201/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem fallist var á kröfu B og C um að lækka þóknun A, skiptastjóra í dánarbúi D, úr 13.869.090 krónum með virðisaukaskatti í 9.963.989 krónur með virðisaukaskatti. Fyrir Landsrétti krafðist A þess að staðfest yrði þóknun hans sem skiptastjóri í fyrrnefndu dánarbúi. B og C kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kröfðust þess aðallega að þóknun A yrði lækkuð í 5.146.589 krónur með virðisaukaskatti. Í úrskurði Landsréttar var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að taka bæri mið af því tímagjaldi sem A kynnti í upphafi við ákvörðun þóknunar hans. Aftur á móti féllst Landsréttur ekki á það með héraðsdómi að B og C hefðu sökum tómlætis glatað rétti sínum til að véfengja tímaskráningar og var því litið svo á að allt skiptatímabilið væri undir í málinu. Taldi Landsréttur að þegar fyrirliggjandi gögn og verkefni dánarbúsins væru virt heildstætt hefði B og C tekist að sýna fram á að fjöldi vinnustunda í yfirliti A hefði verið umtalsvert meiri en þau máttu vænta. Var því fallist á að lækka þóknun A, og var hún ákveðin að álitum 10.000.000 krónur með virðisaukaskatti.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. apríl 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2 5. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. mars 2022 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem fallist var á kröfu B og C um að þóknun varnaraðila, A, skiptastjóra í dánarbúi D, verði lækkuð úr 13.869.090 krónum með virðisaukaskatti, í 9.963.989 krónurmeð virðisaukaskatti. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að staðfest verði þóknun hans sem skiptastjóra í fyrrnefndu dánarbúi að fjárhæð 11.163.900 krónur auk virðisaukaskatts, en til vara að þóknunin verði ákveðin 10.547.775 krónur auk virðisaukaskatts. Sóknaraðili krefst þess jafnframt að varnaraðilum verði gert að greiða honum málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

3

Varnaraðilar kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 7. apríl 2022. Þau krefjast þess aðallega að þóknun sóknaraðila verði lækkuð í 5.146.589 krónur með virðisaukaskatti, en til vara að þóknun hans verði lækkuð og ákveðin að mati dómsins.

Varnaraðilar krefjast jafnframt málskostnaðar úr hendi sóknaraðila fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar. Sóknaraðili skilaði ekki greinargerð í gagnsök.

Niðurstaða

4

Líkt og rakið er í hinum kærða úrskurði var dánarbú D tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2018 og sóknaraðili skipaður skiptastjóri í búinu.

5

Ágreiningur málsins lýtur í fyrsta lagi að því hvort sóknaraðila hafi verið heimilt að breyta upphaflega kynntu tímagjaldi samkvæmt gjaldskrá sinni á skiptatímanum í samræmi við hækkanir samkvæmt verðlagsbreytingum á gjaldskrá hans frá upphafi skipta. Í öðru lagi snýr ágreiningur að því hvort varnaraðilar hafi sökum tómlætis glatað rétti sínum til að andmæla eða vefengja tímaskráningar sem lagðar voru fyrir á skiptafundum. Í þriðja lagi lýtur ágreiningur að því hvort tímaskráning skiptastjórans sé eðlileg, rétt og í samræmi við verk sem unnin voru.

6

Samkvæmt 2. mgr. 48. gr. laga nr. 20/1991 á skiptastjóri rétt til þóknunar fyrir störf sín sem greiðist af búinu eða þeim sem ábyrgist greiðslu skiptakostnaðar samkvæmt 41. gr. laganna. Honum er heimilt að taka sér greiðslu af fé búsins upp í áfallna þóknun sína meðan á skiptunum stendur, enda kynni hann ákvörðun þess efnis á skiptafundi og tryggt teljist að hann gangi ekki með þessu á hlut þeirra sem eiga rétthærri kröfu á hendur búinu.

7

Á skiptafundi 26. febrúar 2018 upplýsti sóknaraðili að þóknun hans væri lágmarksgjald samkvæmt gjaldskrá hans, 25.900 krónur fyrir hverja vinnustund auk virðisaukaskatts. Þá var þar fært til bókar að með vísan til 2. mgr. 48. gr. laga nr. 20/1991 áskildi skiptastjóri sér rétt til að taka sér greiðslu af fé búsins upp í áfallna þóknun sína meðaná skiptunum stæði.

8

Samkvæmt gögnum málsins var í gildi gjaldskrá sóknaraðila frá 1. janúar 2017 þar sem tímagjaldið var að lágmarki 25.900 krónu rauk virðisaukaskatts. Samkvæmt nýrri gjaldskrá sóknaraðila sem gildir frá 1. janúar 2019 er tímagjaldið að lágmarki 29.000 krónur auk virðisaukaskatts og hefur sóknaraðili miðað tímagjald sitt við þá fjárhæð eftir þann tíma. Í gögnum málsins er hvergi að sjá að varnaraðilum hafi verið tilkynnt um nýja gjaldskrá sóknaraðila og þar með framangreinda hækkun tímagjaldsins. Þá er í fyrrnefndri fundargerð skiptafundarins 26. febrúar 2018 ekki að finna fyrirvara um að tímagjald geti breyst í samræmi við gjaldskrá sóknaraðila né neinn viðlíka fyrirvara. Verður því að fallast á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að taka beri mið af því tímagjaldi sem sóknaraðili kynnti varnaraðilum í upphafi við ákvörðun þóknunar hans.

9

Samkvæmt 3. mgr. 71. gr. laga nr. 20/1991 getur erfingi eða kröfuhafi sem á atkvæði um málefni búsins og telur ákvörðun eða ráðstöfun skiptastjóra ólögmæta, mótmælt henni þegar á þeim fundi sem hún er kynnt, en ella á næsta fundi sem hann er boðaður til, hafi hann ekki glatað rétti til þess samkvæmt 2. mgr. sömu greinar. Í 1. mgr. 77. gr. sömu laga eru fyrirmæli um hvað skuli koma fram í frumvarpi til úthlutunar úr búinu, en samkvæmt 2. tölulið málsgreinarinnar skal þar meðal annar svera yfirlit um kostnað af skiptunum. Í 78. gr. laganna er fjallað um hvernig fara skuli með frumvarpið og í 79. gr. um þá stöðu þegar mótmæli eru höfð uppi gegn því. Verði mótmælum ekki sinnt með þeim hætti sem segir í 2. mgr. 79. gr. skal samkvæmt 3. mgr. leitast við að jafna ágreining en takist það ekki skal skiptastjóri beina málefninu til héraðsdóms.

10

Á skiptafundi 9. ágúst 2018 lagði sóknaraðili fram tímaskráningu vegna tímabilsins frá upphafi skipta fram að fundinum. Á skiptafundi 8. nóvember 2018 lagði hann fram tímaskráningu vegna tímabilsins frá ágúst 2018 til og með október 2018. Lögmaður varnaraðila mætti á báða skiptafundina. Á skiptafundi 8. mars 2021 lagði skiptastjóri síðan fram útskrift úr tímaskrá skiptastjóra frá nóvember 2018 til desember 2020 og var lögmaður varnaraðila mættur til fundarins. Framlagðar tímaskrár innihéldu ekki samtölu unninna tíma.

11

Sóknaraðili hélt skiptafund sem hann sat einn 25. maí 2021 og lagði þar fram frumvarp til úthlutunar samkvæmt 77. gr. laga nr. 20/1991. Í frumvarpinu kom meðal annars fram að þóknun skiptastjóra samkvæmt tímaskrá væri 13.869.090 krónur. Samkvæmt fundargerð þessa skiptafundar var fundinum frestað „til framhalds“ til þriðjudagsins 1. júní 2021 og var frestur til þess að koma fram andmælum við frumvarpið framlengdur til sama tíma og skyldu þau koma fram í síðasta lagi á skiptafundinum 1. júní 2021. Skiptafundur fór ekki fram fyrr en viku síðar, 8. júní 2021. Samkvæmt fundargerð var upphaflega boðað til fundarins 25. maí 2021 en honum frestað „til framhalds“ til 1. júní. Vegna tillagna til breytinga á frumvarpinu hafi þeim fundi síðan verið frestað til 8. sama mánaðar. Á fundinum lagði lögmaður varnaraðila fram mótmæli þeirra vegna þóknunar skiptastjóra samkvæmt frumvarpi til úthlutunar. Lutu mótmælin bæði að tímagjaldi sóknaraðila og tímafjölda. Var þess krafist að fjárhæð þóknunarinnar yrði lækkuð verulega. Haldinn var skiptafundur vegna mótmælanna 24. ágúst 2021 en ekki tókst að jafna ágreininginn. Vísaði sóknaraðili málinu því til héraðsdóms sem kvað upp hinn kærða úrskurð.

12

Samkvæmt framansögðu verður ekki séð að fjallað hafi verið um þóknun sóknaraðila á skiptafundunum 9. ágúst 2018 og 8. nóvember 2018 að öðru leyti en því að sóknaraðili lagði fram tímaskráningu sína fram að dagsetningu fundanna. Þau skjöl innihéldu sem fyrr segir ekki samtölu unninna tíma. Þá verður, líkt og rakið er í hinum kærða úrskurði, ekki séð að þeir fjórir reikningar sem sóknaraðili gaf út vegna innborgana á áfallna þóknun hans hafi verið lagðir fram á skiptafundum eða að þeir hafi komið þar til umræðu. Verður ekki talið að með því einu að sóknaraðili lagði fram tímaskrá með framangreindum hætti hafi falist ákvörðun eða ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 71. gr. er leiði til þess að varnaraðilar hafi glatað rétti til að hafa uppi mótmæli við þóknun sóknaraðila fyrir það tímabil sem skráningin tók til. Endanleg ákvörðun um þóknun til skiptastjóra lá ekki fyrir fyrr en í frumvarpi til úthlutunar samkvæmt 77. gr. laga nr. 20/1991 og áttu erfingjar þá kost á að gera athugasemdir við hana samkvæmt ákvæðum 78. og 79. gr. sömu laga, svo sem varnaraðilar gerðu.

Eins og málið liggur fyrir verður því ekki fallist á það með héraðsdómi að varnaraðilum sé einungis fært að mótmæla skráðum tímafjölda sóknaraðila frá og með nóvember 2018 heldur verður að líta svo á að allt skiptatímabilið sé undir í málinu.

13

Krafa sóknaraðila um þóknun nemur 13.843.236 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti og er reist á því að hann hafi varið til skiptastjórnar samtals 407,25 klukkustundum. Í héraði reisti sóknaraðili staðhæfingar sínar um fjölda vinnustunda eingöngu á yfirliti um tímaskráningar. Fyrir Landsrétti hefur hann fært fram rök fyrir þeim skráningum sem sættu lækkun í hinum kærða úrskurði en engin gögn lagt fram til stuðnings einstökum liðum tímaskrárinnar. Þannig liggja til að mynda ekki nema að litlu leyti fyrir í málinu þau ýmsu skjöl sem vísað er til í tíma skránni þótt ætla verði að hægðarleikur hefði verið að leggja þau fram. Gerir þetta endurskoðun réttarins á ákvörðun þóknunar örðugri en ella og óhjákvæmilegt að sóknaraðili beri hallann af því.

14

Af gögnum málsins er ljóst að skipti dánarbúsins voru ekki einföld og þar risu álita- og ágreiningsmál sem rekin voru fyrir dómstólum. Þegar fyrirliggjandi gögn og verkefni dánarbúsins eru virt heildstætt og litið til þess sem áður er rakið um framlagningu gagna verður þó að telja að varnaraðilum hafi með ítarlegum málatilbúnaði sínum tekist að sýna fram á að fjöldi vinnustunda í yfirliti sóknaraðila sé umtalsvert meiri en varnaraðilar hefðu mátt vænta í ljósi atvika og að tímaskráningar þar séu úr hófi. Sóknaraðili kynnti ekki að vinnuframlagið gæti farið svo mikið fram úr því sem við mátti búast og hinn mikli fjöldi tíma frá og með nóvember 2018 var ekki kynntur varnaraðilum fyrr en komið var undir skiptalok.

Samkvæmt þessu og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 16. desember 1996 í máli nr. 423/1996, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 4171, verður fallist á að lækka þóknun sóknaraðila. Ekki hefur verið aflað matsgerðar eða hliðstæðra gagna um hvað megi telja eðlilegan tímafjölda og verður að meta hæfilega þóknun að álitum.

Að öllu virtu þykir þóknun sóknaraðila hæfilega ákveðin 10.000.000 krónur með virðisaukaskatti, sem svarar til rúmlega 300 vinnustunda.

15

Rétt þykir að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Þóknun sóknaraðila, A skiptastjóra í dánarbúi D, skal lækkuð úr 13.869.09 0 krónum með virðisaukaskatti í 10.000.000 króna með virðisaukaskatti.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.