324/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni Í hf. og O um dómkvaðningu yfirmatsmanna. Héraðsdómur hafnaði beiðninni á þeim grundvelli að Í hf. og O hefðu ekki krafist dómkvaðningar yfirmatsmanna svo skjótt sem tilefni gafst til og horfði meðal annars við matið til þess að tvö ár væru liðin frá því að undirmatsgerð hefði verið lögð fram í eldra dómsmáli sem S ehf. rak gegn L ehf., en Í hf. og O hefðu verið aðilar að því máli sem réttargæslustefndu. Í úrskurði Landsréttar var ekki fallist á að aðild Í hf. og O sem réttargæslustefndu í dómsmáli S ehf. gegn L ehf. hefði gefið þeim tilefni til þess að krefjast yfirmats í málinu enda hefði engum kröfum verið beint að þeim í því máli. Þegar litið væri til reksturs þess dómsmáls sem nú væri rekið milli málsaðila var ekki heldur fallist á að matsbeiðnin væri of seint fram komin. Þá kom fram að markmið yfirmats samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála væri að endurskoða forsendur og niðurstöður undirmats og því væri ekki unnt að fallast á það sjónarmið L ehf. að dómara væri rétt að hafna yfirmatsbeiðninni á þeim grundvelli að yfirmat væri bersýnilega þýðingarlaust þar sem undirmat lægi fyrir. Var því fallist á beiðni Í hf. og O um dómkvaðningu yfirmatsmanna. Á hinn bóginn var talið að nánar tilgreindar spurningar í yfirmatsbeiðninni lytu að atriðum sem ekki hefði verið spurt að í undirmatsbeiðni og að með einni spurningu væri leitast við að fá svör frá matsmönnum um atriði sem krefðust lagaþekkingar og almennrar þekkingar sem dómari leysir úr samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Því hafnaði Landsréttur því að þær spurningar yrðu lagðar fyrir yfirmatsmenn.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 22. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 9. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. maí 2020 í málinu nr. E1928/2019 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu yfirmatsmanna. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að fallist verði á beiðni þeirra um dómkvaðningu yfirmatsmanna. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði á mál þetta rætur að rekja til verksamnings sem gerður var 6. desember 2006 milli sóknaraðila, Íslenskra aðalverktaka hf., og varnaraðila um byggingu 42 íbúða í svokölluðu Skuggahverfi í Reykjavík. Sóknaraðili, Íslenskir aðalverkatakar hf., lauk við ákveðna hluta af byggingu hússins en hvarf frá verkinu í febrúarmánuði 2010. Sóknaraðilinn O-kk-nf H-kk-nf O-kk-nf var byggingarstjóri verksins á áðurgreindu tímabili.

5 Á árinu 2012 seldi varnaraðili einkahlutafélaginu Skuggabyggð íbúðirnar sem lauk við byggingu þeirra og seldi þær. Eftir afhendingu íbúðanna bárust kvartanir frá eigendum þeirra vegna ýmissa galla sem þeir töldu vera á eigninni einkum vegna hljóðbærni, gluggakerfis, frágangs á utanhússklæðningu og þakdúks. Skuggabyggð ehf. þingfesti mál á hendur varnaraðila 15. mars 2016 þar sem gerðar voru kröfur um bætur vegna gallanna. Varnaraðili stefndi sóknaraðilum inn í það mál til réttargæslu í ágúst 2016. Undir rekstri málsins lagði Skuggabyggð ehf. fram matsbeiðni 20. maí 2016 þar sem einkum var óskað mats á því hvort framangreindir verkþættir uppfylltu kröfur byggingarreglugerðar, hvaða leiðir væru færar til úrbóta og áætluðum kostnaði við úrbætur.

6 Matsmenn skiluðu matsgerð 6. apríl 2018 þar sem komist var að því að ákveðnir verkþættir í byggingu hússins uppfylltu ekki kröfur byggingarreglugerðar og að kostnaður við úrbætur væri áætlaður 84.586.525 krónur. Efniságreiningi héraðsdómsmálsins var lokið 2. nóvember 2018 með gerð réttarsáttar þar sem varnaraðili skuldbatt sig til þess að greiða Skuggabyggð ehf. 84.586.525 krónur vegna kostnaðar íbúðareigenda við úrbætur og að auki 40.000.000 króna vegna kostnaðar Skuggabyggðar ehf. við rekstur dómsmálsins, matsgerðar og annars kostnaðar, eða samtals 124.586.525 krónur.

7 Með stefnu sem þingfest var 7. maí 2019 höfðaði varnaraðili mál á hendur sóknaraðilum og Vátryggingafélagi Íslands hf. þar sem hann krafðist framangreindrar fjárhæðar í skaðabætur. Í greinargerðum sóknaraðila sem lagðar voru fram í héraðsdómi 24. september 2019 var áskilnaður um dómkvaðningu matsmanna á síðari stigum ef tilefni yrði til. Í greinargerðunum voru aðallega gerðar kröfur um frávísun málsins en til vara sýknu. Stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. sem hafði gefið út byggingarstjóratryggingu fyrir verkið viðurkenndi bótaskyldu og greiddi varnaraðila 10.250.000 krónur í bætur úr ábyrgðartryggingunni og felldi varnaraðili málið niður á hendur þeim.

8 Eftir úthlutun málsins til héraðsdómara var það tekið fyrir að viðstöddum lögmönnum aðila 21. október 2019. Var þar fallist á beiðni varnaraðila um fjögurra vikna frest til frekari gagnaöflunar. Við fyrirtöku málsins 26. nóvember 2019 var því aftur frestað til gagnaöflunar að beiðni lögmanns varnaraðila til 10. desember 2019 en þann dag var málinu frestað til 3. febrúar 2020 til málflutnings um frávísunarkröfu sóknaraðila. Í þinghaldi 3. febrúar féllu sóknaraðilar frá kröfu um frávísun og óskaði sóknaraðilinn Íslenskir aðalverktakar hf. eftir því að sakarefni málsins yrði skipt þannig að fyrst yrði fjallað um málsástæður sem lytu að fyrningu kröfunnar. Málið var flutt um sakarskiptingu 2. mars 2020 en héraðsdómur hafnaði kröfunni með ákvörðun 6. mars sama ár. Í þinghaldi 6. apríl 2020 lögðu sóknaraðilar fram yfirmatsbeiðni þá sem mál þetta snýst um.

9 Með úrskurði 11. maí 2020 hafnaði héraðsdómur yfirmatsbeiðninni á þeim grundvelli að sóknaraðilar hefðu ekki krafist dómkvaðningar yfirmatsmanna svo skjótt sem tilefni gafst til þegar horft væri til þess að tvö ár væru liðin frá því að undirmatsgerðin var lögð fram í fyrra dómsmálinu sem Skuggabyggð ehf. rak gegn varnaraðila. Sóknaraðilar hefðu verið aðilar að því máli sem réttargæslustefndu og hefðu við meðferð þess getað krafist yfirmats. Síðbúin yfirmatsbeiðni myndi fyrirsjáanlega tefja málið og færi það í bága við reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um málshraða, einkum 1. mgr. 80. gr. og 2. mgr. 99. gr., sbr. 2. mgr. 102. gr., sömu laga.

Niðurstaða

10 Ekki er fallist á að aðild sóknaraðila sem réttargæslustefndu í máli Skuggabyggðar ehf. gegn varnaraðila hafi gefið þeim tilefni til þess að krefjast yfirmats í málinu enda engum kröfum beint að þeim í því máli. Ákvörðun varnaraðila um að gera réttarsátt við Skuggabyggð ehf. á grundvelli undirmatsgerðar var alfarið á hans ábyrgð og áhættu. Svo sem rakið hefur verið var mál þetta þingfest í héraðsdómi 7. maí 2019 og greinargerðum sóknaraðila skilað 24. september sama ár. Málinu var síðan frestað að ósk varnaraðila til frekari gagnaöflunar og fyrirhugaðs málflutnings um frávísunarkröfu og kröfu um sakarskiptingu. Eins og áður er rakið áskildu sóknaraðilar sér í greinargerðum til héraðsdóms rétt til að óska eftir dómkvaðningu matsmanna á síðari stigum málsins ef tilefni gæfist til. Í ljósi afstöðu sóknaraðila um að rétt hafi verið að taka fyrst til meðferðar kröfu um frávísun og sakarskiptingu áður en lagt yrði í þann kostnað og tafir á málinu sem yfirmat myndi óhjákvæmilega hafa í för með sér, verður ekki fallist á að matsbeiðnin sé of seint fram komin.

11 Varnaraðili byggir kröfur sínar einnig á því að allar spurningar í yfirmatinu séu bersýnilega þýðingarlausar þar sem um þær hafi áður verið fjallað í undirmati og að þar hafi sóknaraðilar getað komið að athugasemdum. Dómara sé þannig rétt að hafna sönnunarfærslunni á grundvelli 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 64. gr. laganna getur aðili krafist yfirmats þar sem tekin verði til endurmats þau atriði sem hafa áður verið metin. Þar sem markmið yfirmats er að endurskoða forsendur og niðurstöður undirmats er augljóslega ekki unnt að fallast á þá ályktun varnaraðila að yfirmat sé bersýnilega þýðingarlaust þegar undirmat liggur fyrir.

12 Varnaraðili byggir einnig á því að yfirmatsbeiðnin sé í andstöðu við 64. gr. laga nr. 91/1991. Þótt beiðnin sé nefnd yfirmatsbeiðni komi fram í 3. tölulið matsbeiðninnar undir fyrirsögninni YFIRMAT/NÝ MATSGERÐ að í raun sé verið að leggja það í hendur dómara að ákveða hvort í spurningum matsbeiðanda felist beiðni um yfirmat eða undirmat. Framsetning matsbeiðninnar sé því ruglingsleg og þar af leiðandi óljóst hvað sóknaraðilar hyggjast sanna með henni. Matsspurningarnar lúti flestar að því að meta eigi galla út frá samþykktum teikningum og verksamningi aðila en ekki út frá reglum byggingarreglugerðar eins og gert hafi verið í undirmatinu. Þá sé í 1. tölulið í yfirmatslið nr. tvö um galla á gluggakerfi spurt um atriði sem krefst lagaþekkingar sem sé á forræði dómara að svara en ekki matsmanna.

13 Samkvæmt 61. gr. laga nr. 91/1991 skal í matsbeiðni koma skýrlega fram hvað á að meta og hvað aðili hyggst sanna með mati. Í 64. gr. sömu laga segir að aðili geti krafist yfirmats þar sem tekin verði til endurmats þau atriði sem hafa áður verið metin. Það er ekki hlutverk dómara að leggja grunn að eða setja fram beiðni málsaðila um undirmat enda forræði á því viðfangsefni alfarið á hendi málsaðila. Fallist er á með varnaraðila að þessi þáttur yfirmatsbeiðninnar sé óskýr og ekki í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru lögum samkvæmt um að skýrt komi fram í matsbeiðni hvort verið sé að fara fram á undirmat eða yfirmat. Þrátt fyrir framangreindan óskýrleika í yfirmatsbeiðninni verður að leggja mat á það hvort spurningarnar sem þar eru settar fram uppfylli skilyrði 64. gr. laganna um að verið sé að óska eftir endurmati á því sem áður hefur verið metið.

14 Í yfirmatslið nr. eitt um hljóðbærni er í 1. tölulið spurt hvort hljóðeinangrun milli stofurýma íbúða milli hæða hafi verið í samræmi við kröfur 173. gr. byggingarreglugerðar. Er þessi spurning í samræmi við hluta þeirra spurninga sem settar voru fram í undirmati um hljóðbærni og er því fallist á hana. Aðrar spurningar í yfirmatslið nr. eitt eru hins vegar því marki brenndar að með þeim er leitast við að fá afstöðu matsmanna til þess hvort frágangur á verkþáttum hafi verið í samræmi við teikningar, verklýsingar eða leiðbeiningar, hvort unnt hafi verið að bæta úr ágöllum innan frá og hvaða áhrif innanhússfrágangur hafi haft á hljóðbærnina. Um þessi atriði var ekki spurt í undirmatsbeiðni og verður því að hafna þeim spurningum.

15 Í yfirmatslið nr. tvö um gluggakerfi fasteignarinnar er í 1. tölulið spurt að því hvort á þeim tíma sem verkið var framkvæmt hafi verið skylda að hafa gluggakerfi CEvottuð eða hvort þau hafi fengið umsögn eða vottun Rannsóknastofu byggingariðnaðarins. Fallist er á með varnaraðila að með þessari spurningu leitist sóknaraðilar við að fá svör frá matsmönnum um atriði sem krefjast lagaþekkingar og almennrar þekkingar sem dómari leysir úr samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Er þeirri spurningu því hafnað. Þótt spurning í 2. tölulið þessa yfirmatsliðar, um hvort gluggakerfið fullnægi kröfum staðla og byggingarreglugerðar um slík kerfi, sé orðuð með öðrum hætti en gert var í undirmatsbeiðni lýtur hún að atriði sem spurt var um í undirmati og ber því að fallast á hana. Aðrar spurningar í töluliðum þrjú til fimm snúa að því hvort frágangur á verkþáttum hafi verið í samræmi við teikningar, verklýsingar eða leiðbeiningar og hvort unnt hafi verið að bæta úr ágöllum innan frá. Um þessi atriði var ekki spurt í undirmatsbeiðni og verður því að hafna þeim spurningum.

16 Í yfirmatslið nr. þrjú um utanhússklæðningu er spurt hvort svokölluð XPSeinangrun á plötum sem loka gluggum að hluta á vegg á austurhlið hússins sé samræmanleg samþykktum teikningum og kröfum byggingarreglugerðar. Í undirmatsgerðinni kemur fram að einangrun á utanhússklæðningu sé hvorki í samræmi við teikningar né byggingarreglugerð. Fallist er á með sóknaraðilum að í spurningu í undirmatsbeiðni, um hvort frágangur utanhússklæðningar hafi samræmst byggingarreglugerð, hafi falist spurning um hvort einangrun utanhússklæðningarinnar hafi verið í samræmi við reglugerðina. Samkvæmt þessu er fallist á matsspurningu í yfirmatslið nr. þrjú.

17 Í yfirmatslið nr. fjögur er óskað eftir því að matsmenn reikni út hvaða áhrif niðurstöður þeirra við matsspurningunum hafi á kostnað við úrbætur. Í spurningunni felst endurmat á því sem áður hefur verið metið og er því fallist á hana.

18 Samkvæmt því sem að framan er rakið er fallist á spurningar í yfirmatsbeiðni sem er að finna í 1. tölulið yfirmatsliðar nr. 1, 2. tölulið yfirmatsliðar nr. tvö, yfirmatslið nr. þrjú og yfirmatslið nr. fjögur.

19 Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um að ákvörðun málskostnaðar fyrir héraðsdómi bíði efnisdóms í málinu. Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Fallist er á að þrír hlutlausir og óvilhallir yfirmatsmenn verði dómkvaddir til að svara spurningum í 1. tölulið yfirmatsliðar nr. eitt, 2. tölulið yfirmatsliðar nr. tvö, yfirmatslið nr. þrjú og yfirmatslið nr. fjögur í yfirmatsbeiðni sóknaraðila 6. apríl 2020.

Ákvörðun héraðsdóms um að málskostnaður í héraði bíði efnisdóms er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.