180/2019

Útdráttur

IMS ehf. og I ehf. áttu í viðskiptum með sérmerktar glerflöskur ásamt töppum og flöskuhettum. Í september 2016 pantaði IMS ehf. 12.000 flöskur og voru þær afhentar í byrjun nóvember sama ár þannig að I ehf. kom flöskunum til átöppunarfyrirtækis sem IMS ehf. átti viðskipti við. Í lok nóvember og byrjun desember sama ár kvartaði I ehf. undan rýrnun í fjölda flaskna og afhendingardrætti og kvað 1.000 flöskur ónothæfar sökum galla í prentun merkis á flöskunum. IMS ehf. bauð afslátt í janúar 2017 og veitti einnig greiðslufrest á kaupverði vörunnar. Í marsbyrjun það ár bar IMS ehf. einnig upp að eitt bretti af flöskum væri mjög illa leikið. Í kjölfar þess að I ehf. hóf innheimtuaðgerðir rifti IMS ehf. kaupunum vegna galla á flöskunum og afhendingardrætti. Þá krafðist IMS ehf. endurgreiðslu á þeirri fjárhæð sem þegar hefði verið innt af hendi og skaðabóta vegna beins og óbeins tjóns, en I ehf. hafnaði þeim kröfum. Höfðaði I ehf. að svo búnu mál þetta til heimtu á kaupverði. Í dómi Landsréttar var ekki talið í ljós leitt að um afhendingardrátt af hálfu I ehf. hefði verið að ræða eða að IMS ehf. hefði uppfyllt þá skoðunar og upplýsingaskyldu sem á félaginu hvíldi í kjölfar afhendingar samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Einnig var talið ósannað að ætlaðan galla á flöskunum, sem IMS ehf. reyndi meðal annars að færa sönnur á með dómkvaðningu matsmanns, mætti rekja til vanefnda af hálfu I ehf. Var málatilbúnaði IMS ehf. um afslátt og skaðabætur úr hendi I ehf. því hafnað og krafa I ehf. tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 11. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 11. febrúar 2019 í málinu nr. E1138/2017.

2 Endanlegar kröfur áfrýjanda fyrir Landsrétti eru aðallega að hann verði sýknaður af kröfu stefnda og stefndi verði dæmdur til þess að greiða honum 20.210.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 14. júlí 2017 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að krafa stefnda verði lækkuð. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Áfrýjandi, sem rekur heildverslun með drykkjarvörur og stefndi, sem flytur meðal annars inn umbúðir fyrir drykkjarvörur, áttu viðskipti með rúmlega 30.000 sérmerktar glerflöskur ásamt töppum og flöskuhettum 2016 og í byrjun árs 2017. Áfrýjandi pantaði 1. september 2016 12.000 flöskur af stefnda í eftirtöldum stærðum: 50 millilítra, 500 millilítra, 700 millilítra og 1 lítra. Í gögnum málsins liggur ekki fyrir að samið hafið verið um tiltekinn afhendingardag á pöntuninni. Flöskurnar voru afhentar áfrýjanda 4. nóvember sama ár með því að stefndi kom þeim til átöppunarfyrirtækis, sem áfrýjandi var í viðskiptum við.

5 Fyrirsvarsmaður áfrýjanda, E-kk-nf E-kk-nf, sendi fyrirsvarsmanni stefnda, E-kk-þgf H-kk-þgf J-kk-þgf, tölvuskeyti 22. nóvember 2016 þar sem hann kvartaði undan 57% rýrnun í fjölda flaskna í stað 2% eins og talað hefði verið um og teldi hann það óásættanlegt. Þá sendi fyrirsvarsmaður áfrýjanda fyrirsvarsmanni stefnda tölvupóst 7. desember 2016 ásamt skjali á ensku. Í skjalinu var fundið að því að pöntunin hefði borist næstum fjórum vikum of seint. Þá var tekið fram að um 1.000 flöskur væru ónothæfar vegna galla í prentun merkis á flöskunum. Stefndi brást við umkvörtunum áfrýjanda með því að bjóða honum í janúar 2017 6.000 evrur í afslátt eða 926.280 krónur á þess tíma gengi. Greinir aðila á um hvort sá afsláttur hafi eingöngu verið vegna galla í merkingum á flöskunum eða vegna alls tjóns sem áfrýjandi taldi sig hafa orðið fyrir.

6 Stefndi gaf út kreditreikning á hendur áfrýjanda fyrir tilteknum fjölda glerflaskna í eftirtöldum stærðum: 500 millilítra, 700 millilítra, 750 millilítra og eins lítra, að fjárhæð 2.747.225 krónur sem dagsettur er 30. desember 2016. Af gögnum málsins verður ráðið að reikningur sömu fjárhæðar og vegna sömu vöru, var gefinn út 25. janúar 2017. Þá liggur fyrir tölvupóstur frá fyrirsvarsmanni stefnda 19. janúar 2017 til fyrirsvarsmanns áfrýjanda þar sem meðal annars segir: „Ég er að vinna í að koma þessu fyrir hjá mér, þegar það er klárt sækjum við allt glerið sem er niðri á héðinsgötu og komum því fyrir á lager hjá Icepack. Með þessu get ég kreditfært það gler og skrifað það út á öðru VSK tímabili. Icepack mun geyma vöruna þar til hún er að fullu greidd en að sjálfsögðu í samstarfi með ykkur og ykkar pantanir. Glerið er sérpantað og merkt svo að það er ekki hægt að skila því en ég ætla ekki að binda ykkur með aðra hluti eins og tappa og hettur.“ Ekki gekk eftir að stefndi næði í glerflöskurnar frá áfrýjanda. Engar upplýsingar eru í málinu um hvaða flöskur hafi þá verið hjá áfrýjanda af þeim 12.000 flöskum sem mál þetta snýst um.

7 Fyrirsvarsmaður stefnda sendi starfsmanni áfrýjanda, S-kvk-þgf G-kvk-þgf A-kvk-þgf, tölvupóst 13. febrúar 2017 þar sem hann spurðist fyrir um hvenær hann mætti búast við „mismuninum á kröfunni sem var á gjalddaga um mánaðamótin“. Starfsmaðurinn svaraði samdægurs: „Sæll E-kk-nf. Ég borgaði 30.01. það sem búið er að taka að frádreginni svokallaðri „sátt“ […]“. Fyrirsvarsmaður stefnda sendi þessum sama starfsmanni svohljóðandi tölvupóst 2. mars sama ár: „Sæl S-x-x. Viltu gjöra svo vel að leggja eitthvað inná okkur hjá Icepack svo að við getum sínt hvort öðru einhvern lit í þessu okkar á milli. Þetta getur ekki bara verið í aðra áttina. Hvernig er planið hjá ykkur að greiða þetta?“ Svohljóðandi svar barst samdægurs frá fyrirsvarsmanni áfrýjanda: „ Sæll E-kk-nf. Við greiddum það sem við höfum notað og stóðum í þeim skilningi að við þú tækir allt annað til baka og við myndum greiða eftir nánara samkomulagi þá vöru í samræmi við notkun þ.e. sölu. Við eigum fund í bankanum í dag varðandi fundinn með strákunum frá Spáni í gær og vonandi getur bankinn lánað okkur út á bankaábyrgð frá þeim. Ég skal mun upplýsa þig um niðurstöðu þess fundar. Erum að vinna í samningum við Canada og fleiri aðila. Þú getur treyst því að þú gengur fyrir öllu hjá okkur og við höfum fullan skilning á þinni stöðu.“

8 Fyrirsvarsmaður áfrýjanda sendi fyrirsvarsmanni stefnda tölvupóst 8. mars 2017, þar sem fram kom að eitt 700 millilítra bretti væri mjög illa leikið og að með fylgdi myndband sem sýndi hvernig umræddar flöskur væru leiknar.

9 Stefndi fól innheimtufyrirtæki að innheimta kröfu stefnda á hendur áfrýjanda í febrúar 2017. Áfrýjandi brást ekki við því en með bréfi til stefnda 14. júní 2017 rifti áfrýjandi kaupum á framangreindum 12.000 glerflöskum og var riftunarástæðan sögð vera gallar á fyrrgreindum flöskum og afhendingardráttur. Í bréfinu var jafnframt krafist endurgreiðslu á þeirri fjárhæð sem þegar hefði verið innt af hendi vegna hinnar gölluðu vöru og skaðabóta að fjárhæð 34.100.000 krónur sem sagðar voru byggjast á því beina og óbeina tjóni sem félagið hefði orðið fyrir í tengslum við afhendinguna og galla vegna sendingarinnar. Með bréfi 21. júní 2017 hafnaði stefndi framangreindum kröfum áfrýjanda.

10 Undir meðferð málsins í héraði aflaði áfrýjandi matsgerðar dómkvadds manns um „hvort frágangur og umbúnaður farmsendingar með glerflöskum sem matsbeiðandi pantaði þann 1. september 2016, hafi verið eðlilegur og í samræmi við viðurkenndar aðferðir og reglur þegar brothættir munir eru fluttir í land og sjóflutningi“. Niðurstaða matsmannsins var sú að frágangurinn á farminum væri algengur. Jafnframt að „viðunandi og eðlilegt geti verið að haga frágangi með þessum hætti þannig að tryggt sé að flöskur nuddist nægjanlega lítið saman til að ekki hljótist tjón af […]“. Þá var það niðurstaða matsmannsins að flöskurnar „hafi verið á nokkuð mikilli hreyfingu á brettinu í flutningi vegna ófullnægjandi frágangs og umbúnaðar farmsins og að það hafi getað leitt til þess að þær brotnuðu“. Heppilegra hefði verið að ganga frá sendingunni með öðrum nánar tilgreindum hætti.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

11 Áfrýjandi byggir kröfu sína um sýknu af kröfu stefnda á því að stefndi hafi með útgáfu kreditreikningsins 30. desember 2016, fellt niður kröfu að þeirri fjárhæð á hendur áfrýjanda svo sem fram komi í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnda 19. janúar 2017 þar sem áfrýjandi er upplýstur um þá kreditfærslu og jafnframt um að hann verði einungis krafinn um greiðslu fyrir þær glerflöskur sem hann noti. Þá hafi afhendingardráttur stefnda verið verulegur, eða rúmar fjórar vikur, en afhenda hafi átt vöruna 30 dögum eftir að hún var pöntuð. Þá hafi glerflöskurnar verið gallaðar í heild vegna óviðunandi frágangs, sem hafi haft í för með sér að flöskurnar nudduðust saman í land og sjóflutningum og voru fyrir vikið rispaðar, sprungnar eða brotnar. Áfrýjandi eigi því rétt á afslætti sem samsvari dómkröfu stefnda og áföllnum vöxtum. Þá hélt hann því fram fyrir Landsrétti að þetta hefði átt við um allar flöskur sem pantaðar hefðu verið frá stefnda og væru enn ógreiddar samkvæmt viðskiptayfirliti stefnda. Auk þess kannist hann ekki við að hafa fengið vörur sem getið væri um á tveimur reikningum sem útgefnir væru 25. janúar 2017.

12 Áfrýjandi byggir kröfu sína um skaðabætur úr hendi stefnda á því að framangreindur afhendingardráttur og galli á flöskunum hafi valdið því að áfrýjandi varð af viðskiptum með tilheyrandi beinu og óbeinu tjóni sem nemi umkrafinni fjárhæð sem studd er við útreikninga hans.

Málsástæður stefnda

13 Stefndi byggir kröfu sína á hendur áfrýjanda á því að hann sé skuldbundinn til að greiða eftirstöðvar reikninga sem gefnir voru út vegna kaupa áfrýjanda á glerflöskum, töppum og flöskuhettum af stefnda. Um sé að ræða reikninga sem gefnir voru út 3. og 14. nóvember 2016, 6., 7., 15. og 21. desember 2016 og 25. janúar 2017, svo sem fram komi á viðskiptayfirliti 1. maí 2017. Að teknu tilliti til afsláttar sem veittur hafi verið nemi eftirstöðvar framangreindra reikninga umkrafinni fjárhæð.

14 Stefndi hafnar því að hafa fellt niður hluta kröfunnar með kreditfærslunni 30. desember 2016. Með henni hafi hann verið að veita áfrýjanda greiðslufrest. Reikningur sömu fjárhæðar hafi verið gefinn út á öðru virðisaukaskattstímabili í samræmi við það sem fram kom í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnda til fyrirsvarsmanns áfrýjanda 19. janúar 2017, sem áður hefur verið rakinn. Þar komi skýrt fram að um sérpantaðar og merktar vörur sé að ræða sem ekki sé hægt að skila. Þá hafnar stefndi því að um afhendingardrátt hafi verið að ræða eða að flöskurnar hafi verið gallaðar. Allt að einu hafi veittur afsláttur, umfram skyldu, bætt ætlað tjón áfrýjanda af þeim sökum að fullu. Stefndi hafnar jafnframt bótakröfu áfrýjanda með sömu rökum auk þess sem hún sé vanreifuð og ekki studd neinum gögnum. Niðurstaða

15 Mál þetta höfðaði stefndi til innheimtu skuldar áfrýjanda sem stefndi segir vera 4.151.857 krónur samkvæmt viðskiptayfirliti 1. maí 2017. Að teknu tilliti til afsláttar sem stefndi veitti áfrýjanda, að fjárhæð 926.280 krónur, er skuldin 3.225.577 krónur.

16 Áfrýjandi hafði fyrst uppi þá málsástæðu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti að allar flöskur, sem pantaðar hefðu verið frá stefnda og væru enn ógreiddar samkvæmt viðskiptayfirliti hans, hefðu verið gallaðar. Þá hélt hann því fram í greinargerð sinni til Landsréttar að hann kannaðist ekki við að hafa fengið vörur sem getið væri um á tveimur reikningum útgefnum 25. janúar 2017. Fallist er á það með stefnda að málsástæður þessar hafi komið fram of seint og verði því ekki byggt á þeim, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

17 Áfrýjandi kveður stefnda hafa fellt niður hluta skuldarinnar með útgáfu kreditreiknings að fjárhæð 2.747.225 krónur í samræmi við það sem fram kom í tölvupósti fyrirsvarsmanns stefnda til fyrirsvarsmanns áfrýjanda 19. janúar 2017. Þá hafi stefndi ekki átt að greiða fyrir annað gler en hann notaði úr þeirri sendingu sem áfrýjandi kveður hafa verið gallaða. Í tilvitnuðum tölvupósti býðst stefndi til að sækja glerflöskur til áfrýjanda og segir að með því geti hann kreditfært það gler og skrifað það út á öðru virðisaukaskattstímabili. Hann muni geyma vöruna þar til hún sé að fullu greidd og getur þess að glerið sé sérpantað og merkt svo að ekki sé hægt að skila því. Af þessum samskiptum aðila málsins verður ekki annað ráðið en að með fyrrgreindum ráðstöfunum hafi stefndi ætlað að veita áfrýjanda aukinn greiðslufrest með því að gefa út kreditreikning, sem dagsettur er 30. desember 2016, og gefa út nýjan reikning, sömu fjárhæðar vegna sömu vöru, tæpum mánuði síðar. Þá styðja gögn málsins ekki þá fullyrðingu áfrýjanda að hann hafi aðeins átt að greiða fyrir það gler sem hann notaði en í framangreindum tölvupósti segir með skýrum hætti að um sérpantaðar og merktar glerflöskur sé að ræða sem verði ekki skilað. Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á að stefndi hafi með útgáfu kreditreikningsins fellt niður fjárkröfu, þeirrar fjárhæðar, á hendur áfrýjanda eða heimilað skil á flöskunum með því að áfrýjandi greiddi einungis fyrir þær flöskur sem hann nýtti.

18 Áfrýjandi krefst jafnframt afsláttar úr hendi stefnda vegna afhendingardráttar. Flöskurnar hafi átt að afhenda innan 30 daga frá því að þær voru pantaðar en þær hafi ekki borist fyrr en rúmum fjórum vikum eftir þann tíma. Fullyrðing áfrýjanda um 30 daga afhendingarfrest er ekki studd neinum gögnum. Á hinn bóginn liggur fyrir að fyrirsvarsmaður áfrýjanda gat þess í tölvupósti til fyrirsvarsmanns stefnda 18. október 2016 að áfrýjandi hefði fengið pöntun á 4.320 flöskum sem hann yrði að senda frá sér innan 30 daga. Innir hann stefnda sérstaklega eftir því hvort það geti orðið „að veruleika“. Þá kom fram hjá fyrirsvarsmanni stefnda fyrir héraðsdómi að almennt væri afhendingartími átta til tólf vikur. Samkvæmt framansögðu verður ekki talið í ljós leitt að um afhendingardrátt af hálfu stefnda hafi verið að ræða.

19 Þá kveður áfrýjandi glerflöskurnar, sem pantaðar voru 1. september 2016, hafa verið gallaðar. Gallinn hafi annars vegar falist í ágalla á merkingu um 1.000 flaskna og hins vegar í því að flöskur í sendingunni hefðu skemmst, brotnað og sprungið vegna þess að þeim hafi ekki verið pakkað nægilega örugglega og glerið því náð að nuddast saman í land og sjóflutningum. Af þeim sökum eigi hann rétt á afslætti sem nemi dómkröfu stefnda ásamt dráttarvöxtum. Í tölvupósti fyrirsvarsmanns áfrýjanda 7. desember 2016 kom fram að um 1.000 glerflöskur væru ónothæfar. Stefndi brást við umkvörtunum áfrýjanda með því að bjóða áfrýjanda afslátt. Áfrýjandi kveður þennan afslátt hafa átt að bæta galla í merkingum á þessum 1.000 flöskum. Síðar hafi komið í ljós að flöskurnar voru gallaðar „í heild sinni“. Stefndi kveður aftur á móti afsláttinn hafa verið veittan umfram skyldu. Í skýrslu fyrirsvarsmanns stefnda fyrir héraðsdómi kom fram að afslátturinn hefði verið veittur „til að bæta allt það tjón og andrúmsloftið og að reyna að sækja greiðslur“.

20 Áfrýjandi aflaði matsgerðar dómkvadds manns eins og áður er komið fram. Af myndum, sem fylgdu matsskýrslu hans 2. ágúst 2018, verður ráðið að þær flöskur, sem voru á vörupalli sem tekinn var til skoðunar og metinn af matsmanni, voru 750 millilítra flöskur. Staðfesti matsmaður jafnframt við aðalmeðferð málsins í héraði að svo hefði verið. Þær flöskur sem afhentar voru áfrýjanda 4. nóvember 2016 og hann kveður hafa verið „gallaðar í heild sinni“ voru hins vegar í 50 millilítra, 500 millilítra, 700 millilítra og 1 lítra stærðum. Af þessu er ljóst að í matsgerðinni er ekki fjallað um ástand á flöskum sem voru í umræddri 12.000 flaskna pöntun sem áfrýjandi kveður hafa verið gallaðar og matsbeiðnin laut að. Verður af þeim sökum ekki byggt á matsgerðinni.

21 Samkvæmt 21. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup skal við mat á því hvort söluhlutur sé gallaður miða við það tímamark þegar áhættan af söluhlut flyst yfir til kaupanda, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar. Samkvæmt 13. gr. sömu laga flyst áhætta yfir til kaupanda þegar söluhlutur hefur verið afhentur. Óumdeilt er með aðilum að stefndi afhenti glerflöskurnar 4. nóvember 2016 er hann kom þeim til átöppunarfyrirtækis, sem áfrýjandi var í viðskiptum við. Samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga nr. 50/2000 skal kaupandi eftir afhendingu og jafnskjótt og sanngjarnt tækifæri gefst rannsaka söluhlut á þann hátt sem góð venja stendur til. Samkvæmt 1. mgr. 32. gr. sömu laga glatar kaupandi rétti sínum til þess að bera galla fyrir sig ef hann tilkynnir ekki seljanda í hverju gallinn er fólginn án ástæðulauss dráttar frá því að hann varð galla var eða mátti verða hans var.

22 Áfrýjandi tók á móti flöskunum 4. nóvember 2016. Samkvæmt framansögðu bar áfrýjanda að rannsaka ástand þeirra við móttöku jafnskjótt og sanngjarnt tækifæri til þess gafst. Fyrir liggur að áfrýjandi kvartaði yfir galla í merkingum á um 1.000 flöskum 7. desember 2016. Þá liggur fyrir að stefndi bauð áfrýjanda afslátt vegna þessa sem áfrýjandi þáði án áskilnaðar um frekari afslátt. Í tölvupósti áfrýjanda til stefnda 8. mars 2017 kemur fram að eitt vörubretti með 700 millilítra flöskum hafi verið illa leikið. Að öðru leyti liggja ekki fyrir í málinu gögn um frekari umkvartanir áfrýjanda fyrr en hann lýsti yfir riftun 14. júní 2017, rúmum sjö mánuðum eftir að hann tók við vörunni. Af gögnum málsins verður einnig ráðið að áfrýjandi nýtti stóran hluta flasknanna í rekstri sínum. Samkvæmt framansögðu verður hvorki talið að áfrýjandi hafi uppfyllt þá skoðunar og upplýsingaskyldu sem á honum hvíldi samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 né að sannað sé að ætlaðan galla á flöskunum megi rekja til vanefnda af hálfu stefnda. Verður kröfu áfrýjanda um afslátt úr hendi stefnda af þeim sökum hafnað.

23 Með sömu rökum og lýst hefur verið að framan verður skaðabótakröfu áfrýjanda hafnað auk þess sem telja verður hana verulega vanreifaða.

24 Að öllu framangreindu virtu ber að fallast á að stefndi eigi kröfu um greiðslu á viðskiptaskuld, sem nemur 3.225.577 krónum með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði.

25 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

26 Eftir þessum úrslitum verður áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Icelandic Mountain Spirits ehf., greiði stefnda, Icepack ehf., 3.225.577 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2017 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.