708/2022

Útdráttur

A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem annars vegar var staðfestur úrskurður barnaverndarnefndar R frá september 2022 um vistun sonar A utan heimilis í allt að tvo mánuði og hins vegar heimilað að vista son A utan heimilis allt til mars 2023. Þar sem liðinn var sá tími sem mælt var fyrir um að gilda skyldi um vistun barnsins utan heimilis með framangreindum úrskurði barnaverndarnefndar R var talið að A hefði ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurðinn felldan úr gildi. Kröfu A um þann hluta vistunarinnar var því vísað af sjálfsdáðum frá Landsrétti. Á hinn bóginn staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að varnaraðila yrði veitt heimild til að vista barnið utan heimilis, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr., barnaverndarlaga allt til mars 2023.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. nóvember 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. nóvember 2022 í málinu nr. U- [...]/2022 þar sem staðfestur var úrskurður varnaraðila um vistun barns sóknaraðila utan heimilis í allt að tvo mánuði, frá 26. september 2022 að telja, auk þess sem fallist var á kröfu um heimild til að vista barnið utan heimilis til 26. mars 2023. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að vistun verði markaður skemmri tími. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Hinn 26. nóvember síðastliðinn rann út sá tveggja mánaða tími sem kveðið var á um í úrskurði varnaraðila 19. september 2022 að gilda skyldi um vistun sonar sóknaraðila utan heimilis. Hefur sóknaraðili því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurð varnaraðila felldan úr gildi og verður þeim þætti kröfugerðar sóknaraðila sem að honum lýtur vísað frá Landsrétti af sjálfsdáðum. Kemur því eingöngu til skoðunar hér fyrir dómi hvort felldur verði úr gildi sá þáttur hins kærða úrskurðar er lýtur að vistun sonar sóknaraðila utan heimils frá 26. nóvember 2022 til 26. mars 2023.

5

Atvikum málsins er lýst í hinum kærða úrskurði en við meðferð þess í héraði voru lögð fram 109 dómskjöl. Fyrir Landsrétti hefur aftur á móti aðeins lítill hluti þeirra skjala verið lagður fram. Í kæru sinni til Landsréttar gerir sóknaraðili efnislega þá athugasemd við atvikalýsingu héraðsdóms að hún hafi lokið meðferð og sé laus við löngun til fíkniefnaneyslu. Jafnframt vísar sóknaraðili til tilkynningar frá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu til barnaverndar um að hún hafi verið grunuð um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja hinn 4. október 2022 en neysla efna hafi ekki verið staðfest. Enn fremur kveðst hún ekki vera í ástarsambandi við mann sem í hinum kærða úrskurði er sagður vera kærasti hennar. Loks kveðst hún hafa verið til samvinnu við barnavernd frá byrjun júlí 2022, er lögmaður tók við hagsmunagæslu fyrir hana.

6

Engin gögn hafa verið lögð fram fyrir Landsrétti því til stuðnings að sóknaraðili hafi þegið meðferð og sé nú laus við löngun til fíkniefnaneyslu. Þá hefur varnaraðili lagt fram í málinu bréf frá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 1. desember 2022 þar sem staðfest er að próf vegna ætlaðs aksturs sóknaraðila undir áhrifum ávana- og fíkniefna og lyfja 4. október 2022 hafi gefið jákvæða svörun við tveimur efnum í blóði hennar. Jafnframt kemur fram í bréfinu að sóknaraðili hafi verið handtekin 7. október 2022 grunuð um hylmingu. Þegar húsleit á heimili hennar hafi átt að fara fram hafi sóknaraðili ekki verið heima en lögregla hafi séð inn um glugga að heimilið hafi verið „mjög sóðalegt og drasl út um allt“. Þá athugast að sóknaraðili gekkst við því í kæru sinni til Landsréttar að hafa umgengist mann, sem barnavernd ætlar kærasta hennar, og við því að hafa verið handtekin með honum er þau voru saman í bifreið. Loks hefur varnaraðili lagt fram í málinu dagála um óboðað eftirlit með heimili sóknaraðila á tímabilinu 2. til 28. nóvember 2022. Þeir sýna að sóknaraðili var ekki til samstarfs um eftirlitið á því tímabili. Varnaraðili hefur einnig lagt fyrir Landsrétt gögn um að D sálfræðingi hafi verið falið að meta forsjárhæfni sóknaraðila. Í tölvupósti frá D 28. nóvember 2022 kemur fram að sóknaraðili hafi mætt til sálfræðingsins í tengslum við gerð matsins og tjáð henni að hún væri tilbúin til að fara í fíkniefnapróf á heilsugæslu og taka þátt í umgengni við drenginn á heimili sínu undir eftirliti D. Með tölvubréfi frá lögmanni sóknaraðila 29. sama mánaðar var aftur á móti staðfest að afstaða sóknaraðila varðandi umgengni væri að öðru leyti óbreytt hvað það varðaði að hún hafnaði öllu eftirliti barnaverndar með umgengni hennar við son sinn.

7

Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að sóknaraðili hafi ekki tekið á fíknivanda sínum og jafnframt að hún hafi verið í samskiptum við mann sem einnig glími við fíknivanda og verið handtekin með honum. Þá hafi hún ekki verið til samvinnu við barnavernd við vinnslu máls hennar. Að þessu gættu og þar sem sóknaraðili hefur fyrir Landsrétti ekki mótmælt efnislega öðrum þáttum málsatvikalýsingar héraðsdóms verður hún lögð til grundvallar við úrlausn málsins.

Jafnframt vísast til hins kærða úrskurðar um málsástæður aðila.

8

Ákvæði b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga var breytt með 18. gr. laga nr. 107/2021, á þann veg að í stað þess að barnaverndarnefnd gæti úrskurðað um vistun barns utan heimilis í allt að tvo mánuði gæti barnaverndarþjónusta óskað þess við umdæmisráð barnaverndar að ráðið kvæði upp slíkan úrskurð. Gæti úrskurður þá kveðið á um vistun utan heimilis í allt að fjóra mánuði. Lög nr. 107/2021 tóku gildi 1. janúar 2022 en samkvæmt 2. mgr. 43. gr. laganna skyldu ákvæði er varða barnaverndarþjónustu og umdæmisráð barnaverndar ekki koma til framkvæmda fyrr en 28. maí 2022. Með lögum nr. 80/2022 var gildistöku lagabreytinganna enn frestað, þó ekki með þeim almenna hætti sem kveðið var um í 43. gr. laga nr. 107/2021. Þess í stað var útfært nánar hvaða þáttum breytinganna skyldi slá á frest og meðal annars tekið fram um 27. og 28. gr. barnaverndarlaga að barnaverndarnefndir skyldu úrskurða um ráðstafanir samkvæmt 27. gr. og taka ákvarðanir um málshöfðun samkvæmt 28. gr. til 1. janúar 2023, sbr. 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða II við barnaverndarlög. Með vísan til orðalags framangreinds ákvæðis II til bráðabirgða verður gagnályktað að gildistöku heimildar til að úrskurða um vistun barns utan heimilis í allt að fjóra mánuði, sbr. 18. gr. laga nr. 107/2021, hafi ekki verið frestað.

Fær það einnig stoð í ummælum í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 80/2022 þar sem fram kemur að megintilgangur þeirra sé að fresta niðurlagningu barnaverndarnefnda til 1. janúar 2023.

9

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur eins og nánar greini rí úrskurðarorði.

10

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður, en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

11

Það athugast að frágangur kærumálsgagna í máli þessu er ekki í samræmi við ákvæði 5. töluliðar 1. mgr. 5. gr. reglna Landsréttar nr. 1/2018 um kærumálsgögn í einkamálum. Er þetta aðfinnsluvert.

Úrskurðarorð :

Vísað er frá Landsrétti þeirri kröfu sóknaraðila, A, að úrskurður barnaverndarnefndar Reykjavíkur 19. september 2022, um vistun sonar hennar, C, utan heimilis í allt að tvo mánuði frá 26. september 2022, verði felldur úr gildi.

Staðfest er sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að sonur sóknaraðila skuli vistaður utan heimilis til 26. mars 2023.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef lögmanns, 300.000 krónur.