140/2018

Útdráttur

L, forstjóra og formanni áhættunefndar bankans G hf., voru gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna lánveitinga G hf. til S ehf. (áður F ehf.), það er annars vegar lánveitingar 16. nóvember 2007 og hins vegar viðbótarlánveitingar 4. janúar 2008, án fullnægjandi trygginga og í andstöðu við reglur stjórnar og lánareglur G hf., sem rúmuðust ekki innan viðskiptamarka sem áhættunefnd og forstjóri gátu ákveðið. Hvað lánveitinguna 16. nóvember 2007 varðar taldi Landsréttur að það skilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga væri uppfyllt að L hefði misnotað þá aðstöðu sem hann hefði haft til að skuldbinda G hf. enda hefði með lánveitingunni verið brotið gegn reglum G hf. og með því hefði L farið út fyrir heimildir sínar gagnvart G hf. Rétturinn taldi að ásetningur L yrði talinn hafa staðið til þeirrar misnotkunar, sbr. 18. gr. sömu laga, meðal annars með skírskotun til þess að L hefði samkvæmt gögnum málsins átt ríka aðkomu að lánveitingunni, um verulega lánsfjárhæð hefði verið að ræða og skýrt brot á reglum G hf., þannig að L hefði hlotið að gera sér grein fyrir því að með lánveitingunni væri hann að fara út fyrir heimildir sínar með því að láta G hf. veita lánið án þess að stjórn bankans hefði fjallað um lánamörk S ehf. Þá taldi Landsréttur ekki annað fært en að leggja til grundvallar að brot L hefði verið framið í auðgunarskyni, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga. Með háttsemi sinni hefði L valdið verulegri fjártjónshættu og verið eða hlotið að hafa verið það ljóst en um þetta vísaði Landsréttur meðal annars til þess að hlutfall eigin fjár við þau hlutabréfaviðskipti sem lánað var til hefði verið undir þeim viðmiðum sem L byggði á að stuðst hafi verið við í útlánastarfsemi bankans og að eiginleg veðþekja lánsins hafi ekki numið nema um 53% af lánsfjárhæðinni. Hvað viðbótarlánveitinguna 4 janúar 2008 varðar taldi Landsréttur að eins og með lánveitinguna 16. nóvember 2007 yrði að leggja til grundvallar að L hefði hlotið að gera sér grein fyrir því að með henni væri hann að fara út fyrir heimildir sínar með því að láta G hf. veita lánið án þess að stjórnin hefði fjallað um lánamörk S ehf. Þá taldi rétturinn að hafið væri yfir vafa að L hefði vitað eða að minnsta kosti hlotið að gera sér grein fyrir því að sú háttsemi hans að standa að lánveitingunni með þeim hætti sem gert var, þar sem til kom frekari lánveiting til S ehf. sem þegar var í neikvæðri stöðu og með engum öðrum tryggingum en veði í hlutabréfum sem þá svöruðu til tæplega 90% af lánsfjárhæðinni, hefði leitt til verulegrar fjártjónshættu. J, framkvæmdastjóra markaðsviðskipta G hf., voru gefin að sök umboðssvik vegna kaupa sjóðsins GF á víkjandi skuldabréfi af bankanum SC hf. í ágúst 2008, með því að hafa misnotað aðstöðu sína og stefnt fjármunum GF í verulega hættu þegar hann hefði gefið undirmanni sínum, M, fyrirmæli um að sjóðurinn keypti áðurgreint víkjandi skuldabréf í eigu SC hf. útgefið af S ehf., þótt skuldabréfið hefði verið án fullnægjandi trygginga og skuldir S ehf. langt umfram verðmæti eigna. Landsréttur taldi ljóst að J hefði átt verulega aðkomu að viðræðum milli SC hf. og G hf. vegna versnandi stöðu S ehf. og þeirra vandkvæða sem hún skapaði fyrir SC hf., svo og að þeim viðræðum hefði lokið með því að GF hefði keypt víkjandi skuldabréfið sem SC hf. hefði ekki séð fram á að ná réttum efndum á. Þá taldi rétturinn að þegar nánar tilgreind gögn málsins væru virt í heild yrði að telja, þrátt fyrir staðfasta neitun J og þótt ekki lægju fyrir bein gögn um fyrirmæli af hans hálfu, að fram væri komin nægileg sönnun, sem ekki yrði vefengd með skynsamlegum rökum, um að J hefði hlutast til um að GF keypti víkjandi skuldabréfið og SC hf. fengi þar með efndir kröfu sinnar. Þannig hefði J lagt að og látið undirmann sinn M kaupa bréfið og þrátt fyrir að J hefði ekki haft formlegt umboð til kaupanna hefði hann verið í þeirri stöðu gagnvart M að geta komið því til leiðar að af viðskiptunum yrði, eins og hann hefði gert. Þá taldi rétturinn að enginn vafi léki á því að kaupin leiddu til verulegrar fjártjónshættu fyrir sjóðinn og að J hefði vitað af því eða hlotið í öllu falli að gera sér grein fyrir því. Þ, forstjóra og hluthafa í bankanum SC hf., var gefin að sök hlutdeild í umboðssvikum J, með því að sækja á og hvetja J til að finna kaupanda að víkjandi skuldabréfinu í því skyni að SC hf. fengi efndir fjárkröfu sinnar á hendur S ehf. en Þ hefði vitað eða mátt vita að langlíklegast væri að krafa samkvæmt bréfinu fengist ekki greidd af S ehf. á gjalddaga þess. Landsréttur taldi ljóst að Þ hefði sótt mjög á J um að SC hf. fengi efndir fjárkröfu sinnar á hendur S ehf. Þá taldi rétturinn meðal annars að virtri reynslu og þekkingu Þ á starfsemi banka og annarra lánastofnana að honum hefði ekki getað dulist að kaup GF á víkjandi skuldabréfinu í ágúst 2008 hefðu verið ólögmæt og til þess fallin að valda GF verulegri fjártjónshættu. Hefði Þ ekki getað verið í góðri trú um að kaup GF á skuldabréfi, sem að verulegum hluta hefði verið glatað, teldust til lögmætra viðskipta. Var Þ talinn hafa átt þátt í því að brot J var framið, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga, og að skilyrði sem gerð væru til ásetnings hlutdeildarmanns væru uppfyllt. Var refsing L og J ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing L ákveðin fangelsi í fimm ár en til frádráttar kom gæsluvarðhald sem L sætti nánar tilgreinda daga. Refsing J var ákveðin fangelsi í 18 mánuði og refsing Þ fangelsi í 12 mánuði. Taldi Landsréttur óhjákvæmilegt, þrátt fyrir alvarleika háttseminnar og refsiþyngd, að binda refsingu allra skilorði sökum þess að mál þetta dróst mjög úr hömlu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og E-kk-nf J-kk-nf og H-kk-nf I-kk-nf, hagfræðingur og fjármálastærðfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 15. janúar 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2017 í máli nr. S[…]/2014.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærðu verði sakfelldir og dæmdir til refsingar samkvæmt ákæru 10. febrúar 2014 og að refsing allra ákærðu verði þyngd. Einnig krefst ákæruvaldið þess að hafnað verði kröfum ákærða L-kk-ef W-kk-ef og ákærða J-kk-ef B-kk-ef um frávísun málsins frá héraðsdómi. Þá krefst ákæruvaldið þess að vísað verði frá Landsrétti kröfum ákærða J-kk-ef, um endurskoðun tiltekinna úrskurða héraðsdóms sem kveðnir voru upp undir rekstri málsins, en til vara að þeim verði hafnað.

3 Ákærði L-kk-nf W-kk-nf krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði lækkuð og að öllu leyti skilorðsbundin.

4 Ákærði J-kk-nf B-kk-nf krefst þess aðallega að þeim þætti ákæru sem snýr að honum verði vísað frá dómi en til vara að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing hans verði milduð. Einnig krefst ákærði endurskoðunar tiltekinna úrskurða héraðsdóms sem kveðnir voru upp undir rekstri málsins í héraði. Nánar tiltekið krefst hann þess í fyrsta lagi að úrskurði héraðsdóms 3. mars 2015 verði hnekkt og teknar verði til greina allar kröfur ákærða sem þar eru tilgreindar um aðgang að gögnum. Í öðru lagi að úrskurði héraðsdóms 17. apríl 2015 verði hnekkt og teknar verði til greina allar kröfur ákærða sem þar eru tilgreindar um rafræna leit í gögnum málsins. Í þriðja lagi að úrskurði héraðsdóms 5. nóvember 2015 verði hnekkt og að tekin verði til greina krafa ákærða um aðgang að persónuskýrslu um BB frá 16. október 2010 sem gerð var samkvæmt 2. mgr. 54. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

5 Ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði felld niður. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð og hún skilorðsbundin að öllu leyti.

6 Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti gáfu vitnin C, D, E, F, G og H viðbótarskýrslu en þau sátu í áhættunefnd Glitnis banka hf. á þeim tíma sem þær lánveitingar sem ákæruliðir I og II lúta að voru samþykktar. I, þáverandi yfirlögfræðingur Glitnis banka hf. og áheyrnarfulltrúi í áhættunefnd bankans og SS, forstöðumaður verðbréfamiðlunar Glitnis banka hf. gáfu jafnframt viðbótarskýrslu. Þá var spilaður hluti af hljóð og myndbandsupptöku af skýrslutöku BB, forstöðumanns eigin viðskipta Glitnis banka hf. og gjaldeyrisstýringar, fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

I

7 Í I. og II. kafla ákæru eru ákærða L-kk-þgf gefin að sök umboðssvik vegna lánveitinga Glitnis banka hf. til FS37 ehf., síðar Stím ehf. (hér eftir nefnt því nafni), hinn 16. nóvember 2007 og 4. janúar 2008. Í III. kafla ákæru eru ákærða J-kk-þgf gefin að sök umboðssvik vegna kaupa GLB FX fagfjárfestasjóðsins á víkjandi skuldabréfi af Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. í ágúst 2008. Þá er ákærða Þ-kk-þgf L-kk-þgf gefin að sök hlutdeild í umboðssvikum ákærða J-kk-ef. Efni ákærunnar er nánar rakið í hinum áfrýjaða dómi, sem og málavextir að öðru leyti og skýrslur ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi. Um þessi atriði vísast til hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en því sem hér á eftir greinir.

8 Samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 eru skilyrði þess að sakfellt sé fyrir umboðssvik þau að maður, sem haft hefur aðstöðu til þess að gera eitthvað sem annar maður varð bundinn við eða haft fjárreiður fyrir aðra á hendi, hafi misnotað þessa aðstöðu sína. Af 18. gr. sömu laga leiðir að ásetningur viðkomandi verður að hafa náð til þess að misnota aðstöðu sína á þann hátt sem 249. gr. kveður á um. Ekki er þörf beins ásetnings heldur nægir svonefndur líkindaásetningur eða dolus eventualis. Þá felst það skilyrði í 243. gr. sömu laga að ekki verður refsað fyrir umboðssvik nema þau hafi verið framin í auðgunarskyni. Samkvæmt dómaframkvæmd nægir í þeim efnum vitund eða vitneskja hins brotlega um að hann hafi valdið verulegri fjártjónshættu með nefndri háttsemi.

II

9 Frávísunarkrafa ákærða L-kk-ef byggist á því að um sé að ræða tvö óskyld mál, það er vegna I. og II. kafla ákæru annars vegar og III. kafla ákæru hins vegar, sem engin heimild standi til þess að reka í einu lagi. Undir rekstri málsins í héraði krafðist ákærði L-kk-nf þess að sakarefni málsins yrði skipt en því var hafnað með ákvörðun héraðsdómara 13. nóvember 2014. Þá kröfðust ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf þess einnig að ákæru yrði vísað frá héraðsdómi á þessum grunni en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði héraðsdóms 22. maí 2015.

10 Þrátt fyrir að ákærðu samkvæmt I. og II. kafla ákæru annars vegar og III. kafla ákæru hins vegar séu ekki hinir sömu eru rík tengsl á milli sakarefna ákærunnar. Þannig snerta I. og III. kafli til að mynda lán til sömu hlutafjárkaupa Stíms ehf. í nóvember 2007, sem Glitnir banki hf. og Saga Capital fjárfestingarbanki hf. lánuðu fjármagn til og allir ákærðu komu með einhverjum hætti að þeim viðskiptum. Þá eru sönnunargögn sem snerta umrædda kafla ákæru að nokkru leyti hin sömu auk þess sem sumar skýrslur fyrir dómi snertu alla ákæruliði. Verður hvorki talið að ákæranda hafi verið óheimilt að höfða málið í einu lagi vegna 2. mgr. 143. gr. laga nr. 88/2008 né að dómara hafi borið að skilja málið í sundur á grundvelli heimildarákvæðis 2. mgr. 169. gr. sömu laga. Því síður verður málinu vísað frá héraðsdómi nú á þessum grunni. Frávísunarkröfu ákærða L-kk-ef er því hafnað.

11 Frávísunarkrafa ákærða J-kk-ef byggist á því að svo bersýnilegir annmarkar hafi verið á rannsókn málsins að enginn flötur hafi verið á rekstri þess. Helstu annmarkarnir séu í fyrsta lagi þeir að rannsakendur hafi spillt mikilvægum vitnisburði, nánar tiltekið vitnisburði BB sem gerður hafi verið samningur við án þess að skilyrði 5. gr. laga nr. 135/2008 um embætti sérstaks saksóknara væru uppfyllt. Í öðru lagi hafi rannsakendur fargað mikilvægum sönnunargögnum, það er hlustuðum símtölum BB, og í þriðja lagi hafi rannsakendur varðveitt svo árum skiptir hlustuð símtöl á milli ákærða J-kk-ef og verjanda hans í stað þess að eyða þeim tafarlaust.

12 Fyrir liggur að BB breytti framburði sínum undir rannsókn málsins og hlaut vernd samkvæmt 5. gr. laga nr. 135/2008, sem nú eru fallin brott, en þar var ríkissaksóknara heimilað að ákveða, að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum og fram kominni rökstuddri tillögu sérstaks saksóknara, að sá sem hefði frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sætti ekki ákæru þótt upplýsingarnar eða gögnin leiddu líkur að broti hans sjálfs. Þessi bakgrunnur endanlegs framburðar BB er meðal þess sem þýðingu hefur við mat á trúverðugleika framburðarins og því vægi sem honum skal gefið við úrlausn málsins. Engin efni eru hins vegar til þess að vísa III. kafla ákæru frá dómi á þeim grunni að lögregla hafi spillt framburði vitnisins eða að ákvörðun ríkissaksóknara um beitingu fyrrnefndrar heimildar hafi ekki fullnægt skilyrðum 5. gr. laga nr. 135/2008.

13 Fyrir liggur að símtölum sem beindust að símanúmeri BB og hlustað var á af hálfu lögreglu eftir að rannsókn málsins hófst var eytt undir rannsókninni. Byggðist það á þágildandi 1. mgr. 85. gr. laga nr. 88/2008 þar sem sagði að upptökum af símtölum sem aflað væri á þann hátt er greinir í 80. til 82. gr. laganna skyldi eyða jafnskjótt og þeirra væri ekki lengur þörf, enda hefðu þær ekki verið lagðar fyrir dóm. Sama gilti um afrit eða endurrit af þessum upplýsingum. Með lögum nr. 103/2016 var gerð breyting á framangreindri málsgrein. Þar segir nú að ef mál er höfðað á grundvelli rannsóknar sé óheimilt að eyða framangreindum gögnum fyrr en endanlegur dómur hefur verið kveðinn upp í málinu. Í lögskýringargögnum er snerta breytinguna er skírskotað til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu 31. mars 2009 í máli N-x-x gegn Finnlandi. Samkvæmt framangreindu verður að álíta að eyðing nefndra símtala hafi verið í samræmi við lög er hún fór fram. Þótt núgildandi lagafyrirmæli séu ótvírætt betur til þess fallin að tryggja að ákærðir njóti þeirra réttinda sem þeim ber samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, og framangreind atriði hafi þýðingu við mat á því hvaða vægi framburði BB skuli gefið við úrlausn málsins, verður ekki talið, í ljósi fyrirliggjandi gagna og hugsanlegrar þýðingar nefndra símtala, sem ekki voru samtímagögn, fyrir vörn ákærða J-kk-ef, að efni séu til þess að álíta að með eyðingu þeirra hafi verið brotið gegn nefndum mannréttindaákvæðum þannig að slíkur annmarki sé á rannsókn og meðferð málsins að vísa beri III. kafla ákæru frá dómi.

14 Í málinu liggja ekki fyrir endurrit af hljóðrituðum símtölum milli ákærða J-kk-ef og verjanda hans, útdrættir úr slíkum símtölum eða skýrslur um efni þeirra. Slík gögn hafa þannig á engan hátt verið nýtt til sönnunar fyrir dómi. Þá hafa engin haldbær rök verið færð að því að upptökur af símtölum ákærða J-kk-ef og verjanda hans hafi haft áhrif á rannsókn málsins eða að raunhæf hætta geti hafa verið á því. Krafa um frávísun verður því ekki tekin til greina á þeim grunni. Samkvæmt þessu er frávísunarkröfu ákærða J-kk-ef hafnað.

III

15 Sem fyrr segir krefst ákærði J-kk-nf endurskoðunar á nánar tilteknum úrskurðum héraðsdóms sem kveðnir voru upp undir rekstri málsins. Byggir ákærði J-kk-nf þá kröfu sína á þeirri röksemd að brotinn hafi verið á honum réttur, sem honum sé tryggður með 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, til að fá aðgang að gögnum sem hann telji sig þurfa til að undirbúa og setja fram varnir sínar. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti kom fram að ákærði J-kk-nf teldi að skortur á því að hann hefði fengið þann aðgang að gögnum sem hann teldi að sér bæri gæti leitt til ómerkingar en að það ætti undir réttinn að meta hvaða afleiðingar þetta skyldi hafa.

16 Þeir úrskurðir sem krafist er endurskoðunar á voru kveðnir upp 3. mars 2015, 17. apríl 2015 og 5. nóvember 2015. Fyrstnefndi úrskurðurinn var kærður til Hæstaréttar, sem og hinn síðastnefndi, og voru þeir báðir staðfestir af réttinum, sbr. dóma Hæstaréttar 13. mars 2015 í máli nr. 185/2015 og 10. nóvember 2015 í máli nr. 756/2015. Úrskurðurinn frá 17. apríl 2015 var hins vegar ekki kærður. Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti lýsti verjandi ákærða J-kk-ef því að það hefði verið vegna þess að úrskurðurinn hafi ekki verið kæranlegur, en hann laut að kröfu um að ákæruvaldið framkvæmdi leit í öllum gögnum sem haldlögð voru í þágu rannsóknar málsins eftir tilgreindum leitarorðum og veitti aðgang að þeim gögnum sem þannig myndu finnast. Þá byggði verjandinn á því að í nefndum dómum Hæstaréttar hefði ekki verið tekin afstaða til kröfu ákærða J-kk-ef um aðgang að öllum rafrænum gögnum sem haldlögð höfðu verið og með þeim tækjabúnaði til leitar sem lögregla hefði notað við rannsókn málsins, en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði héraðsdóms 3. mars 2015.

17 Héraðsdómur í máli þessu féll upphaflega 21. desember 2015 en með dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 í máli nr. 90/2016 var dómurinn ómerktur ásamt meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og málinu vísað heim í hérað til úrlausnar á ný. Í kjölfarið féll svo hinn áfrýjaði dómur. Samkvæmt framangreindu hefur Hæstiréttur þegar endurskoðað úrskurði héraðsdóms frá 3. mars 2015 og 5. nóvember 2015 og ómerking Hæstaréttar á fyrri héraðsdómi náði ekki til þeirra, enda féllu þeir fyrir upphaf hinnar fyrri aðalmeðferðar. Er því ekki á valdi Landsréttar að endurskoða úrskurðina á nýjan leik. Verður því að vísa kröfu ákærða J-kk-ef um endurskoðun úrskurða héraðsdóms frá 3. mars 2015 og 5. nóvember 2015 frá Landsrétti, sbr. til hliðsjónar 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008.

18 Sem fyrr segir var úrskurður héraðsdóms frá 17. apríl 2015 ekki kærður þar sem ákærði áleit hann ekki kæranlegan. Ekki gat komið til álita að taka afstöðu til sjónarmiða ákærða sem að úrskurðinum lúta fyrr en í dómi Landsréttar auk þess sem þau gætu ekki leitt til sýknu, sbr. dóm Landsréttar 6. desember 2019 í máli nr. 332/2018. Óréttmæt synjun á kröfu ákærðs manns um aðgang að gögnum getur hins vegar leitt til ómerkingar dóms í málinu. Þær kröfur sem ákærði J-kk-nf telur að hafi verið ranglega hafnað af héraðsdómi og Hæstiréttur ekki tekið afstöðu til lutu sem fyrr segir að aðgangi að öllum rafrænum gögnum sem haldlögð höfðu verið og leit í þeim gögnum. Eins og málið liggur fyrir og í ljósi dómafordæma, meðal annars fyrrnefnds dóms Landsréttar 6. desember 2019 í máli nr. 332/2018, verður ekki talið að ákærða J-kk-þgf hafi verið meinaður aðgangur að gögnum í trássi við lög nr. 88/2008. Þá eru ekki efni til að leggja til grundvallar að með þessu hafi verið brotið gegn 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu þannig að ómerkja beri hinn áfrýjaða dóm.

IV

19 Ákærði J-kk-nf byggir á því að brot hans séu fyrnd samkvæmt 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Aðrir ákærðu hafa einnig vísað til þess að brot þeirra kunni að vera fyrnd. Tilvitnað ákvæði kveður á um að ef rannsókn máls stöðvast um óákveðinn tíma rjúfi rannsóknin ekki fyrningarfrest.

20 Ákærði L-kk-nf er ákærður fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga og í ákæru er brot hans samkvæmt I. kafla ákæru sagt framið 16. nóvember 2007 og brot samkvæmt II. kafla ákæru 4. janúar 2008. Samkvæmt þessu verður fyrningarfrestur ætlaðra brota hans miðaður annars vegar við 16. nóvember 2007 og hins vegar við 4. janúar 2008. Ákærði J-kk-nf er ákærður fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga vegna háttsemi sem í ákæru er sögð hafa átt sér stað á tímabilinu 6. til 29. ágúst 2008 en samningurinn sem þessi þáttur ákærunnar lýtur að virðist hafa verið gerður 29. ágúst 2008. Þá er ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf ákærður fyrir hlutdeild í umboðssvikum ákærða J-kk-ef. Samkvæmt þessu verður fyrningarfrestur ætlaðra brota þeirra miðaður við 29. ágúst 2008, sbr. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Brot gegn 249. gr. laganna varða fangelsi allt að tveimur árum og má þyngja refsinguna, ef mjög miklar sakir eru, í allt að sex ára fangelsi. Fyrningarfrestur ætlaðra brota ákærðu er samkvæmt þessu tíu ár, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga.

21 Ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf voru fyrst yfirheyrðir af lögreglu 16. nóvember 2010 vegna ætlaðra brota en ákærði L-kk-nf var fyrst yfirheyrður 18. sama mánaðar. Var fyrningarfrestur þá rofinn, sbr. 4. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Þrátt fyrir að miklar tafir hafi orðið á rannsókn og meðferð málsins, líkt og síðar greinir, verður ekki talið að rannsóknin hafi stöðvast um óákveðinn tíma í skilningi 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því eru ætluð brot ákærðu ófyrnd.

V

1

22 Í I. kafla ákæru er ákærði L-kk-nf borinn sökum um að hafa brotið gegn 249. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 16. nóvember 2007 misnotað aðstöðu sína sem forstjóri og formaður áhættunefndar Glitnis banka hf. þegar hann hafi farið út fyrir heimildir sínar til lánveitinga og stefnt fjármunum bankans í verulega hættu með því að láta bankann veita Stími ehf. 19.538.481.818 króna lán, án fullnægjandi trygginga og í andstöðu við reglur stjórnar bankans og lánareglur hans, þar sem lánið hafi ekki rúmast innan viðskiptamarka sem áhættunefnd og ákærði hafi getað ákveðið.

2

23 Líkt og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er óumdeilt að fjárhæð lánveitingarinnar var umfram þau mörk sem áhættunefnd var heimilt að samþykkja. Þannig var Stím ehf. í áhættuflokki 7 innan Glitnis banka hf. og samkvæmt reglum stjórnar bankans um lán og markaðsáhættu frá 2. október 2007 var áhættunefnd óheimilt að ákveða hærri lánveitingu til lántaka í þeim flokki en sem næmi 8% af eiginfjárgrunni bankans á samstæðugrundvelli. Eiginfjárgrunnur bankans í lok þriðja ársfjórðungs 2007 nam ríflega 215 milljörðum króna. Heimild nefndarinnar til lánveitinga gagnvart Stími ehf. var því takmörkuð við 17,2 milljarða króna en lánið sem um ræðir nam 19,5 milljörðum króna. Einungis stjórn bankans var heimilt að hækka mörkin gagnvart einstökum lántökum og því gat lánveitingin ekki farið fram með réttum hætti án aðkomu stjórnar, sem ekki virðist hafa fjallað um lánamörk Stíms ehf. fyrr en í lok janúar 2008.

24 Samkvæmt þessu er ljóst að með veitingu lánsins, sem ákærði L-kk-nf kom að sem forstjóri og formaður áhættunefndar og ritaði undir fyrir hönd bankans, var brotið gegn reglum bankans. Með því fór ákærði út fyrir heimildir sínar gagnvart bankanum og í því fólst misnotkun á aðstöðu í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði byggir hins vegar á því að um yfirsjón hafi verið að ræða og að ráðstöfun hans geti í versta falli talist til mistaka af hans hálfu. Það skilyrði umboðssvika, að ásetningur hafi staðið til þess að misnota aðstöðu sína með því að fara út fyrir eigin heimildir, sé ekki uppfyllt.

25 Meðlimir áhættunefndar gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi og viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Ekki var fullt samræmi í skýrslunum um það hvernig nákvæmlega rétt hefði verið að standa að afgreiðslu bankans í tilvikum sem þessum, svo sem um það með hvaða hætti málið hefði átt að koma til afgreiðslu stjórnar, sem varð samkvæmt framangreindu að koma að málinu. Vitnin báru hins vegar, með svipuðum hætti og ákærði L-kk-nf, á þann veg að um yfirsjón hefði verið að ræða. Þótt ekki sé ástæða til að draga trúverðugleika vitnanna í efa geta þau eðli málsins samkvæmt ekki borið um huglæga afstöðu ákærða L-kk-ef nefnt sinn. Þá skal áréttað að það er ekki skilyrði sakfellingar samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga að beinn ásetningur manns hafi staðið til þess að misnota aðstöðu sína á þann hátt sem greinir í ákvæðinu, heldur nægja hin vægari stig ásetnings, þar á meðal að ákærði hafi hlotið að gera sér grein fyrir því að hann væri að fara út fyrir heimildir sínar.

26 Ákærði L-kk-nf var forstjóri bankans og formaður áhættunefndar hans. Hann var eini fulltrúi áhættunefndar sem einnig sat fundi stjórnar. Hann sat meðal annars stjórnarfund 2. október 2007, þar sem fyrrnefndar reglur um lán og markaðsáhættu voru samþykktar, og dreifði þar sjálfur sniðmáti sem notað skyldi þegar lánamörk krefðust aðkomu stjórnar. Hann átti samkvæmt gögnum málsins ríka aðkomu að umræddum viðskiptum, lýsti því fyrir dómi að þetta hefði verið stórt verkefni sem hefði verið mikið hagsmunamál fyrir bankann og því ekkert óeðlilegt að honum hafi verið haldið inni í því. Þá ritaði hann undir lánssamninginn fyrir hönd bankans. Í ljósi framangreinds, hinnar verulegu fjárhæðar lánsins og þess að um skýrt brot á fyrrnefndum reglum var að ræða er ekki annað fært en að leggja til grundvallar, þrátt fyrir framburð ákærða L-kk-ef fyrir dómi, að hann hafi hlotið að gera sér grein fyrir því að með lánveitingunni 16. nóvember 2007 væri hann að fara út fyrir heimildir sínar með því að láta bankann veita lánið án þess að stjórnin hefði fjallað um lánamörk Stíms ehf. Sjónarmið hans í þá veru að um óverulegt frávik frá heimildum áhættunefndar hafi verið að ræða eru haldlaus enda var lánið rúmlega tveimur milljörðum króna yfir mörkum, sem telst á allan hátt mjög há fjárhæð. Þá breytir aðkoma annarra í áhættunefnd engu um ábyrgð ákærða L-kk-ef, sem var samkvæmt framansögðu að öllu verulegu í annarri stöðu en aðrir í áhættunefnd. Loks getur engu breytt um refsinæmi verknaðarins í nóvember 2007 þótt stjórn bankans hafi hækkað lánamörk Stíms ehf. rúmlega tveimur mánuðum síðar, í lok janúar 2008. Samkvæmt framangreindu er það skilyrði 249. gr. almennra hegningarlaga uppfyllt að ákærði L-kk-nf hafi misnotað þá aðstöðu sem hann hafði til að skuldbinda Glitni banka hf. auk þess sem ásetningur hans verður talinn hafa staðið til þeirrar misnotkunar, sbr. 18. gr. sömu laga.

3

27 Kemur þá til athugunar hvort það skilyrði 243. gr. almennra hegningarlaga, að brotið hafi verið framið í auðgunarskyni, sé uppfyllt, en til þess þarf sem fyrr segir í minnsta lagi að liggja fyrir vitund eða vitneskja ákærða L-kk-ef um að hann hafi valdið verulegri fjártjónshættu með lánveitingunni.

28 Fyrir liggur að slitastjórn Glitnis banka hf. lýsti um 24 milljarða króna kröfu vegna lánssamninga við Stím ehf. við gjaldþrotaskipti félagsins en fékk aðeins 15.213.547 krónur upp í kröfu sína. Lánsfjárhæðin sem hér um ræðir tapaðist samkvæmt því nánast að öllu leyti. Ákærði L-kk-nf byggir hins vegar á því að tryggingar fyrir láninu hafi verið fullnægjandi miðað við þann tíma þegar lánið var veitt og þá í samræmi við reglur bankans. Auk þess hafi viðskiptin dregið úr fjárhagslegri áhættu bankans.

29 Til stuðnings því að viðskiptin hafi dregið úr fjárhagslegri áhættu bankans vísar ákærði L-kk-nf til þess að í viðskiptunum í heild hafi falist innflæði fjármagns til bankans sem ekki hefði komið til ef bankinn hefði átt áfram þau hlutabréf í Glitni banka hf. og FL Group hf. sem hann seldi Stími ehf. í nóvember 2007. Bankinn hafi lánað 19.538.481.818 krónur til kaupa Stíms ehf. á hlutabréfunum. Til kaupanna hafi hins vegar einnig runnið hlutafé Stíms ehf. en andvirði þess hlutafjár sem ekki hafi verið í eigu bankans hafi numið 1,35 milljarði króna. Þá hafi komið til víkjandi lán Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. til Stíms ehf. að fjárhæð einn milljarður króna og víkjandi lán FS38 ehf., sem var í eigu Fons hf., til Stíms ehf. að fjárhæð 2,5 milljarðar króna. Fékk Fons hf. raunar lán hjá Glitni banka hf. til síðastnefndu lánveitingarinnar. Byggir ákærði L-kk-nf á því að jafnvel þótt litið sé fram hjá þætti Fons hf. hafi tapsáhætta Glitnis banka hf. minnkað um 2,35 milljarða króna við viðskiptin. Þessu til stuðnings hefur ákærði L-kk-nf vísað til sérfræðilegra álitsgerða sem hann aflaði utan réttar.

30 Þeir meinbugir eru á framangreindri vörn ákærða að þar er staðan sem varð borin saman við stöðuna sem orðið hefði ef Glitnir banki hf. hefði átt bréfin sem hann seldi Stími ehf. áfram, allt þar til þau urðu verðlaus mörgum mánuðum síðar. Með því er horft fram hjá öðrum mögulegum sviðsmyndum, svo sem sölu hlutabréfanna með öðrum hætti, og í reynd bornar saman tvær sviðsmyndir þar sem hlutabréfin sem slík skila í báðum tilvikum engum verðmætum. Slíkt er í ósamræmi við dómafordæmi Hæstaréttar frá undanförnum árum um túlkun á skilyrðinu um verulega fjártjónshættu, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 145/2014, þar sem meðal annars hefur verið lagt til grundvallar að þau hlutabréf sem íslensku bankarnir áttu í sjálfum sér hafi verið venjubundin eign sem verðmæti hafi falist í, enda hafi bankarnir að öllu eðlilegu getað selt bréfin á markaði fyrir gangverð þeirra. Ljóst er að það verðmæti sem fólst í hlutabréfunum í Glitni banka hf. og FL Group hf., sem Glitnir banki hf. átti, hefði eftir sem áður verið fyrir hendi þótt hlutabréfin hefðu ekki verið seld Stími ehf. í nóvember 2007. Hefði í reynd ekki þurft að selja nema lítinn hluta hlutabréfanna, án fjármögnunar Glitnis banka hf., til að draga meira úr áhættunni af eignarhaldi allra bréfanna en sem nam fyrrnefndum 2,35 milljörðum króna. Við mat á því hvort hætta á verulegu fjártjóni hafi tengst ráðstöfunum varðandi sölu hlutabréfanna til Stíms ehf. verður að miða við þetta meginatriði, að um venjubundna eign var að ræða sem verðmæti fólst í, en ekki þá staðreynd að öll hlutabréfin urðu síðar verðlaus af óskyldum ástæðum. Vörnum ákærða L-kk-ef um að tapsáhætta bankans hafi minnkað, í samanburði við eignarhald bankans á öllum bréfunum þar til þau urðu verðlaus, verður samkvæmt þessu hafnað en niðurstaðan um nefnt skilyrði umboðssvika ræðst af því hvort veruleg hætta á fjártjóni hafi skapast við það að veita lánið gegn þeim tryggingum sem settar voru og við þær aðstæður sem voru fyrir hendi.

31 Lánið 16. nóvember 2007 var tryggt með veði í hlutabréfunum sem Stím ehf. keypti í FL Group ehf. og öllu hlutafé Stíms ehf. Þá skuldbatt Stím ehf. sig til þess að láta bréf félagsins í Glitni banka hf. vera háð sölu og veðsetningarbanni auk þess sem bankanum var veitt umboð til þess, yrði lánið gjaldfellt, að selja hlutabréf í eigu Stíms ehf. sem væru í vörslu bankans og ráðstafa söluandvirðinu til greiðslu á eftirstöðvum lánssamningsins. Í 10. gr. samningsins sagði meðal annars um hlutfall eigna og skulda: „Lántaki skuldbindur sig til þess að hafa stöðu eigna félagsins (E) á móti samanlögðum uppreiknuðum eftirstöðvum lántaka samkvæmt samningi þessum (S) a.m.k. 125% (þ.e. E/S=1,25). Komi til þess að þetta hlutfall fari niður fyrir 118% skuldbindur lántaki sig til þess að niðurgreiða lán þetta eða auka eigið fé félagsins þannig að hlutfallið nái aftur 125%, strax eða eigi síðar en fjórtán dögum eftir að hlutfall fór niður fyrir 118%. Fari þetta hlutfall niður fyrir 111% skal lántaki hafa þrjá daga til þess að færa hlutfallið aftur í 125% með þeim hætti sem að framan greinir, frá þeim degi er hlutfallið fór niður fyrir mörkin.“ Fyrir liggur að hlutfallið var 127,5% hinn 16. nóvember 2007 en 123,6% við útborgun lánsins 19. sama mánaðar.

32 Í innri reglum Glitnis banka hf. sem fyrir liggja í málinu, það er í handbók um lánamál frá 23. mars 2004, reglum um útlán og markaðsáhættu frá 2. október 2007 og útlánahandbók frá 7. nóvember 2007, er almennt lögð áhersla á mikilvægi trygginga við lánveitingar. Í grein 1.1 í fyrstnefndu handbókinni kemur meðal annars fram að að jafnaði séu aðeins teknar tryggingar í auðseljanlegum eignum. Þá kemur fram í grein 8.4 í síðastnefndu handbókinni að ef arðsöm verðbréf eru veðsett skuli nota rauntímamat til að virkja veðköll og gæta skuli þess að fylgjast vel með slíku veði. Í grein 3.3 í handbókinni frá 2004, sem ákæruvaldið hefur vísað til, var fjallað um útreikninga á útlánaígildi afleiðusamninga en um það efni var einnig fjallað í 3. gr. vinnureglna vegna markaðsviðskipta frá janúar 2007. Þar kom fram að viðskiptamenn þyrftu að leggja fram tryggingar fyrir útlánaígildi afleiðuviðskipta sinna samkvæmt töflu sem var að finna í ákvæðinu. Þar kom meðal annars fram að „Frádrag (haircut)“ væri 33% í tilviki hlutabréfa í flokki 1, en til þeirra töldust meðal annars hlutabréf í FL Group hf. og Glitni banka hf., sbr. grein 2.2.1 í reglunum. Ákærði L-kk-nf hefur vísað til þess að reglurnar um afleiðuviðskipti hafi efni sínu samkvæmt ekki átt við um þau viðskipti sem hér er um deilt en jafnframt hafi þær breytingar orðið undir lok júní 2007 að tryggingakröfum Glitnis banka hf. til framvirkra hlutabréfasamninga hafi verið breytt þannig að eiginfjárviðmið hafi verið lækkuð úr 40% niður í 20% fyrir hlutabréf í flokki þeirra sem seljanlegust væru á innlenda markaðnum. Um þetta vísar ákærði L-kk-nf til minnisblaðs markaðsviðskipta til áhættunefndar og fundargerðar áhættunefndar 10. júlí 2007, en í henni segir raunar að ákvörðun um þetta efni hafi verið frestað. Þá vísar ákærði L-kk-nf jafnframt til vitnaskýrslna fyrir dómi sem beri með sér að „innan Glitnis banka hf. hafi ekki verið gerð ríkari krafa um eiginfjárframlag þegar lán voru veitt til hlutabréfakaupa en 20% (þ.e. lánshlutfall gat numið allt að 80% af markaðsvirði bréfanna)“. Um þetta vísar hann meðal annars til framburðar ákærða J-kk-ef um að „20% [eiginfjárframlag] hafi örugglega verið svona almenna reglan“ og framburðar Q, framkvæmdastjóra fyrirtækjaráðgjafar Glitnis banka hf., sem sagðist telja að 80% lánshlutfall hafi verið frekar hefðbundið í svona hlutabréfaviðskiptum. Í þessu tilviki hafi lánsfjárhæðin numið 78% af markaðsverðmæti trygginganna. Af hálfu ákærða L-kk-ef er einnig á því byggt að við lánveitinguna hafi verið tryggður greiður aðgangur bankans að undirliggjandi eignum við vanefndir eða það að skilmálar í lánssamningnum væru ekki lengur uppfylltir af hálfu Stíms ehf. Við þær aðstæður hafi bankinn fyrirvaralaust getað tekið yfir stjórn Stíms ehf., selt undirliggjandi eignir og ráðstafað söluandvirðinu til greiðslu á lánum bankans.

33 Við mat á því hvort tryggingarnar sem veittar voru fyrir láninu 16. nóvember 2007 hafi verið fullnægjandi er fyrst til þess að líta að um gríðarlega háa lánveitingu var að ræða í öllu tilliti, til nýstofnaðs félags með takmarkaðri ábyrgð eigenda sinna, og að tryggingarnar sem teknar voru fólust í veðum í hlutabréfum í FL Group hf. og Stími ehf., sem átti hlutabréf í Glitni banka hf. og FL Group hf. Áhættan af slíkum tryggingum var mikil í ljósi aðstæðna á markaði þar sem veruleg óvissa lá fyrir um verðþróun bréfanna. Í ljósi aðstæðna og fjárhæðar lánsins var rík ástæða fyrir ákærða L-kk-þf og í samræmi við innri reglur bankans að gæta sérstaklega að haldgóðum tryggingarráðstöfunum. Til að mynda lá fyrir að FL Group hf. hafði í byrjun nóvembermánaðar birt tilkynningu um að afkoma þess á 3. ársfjórðungi 2007 væri neikvæð um 27,1 milljarð króna. Þá er ljóst af fundargerð áhættunefndar 12. nóvember 2007 að næsta mál á eftir lánveitingunni til Stíms ehf. var beiðni FL Group hf. um „neyðarlínu að fjárhæð allt að 10 miljarðar“. Í ljósi þeirrar fjárþarfar félagsins og þess sem áður hafði verið tilkynnt um afkomu þess gat ákærða L-kk-þgf ekki dulist að mikil áhætta fælist í því að miða tryggingar vegna hins afar háa láns við markaðsverðmæti hlutabréfa í FL Group hf. og taka ekki veð í öðru en þeim og hlutabréfum í hinu óskráða félagi.

34 Þá er til þess að líta að ákærði L-kk-nf hefur samkvæmt framansögðu byggt á viðmiði um 20% eiginfjárframlag þegar lán voru veitt til hlutabréfakaupa, það er að lánshlutfall hafi getað náð allt að 80% af markaðsvirði bréfanna. Ljóst er að eiginlegt eiginfjárframlag annarra en Glitnis banka hf. til hlutabréfakaupanna var undir 20% og framlag Glitnis banka hf. yfir 80%. Þannig námu hlutabréfakaupin um 25,038 milljörðum króna. Þar af nam lánveitingin sem ákært er fyrir um 19,538 milljörðum króna auk þess sem Glitnir banki hf. lagði til 650 milljónir króna í hlutafé í gegnum STM ehf. Glitnir banki hf. lagði á þennan hátt til tæplega 81% en aðrir rúmlega 19%. Samkvæmt því var framlag annarra lægra og framlag Glitnis banka hf. hærra en sem nam fyrrnefndu viðmiði, jafnvel þótt horft yrði fram hjá þeirri staðreynd að bankinn sjálfur fjármagnaði síðan þau 10% sem komu í gegnum Fons hf., en bankinn lánaði Fons hf. 2,5 milljarða króna í því skyni að fjármagna víkjandi lán til Stíms ehf. að sömu fjárhæð.

35 Eins er til þess að líta að lánið var til eins árs og mun hafa borið samtals um 17% vexti. Af því leiðir að jafnvel þótt verðmæti hlutabréfanna hefði haldist óbreytt hefði hlutfall þeirra af samanlögðum uppreiknuðum eftirstöðvum lánsins orðið langt undir þeim mörkum sem sett voru fram í 10. gr. samningsins. Hefði hlutfallið raunar farið undir 118% mörkin sem þar komu fram á einungis fimm mánuðum. Samningurinn var samkvæmt því með þeim hætti að viðmið hans um hlutfall eigna og skulda komust sjálfkrafa í uppnám jafnvel þótt verðþróun hlutabréfanna yrði ekki verri en svo að verð bréfanna stæði í stað.

36 Þá liggur fyrir að hlutabréfin í Glitni banka hf. stóðu ekki til tryggingar láninu, heldur eingöngu hlutabréfin í FL Group hf. og Stími ehf. Hin eiginlega veðþekja nam því einungis rúmlega 10 milljörðum króna við lántökuna, það er hlutabréfum í FL Group hf., sem þá voru að verðmæti 8,379 milljarða króna, og hlutabréfum í Stími ehf. að fjárhæð rúmlega 2 milljarðar króna, en hlutfall þessara verðmæta af lánsfjárhæðinni nam um 53%. Ljóst er að hlutabréfin í Stími ehf. voru minna seljanleg eign en hlutabréfin í hinum skráðu félögum og verða ótvírætt ekki talin til þeirra bréfa sem seljanlegust voru á innlendum markaði. Vitneskja um muninn á veði annars vegar og öðrum möguleikum til að ganga að undirliggjandi hlutabréfum hins vegar var skýrlega fyrir hendi innan bankans, sbr. til dæmis fyrirliggjandi tölvupóst T, lögfræðings í fyrirtækjaráðgjöf Glitnis banka hf., til annarra starfsmanna í bankanum 10. nóvember 2007 þar sem segir meðal annars: „Það má taka það fram, að þar sem við erum ekki með veð í Glitnisbréfum þá munum við ekki geta tekið bréfin til okkar (innleyst eða selt til okkar), komi til margin call (það er þess vegna í reynd óvirkt hér). Eina sem hægt er að gera er að gjaldfella lánið, fara í dómsmál (uþb 6 mán) og fá svo fjárnám í bréfunum og fara fram á nauðungarsölu í kjölfarið (36 mán til viðbótar). Auðvitað er þó hægt að ná samningum um sölu á bréfunum, ef til gjaldfellingar kemur, og komast þannig hjá dómsmáli, en það er þá háð samkomulagi við lántaka þegar þar að kemur.“

37 Samkvæmt þessu er ljóst að Glitnir banki hf. naut engra réttinda í þeim hlutabréfum sem Stím ehf. átti í bankanum. Því gefur samlagning á markaðsverðmæti hlutabréfanna í Glitni banka hf. og FL Group hf. 16. nóvember 2007 ekki rétta mynd af hinni eiginlegu tryggingastöðu. Það umboð sem bankanum var veitt sama dag til að selja hlutabréf í eigu Stíms ehf. hefur ekki þýðingu í þessu sambandi, né heldur sölu og veðsetningarbann bréfanna, enda veitti hvorugt bankanum tryggingarréttindi í bréfunum í Glitni banka hf., ólíkt því sem átti við um bréfin í FL Group hf., sem Stím ehf. handveðsetti honum. Varð enda ekki bæði sleppt og haldið; bankinn varð annaðhvort að taka bréfin að veði, með tilheyrandi áhrifum á eiginfjárhlutfall, eða taka þau ekki að veði, með þeim áhrifum að þau kæmu ekki til frádráttar á eigin fé. Samkvæmt framansögðu var síðarnefnda leiðin farin, með þeim afleiðingum að bankinn naut ekki tryggingarréttinda eins og hann naut í hlutabréfunum í FL Group hf.

38 Þá er til þess að líta að jafnvel þótt lagt væri til grundvallar að Glitnir banki hf. hafi, þrátt fyrir framangreint, haft greiðan aðgang að hinum undirliggjandi hlutabréfum í bankanum sjálfum, verður af gögnum málsins ráðið að slíkur aðgangur hafi verið haldlítill í reynd sem trygging fyrir efndum á lánssamningnum. Þannig bera gögn málsins skýrlega með sér takmarkaðan áhuga Glitnis banka hf. á að komast yfir hlutabréfin að nýju. Samanlagt verðmæti hlutabréfanna sem Stím ehf. átti fór fljótt niður fyrir þau mörk sem lánssamningurinn kvað á um en ekki var brugðist við af hálfu bankans að öðru leyti en því að fyrir liggur veðkall frá 6. desember 2007, þegar hlutfall verðmætis bréfanna af lánsfjárhæðinni stóð í 108,8%. Veðkallið virðist ekki hafa verið sent fyrr en 18. sama mánaðar og samhliða því sendi bankinn út yfirlýsingu til undirritunar um að hann hefði fallist á að réttur til sölu á hlutabréfasafninu yrði ekki nýttur að svo stöddu. Hið takmarkaða hald trygginga lánssamningsins birtist og skýrt í þeim atvikum og gögnum er snerta lánveitinguna 4. janúar 2008, sem ákært er fyrir í II. kafla ákæru. Þá var hlutfall verðmætis hlutabréfanna komið niður í 93% af lánsfjárhæðinni en engu að síður ákveðið að veita Stími ehf. frekara lán. Fyrir dómi lýsti ákærði L-kk-nf því meðal annars að það hefði verið gert til þess að bankinn missti „ekki stjórn á málunum“ en á nefndum tíma virðist hafa orðið nokkur umræða meðal meðlima áhættunefndar um tryggingar og veðköll. Í tölvupósti D til annarra meðlima í nefndinni 6. janúar 2008 segir þannig meðal annars: „Það er fáránlegt að bankinn skuli hafa lánað út á tryggingar í hlutabréfum og þegar það kom að því að selja tryggingar í kjölfar tryggingakalls, þá skuli starfsmenn hafa haldið því fram að það að standa við umsamin ákvæði samninga myndi valda katastrófu fyrir verðmyndun á hlutabréfamarkaði. Það er til lítils að taka tryggingar, ef þær eru þess eðlis að það er í raun ómögulegt að nýta þær ef á reynir. Menn hefðu átt að vita að slíkar tryggingar voru með öllu ófullnægjandi frá fyrsta degi og það hefði aldrei átt að stofna til viðskiptanna út á þessar veðtryggingar.“

39 Við mat á möguleikum Glitnis banka hf. til að ganga að hlutabréfum í bankanum sjálfum er enn fremur óhjákvæmilegt að líta til þeirra atvika sem greinir í dómi Landsréttar 6. desember 2019 í máli nr. 332/2018, sbr. 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008. Þar er því lýst að Glitnir banki hf. hafi stundað umfangsmikil kaup á eigin bréfum í sjálfvirkum pörunarviðskiptum, sem síðan hafi verið losuð í stórum utanþingsviðskiptum með fjármögnun bankans, en tímabilið sem sakfellt var fyrir í málinu nær aftur fyrir þá atburði sem ákært er fyrir í því máli sem hér er til úrlausnar. Ótvírætt er að við þessar aðstæður leitaðist bankinn við að losa þau bréf sem hann eignaðist og forðaðist að ganga að bréfum í sjálfum sér, líkt og atvik og gögn í því máli sem hér er til úrlausnar bera skýrlega með sér. Það að fá bréfin til sín að nýju hefði enda meðal annars getað skapað bankanum vandkvæði með tilliti til lögbundinna takmarkana á eignarhaldi fjármálafyrirtækja á eigin hlutabréfum, flöggunarskyldu og reglna um eigin fé en svo virðist sem slík atriði hafi einmitt átt þátt í því að bankinn tók ekki veð í þeim hlutabréfum í bankanum sem seld voru, heldur í hlutabréfunum í hinu óskráða félagi. Vandkvæðin við að eignast bréfin aftur birtast meðal annars í fyrirliggjandi tölvupósti D til annarra í áhættunefnd 6. janúar 2008 þar sem fram kemur að það komi „sér mjög illa að eignast Glitnis bréf eða hluti í FL Group“. Þá byggir ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf raunar á því í málinu að veðkall Glitnis banka hf. í desember 2007 hafi verið „greinilega til málamynda enda hafði bankinn engan áhuga á að fá hlutabréfin aftur inn á bækur sínar þar sem hlutafjáreign banka í sjálfum sér eða veð í slíkum bréfum dregst tvöfalt frá eiginfjárgrunni“. Hugsanleg vandkvæði bankans við að ganga að hlutabréfum í bankanum máttu vera ákærða L-kk-þgf fyllilega ljós við lánveitinguna 16. nóvember 2007 enda liggja meðal annars fyrir í þessu máli tölvupóstar innan úr bankanum um stöðu bankans í eigin bréfum 10. nóvember 2007 þar sem fram kom að bankinn væri „yfir 10% mörkunum ef allt er talið með“ og var hlutfallið 12,61% nefnt í þeim efnum í tölvupósti sem ákærði L-kk-nf fékk afrit af þann dag.

40 Samkvæmt öllu framangreindu fólust tryggingarnar sem veittar voru fyrir hinu umdeilda láni, sem var gríðarhátt, í veði í hlutabréfum. Slík trygging er í eðli sínu áhættusöm og við þær aðstæður sem uppi voru, þar sem FL Group hf. hafði meðal annars óskað eftir „neyðarlínu að fjárhæð allt að 10 miljarðar“, var sérstaklega mikil óvissa um hver þróun hlutabréfanna yrði og rík ástæða til að ganga eftir haldgóðum tryggingum. Hlutfall eigin fjár við hlutabréfaviðskiptin var undir þeim viðmiðum sem ákærði L-kk-nf byggir á að stuðst hafi verið við í útlánastarfsemi bankans. Þá var lánssamningurinn með þeim hætti að hlutfall verðmætis hlutabréfanna af lánsfjárhæðinni fór óhjákvæmilega niður fyrir þau lágmörk sem þar voru ákveðin nema hlutabréf í Glitni banka hf. og FL Group hf. færu hækkandi. Við það bætist að takmörkuð trygging fólst í veðinu í hlutabréfum í óskráða félaginu Stími ehf., enda geta þau bréf ekki talist til auðseljanlegra eigna. Þá naut bankinn engra réttinda í hlutabréfum Stíms ehf. í bankanum sjálfum og gögn málsins bera með sér að jafnvel þótt lagt væri til grundvallar að bankinn hafi með öðrum hætti átt greiðan aðgang að bréfunum hafi það falið í sér lítt raunhæfa tryggingu fyrir efndum lánssamningsins eins og aðstæðum var háttað. Fór enda svo að ekki var leitast við að ganga að bréfunum, hvorki í FL Group hf. né bankanum sjálfum, og andvirði lánsins glataðist að nánast öllu leyti. Raunverulegt tjón af lánveitingunni nam þannig nálægt 24 milljörðum króna. Samkvæmt þessu er ekki annað fært en að leggja til grundvallar að ákærði L-kk-nf hafi með þeirri háttsemi sem ákært er fyrir valdið verulegri fjártjónshættu og að hann hafi, sem forstjóri bankans og formaður áhættunefndar, vitað það eða að minnsta kosti hlotið að hafa gert sér grein fyrir því. Annað það sem ákærði L-kk-nf hefur fært fram getur ekki orðið til þess að skilyrði sakfellingar samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga teljist ekki vera fyrir hendi. Verður hann því sakfelldur samkvæmt I. kafla ákæru.

VI

41 Í II. kafla ákæru er ákærði L-kk-nf borinn sökum um að hafa brotið gegn 249. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 4. janúar 2008 misnotað aðstöðu sína sem forstjóri og formaður áhættunefndar Glitnis banka hf. þegar hann hafi farið út fyrir heimildir sínar til lánveitinga og stefnt fjármunum bankans í verulega hættu með því að láta bankann veita Stími ehf. 725.733.870 króna lán, án fullnægjandi trygginga og í andstöðu við reglur stjórnar bankans og lánareglur hans, þar sem lánið hafi ekki rúmast innan viðskiptamarka sem áhættunefnd og ákærði hafi getað ákveðið.

42 Líkt og í tilviki I. kafla ákæru er óumdeilt að fjárhæð lánveitingarinnar sem ákært er fyrir samkvæmt II. kafla var umfram þau mörk sem áhættunefnd var heimilt að samþykkja. Lánveitingin kom enda til viðbótar lánveitingunni frá 16. nóvember 2007, sem var samkvæmt framansögðu umfram lánamörk Stíms ehf., og stjórn bankans hafði enga breytingu gert á útlánamörkum félagsins. Þannig hækkaði viðbótarlánveitingin útlán bankans til Stíms ehf. úr tæplega 20 milljörðum króna í tæplega 20,8 milljarða króna þrátt fyrir að heimild áhættunefndar væri sem fyrr takmörkuð við 17,2 milljarða króna.

43 Samkvæmt þessu er ljóst að með viðbótarlánveitingunni 4. janúar 2008, sem ákærði L-kk-nf samþykkti sem forstjóri og formaður áhættunefndar, var brotið gegn reglum bankans. Með henni fór ákærði út fyrir heimildir sínar gagnvart bankanum og í því fólst misnotkun á aðstöðu í skilningi 249. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þess sem rakið er í umfjöllun um I. kafla ákæru verður að leggja til grundvallar að ákærði L-kk-nf hafi hlotið að gera sér grein fyrir því að með viðbótarlánveitingunni 4. janúar 2008 væri hann að fara út fyrir heimildir sínar með því að láta bankann veita lánið án þess að stjórnin hefði fjallað um lánamörk Stíms ehf. Skilyrðið um að ásetningur hans hafi staðið til viðkomandi misnotkunar á aðstöðu er því uppfyllt og varnir ákærða hvað það varðar haldlausar.

44 Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi kom viðbótarlánveitingin 4. janúar 2008 til vegna kaupa Stíms ehf. á hlutabréfum í FL Group hf., sem félagið hafði verið skráð fyrir 14. desember 2007. Til tryggingar láninu stóðu einungis nefnd hlutabréf auk þess sem lánveitingin fór á sama veðrétt og það lán sem fjallað er um í I. kafla ákæru. Þegar kom að viðbótarlánveitingunni hafði gengi hlutabréfanna sem Stím ehf. skráði sig fyrir þegar lækkað úr 14,7 krónum á hlut í 13,2 krónur á hlut. Verðmæti trygginganna nam því einungis tæplega 90% af lánsfjárhæðinni. Á þessum tíma, 4. janúar 2008, var hlutfallið samkvæmt þeim lánssamningi sem um er fjallað í I. kafla ákæru jafnframt komið niður í 93%, það er verðmæti hlutabréfanna sem Stím ehf. keypti í nóvember 2007 nam orðið aðeins 93% af fjárhæð lánsins sem þá var veitt. Staða Stíms ehf. gagnvart bankanum var því þegar í augljósu uppnámi.

45 Í umfjöllun um I. kafla ákæru að framan er meðal annars vikið að innri reglum bankans um tryggingar og þeirri áhættu sem fólst í tryggingum í hlutabréfum við þær aðstæður sem voru uppi í nóvember 2007. Sú áhætta var síst minni í byrjun janúar 2008 en fyrir lá að hlutabréf FL Group hf. höfðu lækkað mikið á stuttum tíma, eða úr 22,05 krónum í 13,2 krónur á hvern hlut á milli lánveitingarinnar í nóvember 2007 og viðbótarlánveitingarinnar 4. janúar 2008. Ótvírætt er að frekari lánveiting til félags, sem þegar var í neikvæðri stöðu, með engum öðrum tryggingum en veði í hlutabréfum, sem 4. janúar 2008 svöruðu einungis til tæplega 90% af lánsfjárhæðinni, fól í sér verulega fjártjónshættu fyrir bankann. Komu enda fram efasemdir um lánveitinguna af hálfu eins fulltrúa í áhættunefnd, áður en lánið var veitt, og svo fór að lánið tapaðist að stórum hluta. Hafið er yfir vafa að ákærði L-kk-nf hafi, sem forstjóri bankans og formaður áhættunefndar hans, vitað eða að minnsta kosti hlotið að hafa gert sér grein fyrir því að sú háttsemi hans að standa að lánveitingunni með þessum hætti leiddi til verulegrar fjártjónshættu. Sjónarmið hans í þá veru að um hafi verið að ræða viðskiptalega ákvörðun, sem verið hafi skynsamleg miðað við aðstæður, eru haldlaus, enda geta þau engu breytt um þá augljósu fjártjónshættu sem í lánveitingunni fólst. Annað það sem ákærði L-kk-nf hefur fært fram getur ekki orðið til þess að skilyrði sakfellingar samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga teljist ekki vera fyrir hendi. Verður hann því sakfelldur samkvæmt II. kafla ákæru.

VII

1

46 Í III. kafla ákæru er ákærði J-kk-nf borinn sökum um að hafa brotið gegn 249. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sem framkvæmdastjóri markaðsviðskipta Glitnis banka hf. misnotað aðstöðu sína og stefnt fjármunum GLB FX fagfjárfestasjóðsins í verulega hættu er hann hafi gefið undirmanni sínum fyrirmæli á tímabilinu 6. til 29. ágúst 2008 um að sjóðurinn keypti víkjandi skuldabréf að fjárhæð 1.004.131.944 krónur í eigu Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., útgefnu af Stími ehf. með útgáfudegi 26. nóvember 2007, þótt skuldabréfið hafi verið án fullnægjandi trygginga og skuldir Stíms ehf. verið langt umfram verðmæti eigna. Í lýsingu í ákæru er einnig vísað til þess að ákærði J-kk-nf hafi látið nefndan fagfjárfestasjóð kaupa hið víkjandi skuldabréf. Þá er ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf borinn sökum um að hafa sem forstjóri og hluthafi í Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. átt hlutdeild í umboðssvikum ákærða J-kk-ef. Hlutdeildarbrot hans hafi falist í því að sækja á og hvetja ákærða J-kk-þf til að finna kaupanda að hinu víkjandi skuldabréfi í því skyni að Saga Capital fjárfestingarbanki hf. fengi efndir fjárkröfu sinnar á hendur Stími ehf. en hann hafi vitað eða mátt vita að langlíklegast væri að krafan samkvæmt skuldabréfinu fengist ekki greidd af Stími ehf. á gjalddaga 19. nóvember 2008.

2

47 Ákærði J-kk-nf byggir varnir sínar einkum á því að hann hafi engin fyrirmæli gefið um umrædd viðskipti líkt og gögn málsins og skýrslur staðfesti. Hann hafi eingöngu sem milliliður borið skilaboð á milli kaupanda og seljanda. Þá hafi hann ekkert umboð haft til að eiga viðskipti fyrir hönd GLB FX fagfjárfestasjóðsins. Eins hafi hann enga ástæðu haft til að ætla að skuldabréfið sem um ræðir væri undir öllum kringumstæðum verðlaust.

48 Ákærði J-kk-nf var framkvæmdastjóri markaðsviðskipta Glitnis banka hf. Í því fólst meðal annars að hann var yfirmaður BB, sem var forstöðumaður eigin viðskipta og gjaldeyrisstýringar, sem heyrði undir svið markaðsviðskipta. BB hafði umsjón með fjárfestingum GLB FX fagfjárfestasjóðsins og undirritaði sem slíkur þann samning um framvirk kaup á víkjandi skuldabréfi sem um er deilt. Áður hafði stjórn Glitnis sjóða hf. gefið út umboð til handa honum og tveimur öðrum starfsmönnum í gjaldeyrisstýringu til að gera samninga á grundvelli almennra skilmála fyrir viðskiptavini markaðsviðskipta Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. Ákærði J-kk-nf hafði ekki heimild til að skuldbinda GLB FX fagfjárfestasjóðinn. Slíkur skortur á umboði leiðir hins vegar ekki til þess að verknaðarlýsing 249. gr. almennra hegningarlaga geti ekki náð til hans, ef hann var engu að síður í aðstöðu til að koma viðskiptunum fram og gerði það, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. desember 2015 í máli nr. 478/2014.

49 Fyrir dómi bar BB á þann veg að ákærði J-kk-nf hefði þrýst á hann að kaupa hið víkjandi skuldabréf og hann hafi litið á það sem fyrirmæli. Komið hafi fram í máli ákærða J-kk-ef að búið væri að lofa Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. þessum kaupum. Í fyrstu yfirheyrslunum hjá lögreglu bar BB á hinn bóginn afdráttarlaust í þá veru að hann hefði einn tekið ákvörðun um að kaupa skuldabréfið. Við síðari yfirheyrslu hjá lögreglu breytti hann framburði sínum í það horf sem hann hélt sig við fyrir dómi en líkt og fyrr greinir fékk hann undir rannsókn málsins fráfall saksóknar á grundvelli 5. gr. laga nr. 135/2008. Í ljósi missagna vitnisins, þess fráfalls saksóknar sem hann fékk og atvika að öðru leyti verður ekki talið fært að leggja nokkuð upp úr framburði vitnisins við úrlausn málsins. Verður því alfarið litið fram hjá framburði vitnisins, jafnt fyrir dómi sem hjá lögreglu, en mat lagt á það hvort ákæruvaldið teljist með öðrum gögnum hafa sannað það sem borið er á ákærða J-kk-þf í ákæru.

50 Sú lánveiting Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., sem III. kafli ákæru lýtur að, kom til vegna sömu hlutabréfakaupa Stíms ehf. í nóvember 2007 og áður er fjallað um, það er þegar félagið keypti hlutabréf í Glitni banka hf. og FL Group hf. af bankanum fyrir um 25 milljarða króna. Var lánið víkjandi gagnvart þeim lánveitingum Glitnis banka hf. sem I. og II. kafli ákæru lúta að. Þar sem verð hlutabréfanna lækkaði hratt og mikið í kjölfar hlutabréfakaupanna í nóvember 2007 urðu líkur á endurheimt lánsfjárhæðarinnar strax mjög óvissar og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf leitaði því snemma til Glitnis banka hf. um mögulegar lausnir til að tryggja heimtur lánsins. Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi bera gögn málsins raunar með sér að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hafi, allt frá því að fyrstu hugmyndir að verkefninu sem kennt er við Stím ehf. urðu til, reglulega átt fundi með starfsmönnum Glitnis banka hf. vegna málefna félagsins. Ljóst er að staða hins víkjandi skuldabréfs var þar talsvert rædd og af fyrirliggjandi gögnum má ráða að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hafi talið sig hafa eins konar vilyrði frá Glitni banka hf. um að Saga Capital fjárfestingarbanki hf. myndi ekki tapa á hinu víkjandi skuldabréfi. Þá eru fyrirliggjandi gögn skýr um að ákærði J-kk-nf var sá sem helst kom að samskiptunum við ákærða Þ-kk-þf L-kk-þf af hálfu bankans og var í reynd miðpunkturinn í samskiptunum og eins konar tengiliður við aðra þá innan bankans sem að málinu komu. Ekki liggja fyrir gögn sem benda til þess að BB hafi komið að nefndum viðræðum ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef við bankann fyrr en upp úr miðjum ágúst 2008. Er nauðsynlegt að rekja stuttlega hvað samtímagögn bera með sér um þessi samskipti.

3

51 Hinn 6. desember 2007 sendi ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf tölvupóst til VV, sem starfaði hjá Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., T, lögfræðings í fyrirtækjaráðgjöf Glitnis banka hf., og J, lánastjóra hjá Glitni banka hf., sem ákærði J-kk-nf fékk afrit af. Þar segir ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf að í ljósi stöðunnar og hagsmuna umbjóðenda þeirra myndi hann „vilja hitta alla aðila að málinu og fara yfir myndina í heild þannig að hagsmunum allra hluthafa og lánadrottna verði borgið í ljósi breyttrar stöðu og útboðs í FL á 14.7“. Þá leggur hann til að þau hittist næstkomandi mánudag. Ákærði J-kk-nf svaraði tölvupóstinum næsta dag á þennan veg: „Ég er alltaf laus fyrir FS37“. Með tölvupósti laugardaginn 8. desember 2007 vakti ákærði J-kk-nf athygli ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef og VV á því að útboð FL Group hf. myndi klárast á fimmtudeginum þar á eftir og að þeir þyrftu að ræða þetta í „næstu viku“. Mánudaginn 10. desember svaraði ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf tölvupóstinum og lagði til fundartíma daginn eftir. Af vinnudagbók ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef má ætla að hann hafi fundað með ákærða J-kk-þgf 11. desember um stöðu Stíms ehf. gagnvart lánardrottnum og hugsanlegt fjárinnstreymi í félagið. Fram kemur í dagbókarfærslu hans frá þeim degi að staða Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. sé sú að hlutafé bankans í Stími ehf. sé tapað og að 80% af hinu víkjandi láni séu töpuð.

52 Ákærði J-kk-nf og T ræddu saman í síma 15. janúar 2008 um fund sem átti að halda daginn eftir vegna Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. Þar kom fram að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf væri að koma og að ákærði J-kk-nf vildi fá „sama lið ef það væri hægt“ og um væri að ræða „sama málefni og síðast held ég“. Sama dag sendi ákærði J-kk-nf tölvupóst til M, þá framkvæmdastjóra Glitnis fjárfestinga, með efnislínunni „Lúlli“. Þar kemur fram að það sé fundur „með félaganum“ daginn eftir og M muni fá fundarboð á þann fund. Stuttu síðar sendi M tölvupóst til E, framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs Glitnis banka hf., og afrit til J. Þar kemur fram að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf sé að koma til fundar daginn eftir til að ræða Stím ehf. Ákærði J-kk-nf hafi óskað eftir nærveru M, J og T á umræddum fundi. Í færslu ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef í vinnudagbók hans frá 16. janúar 2008 er skráður fundur í Glitni banka hf. um málefni Stíms ehf. Fram kemur að einhugur sé um að breyta lánssamningi Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. gagnvart Stími ehf. í óskráð skuldabréf sem sett verði í veltubók. T fari í málið. Tiltekinn starfsmaður Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. muni sinna málinu fyrir bankann.

53 Í lok janúar 2008 gerðu Glitnir banki hf. og Stím ehf. með sér samning um hagnaðarhlutdeild auk þess sem Glitnir banki hf. og Saga Capital fjárfestingarbanki hf. gerðu með sér samning um að Saga Capital fjárfestingarbanki hf. fengi hlutdeild í fyrrnefnda samningnum. Af fyrirliggjandi tölvupóstum er ljóst að ákærði J-kk-nf átti vegna þessa í samskiptum við VV hjá Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. og fyrir liggur verðmat sem ákærði J-kk-nf framkvæmdi á samningnum og dagsett er 27. janúar 2008.

54 Fyrir liggur óundirritað bréf ákærða J-kk-ef til Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. dagsett 6. mars 2008, sem ber yfirskriftina „Stím ehf.“ og hefst svo: „Glitnir banki hf. staðfestir hér með gagnvart Saga Capital Fjárfestingarbanka hf. að bankinn muni ekki gjaldfella lán sín og ganga að eignum Stím ehf. fram að gjalddaga lána félagsins við Glitni banka hf. án þess að fyrirliggjandi sé samþykki Saga Capital. Er þetta gert í ljósi þess að um þessar mundir er stefnt að léttari skuldabyrði með virkri skuldastýringu“. Samkvæmt fyrirliggjandi minnispunktum endurskoðenda Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. barst bréfið þeim óundirritað nefndan dag. Þá er ljóst að sama bréf gekk síðar á milli manna, það er 7. maí 2008, en þá sendi ákærði J-kk-nf það meðal annars til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef. Bréfið liggur hins vegar ekki fyrir undirritað í gögnum málsins.

55 Ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf ræddu saman í síma 25. mars 2008 þar sem hinn fyrrnefndi talar um „barnið okkar“, sem virðist vísa til Stíms ehf. Í símtalinu kom fram að ákærði J-kk-nf væri búinn „að biðja T um að senda samninga og svona og vera í sambandi við GG“. Ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf svaraði því að það væri bara í farvegi.

56 Ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf ræddu saman í síma 16. apríl 2008. Þar ræddu þeir meðal annars skuldastöðu Stíms ehf. Ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf sagði greinilegt að endurskoðandi Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. væri „að fá töluverðan hita frá einhverjum einhvers staðar“ út af Stími ehf. Þegar ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf spurði ákærða J-kk-þf hvort hann héldi að eitthvað hefði breyst varðandi skuldastöðu félagsins svaraði sá síðarnefndi á þá leið að hann héldi að það væri ekki neitt sem lagaði þessa stöðu af neinu viti og bætti svo við: „Það er spurning um hvort að það sé hægt að „funky shita“ eitthvað.“ Ákærði J-kk-nf sendi ákærða Þ-kk-þgf L-kk-þgf síðan undirritað bréf í tölvupósti 17. apríl 2008, stílað á Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., þar sem fram kemur að Stím ehf. hafi verið sett í skuldastýringu hjá Glitni banka hf. Skuldastýringin miði að því að tryggja kröfuhöfum bætta stöðu og á endanum skilvísa endurgreiðslu krafna. Af tölvupósti ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef til ákærða J-kk-ef 16. apríl og fyrrnefndu símtali má ráða að hann hafi sent honum drög að nefndu bréfi áður en símtalið fór fram 16. apríl.

57 Í færslu ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef í vinnudagbók hans frá 4. maí 2008 kemur fram að ákærði J-kk-nf, ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf og ákærði L-kk-nf hafi rætt málefni Stíms ehf. ásamt M þann dag. Vinnudagbókin ber með sér að rætt hafi verið um lausnir, skaðleysisyfirlýsingu, „Putoption“ og rýmkun veðrýmis/tilfærslu kröfuréttar. Í færslunni er hakað við valkostinn „Skaðleysisyfirlýsing“. Í símtali ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef við endurskoðanda Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. 24. júní 2008 fullyrti hann meðal annars að það væri „alveg á hreinu að við hérna verðum ekki látnir bera neinn skaða af þessu máli“.

58 Af fyrirliggjandi símtali FFF og GGG, starfsmanna Glitnis banka hf., 6. ágúst 2008 er ljóst að ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hittust í bankanum þann dag. Þá liggur fyrir færsla í vinnudagbók ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef frá þeim degi sem ber með sér umræðu um málefni Stíms ehf. Þar er fyrst að sjá merki þeirrar hugmyndar að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn kaupi hið víkjandi skuldabréf. Nánar tiltekið eru í færslunni nefndir þrír möguleikar. Í fyrsta lagi „Yfirlýsing með sterkara orðalagi“, í öðru lagi „Senior/Senior“ og í þriðja lagi „Lánið selt fwd (Margin required?)“, en við síðastnefnda möguleikann eru skráðir sem hugsanlegir mótaðilar „Red Square“ annars vegar og „GLB FX“ hins vegar. Þá liggur fyrir tölvupóstur ákærða J-kk-ef til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef frá sama degi en því fylgdi óundirritað bréf sama efnis og undirritaða bréfið 17. apríl 2008 sem áður greinir frá.

59 Hinn 11. ágúst 2008 sendi ákærði J-kk-nf tölvupóst til T og spurði hvort hann væri „búinn að finna Saga Capital skuldabréfið“. Daginn eftir sendi T ákærða J-kk-þgf tölvupóst með efnislínunni „Víkjandi bréf“ og baðst afsökunar á því að hafa ekki sent þetta fyrr. Tölvupóstinum fylgdi viðhengi sem heitir „Lokaeintök.pdf“ og inniheldur undirritaða samninga um hagnaðarhlutdeild frá 28. janúar 2008, samkomulag vegna útgáfu víkjandi skuldabréfs frá 26. nóvember 2007 og hið víkjandi skuldabréf dagsett sama dag. Spurður að því fyrir dómi hvort hann hefði verið að vinna að því 11. ágúst 2008 að finna lausn á efndum á kröfu Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. samkvæmt skuldabréfinu kvaðst ákærði J-kk-nf allavega hafa rætt við BB um hvort hann næði að skoða þetta. Aðspurður hvort hann hefði átt frumkvæði að því við BB svaraði ákærði J-kk-nf játandi, hann hefði nefnt við hann að skoða þetta, sem hann hafi síðan gert.

60 Hinn 14. ágúst 2008 sendi ákærði J-kk-nf tölvupóst til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef með svohljóðandi innihaldi:,,GLB FX (Glitnir Sjóðir hf, GLB FX) kt. 5212069420“. Tæpum fimm mínútum síðar áframsendi ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf þann tölvupóst til tveggja starfsmanna Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. með orðinu,,VICTORY !“. Fyrir dómi bar ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf á þann veg að hann hefði augljóslega túlkað tölvupóst ákærða J-kk-ef svo að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn væri orðinn „mótaðili, kaupandi“. Staðan hefði verið skýr, þeir væru „búnir að selja bréfið“ og því bæri að fagna. Þá bar V, samstarfsmaður ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef, á svipaðan veg fyrir dómi, það er að þarna hefði legið fyrir að bréfið yrði selt þessum kaupanda þótt ekki hefði verið búið að ganga endanlega frá öllu málinu. Síðar sama dag sendi ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf tölvupóst til AA, yfirmanns eigin viðskipta Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., með þeim boðum að AA ætti að setja upp framvirkan samning á GLB FX fagfjárfestasjóðinn til gjalddaga Stíms bréfsins. Skuldabréfið væri selt framvirkt á vöxtum sem eðlilegir væru, en þó lægri en sem næmi vaxtatekjum Stíms bréfsins, enda lántakinn af betra,,kvaliteti“.

61 Mánudaginn 18. ágúst 2008 sendi AA tölvupóst til ákærða J-kk-ef þar sem honum er sendur framvirkur samningur „skv. Samtali við L-kk-þf“. Spurður að því fyrir dómi af hverju hann hafi sent tölvupóstinn til ákærða J-kk-ef svaraði AA: „[Á] þeim tíma þá var hann yfirmaður miðlunar, hann var, hann var búinn að finna einhvern kaupanda af bréfinu og ég var að reyna að setja mig einhvern veginn í samband við einhvern til þess að geta gengið frá þessu.“ Sama dag áframsendi ákærði J-kk-nf tölvupóst AA til BB og CC, starfsmanns í gjaldeyrisstýringu Glitnis banka hf. AA sendi tölvupóst til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef 21. ágúst 2008 þar sem hann kvað ákærða J-kk-þf vera í fríi og því hafi AA ekki fengið nein viðbrögð varðandi framvirka bréfið. Muni AA hringja í ákærða J-kk-þf aftur eftir helgi.

62 Þriðjudaginn 26. ágúst 2008 sendi AA tölvupóst til ákærða J-kk-ef þar sem hann spurði hver staðan væri á málinu. Daginn eftir áframsendi ákærði J-kk-nf tölvupóstinn til BB og spurði hvort hann væri „buinn ad skoda tetta“. BB svaraði samdægurs: „Eigum við ekki að heyrast í síma með þetta…slökkt hjá þér þegar ég reyndi áðan“. Um kvöldið svaraði ákærði J-kk-nf þess efnis að hann myndi hringja í BB „í fyrramálið“.

63 Að morgni 28. ágúst 2008 sendi ákærði J-kk-nf tölvupóst til BB með viðhenginu „Lokaeintök.pdf“ og svohljóðandi texta: „bréfið er aftast í skjalinu. greiðir 3m reibor + 7%.“ Nokkrum mínútum síðar svaraði ákærði J-kk-nf tölvupósti AA frá 26. ágúst með svohljóðandi hætti: „þetta er í vinnslu. ég heyri í þér í dag“. Um kvöldið sama dag sendi ákærði J-kk-nf að nýju tölvupóst til AA þar sem sagði: „Erum ad vinna I undirskriftum. Bjalla I tig tegar eg er med nytt info.“ Stuttu síðar sendi AA tölvupóst til GG hjá Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. þar sem fram kemur að hann hafi fengið staðfestingu frá ákærða J-kk-þgf undir kvöld um að verið væri að vinna í undirritunum. Síðar sama kvöld sendi BB svohljóðandi tölvupóst til ákærða J-kk-ef, með yfirskriftinni „saga“: „Pappírara kláraðir í dag. Ætti að vera hægt að keyra í gegn á morgun.“ Undirritaður samningur virðist síðan hafa verið sendur á milli samningsaðila 29. ágúst 2008 en hann er dagsettur 18. ágúst sama ár. Fyrir dómi bar CC á þann veg að hann minntist þess að BB hefði á sínum tíma viljað ræða betur við ákærða J-kk-þf. Þetta hefði verið aðeins öðruvísi samningur en sjóðurinn hefði verið að gera og það kynni að skýra það að BB hefði viljað heyra betur í ákærða J-kk-þgf og gefa sér smátíma til að hugsa þetta aðeins.

4

64 Samkvæmt framangreindu er ljóst að ákærði J-kk-nf átti verulega aðkomu að þeim viðræðum sem fram fóru milli Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. og Glitnis banka hf. vegna versnandi stöðu Stíms ehf. og þeirra vandkvæða sem hún skapaði fyrir Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. Þeim viðræðum lauk með því að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti hið víkjandi skuldabréf, sem Saga Capital fjárfestingarbanki hf. sá ekki fram á að ná fram réttum efndum á. Ákærði J-kk-nf átti þannig ítrekað fundi með ákærða Þ-kk-þgf L-kk-þgf, auk annarra samskipta, og sem fyrr segir virðist ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hafa álitið sig hafa eins konar vilyrði frá Glitni banka hf. um að Saga Capital fjárfestingarbanki hf. myndi ekki tapa á skuldabréfinu. Fyrstu merki um þá hugmynd að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti skuldabréfið er að sjá í færslu í vinnudagbók ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef vegna fundar sem ákærði J-kk-nf og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf áttu 6. ágúst 2008. Í kjölfarið aflaði ákærði J-kk-nf gagna um hið víkjandi skuldabréf, gekkst við því fyrir dómi að hafa átt frumkvæði að því við BB að hann skoðaði kaup GLB FX fagfjárfestasjóðsins á bréfinu og sendi síðan hinn 14. ágúst 2008 tölvupóst til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef með nafni og kennitölu sjóðsins, sem ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf áframsendi til samstarfsmanna sinna með orðinu „VICTORY !“. Þessi samskipti er útilokað að skilja öðruvísi en svo að þarna hafi legið fyrir að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn yrði kaupandi að bréfinu enda bar ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf á þann veg fyrir dómi. Í kjölfarið fóru fram frekari samskipti vegna skjalafrágangs sem tengdist kaupunum og áfram fóru þau samskipti að því er virðist svo til öll í gegnum ákærða J-kk-þf. Þannig sendi starfsmaður Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. honum drög að samningnum „skv. Samtali við L-kk-þf“, en sá starfsmaður bar fyrir dómi um þá sendingu að ákærði J-kk-nf hefði verið búinn að finna kaupanda að bréfinu. Starfsmenn Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. voru síðan í beinum samskiptum við ákærða J-kk-þf um frágang málsins, allt þar til undirritaður samningur lá fyrir. Ekkert bendir til þess að BB hafi orðið þátttakandi í þeim samskiptum fyrr en frá og með 18. ágúst 2008, og þá með óbeinum hætti, en ákærði J-kk-nf áframsendi samningsdrögin þá til BB. Raunar byggir ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf á því í málinu að hann hafi vitað „nákvæmlega ekkert um aðkomu BB að kaupunum“. Ákærði J-kk-nf sendi BB síðan tölvupóst 26. ágúst 2008 þar sem hann spurði hvort hann væri „buinn ad skoda tetta“. Þeir afréðu síðan að ræða málið í síma og í kjölfarið sendi ákærði J-kk-nf honum gögn um hið víkjandi skuldabréf ásamt upplýsingum um vexti. Síðan var gengið frá samningnum. Þegar framangreind gögn eru virt í heild verður, þrátt fyrir staðfasta neitun ákærða J-kk-ef og þótt ekki liggi fyrir bein gögn um fyrirmæli af hans hálfu, að telja að fram sé komin nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, um að ákærði J-kk-nf hafi hlutast til um að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti hið víkjandi skuldabréf og Saga Capital fjárfestingarbanki hf. fengi þar með efndir kröfu sinnar. Þannig hafi hann lagt að BB, sem var undirmaður hans á sviði markaðsviðskipta, og látið hann kaupa bréfið með þeim hætti sem lýst er í ákæru. Þrátt fyrir að ákærði J-kk-nf hafi ekki haft formlegt umboð til að kaupa bréfið var hann í þeirri stöðu gagnvart BB að hann gat komið því til leiðar að af viðskiptunum yrði eins og hann gerði. Í þeirri háttsemi fólst misnotkun á aðstöðu sem fellur undir verknaðarlýsingu 249. gr. almennra hegningarlaga og skilyrðið um ásetning til þeirrar háttsemi er uppfyllt.

65 Með kaupunum fékk Saga Capital fjárfestingarbanki hf. efndir kröfu sinnar samkvæmt hinu víkjandi skuldabréfi sem þó blasti við að væri að minnsta kosti að verulegum hluta töpuð. Bera gögn málsins þetta skýrlega með sér enda voru skuldir Stíms ehf. langt umfram eignir og því ljóst að lítið fengist upp í hið víkjandi skuldabréf, sem kom á eftir lánum Glitnis banka hf. sem áður er fjallað um. Til að mynda hafði ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf líkt og áður greinir ritað í vinnudagbók sína strax í desember 2007 að 80% lánsins væru glötuð, sem og allt hlutafé Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. í Stími ehf., en samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var eignarhlutur Glitnis banka hf. í Stími ehf. færður niður í sama mánuði. Fyrirliggjandi samtímagögn frá endurskoðendum Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. bera og með sér þá miklu óvissu sem var uppi um heimtur bréfsins, sem og framburðir starfsmanna bankans fyrir dómi. Þannig bar AA meðal annars að það hefði komið honum á óvart að hafa getað selt bréfið auk þess sem V bar um að litið hefði út fyrir að það væri ekki mikið virði í bréfinu. Bréfið var samkvæmt þessu verðlítið eða verðlaust og kaupin á því án fullnægjandi trygginga. Kom enda í ljós að krafan samkvæmt skuldabréfinu sem GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti var ekki greidd á gjalddaga og glataðist en kaupin námu um 15% af heildareignum sjóðsins. Enginn vafi leikur á því að kaupin leiddu til verulegrar fjártjónshættu fyrir sjóðinn og að ákærði J-kk-nf vissi af því eða hlaut í öllu falli að gera sér grein fyrir því. Bera fyrirliggjandi samskipti hans við ákærða Þ-kk-þf L-kk-þf enda skýrlega með sér að honum var hin slæma skuldastaða Stíms ehf. ljós, sbr. meðal annars fyrrnefnt símtal ákærða J-kk-ef og ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef 16. apríl 2008. Annað það sem ákærði J-kk-nf hefur fært fram getur ekki orðið til þess að skilyrði sakfellingar samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga teljist ekki vera fyrir hendi. Verður hann því sakfelldur samkvæmt III. kafla ákæru.

5

66 Af framangreindu og gögnum málsins er ljóst að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf, sem forstjóri og hluthafi í Sögu Capital fjárfestingarbanka hf., sótti mjög á ákærða J-kk-þf um að Saga Capital fjárfestingarbanki hf. fengi efndir fjárkröfu sinnar á hendur Stími ehf. Þá vísast til þess sem fyrr greinir um að fyrstu merki um þá hugmynd að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti skuldabréfið sjáist í gögnum ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef um fund hans með ákærða J-kk-þgf 6. ágúst 2008. Hinn fyrrnefndi lýsti síðan yfir sigri gagnvart samstarfsmönnum sínum eftir að sá síðarnefndi sendi honum tilkynninguna 14. ágúst 2008, sem bar með sér að sjóðurinn myndi kaupa bréfið. Sjónarmið ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef um að honum hafi ekki mátt vera verðmæti bréfsins ljóst eru haldlaus enda eru gögn málsins skýr um að hann vissi af slæmri stöðu skuldara bréfsins og stöðugt þverrandi líkum á því að krafan samkvæmt bréfinu fengist greidd, sem var einmitt ástæða þess að hann sótti að ákærða J-kk-þgf og Glitni banka hf. Þannig hafði ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf sem fyrr segir metið lánið 80% tapað í desember 2007 auk þess sem fyrir liggur tölvupóstur V hjá Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. til ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef 28. júlí 2008 þar sem V metur stöðu Stíms ehf. samkvæmt sinni bestu vitund 10 milljarða króna í mínus. Þá bera viðbótarskilmálar í samningnum um kaup GLB FX fagfjárfestasjóðsins á skuldabréfinu raunar nokkuð skýrlega með sér þá vitneskju sem fyrir hendi var um óvissar endurheimtur en þar segir meðal annars: „Viðskiptamanni er kunnugt að hið víkjandi skuldabréf er án trygginga, að útgefandi á ekki eignir til þess að tryggja greiðslu þess og svo kann að fara að hið víkjandi skuldabréf fáist ekki greitt.“ Í ljósi þessarar stöðu bréfsins hlaut ákærða Þ-kk-þgf L-kk-þgf að vera ljóst að ákvörðun um kaup þess á fullu verði byggðist ekki á eðlilegum viðskiptalegum forsendum, enda virðist hann einkum hafa sótt á bankann á þeirri forsendu að bankinn ætti að halda Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. skaðlausum fremur en á þeirri forsendu að verðmæti væru í bréfinu. Að framangreindu virtu, sem og reynslu og þekkingu ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef á starfsemi banka og annarra lánastofnana, verður því fallist á með ákæruvaldinu að honum hafi ekki getað dulist að kaup GLB FX fagfjárfestasjóðsins á hinu víkjandi skuldabréfi í ágúst 2008 hafi verið ólögmæt og til þess fallin að valda sjóðnum verulegri fjártjónshættu. Tilvísanir ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef til þess að hann hafi talið Glitni banka hf. hafa vanefnt samkomulag lánveitenda geta engu breytt um það að hann gat ekki verið í góðri trú um að kaup GLB FX fagfjárfestasjóðsins á skuldabréfi, sem var að verulegum hluta glatað, teldust til lögmætra viðskipta.

67 Samkvæmt framangreindu verður að telja að ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hafi átt þátt í því að brot ákærða J-kk-ef var framið, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga, og að skilyrði sem gerð eru til ásetnings hlutdeildarmanns séu uppfyllt. Annað það sem ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf hefur fært fram getur ekki orðið til þess að skilyrði sakfellingar samkvæmt 249. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga, teljist ekki vera fyrir hendi. Verður hann því sakfelldur fyrir hlutdeildarbrot samkvæmt III. kafla ákæru.

VIII

68 Samkvæmt því sem að framan greinir er ákærði L-kk-nf sakfelldur fyrir umboðssvik samkvæmt I. og II. kafla ákæru. Ákærði J-kk-nf er sakfelldur fyrir umboðssvik samkvæmt III. kafla ákæru og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf fyrir hlutdeild samkvæmt sama kafla ákæru.

69 Við ákvörðun refsingar ákærða L-kk-ef er þess að gæta að umboðssvik samkvæmt I. og II. kafla ákæru sneru að mjög háum fjárhæðum. Háttsemi ákærða L-kk-ef samkvæmt þessum köflum fól í sér alvarlegt trúnaðarbrot gagnvart stóru almenningshlutafélagi, þar sem hann starfaði sem bankastjóri, og þeir fjármunir sem lánaðir voru glötuðust nánast að öllu leyti. Á hann sér engar málsbætur. Með upphaflegum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2015 í máli þessu var hann dæmdur í fimm ára fangelsi og með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2016 í eins árs fangelsi fyrir umboðssvik. Hinn 1. júní 2017 ómerkti Hæstiréttur fyrrnefnda dóminn en með hinum áfrýjaða dómi 21. desember 2017 var hann að nýju dæmdur í fimm ára fangelsi. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2018 var ákærði L-kk-nf síðan sakfelldur fyrir markaðsmisnotkun og umboðssvik en ekki gerð refsing þar sem hann hefði þegar verið dæmdur í samtals sex ára fangelsi fyrir auðgunarbrot og yrði því ekki gerð frekari refsing. Með dómi Landsréttar 24. október 2018 var hann sýknaður af þeirri ákæru fyrir umboðssvik sem Héraðsdómur Reykjavíkur hafði dæmt hann í eins árs fangelsi fyrir með fyrrnefndum dómi 24. nóvember 2016. Eins og framangreindum atburðum er háttað verður sú refsing sem Landsréttur ákvarðar nú ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga er samsvari þeirri þyngingu hegningarinnar sem kynni að hafa orðið ef dæmt hefði verið í einu lagi um brotin sem ákærði L-kk-nf var sakfelldur fyrir með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2018 og brotin sem I. og II. kafli ákæru í þessu máli lúta að. Refsiákvörðun héraðsdóms í dóminum 2. mars 2018 verður ekki breytt en hegningaraukinn miðaður við þá þyngingu er leitt hefði af þeim brotum sem hér eru til úrlausnar. Að öllu framangreindu gættu verður refsing ákærða L-kk-ef ákveðin fangelsi í fimm ár, en til frádráttar kemur gæsluvarðhald sem hann sætti frá 30. nóvember 2011 til 5. desember sama ár, sbr. yfirlýsingu Fangelsismálastofnunar ríkisins 31. júlí 2018.

70 Við ákvörðun refsingar ákærða J-kk-ef er þess að gæta að háttsemi hans varð til þess að sjóður sem vistaður var hjá Glitni banka hf. keypti skuldabréf fyrir háa fjárhæð þrátt fyrir að ljóst væri að krafan samkvæmt bréfinu væri glötuð að verulegu eða öllu leyti. Var brotið alvarlegt og á ákærði J-kk-nf sér engar málsbætur. Með dómi Hæstaréttar 3. desember 2015 var hann dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir umboðssvik og markaðsmisnotkun og með dómi Landsréttar 6. desember 2019 í 12 mánaða fangelsi fyrir markaðsmisnotkun sem bundið var skilorði. Sú refsing sem Landsréttur ákvarðar nú verður ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga er samsvari þeirri þyngingu sem kynni að hafa orðið ef brotin hefðu verið dæmd í einu lagi. Að framangreindu gættu verður refsing ákærða J-kk-ef ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

71 Við ákvörðun refsingar ákærða Þ-kk-ef L-kk-ef er þess að gæta að brot hans var alvarlegt en með því átti hann hlutdeild í því að GLB FX fagfjárfestasjóðurinn keypti skuldabréf fyrir háa fjárhæð þrátt fyrir að ljóst væri að krafan samkvæmt bréfinu væri glötuð að verulegu eða öllu leyti. Þá aflaði brotið honum persónulegs ávinnings enda átti hann sjálfur 12% hlut í Sögu Capital fjárfestingarbanka hf. sem átti skuldabréfið. Hann á sér hins vegar þær málsbætur að hann afhenti lögreglu óumbeðinn undir rannsókn málsins vinnudagbók sína. Hann hefur ekki sætt refsingu áður. Að framangreindu virtu verður refsing hans ákveðin fangelsi í 12 mánuði.

72 Mál þetta hefur dregist mjög úr hömlu. Næstum 13 ár eru síðan brotið samkvæmt I. kafla ákæru var framið og um 12 ár síðan brotin samkvæmt III. kafla ákæru voru framin. Rúmur áratugur er síðan Fjármálaeftirlitið kærði háttsemina og rúm fjögur ár liðu milli kæru og útgáfu ákæru. Málið hefur síðan verið til meðferðar í dómskerfinu í rúm sex ár. Þrátt fyrir að ákærðu hafi vissulega átt þátt í því að málið tók tíma, svo sem með ítrekuðum kröfum um úrskurði héraðsdóms og kærum til Hæstaréttar, er ekki unnt að láta þá gjalda þess að hafa neytt réttarúrræða sinna eða kenna þeim á annan hátt um þann mikla drátt sem orðið hefur. Þannig er til að mynda ljóst að hin endurtekna málsmeðferð í héraði, sem kom til vegna vanhæfis dómara, tók ein og sér tvö ár, auk þess sem víða hafa orðið óútskýrðar tafir á rannsókn og meðferð málsins hjá lögreglu og fyrir dómi. Þrátt fyrir alvarleika háttseminnar og þyngd framangreindra refsinga er í ljósi hinna miklu tafa sem orðið hafa á málinu óhjákvæmilegt að binda refsingu allra ákærðu skilorði svo sem í dómsorði greinir.

73 Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun og útlagðan kostnað verjenda ákærðu verða staðfest. Um sakarkostnað fyrir Landsrétti, þar á meðal um málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, sem ákveðin eru að teknu tilliti til virðisaukaskatts, fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði L-kk-nf W-x-x sæti fangelsi í fimm ár en til frádráttar þeirri refsingu kemur gæsluvarðhald sem hann sætti frá 30. nóvember til 5. desember 2011. Fresta skal fullnustu refsingar ákærða og hún falla niður að liðnum fimm árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði J-kk-nf B-kk-nf sæti fangelsi í 18 mánuði. Fresta skal fullnustu refsingar ákærða og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf sæti fangelsi í 12 mánuði. Fresta skal fullnustu refsingar ákærða og hún falla niður að liðnum 18 mánuðum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun og útlagðan kostnað verjenda ákærðu skulu vera óröskuð.

Um sakarkostnað fyrir Landsrétti fer sem hér segir: Ákærði L-kk-nf W-x-x greiði 4.358.600 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, Ó-kk-ef P-kk-ef lögmanns, og útlagðan kostnað verjandans að fjárhæð 1.168.700 krónur. Ákærði J-kk-nf B-kk-nf greiði 3.441.000 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, R-kk-ef P-kk-ef lögmanns, og ákærði Þ-kk-nf L-kk-nf S-kk-nf greiði 3.441.000 krónur, sem eru málsvarnarlaun verjanda hans, B-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns. Annan áfrýjunarkostnað, 1.241.453 krónur, greiði ákærðu óskipt.