155/2018

Útdráttur

Þrotabú E ehf. krafði SGS um skaðabætur vegna tjóns sem þrotabúið hefði orðið fyrir vegna greiðslu E ehf. á skuld við E Ltd. Var byggt á því að SGS hefði sem eigandi E ehf. gefið fyrirmæli um greiðslu skuldarinnar þrátt fyrir að hafa þá verið grandsamur um ógjaldfærni félagsins. Í dómi Landsréttar var rakið að SGS hefði átt alla eignarhluti í félaginu L ehf. en það félag hafi verið eigandi allra hluta í E ehf. og S ehf. Þá hefði E ehf. annast innflutning og dreifingu hráefnis til S ehf., meðal annars frá E Ltd. Af gögnum málsins hefði mátt ráða að SGS hefði lagt áherslu á að skuldin við E Ltd. yrði greidd og hann hefði haft augljósa viðskiptalega hagsmuni af því uppgjöri í ljósi eignarhalds síns á S ehf. í gegnum L ehf. Var lagt til grundvallar að SGS hefði í skjóli eignarhalds síns í E ehf. í gegnum L ehf., með beinum eða óbeinum hætti gefið fyrirmæli um að skuldin við E Ltd. yrði greidd, og að á þeim tíma sem hann hefði gefið fyrirmæli um greiðslu skuldarinnar hefði hann búið yfir upplýsingum um að E ehf. hefði verið ógjaldfært. Hefði SGS því með saknæmum og ólögmætum hætti valdið E ehf. tjóni sem nam fjárhæð greiðslu skuldarinnar. Var því fallist á skaðabótakröfu E ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf F-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. febrúar 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 15. janúar 2018 í málinu nr. E143/2017. Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 2.226.793 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 11. ágúst 2016 til birtingar stefnu 14. júní 2017 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

2 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Málsatvik og sönnunarfærsla

3 Ágreiningur máls varðar það álitaefni hvort stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda vegna greiðslu EK 1923 ehf. 11. ágúst 2016 á skuld við Evron Foods Ltd. að jafnvirði 2.227.593 krónur. Byggir áfrýjandi á því að stefndi hafi sem endanlegur eigandi EK 1923 ehf. gefið fyrirmæli um greiðslu reikningsins þrátt fyrir að hafa þá verið grandsamur um ógjaldfærni félagsins. Hann beri af þeim sökum skaðabótaábyrgð á tjóni sem áfrýjandi hafi orðið fyrir vegna greiðslu reikningsins.

4 Stefndi byggir sýknukröfu sína einkum á því að hann hafi engin fyrirmæli gefið um greiðslu reikningsins auk þess sem hann hafi ekki verið í neinni aðstöðu til að gefa slík fyrirmæli. Hann geti því ekki borið skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni áfrýjanda vegna greiðslu hans.

5 Bú áfrýjanda var tekið til gjaldþrotaskipta 7. september 2016. Frestdagur við gjaldþrotaskiptin var 9. maí sama ár en krafa um gjaldþrotaskipti hafði verið móttekin þann dag í Héraðsdómi Reykjavíkur. Árangurslaust fjárnám hafði verið gert hjá EK 1923 ehf. 2. maí 2016.

6 Óumdeilt er að stefndi hefur frá árinu 2015 átt alla eignarhluti í Leiti eignarhaldsfélagi ehf. en það félag er eigandi allra hluta í EK 1923 ehf. og Stjörnunni ehf.

7 Samkvæmt gögnum máls er Stjarnan ehf. rekstraraðili Subway á Íslandi en EK 1923 ehf. annaðist frá ársbyrjun 2014 innflutning og dreifingu hráefnis til þess félags.

8 Einn af þeim birgjum sem EK 1923 ehf. annaðist innflutning frá fyrir Stjörnuna ehf. var Evron Foods Ltd. en ágreiningur máls þessa á sem fyrr segir rætur að rekja til greiðslu EK 1923 ehf. á skuld við það félag. Evron Foods Ltd. framleiðir brauðdeig sem Stjarnan ehf. notar í veitingarekstri Subway á Íslandi.

9 Samkvæmt hreyfingalista sem liggur fyrir í gögnum málsins nam skuldin við Evron Foods Ltd. 14.448 breskum sterlingspundum en hún var greidd með millifærslu 11. ágúst 2016 af bankareikningi EK 1923 ehf. í íslenskum krónum að fjárhæð 2.227.593 krónur.

10 Fyrir liggur að F-kk-nf F-kk-nf hafði milligöngu um greiðslu fyrrgreindrar skuldar. F-kk-nf hafði frá miðjum desember 2015 verið í hlutverki rekstrarráðgjafa hjá EK 1923 ehf. en samkvæmt tilkynningu til fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra hafði hann prókúruumboð fyrir félagið frá 20. maí 2016. F-kk-nf hafði samkvæmt gögnum máls verið ráðinn sem verktaki til félagsins en var hvorki stjórnarmaður né framkvæmdastjóri.

11 Samkvæmt skýrslu F-kk-ef fyrir héraðsdómi var það stefndi sem óskaði eftir því um miðjan desember 2015 að hann tæki að sér ráðgjöf vegna rekstrarerfiðleika EK 1923 ehf. Tilraunir til að selja rekstur félagsins í ársbyrjun 2016 gengu að hans sögn ekki eftir en frá og með 1. apríl 2016 hefði Parlogis ehf. tekið við innflutningi og dreifingu hráefnis fyrir Subway veitingarekstur Stjörnunnar ehf. frá EK 1923 ehf. Mun Parlogis ehf. þá hafa keypt vörubirgðir af EK 1923 ehf. og greitt fyrir þær rúmlega 32 milljónir króna. Af þeirri fjárhæð munu um það bil 15 milljónir króna hafa verið greiddar til Íslandsbanka hf., sem veðréttarhafa í vörubirgðunum, en rúmlega 17 milljónir króna verið nýttar til að gera upp skuldir við birgja félagsins. Fyrir liggur að sú fjárhæð dugði ekki til að gera upp skuldir við alla vörubirgja, þar með talið fyrrgreinda skuld við Evron Foods Ltd. sem ágreiningur máls þessa varðar.

12 Fyrir Landsrétt voru lögð fram afrit af ýmsum tölvupóstsamskiptum sem varða aðdraganda uppgjörs á framangreindri skuld við Evron Foods Ltd. Af þeim má ráða að stefndi hafi byrjað að spyrjast fyrir um uppgjör gagnvart vörubirgjum 22. júlí 2016 er hann óskaði eftir upplýsingum um uppgjörið frá F-kk-þgf F-kk-þgf. Sama dag hafi stefndi sent samstarfsmanni sínum, G-kk-þgf H-kk-þgf, tölvupóst þar sem hann spurði hvort ekki væri búið „að gera upp allar skuldir við alla erlenda birgja Subway“. Í tölvupósti 1. ágúst 2016 frá framkvæmdastjóra markaðssviðs Evron Foods Ltd. til stefnda er vísað til fundar þeirra í Chicago þar sem óuppgerð skuld EK 1923 ehf. við félagið hefði meðal annars verið rædd. Í póstinum var óskað eftir aðstoð stefnda við að leysa málið. Af gögnum máls má ráða að stefndi framsendi þennan tölvupóst til F-kk-ef F-kk-ef daginn eftir, 2. ágúst 2016, með þeim skilaboðum að hann hefði aldrei móttekið það sem hann hefði áður beðið um. Í póstinum óskaði hann eftir því að honum yrði sent það samdægurs. Síðar sama dag sendi F-kk-nf tölvupóst til G-kk-ef H-kk-ef, með afriti á stefnda, þar sem farið var yfir stöðu mála gagnvart meðal annars Evron Foods Ltd. Í póstinum kemur meðal annars fram að Evron Foods Ltd. ætti að geta „sótt sitt“ í gegnum „process nauðasamninga og séð til með hvað fæst upp í kröfuna þar“. Þar kom jafnframt fram að í félaginu væru til um 10 milljónir króna í lausafé, en stjórn félagsins þyrfti taka ákvörðun um hvernig þeim fjármunum yrði ráðstafað.

13 Í tölvupósti 5. ágúst 2016 til F-kk-ef F-kk-ef óskaði S-kk-nf B-kk-nf, stjórnarmaður EK 1923 ehf., eftir því að gengið yrði frá greiðslu á meðal annars umræddri skuld við Evron Foods Ltd. Í framhaldi af því hafði F-kk-nf milligöngu um að gengið var frá greiðslu skuldarinnar 11. ágúst sama ár.

14 Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi kom fram hjá F-kk-þgf F-kk-þgf að G-kk-nf H-kk-nf hefði óskað eftir því munnlega við sig að reikningurinn frá Evron Foods Ltd. yrði greiddur en að hann hefði ákveðið að kalla eftir formlegri staðfestingu á heimild til greiðslunnar frá S-kk-þgf B-kk-þgf sem stjórnarmanni félagsins. Í skýrslu F-kk-ef kemur fram að þótt engin bein fyrirmæli hefðu komið frá stefnda til sín hefði hann talið ljóst að reikningurinn hefði verið greiddur „að tilhlutan og að ósk stefnda S-kk-ef“ þar sem hann „náttúrlega réði fyrirtækinu, það var eiginlega enginn annar sem gat … gefið fyrirmælin um það“. F-kk-nf bar á sama veg hjá skiptastjóra við skýrslutöku 21. september 2017.

15 G-kk-nf H-kk-nf neitaði í skýrslutöku fyrir héraðsdómi að hafa gefið framangreind fyrirmæli. Í skýrslu hans kom fram að F-kk-nf hefði verið mjög sjálfstæður í störfum og að hann hefði haft prókúruumboð fyrir félagið og þar með heimild til að gera upp við einstaka kröfuhafa. G-kk-nf kannaðist ekki við að hafa gefið nein slík fyrirmæli.

16 Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi kvaðst stefndi ekki muna eftir því að hafa gefið nein „bein fyrirmæli“ um uppgjör við birgja EK 1923 ehf. Kom fram í skýrslu hans að við fyrrgreinda sölu vörubirgðanna hefði verið útfrá því gengið að skuldir við birgja yrðu gerðar upp og hefði verið lögð áhersla á það.

17 S-kk-nf B-kk-nf var einn stjórnarmaður EK 1923 ehf. á þeim tíma sem skuldin við Evron Foods Ltd. var greidd 11. ágúst 2016. Samkvæmt tilkynningu sem barst fyrirtækjaskrá 9. maí 2016 tók hann við sem stjórnarmaður í félaginu af stefnda 3. maí sama ár, sem var daginn eftir að gert hafði verið árangurslaust fjárnám hjá því. Í skýrslutöku hjá skiptastjóra 25. október 2016 kom fram að hann hefði tekið að sér stjórnarmennskuna sem „greiða“ fyrir stefnda. Í skýrslutökunni staðfesti S-kk-nf að á þeim tíma sem hann hefði verið stjórnarmaður í félaginu hefði hann „ekkert verið inni í rekstri félagsins“. Greindi hann frá því að F-kk-nf F-kk-nf hefði „séð um reksturinn alfarið“ en hann hefði átt „einhver lítilsháttar samskipti við hann“, nánar tiltekið í gegnum eitt eða tvö tölvuskeyti. Sagðist hann hins vegar ekki hafa verið í neinum samskiptum við stefnda vegna starfa sinna sem stjórnarmaður. Í skýrslutöku hjá skiptastjóra 8. febrúar 2018 sagðist hann ekkert þekkja til samninga félagsins við Parlogis ehf. og að hann hefði ekki þekkt neitt til skuldar félagsins við Evron Foods Ltd. eða aðra vörubirgja. Kvaðst hann ekki muna eftir því hvort hann hefði beðið um að sá reikningur yrði greiddur. Þá kvaðst hann heldur ekki muna eftir tölvupósti 5. ágúst 2016 sem bar með sér að vera frá honum til F-kk-ef F-kk-ef, þar sem óskað hefði verið eftir því að reikningurinn við Evron Foods Ltd. yrði greiddur. Hann kvað hins vegar ljóst að pósturinn hefði verið sendur af honum þótt hann myndi ekki eftir honum. Bókað var sérstaklega eftir honum í skýrslu skiptastjóra 8. febrúar 2018 að hann hlyti að hafa „fengið sérstakar leiðbeiningar um það að það yrði að greiða þessar kröfur E-x-x og S-x-x“, þar sem „hann hafi ekkert vitað um þessar kröfur“.

18 S-kk-nf gaf skýrslu fyrir Landsrétti þar sem hann staðfesti undirritun sína á fyrrgreindar skýrslur hjá skiptastjóra annars vegar 25. október 2016 og hins vegar 8. febrúar 2018. Spurður um samskipti sín við F-kk-þf F-kk-þf sagðist hann lítið muna eftir þeim en staðfesti að hann hefði sent honum tölvupóst 5. ágúst 2016 þar sem hann hefði óskað eftir því að gengið yrði frá greiðslum til meðal annars Evron Foods Ltd. Aðspurður kvaðst hann ekki muna hvernig það hefði komið til að hann bað F-kk-þf um að greiða þessa reikninga í ljósi fyrri skýrslu hans hjá skiptastjóra um að hann hefði hvorki séð þá né verið neitt inn í rekstri félagsins. Kvað hann mögulegt að F-kk-nf F-kk-nf hefði beðið hann um að senda þennan tölvupóst.

19 Með bréfi 31. október 2016 lýsti áfrýjandi yfir riftun á umræddri greiðslu EK 1923 ehf. til Evron Foods Ltd. og krafðist endurgreiðslu. Með bréfi 2. maí 2017 var riftuninni og endurgreiðslukröfunni mótmælt af hálfu Evron Foods Ltd. með vísan til þess að fyrirsvarsmenn félagsins hefðu hvorki vitað né mátt vita af gjaldþrotabeiðni félagsins, sbr. skilyrði 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Í kjölfarið var sú ákvörðun tekin af hálfu áfrýjanda að fylgja málinu ekki eftir gagnvart Evron Foods Ltd. en beina í þess stað skaðabótakröfu að stefnda.

Niðurstaða

20 Eins og rakið er í lýsingu á málsatvikum kvaðst S-kk-nf B-kk-nf hafa tekið að sér að vera stjórnarmaður í EK 1923 ehf. í stað stefnda í greiðaskyni við hann. Hann kvaðst ekkert hafa verið inni í rekstri félagsins þann tíma sem hann sat sem stjórnarmaður og ekkert hafa þekkt til skulda félagsins við Evron Foods Ltd. eða aðra vörubirgja. Þrátt fyrir það liggur fyrir að hann sendi tölvupóst til F-kk-ef F-kk-ef 5. ágúst 2016 þar sem hann óskaði sérstaklega eftir því að skuldin við Evron Foods Ltd. yrði gerð upp. Í skýrslu skiptastjóra 8. febrúar 2018 var eins og fyrr greinir bókað sérstaklega eftir S-kk-þgf að hann hljóti að hafa „fengið sérstakar leiðbeiningar um það að það yrði að greiða þessar kröfur E-x-x og S-x-x“, þar sem „hann hafi ekkert vitað um þessar kröfur“.

21 Af milliliðalausum samskiptum stefnda við F-kk-þf F-kk-þf og samskiptum hans við framkvæmdastjóra markaðssviðs Evron Foods Ltd., sem nánar er lýst í 12 málsgrein, má ráða að hann lagði áherslu á að skuldin við Evron Foods Ltd. yrði greidd. Hafði hann augljósa viðskiptalega hagsmuni af því uppgjöri í ljósi eignarhalds síns á Stjörnunni ehf. í gegnum Leiti eignarhaldsfélag ehf.

22 Fyrir liggur að F-kk-nf F-kk-nf, sem hafði milligöngu um uppgjör skuldarinnar, leit svo á að stefndi hefði í reynd gefið fyrirmæli um greiðslu skuldarinnar þótt tölvupóstur með beiðni um greiðsluna hafi borist frá S-kk-þgf B-kk-þgf stjórnarmanni sem hafði fram að því engin afskipti haft af rekstri félagsins.

23 Með hliðsjón af framangreindu og málsatvikum eins og þeim er lýst hér að framan í heild verður lagt til grundvallar að stefndi hafi í skjóli eignarhalds síns í EK 1923 ehf., í gegnum Leiti eignarhaldsfélag ehf., með beinum eða óbeinum hætti gefið fyrirmæli í ágúst 2016 um að skuldin við Evron Foods Ltd. yrði greidd. Þótt stefndi hafi ekki verið stjórnarmaður í EK 1923 ehf. þegar fyrirmælin voru gefin liggur fyrir að stjórnarmaður félagsins sótti umboð sitt til hans sem eina eiganda félagsins. Samkvæmt því var hann í aðstöðu í skjóli eignarhalds síns til að hafa fyrrgreind áhrif á ákvarðanatöku innan félagsins.

24 Á þeim tíma sem stefndi gaf fyrirmæli um greiðslu skuldarinnar bjó hann yfir upplýsingum um að EK 1923 ehf. væri ógjaldfært en hann staðfesti í skýrslutöku hjá skiptastjóra 11. nóvember 2016 að hann hefði vitað af árangurslausu fjárnámi sem gert var hjá félaginu 2. maí 2016 og að lögð hefði verið fram krafa um gjaldþrotaskipti á félaginu 9. maí sama ár.

25 Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að stefndi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti valdið áfrýjanda tjóni sem nam fjárhæð millifærslunnar 2.227.593 krónum. Tjónið varð við framkvæmd millifærslunnar en fyrir liggur að Evron Foods Ltd. hefur neitað endurgreiðslu á þeim grundvelli að fyrirsvarsmenn félagsins hafi hvorki vitað né mátt vita um ógjaldfærni félagsins á þeim tíma sem greiðslan átti sér stað, sbr. skilyrði 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991. Í þessu ljósi verður fallist á skaðabótakröfu áfrýjanda eins og hún er fram sett.

26 Eftir úrslitum máls verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað vegna meðferðar máls í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði áfrýjanda, þrotabúi EK 1923 ehf., 2.226.793 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 11. ágúst 2016 til 14. júní 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.200.000 krónur í málskostnað fyrir héraði og Landsrétti.