589/2018

Útdráttur

A var handtekinn vegna gruns um kynferðisbrot gegn 16 ára stúlku, í félagi við fjóra aðra menn. Hann var í haldi lögreglu í tvo sólarhringa og sætti síðan gæsluvarðhaldi í eingangrun í sex sólarhringa. Síðar var hann sýknaður af framangreindum sakargiftum. A krafði í kjölfarið Í um bætur vegna handtökunnar og gæsluvarðhaldsvistarinnar. Héraðsdómur sýknaði Í af kröfum A þar sem talið var að hann hefði sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum sem gripið var til af hálfu lögreglu auk þess sem hann hefði ekki kært gæsluvarðhaldsúrskurðinn. Í dómi Landsréttar kom fram að bótaábyrgð samkvæmt 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 væri hlutlæg. Þótti Í ekki hafa sýnt fram á að A hefði valdið eða stuðlað að þeim rannsóknaraðgerðum sem kröfur hans voru reistar á, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Ætti hann því rétt til bóta samkvæmt 1. mgr., sbr. 1. málslið 2. mgr. sömu lagagreinar. Þóttu þær hæfilega ákveðnar 1.600.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. júní 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 4.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá […] til 12. janúar 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess krefst áfrýjandi málskostnaðar á báðum dómstigum úr hendi stefnda. 3 Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann þess að dómkrafa áfrýjanda verði lækkuð og málskostnaður felldur niður.

Málsatvik

4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjandi, sem þá var […] ára, handtekinn […] vegna gruns um kynferðisbrot gegn 16 ára stúlku, í félagi við fjóra aðra menn. Lögregla krafðist þess daginn eftir fyrir héraðsdómi að honum yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli aliðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, til 15. sama mánaðar og að sæta einangrun meðan á gæsluvarðhaldi stæði. Með úrskurði héraðsdóms […] var krafa lögreglu tekin til greina, enda var ákvæði 5. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 ekki talið standa því í vegi.

5 Þann […] hafnaði héraðsdómari með úrskurði kröfu lögreglu um framlengingu gæsluvarðhalds áfrýjanda á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar […] í máli nr. […]/2014.

6 Með ákæru […] höfðaði ríkissaksóknari mál á hendur áfrýjanda og mönnunum fjórum fyrir nauðgun og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa í félagi haft margs konar kynferðismök við stúlkuna og beita við það ofbeldi og annars konar ólögmætri nauðung, auk þess að sýna af sér ósiðlegt og ruddalegt athæfi.

7 Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […] voru ákærðu sýknaðir af framangreindum sakargiftum. Var sú niðurstaða staðfest með dómi Hæstaréttar […] í máli nr. […]/2016.

8 Fyrir Landsrétt hefur verið lögð réttarsátt frá […], sem stefndi mun hafa gert við einn meðákærðu í málinu, um bætur vegna þvingunarráðstafana sem hann sætti við rannsókn þess.

Niðurstaða

9 Samkvæmt 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 á maður, sem borinn hefur verið sökum í sakamáli, rétt til bóta ef hann hefur verið sýknaður með endanlegum dómi. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar skal dæma bætur vegna aðgerða samkvæmt IX.XIV. kafla laganna, ef skilyrði 1. mgr. eru fyrir hendi. Þó má fella niður bætur eða lækka þær ef sakborningur hefur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisir kröfu sína á. Þessar reglur eru í samræmi við ákvæði 5. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944.

10 Eins og rakið hefur verið var áfrýjandi handtekinn […], sbr. XIII. kafla laga nr. 88/2008, og úrskurðaður í gæsluvarðhald tveimur dögum síðar, sbr. XIV. kafla sömu laga. Var hann í haldi lögreglu í tvo sólarhringa og sætti eftir það gæsluvarðhaldi í einangrun í sex sólarhringa, eða til […]. Bótaábyrgð samkvæmt 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 er hlutlæg. Verður réttur áfrýjanda til bóta ekki skertur þótt fullt tilefni hafi verið til aðgerða lögreglu gagnvart honum og lagaskilyrði fyrir þeim uppfyllt. Þá breytir engu í þessu sambandi þótt áfrýjandi hafi ekki kært úrskurð héraðsdóms […] til Hæstaréttar. Áfrýjandi á því rétt á bótum nema því verði slegið föstu að hann hafi valdið eða stuðlað að rannsóknaraðgerðum, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008.

11 Áfrýjandi var yfirheyrður af lögreglu í kjölfar handtöku […] og síðan í tvígang á meðan á gæsluvarðhaldi stóð, […] og […]. Af hálfu stefnda er á því byggt að áfrýjandi hafi stuðlað að rannsóknaraðgerðum sem beindust að honum með óljósum skýringum við yfirheyrslur, einkum um atvik máls í upphafi og aðdraganda atburðarins sem um ræddi. Með hinum áfrýjaða dómi var á það fallist að framburður áfrýjanda hefði ekki verið fullkomlega skýr á upphafsstigum málsins og var vísað í því sambandi til þess sem hefði komið fram við skýrslutöku […] um vitneskju hans um að félagi hans hefði „tekið upp á símann sinn“ þegar áfrýjandi hafði samfarir við stúlkuna sem í hlut átti.

12 Endurrit framangreindrar skýrslu liggur fyrir. Þar kemur fram að áfrýjandi var spurður af rannsóknarlögreglumanni hvort honum hafi verið „kunnugt um þessa upptöku“ og svaraði hann: „Nei ekki neitt. Við vorum allir að segja honum taktu þetta af og eyddu þessu skilurðu.“ Hann var því næst spurður hvort hann væri búinn að sjá upptökuna og svaraði hann því neitandi. Þegar yfirheyrandi hafði orð á því að hann hefði þurft að hugsa sig um áður en hann svaraði spurningunni sagði hann: „Já. Ég sá upptökuna.“ Greindi hann síðan frá því að þeir strákarnir hefðu séð upptökuna og beðið þann sem bar ábyrgð á henni að eyða henni, sem hann hefði gert. Að þessum ummælum virtum verður ekki fallist á það með stefnda að atvik hafi að þessu leyti verið óljós við lok skýrslutökunnar.

13 Samkvæmt framangreindu, og með hliðsjón af síðari skýrslum áfrýjanda hjá lögreglu, þykir ekki hafa verið sýnt fram á að hann hafi valdið eða stuðlað að þeim rannsóknaraðgerðum sem hann reisir kröfur sína á, sbr. 2. málslið 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008. Á hann því rétt til bóta úr hendi stefnda, samkvæmt 1. mgr., sbr. 1. málslið 2. mgr., sömu lagagreinar.

14 Áfrýjandi, sem eins og fyrr greinir var […] ára að aldri, sat í haldi lögreglu í tvo sólarhringa og síðan í gæsluvarðhaldi í einangrun í sex sólarhringa. Meðal gagna málsins er vottorð sálfræðings vegna viðtala við áfrýjanda í […] þar sem fram kemur meðal annars að dvöl í fangaklefa hafi vakið hjá honum kvíða og leiti hugur hans mikið til þeirrar lífsreynslu. Með vísan til alls framangreinds þykja bætur til áfrýjanda hæfilega ákveðnar 1.600.000 krónur, að viðbættum vöxtum eins og í dómsorði greinir.

15 Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Stefndi greiði áfrýjanda 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, A, 1.600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá […] til 12. janúar 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.