359/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A ehf. gegn B og C var vísað frá dómi. A ehf. var í eigu varnaraðila, B að 33% hlut en C að 67% hlut. C var eini stjórnarmaður A ehf. og tók ákvörðun um að fela lögmanni að höfða málið. Í úrskurði Landsréttar kom fram að samkvæmt fortakslausu ákvæði 48. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög hafi C verið óheimilt að taka þátt í meðferð máls til ákvörðunar um málshöfðun A ehf. gegn sér. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. júní 2021. Greinargerð varnaraðilans B barst réttinum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 25. maí 2021 í málinu nr. E- [...]/2021 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðilinn B krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

4

Varnaraðilinn C hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5

Málsatvikum og málsástæðum aðila í þessum þætti málsins er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram er bú varnaraðila nú undir opinberum skiptum til fjárslita þeirra á milli og hefur við þau skipti risið ágreiningur sem leyst var úr með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 2. febrúar 2021. Sá úrskurður var, að því leyti sem hann var kærður, staðfestur um annað en málskostnað með úrskurði Landsréttar 19. mars sama ár í máli nr. 85/2021. Mun úrskurður héraðsdóms í því máli hafa orðið tilefni málshöfðunar þessarar.

6

Eins og jafnframt kemur fram í hinum kærða úrskurði eru varnaraðilar einu eigendur sóknaraðila, C að 67% hlut en B að 33% hlut. Varnaraðilinn C er eini stjórnarmaður félagsins en enginn framkvæmdastjóri er skráður hjá félaginu. Einn varamaður er skráður í stjórn félagsins, D. Fyrir liggur að hún gætti sem lögmaður hagsmuna varnaraðilans B á báðum dómstigum í ágreiningsmáli því sem lauk með framangreindum úrskurði Landsréttar.

7

Samkvæmt 48. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög má stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og hans eða um málshöfðun gegn honum. Þá má stjórnarmaður eða framkvæmdastjóri ekki taka þátt í meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og þriðja manns eða málshöfðun gegn þriðja manni ef hann hefur þar verulegra hagsmuna að gæta sem kunna að fara í bága við hagsmuni félagsins. Er stjórnarmanni og framkvæmdastjóra skylt að upplýsa um slík atvik. Í athugasemdum með ákvæði 48. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 138/1994 segir meðal annars að þegar um þá hagsmunaárekstra sé að ræða sem greinin taki til skuli kalla til varamann þegar stjórnarmaður er einn.

8

Ákvæði 48. gr. laga nr. 138/1994 og ákvæði sama efnis í 72. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög er að rekja til efnislega samhljóða ákvæðis 53. gr. eldri laga um hlutafélög nr. 32/1978, sem fól í sér nýmæli við setningu þeirra laga. Í athugasemdum með því ákvæði frumvarps til laganna segirmeðal annars: „Ákvæði greinarinnar um bann við þátttöku í meðferð mála um samningsgerð og málshöfðun gilda skilorðslaust, þegar um er að ræða samningsgerð milli félagsins og stjórnarmanns eða framkvæmdastjóra eða málshöfðun félagsins gegn þeim. Sé hins vegar um að ræða meðferð mála um samningsgerð milli félagsins og þriðja manns eða málshöfðun gegn þriðja manni, er stjórnarmanni eða framkvæmdastjóra því aðeins óheimilt að taka þátt í meðferð máls, að þeir hafi þar verulegra hagsmuna að gæta, er kynnu að fara í bága við hagsmuni félagsins. Í þessum tilvikum ræðst það því af atvikum, hvort um slíka hagsmunaárekstra er að ræða, að þátttaka í málsmeðferð skuli óheimil.“

9

Samkvæmt skjali sem lagt var fyrir Landsrétt og ber yfirskriftina „Gerðabók – stjórnarákvörðun 3. febrúar 2021“ var það varnaraðilinn C sem tók sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri sóknaraðila ákvörðun um að fela tilgreindum lögmanni að höfða mál til að tryggja viðurkenningu á eignarréttindum félagsins á 50% hlut í fasteigninni [...], sem er þinglýst eign varnaraðila að jöfnu. Hann kallaði ekki til varamann til að taka ákvörðun um það málefni.

10

Samkvæmt fortakslausu ákvæði 48. gr. laga nr. 138/1994, eins og það verður réttilega skýrt í ljósi lögskýringargagna, var varnaraðilanum C óheimilt að takaþátt í meðferð máls til ákvörðunar um málshöfðun sóknaraðila gegn sér. Skiptir ekki máli þótt hann hafi eftirlátið þeim lögmanni sem hann fól að höfða málið að meta hvort nauðsynlegt væri að stefna honum sjálfum eða einungis varnaraðilanum B. Þar sem málið er höfðað meðal annars gegn honum sjálfum skiptir ekki máli hvort hagsmunir hans verða taldir fara saman við hagsmuni félagsins eða í bága við þá en slíkt hagsmunamat á samkvæmt ákvæðinu aðeins við þegar um er að ræða meðferð máls um samningsgerð milli félagsins og þriðja manns eða málshöfðun gegn þriðja manni.

11

Þar sem ekki var staðið réttilega að ákvörðun um málssókn þessa er óhjákvæmilegt að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun málsins frá héraðsdómi.

12

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

13

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila B kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A ehf., greiði varnaraðila, B, 250.000 krónur í kærumálskostnað.