150/2018

Útdráttur

S var sakfelldur fyrir húsbrot og líkamsárás með því að hafa ruðst heimildarlaust inn í íbúð A og B og veist þar að A með nánar tilgreindum afleiðingum. Voru brot hans talin varða við 231. gr. og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var S sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 90/2002 með því að hafa sýnt af sér ógnandi og vanvirðandi háttsemi gagnvart börnunum C og D í umrætt sinn. Með brotum sínum rauf S skilorð eldri dóms og var dómurinn því tekinn upp og honum gerð refsing í einu lagi samkvæmt 60. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að háttsemi S hefði verið án nokkurs tilefnis og að hann ætti sér engar málsbætur. Háttsemin hefði beinst að mikilsverðum hagsmunum og var til þess fallin að skapa töluverða hættu á tjóni á líkama og sál brotaþola. Þá var litið til þess að S hefði endurtekið sætt refsingu fyrir ofbeldisbrot. Að þessu gættu og með vísan til 1., 3. og 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga var refsing S ákveðin fangelsi í fimm mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A, B, C og D miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 28. desember 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 21. nóvember 2017 í málinu nr. S71/2016. 2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða, þyngingar refsingar og að ákærði verði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar í málinu.

3 Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að refsing verði látin niður falla. Verði honum gerð refsing í málinu krefst hann vægustu refsingar sem lög heimila og að hún verði alfarið skilorðsbundin. Þá krefst hann þess aðallega að miskabótakröfum verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar. Loks krefst hann þess að málsvarnarlaun til handa skipuðum verjanda hans verði greidd úr ríkissjóði.

4 Brotaþolar hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti og verður því litið svo á að þeir krefjist staðfestingar á einkaréttarkröfum sínum, sbr. 208. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er enn fremur gerð grein fyrir skýrslu ákærða og vitnisburði vitna fyrir héraðsdómi. Lýtur ágreiningur málsins að 2., 3. og 5. ákærulið í ákæru sem gefin var út á hendur ákærða 12. desember 2016 þar sem hann er borinn sökum um húsbrot, líkamsárás og brot gegn 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 90/2002. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var hljóðupptaka af framburði vitnanna A og B spiluð sem og hljóð og myndupptaka af framburði vitnanna C og D sem þau gáfu í Barnahúsi.

Niðurstaða

6 Ómerkingarkrafa ákærða er á því reist að héraðsdómur hafi átt að vera fjölskipaður samkvæmt þágildandi 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, þar sem fyrir hafi legið að niðurstaða málsins myndi að verulegu leyti ráðast af mati á munnlegum vitnisburði fyrir dómi. Samkvæmt ákvæðinu var dómstjóra heimilt en ekki skylt að ákveða að þrír héraðsdómarar skipuðu dóm í málinu ef sýnt væri að niðurstaða kynni að verulegu leyti að ráðast af mati á sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Vitni höfðu að mestu borið á sama veg um atvik við lögreglurannsókn er málið kom til kasta héraðsdóms auk þess sem aflað hafði verið frekari gagna sem vörpuðu ljósi á atvik. Eins og málið var vaxið er ekki efni til þess að hnekkja því mati dómstjóra að sitja einn í dómi í málinu í samræmi við meginreglu 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008. Þá er til þess að líta að Landsréttur, sem er fjölskipaður, endurskoðar niðurstöður sem reistar eru á mati á sönnunargildi gagna og munnlegs framburðar fyrir héraðsdómi, sbr. clið 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008. Í þessu ljósi ber að hafna ómerkingarkröfu ákærða.

7 Til stuðnings sýknukröfu ákærða er því haldið fram að hann hafi hlotið alvarlega áverka í átökum við A. Um þá áverka vísar hann til sjúkragagna um komu hans á Heilbrigðisstofnun […] 21. september 2016. Þar var ákærði greindur með brot á vinstra kinnbeini auk þess sem brot var í augnbotni vinstra megin. Í læknisvottorði um komu ákærða á Heilbrigðisstofnun […], strax í kjölfar atvika 15. september 2016, er gerð grein fyrir þeim skurðum sem voru á ákærða en upplýst er að þá hlaut hann þegar hann rak hægri höndina inn um rúðu á útidyrahurð inn í íbúð brotaþola. Í vottorðinu er einnig vikið að því að ákærði hafi verið með blóð við nef og mar neðan við vinstra augað en að hann hafi ekki viljað láta skoða það. Hafi hann kvartað þegar reynt var að þrífa blóð í andliti hans. Þessi gögn styðja það að ákærði hafi hlotið framangreinda áverka vinstra megin á kinnbeini og í augnbotni kvöldið 15. september 2016.

8 Í lögregluskýrslu sem tekin var af ákærða 16. september 2016 lýsti hann atvikum á þann veg að A hefði skellt hurðinni á sig og að hún hefði farið á hausinn á sér. Hafi hann þá farið með „höndina inn í rúðuna“ og hann fallið á gólfið og rotast en aldrei farið inn í íbúðina. Þessi lýsing fær engan veginn samrýmst framburði vitna af atvikum eða aðstæðum á vettvangi þar sem blóð úr ákærða var víða um íbúðina. Fyrir dómi gat ákærði ekki greint frá atvikum „vegna óminnis og ruglings í höfðinu“. Ákærði hefur því sjálfur ekki getað varpað ljósi á hvernig hann hlaut þá áverka sem hann var greindur með 21. september 2016. Í framburði vitna kom ekkert fram sem getur skýrt þá áverka. Ekki liggur því fyrir að áverkarnir eigi rætur að rekja til árásar A á ákærða sem hann hafi þurft að verjast, eins og ákærði telur að hafi gerst, þó að ekki sé hægt að útiloka að hann hafi hlotið þá við átökin sem hófust þegar A hugðist vísa honum út úr íbúðinni.

9 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er á það fallist að sannað sé að ákærði hafi ruðst í heimildarleysi inn í íbúð brotaþola að kvöldi fimmtudagsins 15. september 2016, eins og hann er borinn sökum um í 2. ákærulið. Með því gerðist hann sekur um húsbrot samkvæmt 231. gr. almennra hegningarlaga. Þá er með vísan til röksemda í hinum áfrýjaða dómi á það fallist að færðar hafi verið sönnur á að ákærði hafi í kjölfar húsbrotsins ráðist á brotaþola A, fellt hann í gólfið og slegið hann í höfuð og andlit, eins og hann er sakaður um í 3. ákærulið, með þeim afleiðingum sem þar er lýst, en ákæruvaldið unir niðurstöðu héraðsdóms um sýknu ákærða af því að hafa slegið brotaþola í hálsinn. Með vísan til þess sem að framan greinir er jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ekki sé unnt að finna því stoð í málinu að háttsemi ákærða hafi helgast af neyðarvörn samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga eða að atvik hafi verið með þeim hætti sem lýst er í 2. mgr. sömu greinar. Ber því einnig að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga samkvæmt 3. ákærulið.

10 Í 5. ákærulið er ákærði borinn sökum um brot gegn 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 90/2002 með því að hafa sýnt af sér ógnandi og vanvirðandi háttsemi gagnvart börnunum C og D og valdið þeim mikilli hræðslu og andlegu áfalli. Í 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga segir að hver sem beitir barn andlegum eða líkamlegum refsingum, hótunum eða ógnunum eða sýnir af sér aðra vanvirðandi háttsemi gagnvart barni skuli sæta sektum eða fangelsi allt að þremur árum. Ákærði var […] brotaþola og hlaut að vera meðvitaður um að börnin væru inni í íbúðinni þegar hann ruddist þangað inn og réðst síðan á föður þeirra þegar hann reyndi að koma ákærða út. Þessi háttsemi var til þess fallin að valda börnunum, sem þá voru tæplega […] og […] ára gömul og urðu vitni að atvikum, ótta og áhyggjum. Með framlögðum gögnum um líðan þeirra og framburði foreldra þeirra fyrir dómi er jafnframt upplýst að þau hafi upplifað hræðslu og öryggisleysi í kjölfar hegðunar ákærða. Er á það fallist að með framangreindri háttsemi hafi ákærði sýnt af sér ógnandi og vanvirðandi háttsemi gagnvart börnunum þannig að varði við framangreint ákvæði barnaverndarlaga. Verður hann því einnig sakfelldur fyrir brot gegn því ákvæði.

11 Ákærði hefur samkvæmt framansögðu verið fundinn sekur um húsbrot samkvæmt 231. gr. almennra hegningarlaga, líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. sömu laga og brot gegn 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi rauf ákærði skilorð dóms Héraðsdóms Reykjaness 20. maí 2016 þar sem honum var gert að sæta fangelsi í 30 daga fyrir líkamsárás, skilorðsbundið í tvö ár. Samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga ber að taka þá refsingu upp og dæma brot ákærða í einu lagi eftir reglum 77. gr. sömu laga þannig að þau séu öll tekin til greina.

12 Samkvæmt því sem fyrir liggur um aðdraganda átakanna milli ákærða og brotaþola er ekki efni til þess að þau atriði sem greinir í 1. eða 4. tölulið 1. mgr. 74. gr., 75. gr. eða 3. mgr. 218. gr. c í almennum hegningarlögum hafi áhrif við ákvörðun refsingar ákærða eins og vísað hefur verið til af hans hálfu. Háttsemi ákærða var án nokkurs tilefnis og á hann sér engar málsbætur. Beindist hún að mikilsverðum hagsmunum og var til þess fallin að skapa töluverða hættu á tjóni á líkama og sál brotaþola. Með vísan til 61. gr. almennra hegningarlaga hefur skilorðsdómurinn 20. maí 2016 ekki ítrekunaráhrif samkvæmt 1. mgr. 218. gr. c í almennum hegningarlögum eins og gengið er út frá í héraðsdómi. Hins vegar er til þess að líta að ákærði hefur endurtekið sætt refsingu fyrir ofbeldisbrot. Í þessu ljósi og með vísan til 1., 3. og 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, er refsing ákærða, sem ákvarðast að teknu tilliti til fyrrgreindrar 60. og 77. gr. sömu laga, hæfilega ákveðin fangelsi í fimm mánuði. Í ljósi sakaferils ákærða er ekki efni til þess að skilorðsbinda refsinguna.

13 Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfur brotaþola og sakarkostnað í héraði eru staðfest.

14 Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf Þ-kk-nf F-kk-nf, sæti fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfur brotaþola og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 672.317 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 620.000 krónur.