353/2020

Útdráttur

Þrotabú K höfðaði mál gegn F og krafðist riftunar og/eða greiðslu fjármuna vegna afsals K á tveimur fasteignum og bifreið til F í aðdraganda gjaldþrots K. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, var lagt til grundvallar að engar skuldir hefðu legið að baki veðskuldabréfum sem hvíldu á eigninni V þegar þrotamaður hefði afsalað henni til F og því hefði K afsalað eigninni án þess að nokkurt endurgjald kæmi fyrir hana. Þar sem ráðstöfun eignarinnar hefði farið fram þegar minna en sex mánuðir voru til frestdags var fallist á riftun ráðstöfunarinnar á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. og F gert að afhenda þrotabúinu fasteignina. Jafnframt var fallist á það með þrotabúi K að ráðstöfun fasteignarinnar B, fyrir verð sem hefði verið langt undir markaðsverði eignarinnar, hefði falið í sér gjafagerning sem riftanlegur væri samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Var því fallist á kröfu þrotabúsins um riftun þeirrar ráðstöfunar auk þess sem F var gert að greiða þrotabúinu bætur sem námu mismun á fasteignarmatsverði eignarinnar og stöðu áhvílandi veðskulda sem F hefði tekið yfir á afsalsdegi. Þá var lagt til grundvallar að K hefði afsalað tilgreindri bifreið til F með tilkynningu til bifreiðarskrár eftir frestdag án þess að nokkurt endurgjald hefði komið á móti og því fallist á að sú ráðstöfun væri riftanleg á grundvelli 2. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 og F gert að greiða þrotabúinu bætur sem jafngiltu eðlilegu kaupverði bifreiðarinnar þegar henni var afsalað til F.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 30. mars 2020. Ekki varð af þingfestingu sem átti að fara fram 13. maí sama ár. Hann áfrýjaði öðru sinni 8. júní 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. mars 2020 í málinu nr. E-152/2019.

2

Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfum stefnda og að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar segir var bú K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 16. apríl 2018. Frestdagur við skiptin var 21. júlí 2017. Engar eignir fundust í búinu en lýstar kröfur í búið námu 12.737.536.308 krónum.

5

Í máli þessu er deilt um heimild þrotabús K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef til að rifta tilteknum ráðstöfunum þrotamanns, það er sölu fasteignarinnar Via di Moriano 1625, Monte S. Quirico, í nágrenni Lucca á Ítalíu, til áfrýjanda 6. júlí 2017, sölu fasteignarinnar Blikaness 9, Garðabæ, til áfrýjanda með afsali 25. janúar 2016 og sölu bifreiðarinnar EU- U48 til áfrýjanda með afsali 13. september 2017.

6

Ný skjöl hafa verið lögð fyrir Landsrétt, þar á meðal skrifleg yfirlýsing G-kk-ef Þ-kk-ef Á-kk-ef löggilts endurskoðanda 7. júlí 2020 sem gefin var að beiðni áfrýjanda í því skyni að hún yrði lögð fram í máli þessu.

7

Hvað varðar áðurnefnda fasteign á Ítalíu segir í yfirlýsingu G-kk-ef Þ-kk-ef að eins og fram komi í fyrri yfirlýsingu hans 28. október 2019 hafi Lyf og heilsa hf. keypt skuldabréf af AMK ehf. sem hafi verið meðal krafna í bókum Lyfja og heilsu hf. í lok árs 2014. Skuldabréfin, en K-kk-nf E-kk-nf hafi verið skuldari samkvæmt þeim, séu meðal krafna í ársreikningum Lyfja og heilsu hf. rekstrarárin 2014 til 2016. Í ársreikningum Lyfja og heilsu hf. vegna rekstraráranna 2017 til 2019 sé áfrýjandi orðinn skuldari bréfanna eftir kaup hans á fasteigninni á Ítalíu. Þá komi fram í ársreikningi áfrýjanda vegna sömu rekstrarára að áfrýjandi sé skuldari umræddra skuldabréfa gagnvart Lyfjum og heilsu hf. eftir kaup áfrýjanda á fasteigninni á Ítalíu. Loks segir að viðkomandi færslur og stöður í ársreikningum félaganna hafi verið byggðar á bókhaldi þeirra og hafi viðkomandi bókhaldsárum verið lokað um mitt næsta ár eftir færsluár. 8

Þá staðfesti G-kk-nf Þ-kk-nf með sömu yfirlýsingu 7. júlí 2020 að samkvæmt bókhaldi áfrýjanda og ársreikningi hans hafi áfrýjandi keypt fasteignina að Blikanesi 9 í Garðabæ af K-kk-þgf E-kk-þgf á árinu 2015 fyrir 150.000.000 króna. Þá staðfesti G-kk-nf Þ-kk-nf einnig að tilgreindar greiðslur frá Lyfjum og heilsu hf. til K-kk-ef E-kk-ef, Gjaldheimtunnar, LOGOS slf., Lyfja og heilsu hf., Kviku banka hf. og Lækjarbrautar ehf. hafi verið skráðar í bókhald Lyfja og heilsu hf. sem greiðslur fyrir hönd áfrýjanda til K-kk-ef E-kk-ef vegna kaupa áfrýjanda á Blikanesi 9. Hafi greiðslurnar, sem nema samtals 78.120.938 krónum og voru greiddar til nefndra aðila á tímabilinu frá 11. júní 2015 til 16. nóvember sama ár, verið skráðar í bókhaldi áfrýjanda sem greiðsla kaupverðs vegna Blikaness 9 og skuld við Lyf og heilsu hf. Hafi ársreikningar félaganna endurspeglað greiðslurnar og bókhaldsárum félaganna verið lokað um mitt næsta ár eftir færsluár.

9

Loks var staðfest í sömu yfirlýsingu G-kk-ef Þ-kk-ef að bókhald áfrýjanda beri það með sér að í lok árs 2012 hafi félagið keypt bifreiðina EU U48 af K-kk-þgf E-kk-þgf og hafi bifreiðin verið eignfærð hjá áfrýjanda í lok ársins á 15.000.000 króna. K-kk-nf E-kk-nf hafi á þessum tíma staðið í skuld við áfrýjanda og hafi fjárhæðin verið færð til lækkunar á skuldastöðu K-kk-ef E-kk-ef við áfrýjanda. Bæði ársreikningur og skattskýrslur áfrýjanda fyrir rekstrarárin 2012 til 2020 beri það með sér að áfrýjandi hafi keypt bifreiðina af K-kk-þgf E-kk-þgf W-kk-þgf.

10

Með tveimur dómum Landsréttar 3. desember 2021 í málum nr. 52/2021 og 53/2021 var leyst úr tveimur ógildingarmálum sem Lyf og heilsa hf. höfðaði samkvæmt lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafðist þess að ógilt yrðu skuldabréf að fjárhæð 90.000.000 króna og 110.000.000 króna sem útgefin voru af K-kk-þgf E-kk-þgf W-kk-þgf til Sjávarsýnar ehf. og Arks ehf., síðar Snæbóls ehf., og tryggð voru með tryggingarbréfum á fyrsta og öðrum veðrétti í fyrrnefndri fasteign á Ítalíu. Stefndi í máli þessu mótmælti ógildingu skuldabréfanna. Við meðferð málsins kom fram af hálfu Lyfja og heilsu hf. að skuldabréfin hefðu týnst í vörslum upphaflegra kröfuhafa þeirra og hefðu þau því aldrei komist í vörslur Lyfja og heilsu hf. eins og haldið væri fram í ógildingarstefnu. Í dómum Landsréttar segir að af gögnum málsins væri ljóst að AMK ehf., sem ekki hefði verið aðili að því réttarsambandi sem stofnað hefði verið til með útgáfu skuldabréfanna, hefði án skyldu greitt þau upp árið 2013 án þess að krafa samkvæmt þeim hefði verið framseld félaginu. Þar með hefðu kröfuréttindi samkvæmt skuldabréfunum fallið niður ásamt veðréttindum sem voru til tryggingar greiðslu þeirra. Var Lyfjum og heilsu hf. því synjað um ógildingardóm í báðum málum, sbr. 4. mgr. 121. gr. laga nr. 91/1991.

11

Við aðalmeðferð máls þessa fyrir Landsrétti gaf G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf skýrslu.

Staðfesti vitnið yfirlýsingu sína 7. júlí 2020 og sagði efni hennar eiga sér samsvörun í bókhaldi Lyfja og heilsu hf. og áfrýjanda. Þá svaraði vitnið því að kröfuréttindi samkvæmt tveimur veðskuldabréfum sem fjallað var um í dómum Landsréttar í málum nr. 52/2021 og 53/2021 hefðu fallið niður og að einungis hefði staðið eftir endurgreiðslukrafa AMK ehf. sem hefði verið framseld með samkomulagi 30. desember 2014 og skráð í bækur Lyfja og heilsu hf. eftir framsalið. Þá kom fram í skýrslu vitnisins að liðurinn „aðrar skammtímakröfur“ í efnahagsreikningi AMK ehf. 2014 hefði lækkað að hluta til vegna framsals kröfunnar. Enn fremur að eignahlið efnahagsreiknings Lyfja og heilsu hf. hefði á sama ári hækkað að hluta til vegna framsals AMK ehf. á sömu kröfum til Lyfja og heilsu hf., það er liðurinn „kröfur á tengda aðila“. Vitnið sagði að eftir kaup áfrýjanda á fasteigninni á Ítalíu hafi bókhald þessara tveggja félaga endurspeglað að áfrýjandi hefði yfirtekið þessa skuld K-kk-ef

E-kk-nf.

Niðurstaða

12

Í máli þessu leitast áfrýjandi við að sýna fram á að viðskipti hans og þrotamanns hafi verið með öðrum hætti en skrifleg gögn um eignayfirfærslurnar beri með sér. Þannig er því haldið fram að þrotamaður hafi selt fasteignina að Blikanesi 9 í Garðabæ löngu fyrir frestdag, eða á árinu 2015, og bifreiðina EU U48 árið 2012. Hvað varðar fasteignina á Ítalíu snýr deila aðila að því hvort áfrýjandi hafi tekið yfir lán samkvæmt skuldabréfum sem tryggð voru með veði í fasteigninni, lán sem þrotamaður skuldaði Lyfjum og heilsu hf. Heldur áfrýjandi því fram að kaupverðið hafi verið greitt með yfirtöku áhvílandi skulda og því standi áfrýjandi í skuld gagnvart Lyfjum og heilsu hf. vegna þeirrar yfirtöku. Stefndi byggir á hinn bóginn á því að engar skuldir hafi hvílt á fasteigninni og því hafi áfrýjandi fengið eignina að gjöf.

13

Færslur í bókhaldi og efnahagsreikningi áfrýjanda, AMK ehf. og Lyfja og heilsu hf. sem áfrýjandi byggir málatilbúnað sinn á fá ekki næga stoð í öðrum gögnum málsins.

Jafnframt fá þær ekki haggað þeim skjölum um yfirfærslu eignanna sem um ræðir til áfrýjanda sem rakin eru og byggt er á í hinum áfrýjaða dómi. Þá liggur fyrir að kröfuréttindi samkvæmt tveimur skuldabréfum sem um er fjallað í dómum Landsréttar 3. desember 2021 í málum nr. 52/2021 og 53/2021, og veðréttindi til tryggingar greiðslu bréfanna, féllu niður 23. júlí 2013 þegar AMK ehf. greiddi andvirði skuldabréfanna án skyldu vegna þess að skuldabréfin hefðu ekki verið framseld félaginu. Var það fjórum árum áður en þrotamaður seldi áfrýjanda títtnefnda fasteign á Ítalíu. Með þessari athugasemd og að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður hann látinn óraskaður að öðru leyti en því að upphafsdagur dagsekta ákveðst 30 dögum frá uppkvaðningu dóms þessa.

14

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

15

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að upphafsdagur dagsekta er 30 dögum frá uppkvaðningu dóms þessa.

Áfrýjandi, Faxar ehf., greiði stefnda, þrotabúi K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.