517/2022

Útdráttur

A ehf. höfðaði mál gegn B og krafðist endurgreiðslu tiltekinnar fjárhæðar sem hafði verið millifærð af bankareikningum A ehf. á bankareikning B með fjölmörgum millifærslum. Héraðsdómur féllst á með A ehf. að greiðslurnar hafi falið í sér ólögmæta lánveitingu til B, sbr. 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, og var B gert að endurgreiða fjárhæðina. Í dómi héraðsdóms var meðal annars vísað til þess að umræddar greiðslur hafi runnið af bankareikningi A ehf. inn á bankareikning B sem hafi ekki tekist að sanna að hann ætti launakröfur á hendur A ehf. né að greiðslurnar hafi verið vegna útlagðs kostnaðar. Þá var málsástæðu B um tómlæti hafnað. Fyrir Landsrétti var meðal annars deilt um hver hafi annast fjármál A ehf. Landsréttur taldi sannað að B hafi sem starfsmaður A ehf. haft fjármál félagsins á sinni könnu og jafnframt að hann hafi haft aðgang að bankareikningi þess. Þá taldi Landsréttur sannað að B hafi fengið greidda umrædda fjármuni og að hann hafi í flestum tilvikum sjálfur greitt þá fjármuni inn á eigin bankareikning. B hafi ekki axlað sönnunarbyrði fyrir því að greiðslurnar væru samþykkt rekstrarútgjöld eða fyrir fram greidd laun. Loks taldi Landsréttur ósannað að B hafi átt kröfu á A ehf. til skuldajafnaðar. Að öðru leyti var hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsendna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 10. ágúst 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 15. júlí 2022 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Til vara krefst áfrýjandi þess að kröfur stefnda verði lækkaðar verulega. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að áfrýjanda verði gert að greiða honum 18.427.425 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.165.511 krónum frá 31. desember 2018 til 31. desember 2019, en af 15.239.595 krónum frá þeim degi til 31. júlí 2020 en af 18.427.425 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann staðfestingar á málskostnaðarákvörðun hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Svo sem þar kemur fram gerir stefndi kröfu um að áfrýjandi endurgreiði lán sem félagið hafi veitt honum á árunum 2018 til 2020. Áfrýjandi reisir vörn sína á því að greiðslurnar frá stefnda á framangreindu tímabili hafi ekki verið ólögmæt lánveiting sem hafi farið í bága við ákvæði 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög heldur hafi þar verið um að ræða fyrirframgreiðslur launa og endurgreiðslur á útlögðum kostnaði sem hann hafi lagt út fyrir fyrirtækið.

5

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á endurgreiðslukröfu stefnda að fjárhæð 19.447.660 krónur auk þess sem áfrýjandi var dæmdur til greiðslu dráttarvaxta og málskostnaðar. Niðurstaðan byggðist á því að sannað væri að umræddar greiðslur hefðu runnið af bankareikningi fyrirtækisins inn á bankareikning áfrýjanda. Áfrýjanda hefði hvorki tekist að sanna að hann ætti launakröfur á hendur félaginu né að greiðslurnar væru vegna útlagðs kostnaðar í tengslum við rekstur stefnda. Þá var málsástæðu áfrýjanda um tómlæti hafnað.

6

Fyrir Landsrétti lækkaði stefndi höfuðstól kröfu sinnar í 18.427.425 krónur.

Fyrirsvarsmaður stefnda og fyrrverandi eiginkona áfrýjanda, H, kom fyrir Landsrétt og gaf viðbótarskýrslu. Í skýrslu hennar kom meðal annars framað eftir uppkvaðningu héraðsdóms hafi fyrirsvarsmaður stefnda og bókari greint betur yfirlit sem áfrýjandi lagði fram í málinu um þær greiðslur sem hann telur sig hafa innt af hendi í þágu rekstrar félagsins. Þær hafi tekið allar færslur á yfirlitinu sem hugsanlega gætu tengst rekstri félagsins og dregið þær frá kröfunni þótt áfrýjandi hefði ekki lagt fram kvittanir til félagsins sem staðfestu greiðslu þessa kostnaðar.

7

Áfrýjandi hefur lagt ný gögn fyrir Landsrétt. Þar er að finna innheimtubréf áfrýjanda til C ehf., þar sem hann gerir kröfu um greiðslu ógreiddra launa fyrir tímabilið febrúar 2018 til október 2020, auk samskipta við lögmann áfrýjanda vegna þeirrar innheimtu.

Stefndi lagði fram skjöl með upplýsingum um þær greiðslur áfrýjanda sem hefðu leitt til lækkunar á kröfugerð félagsins fyrir Landsrétti og yfirlit yfir færslur á sameiginlegum viðskiptareikningi áfrýjanda og eiginkonu hans hjá stefnda á árunum Niðurstaða

8

Stefndi hefur til stuðnings kröfu sinni lagt fram yfirlit yfir allar færslur sem félagið greiddi inn á bankareikning áfrýjanda á tímabilinu janúar 2018 til júlí 2020 auk útprentunar á upplýsingum um hverja færslu frá Arion banka. Áfrýjandi hefur ekki gert athugasemdir um að tilteknar færslur séu rangar þótthann telji hugsanlegt að svo sé. Verður því að leggja til grundvallar að sannað sé að stefndi hafi greitt áfrýjanda umræddar fjárhæðir. Við skoðun á yfirlitunum sést að í nánast öllum tilvikum er um að ræða greiðslur að sléttri fjárhæð sem nema þúsundum króna.

9

Í málinu er deilt um það hver hafi annast fjármál stefnda en fyrirsvarsmaður og eigandi stefnda ber að áfrýjandi hafi séð um fjármál fyrirtækisins í samstarfi við bókara þess.

Áfrýjandi andmælir þessu og byggir á því að fyrrverandi eiginkona hans sem sé eigandi fyrirtækisins, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi hafi borið ábyrgð á og séð um fjármálin. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi bar bókari stefnda fyrir héraðsdómi að áfrýjandi hefði alfarið séð um fjármál stefnda og gefið henni fyrirmæli. Þá staðfesti hún að áfrýjandi hefði haft aðgang að bankareikningi félagsins og annast greiðslur. Áfrýjandi hefur viðurkennt að hafa innt af hendi einhverjar greiðslur út af bankareikningi félagsins. Framburður áfrýjanda í héraði um það hvort og þá í hve miklum mæli hann hafi greitt eða gefið bókara félagsins fyrirmæli um greiðslur er mjög óskýr. Framburður bókarans er á hinn bóginn mjög skýr að þessu leyti og trúverðugur. Samkvæmt þessu er sannað að áfrýjandi hafi sem starfsmaður stefnda haft fjármál fyrirtækisins á sinni könnu og jafnframt að hann hafi haft aðgang að bankareikningi stefnda. Þá verður lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi í flestum tilvikum sjálfur greitt fjármuni af bankareikningi félagsins inn á eigin bankareikning.

10

Til stuðnings sýknukröfu sinni bendir áfrýjandi á að í ársreikningum stefnda fyrir árin 2018 og 2019 sé ekki getið um neina skuld stjórnenda eða tengdra aðila við félagið.

Það hafi ekki verið fyrr en í ársuppgjöri fyrir árið 2020 sem gert var eftir samvistaslit þeirra hjóna sem tilgreind hafi verið sérstök krafa á hendur hluthöfum og stjórnendum félagsins. Þetta styðji málatilbúnað hans um að það hafi verið skilningur allra að greiðslur sem hafi runnið til hans á árunum 2018 og 2019 hafi verið fyrirframgreidd laun eða endurgreiðsla kostnaðar. Svo sem áður er getið lagði stefndi fyrir Landsrétt yfirlit yfir viðskiptareikning fyrirsvarsmanns stefnda og áfrýjanda hjá félaginu fyrir árin 2018, 2019 og 2020. Reikningurinn er nr. 9340 í bókhaldi félagsins og er auðkenndur „[...] - einkakostn.“ Yfirlitin gefa til kynna að í árslok 2018 hafi skuld á reikningnum verið 20.894.904 krónur, 15.931.786 krónur í árslok 2019 og 21.711.600 krónur þann 22. september 2020. Fyrirsvarsmaður stefnda ber að eftir að henni varð ljóst sumarið 2020 að áfrýjandi hefði greitt sér mikla fjármuni út úr félaginu án hennar vitneskja hafi hún látið vinna sundurliðað yfirlit yfir þær greiðslur sem færðar voru á þennan sameiginlega viðskiptareikning svo unnt væri að átta sig á því hversu mikið áfrýjandi hefði greitt sér út úr félaginu. Það yfirlit sé grundvöllur að kröfunni sem gerð er í málinu.

11

Sannað er að áfrýjandi hafi fengið greidda þá fjármuni frá stefnda sem liggja að baki kröfu félagsins og að hann hafi í flestum tilvikum sjálfur greitt fjármunina inn á eigin bankareikning. Eins og aðstæðum er hér háttað hvílir sönnunarbyrðin fyrir því að greiðslurnar séu samþykkt rekstrarútgjöld fyrirtækisins á áfrýjanda. Greiðslurnar eru fjölmargar og eins og áður sagði er þar nánast í öllum tilvikum um að ræða sléttar tölur. Veita yfirlitin því ekki stuðning þeirri málsástæðu áfrýjanda að um hafi verið að ræða endurgreiðslur á útlögðum kostnaði fyrirtækisins. Þá hefur áfrýjandi ekki getað lagt fram neinar kvittanir eða önnur gögn sem leiða líkur að því að um útlagðan kostnað fyrir fyrirtækið hafi verið að ræða. Í málinu liggja fyrir skattframtöl þeirra hjóna fyrir tekjuárin 2018 og 2019 svo og launamiðar og launaseðlar sem sýna laun sem þau þáðu frá stefnda á árinu 2020. Ekki er um það deilt að áfrýjandi hefur fengið greidd þau laun sem þar er getið. Þótt áfrýjandi hafi fengið greidd hærri laun hjá fyrrverandi vinnuveitanda og að stefndi hafi innheimt samsvarandi verktakagreiðslur á árunum 2018 til 2020 vegna vinnuframlags áfrýjanda hjá stefnda, liggur samkvæmt framangreindu fyrir að þau hjónin hafi ákveðið hverjar launagreiðslur þau skyldu fá frá fyrirtækinu á hverjum tíma. Í þessu ljósi verður að hafna málsástæðum áfrýjanda um að skuld hans á viðskiptareikningi hjá félaginu megi rekja til fyrir fram greiddra laun til hans eða greiðslna hans á útlögðum kostnaði. Með sömu rökum er hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að hann eigi kröfur á stefnda vegna ógreiddra launa til skuldajafnaðar við kröfur stefnda.

12

Að öllu framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að líta beri á greiðslur stefnda til áfrýjanda á árunum 2018 til 2020 sem stefndi endurkrefur áfrýjanda um sem ólögmætt lán í skilningi 1. mgr. 79. gr. laga nr. 138/1994.

13

Í ljósi breytingar á kröfu stefnda fyrir Landsrétti verður áfrýjanda gert að greiða stefnda 18.427.425 krónur ásamt dráttarvöxtum svo sem nánar er getið í dómsorði.

Málskostnaðarákvörðun hins áfrýjaða dóms verður staðfest.

14

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar er kveðið á um í dómsorði.

Dómsorð :

Áfrýjandi, B, greiði stefnda, A ehf., 18.427.425 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.165.511 krónum frá 31. desember 2018 til 31. desember 2019, en af 15.239.595 krónum frá þeim degi til 31. júlí 2020 en af 18.427.425 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.