50/2018

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni samkvæmt 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa veitt mótspyrnu við handtöku og brugðið fæti aftur fyrir fætur lögreglumannsins A og kippt í þannig að A féll aftur fyrir sig, skall með hnakka á borðbrún og datt síðan í gólfið, allt með þeim afleiðingum að A hlaut tognun og ofreynslu á hálsi og mar og yfirborðsáverka á höfði. Landsréttur hafnaði þeim málatilbúnaði M að háttsemi hans hefði helgast af neyðarvörn, sbr. 12. gr. fyrrgreindra laga. Var refsing M ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 25. október 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. október 2017 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu, til vara að honum verði ekki gerð refsing en að því frágengnu krefst hann vægustu refsingar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi.

5 Málsatvikum og framburði ákærða og vitna er nægilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Niðurstaða

6 Ákærða er í máli þessu gefið að sök að hafa, að kvöldi mánudagsins 30. nóvember 2015 í eldhúsi íbúðar að Barónsstíg 39 í Reykjavík, er lögregla hugðist handtaka hann, veitt mótspyrnu við handtökuna og brugðið fæti aftur fyrir fætur lögreglumannsins A og kippt í þannig að hún féll aftur fyrir sig, skall með hnakka á borðbrún og datt í gólfið, allt með þeim afleiðingum að hún hlaut tognun og ofreynslu á hálsi og mar og yfirborðsáverka á höfði.

7 Ákærði neitar sök og segir að um ólögmæta handtöku hafi verið að ræða, sem eðlilegt hafi verið að sporna við og að í því hafi falist ákveðin neyðarvörn. Neyðarvörn ákærða hafi ekki farið út fyrir leyfileg mörk enda hafi hann hvorki lagt til lögreglumannanna né kippt fótum undan lögreglumanninum. Hann hafi einungis staðið fast á móti.

8 Ákærði bar fyrir héraðsdómi að lögreglumaðurinn A hafi komið beint framan að honum þar sem hann stóð með bakið upp að eldavélinni í átökum við tvo aðra lögreglumenn, sem voru að reyna að færa hann í lögreglutök. Hún hafi reynt að slá fæturna undan honum til að geta sett á hann handjárn og hún þá dottið allt í einu í gólfið. Hann hafi ekki brugðið fyrir hana fæti en vatn hafi verið á gólfinu og gólfið því sennilega verið sleipt. Ákærði sagðist jafnframt ekki skilja hvernig brotaþoli hafi skollið með höfuðið í borðbrún enda langt í borðið þaðan sem lögreglumaðurinn stóð.

9 Brotaþoli bar fyrir héraðsdómi að tveir lögreglumenn hefðu haldið hvor í sinn handlegg ákærða og reynt að færa hann í lögreglutök. Ákærði hafi streist á móti og verið mjög æstur. Þegar ekki gekk að færa ákærða í lögreglutök hafi annar lögreglumaðurinn reynt að ná í piparúða og hún þá tekið um handlegg ákærða til að halda honum. Þegar þarna var komið í átökunum hafi hún staðið við eldhúsinnréttinguna, milli eldavélar og vasks og ákærði nær samsíða henni. Hún hafi svo fundið að fótur hans fór aftur fyrir hennar fætur og hafi hann svo kippt fótunum undan henni þannig að hún féll aftur fyrir sig og lenti með hnakkann á borðbrúninni í eldhúsinnréttingunni. Hún hafi ekki verið að reyna að spenna í sundur fætur hans og hafi ekki runnið.

10 Ákærði ber við neyðarvörn og neyðarréttarsjónarmiðum sem hafi heimilað honum að streitast gegn handtöku. Þótt ákærði hafi talið sig skorta fullnægjandi skýringar lögreglu á handtökunni veitti það honum engan rétt til að streitast á móti handtökunni. Ákærða gat ekki dulist að einkennisklæddir lögreglumenn, sem voru komnir inn á heimili hans, voru að gegna skyldustarfi sínu. Það er meginregla íslenskrar stjórnskipunar, að enginn geti komið sér undan því að hlýða yfirvaldsboði í bráð þótt hann vefengi heimildir stjórnvalda, sbr. 60. gr. stjórnarskrárinnar.

11 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, hvílir á ákæruvaldinu að færa sönnur á sekt ákærða. Það er dómenda að meta hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Tekur þetta mat meðal annars til þess hvaða sönnunargildi skýrsla ákærða eigi að hafa sem og skýrslur vitna. Í þessu sambandi geta skýrslur vitna, sem ekki hafa skynjað atvik af eigin raun, haft þýðingu enda sé unnt að draga ályktanir um sakarefnið af slíkum framburði.

12 Engin vitni er voru á staðnum hafa borið um að hafa séð ákærða bregða fæti fyrir brotaþola en bæði vitnið B og C báru um að hafa séð brotaþola detta aftur fyrir sig á eða við eldavélina. Er framburður þeirra að því marki í samræmi við framburð brotaþola. Þá staðfesti vitnið D læknir, er skoðaði brotaþola á bráðamóttöku Landspítala við komu hennar þangað 30. nóvember 2015, fyrir héraðsdómi að áverkar á brotaþola samrýmdust „sögu sem var gefin um að hafa fallið aftur á bak og slegið höfðinu þá í brún“. Ákærði bar hins vegar að brotaþoli hefði komið beint framan að honum þar sem hann stóð með bakið upp við eldavélina í átökum við tvo aðra lögreglumenn, reynt að slá undan honum fæturna og svo dottið á gólfið. Samræmist sú lýsing ekki lýsingu framangreindra vitna um að brotaþoli hafi dottið aftur fyrir sig á eldhúsinnréttinguna. Ákærði bar enda sjálfur um að hann skildi ekki hvernig brotaþoli skall með höfuð í borðbrún.

13 Þótt engin vitni hafi borið um að hafa séð ákærða bregða fæti fyrir brotaþola svo sem fyrr greinir fær sá framburður brotaþola, að fótum hafi verið kippt undan henni, stuðning í framburði vitnisins C, sem bar fyrir héraðsdómi að hafa heyrt höggið er brotaþoli féll og séð hana detta með fætur á lofti. Er það einnig í samræmi við það sem vitnið skráði í lögregluskýrslu 30. nóvember 2015 um að hann hafi séð brotaþola skella utan í eldavélina og að fætur hennar hafi vísað upp.

14 Vitnið C er sambýlismaður brotaþola og verður að virða framburð hans í því ljósi. Framburður brotaþola fær hins vegar einnig stuðning í framburði vitnisins E, sem bar fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði komið til sín í næsta herbergi við eldhúsið strax eftir fallið, haldið um höfuð sér og greint henni frá því sem gerðist í eldhúsinu. Bar vitnið að hún hefði sagt að sér hefði fundist „eins og hann hefði gert þetta viljandi og svo kippt undan henni fótunum, hún hefði skollið með hnakkann á borðbrúnina“.

15 Framburður brotaþola, sem hefur eins og að framan greinir stuðning í framburði annarra vitna, þykir trúverðugur. Með hliðsjón af því og með vísan til þess að framburður ákærða um við hvaða aðstæður brotaþoli féll er ekki í samræmi við það sem önnur vitni hafa borið, er hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði veitti mótspyrnu við handtöku og brá fæti aftur fyrir fætur brotaþola og kippti í þannig að hún féll aftur fyrir sig og skall með hnakka á borðbrún. Verður ákærði af þeim sökum sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í ákæru og varðar við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

16 Ákvæði héraðsdóms um refsingu ákærða og sakarkostnað verða staðfest.

17 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins eins og greinir í dómsorði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður. Ákærði, M-x-x G-x-x, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 521.370 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, G-kk-ef B. Ó-kk-ef lögmanns, 496.000 krónur.

Sératkvæði

R-kvk-ef B-kvk-ef

1 Ég er ósammála meirihluta dómenda Landsréttar um sönnunarmat og niðurstöðu.

2 Í málinu er ákærða gefið að sök brot gegn valdstjórninni með því að hafa veitt mótspyrnu er lögregla hugðist handtaka hann í eldhúsi á heimili hans, brugðið fæti aftur fyrir fætur lögreglumannsins A og kippt í þannig að hún féll aftur fyrir sig, skall með hnakka á borðbrún og datt síðan í gólfið, allt með þeim afleiðingum sem nánar greinir í ákæru.

3 Í hinum áfrýjaða dómi er aðdragandanum að því ætlaða broti sem ákært er fyrir lýst. Liggur fyrir að lögreglumennirnir C, B og A komu að handtöku ákærða í áðurgreindu eldhúsi á heimili hans þar sem aðstæður voru þröngar. Þá er óumdeilt að ákærði brást illa við er honum var tilkynnt að hann væri handtekinn. Hefur ákærði viðurkennt að hafa veitt mótspyrnu við handtökuna þar sem hann hafi talið að hann hefði ekkert gert af sér og engin grein hafi verið fyrir því gerð af hálfu lögreglu hvaða sakir væru á hann bornar.

4 Fallist er á með meirihluta dómenda að þótt ákærða hafi talið skorta á að honum væru gefnar fullnægjandi skýringar á handtökunni veitti það honum ekki rétt til að streitast á móti henni og hindra þar með lögreglumenn við framkvæmd skyldustarfa sinna. Er þá vísað til þeirrar meginreglu íslensks stjórnskipunarréttar að enginn geti komið sér undan að hlýða yfirvaldsboði í bráð þótt hann vefengi heimildir stjórnvalda, sbr. 2. málslið 60. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944.

5 Ákærði hefur lýst mótspyrnu sinni með þeim hætti að hann hafi reynt að halda lögreglumönnunum frá sér og beðið þá um að hætta. Jafnframt hafi hann rökrætt við þá og óskað eftir skýringum á því af hverju hann væri handtekinn. Fær þessi lýsing nokkra stoð í framburði vitnisins C en hann bar um að ákærði hefði veitt kröftuga viðspyrnu, verið stífur og reynt að losa sig úr tökum, en ekki beitt höggum eða reynt að slá lögreglumennina sem að handtökunni komu.

6 Ákærði hefur neitað því að hafa brugðið fæti aftur fyrir fætur lögreglumannsins A og kippt í þannig að hún féll aftur fyrir sig. Taldi ákærði að það hefði honum ekki verið unnt við þær aðstæður sem þá voru uppi en á þeirri stundu hefði hann verið að glíma við tvo lögreglumenn hvorn til sinnar handar. Lögreglumaðurinn A hefði síðan komið beint framan að honum og reynt að slá fæturna undan honum. Sjálfur hefði hann reynt að rétta sig af og fóta sig með mennina tvo hangandi á sér og við þær aðstæður hefði brotaþoli skyndilega fallið í gólfið. Sagðist ákærði fyrst hafa tekið eftir því þegar hún var dottin í gólfið og sagðist ekki átta sig á því hvað olli fallinu. Ákærði benti á hinn bóginn á að á gólfinu hefði verið vatn og því gæti gólfið hafa verið sleipt. 7 Lögreglumaðurinn A hefur lýst því að mikil hreyfing hafi verið á ákærða við handtökuna en hann hafi fært sig undan þeim og snúið sér í hringi á meðan þau voru að reyna að ná honum í tök. Reynt hafi verið að handjárna hann og hafi vitnið B tekið í vinstri hönd ákærða og vitnið C í þá hægri. Sjálf hafi hún staðið á móti ákærða. Hún kannaðist ekki við hafa reynt að fella ákærða eins og ákærði hefur haldið fram. Vegna mótspyrnu ákærða hafi ekki tekist að handjárna hann og hafi vitnið C þá ákveðið að beita varnarúða. Hafi hún þá tekið í þá hönd ákærða sem vitnið C hafði haldið í. Hafi síðan orðið „einhver svona snúningur á þessu“, eins og vitnið orðaði það, og hún verið komin að eldhúsinnréttingunni en þó ekki alveg upp að henni. Síðan sagði vitnið orðrétt: „Og svo í raun bara gerist það næst að hann er einhvern veginn að já, hann snýr sér og fer með fótinn þarna, svo náttúrulega veit ég ekkert meira eftir það sko. Hann fer með fótinn fyrir aftan mig og fellir mig.“ Þegar vitnið var innt eftir því hvort það hefði séð fæturna á ákærða sagðist vitnið aðeins hafa fundið fyrir fætinum á ákærða fara fyrir aftan báða fætur sínar og að kippt var í þannig að hún hefði dottið. Hafi ákærði þá staðið nokkurn veginn við hliðina á henni. Aðspurt kvaðst vitnið hafa skynjað að ákærði hefði gert þetta af ásetningi.

8 Vitnið C hefur lýst því að þegar hann hafi komið inn í eldhúsið hafi hann tekið um hægri hönd ákærða í því skyni að koma hendinni aftur fyrir bak ákærða og handjárna hann. Ákærði hafi streist á móti og sennilega hafi vitnið misst takið á honum. Vitnið hafi þá farið fram fyrir ákærða og reynt að beygja hann niður. Í sama mund hafi lögreglumaðurinn A tekið í hægri hönd ákærða en vitnið B hafi haldið í þá vinstri. Hafi þau reynt að koma höndum ákærða aftur fyrir bak og því hafi ákærði verið í krepptri stöðu og þau öll á hreyfingu í átökunum. Kvaðst vitnið hafa ætlað sér að ná í varnarúða og litið niður og þegar það hafi litið upp aftur hafi það séð „A bara vera að klára fallið …“. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa séð hvernig hún féll, aðeins heyrt höggið og séð hana lyppast niður meðfram innréttingunni og hafi fætur hennar þá verið á lofti. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærða bregða fæti sínum aftur fyrir fætur lögreglumannsins A.

9 Vitnið B hefur lýst því að þeir C hafi átt fullt í fangi með að ná ákærða niður og fá hann til að hlýða. Þá hafi lögreglumaðurinn A komið að þeim og tekið við á meðan C hafi reynt að nálgast varnarúðann. Það hafi ekki tekist og í atganginum hafi A fallið við og rekið höfuðið í eldavélina. Aðspurt kvaðst vitnið ekki gera sér grein fyrir því hvernig eða af hvaða ástæðu hún féll. Vitnið hafi aðeins séð hana falla aftur fyrir sig eins og hún hefði misst fótanna. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa séð ákærða bregða fæti sínum aftur fyrir fætur lögreglumannsins A.

10 Af framburði lögreglumannsins C verður ráðið að eftir að lögreglumaðurinn A tók um hægri hönd ákærða og vitnið færði sig fram fyrir ákærða hafi ákærði verið í krepptri stöðu þar sem lögreglumennirnir hafi verið að reyna að koma höndum hans aftur fyrir bak. Getur það skýrt það misræmi, sem er á framburði ákærða og áðurgreindra lögreglumanna, nánar tiltekið að lögreglumaðurinn A hafi staðið andspænis honum þegar hún féll í gólfið en ekki haldið um hægri hönd hans eins og vitnin hafa borið um. Hefur lögreglumaðurinn A sjálf borið um að hún hafi í fyrstu staðið fyrir framan ákærða og fær framburður ákærða því samræmst framburði hennar að því leyti. Ber og að líta til þess að atvik virðast hafa gerst mjög hratt. Jafnframt er ljóst af skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi, þegar hann sagðist ekki skilja hvernig það gæti hafa gerst að lögreglumaðurinn A hefði rekið höfuðið í borðbrún við fallið, að ákærði átti við brúnina á matarborðinu sem stóð undir glugganum innst í eldhúsinu, en ekki brúnina á eldhúsinnréttingunni. Á hinn bóginn liggur fyrir í málinu að lögreglumaðurinn rak sig í brúnina á eldhúsinnréttingunni eða eftir atvikum í eldavélina, fjær glugganum. Ber að meta framburð ákærða í þessu ljósi.

11 Eins og að framan greinir hafa vitnin C og B ekki getað staðfest framburð lögreglumannsins A um að ákærði hafi brugðið fæti aftur fyrir fætur hennar og kippt í til þess að fella hana. Stóðu vitnin þó þétt upp við ákærða og höfðu á honum gætur en þar að auki kvaðst vitnið C hafa horft niður fyrir sig á þessu sama augnabliki. Þá hefur lögreglumaðurinn A ekki borið um að hafa séð ákærða bregða fyrir sig fæti, heldur einungis fundið fyrir fæti hans fyrir aftan báða fætur sína og að kippt var í. Að þessu virtu og aðstæðum öllum þykir varhugavert að telja sannað, af því einu hvernig lögreglumaðurinn A féll, að ákærði hafi af ásetningi brugðið fyrir hana fæti í því skyni að fella hana. Er þá horft til þess að ákærði var í krepptri stöðu þegar atvikið átti sér stað og í tökum þriggja lögreglumanna og á þeim öllum talsverð hreyfing og snúningur eins og fram hefur komið í vitnisburði lögreglumannanna. Þykir af þessum sökum allt eins líklegt að lögreglumaðurinn A hafi í atganginum, sem fram fór inni í þröngu rými, fallið um fætur ákærða fyrir slysni. Jafnframt ber að líta til þess að upplýst er að á gólfinu var vatn og því gæti gólfið hafa verið sleipt og það átt þátt í fallinu.

12 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Með hliðsjón af öllu framangreindu og gegn eindreginni neitun ákærða hefur ákæruvaldinu ekki tekist að sanna svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi af ásetningi brugðið fæti fyrir lögreglumanninn A í því skyni að fella hana. Ákærða er ekki gefið að sök að hafa í umrætt skipti haft í frammi annars konar ofbeldi en að framan greinir. Hefur hann viðurkennt að hafa veitt mótspyrnu við handtökuna en slík háttsemi ein og sér verður ekki heimfærð undir 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt framangreindu ber að sýkna ákærða af refsikröfu ákæruvalds.