325/2021

Útdráttur

H ehf. og D ehf. gerðu með sér verksamning 28. nóvember 2017 og viðbótarsamning 1. apríl 2019 um efnissölu fyrir skrifstofuhluta byggingar D ehf. að Korngörðum 3 í Reykjavík, þar með talið á gólfplötum í bygginguna. Samkvæmt samningnum skyldi D ehf. afhenda H ehf. hönnunargögn vegna framleiðslu á gólfplötunum. Skyldi H ehf. því næst framleiða þær erlendis hjá fyrirtækinu A, annast flutning þeirra til Íslands og afhenda á verkstað. D ehf. rifti samningum aðila 26. maí 2020. H ehf. höfðaði þá mál á hendur D ehf. og krafðist efndabóta, enda hefði riftunin verið D ehf. óheimil.

Fram kom í dómi Landsréttar að misbrestur hefði orðið á því að H ehf. tryggði að framleiðsla á gólfplötunum hæfist í tæka tíð svo unnt yrði að afhenda þær á verkstað 1. mars 2020 eins og upphaflega stóð til. Þetta hefði leitt til þess að ekki hefði verið unnt að hefja framleiðslu þeirra fyrr en í lok maí 2020. H ehf. hefði ekki hnekkt þeirri ályktun að enn frekari tafir á afhendingu gólfplatnanna, sem við blöstu í lok maí 2020 þegar upplýst var að framleiðsla á þeim væri ekki hafin, hefðu leitt til alvarlegrar seinkunar á framkvæmdum. Þá hefði D ehf. ítrekað fengið rangar upplýsingar um framleiðslu gólfplatnanna sem hefði að umfangi verið þýðingarmikill þáttur í framvindu þess sem eftir stóð af samningi aðila. Að þessu gættu var fallist á það með D ehf. að vanefnd H ehf. að þessu leyti hefði verið veruleg og hefði heimilað honum að rifta samningi aðila samkvæmt 25. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Var D ehf. sýknað af kröfum H ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 19. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. apríl 2021 í málinu nr. E- 7629/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 44.418.246 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. maí 2020 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi auk röksemda aðila. Málið lýtur að lögmæti riftunar stefnda 26. maí 2020 á samningi aðila eins og honum var breytt með viðbótarsamningi 1. apríl 2019. Með þeim samningi var leitast við að leysa ýmis ágreiningsmál milli aðila vegna efnda á verksamningi þeirra á milli 28. nóvember 2017 og ljúka framkvæmdum samkvæmt honum. Með samningnum 1. apríl 2019 var meðal annars felld niður skylda áfrýjanda til að reisa stálvirki og klæða byggingu sem átti að hýsa skrifstofur stefnda að Korngörðum 3. Áfrýjandi átti þó áfram að útvega og selja stefnda efni til þeirra framkvæmda í samræmi við þá skilmála sem þar komu fram. Meðal þess sem samið var um var hvenær stefnda bæri að afhenda hönnunargögn vegna framleiðslu á framangreindu byggingarefni, þar á meðal á gólfplötum skrifstofubyggingarinnar. Gert var ráð fyrir að hönnunargögn þeirra ættu að liggja fyrir 15. maí 2019. Miðað var við að áfrýjandi léti því næst framleiða gólfplöturnar erlendis hjá fyrirtækinu Arcelor Mittal, annaðist flutning þeirra til Íslands og afhenti þær 15. ágúst sama ár á verkstað við Korngarða, enda stæðist framangreindur afhendingartími hönnunargagna. Í samningnum var þess sérstaklega getið að fyrirvari væri gerður af hálfu áfrýjanda „um afhendingartíma, [tefðist] afhending hönnunargagna“. Þá var samið um það að stefndi bæri ábyrgð á sannanlegu tjóni sem kynni að hljótast af því ef afhending hönnunargagna drægist. Í upphaflegum samningi aðila frá 28. nóvember 2017 segir enn fremur: „Verði tafir af völdum útgáfu framkvæmdaleyfa eða vegna annarra atvika sem stafa frá verkkaupa hliðrast skiladagsetningar á viðkomandi verkhluta sem töfunum nemur.“

5

Framangreind samningsákvæði ber að túlka með hliðsjón af gagnkvæmri tillitsskyldu samningsaðila þannig að tafir á afhendingu hönnunargagna leiddu til þess að afhendingartíma byggingarefnis seinkaði til samræmis við tafirnar, eftir atvikum að teknu tilliti til mögulegra áhrifa þeirra á framleiðslutíma og flutning efnisins til Íslands. Um réttarsamband aðila gilti að öðru leyti sú meginregla samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup að greiðsludráttur af hálfu seljanda, sem er kaupanda um að kenna eða leiðir af atvikum sem hann varðar, getur ekki heimilað kaupanda að beita vanefndaúrræðum eins og riftun.

6

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi mun hönnuður hafa skilað af sér hönnunargögnum fyrir gólfplöturnar 30. ágúst 2019 inn á tiltekið „dropbox“. Fulltrúi stefnda vakti athygli áfrýjanda á því að teikningar lægju fyrir með tölvupósti 5. nóvember sama ár og óskaði upplýsinga um framleiðslu- og afhendingartíma. Í málinu liggja fyrir ýmis samskipti milli fulltrúa beggja málsaðila, hönnuðarins og starfsmanna framleiðanda gólfplatnanna, frá miðjum nóvember 2019 til og með maí 2020 sem eru að nokkru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Af þeim verður ráðið að áfrýjandi hafi í upphafi áætlað að plöturnar yrðu afhentar á Íslandi 1. mars 2020. Í tölvupósti sem framleiðandinn sendi fulltrúum áfrýjanda 19. nóvember 2019 var upplýst að afhendingartími gólfplatnanna yrði fjórum til sex vikum eftir að áfrýjandi staðfesti pöntun og því ætti auðveldlega að vera hægt að afhenda þær á Íslandi 1. mars 2020. Með póstinum fylgdi tilboð af hálfu framleiðandans sem fulltrúi áfrýjanda samþykkti með tölvupósti 28. nóvember 2019. Miðað við framangreindar forsendur virðist dráttur á afhendingu hönnunargagna miðað við áætlanir í samningi aðila 1. apríl 2019 ekki hafa átt að leiða til tafa á framleiðslu eða flutningi efnisins til Íslands.

7

Um miðjan desember 2019 komu upp álitaefni um tegund gólfplatna og hvort unnt væri að aðlaga stærð á götum samkvæmt hönnunargögnum að forsendum framleiðanda. Misskilningi af hálfu framleiðanda um tegund gólfplatna virðist hafa verið eytt 16. desember 2019 samkvæmt tölvupóstsamskiptum sem stefndi lagði fyrir Landsrétt. Nýtt tilboð frá framleiðandanum í samræmi við hönnunargögn lá fyrir 17. sama mánaðar þar sem afhendingartími var áætlaður fjórar til sex vikur.

8

Í tölvupósti fulltrúa stefnda til starfsmanns áfrýjanda 16. janúar 2020 var meðal annars spurt um áætlaðan afhendingartíma á gólfplötunum. Spurningin var áréttuð með tölvupósti 6. febrúar sama ár og spurt hvort búið væri að framleiða og gata plöturnar og hvenær þær kæmu til landsins. Spurningunni var svarað af starfsmanni áfrýjanda 11. sama mánaðar þar sem fram kom að plöturnar væru tilbúnar til framleiðslu og áætlað væri að þær kæmu til landsins í lok mars. Í tölvupósti sama starfsmanns áfrýjanda til fulltrúa stefnda 17. sama mánaðar var áréttað að framleiðslan á gólfplötunum væri að hefjast en að framleiðandinn óskaði eftir skýringum á fjórum atriðum er vörðuðu pöntunina. Meðal þeirra atriða var hvort óskað væri eftir aflöngum götum af stærðinni 40 x 60 millimetra. Fulltrúi stefnda beindi þessum fyrirspurnum til hönnuðarins sem svaraði samdægurs en þau svör voru framsend starfsmanni áfrýjanda sama dag. Þar kom meðal annars fram að gert væri ráð fyrir kringlóttum götum eins og kæmi fram á fyrirliggjandi teikningum.

9

Samskipti fulltrúa stefnda og starfsmanns áfrýjanda frá síðari hluta febrúar og fram yfir miðjan maí 2020 eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Framan af gáfu svör starfsmannsins við áframhaldandi fyrirspurnum fulltrúa stefnda ekki annað til kynna en að framleiðsla á gólfplötunum væri þegar hafin og að afhending gæti farið fram í apríl. Í svari hans 5. maí við endurtekinni fyrirspurn um efnið, þar sem áréttað var mikilvægi þess að fá umræddar gólfplötur afhentar sem fyrst vegna framvindu verksins, kom fram að eftir væri að gera umrædd göt en það verk hefði tafist í verksmiðju framleiðandans í Frakklandi vegna Covid- 19. Með tölvupósti sama starfsmanns áfrýjanda 8. maí sagði að hægt yrði að gera umrædd göt þegar verksmiðjan opnaði 25. sama mánaðar. Þar var þess einnig getið að ef nota ætti umrædda tegund af gólfplötum væri aðeins hægt að gera göt af stærðinni 40 x 60 millimetra og því væri óskað staðfestingar á því að götin mættu vera af þeirri stærð.

Fulltrúi stefnda svaraði fyrst með tölvuskeyti 8. maí þar sem því var haldið fram að pöntun á gólfplötunum hefði tafist af hálfu stefnda í átta mánuði og ylli stöðvun framkvæmda við skrifstofubygginguna. Með tölvupósti 19. maí spurði hann áfram hvort plöturnar væru tilbúnar til götunar og ítrekaði ósk um að fá uppgefið hvenær hægt væri að afhenda þær. Þar var einnig staðfest að notast mætti við göt af stærðinni 40 x 60 millimetrar. Í tölvupósti starfsmanns stefnda degi síðar kemur fram að fyrst yrði hægt að upplýsa hvenær götun færi fram eftir að verksmiðjan í Frakklandi opnaði.

Þá kom þar fram að ekki hefði verið unnt að gera umrædd göt fyrr en staðfesting hönnuðar á 40 x 60 millimetra gatastærð hefði legið fyrir 18. maí 2020. Athugasemdir voru gerðar af hálfu stefnda við svör starfsmannsins með tölvupósti degi síðar. Þar var því meðal annars haldið fram að áfrýjandi hefði aldrei pantað rétta gerð af gólfplötum samkvæmt hönnunargögnum. Myndi vanefnd áfrýjanda valda nokkurra mánaða seinkun á verkinu með tilheyrandi aukakostnaði.

10

Auk framangreindra samskipta áttu lögmenn aðila í bréfaskiptum meðal annars um ætlaða vanefnd áfrýjanda við að afhenda umræddar gólfplötur. Lögmaður stefnda ritaði lögmanni áfrýjanda bréf 15. maí 2020 þar sem lýst var áhrifum vanefndanna á verkið, auk þess sem upplýst var að stefndi áskildi sér rétt til riftunar á samningi aðila auk skaðabóta. Teldi áfrýjandi sig í stakk búinn til að efna skyldur sínar samkvæmt samningnum var óskað upplýsinga um „nákvæma tímasetningu þeirra“. Lögmaður áfrýjanda ritaði lögmanni stefnda svarbréf 26. sama mánaðar þar sem því var mótmælt að áfrýjandi hefði vanefnt að afhenda gólfplöturnar. Þar var vísað til þess að unnt væri að svara fyrirspurn um framleiðslu- og afhendingartíma gólfplatna eftir opnun verksmiðjunnar, að því gefnu að stefndi staðfesti vilja sinn til að „halda sínu striki með pöntun“.

11

Eins og áður segir var verksamningi aðila eins og honum var breytt með viðaukasamningnum 1. apríl 2019 rift af hálfu stefnda með bréfi lögmanns hans 26. maí 2020. Þar er því meðal annars haldið fram að áfrýjanda hafi borið að afhenda umræddar gólfplötur í byrjun febrúar 2020 þegar 12 vikur voru liðnar frá fyrirmælum stefnda um að hefja framleiðslu þeirra. Enn lægi ekki fyrir hvenær hægt yrði að afhenda þær en haft var eftir framleiðanda platnanna að framleiðsla þeirra væri þá ekki enn hafin. Því hefði áfrýjandi ítrekað veitt stefnda rangar upplýsingar um stöðu framleiðslunnar. Vísað var til fleiri atriða í samskiptum aðila og tekið fram að stefndi ætti ekki annarra kosta völ en að rifta samningnum.

12

Í málinu liggur fyrir tölvupóstur frá starfsmanni framleiðanda gólfplatnanna 26. maí 2020 til hönnuðar stefnda þar sem fram kemur að starfsmaður áfrýjanda hafi með tölvupósti 25. sama mánaðar farið fram á að framleiðslan hæfist. Óskað var eftir því að hönnuðurinn staðfesti að hefja mætti framleiðsluna. Annar starfsmaður framleiðandans, D-x-x E-x-x K-x-x, gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Staðhæfði vitnið að fyrstu viðbrögð áfrýjanda um að hann hygðist taka fyrrgreindu tilboði framleiðandans 17. desember 2019 hefðu ekki borist fyrr en í mars 2020. Þá verður að skilja framburð vitnisins á þann veg að svör hönnuðarins, sem lágu fyrir hjá áfrýjanda 17. febrúar 2020, hefðu ekki borist framleiðanda fyrr en í lok mars 2020. Áfram hefði þó vantað staðfestingu á aðstærð og lögun á götum í plötunum gætu verið með þeim hætti sem framleiðslan gerði ráð fyrir. Ýtt hafi verið við áfrýjanda 31. mars og 14. maí 2020 til að fá staðfest að framleiða mætti plöturnar með þannig götum en svar áfrýjanda hefði ekki borist fyrr en 19. maí 2020. Af framburðinum verður ráðið að framleiðandinn hafi litið svo á að tilboðið hafi ekki verið samþykkt fyrr en þá. Bar vitnið á þann veg að pöntunardagur hafi verið skráður í kerfi framleiðandans 29. maí 2020 og reikningur gerður á hendur stefnda 26. júní sama ár. Þá kannaðist vitnið ekki við að verksmiðjum hefði verið lokað í Frakklandi vegna Covid- 19.

13

Áfrýjandi hefur ekki lagt fram gögn um samskipti sín við framleiðanda gólfplatnanna síðan í desember 2019 þrátt fyrir áskorun þar að lútandi í greinargerð stefnda til Landsréttar. Í því ljósi ber að leggja framangreindan tölvupóst 26. maí 2020 og framburð vitnisins D-x-x E-x-x K-x-x til grundvallar við sönnun á þeim samskiptum, enda ekkert fram komið sem gefur tilefni til að draga þýðingu þeirra sönnunargagna í efa.

14

Af því sem rakið hefur verið verður að álykta að misbrestur hafi orðið á því að áfrýjandi tryggði að framleiðsla á gólfplötunum hæfist í tæka tíð svo unnt væri að afhenda þær á verkstað 1. mars 2020 eins og upphaflega stóð til. Ekkert liggur fyrir um að hönnunarteikningar hafi verið haldnar annmörkum þó að framleiðandinn hafi átt erfitt með að uppfylla það sem þar kom fram nema með tilteknum breytingum á stærð og lögun á umræddum götum. Ekki verður annað séð en að fulltrúi stefnda og hönnuður á hans vegum hafi svarað fyrirspurn þar að lútandi auk annarra atriða jafnharðan og hún barst 17. febrúar 2020. Áfrýjandi framsendi svörin til framleiðandans ekki fyrr en í lok mars það ár. Áfram varð misbrestur á því að stefndi væri upplýstur um að ekki væri unnt að framleiða gólfplöturnar með götum samkvæmt hönnunarteikningum. Leiddi þetta til þess að ekki var unnt að hefja framleiðslu þeirra fyrr en í lok maí 2020 eða tæplega þremur mánuðum eftir að upphaflega var gert ráð fyrir að áfrýjandi afhenti þær á verkstað.

15

Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið verður framangreindur afhendingardráttur ekki rakinn til atvika sem stefndi ber ábyrgð á. Fulltrúi stefnda, sem jafnframt hafði yfirumsjón með byggingarframkvæmdum á verkstað, lýsti í tölvupóstum til starfsmanna áfrýjanda 6. og 8. maí 2020 mikilvægi þess að uppsetning á gólfplötunum hæfist þegar í stað til að tefja ekki verkið að öðru leyti. Myndu tafirnar leiða til stöðvunar á framkvæmdum við skrifstofubygginguna og valda miklum aukakostnaði.

Áfrýjandi hefur ekki hnekkt þeirri ályktun að enn frekari tafir á afhendingu gólfplatna, sem við blöstu í lok maí 2020 þegar upplýst var að framleiðsla á þeim væri ekki hafin, hefðu leitt til alvarlegra tafa á framkvæmdum með tilheyrandi vandkvæðum fyrir stefnda. Þá er jafnframt litið til þess að stefndi fékk ítrekað rangar upplýsingar um framleiðslu gólfplatnanna sem var að umfangi þýðingarmikill þáttur í framvindu þess sem eftir stóð af samningi aðila. Að þessu gættu verður að fallast á með stefnda að vanefnd áfrýjanda að þessu leyti hafi verið veruleg og að hún hafi heimilað stefnda að rifta samningi sínum við áfrýjanda samkvæmt 25. gr. laga nr. 50/2000. Samkvæmt framansögðu ber að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu af efndabótakröfu áfrýjanda.

16

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

17

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Húsasmiðjan ehf., greiði stefnda, Dalsnesi ehf., 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.