198/2022

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var fallist á að A ætti rétt til bóta úr hendi Í vegna varanlegs miska, tímabundins atvinnutjóns og þjáninga, sem voru raktar til aðgerða lögreglu á árinu 2010, einkum vegna handtöku og gæsluvarðhalds sem A sætti. Fyrir Landsrétti laut ágreiningur aðila eingöngu að upphafstíma dráttarvaxta af kröfu A vegna tímabundins atvinnutjóns. Í dómi Landsréttar var miðað við að nægjanlegar upplýsingar um tjónsatvik hefðu legið fyrir 16. mars 2017 þegar Hæstiréttur hefði með dómi slegið því föstu að A ætti rétt á miskabótum úr hendi Í vegna þeirra aðgerða sem um ræddi. Þá var lagt til grundvallar að nægjanlegar upplýsingar hefðu legið fyrir um fjárhæð bóta vegna tímabundins atvinnutjóns A þegar krafa hans, sem var reist á yfirmatsgerð, var send Í 2. október 2017 enda hefði A þá lagt fram upplýsingar um hvernig krafan væri reiknuð og um frádráttarliði. Það gæti ekki breytt þeirri niðurstöðu þótt Í hefði síðar fallist á að draga ætti nánar tilgreinda greiðslu til A frá kröfunni eða þótt viðhlítandi skýringar á ólíkri afstöðu yfirmatsmanna og matsmanna til tiltekins frádráttarliðar kynnu ekki að hafa fengist fyrr en við aðalmeðferð málsins, enda réði úrlausn um réttmæti frádráttarliða ekki upphafsdegi dráttarvaxta. Var því fallist á að krafa A vegna tímabundins atvinnutjóns, að undanskildum þætti er varðaði bifreiðahlunnindi, bæri dráttarvexti frá því mánuður var liðinn frá þeim tíma sem kröfubréfið var sent. Þá var jafnframt fallist á að krafa hans vegna bifreiðahlunninda, sem fyrst var sett fram 30. mars 2020, bæri dráttarvexti þegar mánuður væri liðinn frá þeim degi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf R-kvk-nf settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. apríl 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2022 í málinu nr. E- [...]/2018.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en ákvæði um tímabundið atvinnutjón sem krafist er að verði svohljóðandi: Stefndi greiði áfrýjanda 10.653.079 krónur. Þar af 9.688.290 krónur með 4,5% vöxtum frá 18. mars 2014 til 1. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, og 964.789 krónur með 4,5 vöxtum frá 18. mars 2014 til 30. apríl 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 5.051.738 krónum sem stefndi greiddi 14. júlí 2022. Áfrýjandi krefst þess til vara að framangreindar fjárhæðir beri 4,5% vexti til þess upphafsdags dráttarvaxta sem dæmdur verður. Loks er krafist málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann lækkunar á kröfu áfrýjanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik og málsástæður

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með dóminum var fallist á að áfrýjandi ætti rétt á bótum úr hendi stefnda vegna varanlegs miska, tímabundins atvinnutjóns og þjáninga, sem voru raktar til aðgerða lögreglu í apríl 2010, einkum vegna handtöku og gæsluvarðhalds sem áfrýjandi sætti. Til stuðnings bótaskyldu stefnda var vísað til þess að Hæstiréttur hefði með dómi 16. mars 2017 í máli nr. 345/2016 slegið því föstu að áfrýjandi ætti rétt á miskabótum úr hendi stefnda vegna þeirra aðgerða sem um ræðir. Með hinum áfrýjaða dómi var stefnda gert að greiða áfrýjanda 10.656.079 krónur vegna tímabundins atvinnutjóns með 4,5% vöxtum frá 18. mars 2014 til 11. mars 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti lagði áfrýjandi fram breytta kröfugerð.

Breytingarnar lutu einkum að því að höfuðstóll bóta vegna tímabundins atvinnutjóns var lækkaður úr 10.656.079 krónum í 10.653.079 krónur vegna reiknivillu í hinum áfrýjaða dómi. Þá var tilgreint að til frádráttar kröfunni kæmi greiðsla frá stefnda 14. júlí 2022 sem næmi 5.051.738 krónum. Stefndi gerði ekki athugasemdir við þessar breytingar á kröfugerð áfrýjanda.

6

Áfrýjandi hefur áfrýjað héraðsdómi í því skyni að fá hnekkt þeirri niðurstöðu að bætur vegna tímabundins atvinnutjóns skuli bera dráttarvexti frá 11. mars 2022. Hann byggir á því að bætur vegna annarra þátta en bifreiðahlunninda skuli bera dráttarvexti frá 1. nóvember 2017, en að dráttarvextir skuli reiknast á kröfu vegna bifreiðahlunninda frá 30. apríl 2020.

7

Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn í meginatriðum á þvi að krafa vegna tímabundins atvinnutjóns hafi legið fyrir 2. október 2017 þegar kröfubréf var sent stefnda. Krafan hafi verið byggð á yfirmatsgerð G, H og I frá 27. nóvember 2015 þar sem fram komi að áfrýjandi hafi orðið fyrir atvinnutjóni frá 11. apríl 2010 til 21. apríl 2014 þegar heilsufar hans hafi verið orðið stöðugt. Fjárhæð kröfunnar, sem nam 9.730.375 krónum, hafi verið útskýrð í yfirmatsgerð og gerð grein fyrir frádráttarliðum. Þá hafi áfrýjandi 30. mars 2020, með samþykki stefnda, bætt við kröfuna 964.789 krónum vegna bifreiðahlunninda, en ekki sé krafist dráttarvaxta af þeirri fjárhæð fyrr en frá 30. apríl 2020 eða mánuði eftir að krafan var sett fram. Breytingar hafi ekki verið gerðar á kröfunni að öðru leyti en því að eftir endurupptöku málsins í héraði, sbr. 104. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, hafi áfrýjandi lækkað kröfuna um 42.085 krónur vegna greiðslna frá velferðarsviði Reykjavíkur. Að þessu virtu standist ekki að miða upphafstíma dráttarvaxta við 11. mars 2022 þegar mánuður var liðinn frá aðalmeðferðí héraði.

8

Stefndi vísar til þess að upphafstíma vaxta og dráttarvaxta hafi verið mótmælt í greinargerð í héraði. Krafa áfrýjanda vegna tímabundins atvinnutjóns hafi tekið ýmsum breytingum undir rekstri málsins og hafi verið uppfyllt skilyrði til að ákveða dráttarvexti sérstaklega samkvæmt niðurlagsákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

Niðurstaða

9

Svo sem rakið hefur verið krefst áfrýjandi eingöngu endurskoðunar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um upphafstíma dráttarvaxta af kröfu hans vegna tímabundins atvinnutjóns. Að virtum breytingum á kröfugerð áfrýjanda verður lagt til grundvallar að höfuðstóll kröfunnar nemi 10.653.079 krónum, en aðilar eru sammála um að sú fjárhæð sem er tilgreind í héraðsdómi sé 3.000 krónum of há vegna reiknivillu.

10

Í hinum áfrýjaða dómi er rakið að krafa áfrýjanda vegna tímabundins atvinnutjóns hafi tekið ýmsum breytingum undir rekstri málsins. Því til stuðnings er vísað til þess að áfrýjandi hafi með samþykki stefnda 30. mars 2020 bætt við kröfuna fjárhæð sem svaraði til bifreiðahlunninda og hafi sú breyting ekki átt samhljóm í yfirmatsgerð en fengið nokkra stoð í matsgerð B og C frá 3. mars 2020. Þá er rakið að það hafi fyrst verið við aðalmeðferð málsins 11. febrúar 2022 sem viðhlítandi skýringar fengust á ólíkri niðurstöðu yfirmatsmanna og fyrrgreindra matsmanna vegna ágreinings um frádrátt greiðslna frá Vinnumálastofnun. Með vísan til þessa var talið að upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta vegna tímabundins atvinnutjóns hefðu ekki legið fyrir fyrr en við aðalmeðferð og að krafan skyldi því bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim tíma, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

11

Fram kemur í 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 að skaðabætur skuli bera dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Tekið er fram að dómstólar geti þó, ef sérstaklega stendur á, ákveðið annan upphafstíma dráttarvaxta. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 38/2001 að greinin sé byggð á 15. gr. þágildandi vaxtalaga nr. 25/1987. Við niðurlag ákvæðisins hafi verið bætt orðunum „ef sérstaklega stendur á“ til áréttingar á því að einungis skuli beita þessu ákvæði í undantekningartilvikum, en nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir of víðtæka túlkun á því.

12

Við mat á upphafstíma dráttarvaxta vegna tímabundins atvinnutjóns áfrýjanda verður að meta hvenær hann hafi lagt fram upplýsingar sem gerðu stefnda kleift að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Gögn málsins bera með sér að áfrýjandi hafi með bréfi 2. október 2017 krafist skaðabóta vegna þess líkamstjóns sem um ræðir. Krafa vegna tímabundins atvinnutjóns var reist á yfirmatsgerð, sem fylgdi bréfinu, og var tekið fram að krafan næmi 9.730.375 krónum. Í yfirmatsgerðinni var gerð grein fyrir útreikningi á fjárhæð kröfunnar og frádrætti vegna launa samkvæmt starfslokasamningi, greiðslum frá Tryggingastofnun, Vinnumálastofnun og fleiri aðilum. Þegar mál þetta var höfðað 15. mars 2018 nam krafa vegna tímabundins atvinnutjóns samkvæmt stefnu sömu fjárhæð og var sem fyrr reist á yfirmatsgerðinni.

Undir rekstri málsins voru gerðar tvær breytingar á kröfunni. Annars vegar var 964.789 krónum bætt við kröfuna 30. mars 2020 vegna bifreiðahlunninda sem á frýjandi taldi að láðst hefði að taka tillit til við útreikning kröfunnar í yfirmatsgerð.

Þetta var gert með samþykki stefnda, svo sem fram kemur í þingbók. Hins vegar var krafan lækkuð um 42.085 krónur 8. mars 2022 eftir að málið var endurupptekið í héraði og áfrýjandi lagði fram uppfærðan útreikning þar sem gert var ráð fyrir frádrætti greiðslna frá velferðarsviði Reykjavíkur.

13

Miða verður við að nægjanlegar upplýsingar um tjónsatvik hafi í öllu falli legið fyrir 16. mars 2017 þegar fyrrgreindur dómur Hæstaréttar í máli nr. 345/2016 var kveðinn upp. Þá verður að leggja til grundvallar að nægjanlegar upplýsingar hafi legið fyrir um fjárhæð bóta vegna tímabundins atvinnutjóns þegar krafa áfrýjanda, sem var reist á yfirmatsgerð, var send stefnda 2. október 2017. Hafði áfrýjandi þá lagt fram upplýsingar um hvernig krafan var reiknuð og um frádráttarliði. Það getur ekki breytt þeirri niðurstöðu þótt áfrýjandi hafi síðar fallist á að draga ætti fyrrgreinda greiðslu frá velferðarsviði Reykjavíkur frá kröfunni. Þá hefur það ekki heldur þýðingu þótt að viðhlítandi skýringar á ólíkri afstöðu yfirmatsmanna og matsmanna til tiltekins frádráttarliðar kunni ekki að hafa fengist fyrr en við aðalmeðferð málsins, enda ræður úrlausn um réttmæti frádráttarliða ekki upphafsdegi dráttarvaxta.

14

Samkvæmt framangreindu verður fallist á kröfu áfrýjanda um að bætur vegna tímabundins atvinnutjóns, að undanskildum þeim þætti sem varðar bifreiðahlunnindi, samtals 9.688.290 krónur, beri dráttarvexti frá því að mánuður var liðinn frá 2. október 2017 þegar kröfubréf var sent stefnda. Jafnframt er fallist á að krafa vegna bifreiðahlunninda, sem nam 964.789 krónum og var fyrst sett fram 30. mars 2020, beri dráttarvexti þegar mánuður var liðinn frá þeim degi. Verður því fallist á kröfur áfrýjanda með þeim hætti sem greinir í dómsorði.

15

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila fyrir Landsrétti falli niður.

16

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem tilgreind er án virðisaukaskatts, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, A, 10.653.079 krónur í tímabundið atvinnutjón, þar af 9.688.290 krónur með 4,5% vöxtum frá 18. mars 2014 til 2. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, og 964.789 krónur með 4,5% vöxtum frá 18. mars 2014 til 30. apríl 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 5.051.738 krónum sem stefndi greiddi 14. júlí 2022.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms skulu að öðru leyti vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, 1.000.000 króna.