618/2020

Útdráttur

Fyrir héraðsdómi krafðist A þess að viðurkennt yrði með dómsúrskurði að skiptastjóri dánarbús ÞH skyldi afhenda honum jörðina Vatnsenda samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár MEH. Máli A var vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi á þeim grundvelli að ekki væri ljóst af kröfugerð hans til hvaða eignarréttinda hún næði. Landsréttur taldi hins vegar skýrt af málatilbúnaði og dómkröfum A að kröfur hans næðu einungis til þess að hann fengi afhenta jörðina Vatnsenda samkvæmt erfðaskrá MEH eins og hún hefði verið túlkuð í dómum Hæstaréttar, þ.e. til umráða og afnota, en ekki að viðurkennd yrðu bein eignarréttindi hans yfir jörðinni eða ótiltekin óbein eignarréttindi. Þótti málatilbúnaður A því uppfylla áskilnað d og eliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Var ákvæði hins kærða úrskurðar sem laut að frávísun máls A fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. nóvember 2020. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 10. og 12. nóvember 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 29. október 2020 í málinu nr. Q[...]/2020 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilunum H-kvk-þgf S-kvk-þgf G-kvk-þgf, G-kk-þgf G-kk-þgf, M-kvk-þgf M-kvk-þgf, K-kk-þgf L-kk-þgf H-kk-þgf, S-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf, M-kk-þgf Í-kk-þgf H-kk-þgf og S-kvk-þgf H-kvk-þgf var vísað frá dómi. Laut krafa hans að því að viðurkennt yrði með dómsúrskurði að skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef H-kk-ef skyldi afhenda honum jörðina Vatnsenda í Kópavogi samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 og 29. október 1940. Þá var máli varnaraðilans dánarbús F-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið að því er varðar frávísun máls hans og lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið fyrir á ný til lögmætrar málsmeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi án tillits til gjafsóknar sem hann hefur fengið og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilar M-kk-nf Í-kk-nf H-kk-nf og S-kvk-nf H-kvk-nf krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

4 Varnaraðilar dánarbú F-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef, H-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf, M-kvk-nf M-kvk-nf, K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

5 Með hinum kærða úrskurði var vísað frá dómi kröfu sóknaraðila um að skiptastjóra dánarbús föður hans, Þ-kk-ef H-kk-ef, bæri að afhenda sóknaraðila jörðina Vatnsenda í Kópavogi, land nr. 116957, samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 og 29. október 1940.

6 Jörðin Vatnsendi í Kópavogi var í eigu M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef, sem lést 31. október 1940. M-kk-nf átti enga skylduerfingja en með framangreindri erfðaskrá arfleiddi hann bróðurson sinn, S-kk-þf K-kk-þf L-kk-þf H-kk-þf, að öllum eignum sínum, þar með talinni jörðinni Vatnsenda.

7 S-kk-nf K-kk-nf lést 13. nóvember 1966 og var dánarbú hans tekið til opinberra skipta 25. febrúar 1967. Við skiptin reis ágreiningur um hvernig fara ætti með réttindi yfir jörðinni Vatnsenda. Með dómi Hæstaréttar 5. apríl 1968 í máli nr. 110/1967, sem birtur er í dómasafni réttarins 1968 á blaðsíðu 422, var staðfest niðurstaða skiptaréttar um að syni S-kk-ef, M-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf, væri áskilinn réttur eftir látinn föður sinn til að taka við til ábúðar og hagnýtingar jörðina Vatnsenda í Kópavogskaupstað með þeim takmörkunum og skilmálum, sem settir voru í fyrrgreindri erfðaskrá M-kk-ef frá 1938. Að gengnum þeim dómi voru M-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf afhent umráð og afnot fasteignarinnar Vatnsenda á skiptafundi í dánarbúinu 7. maí 1968 og var ákvörðun um það staðfest í dómi Hæstaréttar 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968 sem birtur er í dómasafni réttarins 1969 á blaðsíðu 780.

8 M-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf lést 21. desember 1999 og voru erfingjar eftir hann eiginkona hans og fjögur börn, þar á meðal Þ-kk-nf H-kk-nf. Erfingjar M-kk-ef gerðu skiptayfirlýsingu 21. nóvember 2000 þar sem meðal annars var kveðið á um yfirfærslu jarðarinnar Vatnsenda á nafn Þ-kk-ef H-kk-ef. Í yfirlýsingunni var sérstaklega vísað til fyrrgreindrar erfðaskrár M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 1938 um rök fyrir því að eignin ætti að ganga til elsta sonar M-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef við fráfall hans. Var yfirlýsingunni þinglýst 12. desember 2000 og var Þ-kk-nf sagður „þinglýstur eigandi“ jarðarinnar Vatnsenda í þinglýsingarvottorði 11. janúar 2012.

9 Þar sem opinberum skiptum á dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef, sem hófust 25. febrúar 1967, var aldrei lokið féllst Hæstiréttur á kröfu um skipun skiptastjóra með dómi 24. ágúst 2011 í máli nr. 375/2011. Í framhaldi af því kom upp ágreiningur við skiptin um hvort jörðin Vatnsendi væri enn í eigu dánarbúsins og gæti því ekki talist háð beinum eignarrétti Þ-kk-ef H-kk-ef. Með dómi Hæstaréttar 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012 var komist að þeirri niðurstöðu að beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda hefði í kjölfar fráfalls M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef árið 1940 færst, á grundvelli erfðaskrárinnar frá 1938, til S-kk-ef K-kk-ef og væri enn á hendi dánarbús hans. Með dómi Hæstaréttar 6. desember 2013 í máli nr. 740/2013 var því til samræmis lagt fyrir sýslumann að færa nafn dánarbúsins í fasteignabók sem eiganda jarðarinnar og varð hann við því svo sem nánar er rakið í dómi Hæstaréttar 12. mars 2015 í máli nr. 167/2015. Dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef hefur frá þeim tíma verið skráður eigandi jarðarinnar í þinglýsingabók.

10 Hæstiréttur komst síðar að þeirri niðurstöðu með dómi 5. mars 2015 í máli nr. 751/2014 að beinn eignarréttur jarðarinnar Vatnsenda gangi ekki að erfðum samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár M-kk-ef, heldur eftir lögerfðareglum. Samkvæmt því eigi að ráðstafa beinum eignarrétti jarðarinnar til erfingja S-kk-ef K-kk-ef í samræmi við ákvæði I. kafla erfðalaga nr. 8/1962. Þá var í dómi Hæstaréttar 16. júní 2016 í máli nr. 408/2016 mælt fyrir um í hvaða hlutföllum skipta skuli eignum dánarbúsins til tilgreindra lögerfingja.

11 Sóknaraðili lýsti kröfu í dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef 2. september 2019 og krafðist þess að það afhenti honum sem arf samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 beinan eignarrétt að jörðinni Vatnsenda í Kópavogi með þeim skilyrðum og takmörkunum sem erfðaskráin geymir. Ágreiningi þar að lútandi var vísað til héraðsdóms, sem hafnaði kröfu sóknaraðila með úrskurði 24. júní 2020. Sú niðurstaða var staðfest með úrskurði Landsréttar 13. nóvember 2020 í máli nr. 421/2020. Þar kemur fram að af framangreindum dómum Hæstaréttar leiði að sóknaraðilinn geti ekki átt tilkall til beins eignarréttar að jörðinni á grundvelli erfðaskrárinnar. Hann hafi hins vegar, með stoð í henni, öðlast rétt til umráða og afnota af jörðinni við andlát föður hans, Þ-kk-ef H-kk-ef, 12. desember 2018.

12 Dánarbú Þ-kk-ef H-kk-ef var tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2019. Farið er með búið samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Sóknaraðili lýsti kröfu í dánarbú Þ-kk-ef 1. nóvember 2019. Samkvæmt kröfulýsingunni krafðist sóknaraðili þess að skiptastjóri afhenti honum þá þegar „sem erfingja samkvæmt fyrirmælum 3. gr. erfðaskrár M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 og 29. október 1940, jörðina Vatnsenda í Kópavogi landnúmer 116957, með öllu því sem henni fylgir og fylgja ber til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum eru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskránni“. Í kröfulýsingunni er vísað til þess að um kröfu sértökumanns utan skuldaraðar sé að ræða og að sóknaraðili byggi rétt sinn á fyrrgreindri erfðaskrá sem elsti sonur síðasta erfingja samkvæmt henni. Fram kemur að eignarréttindi sem fyrrgreind erfðaskrá ráðstafi séu nú á hendi tveggja dánarbúa. Dánarbú Þ-kk-ef H-kk-ef hafi með höndum umráða og afnotarétt yfir jörðinni Vatnsenda og því sem henni fylgir og fylgja ber en dánarbú S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef haldi á beinum eignarrétti yfir jörðinni. Þá er í kröfulýsingunni rökstuðningur fyrir því að bætur vegna eignarnáms Kópavogsbæjar frá árinu 2007 falli með umráða og afnotarétti jarðarinnar til sóknaraðila.

13 Varnaraðilarnir dánarbú F-kvk-ef B. G-kvk-ef, H-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kvk-nf M-kvk-nf lýstu hver um sig kröfu við skiptin á dánarbúi Þ-kk-ef H-kk-ef. Þessir varnaraðilar stóðu einnig sameiginlega með varnaraðilunum M-kk-þgf Í-kk-þgf H-kk-þgf, S-kvk-þgf H-kvk-þgf, K-kk-þgf L-kk-þgf H-kk-þgf og S-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf H-kk-þgf, auk E-kvk-ef F-kvk-ef og G-kk-þgf F-kk-þgf, að kröfulýsingum annars vegar til greiðslu í þágu dánarbús S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef og hins vegar til greiðslu til þeirra sameiginlega vegna óskipts kostnaðar. Varnaraðilarnir M-kk-nf Í-kk-nf H-kk-nf og S-kvk-nf H-kvk-nf eru börn S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef af fyrra hjónabandi hans og S-kvk-ef Á-kvk-ef. Varnaraðilarnir K-kk-nf L-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf H-kk-nf eru börn S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef og síðari konu hans M-kvk-ef G-kvk-ef H-kvk-ef. Varnaraðilarnir H-kvk-nf S-kvk-nf G-kvk-nf, G-kk-nf G-kk-nf og M-kvk-nf M-kvk-nf eru börn M-kvk-ef G-kvk-ef H-kvk-ef. Tvö barna hennar, F-kk-nf G-kk-nf og F-kvk-nf B-kvk-nf G-kvk-nf, eru látin, en dánarbú F-kvk-ef lýsti eins og áður segir kröfum við skiptin á dánarbúi Þ-kk-ef H-kk-ef. Kröfur framangreindra varnaraðila í dánarbú Þ-kk-ef lúta að greiðslu tiltekinna fjárhæða með skírskotun til dómsmáls sem þau hafa höfðað, ásamt E-kvk-þgf F-kvk-þgf og G-kk-þgf F-kk-þgf, fyrir Héraðsdómi Reykjaness, mál nr. E1362/2014, aðallega á hendur Kópavogsbæ en til vara á hendur Þ-kk-þgf H-kk-þgf, nú dánarbúi hans, til greiðslu nánar tiltekinna fjárhæða til handa dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef vegna eignarnáma sem hafa verið gerð í landi Vatnsenda. Samkvæmt gögnum málsins hefur skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef hafnað öllum kröfum varnaraðila. Þeirri afstöðu skiptastjóra var mótmælt af hálfu varnaraðila á skiptafundi 24. febrúar 2020. Fjallað var um ágreininginn á skiptafundi 23. mars 2020. Þar gerði skiptastjóri grein fyrir því að ekki væri tímabært að vísa ágreiningi um kröfur varnaraðila til úrlausnar héraðsdóms þar sem óvíst væri hvort nokkuð fengist greitt upp í almennar kröfur. Niðurstaða þess efnis var samþykkt á fundinum.

14 Í kröfuskrá samþykkti skiptastjóri fyrrgreinda kröfu sóknaraðila um afhendingu jarðarinnar Vatnsenda en ekki að réttur til eignarnámsbóta vegna eignarnáma úr jörðinni, sem þegar hefðu verið gerð, féllu þar undir heldur liti hann svo á að þær kröfur tilheyrðu dánarbúinu. Á skiptafundi 24. febrúar 2020 mótmælti sóknaraðili afstöðu skiptastjóra til þess hverjum réttur til eignarnámsbóta tilheyrði. Á sama skiptafundi mótmæltu varnaraðilar auk Arion banka hf. afstöðu skiptastjóra til þess að afhenda bæri sóknaraðila jörðina Vatnsenda. Á skiptafundi 23. mars 2020 var fjallað um þennan ágreining aðila en ekki tókst að jafna hann að neinu leyti. Upplýsti skiptastjóri að málinu yrði í framhaldinu beint til héraðsdóms eftir 171. gr. laga nr. 21/1991.

15 Með bréfi skiptastjóra 26. mars 2020 var framangreindum ágreiningi um kröfu sóknaraðila vísað til Héraðsdóms Reykjaness. Málið, sem hefur númerið Q[…]/2020, var þingfest 29. apríl 2020. Þar lýsti skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef H-kk-ef því yfir að dánarbúið væri aðili að ágreiningi um hvort réttur til eignarnámsbóta tilheyrði því. Aftur á móti væri dánarbúið ekki aðili að ágreiningi um ákvörðun skiptastjóra þess efnis að afhenda bæri sóknaraðila jörðina Vatnsenda. Í þinghaldi 4. maí 2020 ákvað héraðsdómari að skipta sakarefninu með heimild í 3. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Yrði ágreiningur um rétt til eignarnámsbóta skilinn frá málinu og fengi það mál málsnúmerið Q[…]/2020. Eftirleiðis fjallaði málið sem hér er til umfjöllunar því aðeins um ágreining um hvort afhenda bæri sóknaraðila jörðina Vatnsenda.

16 Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp 29. október 2020. Með honum var máli varnaraðila dánarbús F-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef vísað sjálfkrafa frá dómi á þeim grundvelli að skiptum á því hefði lokið sem eignalausu búi árið 2015 og að það nyti því ekki aðildarhæfis samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Máli sóknaraðila á hendur öðrum varnaraðilum málsins fyrir Landsrétti var einnig vísað sjálfkrafa frá dómi á þeim grundvelli að kröfugerð sóknaraðila fullnægði ekki skilyrðum d og eliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ekki þótti unnt að taka afstöðu til frávísunar málsins gagnvart Arion banka hf. þar sem hann gerði ekki kröfur í þessum þætti málsins.

Niðurstaða

17 Af hálfu dánarbús F-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef var lögð fram greinargerð fyrir Landsrétti og gerð krafa um málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti. Ákvæði hins kærða úrskurðar varðandi frávísun máls dánarbúsins hefur ekki verið kært og kemur það því ekki til endurskoðunar. Verður kröfum dánarbúsins þegar af þeim sökum vísað frá Landsrétti.

18 Aðrir varnaraðilar gerðu líkt og fyrrgreindur varnaraðili kröfur við skipti á dánarbúi Þ-kk-ef H-kk-ef. Þeir njóta aðildarhæfis samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, áttu rétt á að sækja skiptafund og gátu mótmælt afstöðu skiptastjóra til viðurkenningar á kröfu sóknaraðila, sbr. 1. og 2. mgr. 120. gr. og 1. mgr. 125. gr. laga nr. 21/1991. Eiga þessir varnaraðilar aðild að ágreiningsmáli þessu á grundvelli 3. mgr. 171. gr. laga nr. 21/1991 en kröfum þeirra við skiptin hefur ekki verið endanlega hafnað með dómi.

19 Þegar skiptastjóri beinir ágreiningi um skipti samkvæmt lögum nr. 21/1991 til héraðsdóms og ekki verður sátt í málinu skal héraðsdómari gefa sóknaraðila kost á að skila greinargerð þar sem fram skal koma til fullnaðar hverjar kröfur hann hefur uppi og á hverju þær eru byggðar, ásamt frekari gögnum sem hann hyggst styðja málstað sinn við, sbr. 1. mgr. 177. gr. laganna. Kröfur sóknaraðila og málsástæður þurfa að vera skýrar svo ekki fari á milli mála hvert sakarefnið er, sbr. d og eliði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991.

20 Í héraði gerði sóknaraðili þær dómkröfur að viðurkennt yrði að skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef H-kk-ef skyldi afhenda honum jörðina Vatnsenda í Kópavogi, land nr. 116957, samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef frá 4. janúar 1938 og 29. október 1940. Í greinargerð sóknaraðila í héraði er um afmörkun kröfunnar vísað til þess sem að framan er rakið um að tvö mál séu rekin fyrir dómi um kröfu hans eins og henni var lýst í dánarbúið 1. nóvember 2019. Þar kemur fram að í þessu máli sé einungis til úrlausnar ágreiningsefni sem lúti að því „hvort afhenda eigi sóknaraðila jörðina Vatnsenda sem erfingja samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef“. Þá kemur fram að sóknaraðili sæki í öðru máli á hendur dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef rétt sinn samkvæmt erfðaskránni til að hafa einn á hendi beinan eignarrétt með skilyrðum og takmörkunum yfir jörðinni Vatnsenda. Um málsástæður fyrir kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á því að skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef H-kk-ef skuli afhenda honum jörðina vísar hann sem fyrr segir til réttar síns samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef. Um inntak þess réttar vísar hann til erfðaskrárinnar eins og hún hefur verið túlkuð í dómum Hæstaréttar. Þá er í greinargerð sóknaraðila í héraði tilgreint hvaða eignarheimildir hann telji að eigi að vera á hendi arftaka samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef. Samkvæmt því sem þar greinir er um að ræða skilyrtan umráðarétt yfir jörðinni Vatnsenda, skilyrtan rétt til að stofna til takmarkaðra eignarheimilda öðrum til handa með útleigu lóða og til að veðsetja jörðina, tekjur jarðarinnar eftir að þær hafa verið greiddar arftaka og rétt til að leita aðstoðar dómstóla og yfirvalda til verndar rétti sínum.

21 Af dómi Hæstaréttar 5. mars 2015 í máli nr. 751/2014 leiðir að beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda gengur ekki að erfðum samkvæmt erfðaskrá M-kk-ef E-kk-ef H-kk-ef heldur eftir lögerfðareglum og er hann enn á hendi dánarbús S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef eins og staðfest var með úrskurði Landsréttar frá 13. nóvember 2020 í máli nr. 421/2020. Af dómum Hæstaréttar leiðir einnig að um „umráð og afnot fasteignarinnar Vatnsenda“ fer eftir ákvæðum erfðaskrárinnar. Með dómi Hæstaréttar 30. maí 1969 í máli nr. 99/1968 var þessum réttindum til umráða og afnota fasteignarinnar ráðstafað í samræmi við ákvæði erfðaskrárinnar úr dánarbúi S-kk-ef K-kk-ef L-kk-ef H-kk-ef til afa sóknaraðila, M-kk-ef S-kk-ef H-kk-ef, sem hafði þau á hendi þar til hann lést 21. desember 1999. Eftir andlát hans gengu þau réttindi til föður sóknaraðila, Þ-kk-ef H-kk-ef. Með dómi Hæstaréttar 3. maí 2013 í máli nr. 701/2012 var því slegið föstu að beinn eignarréttur yfir jörðinni hefði ekki gengið til Þ-kk-ef heldur eingöngu fyrrgreindur réttur til umráða og afnota jarðarinnar á grundvelli erfðaskrárinnar. Með framangreindum dómi Landsréttar í máli nr. 421/2020 var komist að þeirri niðurstöðu að af þessu leiddi að eftir andlát Þ-kk-ef hefði sóknaraðili öðlast með stoð í erfðaskránni rétt til umráða og afnota af jörðinni Vatnsenda.

22 Af kröfugerð og málatilbúnaði sóknaraðila má ljóst vera að hann gerir kröfu um að viðurkennt verði að skiptastjóri dánarbús Þ-kk-ef H-kk-ef skuli afhenda honum jörðina Vatnsenda, eins og skiptastjóri samþykkti að gera, á þeim grundvelli að hann hafi með stoð í erfðaskrá M-kk-ef öðlast rétt til umráða og afnota af jörðinni. Hvorki dómkröfur sóknaraðila né málatilbúnaður hans verða skilin á þann veg að hann fari með þeim fram á viðurkenningu beinna eignarréttinda yfir jörðinni, sem dánarbúið hefur ekki með höndum, eða ótiltekinna óbeinna eignarréttinda, svo sem réttar til eignarnámsbóta. Verður málatilbúnaður sóknaraðila því talinn uppfylla áskilnað d og eliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991, þannig að ljóst þykir hvert sakarefnið er, auk þess sem hafna ber sjónarmiðum varnaraðila um að vísa beri málinu frá dómi á grundvelli 4. mgr. 94. gr. eða 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Breytir það ekki þeirri niðurstöðu þótt krafan í héraði sé orðuð með öðrum hætti en í kröfulýsingu til dánarbúsins enda var kröfu samkvæmt henni skipt undir rekstri málsins eins og rakið hefur verið. Kröfugerð og röksemdir sóknaraðila í greinargerð til héraðsdóms eru settar fram til fullnaðar í því ágreiningsmáli sem hér til umfjöllunar í samræmi við 1. mgr. 177. gr. laga nr. 21/1991.

23 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun máls sóknaraðila fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. 24 Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður en ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila í héraði verður staðfest.

Úrskurðarorð:

Kröfum varnaraðila, dánarbús F-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef, er vísað frá Landsrétti.

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar frávísun máls sóknaraðila, A, og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til frekari meðferðar.

Málskostnaður milli aðila í héraði fellur niður.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað sóknaraðila er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.