43/2020

Útdráttur

W var sakfelldur fyrir kynferðislega áreitni, sbr. 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og nauðgun, sbr. 2. mgr. 194. gr. sömu laga. Við ákvörðun refsingar var honum dæmdur hegningarauki við eldri dóm og honum gerð refsing í einu lagi, sbr. 78. gr., sbr. 77. gr. laga nr. 19/1940. Þá var höfð hliðsjón af eðli og alvarleika brotanna og tekið tillit til 1., 2., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. laga nr. 19/1940. Á hinn bóginn var meðal annars litið til ungs aldurs W er hann framdi brot sín og þess dráttar sem hafði orðið við meðferð málsins hjá ákæruvaldinu. Refsing W var ákveðin fangelsi í tvö ár og honum gert að greiða brotaþola miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf M-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 18. desember 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands 19. nóvember 2019 í málinu nr. S[...]/2019.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að hann verði sýknaður af II. kafla ákæru og refsing vegna I. kafla ákæru verði milduð og bundin skilorði. Að því frágengnu krefst hann refsimildunar. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði greiði sér miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna með sömu vöxtum og dæmdir voru í héraði. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í hinum áfrýjaða dómi er atvikum málsins lýst með skilmerkilegum hætti auk þess sem framburður ákærða og vitna fyrir héraðsdómi er ítarlega rakinn.

6 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar í heild upptökur af framburði ákærða, brotaþola og vitnisins B í héraði. Brotaþoli og vitnið gáfu viðbótarskýrslur við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Verjandi ákærða lýsti því yfir við upphaf aðalmeðferðar að ákærði óskaði ekki eftir því að nýta rétt sinn til þess að koma fyrir Landsrétt og gefa viðbótarskýrslu.

Niðurstaða

7 Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur annars vegar samkvæmt ákærulið I fyrir kynferðislega áreitni gagnvart brotaþola með því að hafa farið inn í herbergi hennar þar sem hún lá sofandi í rúmi og sleikt og sogið á henni hægri geirvörtuna og hins vegar samkvæmt ákærulið II fyrir nauðgun með því að hafa í kjölfar framangreinds atviks farið aftur inn í herbergið eftir að brotaþoli sofnaði á ný og án hennar samþykkis lagst upp í rúm til hennar, stungið fingri inn í leggöng hennar, sleikt á henni vinstri geirvörtuna og kysst hana á hálsinn og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Var háttsemi samkvæmt ákærulið I. talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en háttsemi samkvæmt ákærulið II við 2. mgr. 194. gr. sömu laga. Var ákærða gert að sæta fangelsi í tvö ár og greiða brotaþola 1.500.000 krónur í miskabætur ásamt nánar tilgreindum vöxtum.

Ákæruliður I

8 Ákærði hefur neitað sök og verið stöðugur í framburði sínum bæði fyrir dómi og hjá lögreglu um að hann hafi ekki farið inn í svefnherbergi brotaþola og brotið gegn henni með þeim hætti sem lýst er í ákæru. Spurður fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði ekki muna hvenær hann hefði farið út úr húsnæði brotaþola en staðfesti að hann hefði sofnað í sófa í stofunni eftir að lögregla fór af vettvangi að morgni 12. nóvember 2017. Jafnframt kvað hann hafa verið bjart þegar hann fór heim. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu fjórum dögum eftir þau atvik er greinir í ákæru og greindi þá svo frá að hann hefði farið út úr húsnæði brotaþola á milli klukkan tíu og hálftólf um morguninn. Fyrir héraðsdómi staðfesti móðir ákærða framburð sinn hjá lögreglu um að hún og eiginmaður hennar hefðu farið í göngutúr á milli klukkan tíu og hálfeitt eða eitt umræddan dag. Ákærði hefði verið kominn heim til sín þegar þau komu heim úr göngutúrnum.

9 Brotaþoli lýsti því fyrir héraðsdómi að hún hefði farið að sofa að nýju í tvíbreiðu rúmi í svefnherbergi sínu á efri hæð hússins ásamt vitninu B eftir að lögregla hafði komið á vettvang vegna tilkynningar um líkamsárás sem ákærði tengdist. Gögn málsins bera með sér að þetta hafi átt sér stað laust fyrir klukkan níu að morgni 12. nóvember 2017. Af framburðum vitna og gögnum málsins verður ráðið að auk brotaþola og B hafi ákærði og vitnið C þá verið eftir í húsnæði brotaþola. Þeir tveir síðarnefndu voru sofandi í stofu á neðri hæð svo sem fram kemur á ljósmyndum sem lögreglan tók í húsnæðinu er hún kom aftur á vettvang um klukkan hálftíu sama morgun og framburður vitna ber með sér.

10 Brotaþoli bar fyrir héraðsdómi að hún hafi vaknað við að ákærði hafi verið að reyna að lyfta henni úr rúminu. Hún hefði ýtt ákærða frá sér en það hafi tekið hana nokkra stund að átta sig á aðstæðum þar sem hún hafi verið hálfsofandi. Hún hefði síðan rankað aftur við sér þegar ákærði hefði verið búinn að taka niður brjóstahaldara hennar og verið að sleikja eða sjúga hægri geirvörtu hennar. Ákærði hefði síðan farið út úr herberginu eftir að vitnið B hefði sagt honum að fara út og hótað að hringja á lögregluna. Brotaþoli staðfesti fyrir Landsrétti að hún hefði skýra minningu um þessa háttsemi ákærða. Lýsingar brotaþola á þessu atviki í skýrslugjöf hjá lögreglu voru á sama veg og fyrir héraðsdómi en þó taldi hún sig ekki muna skýrt eftir því þegar ákærði reyndi að lyfta henni úr rúminu þar sem hún hefði verið hálfsofandi.

11 Vitnið B bar fyrir héraðsdómi að hún hefði heyrt þegar ákærði kom inn í svefnherbergið í umrætt sinn og séð hann reyna að lyfta brotaþola. Hún hefði ekki séð ákærða eiga við brjóst brotaþola en séð andlit hans nærri bringu hennar. Hún hefði ekki þorað að horfa mikið á ákærða eða segja eitthvað þar sem hún hefði verið hrædd við hann því að ákærði hefði skömmu áður ráðist á gest í húsinu. Hún hefði á hinn bóginn reynt að klípa í brotaþola svo að hún vaknaði en það hafi tekið nokkra stund fyrir brotaþola að vakna. Þegar brotaþoli hefði vaknað hefði vitnið sagt ákærða að fara ella myndi hún hringja á lögregluna. Ákærði hefði þá farið út úr húsinu og hún séð hann aka burt. Hún hefði í framhaldinu læst dyrunum að svefnherberginu og lagst aftur til svefns. Í framburði B fyrir héraðsdómi kom fram að hún hefði farið heim til sín klukkan ellefu um morguninn þar sem henni hefði ekki tekist að sofna aftur. Taldi hún að hálftími til klukkutími hefði liðið frá atvikinu þar til hún fór heim. Framburður vitnisins hjá lögreglu var á sama veg og fyrir héraðsdómi. Hjá lögreglu og fyrir Landsrétti staðfesti vitnið að brotaþoli hefði sagt henni frá því að ákærði hefði átt við brjóst hennar.

12 Svo sem rakið er að framan hefur framburður brotaþola um háttsemi ákærða sem honum er gefin að sök í ákærulið I í meginatriðum verið stöðugur. Þá er framburður hennar af atvikum trúverðugur enda fær hann stoð í ákveðnum og trúverðugum framburði B af atvikinu. Ákærði hefur staðfastlega neitað sök en eins og fram hefur komið hefur hann staðfest að hafa verið í húsinu eftir að lögreglan fór af vettvangi. Á hinn bóginn hefur hann ekki getað gert nákvæma grein fyrir ferðum sínum á þeim tíma sem atvikið átti sér stað. Hann taldi þó hjá lögreglu að það hefði verið á tímabilinu tíu til hálftólf og þá hefði verið bjart svo sem áður er rakið. Óskýrleiki framburðar ákærða að þessu leyti dregur nokkuð úr trúverðugleika hans. Með vísan til alls sem að framan er getið verður stöðugur og trúverðugur framburður brotaþola um atvik málsins, sem fær stoð í vitnisburði B, lagður til grundvallar í málinu. Samkvæmt því verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákærulið I og að brotið sé þar réttilega heimfært til refsiákvæðis.

Ákæruliður II

13 Brotaþoli lýsti því fyrir héraðsdómi að hún hefði farið aftur að sofa í kjölfar framangreinds atviks. Um hádegisbil hefði hún vaknað upp við að ákærði hefði verið kominn upp í rúm til hennar. Hann hefði verið með fingur í leggöngum hennar, atast í henni og kysst hana á hálsinn. Hann hefði líka snert brjóst hennar með munninum. Það hefði tekið tíma fyrir hana að vakna en þegar hún hefði loks vaknað almennilega hefði ákærði lagst niður og þóst vera sofandi. Hann hefði verið á brókinni og hún hefði ýtt í hann og beðið hann að fara. Kvaðst hún muna eftir því að brókin hefði verið röndótt, blá, hvít og vínrauð. Þar sem hann hefði áfram þóst vera sofandi hefði hún tekið seðlaveski hans sem var á náttborðinu hans megin við rúmið og þá hefði hann vaknað og krafist þess að fá veskið. Hún hefði sagt honum að hann fengi það ekki fyrr en hann klæddi sig og færi út. Hann hefði við það orðið reiður og viðhaft ljót orð um hana. Hún hefði farið fram úr rúminu og þá komist að því að hann hefði læst hurðinni að svefnherberginu. Þá hefði hún kallað á vitnið C sem var sofandi í stofunni og beðið hann að hringja á lögregluna en ákærði samþykkti þá að fara út. Það hefði tekið hana nokkurn tíma að fá ákærða endanlega út úr húsinu. Þegar ákærði hefði verið farinn út hefði hún sagt C frá því hvað gerðist. Spurð fyrir Landsrétti kvaðst brotaþoli ekki muna hvort C hefði verið vaknaður áður en ákærði fór út úr húsinu. Í skýrslu sinni hjá lögreglu lýsti brotaþoli atvikum með sama hætti og fyrir héraðsdómi. Þar kemur fram að hún hafi vaknað þegar klukkan var að verða eitt við að ákærði hafi verið að nuddast upp við hana, kyssa hana á hálsinn, sleikja geirvörturnar og með puttana í leggöngunum. Þá lýsir hún með nákvæmari hætti samskiptum þeirra og tilraunum hennar til að koma ákærða út úr húsinu.

14 Vitnið C bar fyrir héraðsdómi að hann hefði sofnað í sófa í stofu hússins og að brotaþoli hefði vakið hann daginn eftir. Hún hefði sagt honum að hún hefði vaknað við að ákærði hafi verið að þreifa á henni, að hún hefði rekið ákærða út og að hann hafi verið erfiður fyrst en farið út á endanum. Brotaþoli hefði verið róleg en svolítið „sjokkeruð“ þegar hún ræddi við hann. Taldi vitnið að hann hefði verið einn með brotaþola í húsinu þegar hún vakti hann.

15 Vitnið B kvað brotaþola hafa hringt í sig um tvöleytið og sagt frá því sem hefði gerst. Kvað hún brotaþola hafa lýst því að ákærði hefði sleikt á henni geirvörturnar og verið með fingurna í leggöngum hennar. Hún hefði farið að sækja brotaþola ásamt föður sínum og þær síðan rætt atvikin nánar eftir að hafa sótt bíl brotaþola. Brotaþola hefði liðið illa. Vitnið kvaðst hafa farið með brotaþola sama dag á lögreglustöð til að kæra háttsemi ákærða.

16 Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli að hún hefði farið síðar sama dag á lögreglustöð ásamt vitninu B til þess að segja frá atvikum. Þar hafi hún hitt lögreglumann nr. K og greint henni frá atvikum. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu sem lögreglumaður nr. L, sem annaðist rannsókn málsins, ritar undir kom brotaþoli á lögreglustöð 13. nóvember 2017, lagði fram kæru vegna kynferðisbrots og lýsti þar atvikum. Í vitnisburði lögreglumanns nr. L fyrir héraðsdómi staðfesti hann að brotaþoli hefði gefið sig fram á lögreglustöðinni […] daginn áður. Brotaþoli gaf síðan ítarlegri skýrslu á lögreglustöðinni […] 14. nóvember 2017.

17 Í málinu liggur fyrir vottorð D sálfræðings 19. mars 2018. Þar kemur fram að brotaþoli hafi leitað til Neyðarmóttöku Landspítala 18. nóvember 2017 þar sem henni var vísað í sálfræðilegt mat og áfallahjálp. Brotaþoli hitti sálfræðinginn þrisvar sinnum á tímabilinu 20. nóvember 2017 til 2. janúar 2018 auk þess sem þær ræddu saman í síma. Í samantekt í vottorðinu segir að brotaþoli hafi sýnt einkenni áfallastreitu sem þekkt eru hjá fólki sem hafi upplifað alvarleg áföll svo sem nauðgun. Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli að hún hefði í kjölfar atviksins orðið […], kvíðin og hrædd. Hún hefði flutt út úr húsnæðinu þar sem atvikin áttu sér stað þar sem hún treysti sér ekki til að búa þar. Fyrir Landsrétti bar brotaþoli að hún væri nú kvíðin […] og hefði fengið kvíðaköst þegar hún fór í heimsókn til [...] um síðustu jól.

18 Framburður brotaþola um háttsemi ákærða sem honum er gefin að sök í ákærulið II hefur verið stöðugur. Í framburði hennar hefur komið fram nákvæm lýsing á háttsemi ákærða og klæðnaði hans er hún vaknaði upp við að hann var í rúmi hennar. Þá hefur hún af nákvæmni lýst hvernig henni hafi tekist að koma ákærða út úr húsinu. Fyrir liggur að vitnið C, sem staddur var í húsinu, hefur staðfest fyrir dómi að brotaþoli hafi vakið hann í kjölfar atburðarins og lýst fyrir honum háttsemi ákærða. Þá hefur vitnið B borið að brotaþoli hafi skömmu eftir atvikið hringt í hana og lýst fyrir henni háttsemi ákærða. Þær hafi síðan farið sama dag og tilkynnt brotið til lögreglu. Lýsingar í sálfræðivottorði og lýsing brotaþola á áhrifum brotsins á sálarlíf hennar samræmast að auki framburði brotaþola af atvikum. Verður á því byggt í málinu að framburður brotaþola af atvikum sé trúverðugur og í samræmi við framburð vitna og önnur gögn svo sem að framan er rakið. Ákærði hefur staðfastlega neitað sök en eins og áður er rakið hefur hann verið óskýr um það hvenær hann yfirgaf heimili brotaþola. Framburður ákærða um atvik er því ekki eins ákveðinn og trúverðugur og framburður brotaþola. Með vísan til alls sem að framan er getið verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákærulið II og að brotið sé þar réttilega heimfært til refsiákvæðis.

Refsiákvörðun, einkaréttarkrafa og sakarkostnaður

19 Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi eru brot þau sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir í þessu máli framin fyrir skilorðsdóminn, sem kveðinn var upp 27. júní 2018. Ber því samkvæmt 78. gr., sbr. 77. gr., almennra hegningarlaga að dæma honum hegningarauka. Refsiákvörðun í hinum áfrýjaða dómi er að öðru leyti staðfest með vísan til forsendna hans.

20 Áður er rakið að brot ákærða hafa haft alvarlegar afleiðingar á sálarlíf og persónulega hagi brotaþola svo sem lýst er í vottorði sálfræðings og framburði brotaþola í héraði og fyrir Landsrétti. Að þessu virtu þykja miskabætur til brotaþola hæfilega ákveðnar 1.800.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

21 Staðfest er ákvörðun héraðsdóms um sakarkostnað í héraði.

22 Ákærði verður dæmdur til þess að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti en um einkaréttarkröfu brotaþola.

Ákærði, W-x-x T-x-x W. T-kk-nf, greiði brotaþola, A, 1.800.000 krónur í miskabætur, ásamt vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.487.752 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef M. A-kk-ef lögmanns, 1.577.935 krónur, og ferðakostnað hans, 155.578 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kvk-ef D-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, 482.980 krónur, og ferðakostnað hennar 100.975 krónur.