276/2022

Útdráttur

A ehf. höfðaði mál gegn S til greiðslu skaðabóta og byggði á því að S hefði gerst brotlegur við tilgreind ákvæði um samkeppnishömlur í ráðningar- og starfslokasamningi milli aðila eftir að ráðningu hans hjá A ehf. lauk. Í málinu lá fyrir að S var 28. desember 2017 sagt upp starfi sínu hjá A ehf. Taldi A ehf. S hafa gerst brotlegan við skuldbindingarnar meðal annars með stofnun, rekstri, framkvæmdastjórn og stjórnarsetu í AR ehf. frá 1. apríl 2019 og undirbúningi að því fyrr á sama ári. Í dómi Landsréttar var rakið að í umræddum starfslokasamningi kæmi fram að A ehf. skyldi greiða S laun út uppsagnarfrestinn sem rynni út 30. júní 2018 og hann héldi öðrum hlunnindum á sama tíma. Þá hefðu verið tekin upp í starfslokasamninginn tilgreind ákvæði ráðningarsamningsins um samkeppnishömlur og kveðið á um að þær skyldu gilda í tólf mánuði eða til 30. júní 2019. Fram kom að af ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936 leiði að skuldbinding í ráðningar- eða starfslokasamningi um samkeppnishömlur teljist ógild ef kveðið er á um að hún skuli gilda eftir að ráðningu starfsmanns við fyrirtækið lýkur, enda hafi starfsmanni verið sagt upp stöðunni eða vikið úr henni án þess að hann hafi sjálfur gefið nægilega ástæðu til þess. Þá lægi fyrir að S hefði engar launagreiðslur þegið eða notið annarra hlunninda eftir lok uppsagnarfrestsins 30. júní 2018 og hann ekki fengið endurgjald fyrir að gangast undir umræddar samkeppnishömlur frá þeim degi. Loks lægi ekki fyrir í málinu skrifleg uppsögn þar sem ástæður uppsagnarinnar væru tilgreindar.

Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að A ehf. hafi ekki fært haldbær rök fyrir því að nægjanlegar ástæður hafi legið að baki uppsögn S þannig að samkeppnishömlur ráðningarsamningsins mættu halda gildi sínu. Teldist skuldbinding sú sem S tók á sig með tilgreindum ákvæðum ráðningarsamnings og starfslokasamnings því ógild fyrir tímabilið eftir 30. júní 2018. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu S staðfest og A ehf. gert að greiða honum málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 4. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 7. apríl 2022 í málinu nr. E- 703/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 31.396.392 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 10.465.464 krónum frá 30. apríl 2019 til 31. maí sama ár, en af 20.930.928 krónum frá þeim degi til 30. júní 2019, en af 31.396.392 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi hóf stefndi störf hjá áfrýjanda í byrjun árs 2016 sem framkvæmdastjóri yfir innlendri starfsemi félagsins og við uppbyggingu á svonefndum „CMR“ hluta „Microsoft Dynamics 365“ viðskiptalausna. Ráðning stefnda var gerð í kjölfar þess að áfrýjandi keypti fyrirtæki af stefnda á 150.000.000 króna, en það félag hafði sérhæft sig í áðurnefndum CMR lausnum.

5

Með nýjum ráðningarsamningi 30. janúar 2017 var stefndi síðan ráðinn forstjóri yfir allri starfsemi áfrýjanda. Stefnda var sagt upp störfum 28. desember sama ár en í málinu liggur ekki fyrir afrit af uppsagnarbréfi eða önnur gögn um ástæður uppsagnarinnar. Skýringar á ástæðum uppsagnarinnar komu fyrst fram í skýrslu fyrirsvarmanns áfrýjanda við aðalmeðferð málsins í héraði en samkvæmt framburði hans var ástæða uppsagnarinnar sú að áfrýjanda fannst stefndi „ekki taka nægilega vel á mikilvægum málum“ og að stefndi hafi haft „tilhneigingu til að sópa vandamálum undir teppi“. Hafi stefndi að mati áfrýjanda ekki verið „rétti aðilinn til þess að leiða alþjóðlegt fyrirtæki“.

6

Í framhaldi af uppsögninni 15. janúar 2018 gerðu aðilar með sér samning um starfslok stefnda hjá áfrýjanda. Í inngangsákvæði starfslokasamningsins er vísað til framangreinds ráðningarsamnings frá 30. janúar 2017 og uppsagnar stefnda og tekið fram að samningurinn sé gerður um starfslok hans hjá félaginu. Í grein 2.1 í samningnum er tekið fram að stefndi láti af störfum fyrir félagið nema að því leyti sem mælt sé fyrir um í grein 2.4 en þar kemur fram að félaginu sé heimilt að kalla hann til vinnu og að hann skuli svara símtölum frá félaginu. Þá er mælt fyrir um það í grein 2.3 að stefndi fái greidd laun út uppsagnarfrest til og með 30. júní 2018 og haldi öðrum hlunnindum svo sem bifreið og síma á sama tímabili. Í grein 2.5 í starfslokasamningnum kemur fram að laun sem stefndi kunni að fá frá öðrum á uppsagnarfresti dragist frá launum hans á því tímabili. Þá kemur fram í grein 2.6 að stefndi fái greiddan kaupauka samkvæmt grein 2.5 í ráðningarsamningi hans 30. janúar 2017. Af starfslokasamningnum verður ekki ráðið að stefndi hafi átt að fá greiðslur eða hlunnindi frá áfrýjanda umfram það sem hann átti rétt á samkvæmt ráðningarsamningnum 30. janúar 2017. Þá er að finna í starfslokasamningnum grein 2.7 um samkeppnishömlur þær sem um er deilt í málinu en þar segir: „Í samræmi við grein 7.1 í ráðningarsamningi skal starfsmaður ekki í tólf mánuði frá 30. júní 2018 gera eftirfarandi:“. Í greininni eru síðan tekin orðrétt upp ákvæði ráðningarsamningsins frá 30. janúar 2017 um þær samkeppnishömlur sem á stefnda hvíldu. Í starfslokasamningnum er ekki mælt fyrir um að önnur ákvæði ráðningarsamningsins falli úr gildi með gerð hans.

Niðurstaða

7

Kröfur áfrýjanda eru reistar á grein 2.7.4 í starfslokasamningnum þar sem kveðið er á um skyldu stefnda til að greiða áfrýjanda fébætur vegna brota á samkeppnishömlum sem kveðið er á um í samningnum. Byggir áfrýjandi kröfur sínar einkum á því að stefndi hafi brotið gegn grein 2.7.2 sem mæli fyrir um bann við því að stefndi hefji eða iðki starfsemi sem geti skaðað samkeppnisstöðu félagsins, þar með talið með þátttöku í þróun á sambærilegum hugbúnaðarlausnum og félagið stundi þróun á. Á því er byggt að stefndi hafi 1. apríl 2019 stofnað einkahlutafélagið Arango en tilgangur þess félags er samkvæmt samþykktum þess hugbúnaðarráðgjöf og þjónusta, hugbúnaðargerð, rekstur fasteigna, lánastarfsemi, svo og annar skyldur rekstur.

Starfsemi félagsins snúi einkum að ráðgjöf og þjónustu hér á landi á sviði CMR hluta Microsoft Dynamics 365 viðskiptalausna. Samkeppnishömlur samkvæmt grein 2.7 í starfslokasamningnum hafi átt að gilda til 30. júní 2019 og því hafi stefndi brotið gegn grein 2.7.2 í samningnum með því að hefja starfsemi í samkeppni við áfrýjanda 1. apríl 2019. Áfrýjandi byggir einnig á því að stefndi hafi brotið gegn greinum 2.7.1 og 2.7.3 í starfslokasamningnum en eins og kemur fram í hinum áfrýjaða dómi taldi dómurinn að áfrýjandi hefði ekki sýnt fram á nein brot gegn þeim ákvæðum.

8

Varnir stefnda byggja öðrum þræði á því að samkeppnishömlur af þeim toga sem lagðar voru á stefnda í starfslokasamningnum hafi annars vegar verið víðtækari en nauðsynlegt var og hins vegar að þær séu ógildar þar sem áfrýjandi hafi sagt stefnda upp störfum án þess að stefndi hafi gefið nægilega ástæðu til uppsagnarinnar. Vísar stefndi þessu til stuðnings til ákvæða 37. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

9

Í 1. mgr. 37. gr. framangreindra laga er mælt fyrir um að efmaður hafi, í því skyni að varna samkeppni, áskilið sér hjá öðrum manni að sá maður reki eigi verslun eða aðra atvinnu, eða hann ráði sig eigi til starfa við slíkt fyrirtæki, þá sé það loforð eigi bindandi fyrir þann mann ef telja verði, þegar litið er til allra atvika, að skuldbinding þessi sé víðtækari en nauðsynlegt sé til þess að varna samkeppni eða hún skerði með ósanngjörnum hætti atvinnufrelsi þess manns sem tókst þessa skyldu á herðar. Við mat á hinu síðastnefnda atriði skal einnig hafa hliðsjón af því hverju það varði rétthafann að þessi skuldbinding sé haldin. Þá segir í 2. mgr. 37. gr. að hafi starfsmaður við verslun eða annað fyrirtæki tekið á sig slíka skuldbindingu, sem getur um í 1. mgr., gagnvart þeim sem fyrirtækið rekur og skuldbinding hans á að gilda eftir að ráðningu hans við fyrirtækið er lokið, þá sé sú skuldbinding ógild ef honum er sagt upp stöðunni eða vikið úr henni án þess að hann hafi sjálfur gefið nægilega ástæðu til þess eða ef hann sjálfur fer löglega úr stöðunni sakir þess að sá, sem fyrirtækið rekur, vanefnir skyldur sínar við hann.

10

Svo sem fyrr greinir liggur fyrir að stefnda var 28. desember 2017 sagt upp starfi því sem hann var ráðinn til að sinna hjá áfrýjanda með ráðningarsamningi 30. janúar 2017.

Samkvæmt grein 2.6 í þeim samningi rann uppsagnarfrestur hans út sex mánuðum frá næstu mánaðarmótum þar á eftir eða 30. júní 2018. Með 7. grein ráðningarsamningsins gekkst stefndi undir fyrrgreindar samkeppniskvaðir meðan á ráðningarsambandinu stóð „og í tólf mánuði þar á eftir“. Í grein 7.2 í ráðningarsamningnum 30. janúar 2017 er mælt fyrir um að ef til slita á ráðningarsamningi komi geti áfrýjandi óskað eftir því að stefndi fari í ársleyfi eftir uppsagnarfrest og að þá muni áfrýjandi greiða stefnda laun og hlunnindi á því tímabili.

Fyrir liggur að áfrýjandi óskaði ekki eftir því stefndi færi í slíkt leyfi.

11

Svo sem fyrr er rakið segir í grein 2.3 í starfslokasamningi 15. janúar 2018 að áfrýjandi skyldi greiða stefnda laun út uppsagnarfrestinn eða til og með 30. júní 2018. Auk þess átti stefndi á sama tímabili að njóta umsaminna bifreiðahlunninda samkvæmt ráðningarsamningi og halda farsíma í eigu áfrýjanda. Í grein 2.7 voru tekin upp fyrrgreind ákvæði greinar 7.1 í ráðningarsamningnum um samkeppnishömlur og skyldu þær gilda í tólf mánuði frá 30. júní 2018 eða til 30. júní 2019. Bryti stefndi gegn þeim var í grein 2.7.4. kveðið á um að hann skyldi greiða áfrýjanda „ígildi sex mánaðarlauna skv. ráðningarsamningnum fyrir hvert 30 daga tímabil sem brotin standa yfir“ en krafa áfrýjanda byggir sem fyrr segir á þessu ákvæði.

12

Af ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936 leiðir að skuldbinding í ráðningar- eða starfslokasamningi um samkeppnishömlur telst ógild ef kveðið er á um að hún skuli gilda eftir að ráðningu starfsmanns við fyrirtækið lýkur enda hafi starfsmanni verið sagt upp stöðunni eða vikið úr henni án þess að hann hafi sjálfur gefið nægilega ástæðu til þess.

13

Við munnlegan málflutning fyrir Landsrétti staðfesti lögmaður áfrýjanda að ágreiningslaust væri að stefndi hefði ekki þegið neinar launagreiðslur eða notið neinna hlunninda frá áfrýjanda eftir lok uppsagnarfrests 30. júní 2018. Þá verður hvorki ráðið af ráðningar- né starfslokasamningnum að stefndi hafi fengið neitt endurgjald fyrir að gangast undir umræddar samkeppnishömlur fyrir tímabilið eftir að uppsagnarfresturinn rann út. Verður samkvæmt því að líta svo á að ráðningu stefnda hjá áfrýjanda, í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936, hafi lokið eigi síðar en á þeim degi en líta verður svo á að með grein 7.1 í ráðningarsamningnum og grein 2.7 í starfslokasamningnum hafi stefndi gengist undir skuldbindingu sem um getur í 1. mgr. sömu lagagreinar og að hún hafi að því er varðar fyrrgreint 12 mánaða tímabilið eftir 30. júní 2018 þar með átt að gilda eftir að ráðningunni lauk.

14

Áfrýjandi hefur borið því við að ástæður uppsagnarinnar, þær sem fyrirsvarmaður áfrýjanda bar um fyrir héraðsdómi, teljist vera nægjanlegar ástæður í skilningi 2. mgr. 37. gr. laganna. Í málinu liggur ekki fyrir skrifleg uppsögn þar sem ástæður uppsagnarinnar eru tilgreindar. Engra gagna nýtur við í málinu sem styðja eða sanna að þær ástæður sem fyrirsvarsmaðurinn bar um í héraði séu réttar eða hafi í reynd legið að baki uppsögninni. Raunar byggir upphaflegur málatilbúnaður áfrýjanda ekki sérstaklega á þessari málsástæðu en áfrýjandi hefur bent á að þessi málsástæða hafi verið svar hans við vörnum stefnda í héraði. Í ljósi þess sem að framan er rakið er staðfest niðurstaða héraðsdóms um að áfrýjandi hafi ekki fært haldbær rök fyrir því að nægjanlegar ástæður hafi legið að baki uppsögn stefnda þannig að samkeppnishömlur ráðningarsamningsins mættu halda gildi sínu.

15

Að öllu framangreindu virtu telst skuldbindingin sem stefndi tók á sig með ákvæðum greinar 7.1 í ráðningarsamningnum og grein 2.7 í starfslokasamningnum því vera ógild samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 7/1936 fyrir tímabilið eftir 30. júní 2018.

16

Svo sem fyrr er rakið byggir málatilbúnaður áfrýjanda einkum á því að stefndi hafi gerst brotlegur við grein 2.7 í starfslokasamningnum eftir að ráðningu hans hjá áfrýjanda lauk 30. júní 2018, nánar tiltekið með stofnun, rekstri, framkvæmdastjórn og stjórnarsetu í Arango ehf. frá 1. apríl 2019 og með undirbúningi að stofnun þess félags í febrúar og mars sama ár. Þar sem leggja verður til grundvallar að engar samkeppnishömlur hafi hvílt á stefnda á þessum tíma, svo sem fyrr hefur verið rakið, verður þegar af þeirri ástæðu ekki fallist á þessa málsástæðu áfrýjanda. Þá hefur áfrýjandi ekki fært fram nein sönnunargögn fyrir því að stefndi hafi á tímabilinu til og með 30. júní 2018 reynt að ná til sín nánar tilgreindum starfsmanni áfrýjanda svo sem jafnframt er byggt á af hans hálfu eða á annan hátt brotið á ráðningartímabilinu gegn þeim samkeppnishömlum sem kveðið var á um í ráðningar- eða starfslokasamningnum. Loks hefur áfrýjandi engin gögn lagt fram í málinu sem renna stoðum undir að stefndi hafi gerst brotlegur við þágildandi 16. gr. c laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu með því að hagnýta sér upplýsingar um hugbúnaðarlausnir og önnur atvinnuleyndarmál úr starfi sínu hjá áfrýjanda, sbr. nú lög nr. 131/2020 um viðskiptaleyndarmál.

17

Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda staðfest.

18

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Annata ehf., greiði stefnda, S-kk-þgf G. H-kk-þgf, 1.240.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.