512/2019

Útdráttur

E kærði úrskurð héraðsdóms um ágreining E og samerfingja hennar, C, D og dánarbús F, um túlkun á tilteknum ákvæðum erfðaskrár sem A gerði á sjúkrabeði með aðstoð fulltrúa sýslumanns skömmu fyrir andlát sitt. Í úrskurði héraðsdóms var meðal annars hafnað þeirri kröfu E að tiltekin fasteign kæmi í hlut E sem ráðstöfun A samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962 til jafns við fjárframlag til D. Að öðru leyti yrði ráðstöfun fasteignarinnar úr skylduarfshluta E ef ráðstöfunarheimild 35. gr. erfðalaga dygði ekki til. Í hinum kærða úrskurði var á hinn bóginn fallist á með C, D og dánarbúi F að A hefði með erfðaskránni ráðstafað tilteknum verðmætum til D með heimild í ákvæðinu. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt 35. gr. erfðalaga væri arfleifanda óheimilt að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá þegar niðjar tækju arf, eins og hagaði til í málinu. Í erfðaskránni væri hvergi tekið skýrlega fram að A ráðstafaði eignum samkvæmt heimildarákvæðinu til E og D og viki þannig frá meginreglu um jöfn skipti. Fulltrúi sýslumanns, sem skráði erfðaskrána, hefði fyrir dómi borið að við ritun erfðaskrárinnar hefði ekki verið minnst á að ráðstafanir A væru innan heimildar 35. gr. erfðalaga. Því væri ósannað að vilji A hefði staðið til að auka hlut E og D og var því öllum kröfum þar um hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og A-kk-nf Í-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. júlí 2019. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 19. júní 2019 í málinu nr. Q[…]/2018 þar sem leyst var úr tilteknum ágreiningi aðila í tengslum við opinber skipti á dánarbúi A og B. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þann veg að fasteignin að Þ komi í hennar hlut sem ráðstöfun A á 1/3 hluta eigna sinna samkvæmt 35. gr. erfðalaga nr. 8/1962 til jafns við fjárframlag til varnaraðilans D samkvæmt 2. gr. erfðaskrár A frá 24. október 2016. Að öðru leyti verði ráðstöfun á fasteigninni úr skylduarfshluta sóknaraðila ef ráðstöfunarheimild A samkvæmt 35. gr. erfðalaga dugir ekki til. Til vara krefst sóknaraðili þess að ráðstafanir A samkvæmt 2. og 3. gr. erfðaskrárinnar verði úr lögmæltum arfshluta hennar og varnaraðilans D. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilarnir C og D krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

4 Varnaraðilinn dánarbú F krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

5 Málið var munnlega flutt fyrir Landsrétti 25. september 2019.

Niðurstaða

6 Málsatvikum og málsástæðum aðila er nægilega lýst í hinum kærða úrskurði og þar er erfðaskráin, sem um er deilt í málinu, tekin upp í heild. Þar er einnig getið framburðar varnaraðilanna C og D en sóknaraðili gaf ekki skýrslu fyrir héraðsdómi. Auk þeirra gaf fulltrúi sýslumanns, G, sem skráði erfðaskrána, símaskýrslu. Hún kvaðst í upphafi hafa rætt við arfleifanda og áttað sig á að hún væri með „fulde fem“, eins og hún orðaði það. Því næst hefði hún farið yfir erfðalögin í grófum dráttum með arfleifanda sem hefði svo sagt sér hvernig hún vildi hafa þetta. Fulltrúinn bar að hún hefði tekið það skýrt fram að hún væri ekki þarna komin til þess að semja erfðaskrána heldur til að skrá það sem arfleifandi vildi gera. Það hefði tekið nokkurn tíma og hefði reynt á arfleifanda, enda hefði hún ef til vill ekki verið búin að orða í huganum hvernig hún vildi hafa erfðaskrána. Þegar fulltrúinn hafði lokið við að skrá erfðaskrána hefði arfleifandi undirritað hana.

7 Fyrir héraðsdómi var G spurð hvort hún hefði merkt einhvern mun á vilja arfleifanda varðandi ráðstöfun til sóknaraðila annars vegar og varnaraðila D hins vegar. Svar hennar var eftirfarandi: „Nei mér fannst það ekki mér fannst sko ég náttúrulega hef ekki þekkingu svo sem á hafði ekki þekkingu á eignastöðu búsins en nei mér fannst bara hún vildi bara svona eins og ég upplifði þetta að hún væri bara að tryggja að ákveðnir hlutir færu á ákveðna staði ég hérna fannst ekki nei mér fannst þetta ekki vera eins og vera þannig að hún væri að gera eitthvað uppá milli eða eitthvað svoleiðis“. Þá var hún spurð að því hvort ákvæði 2. gr. erfðaskrárinnar, þar sem mælt er fyrir um að D fái íbúð sem greidd verði af eignum búsins, hefði komið eitthvað meira til umræðu á milli hennar og arfleifanda. Þessu svaraði hún svo: „Nei ekki annað en það að þegar hún er að tala um þetta ég mér skilst að D hafi búið hjá henni fyrir andlátið, heima hjá henni. Svona skildist það og hún hafði áhyggjur af því að hann myndi enda á vergangi en eins og ég segi ég þekkti ekki eignastöðu búsins en hún þetta virtist vera bara þannig að hún vildi tryggja að hann hefði eitthvað heimili.“ Þá var G spurð hvort það hefði verið rætt sérstaklega að sóknaraðili ætti að fá fasteignina við Þ í sinn hlut og kvað hún ekki hafa verið rætt um hvernig það ætti að útfærast. Þá var hún spurð hvort hún hefði farið yfir ráðstöfunarheimild samkvæmt 35. gr. erfðalaga með arfleifanda. Svar hennar var eftirfarandi: „Já mig minnir nú að ég hafi farið yfir það í byrjun áður en við hófumst handa við þetta en það var ekkert rætt frekar svo þegar leið á það að fara að setja þetta niður …“.

8 G gaf skýrslu fyrir Landsrétti. Hún bar að hún myndi ekki nákvæmlega hvaða ákvæði erfðalaga hún hefði farið yfir með arfleifanda. Hún taldi sig þó hafa farið almennt yfir lögin. Varðandi ákvæði 2. og 3. gr. erfðaskrárinnar kvaðst fulltrúinn ekki hafa merkt að arfleifandi gerði mun á ráðstöfunum samkvæmt þessum tveimur greinum. Aldrei hefði verið minnst á að ráðstafanir samkvæmt þessum greinum væru innan heimildar arfleifanda til að ráðstafa einum þriðja hluta eigna sinna. Þá kvað hún arfleifanda ekki hafa rætt sérstaklega um son sinn, varnaraðilann D, umfram aðra erfingja. Þó hefði komið fram hjá henni að hún vildi tryggja að hann fengi húsnæði. Fulltrúinn var þá spurð hvort ákvæði 2. gr. þýddi að nefndur varnaraðili hefði átt að fá meira en aðrir og kvað hún arfleifanda ekki hafa sagt það skýrt. Hið sama hefði átt við um 3. gr. varðandi fasteignina sem þar er tengd nafni sóknaraðila.

9 Arfleifandi sat í óskiptu búi eftir eiginmann sinn. Samkvæmt 35. gr. erfðalaga er arfleifanda óheimilt að ráðstafa meira en 1/3 hluta eigna sinna með erfðaskrá þegar niðjar taka arf, eins og hagar til í þessu máli. Í erfðaskrá arfleifanda er hvergi tekið skýrlega fram að hún sé að ráðstafa eignum samkvæmt nefndu heimildarákvæði til sóknaraðila og varnaraðilans D og víkja þannig frá meginreglu um jöfn skipti. Fulltrúi sýslumanns bar að ekki hefði verið minnst á að þessar ráðstafanir væru innan þessarar heimildar en önnur vitni hafa ekki verið leidd. Er samkvæmt þessu ósannað að vilji arfleifanda hafi staðið til þess að auka arfshlut þessara erfingja sinna með erfðaskránni og öllum kröfum þar um því hafnað.

10 Rétt þykir að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfum um að sóknaraðila, E, og varnaraðila, D, beri aukinn arfshlutur úr dánarbúi foreldra sinna á grundvelli erfðaskrár móður þeirra, A, frá 24. október 2016.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.