731/2019

Útdráttur

F ehf. höfðaði mál gegn G ehf. o.fl. og krafðist þess að ógilt yrði með dómi nánar tilgreint byggingarleyfi sem var gefið út af byggingarfulltrúanum í Reykjavík. Þá krafðist F ehf. þess að felld yrði úr gildi samþykkt byggingarfulltrúans fyrir veitingu leyfisins sem og staðfesting umhverfis og skipulagsráðs og borgarráðs á þeirri samþykkt. Í dómi Landsréttar var þeim málatilbúnaði F ehf. hafnað að beita ætti reglum laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús og 1. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki um álitaefnið þannig að skylt hefði verið að afla samþykkis F ehf. fyrir þeim framkvæmdum sem heimilaðar voru og að sama skylda hefði verið fyrir hendi samkvæmt almennum reglum um sérstaka sameign. Því var jafnframt hafnað að byggingarleyfið styddist ekki við lögmætt deiliskipulag, að það færi í bága við skilyrði sem uppfylla þyrfti samkvæmt því og að heimild Reykjavíkurborgar fyrir framkvæmdunum hefði verið bundin því skilyrði samkvæmt deiliskipulagi eða atvikum í aðdraganda þess að það hefði öðlast gildi að F ehf. veitti samþykki sitt fyrir þeim. G ehf. o.fl. voru því sýknaðir af kröfum F ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 4. nóvember 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. október 2019 í málinu nr. E2410/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þann veg að „felld verði úr gildi samþykkt byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 18. júlí 2017 um veitingu byggingarleyfis til stefndu til að byggja nýja tveggja hæða bílgeymslu á lóðinni nr. 16A við Grensásveg og staðfesting umhverfis og skipulagsráðs 16. ágúst 2017 og staðfesting borgarráðs 17. ágúst 2017 á þeirri samþykkt, og að jafnframt verði ógilt með dómi byggingarleyfi til handa stefndu sem var gefið út 8. janúar 2018 á grundvelli þeirra samþykkta“. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefjast þeir málskostnaðar úr hendi áfrýjanda.

4 Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 9. janúar 2020 var bú iborgar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt 3. mgr. 23. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála tók þrotabúið þá við aðild málsins, sbr. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

5 Stefndi Leiguafl hf. hefur tekið við aðild málsins af Hverasól ehf. í kjölfar samruna félaganna í nóvember 2019.

6 Dómendur fóru á vettvang 16. nóvember 2020.

Málsatvik

7 Málsatvikum og málsástæðum aðilanna er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er nánar rakið snýst ágreiningur málsaðila að meginstefnu til um það hvort borið hafi að afla samþykkis áfrýjanda fyrir útgáfu leyfis af hálfu Reykjavíkurborgar 8. janúar 2018 til handa stefndu til að byggja nýja tveggja hæða bílgeymslu á lóð nr. 16A við Grensásveg í Reykjavík. Er mál þetta eitt þriggja mála sem áfrýjandi hefur höfðað til ógildingar á jafn mörgum byggingarleyfum sem gefin hafa verið út með stoð í deiliskipulagi sem öðlaðist gildi 2. mars 2017. Segir í auglýsingu um deiliskipulagið í Bdeild Stjórnartíðinda að það taki til „lóðarinnar nr. 16A við Grensásveg og 3739 við Síðumúla“ í Reykjavík. Í því felist að byggja við og breyta nýtingu núverandi húsnæðis á lóðinni sem nýtt verði fyrir íbúðir, hótel og skrifstofu og þjónustustarfsemi.

8 Stefndu Grensásvegur 16A ehf. og Leiguafl hf. eru eigendur bílastæðahússins og er eignarhlutur þess fyrrnefnda 58,8% og þess síðarnefnda 41,2%. Byggir áfrýjandi á því að lögvarðir hagsmunir hans, sem eins eiganda hússins að Síðumúla 37 og í ljósi tilgreindra ákvæða í lóðarsamningi við Reykjavíkurborg, standi til þess að skylt hafi verið að afla samþykkis hans fyrir framkvæmdum sem leyfið laut að og ráðstöfun byggingarréttar sem í því fólst. Með því að það var ekki gert beri að fallast á dómkröfur hans. Að auki er sú málsástæða höfð uppi í héraðsdómsstefnu að byggingarleyfið styðjist ekki við lögmætt deiliskipulag og fari jafnframt í bága við skilyrði sem uppfylla þurfi samkvæmt því.

9 Samningur um lóðina Síðumúla 37, sem vísað er til hér að framan, er frá 12. maí 1999. Í 1. gr. hans segir meðal annars að „[lóðin] Síðumúli nr. 37, Síðumúli nr. 39 og Grensásvegur nr. 16A... er 4.484 m² að stærð.... Lóðin Síðumúli nr. 37 er hluti af þeirri lóð.“ Á þeirri lóð var á sínum tíma reist steinsteypt hús á þremur hæðum auk kjallara og er áfrýjandi eigandi 1. hæðarinnar og kjallarans. Stendur húsið eitt og sér á nyrsta hluta lóðarinnar. Er áfrýjandi eini eigandi hússins sem gert hefur athugasemdir við byggingarleyfi stefndu og framkvæmdir á grundvelli þess. Stefndu, Grensásvegur 16A ehf. og Leiguafl hf., eru eigendur annarra mannvirkja á lóðinni. Sambærilegt ákvæði er í leigusamningi um lóðina Grensásveg 16A sem einnig var undirritaður 12. maí 1999. Ekki liggur fyrir sérstakur lóðarsamningur um Síðumúla 39. Hefur sú skýring verið gefin á því að Reykjavíkurborg hafi lengst af verið eigandi húss sem reist var á þeim hluta lóðarinnar.

10 Samkvæmt framansögðu er afnotaréttur áfrýjanda og annarra eigenda hússins Síðumúla 37 og stefndu, Grensásvegar 16A ehf. og Leiguafls hf., af lóðinni í öllu falli sameiginlegur að hluta.

11 Stefndu gerðu þá kröfu við meðferð málsins í héraði að því yrði vísað frá dómi. Með úrskurði héraðsdóms, uppkveðnum 9. apríl 2019, var kröfunni hafnað. Þar sem stefndu hafa ekki gagnáfrýjað málinu fyrir sitt leyti kemur frávísunarkrafa þeirra ekki til álita við úrlausn þess hér fyrir dómi, sbr. 1. og 3. mgr. 151. gr. laga nr. 91/1991. Það stendur þó ekki í vegi fyrir því að málinu verði vísað frá héraðsdómi án kröfu ef málatilbúnaður áfrýjanda gefur tilefni til.

12 Fyrir Landsrétti hafa stefndu vísað til þess, til stuðnings frávísunarkröfu, að með því að fyrir liggi lokaúttekt 20. október 2020 á þeim framkvæmdum sem heimilaðar voru með hinu umdeilda byggingarleyfi hafi áfrýjandi ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um kröfu sína um ógildingu þess. Á þetta verður ekki fallist enda litið svo á í ljósi dómaframkvæmdar Hæstaréttar að það geti ekki staðið í vegi fyrir því að skorið verði úr um gildi byggingarleyfis þótt framkvæmdum samkvæmt því sé lokið eða þær langt komnar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 13. maí 2014 í máli nr. 265/2014.

Niðurstaða

13 Með vísan til forsendna héraðsdóms verður ekki hróflað við þeirri niðurstöðu hans að kröfugerð áfrýjanda standi því ekki í vegi að leyst verði efnislega úr öllum kröfum hans í málinu.

14 Svo sem fram er komið er kröfugerð áfrýjanda í málinu aðallega reist á því að skylt hafi verið að afla samþykkis hans fyrir þeim framkvæmdum sem heimilaðar voru með hinu umdeilda byggingarleyfi. Styður hann þennan rétt sinn með tilvísun til ákvæða laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús og almennra reglna um sérstaka sameign auk þess sem Reykjavíkurborg hafi sett það skilyrði fyrir útgáfu leyfisins að aflað yrði samþykkis áfrýjanda fyrir framkvæmdum. Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar er um nauðsyn á samþykki hans vísað til þess að vegna sjónarmiða sem byggjast á nábýlis og grenndarrétti verði honum ekki gert að þola að nýting lóðar verði með þeim hætti sem nú sé gert ráð fyrir enda feli umræddar framkvæmdir á henni í sér mikla skerðingu á réttindum hans. Stefndu halda því fram að fyrir héraðsdómi hafi áfrýjandi ekki byggt málatilbúnað sinn sjálfstætt á reglum grenndar og nábýlisréttar, það er að þær leiddu einar og sér til þess að skylt væri að leita samþykkis hans fyrir framkvæmdum, heldur eingöngu í samhengi við reglur um sameign og þá þannig að gengið væri á rétt áfrýjanda sem sameiganda eða „samlóðarhafa“ með tilliti til nábýlisréttarlegra sjónarmiða og þeirrar verndar sem hann nyti sem sameigandi eða „samlóðarhafi“ á grundvelli slíkra reglna. Sé málatilbúnaður áfrýjanda að þessu leyti í andstöðu við 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Af héraðsdómsstefnu og málatilbúnaði áfrýjanda að öðru leyti verður ekki ráðið að hann styðji kröfugerð sína sjálfstætt þeim rökum að nauðsyn á öflun samþykkis hans fyrir umræddum framkvæmdum verði leidd af reglum grenndar og nábýlisréttar og héraðsdómur ber það ekki heldur með sér að málsástæða á þessum grunni hafi verið höfð uppi í héraði. Er því að þessu leyti um nýja málsástæðu að ræða sem ekki kemst að fyrir Landsrétti, enda standa ekki lagaskilyrði til þess samkvæmt tilvitnuðu ákvæði laga nr. 91/1991 þar sem áfrýjanda var í lófa lagið að reisa kröfur sínar á henni í öndverðu.

15 Lög nr. 26/1994 hafa að geyma reglur um réttindi og skyldur eigenda fjöleignarhúsa, sem eru þannig skilgreind, að í lögunum sé átt við hvert það hús, sem skiptist í séreignir í eigu fleiri en eins aðila og í sameign, og eru þar með talin hús undir atvinnustarfsemi, sbr. 1.3. mgr. 1. gr. Af þessari grein laganna verður ekki séð að þau nái í ljósi atvika málsins til þess álitaefnis sem er til úrlausnar í því. Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laganna og athugasemdum við það ákvæði í frumvarpi því er varð að lögunum er þó ljóst að gildissvið þeirra er víðtækara en segir í 1. gr. Ákvæðið er svohljóðandi: „Þótt sambyggð eða samtengd hús teljist tvö sjálfstæð hús eða fleiri skv. 1. mgr. þá gilda ákvæði laganna eftir því sem við getur átt um þau atriði og málefni sem sameiginleg eru, svo sem lóð ef hún er sameiginleg að öllu leyti eða nokkru og um útlit og heildarsvip ef því er að skipta. Sama gildir einnig ef því er að skipta um sameiginleg málefni sjálfstæðra ótengdra fjöleignarhúsa og/eða annars konar húsa.“ Ákvæði þetta er um margt óljóst. Stefndu hafa haldið því fram að gögn málsins beri það með sér að afmörkun lóðar undir bílastæðahúsið byggist á grunnmynd byggingarnefndarteikninga sem staðfestar hafi verið af byggingarfulltrúa 31. júlí 1975 og að nýju 25. apríl 2006. Byggingarleyfið, sem áfrýjandi krefst ógildingar á, taki samkvæmt þessu og efni sínu til þess að byggð verði ný tveggja hæða bílgeymsla, sem tilheyri Grensásvegi 16A og Síðumúla 39, í stað eldri bílgeymslu. Byggingarleyfið og framkvæmdir samkvæmt því hafi þannig einskorðast við lóðarhluta sem hafi verið nýttur undir mannvirki sem fyrir var. Af hálfu áfrýjanda hefur þessu ekki verið hnekkt. Með vísan til þessa verður ekki á það fallist með áfrýjanda að reglum laga nr. 26/1994 og 1. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki verði beitt um álitaefnið, sem hér er til úrlausnar. Er þess jafnframt að gæta að önnur niðurstaða með tilliti til gildissviðs fyrrnefndu laganna fengi ekki staðist í ljósi þeirrar verndar sem eignarréttindi stefndu njóta samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar, svo sem réttilega er tiltekið í hinum áfrýjaða dómi.

16 Samningar um lóðirnar Síðumúla 37 og Grensásveg 16A frá 12. maí 1999, sem áður er getið, eru svonefndir grunnleigusamningar. Með slíkum samningi stofnast til handa leigutaka afnotaréttur sem felur í sér að honum eru heimiluð afnot af landi undir mannvirki og í flestum tilvikum einnig afnot af afmörkuðu landi umhverfis það. Með sama hætti og áfrýjandi fara stefndu, Grensásvegur 16A ehf. og Leiguafl hf., á grundvelli þessara heimilda með rétt til að ráða yfir mannvirkjum sínum á lóðinni og þar með að ákveða með hvaða hætti þau skuli nýtt. Fær engu breytt um þetta þótt sérstakur lóðarsamningur hafi ekki verið gerður um Síðumúla 39. Mögulegar takmarkanir á þessum rétti, samningsbundnar og lögbundnar, verður að meta í þessu ljósi. Þegar tekin er afstaða til þeirrar málsástæðu áfrýjanda, að skylt hafi verið samkvæmt gildandi samningi við Reykjavíkurborg um lóðina Síðumúla 37 og meginreglum eignarréttar um sérstaka sameign að afla samþykkis hans fyrir þeim framkvæmdum sem heimilaðar voru með hinu umdeilda byggingarleyfi, er sérstaklega til þess að líta að leggja verður til grundvallar að bílastæðahúsið, sem um ræðir í málinu, hafi verið reist á lóðarhluta þar sem annað mannvirki stóð áður og að stefndu hafi við þá framkvæmd í öllu falli ekki tekið til sín hluta af þeirri lóð sem ekki er ágreiningur um að hafi verið sameiginleg.

17 Samkvæmt framansögðu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ekki hafi verið sýnt fram á réttmæti þess að setja umræddum framkvæmdum stefndu samkvæmt byggingarleyfi 8. janúar 2018 þær skorður sem felast í framangreindum málatilbúnaði áfrýjanda. Verða kröfur hans því ekki teknar til greina á þessum grundvelli.

18 Að frágengnum þeim málsástæðum sem lúta að áskilnaði um samþykki áfrýjanda fyrir útgáfu byggingarleyfis, sem tekin hefur verið afstaða til hér að framan, heldur hann því fram að það styðjist ekki við lögmætt deiliskipulag og fari auk þess í bága við skilyrði sem þurfi að uppfylla samkvæmt því. Um þessa málsástæðu er í héraðsdómsstefnu aðallega látið við það sitja að vísa í kærur áfrýjanda til úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála 8. mars 2017 og 13. mars 2018. Með þessari framsetningu var farið á svig við fyrirmæli eliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar er sami háttur hafður á að þessu leyti. Í héraðsdómi er allt að einu tekin afstaða til þessarar málsástæðu áfrýjanda að teknu tilliti til þess sem fram kemur um hana í stjórnsýslukærum. Með vísan til forsendna dómsins verður ekki á það fallist með áfrýjanda að heimild Reykjavíkurborgar fyrir framkvæmdunum hafi með einum eða öðrum hætti verið bundin því skilyrði, meðal annars samkvæmt umræddu deiliskipulagi eða atvikum í aðdraganda þess að það öðlaðist gildi, að hann veitti samþykki sitt fyrir þeim. Um framangreinda málsástæðu er þess annars að gæta að með dómi í málinu verður ekki haggað við gildi deiliskipulagsins. Þá verður ekki séð að byggingarleyfið fari í bága við það. Verður samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest sú niðurstaða hans að hafna þeim málatilbúnaði áfrýjanda að ógilda beri byggingarleyfi stefndu á framangreindum forsendum.

19 Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu stefndu af öllum kröfum áfrýjanda.

20 Við ákvörðun málskostnaðar er þess að gæta að mál þetta er samkynja tveimur öðrum málum sem áfrýjandi hefur rekið í héraði og fyrir Landsrétti á hendur stefnda Grensásvegi 16A ehf. annars vegar og stefndu þrotabúi iborgar ehf. og Leiguafli hf. hins vegar en dómar í þeim eru kveðnir upp jafnhliða dómi þessum. Í ljósi þessa og málsúrslita verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem þykir hæfilega ákveðinn í einu lagi eins og nánar greinar í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndu, þrotabú iborgar ehf., Leiguafl hf. og Grensásvegur 16A ehf., eru sýknaðir af kröfum áfrýjanda, Fróða ehf.

Áfrýjandi greiði stefndu, hverjum um sig, samtals 1.400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.