47/2019

Útdráttur

S krafði L um greiðslu á tveimur fjárkröfum. Fyrri krafa S átti rætur að rekja til gengistryggðs lánssamnings til kaupa á bifreið. S taldi sig hafa ofgreitt af samningnum en L taldi að S stæði enn í skuld við sig. Landsréttur féllst á réttmæti útreiknings L og ætti S því ekki kröfu á hendur L. Síðari krafa S var reist á því að B hefði eignast kröfu á hendur L sem S hefði fengið framselda. Landsréttur tók meðal annars fram að ráðagerðir hefðu verið uppi um að L myndi greiða B umrædda fjárhæð í tengslum við uppgjör á tilteknum lögskiptum þeirra. Skuldbinding til að inna þá greiðslu af hendi hefði augljóslega verið undir því komin að undirritað samkomulag um lokauppgjör lægi fyrir en slíkt samkomulag hefði aldrei komist á. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sýknu L af kröfum S.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. janúar 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2018 í málinu nr. E1570/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.160.067 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.051.438 krónum frá 22. mars 2012 til 10. febrúar 2014 en af 1.160.067 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara að til skuldajafnaðar á móti kröfu áfrýjanda komi gagnkrafa sín að fjárhæð 497.987 krónur ásamt tilgreindum dráttarvöxtum auk þess sem krafist er lækkunar á dráttarvaxtakröfu áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti. Málsatvik

4 Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi samanstendur dómkrafa áfrýjanda af tveimur sjálfstæðum fjárkröfum. Önnur þeirra, sem nemur 108.629 krónum, á rætur að rekja til lánssamnings að fjárhæð 4.546.548 krónur til kaupa á bifreið. Lánssamningurinn var gerður á milli áfrýjanda sem leigutaka bifreiðarinnar og SPfjármögnunar hf. sem leigusala 4. apríl 2005 en stefndi mun hafa tekið yfir allar skyldur þess félags 1. janúar 2011. Samningurinn, sem var í formi kaupleigusamnings, bar yfirskriftina „Bílasamningur“. Skyldi leigutími vera frá 4. apríl 2005 til 4. febrúar 2012, fjöldi leigugreiðslna 83 og fyrsti gjalddagi 4. maí 2005. Samningurinn var gengistryggður með þeim hætti að öll lánsfjárhæðin var tengd gengi fjögurra erlendra gjaldmiðla í andstöðu við ákvæði 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Mun áfrýjandi hafa greitt afborganir og vexti af samningnum til og með 4. maí 2010. Er á því byggt af hennar hálfu að miðað við útreikning sem hún hefur látið framkvæma og sem hún telur að samrýmist dómum Hæstaréttar, sem gengið hafa um uppgjör á ólögmætum gengistryggðum lánssamningum, nemi ofgreiðsla hennar framangreindri fjárhæð. Hin krafan er um greiðslu á 1.051.438 krónum. Er hún reist á því að Byggingafélagið Kambur ehf. hafi eignast kröfu sömu fjárhæðar á hendur stefnda sem félagið hafi framselt til áfrýjanda. Stefndi hafnar kröfum áfrýjanda alfarið. Áfrýjandi standi enn í skuld við hann samkvæmt lánssamningnum og krafa á hendur honum í tengslum við uppgjör á skuldum Byggingafélagsins Kambs ehf. við bankann hafi aldrei stofnast.

Niðurstaða

5 Um kröfu áfrýjanda að fjárhæð 108.629 krónur er fyrst til þess að líta að samkvæmt þeim útreikningum sem hún styðst við nam höfuðstóll hennar 4. maí 2010 63.045 krónum. Við þá fjárhæð hefur verið bætt dráttarvöxtum að fjárhæð 45.584 krónur.

6 Í greinargerð sinni til héraðsdóms byggir stefndi sýknukröfu sína á því að samkvæmt endurútreikningi hans 15. nóvember 2013, sem grundvallaður hafi verið á dómum Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011, 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 og 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013, hafi skuld stefndu samkvæmt umræddum kaupleigusamningi numið 397.327 krónum. Þá kemur fram í þeim endurútreikningi að skuld áfrýjanda miðað við 4. maí 2010, þegar síðast var greitt af láninu, hafi verið 203.884 krónur.

7 Í þeim dómum Hæstaréttar, sem stefndi vísar til, reyndi á hvort kröfuhafi gæti eftir almennum reglum kröfuréttar krafið skuldara um viðbótargreiðslur vegna mismunar á umsömdum vöxtum, sem skuldarinn hafði þegar greitt af láni í íslenskum krónum með ólögmætu ákvæði um gengisviðmiðun, og þeim vöxtum sem Seðlabanki Íslands ákveður samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Í dómunum var áréttuð sú meginregla kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann á rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangoldið er. Frá meginreglunni séu þó undantekningar, meðal annars um að fullnaðarkvittun geti að vissum lagaskilyrðum fullnægðum valdið því að kröfuhafi glati frekari kröfu, en tilkall hans til viðbótargreiðslu verði þó af þeim sökum einungis hafnað við sérstakar aðstæður. Í öllum framangreindum dómum var niðurstaða Hæstaréttar á þann veg að skuldarar lánanna hefðu fengið fullnaðarkvittanir fyrir greiðslu vaxta og afborgana hverju sinni. Hefði í öllum tilvikum verið komin slík festa á greiðslur af lánunum að rétt væri að víkja frá meginreglu kröfuréttar og synja um rétt fjármálafyrirtækis til viðbótargreiðslu vaxta. Er á því byggt af hálfu stefnda að útreikningur hans hafi til samræmis við dómana tekið mið af því að greiðslutilkynningar hans og fyrirvaralaus móttaka á greiðslum frá áfrýjanda í samræmi við tilkynningarnar hafi jafngilt fullnaðarkvittunum.

8 Lán það sem hér um ræðir fól sem fyrr segir ekki í sér gilda skuldbindingu í erlendri mynt heldur ólögmæta gengistryggingu láns í íslenskum krónum. Í framangreindum útreikningi stefnda felst að afborganir af höfuðstól skuldarinnar sem áfrýjandi innti af hendi til og með 4. maí 2010 komi að fullu til frádráttar höfuðstólnum sem sé hvorki gengistryggður né beri verðbætur af öðrum toga og að fjárhæð greiddra vaxta hafi þar ekki áhrif, enda teljist þeir að fullu gerðir upp vegna þessa tímabils. Með vísan til þess sem að framan er rakið er fallist á réttmæti þessarar aðferðar við útreikning á stöðu lánsins sem samkvæmt því nam 203.884 krónum hinn tilgreinda dag. Á áfrýjandi því ekki kröfu á hendur stefnda á þeim grunni að hún hafi greitt meira en henni bar skylda til.

9 Meðal gagna málsins er óundirritað skjal sem ber yfirskriftina „Samkomulag Landsbankans hf., Bíla og tækjafjármögnunar og Byggingafélagsins Kambs ehf.“. Segir í upphafsorðum þess að ofangreindir aðilar hafi komist að samkomulagi um uppgjör vegna nauðasamnings Byggingafélagsins Kambs ehf. sem staðfestur var í héraðsdómi 18. desember 2009. SPfjármögnun hf. hafi lýst kröfu að fjárhæð 12.265.362 krónur í samræmi við skilmála rekstrarleigusamninga og fengið greiddar 2.698.380 krónur. Þessu næst segir svo: „Vegna ágreinings sem upp kom við uppgjör rekstrarleigusamninga […] var fallist á að lækka kröfulýsingarfjárhæð niður í krónur 7.486.097 í samræmi við meðfylgjandi endurútreikninga. Ef framangreindri fjárhæð hefði upprunalega verið kröfulýst hefði SPfjármögnun hf. fengið greiddar krónur 1.646.941. Sökum þessa hefur Landsbankinn, Bíla og tækjafjármögnun, samþykkt útgreiðslu á krónum 1.051.438 til Byggingafélagsins Kambs ehf.“ Loks var mælt fyrir um það að við undirritun samkomulagsins samþykktu aðilar þess að um lokauppgjör væri að ræða.

10 Fyrir liggur að starfsmaður stefnda sendi fyrirsvarsmanni Byggingafélagsins Kambs ehf. framangreind samningsdrög í tölvupósti 23. mars 2012 eða daginn eftir þá dagsetningu sem tilgreind er í þeim. Ekki kom til þess að þau yrðu undirrituð. Liggur fyrir að fyrirsvarsmaður félagsins hafi ekki verið reiðubúinn að ljúka málinu með þeim hætti sem þar var gert ráð fyrir. Kom fram í vitnisburði hans fyrir héraðsdómi að þessi afstaða hefði helgast af því að félagið hefði talið sig eiga rétt til vaxta af hinni tilgreindu fjárhæð. Stefndi hefði hafnað þeirri kröfu og tilraunir til að leiða málið til lykta farið út um þúfur. Er á því byggt af hálfu áfrýjanda að stefndi hafi hvað sem þessu líður viðurkennt skyldu sína til að greiða hina tilgreindu fjárhæð og hún sé nú eigandi þeirrar kröfu sem þannig hafi stofnast.

11 Samkvæmt framansögðu voru uppi ráðagerðir um að stefndi myndi greiða Byggingafélaginu Kambi ehf. 1.051.438 krónur í tengslum við uppgjör á tilteknum lögskiptum þeirra. Skuldbinding til að inna þá greiðslu af hendi var augljóslega undir því komin að undirritað samkomulag um lokauppgjör lægi fyrir. Með því að slíkt samkomulag komst aldrei á og í ljósi atvika samkvæmt framansögðu eru engin efni til að fallast á það með áfrýjanda að stefndi hafi allt að einu viðurkennt að til staðar væri fjárkrafa á hendur honum sem honum bæri skylda til að standa skil á óháð þeirri skuldbindingu um lúkningu málsins sem gert var ráð fyrir að gagnaðili hans gengist undir. Verður stefndi þegar af þessari ástæðu sýknaður af þeirri kröfu áfrýjanda sem hér um ræðir.

12 Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda og málskostnað.

13 Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, S-kvk-nf R-kk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., 350.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.