506/2021

Útdráttur

H var sakfelldur fyrir umferðar- og fíkniefnalagabrot í fjórum ákæruliðum með því að hafa í nánar tilgreind skipti haft fíkniefni í vörslum sínum og að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Í dómi Landsréttar var H sýknaður af sakargiftum samkvæmt einum ákærulið. Að virtum sakaferli H og með hliðsjón af 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var refsing hans ákveðin fangelsi í 10 mánuði. Þá var ævilöng ökuréttarsvipting hans áréttuð.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. júlí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 28. janúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. júní 2021 í málinu nr. S- 8451/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða, sviptingu ökuréttar og upptöku á fíkniefnum og vopni og að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt 2. lið ákæru og refsimildunar. Til vara krefst ákærði ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað aftur heim í hérað.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu var henni tilkynnt um umferðaróhapp við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Listabrautar þriðjudaginn 9. október 2018, klukkan 10.04. Þegar lögregla kom á vettvang stóðu ákærði og vitnið A hjá bifreiðinni [1] sem ekið hafði verið aftan á bifreiðina [2], en ökumaður þeirrar bifreiðar var farinn af vettvangi. Á staðnum var starfsmaður frá fyrirtækinu Aðstoð og öryggi sem þegar hafði tekið skýrslu af ökumönnum beggja bifreiða en í skýrslu fyrirtækisins segir að vitnið A hafi kynnt sig sem ökumann bifreiðarinnar [1]. Í frumskýrslunni er síðan greint frá upplýsingum sem borist hafi lögreglumanni á staðnum þess efnis að kona, sem hefði kynnt sig sem B, hefði hringt á lögreglustöð og látið vita að hún hefði orðið vitni að árekstrinum. Hún hefði séð ökumann [1] stíga út úr bifreiðinni eftir áreksturinn og setjast í farþegasæti að framan en farþega bifreiðarinnar færa sig í ökumannssætið. Fram kemur í frumskýrslunni að lögreglumaður sá, er var á vettvangi, hefði strax haft samband við áðurgreinda konu sem hefði tjáð honum að hún hefði beðið á rauðu ljósi við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Listabrautar og ætlað að beygja inn á Listabraut í átt að Kringlunni. Hefði hún komið akandi að gatnamótunum frá Miklubraut. Hún hefði séð þegar hvítri sendibifreið, [1], var ekið eftir miðakreininni norður Kringlumýrarbraut og aftan á bifreiðina [2]sem hefði verið kyrrstæð við gatnamótin. Konan hefði síðan lýst atburðarásinni í símtali við lögreglu eins og áður greinir en auk þess hefði komið þar fram að ökumaðurinn hefði klætt sig í flýti í úlpu með loðkraga á leiðinni frá ökumannshlið bifreiðarinnar og að farþegasætinu.

5

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að á vettvangi hafi ákærði verið klæddur úlpu með loðkraga. Við athugun lögreglu kom í ljós að ákærði hafði verið sviptur ökurétti ævilangt og þá vaknaði grunur um að hann væri undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Samkvæmt frumskýrslunni var honum tilkynnt að hann væri handtekinn vegna gruns um að hann hefði ekið bifreiðinni [1]. Í kjölfarið hefði hann verið fluttur á lögreglustöð. Eftir það hafi lögregla rætt við vitnið A og gert honum ljóst að vitni hefði gefið sig fram sem hefði séð hann og ákærða skipta um sæti í bifreiðinni eftir áreksturinn. Hafi vitnið þá viðurkennt að hafa verið farþegi í bifreiðinni en að ákærði hefði verið undir stýri þegar áreksturinn varð.

6

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að haft hafi verið samband við ökumann bifreiðarinnar [2], vitnið C, og hún verið beðin um að lýsa atvikum. Hafi hún tjáð lögreglu að bifreiðinni [1] hefði verið ekið aftan á bifreið hennar þar sem hún hefði beðið á rauðu ljósi. Hún hefði ekki hafa orðið vör við að ökumaður hinnar bifreiðarinnar stigi út úr henni og settist í farþegasætið og farþeginn í ökumannssætið. Þá sagðist hún ekki hafa séð hver ók bifreiðinni [1].

7

Tekin var skýrsla af ákærða hjá lögreglu síðar sama dag og áreksturinn varð. Hófst skýrslutakan klukkan 17.17 og lauk klukkan 17.39 en í millitíðinni hafði ákærði verið vistaður í fangaklefa, eins og áður greinir. Í fyrstu neitaði ákærði því að hafa ekið bifreiðinni [1] þegar áreksturinn varð en viðurkenndi skömmu síðar að hafa verið undir stýri í umrætt sinn og sagði að það hefðu verið mistök hjá sér. Einnig að hann hefði ekið aftan á hina bifreiðina sem hefði verið kyrrstæð. Hann hefði ekið aðeins of greitt að bifreiðinni, reynt að sveigja frá en ekki tekist og því klesst á annað horn hinnar kyrrstæðu bifreiðar.

8

Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti kom ákærði fyrir dóm til skýrslugjafar. Þá gáfu jafnframt skýrslur vitnin B og lögreglumaður nr. D.

9

Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti dró ákærði til baka játningu sína að því er varðar sakargiftir 2. liðar ákærunnar. Kvaðst hann hafa verið farþegi í bifreiðinni [1] þegar henni var ekið aftan á aðra bifreið við umferðarljós á Kringlumýrarbraut en ökumaður bifreiðarinnar hefði verið A. Á vettvang hefðu komið starfsmenn frá fyrirtækinu Aðstoð og öryggi og síðar einnig lögreglan. Ákærði kvaðst hafa verið handtekinn á staðnum án skýringa og vistaður í fangaklefa. Síðar sama dag hefði lögregla tekið af honum skýrslu og þá hefði honum verið tjáð að hann væri grunaður um akstur bifreiðarinnar undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Kvaðst ákærði hafa neitað því en á hann hefði ekki verið hlustað. Hann sagði að honum hefði liðið illa í yfirheyrslunni og til að losna sem fyrst úr henni hafði hann játað á sig þær sakargiftir sem fram kæmu í 2. lið ákærunnar. Þegar málið kom fyrir héraðsdóm hefði honum verið tjáð að ákæruvaldið hefði í hyggju að fella niður tiltekna ákæruliði gegn því að hann játaði sakargiftir að öðru leyti. Kvaðst ákærði hafa ruglast í ríminu og álitið að með þessu játaði hann einungis eitt umferðarlagabrot, eða brotið í 7. lið ákærunnar, en ekki umferðarlagabrot samkvæmt 2. lið hennar. Aðspurður kannaðist ákærði ekki við að hafa eftir áreksturinn stigið út úr bifreiðinni um ökumannsdyr, klætt sig snögglega í úlpu með loðkraga og fært sig yfir í farþegasætið samhliða því að farþeginn A hefði fært sig yfir í ökumannssætið.

10

Vitnið B kvaðst ekki muna eftir atvikum þeim er greinir í 2. lið ákærunnar og kannaðist ekki við að hafa hringt í lögreglu umrætt sinn. Hún sagðist á hinn bóginn hafa unnið í Kringlunni á þessum tíma og hafa mætt til vinnu klukkan 10. Staður og stund gæti því samræmst því að hún hefði verið á leið til vinnu sinnar þegar atvik gerðust. Kvaðst hún hafa spurst fyrir um það hvort einhver hefði notað símann hennar í vinnunni og hringt í lögreglu en enginn myndi eftir þessu atviki. Aðspurð kvaðst hún hvorki muna eftir að hafa verið á staðnum né að hafa séð ákærða aka bifreiðinni í greint sinn.

11

Lögreglumaður nr. D kvaðst hafa ritað frumskýrslu lögreglu í málinu og staðfesti efni hennar. Hann staðfesti að tilkynning vegna atviksins hefði borist lögreglu klukkan 10.04 og ritun skýrslunnar hafist klukkan 12.18. Þá staðfesti hann að á vettvangi hefðu honum borist þær upplýsingar frá lögreglustöð að þangað hefði hringt kona og látið vita að hún hefði orðið vitni að árekstrinum. Kvaðst lögreglumaðurinn strax hafa hringt í konuna og hún tjáð honum að hún hefði séð ökumanninn stíga út úr bifreiðinni eftir áreksturinn, klæða sig í úlpu með loðkraga og setjast inn í bifreiðina farþegamegin. Lögreglumaðurinn tók fram í vitnisburði sínum að langt væri liðið frá atvikum og því myndi hann þetta ekki nákvæmlega. Hann sagðist þó muna eftir málinu í grófum dráttum og að hafa farið á vettvang en allar upplýsingar um nánari atvik málsins hefði hann úr frumskýrslunni.

12

Í Landsrétti lagði ákæruvaldið fram skýrslu frá fyrirtækinu Aðstoð og öryggi vegna áreksturs bifreiðanna [2] og [1] við umferðarljós á Kringlumýrarbraut við Listabraut 9. október 2018, sbr. 2. lið ákæru. Var skýrslunnar aflað og hún lögð fram að ósk ákærða.

Niðurstaða

13

Ákærði hefur sett fram þá varakröfu í málinu að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað. Varakrafan byggist á því að skilyrði hafi ekki staðið til þess að ljúka málinu sem játningarmáli samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Við skýrslutöku hjá lögreglu vegna brotsins í 2. lið ákæru hafi ákærði verið undir áhrifum fíkniefna og játað brotið til þess að sleppa sem fyrst úr haldi lögreglu. Ekki hafi verið gengið úr skugga um hvort játning ákærða væri sannleikanum samkvæm og því hafi rannsókn málsins verið ábótavant.

14

Krafa um ómerkingu héraðsdóms er formkrafa og hefði ákærði því að réttu lagi átt að tefla henni fram sem aðalkröfu í málinu. Verður af þeim sökum fyrst tekin afstaða til ómerkingarkröfunnar áður krafa ákærða um sýknu af 2. lið ákærunnar og mildun refsingar að öðru leyti kemur til úrlausnar í málinu.

15

Samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 er heimilt að taka sakamál til dóms án þess að aðalmeðferð fari fram í því ef ákærði játar skýlaust alla háttsemi sem honum er gefin að sök og dómari telur ekki ástæðu til að draga í efa að játningin sé sannleikanum samkvæm. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi játaði ákærði skýlaust sakargiftir samkvæmt 2. lið ákærunnar og mat héraðsdómari það svo að ekki væri ástæða til að draga játningu hans í efa enda samræmdist hún því sem fram kom í gögnum málsins. Byggðist málsmeðferðin og dómur í málinu á játningu ákærða fyrir dómi en ekki hjá lögreglu, sbr. fyrirmæli 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Þá fór ákærði ekki fram á það í málinu að fram færi aðalmeðferð eins og honum var heimilt að gera þrátt fyrir játningu hans, sbr. lokamálslið 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008. Með hliðsjón af framangreindu verður ekki fallist á kröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms.

16

Við meðferð málsins í héraði féll ákæruvaldið frá 1. og 3. lið ákæru en ákærði játaði skýlaust brot sín að öðru leyti, þar á meðal brot samkvæmt 2. lið ákærunnar. Eins og áður hefur komið fram var farið með málið sem játningarmál samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 og ákærði sakfelldur samkvæmt þeim liðum ákæru sem eftir stóðu. Eins og fram hefur komið hefur ákærði nú dregið játningu sína að því er varðar 2. lið ákærunnar til baka og krefst sýknu af þeim lið.

17

Líkt og fram hefur komið játaði ákærði sakargiftir samkvæmt 2. ákærulið í skýrslu sinni hjá lögreglu og af þeim sökum mun lögreglan ekki hafa tekið framburðarskýrslur af vitnunum A og áðurnefndri B, sem tilkynnt hafði lögreglu að hún hefði orðið vitni að árekstrinum. Við þingfestingu málsins í héraðsdómi 3. febrúar 2021 neitaði ákærði alfarið sök í málinu. Er málið var tekið fyrir af embættisdómara 11. mars sama ár mætti aðeins verjandi ákærða til þinghalds og var ákveðið að aðalmeðferð færi fram í málinu 20. maí sama ár. Henni var frestað utan réttar að beiðni verjanda til 15. júní það ár en til hennar mættu hvorki ákærði né verjandi hans en verjandi upplýsti um það símleiðis að hann hefði haldið að aðalmeðferðin ætti að fara fram daginn eftir. Jafnframt kom fram hjá verjandanum að ákærði hefði í hyggju að breyta afstöðu sinni til ákærunnar og játa allt nema sakargiftir samkvæmt ákæruliðum 1 og 3. Í þinghaldi daginn eftir var bókað að ákærði játaði sök samkvæmt ákæruliðum 2, 4, 5, 6 og 7. Einnig var bók að að ákæruvaldið félli frá ákæruliðum 1 og 3.

18

Samkvæmt framangreindu var hvorki hjá lögreglu né fyrir héraðsdómi tekin skýrsla af vitninu A né vitni því sem gaf sig fram við lögreglu símleiðis eftir áreksturinn og kynnti sig sem B. Þá var ekki óskað eftir því að vitnið A kæmi fyrir Landsrétt til skýrslugjafar. Fyrir Landsrétt kom sem vitni B og staðfesti að símanúmer það sem tilgreint væri í frumskýrslu við nafn hennar væri hennar símanúmer. Hún kvaðst ekki muna eftir atvikum og kannaðist ekki við að hafa hringt í lögreglu umrætt sinn. Gat hún sér þess til að einhver annar kynni að hafa hringt úr síma hennar í lögregluna í greint skipti. Aðspurð kvaðst hún hvorki muna eftir að hafa verið á staðnum né að hafa séð ákærða aka bifreiðinni. Með hliðsjón af framangreindu liggur því ekki annað fyrir í gögnum málsins um akstur ákærða en það sem haft er eftir áðurgreindum vitnum í frumskýrslu lögreglu. Gegn neitun ákærða fyrir Landsrétti verður sakfelling hans samkvæmt 2. ákærulið ekki byggð á því sem haft er eftir framangreindum vitnum í frumskýrslu lögreglu, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 þar sem mælt er fyrir um að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð málsins fyrir dómi. Samkvæmt 108. gr. sömu laga hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Verður samkvæmt framansögðu ekki talið að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði að því er sakargiftir samkvæmt 2. lið ákærunnar varðar og ber því að sýkna ákærða af þeim lið ákærunnar.

19

Ákærði játaði að öðru leyti sakargiftir samkvæmt ákæru og á grundvelli játningar ákærða var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 eins og áður greinir. Samkvæmt sakarferli ákærða eins og hann er rakinn í hinum áfrýjaða dómi ber að miða við að ákærða sé nú í níunda sinn gerð refsing fyrir akstur sviptur ökurétti og í fimmta sinn fyrir akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða áfengis.

20

Að því gættu sem að framan er rakið, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar, verður refsing ákærða, að virtum sakarferli hans og með hliðsjón af 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga, ákveðin 10 mánaða fangelsi. Þá er ævilöng ökuréttarsvipting hans áréttuð.

21

Ákæruvaldið krefst í málinu staðfestingar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku á fíkniefnum og vopni. Málinu var áfrýjað í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og gerir hann ekki kröfu um breytingu á héraðsdómi að þessu leyti. Eru því engin efni til að taka til afstöðu til framangreindrar kröfu ákæruvaldsins, sbr. 4. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008.

22

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ákvörðun sakarkostnaðar og málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði skulu vera óröskuð. Ákærði greiði 4/5 hluta alls sakarkostnaðar í héraði en að öðru leyti er hann felldur á ríkissjóð.

23

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, H-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 10 mánuði.

Ákærði er sviptur ökurétti ævilangt.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ákvörðun sakarkostnaðar og málsvarnarlaun skipaðs verjanda í héraði skulu vera óröskuð. Ákærði greiði 4/5 hluta alls sakarkostnaðar í héraði en að öðru leyti greiðist hann úr ríkissjóði.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, Ó-kk-ef R. V-kk-ef lögmanns, 600.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.