554/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem aðila greindi á um kröfu A um dómkvaðningu tveggja matsmanna. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í málinu ríkti ágreiningur um kröfu A um skaðabætur vegna fjártjóns og miskabóta úr hendi B, vegna brota sem hún telur sig hafa orðið fyrir sem kennari við skólann, áminningar og ólögmætrar uppsagnar. Að mati réttarins var matsbeiðnin ekki talin bersýnilega þarflaus sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 og ekki talin efni til að hafna kröfunni á þeim grunni að hún hafi ekki verið höfð uppi á fyrri stigum málsins. Jafnframt var ekki fallist á að þær matsspurningar sem settar voru fram í matsbeiðninni væru haldnar slíkum annmörkum að efni væru til að hafna þeim. Var krafa A um dómkvaðningu tveggja matsmanna því tekin til greina.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. september 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 8. október 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 18. september 2020 í málinu nr. E[…]/2020 þar sem beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu tveggja matsmanna var hafnað. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdómara að fallast á umbeðið mat. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Sóknaraðili starfaði sem kennari við […]skóla sem varnaraðili rekur. Í málinu krefst sóknaraðili skaðabóta vegna fjártjóns og miskabóta úr hendi varnaraðila, vegna brota sem hún telur sig hafa orðið fyrir í starfi sínu sem kennari við skólann, áminningar og ólögmætrar uppsagnar á árinu 2016.

5 Sóknaraðili óskaði eftir því 28. janúar 2019 að D geðlæknir myndi meta hvort hún hefði orðið fyrir tímabundinni óvinnufærni, varanlegri örorku og varanlegum miska vegna þeirrar háttsemi starfsmanna varnaraðila sem málatilbúnaður hennar byggist á. D skilaði mati 5. apríl 2019 þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili hefði orðið óvinnufær eftir að skólastjóri veitti henni áminningu 1. febrúar 2016 og að varanlegur miski hennar vegna […] í kjölfar átaka í skólanum, áminningar og síðar uppsagnar væri 20 stig og varanleg örorka vegna sömu atburða 20%. Í kjölfarið setti sóknaraðili, í bréfi 14. maí 2019, fram bótakröfu á hendur varnaraðila vegna þess tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir. Með bréfi 23. maí 2019 gerði lögmaður varnaraðila athugasemdir við bótakröfur sóknaraðila og mat D. Í framhaldi af athugasemdunum óskaði sóknaraðili 4. júní 2019 eftir viðbótarmati frá D um nánari greiningu á orsökum fyrir tjóni sóknaraðila. Í viðbótarmati 28. júlí 2019 kemur fram það mat D að engar líkur séu á því að erfiðleikar í skólanum fram að áminningu eigi hlut að miska sóknaraðila. Erfitt sé að greina á milli áhrifa áminningar og síðan uppsagnar í miska hennar og eðlilegt sé að líta á þessa atburði sem hluta af sama ferli.

6 Sóknaraðili höfðaði mál á hendur varnaraðila sem þingfest var 5. febrúar 2020. Bótakrafa í málinu er meðal annars reist á framangreindum matsgerðum D geðlæknis. Varnaraðili skilaði greinargerð í málinu 6. maí 2020. Í greinargerðinni er því mótmælt að matsgerðir D geti haft sönnunargildi í málinu. Sóknaraðili hefði aflað matsgerðanna einhliða og yrði því að bera hallann af því að það mat væri ekki haldbært sönnunargagn. Taldi varnaraðili að það væri fráleit staða að hann þyrfti að kosta til dómkvaðningar matsmanna til að renna stoðum undir kröfur sóknaraðila. Það stæði sóknaraðila nær að óska eftir matsgerð dómkvaddra matsmanna til þess að sanna tjónið.

7 Við fyrirtöku málsins í héraði 3. júní 2020 óskaði lögmaður sóknaraðila eftir því að sakarefni málsins yrði skipt þannig að fyrst yrði dæmt um bótaskyldu í málinu. Málflutningur fór fram um þá kröfu 16. júní 2020 og samkvæmt hinum kærða úrskurði ákvað dómarinn að skipta ekki sakarefni málsins þótt þess sé ekki getið í þingbók svo sem rétt hefði verið að gera. Við næstu fyrirtöku málsins 24. ágúst 2020 lagði sóknaraðili fram þá matsbeiðni sem um er deilt í málinu. Matsbeiðninni var hafnað með hinum kærða úrskurði 18. september 2020 einkum á þeim grundvelli að hún væri þarflaus þar sem sóknaraðili byggði mál sitt á matsgerðum D geðlæknis auk þess sem fullt tilefni hefði verið til að leggja fram matsbeiðni eigi síðar en 6. maí 2020 þegar greinargerð varnaraðila var lögð fram.

8 Aðili að einkamáli á að meginstefnu til rétt á að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að hindra það nema með stoð í lögum. Því ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann eftir ákvæðum laga nr. 91/1991 nema formskilyrði 1. mgr. 61. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að skipti ekki máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum sem dómara ber að leggja sjálfur mat á sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61. gr. sömu laga. Víðtækur réttur aðila í einkamáli kann þó að vera takmarkaður af öðrum meginreglum einkamálaréttarfars, svo sem málshraðareglunni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2015 í máli nr. 104/2015.

9 Samkvæmt framangreindu hefur rekstur málsins staðið yfir í um átta mánuði. Varnaraðili skilaði greinargerð í málinu 6. maí síðastliðinn en þar var gildi matsgerða D geðlæknis sem sönnunargagna í málinu mótmælt og lýst þeirri skoðun að það stæði sóknaraðila nær að dómkveðja matsmenn til að meta tjónið. Matsbeiðnin var sett fram um það bil þremur og hálfum mánuði síðar eftir að skorið hafði verið úr um að ekki væri tilefni til þess að flytja málið fyrst um bótaskyldu. Þá hefur hvorki gagnaöflun verið lýst lokið né tími aðalmeðferðar ákveðinn. Eins og staðið hefur verið að rekstri málsins og þegar litið er til þess tíma sem liðinn er frá þingfestingu þess, eru að mati dómsins ekki efni til að hafna kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna á þeim grunni að hún hafi ekki verið höfð uppi á fyrri stigum málsins.

10 Með matsbeiðninni freistar sóknaraðili þess að renna stoðum undir kröfur vegna fjártjóns og miska auk þess sem henni er ætlað að varpa frekara ljósi á orsakir fyrir tjóni sóknaraðila. Fyrir liggur að ágreiningur er á milli málsaðila um gildi matsgerða D geðlæknis sem sönnunargagna í málinu. Þá er ágreiningur á milli aðila um hverjar séu orsakir heilsufarsvandamála sóknaraðila og hvort þær tengist þáttum sem varnaraðili ber ábyrgð á. Í þessu ljósi verður matsbeiðnin ekki talin bersýnilega þarflaus sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Af sömu ástæðum er ekki fallist á það með varnaraðila að þær matsspurningar sem settar eru fram í matsbeiðni sóknaraðila séu haldnar slíkum annmörkum að efni séu til að hafna þeim. Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 leggur dómari sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Þrátt fyrir að með matsbeiðni í máli þessu sé leitað álits á einhverju sem öðrum þræði snertir lagaleg atriði, myndi niðurstaða þar um í matsgerð, ekki binda hendur dómara eða þrengja svigrúm hans eða skyldu til að meta þau atriði endanlega sjálfur. Er þess jafnframt að gæta að sóknaraðili ber hallann af þýðingu matsgerðar og þá því ef sönnunargildi hennar verður rýrara en ella vegna þess að lögð hefur verið til grundvallar forsenda sem reynist ekki eiga við rök að styðjast. Verður sóknaraðila því ekki meinað að afla matsgerðar um þessar spurningar, enda ber hún sjálf kostnað af matsgerðinni og áhættu af því hvort hún komi henni að notum.

11 Samkvæmt öllu sem að framan er rakið ber að taka til greina kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna til þess að svara þeim spurningum sem fram koma í matsbeiðni hennar sem lögð var fram í þinghaldi í héraði 24. ágúst 2020.

12 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Dómkveðja skal matsmenn til að framkvæma mat samkvæmt matsbeiðni sóknaraðila, A, sem lögð var fram í þinghaldi 24. ágúst 2020.

Varnaraðili, B, greiði sóknaraðila 350.000 krónur í kærumálskostnað.