202/2021

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hún taldi B hafa í störfum sínum sem lögmaður valdið henni með því að hafa ekki lokið við skráningu kaupmála milli A og C hjá sýslumanni áður en C féll frá. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að ekki yrði á það fallist að sá tími sem leið frá því að fyrst var unnt að færa viðkomandi skjöl til þinglýsingar og skráningar, sem hefðu í raun verið tveir virkir dagar, fæli í sér saknæmt gáleysi af hálfu B eins og atvikum væri háttað.

Var talið að B hefði brugðist við eins skjótt og verða mátti í því skyni að koma gögnum í þinglýsingu þegar honum bárust upplýsingar daginn fyrir andlát C um að heilsu hans hefði hrakað. Þá taldi dómurinn ósannað að B hefði mátt vita um tvísýnt ástand C dagana fyrir andlátið. Var B því sýknaður af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf K-kvk-nf S-kvk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 25. mars 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. febrúar 2021 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda, B, verði gert að greiða honum 40.333.333 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. ágúst 2016 til 23. september 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi, B, krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara lækkunar á dómkröfum áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Réttargæslustefndi krefst málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5

Með staðhæfingu sinni í héraðsdómsstefnu um að stefndi hafi fyrst getað skráð kaupmála áfrýjanda og eiginmanns hennar eftir „félagsfund sameignarfélagsins F ehf.“ 29. júlí 2016 markaði áfrýjandi máli sínu á hendur stefndu farveg sem hún er bundin af, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málsástæður áfrýjanda fyrir Landsrétti um að ætluð saknæm háttsemi stefnda hafi falist í öðru en athöfnum eða athafnaleysi hans í tengslum við skráningu og þinglýsingu skjala 29. júlí til 4. ágúst 2016 eru því of seint fram komnar og koma ekki til úrlausnar, sbr. 5. mgr. 101. gr. sömu laga.

6

Fyrir Landsrétti byggir áfrýjandi meðal annars á því að héraðsdómur hafi ekki leyst úr þeirri málsástæðu hans að ætluð saknæm háttsemi stefnda hafi ásamt öðru falist í því að hafa reynt að skrá kaupmálann í kaupmálabók hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, þrátt fyrir að tilgreint væri í 5. gr. kaupmálans að hann skyldi skráður í kaupmálabók „sýslumannsins á Selfossi“, án þess þó að krefjast ómerkingar hins áfrýjaða dóms af þeim sökum.

7

Í forsendum héraðsdóms segir að úrlausnarefni máls þessa sé „hvort stefndi, B sem sjálfstætt starfandi lögmaður beri með saknæmum hætti ábyrgð á því tjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir með því að hafa ekki lokið við skráningu kaupmálans hjá sýslumanninum á Suðurlandi þegar eiginmaður stefnanda féll frá hinn 4. ágúst 2016.“ Niðurstaða dómsins var að svo væri ekki og tók dómurinn með því afstöðu til þessarar málsástæðu áfrýjanda.

8

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

9

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda og réttargæslustefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til kostnaðar þeirra af endurritun framburða vitna í héraði, sbr. málsgrein 10.

10

Það athugist að framlögð endurrit áfrýjanda fyrir Landsrétti af aðila- og vitnaskýrslum í héraði eru afar ónákvæm og á köflum villandi. Var stefnda af þeim sökum nauðsynlegt að leggja fram rétt endurrit. Er þessi frágangur á gerð endurritanna sérstaklega aðfinnsluverður. Þá bar lögmanni áfrýjanda samkvæmt reglum nr. 2/2018 um málsgögn í einkamálum að hafa samráð við lögmann stefnda um gerð þeirra og um hvaða skjölum, sem lögð voru fram í héraði, væri ofaukið vegna flutnings málsins fyrir Landsrétti, sbr. 1. mgr. 2. gr. reglnanna. Lögmaður áfrýjanda staðfesti við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti að hann hefði ekki gætt þessa. Eigi að síður og án nokkurs samráðs, svo sem fram er komið, hafi hann sleppt því að leggja fram þrjú nánar tilgreind héraðsdómsskjöl án þess þó að vekja á því athygli með því að geta þeirra í efnisskrá fremst í málsgögnum sem yfirstrikaðra skjala, sbr. 3. gr. reglnanna.

Verður einnig að átelja þessi vinnubrögð sérstaklega.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, B, og réttargæslustefnda, Verði tryggingum hf., sameiginlega 1.000.000 króna í málskostnað.

D ómur Héraðsdómur Reykjavíkur 26. febrúar 2021

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu birtri 18. desember 2019, var dómtekið 4. febrúar 2021. Stefnandi er A, [...], Reykjavík, en stefndu eru B, [...], Garðabæ, og Vörður tryggingar hf., Borgartúni 25, Reykjavík, til réttargæslu.

Dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 40.333.333 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 4. ágúst 2016 til 23. september 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda aðra lægri fjárhæð að mati dómsins.

Stefndi, B, krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda auk greiðslu málskostnaðar.

Réttargæslustefndi, Vörður tryggingar ehf., krefst greiðslu málskostnaðar.

I 1

Stefnandi og eiginmaður hennar, C heitinn, gerðu með sér kaupmála sem dagsettur er 7. október 2015, þar sem mælt var fyrir um að fasteignirnar X og Y í Reykjavík væru séreignir stefnanda. Á þeim tíma sem kaupmálinn var gerður voru þau með skráð lögheimili á [...]. Samkvæmt 5. gr. kaupmálans bar að skrá hann í kaupmálabók sýslumannsins á Selfossi.

2

Stefndi, B er lögmaður og sá hann um gerð kaupmálans fyrir stefnanda og C heitinn, auk þess sem hann hafði aðstoðað C í tengslum við ráðstöfun og skiptingu ýmissa eigna í samskiptum C við syni sína, þá D og E. Þar á meðal vegna fasteignanna Y og X í Reykjavík.

Fasteignin X, var skráð eign sameignarfélagsins F sf., en C átti eignarhlut í félaginu ásamt sonum sínum á þeim tíma sem kaupmálinn var gerður. Með afsali, föstudaginn 29. júlí 2016, afsalaði sameignarfélagið F fasteign félagsins að X í Reykjavík til C. Kemur fram í afsalinu að eignaryfirfærsla fasteignarinnar sé hluti af samkomulagi um innlausn C úr sameignarfélaginu. Var afsalið vottað af stefnda. 3

C andaðist fimmtudaginn 4. ágúst 2016. Sama dag sendi stefndi kaupmálann til þinglýsingar hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, þar sem hann var dagbókarfærður. Skömmu áður, eða að kvöldi miðvikudagsins 3. ágúst 2016, hafði stefndi óskað eftir því við stefnanda að hún innti af hendi greiðslur fyrir skráningu kaupmálans, samtals 463.450 krónur, og var fjárhæðin millifærð á reikning stefnda sama dag. Daginn eftir, þ. e. hinn 4. ágúst 2016, óskaði stefndi síðan eftir viðbótargreiðslu frá stefnanda að fjárhæð 693.200 krónur vegna skráningargjaldsins. Þar sem stefnandi hafði ekki á lausu þá fjárhæð ákvað stefndi að leggja sjálfur út fyrir viðbótargjaldinu svo að skrá og þinglýsa mætti kaupmálanum þann dag.

Þann 30. ágúst 2016 lagði stefndi fram beiðni um skráningu kaupmálans við embætti sýslumannsins á Suðurlandi. Með ákvörðun, dags. 22. september 2016, hafnaði sýslumaður skráningu kaupmálans, þar sem dánarbú C hefði tekið við öllum fjárhagslegum réttindum hans og því væri sýslumanni óheimilt að verða við beiðni stefnda um skráningu kaupmálans. Vísaði sýslumaður til þess að kaupmáli væri ekki gildur á milli hjóna gagnvart þriðja manni nema hann væri skráður í samræmi við ákvæði 1. mgr. 82. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

4

Þann 4. október 2017 var dánarbú C tekið til opinberra skipta í Héraðsdómi Suðurlands og skiptastjóri skipaður í málinu. Skiptafundir voru fyrst haldnir 19. og 24. október 2017 og aftur þann 11. janúar 2018. Í fundargerð skiptastjóra 11. janúar 2018 kemur m. a. fram að mótmæli hafi komið fram um gildi kaupmálans. Því sé í fyrsta lagi borið við að vafi leiki á hvort vottar kaupmálans hafi verið viðstaddir samtímis. Í öðru lagi hafi hinn látni ekki verið þinglýstur eigandi fasteignarinnar að X þegar kaupmálinn var undirritaður. Í þriðja lagi hafi kaupmálinn verið lagður inn til skrásetningar þann 4. ágúst 2016, sama dag og hinn látni féll frá. Kaupmálinn hafi því ekki verið gildur við andlát hans. Í fjórða lagi leiki verulegur vafi á því hvort hinn látni hafi verið andlega hæfur til að gera umræddan kaupmála, með hliðsjón af fyrirliggjandi læknisvottorði.

Þar sem ágreiningur var um gildi kaupmálans á milli lögerfingja vísaði skiptastjóri þeim ágreiningi til Héraðsdóms Suðurlands, sbr. mál nr. Q-[...]/2018, A gegn D og E. Stefnandi skilaði greinargerð í málinu, sem lögð var fram í þinghaldi hinn 26. apríl 2018. Í greinargerðinni kemur fram að stefnandi og hinn látni hafi gert kaupmála sem undirritaður var hinn 7. október 2015. Kaupmálinn hafi verið gerður í framhaldi af uppgjöri hins látna við syni hans vegna eignarhlutar hins látna í sameignarfélaginu F. Með kaupmálanum hafi þau viljað tryggja að stefnandi gæti búið áfram í húsi þeirra hjóna, að X, og að stefnandi hefði tekjur af útleigu á fasteigninni Y, til þess að lifa á. Um málsástæður og lagarök segir í greinargerðinni að gerð sé krafa um að kaupmálinn verði metinn gildur og að hann uppfylli þær kröfur sem gerðar séu til slíkra gerninga, sbr. XI. kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993. Stefnandi og hinn látni hafi undirritað kaupmálann þann 7. október 2015 í viðurvist tveggja votta og „hann skráður í kaupmálabók þann 4. ágúst 2016“.

Ekki kom til úrlausnar málsins hjá héraðsdómi, vegna þess að málsaðilar ákváðu í sameiningu að falla frá málinu, þar sem sættir hefðu náðst á milli málsaðila, eins og það er orðað í tölvuskeytum frá lögmönnum málsaðila til héraðsdómarans, dags. 18. og 25. september 2018. Var um þetta bókað í þingbók Héraðsdóms Suðurlands 18. október 2018, þannig að sóknaraðili hefði fallið frá málinu og málið því fellt niður.

5

Í frumvarpi skiptastjóra til úthlutunar úr búinu, sem tekið var fyrir á skiptafundi 7. desember 2018, er lagt til grundvallar að enginn gildur kaupmáli hafi verið á milli stefnanda og C og engin erfðaskrá. Samkvæmt frumvarpinu er fasteignin að Y metin á 49.000.000 króna og fasteignin að X metin á 72.000.000 króna, eða samtals 121.000.000 króna. Búshlutur stefnanda sem eftirlifandi maka var 60.500.000 krónur, auk þess sem stefnandi fékk þriðjung af helmingsvirði eignanna sem arfshluta eða 20.166.666 krónur. Samtals komu því í hlut stefnanda 80.666.666 krónur af heildarvirði umræddra eigna.

Við aðalmeðferð málsins gáfu stefnandi og stefndi aðilaskýrslur fyrir dóminum. Skýrslur vitna gáfu G endurskoðandi og E, sonur C.

II

1. Helstu málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir á því að umræddar fasteignir að Y og X hafi réttilega átt að vera séreignir hennar og standa utan skipta ef stefndi hefði séð til þess að kaupmálinn væri skráður með lögmætum hætti áður en C andaðist. Dráttur stefnda á því að skrá kaupmálann hafi falið í sér skaðabótaskylda háttsemi, enda sé ljóst að stefnandi hafi orðið fyrir umtalsverðu tjóni.

Stefnandi byggir á því að stefndi hefði getað skráð kaupmálann eftir félagsfundinn sem haldinn var föstudaginn 29. júlí 2016. Á þeim fundi hafi verið leyst úr þeim deilum sem stóðu í vegi fyrir skráningu kaupmálans. Í kaupmálanum hafi komið skýrt fram að hann bæri að skrá í kaupmálabók sýslumannsins á Suðurlandi.

Stefnandi bendir á að stefndi hafi haft samband við stefnanda að kvöldi miðvikudagsins 3. ágúst 2016 og óskað eftir peningum til greiðslu á gjaldinu fyrir skráningu kaupmálans, samtals 463.450 krónum. Umbeðin upphæð hafi verið millifærð inn á reikning stefnda. Nokkrum klukkustundum eftir andlát C, um hádegið þann 4. ágúst 2016, hafi stefndi óskað eftir viðbótarfjárhæð til greiðslu á skráningargjaldinu að fjárhæð 693.200 krónur. Þá hafi stefnda verið kunnugt um andlát C og hafi tekið fram að það hefði átt að skrá kaupmálann fyrir andlátið. Í kjölfarið greiddi stefndi gjaldið fyrir skráningu kaupmálans hjá sýslumanninum á Höfuðborgarsvæðinu þann 4. ágúst 2016, kl. 15:24, eða nokkrum klukkustundum eftir andlát C. Umræddur kaupmáli var undirritaður 7. október 2015. Stefndi hafi því haft nógan tíma til þess að undirbúa greiðsluna. Þá hefði hann enn fremur getað lagt út fyrir þeim kostnaði þann 3. ágúst 2016 til að tryggja að hagsmunir stefnanda og verðmæti færu ekki forgörðum. Stefnandi telur að stefndi hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi enda hafi hann mátt vita að heilsufari C hrakaði mjög ört yfir verslunarmannahelgina 2016.

Stefnandi byggir málssókn sína á því að skýrt samband sé milli þess athafnaleysis stefnda að draga það að þinglýsa kaupmálanum og fjártjóns stefnanda af þeim sökum. Þessa háttsemi verði að virða honum til sakar og hann beri þess vegna ábyrgð á tjóninu samkvæmt almennum skaðabótareglum en stefnandi telji að öll skilyrði sakarreglunnar séu uppfyllt í máli þessu.

Stefnandi hafi leitað til stefnda sem sérfræðings og sé ábyrgð hans því þeim mun ríkari en ella. Vísar stefnandi til 25. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn þar sem mælt sé fyrir um að lögmaður beri bótaábyrgð á störfum sínum og starfsmanna sinna eftir almennum reglum og að þeim sé skylt að hafa í gildi ábyrgðartryggingu vegna fjárhagstjóns sem leitt geti af gáleysi í störfum þeirra eða starfsmanna þeirra. Þá vísar stefnandi til almennra athugasemda með lögum nr. 24/1995, um breyting á lögum nr. 61/1942, um málflytjendur. Komi fram í frumvarpi til þeirra laga að vátryggingin eigi að tryggja viðskiptamanni lögmanns bætur verði hann fyrir tjóni sem lögmaður beri skaðabótaábyrgð á vegna lögmannsstarfa sinna. Ekki skipti máli gagnvart viðskiptamanninum hvort skaðabótaskyldan stofnist vegna ásetnings eða gáleysis. Sérfræðiábyrgð lögmanna sé ströng ábyrgð á grundvelli sakarreglunnar. Fræðimenn hafi litið svo á að þegar um sérfræðiábyrgð sé að ræða leiði allt gáleysi, sem valdi tjóni, til skaðabótaábyrgðar þess sem undir regluna falli.

Um lagarök vísar stefnandi til meginreglna skaðabótaréttar um hina almennu sakarreglu, meginreglna skaðabótaréttar um bótaábyrgð og sök og meginreglna skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Varakröfu, um aðra lægri fjárhæð að mati dómsins, byggir stefnandi á sömu málsástæðum og til stuðnings aðalkröfu málsins.

2. Helstu málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir á því að skilyrði sakar séu ekki uppfyllt í málinu og er því mótmælt að stefndi, B, hafi brotið gegn hátternisreglum. Þá sé fjárhæð tjóns mótmælt sem ósannaðri og vanreifaðri.

Stefndi hafi ekki sýnt af sér vanrækslu með því að hefjast ekki handa við undirbúning að skráningu og þinglýsingu afsals hinn 3. ágúst 2016. Óumdeilt sé á milli aðila, sbr. yfirlýsingu stefnanda þess efnis í stefnu, að fyrst hafi verið mögulegt að hefja undirbúning þinglýsingar skjalanna í kjölfar félagafundar í sameignarfélaginu F sf. Samskipti aðila, þ. e. stefnanda og C heitins annars vegar og bræðranna E og D hins vegar, hafi verið þannig að ekki hefði verið ljóst hvernig atvik þróuðust fyrr en að loknum umræddum fundi 29. júlí 2016. Kaupmáli aðila hafi verið gerður seinni hluta árs 2015, en fyrirmæli C og stefnanda hafi verið þau að ekki bæri að þinglýsa skjalinu fyrr en útséð væri með ágreining C og sona hans. Sá ágreiningur hafi ekki verið leystur endanlega fyrr en á fundinum 29. júlí 2016. Þá sé óumdeilt að ekki hafi verið unnt að skrá eða þinglýsa kaupmálanum fyrr en eftir þann fund. Það teljist ekki saknæmt gáleysi af hálfu lögmanns að gera ráð fyrir tveimur til þremur virkum dögum til að færa til skráningar eða þinglýsingar skjöl sem honum hefur verið falið að skrá eða þinglýsa.

Stefndi, B, hafði annast hagsmunagæslu fyrir C heitinn um árabil. Þó að heilsa C hafi verið misjöfn, eins og gera megi ráð fyrir með menn á hans aldri, hafi stefndi enga ástæðu haft til að ætla að hann væri alvarlega veikur um verslunarmannahelgina 2016. Staðhæfingum um annað sé mótmælt sem ósönnuðum.

Þvert á móti hafi stefndi rætt við C í síma í kjölfar fundarins 29. júlí 2016. Ekkert í því samtali hafi bent til alvarlegs ástands C. Stefndi hafi fyrst haft veður af ástandi C síðdegis þann 3. ágúst 2016, eftir samtal við G endurskoðanda. Eftir að hann fékk upplýsingar um tvísýnt ástand C hóf stefndi tafarlaust undirbúning þess að þinglýsa skjölum eins og fram komi í tölvuskeyti hans til stefnanda að morgni 3. ágúst 2016. Skjölunum hafi verið þinglýst daginn eftir, 4. ágúst. Stefnandi hafi vitað best um heilsufar C. Hún vissi hvert raunverulegt ástand hans var 29. júlí 2016. Það hafi staðið henni nær að vekja máls á slæmu líkamlegu ástandi C við stefnda þá þegar eða um helgina sem í hönd fór. Það gerði hún ekki þrátt fyrir að vera um það meðvituð að þinglýsingu skjalanna væri ólokið. Rangt sé og ósannað að stefnandi eða aðrir hafi ítrekað við stefnda að fara með skjölin í þinglýsingu á þessum tíma eða öðrum. Þá sé einnig á því byggt að sú bótakrafa sem höfð er uppi í málinu sé svo ósennileg afleiðing slíkra meintra saknæmra mistaka að lækka beri eða fella niður bótaskyldu.

Við þinglýsingu skjalanna þann 4. ágúst 2016 hafi stefndi greitt samtals 1.157.650 krónur í stimpilgjöld til sýslumannsins á Höfuðborgarsvæðinu en þar af hafi hann sjálfur lagt út 694.200 krónur. Það hafi hann gert í kjölfar þess að stefnandi málsins lýsti því yfir í símtali, eftir hádegi þann 4. ágúst, að hún gæti ekki greitt frekari fjármuni í stimpilgjöld. Stefnandi hafði áður greitt stefnda 463.450 krónur. Stefndi hafi því sjálfur lagt út fjármuni í því skyni að reyna að tryggja réttindi stefnanda. Hann hafi því gengið lengra en ætlast megi til af lögmanni. Stefnandi bauð ekki fram fjármuni sem nægðu til greiðslu stimpilgjalda í heild sinni þrátt fyrir að óskað hefði verið eftir því í símtali eftir hádegi þann 4. ágúst 2016. Ekki hefði því verið unnt að skrá og þinglýsa skjölunum án þess að stefndi legði sjálfur út fyrir stimpilgjöldum. Er á því byggt af hálfu stefndu að það gangi út fyrir skyldur lögmanna að leggja út slíkar fjárhæðir fyrir umbjóðendur sína að viðlagðri hugsanlegri skaðabótaábyrgð, geri þeir það ekki.

Stefndu byggja á því að það hafi ekki falið í sér saknæm mistök af hálfu stefnda, B, að hafa fært afsal og kaupmála til þinglýsingar hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Af lögum leiði að nauðsynlegt hafi verið að færa bæði skjölin til þinglýsingar hjá sýslumanninum á Höfuðborgarsvæðinu, sbr. 20. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 varðandi afsalið og 2. mgr. 87. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 varðandi kaupmálann. Þær fasteignir sem um ræðir voru í umdæmi sýslumannsins í Reykjavík. Því hafi borið að þinglýsa kaupmálanum í Reykjavík skv. 2. mgr. 87. gr. hjúskaparlaga og 2. mgr. 84. gr. sömu laga.

Hvorki í hjúskapar- né þinglýsingarlögum er það gert að skilyrði að kaupmáli sé fyrst skráður í kaupmálabók samkvæmt 83. gr. þinglýsingarlaga áður en honum er þinglýst samkvæmt 2. mgr. 87. gr. þinglýsingarlaga. Það sjáist m. a. á því að skjalið beri með sér að hafa verið móttekið af sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu og dagbókarfært þann 4. ágúst 2016. Af tölunni 007070 efst á skjalinu (sem strikað var yfir síðar) megi ráða að skjalið hafi verið dagbókarfært við móttöku. Ef sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu taldi rangt að færa skjalið til þinglýsingar í því umdæmi hefði átt að hafna dagbókarfærslu skjalsins strax við móttöku þess, sbr. m. a. a-lið 2. mgr. 6. gr. þinglýsingarlaga. Það gerði hann ekki heldur tók á móti skjölunum til skráningar og þinglýsingar og krafðist fullra skráningar - og þinglýsingargjalda. Það hafi því hvorki verið rangt né saknæmt að færa kaupmálann til þinglýsingar hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu.

Stefndi hafi lagt á það áherslu að koma skjalinu til þinglýsingar þann 4. ágúst 2016 og millifærsla vegna stimpilgjalda í heild sinni barst eftir lokun skrifstofu sýslumanns þann 4. ágúst 2016. Ekki liggi fyrir hvenær dags þann 4. ágúst 2016 andlát C heitins bar að, en á hinn bóginn sé ljóst að eftir andlátið voru frekari skráningar kaupmálans hjá öðrum embættum þýðingarlausar. Ekki kom því til þess í kjölfarið að stefndi B gerði tilraun til að færa skjölin til þinglýsingar á Suðurlandi fyrr en eftir 25. ágúst 2016.

Athafnir eða athafnaleysi stefnda eftir andlát C þann 4. ágúst 2016 geti því ekki skapað honum bótaskyldu í ljósi atvika málsins. Orsakatengsl milli meints tjóns stefnanda og þess að skjölin voru ekki færð til skráningar síðar skorti. Stefnda hafi verið tjáð, er hann sótti skjalið í þinglýsingu þann 25. ágúst 2016, að hann yrði að færa skjalið í kaupmálabók sýslumannsins á Suðurlandi, en var jafnframt sagt að dagsetning innfærslu í Reykjavík skyldi engu að síður halda gildi sínu. Stefndi, B, hafi fylgt þeim leiðbeiningum, sbr. áritun á kaupmálann og bréf stefnda dags. 30. ágúst til sýslumannsins á Suðurlandi. Aðrar leiðir hafi ekki verið færar, í þeirri stöðu sem upp var komin. Þá hafi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi, dags. 22. september 2016, verið í andstöðu við þær upplýsingar sem stefndi fékk frá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu.

Ekki hafi verið látið reyna á réttmæti ákvörðunar sýslumannsins á Suðurlandi en ekki hafi áður reynt á það fyrir dómstólum hvort dagsetning skráningar í „röngu“ umdæmi teljist með öllu gildislaus. Stefnandi ákvað sjálf, í skjóli málsforræðis síns, í kjölfar ákvörðunar sýslumannsins á Suðurlandi, dags. 22. september 2016, að leita til annars lögmanns áður en kærufrestur ákvörðunar sýslumanns rann út, sbr. tölvupóst stefnanda til stefnda 12. febrúar 2020. Stefndi, B, hafði því ekki forræði á áframhaldandi rekstri þess máls. Sú ákvörðun stefnanda að láta ekki reyna á ákvörðun sýslumanns, eftir atvikum með kæru til ráðuneytis, feli í sér vanefndir stefnanda á þeirri skyldu sinni samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar að reyna að takmarka hið meinta tjón sitt.

Þá telja stefndu að óljóst sé hvers vegna stefnandi ákvað að semja við þá bræður D og E í ágreiningsmáli nr. Q-[...]/2018, A gegn D og E, fyrir Héraðsdómi Suðurlands eða í hverju samkomulag þeirra fólst í því máli. Í greinargerð sem lögð var fram f. h. stefnanda í apríl 2018 í málinu byggði stefnandi á því að kaupmálinn væri fullgilt skjal. Málsástæður stefnanda í máli þessu séu því í andstöðu við yfirlýsingar stefnanda í hinu fyrra máli. Ekki hafi verið gerð grein fyrir því hvað hafi breyst frá því að greinargerð var lögðfram í apríl 2018 þar til mál þetta var þingfest. Þó liggi það fyrir að stefnandi vissi af vörnum E og D varðandi gildissvið kaupmálans strax í kjölfar skiptafundar 11. janúar 2018. Varnir þeirra bræðra í ágreiningsmáli nr. Q-[...]/2018 hafi því ekki komið á óvart. Óútskýrt sé af hálfu stefnanda hvaða atvik eða skjöl hafi leitt til þess að málatilbúnaður hennar nú sé í andstöðu við málatilbúnað hennar í máli nr. Q-[...]/2018.

Telji dómurinn sannað, þrátt fyrir ofangreint, að stefndi hafi gerst sekur um saknæma vanrækslu sem bótaskyldu varði er fjártjóni stefnanda mótmælt sem ósönnuðu og vanreifuðu og til vara er þess krafist að bótakrafan verði lækkuð verulega.

Í fyrsta lagi sé því mótmælt að úthlutunarverðmæti dánarbús C endurspegli rétt markaðsverð þeirra fasteigna sem um ræðir, þ. e. Y og X. Stefnandi hafi ekki lagt fram rökstuðning eða mat á markaðsvirði þessara eigna og teljist það því ósannað eða í öllu falli vanreifað. Stefnanda beri að sanna meint fjártjón sitt. Samkvæmt skattframtali stefnanda sem fylgdi málsgögnum í máli nr. Q-[...]/2018 vegna ársins 2015 megi sjá í reit 4.01 (Eignarskrá árið 2015) að stefnandi hafi keypt eignina að Y af F sf. (kt. [...]) á 8.000.000 króna. Annar seljandi komi fram á afsalinu. Stefnanda beri að útskýra og sanna hvernig unnt sé að byggja bótakröfu á því að verðmæti sömu eignar sé nú 49.000.000 króna. Engin gögn hafi verið lögð fram utan skiptagerðar, sem sýni fram á meint markaðsvirði fasteignanna.

Teljist verðmæti eignanna fullsannað byggja stefndu jafnframt á því að lækka beri dómkröfu stefnanda verulega. Stefnandi virðist hafa haldið heimili að X frá andláti C án þess að sjáanlegt sé að hún hafi greitt fyrir afnot af því húsnæði til dánarbúsins og/eða annarra erfingja sem rétt áttu til eignarinnar. Hlutfall af eðlilegum leigugreiðslum vegna þeirra afnota frá andláti C til loka skipta dánarbús hans komi því til frádráttar bótakröfu. Þá liggi fyrir að stefnandi hefur leigt út hluta fasteignarinnar að X, og hafi því haft fjárhagslegan ávinning af eigninni án þess að gera grein fyrir þeim ávinningi eða taka tillit til hans við fjárkröfu sína. Sú leiga virðist ekki hafa komið til skipta við dánarbússkipti C, sbr. frumvarp að úthlutunargerð.

Stefndu byggja einnig á því að sú yfirfærsla réttinda og eignarhluta að Y og X sem fólst í kaupmálanum hefði falið í sér skattskylda gjöf frá C til stefnanda í skilningi 4. tl. A- liðar 7. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003 sem skattleggja hefði átt sem tekjur í viðeigandi tekjuskattsþrepi stefnanda. Stefnandi krefjist skaðabóta í málinu. Skaðabætur séu ekki skattskyldar. Af því leiði, verði fallist á skaðabótaskyldu stefndu, að draga verði frá fyrirsjáanlega skattskyldu stefnanda af þeim gerningi sem hún byggir bótakröfu sína á og þar með bótafjárhæð stefnanda í heild sinni. Beri því að lækka bótakröfuna um 46,24% sem sé tekjuskattur og meðalútsvar í 3. þrepi, sbr. 1. mgr. 66. gr. laga nr. 90/2003. Öðrum kosti hafi stefnandi hagnast á hinum meinta bótaskylda atburði, en það sé í andstöðu við meginreglu skaðabótaréttar um að skaðabætur eigi að gera aðila eins settan og ef hið skaðabótaskylda atvik hefði ekki átt sér stað. Þar til krafa stefnanda hefur verið reifuð og skýrð með tilliti til ofangreindra þátta teljist hún ósönnuð og vanreifuð.

Verði fallist á bótaskyldu stefnda, B, í heild eða að hluta er á því byggt að atvik máls þessa séu með þeim hætti að rétt sé að fella niður bótaskyldu hans eða lækka verulega með tilliti til atvika máls allra, sbr. 24. gr. skaðabótalaga. Ýmis atvik málsins leiði til þess, m. a. ábyrgðartrygging hans, eðli þeirrar vinnu sem hann vann fyrir C heitinn og framlagning hans á verulegum fjármunum til að tryggja hagsmuni stefnanda. Þá er á það bent að ábyrgð réttargæslustefnda, Varðar trygginga hf., geti ekki orðið hærri en sem nemur vátryggingarfjárhæð á vátryggingarskírteini.

Þá er vaxta- og dráttarvaxtakröfu stefnanda mótmælt. Krafist er dráttarvaxta frá 23. september 2019 án þess að gerð sé tilraun til að rökstyðja í stefnu á hverju sú dráttarvaxtakrafa byggist. Hún sé því vanreifuð í stefnu. Þá verði endanleg fjárkrafa þessa máls ekki talin liggja fyrir fyrr en tekið hafi verið tillit til þeirra frádráttarliða sem augljóslega eigi við og taldir eru upp í greinargerð þessari og fjárkrafa stefnanda í raun vanreifuð þar til það hafi verið gert. Rétt sé því að vextir og dráttarvextir verði dæmdir frá dómsuppsögu málsins.

III

Stefnandi og eiginmaður hennar, C heitinn, gerðu með sér kaupmála sem dagsettur er 7. október 2015. Í kaupmálanum var mælt fyrir um að fasteignirnar X og Y í Reykjavík væru séreignir stefnanda. Stefndi, B er lögmaður og sá hann um gerð kaupmálans fyrir stefnanda og C heitinn, auk þess sem hann hafði aðstoðað C í tengslum við sameignarfélagið F, sem C átti eignarhlut í ásamt tveimur sonum sínum. Fasteignin X, var á þeim tíma sem kaupmálinn var undirritaður á árinu 2015, skráð eign sameignarfélagsins, en á fundi í sameignarfélaginu sem haldinn var föstudaginn 29. júlí 2016, afsalaði sameignarfélagið fasteigninni til C heitins.

Óumdeilt er á milli aðila að fyrst hafi verið hægt að skrá kaupmálann að loknum fyrrgreindum fundi sem haldinn var í sameignarfélaginu F föstudaginn 29. júlí 2016, en á þeim fundi var m. a. leyst úr ágreiningi á milli eigenda félagsins um réttindi yfir fasteigninni að X, sem staðið hafði í vegi fyrir skráningu hans.

Stefnandi byggir á því að stefnda hafi borið að sjá til þess að kaupmálinn yrði þegar skráður að loknum félagsfundi í sameignarfélaginu F föstudaginn 29. júlí 2016. Þegar eiginmaður stefnanda, C, féll frá fimm dögum síðar hafi stefndi ekki verið búinn að láta skrá kaupmálann í kaupmálabók sýslumannsins á Suðurlandi. Tjón hennar felist í því að ákvæði kaupmálans um að fasteignirnar X og Y skyldu vera séreignir hennar hafi ekki náð fram að ganga og eignirnar hafi því runnið inn í dánarbú C og komið þar til skipta á milli skylduerfingja hins látna í stað þess að þær kæmu óskiptar í hennar hlut.

Stefndu byggja á því að skilyrði sakar séu ekki uppfyllt og að hið meinta tjón sé ósannað og vanreifað. Enn fremur sé bótakrafan ósennileg afleiðing hinnar meintu háttsemi stefnda, B.

Samkvæmt 1. mgr. 82. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 er kaupmáli ekki gildur milli hjóna og gagnvart þriðja manni nema hann sé skráður samkvæmt þeim reglum sem í lögunum greinir. Í 1. mgr. 83. gr. sömu laga er mælt fyrir um að kaupmála skuli skrá í kaupmálabók sem sýslumenn halda og samkvæmt 2. málslið 2. mgr. sömu lagagreinar skal skrá kaupmála hjóna í því umdæmi sem þau eiga lögheimili. Þá er í þinglýsingalögum nr. 39/1978 mælt fyrir um að skjali sem snertir fasteign skuli þinglýsa í því umdæmi sem eignin er í.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að kaupmáli á milli hjóna er ekki gildur nema hann hafi verið skráður í kaupmálabók. Kaupmáli sem stefnandi og eiginmaður hennar gerðu mér sér hafði ekki verið skráður þegar eignmaður hennar féll frá og var af þeim sökum ekki lagður til grundvallar við opinber skipti á dánarbúi eiginmannsins. Því verður að fallast á að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni sem felist í því að eignir sem tilgreindar voru í kaupmálanum komu ekki óskiptar í hennar hlut.

Eins og rakið er hér að framan var fyrst hægt að þinglýsa afsali fyrir fasteigninni X frá sameignarfélaginu F til C heitins og skrá kaupmálann að loknum fundi sem haldinn var í sameignarfélaginu föstudaginn 29. júlí 2016. Fimm dögum síðar eða hinn 3. ágúst 2016, og daginn fyrir andlát C heitins, bárust stefnda, B, upplýsingar um að C hefði hrakað og hóf hann þá þegar að undirbúa þinglýsingu viðkomandi skjala. Afhenti stefndi, C þann 4. ágúst 2016 afsal fyrir fasteigninni X frá sameignarfélaginu F til C heitins ásamt kaupmálanum til þinglýsingar hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, í samræmi við 20. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 og 2. mgr. 87. gr. laga nr. 31/1993.

Úrlausnarefnið er því hér hvort stefndi, B, sem sjálfstætt starfandi lögmaður beri með saknæmum hætti ábyrgð á því tjóni sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir með því að hafa ekki lokið við skráningu kaupmálans hjá sýslumanninum á Suðurlandi þegar eiginmaður stefnanda féll frá hinn 4. ágúst 2016.

Stefndi er lögmaður og því gilda reglur skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð um störf hans. Þegar um sérfræðiábyrgð er að ræða eru gerðar strangar kröfur til sakarábyrgðar. Í því felst m. a. að gera má auknar kröfur til vandaðra vinnubragða og aðgæslu sérfræðinga þegar metið er hvort þeir hafi sýnt af sér gáleysi. Í 18. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn er þannig mælt fyrir um að lögmönnum beri í hvívetna að rækja af alúð þau störf sem þeim er trúað fyrir og neyta allra lögmætra úrræða til að gæta lögvarinna hagsmuna umbjóðenda sinna. Þá segir í 25. gr. sömu laga að lögmaður beri bótaábyrgð á störfum sínum og starfsmanna sinna eftir almennum reglum.

Þó að gera megi strangari kröfur til háttsemi sérfræðinga eins og stefnda við mat á saknæmi og þar með hvort stefndi hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi með því að hafa ekki séð til þess að búið væri að skrá kaupmálann áður en C heitinn féll frá verður ekki á það fallist að sá tími sem leið frá því að fyrst var unnt að færa viðkomandi skjöl til þinglýsingar og skráningar, sem voru í raun tveir virkir dagar eftir verslunarmannahelgina árið 2016, feli sér saknæmt gáleysi af hálfu stefnda eins og atvikum er hér háttað. Þvert á móti telur dómurinn að stefndi hafi brugðist við eins skjótt og verða mátti í því skyni að koma gögnum í þinglýsingu þegar honum bárust upplýsingar daginn fyrir andlátið um að heilsu C hefði hrakað. Þá telur dómurinn ósannað að stefndi hafi mátt vita um tvísýnt ástand C heitins dagana fyrir andlátið. Vísar dómurinn þar um til skýrslna vitnanna G, sem hafði fengið fregnir af því daginn fyrir andlát hans að honum væri að hraka, og sonar C, E, sem kvaðst hafa fengið upplýsingar frá hjúkrunarfræðingi daginn fyrir andlátið um að C hefði verið slappur, en hann hefði ekki haft á tilfinningunni að hann væri að fara, eins og það var orðað.

Með vísan til þess er að framan greinir er stefndi, B, sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður á milli aðila falli niður og að hvor aðili beri kostnað sinn af rekstri málsins.

Stefndi, B, er sýknaður af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.