí 2019. Þar hefur einkum þýðingu 12. gr. laganna en hún ber yfirskriftina frávik vegna aldurs. Í ákvæðinu er mælt svo fyrir að mismunandi meðferð vegna aldurs teljist ekki brjóta gegn lögunum séu færð fyrir henni málefnaleg rök sem helgist af lögmætu markmiði, þar með talið stefnu í atvinnumálum eða öðrum markmiðum er varða vinnumarkað enda gangi slíkar aðgerðir ekki lengra en nauðsynlegt er talið til að ná því markmiði sem stefnt er að.

7

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi var málatilbúnaðar áfrýjanda í héraði í meginatriðum byggður á því að starfslok hennar hafi ekki átt sér stoð í lögum og því hafi ákvörðun áfrýjanda um að gera henni að hætta störfum verið ólögmæt. Engar málefnalegar ástæður hafi verið fyrir uppsögn hennar. Til stuðnings kröfum sínum vísaði áfrýjandi jafnframt til 65., 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar sem og stjórnskipulegrar meðalhófsreglu. Í héraðsdómsstefnu var ekkert vikið að lögum nr. 86/2018 og málatilbúnaður áfrýjanda tók að öðru leyti í engu mið af efni þeirra.

8

Stefndi byggði fyrst og fremst á því að samkvæmt lögum væru starfslok á íslenskum vinnumarkaði almennt miðuð við 70 ára aldur. Slík skipan í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara væri lögmæt og málefnaleg og í samræmi við lög sem giltu um „vinnumarkaðinn og vinnuréttarleg málefni“ en þar væri almennt miðað við að starfslok væru við 70 áraaldur. Vísaði stefndi um það í greinargerð sinni í héraði til ýmissa laga, þar á meðal 12. gr. laga nr. 86/2018 um að heimilt væri að byggja á sjónarmiðum um aldur enda séu til staðar málefnaleg rök, svo sem stefna í atvinnumálum eða önnur markmið er varða vinnumarkað. Ekki var frekar vikið að lögunum eða þýðingu þeirra fyrir úrlausn málsins utan þess að í þeim kafla greinargerðarinnar sem ber yfirskriftina lagarök kom fram að stefndi byggði málatilbúnað sinn meðal annars á 12. gr. laga nr. 86/2018.

9

Í hinum áfrýjaða dómi var á það fallist með stefnda að starfslok áfrýjanda ættu sér fullnægjandi lagastoð og að þau færu ekki gegn framangreindum ákvæðum stjórnarskrárinnar eða stjórnskipulegri meðalhófsreglu. Að fenginni þeirri niðurstöðu var tekið til við að leysa úr álitaefnum um starfslokin í ljósi laga nr. 86/2018. Um rök fyrir því var vísað til þess að við aðalmeðferð málsins hefðu báðir aðilar vísað til laganna. Að mati dómsins væri ljóst að ákvæði þeirra legðu mun ítarlegri skyldur á aðila vinnumarkaðarins, um að launþegar sæti ekki mismunun á grundvelli aldurs, en leiddar yrðu af ákvæðum stjórnarskrár. Með vísan til þessa og þegar haft væri í huga að ekki yrði séð að röksemdir aðila fyrir dómi lytu að öðru en heimfærslu til laga sem ekki þörfnuðust sérstaklega sönnunarfærslu við um atvik máls stæðu ákvæði 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki í vegi að dómurinn tæki afstöðu til röksemda aðila út frá lögum nr. 86/2018. Það gerði gildistökuákvæði laganna ekki heldur en í því sambandi var sérstaklega tekið fram að við málflutning fyrir héraðsdómi hefði stefndi byggt á því að lögin tækju ekki til atvika málsins þar sem kjarasamningurinn, sem leitt hefði til starfsloka áfrýjanda, hefði verið gerður fyrir gildistöku þeirra ákvæða laganna. Til samræmis við þetta var í dóminum þessu næst ítarlega fjallað um réttarstöðu aðila út frá lögum nr. 86/2018 og í ljósi lögskýringargagna með sérstakri áhersluá réttlætingu 70 ára starfslokaaldurs kennara í ljósi kröfu um líkamlega og andlega hreysti og sjónarmið um endurnýjun kennarastéttarinnar.

10

Samkvæmt framansögðu reisti áfrýjandi dómkröfur sínar fyrir héraðsdómi ekki á lögum nr. 86/2018. Þá voru starfslok áfrýjanda hjá stefnda að fullu afráðin áður en þau ákvæði laganna sem vísað er til hér að framan öðluðust gildi 1. júlí 2019. Með vísan til þessa gat niðurstaða um lögmæti starfslokanna ekki ráðist af ákvæðum laganna en í þeim efnum má einu gilda þótt ráðningarsambandi aðila hafi formlega séð ekki lokið fyrr en við lok skólaárs 31. júlí 2019.

11

Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að með vísan til 1. mgr. 57. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 verði að telja að ákvæði kjarasamnings Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara feli í sér fullnægjandi lagastoð fyrir þeirri reglu sem starfslok áfrýjanda byggðust á og jafnframt að starflokin hafi ekki farið gegn 65., 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar eða stjórnskipulegri meðalhófsreglu. Samkvæmt því verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda.

12

Málinu var ekki gagnáfrýjað af hálfu stefnda og kemur því krafa hans um málskostnað í héraði ekki til álita. Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.