668/2019

Útdráttur

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfum hans um að rannsókn H á hendur honum yrði úrskurðuð ólögmæt og henni skyldi hætt. Tildrög rannsóknar H voru þau að í mars 2014 beindi Samkeppniseftirlitið kæru til þáverandi embættis sérstaks saksóknara vegna ætlaðra brota X og fleiri einstaklinga gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. H tók rannsóknina síðar yfir. Í úrskurði Landsréttar sagði meðal annars að til þess að ágreiningur um lögmæti rannsóknar ákæranda í heild sinni yrði borinn undir dómara á grundvelli 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 þyrfti ágreiningurinn að lúta að því hvort rannsókn væri ólögmæt af formsástæðum en ekki að efni máls. Flestar þær athugasemdir sem X byggði kröfur sínar á væri honum ekki fært að hafa uppi á grundvelli ákvæðisins. Á hinn bóginn væri honum að hluta til fært að styðja kröfu sína við þau sjónarmið sem hún væri byggð á, svo sem þeim er lytu að drætti á málsmeðferð. Samkvæmt því hefði ekki verið fært að vísa kröfunni frá dómi heldur hefði héraðsdómi borið að taka afstöðu til þess hvort fallist skyldi á kröfuna eða henni hafnað. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 10. október 2019, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. október 2019 í málinu nr. R[…]/2019 þar sem vísað var frá dómi kröfum varnaraðila um að rannsókn sóknaraðila á hendur honum verði úrskurðuð ólögmæt og henni skuli hætt. Kæruheimild er í tlið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. 2 Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að fallist verði á kröfur hans um að hafna því að málinu verði vísað frá dómi og að héraðsdómi verði gert að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

3 Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4 Samkvæmt gögnum málsins hefur Samkeppniseftirlitið frá árinu 2010 haft til rannsóknar hvort D hf. og tengd fyrirtæki annars vegar og C hf. og tengd fyrirtæki hins vegar hafi haft með sér ólögmætt samráð sem brjóti gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Eftir breytingu sem gerð var á samkeppnislögum nr. 44/2005 með lögum nr. 52/2007 hvílir refsiábyrgð vegna ólögmæts samráðs einungis á einstaklingum og hefst rannsókn lögreglu á slíkum brotum með kæru af hálfu Samkeppniseftirlitsins. Úr ábyrgð fyrirtækjanna sjálfra verður hins vegar leyst í stjórnsýslumáli hjá Samkeppniseftirlitinu sem lyktað getur með álagningu stjórnvaldssekta. Hinn 21. mars 2014 beindi Samkeppniseftirlitið kæru til þáverandi embættis sérstaks saksóknara þar sem ellefu núverandi og fyrrverandi starfsmenn D og C voru kærðir fyrir ætluð brot gegn 10. gr. samkeppnislaga, þar á meðal varnaraðili, […]. Sóknaraðili hefur nú tekið við verkefnum sérstaks saksóknara.

5 Í málinu leitar varnaraðili úrskurðar héraðsdóms um að rannsókn sóknaraðila á varnaraðila sé ólögmæt og skuli hætt. Þótt rannsóknin hafi hafist með kæru Samkeppniseftirlitsins leiðir af rannsókn sóknaraðila á grundvelli hennar að uppfyllt er það skilyrði 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 að málið varði „ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu eða ákæranda“. Ákvæðið, sem er samhljóða 75. gr. eldri laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, hefur verið skýrt svo í dómaframkvæmd að heimilt sé að bera ágreining um lögmæti rannsóknar lögreglu eða ákæranda í heild sinni undir dómara á grundvelli ákvæðisins, sbr. dóma Hæstaréttar 8. júní 2006 í máli nr. 248/2006 og 23. janúar 2007 í máli nr. 661/2006. Af dómum Hæstaréttar 30. maí 2012 í málum nr. 356/2012 og 357/2012 er þó ljóst að ágreiningurinn verður að lúta að því hvort rannsókn sé ólögmæt af formástæðum en ekki að efni máls. Þannig ber til að mynda að vísa frá kröfu um að rannsókn skuli hætt sem eingöngu byggist á því að sú háttsemi sem til rannsóknar er sé hvorki refsiverð né ólögmæt. Þá er ljóst að þótt krafa samkvæmt nefndri grein sæti ekki frávísun er meginreglan sú að afstaða til atriða er varða rannsókn máls er tekin við dómsúrlausn málsins, komi til þess að ákæra sé gefin út, eða eftir atvikum í bótamáli, komi ekki til útgáfu ákæru. Þrátt fyrir að krafa um að rannsókn verði hætt vegna óhæfilegs dráttar sæti þannig ekki frávísun þarf mikið til að koma svo að á hana verði fallist, sbr. meðal annars til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 8. júní 2006 í máli nr. 248/2006 og 23. janúar 2007 í máli nr. 661/2006, þar sem kröfum af þessum toga var hafnað.

6 Þær athugasemdir sem varnaraðili byggir kröfur sínar í héraði á eru af mismunandi toga. Ljóst er að flestar þeirra er honum ekki fært að hafa uppi á grundvelli 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008. Á það til að mynda við um athugasemdir um að rannsókn Samkeppniseftirlitsins, sem ekki er sakamálarannsókn í skilningi laga nr. 88/2008, sé ólögmæt, sjónarmið hans um ólögmæti þvingunaraðgerða sem þegar eru um garð gengnar og um að hin meintu brot séu að nokkru leyti fyrnd. Á hinn bóginn er ljóst að honum er að hluta til fært að styðja aðalkröfu sína við þau sjónarmið sem hún er byggð á, svo sem þeim er lúta að drætti á málsmeðferð. Samkvæmt því var ekki fært að vísa kröfunni frá dómi heldur bar héraðsdómi að taka afstöðu til þess hvort fallist skyldi á kröfuna eða henni hafnað. Er því óhjákvæmilegt að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

7 Það athugast að greinargerð varnaraðila til héraðsdóms, sem telur 28 blaðsíður, var í senn fram úr hófi að lengd og óskýr. Er þetta aðfinnsluvert.

8 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.