67/2020

Útdráttur

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi árið 2012 þegar hann var farþegi í bifreið sem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá V hf. Í málinu deildu aðilar um árslaunaviðmið til útreiknings á bótum vegna varanlegrar örorku. Við uppgjör á bótum til A vegna varanlegrar örorku voru aðilar sammála um að meta skyldi árslaun sérstaklega eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en ekki á grundvelli tekna síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjónið varð, sbr. 1. mgr. sömu greinar. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki væri tilefni til að draga í efa að A hefði lokið námi í klippingu kvikmynda og sjónvarpsefnis 2011 og að jafnframt væri líklegt að framtíðarstarf hans yrði á því sviði og að af þeim sökum kynnu laun tæknifólks í kvikmyndaiðnaði að gefa réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en árslaun hans á árinu 2008, eins og V hf. hélt fram. A miðaði kröfur sínar við meðallaun tæknifólks í rafiðnaði á slysárinu eftir kjarakönnun Rafiðnaðarsambands Íslands en Félag kvikmyndagerðarmanna væri þar aðildarfélag. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að A hefði ekki rökstutt við hvaða flokk tilgreindra tæknistarfa samkvæmt launarannsókn Hagstofu Íslands 2014 til 2018, er hann lagði einnig fram í málinu, væri eðlilegast að miða. Þá hefði A ekki sýnt fram á, með útreikningum eða öðrum hætti, samhengi þessara launatalna vegna ársins 2014 við niðurstöður kjarakönnunar Rafiðnaðarsambandsins 2012 en við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku yrði ekki stuðst við almennan mælikvarða sem ráðinn væri af kjarakönnun stéttarfélags meðal félagsmanna sinna. Var V hf. sýknað af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 3. febrúar 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 7. janúar 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt þannig að hann verði sýknaður af kröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

Niðurstaða

4

Málsatvikum og málsástæðum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins ogþar greinir varð stefndi fyrir umferðarslysi 4. mars 2012 þegar hann var farþegi í bifreið sem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá áfrýjanda. Með matsgerð 1. júlí 2014 var varanlegur miski stefnda metinn 80 stig og varanleg örorka 85%. Í málinu deila aðilar um árslaunaviðmið til útreiknings á bótum vegna varanlegrar örorku en stefndi unir niðurstöðu héraðsdóms sem sýknaði áfrýjanda af kröfu stefnda um frekari skaðabætur vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns.

5

Við uppgjör á bótum til stefnda vegna varanlegrar örorku eru aðilar sammála um að meta skuli árslaun sérstaklega eftir 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en ekki á grundvelli tekna síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjónið varð, sbr. 1. mgr. sömu greinar. Áfrýjandi telur að miða eigi við árslaun stefnda árið 2008 er hann vann að mestu leyti við [...]en það ár var tekjuhæsta ár stefnda í tekjusögu hans fyrir slysið.

Stefndi telur aftur á móti að miða eigi við meðallaun tæknifólks í rafiðnaði í október 2012 eftir kjarakönnun Rafiðnaðarsambands Íslands svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

6

Stefndi hefur lagt fyrir Landsrétt frekari gögn til staðfestingar námi sínu hjá [...]í [...] í [...] í „[...]“, þar á meðal skólaskírteini, gögn um námsframvindu og samskipti stofnunarinnar við Lánasjóð íslenskra námsmanna en námið var lánshæft samkvæmt reglum sjóðsins. Þá hefur hann jafnframt lagt fyrir Landsrétt afrit reikninga vegna „klippivinnu“ sem renna stoðum undir staðhæfingar hans um að hann hafi unnið við að klippa myndefni eftir slys eftir því sem starfsorka hans hefur leyft. Að virtum þessum gögnum er ekki tilefni til að draga í efa að stefndi lauk námi í klippingu kvikmynda og sjónvarpsefnis 2011 og jafnframt að líklegt var að framtíðarstarf hans yrði á því sviði og að af þeim sökum kunni laun tæknifólks í kvikmyndaiðnaði að gefa réttari mynd af líklegum framtíðartekjum stefnda en árslaun hans á árinu 2008.

7

Stefndi miðar kröfur sínar við meðallaun tæknifólks í rafiðnaði á slysárinu 2012, 527.000 krónur á mánuði, eftir kjarakönnun Rafiðnaðarsambands Íslands en Félag kvikmyndagerðarmanna mun vera aðildarfélag að sambandinu. Stefndi hefur jafnframt lagt fyrir Landsrétt upplýsingar um meðal mánaðarlaun fólks sem starfar við ýmis tæknistörf á sviði hljóð- og myndtækni, myndtöku og myndsendinga 2014 til 2018 samkvæmt launarannsókn Hagstofu Íslands. Hann kveður upplýsingar stofnunarinnar einungis ná aftur til ársins 2014, en ekki til slysársins 2012, en þær sýni að kjaratölur Rafiðnaðarsambandsins séu „í fullum takti“ við tölur Hagstofu Íslands.

8

Samkvæmt launarannsókn Hagstofu Íslands voru meðal mánaðarlaun á árinu 2014 fyrir tæknistörf við „hljóð- og myndtækni, fjarskiptatækni og umsjón sjúkdómsgreininga- og lækningatækja“ 601.000 krónur, við „ljósmyndun, mynd- og hljóðupptöku, ljósastýringu o. þ. h.“ 502.000 krónur og við „fjarskipta-, hljóð- og myndsendingar“ 656.000 krónur. Stefndi hefur ekki rökstutt við hvaða flokk framangreindra tæknistarfa væri eðlilegast að miða en alls er rúmlega 150.000 króna munur á lægstu og hæstu meðallaunum. Þá hefur stefndi ekki sýnt fram á, með útreikningum eða öðrum hætti, samhengi þessara launatalna vegna ársins 2014 við niðurstöður kjarakönnunar Rafiðnaðarsambandsins 2012 en til þess er að líta að við ákvörðun bóta fyrir varanlega örorku verður ekki stuðst við almennan mælikvarða sem ráðinn er af kjarakönnun stéttarfélags meðal félagsmanna sinna, sbr. dóm Hæstaréttar 28. apríl 2016 í máli nr. 454/2015. Samkvæmt þessu verður að hafna kröfu stefnda og verður áfrýjandi því sýknaður.

9

Rétt er að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefnda verður látið standa óraskað en um gjafsóknarkostnað hans hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði segir.

Dómsorð :

Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfu stefnda, A.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef, 748.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. janúar 2020

Mál þetta, sem var dómtekið 10. desember 2019, var höfðað 28. desember 2018 af hálfu A, [...], Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta, vaxta og málskostnaðar.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að hann krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 94.847.699 krónur, ásamt 4,5% ársvöxtum af 9.099.699 krónum frá 4. mars 2012 til 4. október 2012, af 89.847.699 krónum frá þeim degi til 3. janúar 2018 og með dráttarvöxtum af 94.847.699 krónum samkvæmt 9. gr., sbr.1. mgr. 6 gr., laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Allt að frádregnum innborgunum stefnda þann 15. febrúar 2013 500.000 krónur, þann 3. mars 2013 400.000 krónur, þann 20. mars 2014 1.000.000 króna, þann 4. júlí 2014 150.000 krónur, þann 23. júlí 2014 2.000.000 króna, þann 14. október 2014 500.000 krónur, þann 27. október 2014 1.100.000 krónur, þann 28. október 2014 200.000 krónur, þann 13. nóvember 2014 2.000.000 króna, þann 9. desember 2014 200.000 krónur, þann 29. desember 2014 250.000 krónur, þann 8. janúar 2015 35.000.000 króna og þann 30. október 2018 27.752.798 krónur, sem skulu dragast frá dómkröfu stefnanda miðað við stöðu hennar á innborgunardögum. Þá er krafist málskostnaðar að skaðlausu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Að auki er þess krafist að tekið verði tillit til skyldu stefnanda til að greiða virðisaukaskatt af málflutningsþóknun.

Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda og gerir jafnframt kröfu um málskostnað úr hendi hans.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi varð fyrir alvarlegu líkamstjóni í umferðarslysi 4. mars 2012, þegar hann var farþegi í bifreiðsem tryggð var lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Í málinu er ekki deilt um þau málsatvik eða um afleiðingar slyssins, sem metnar voru af B lækni og C lögfræðingi. Í matsgerð þeirra frá 1. júlí 2014 er varanlegur miski stefnanda metinn 80 stig og varanleg örorka 85%.

Aðilar eru sammála um að óvenjulegar aðstæður, samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, eigi við í málinu, en þá greinir á um árslaunaviðmið við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku. Ágreiningur málsins snýst annars vegar um það og hins vegar um það hvort stefnandi eigi rétt á frekari bótum vegna annars fjártjóns samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga.

Í matsgerð kemur fram að stefnandi hafi lokið grunnskóla og námi í upplýsinga- og fjölmiðladeild í [...], en hafi vantað sex einingar upp á stúdentspróf frá sama skóla. Þá hafi hann lokið diplómagráðu í klippingu kvikmynda í [...] árið 2011, ári fyrir slys. Áhugamál hans, auk [...], hafi verið tengd kvikmyndagerð, bæði töku og klippingu. Einnig kemur þar fram að með og eftir skólagöngu hafi stefnandi starfað við [...], auk þess að hafa unnið sjálfstætt við kvikmyndatöku og klippingar. Hann hafi unnið við kvikmyndagerð frá árinu 2008. Frá slysi hafi hann unnið við klippingu á myndinni [...] og unnið við klippingu hjá [...] sumarið 2013. Klipping sé eina starfið sem hann geti nú starfað við í kvikmyndaiðnaðinum, en fyrir slys hafi möguleikar hans verið rýmri hvað þetta varði. Um mat á varanlegri örorku segja matsmenn einsýnt að slysið muni takmarka verulega möguleika stefnanda til að afla sér tekna til framtíðar. Sú menntun sem hann hafi sótt sér nýtist eingöngu að takmörkuðu leyti, en þó verði að telja að hann geti sinnt klippingu í einhverjum mæli. Fram kemur að þegar matið var unnið hafi stefnandi verið með eitt verkefni í gangi í klippingu.

Í matsgerð er áverkum stefnanda og heilsufari lýst með vísun til læknisvottorðs þar sem fram kemur að eftir legu á gjörgæsludeild í kjölfar slyssins hafi stefnandi flust 14. mars 2012 á endurhæfingardeild fyrir mænuskaða á [...] og hafi þá hafið endurhæfingu af fullum krafti. Hann hafi útskrifast heim til sín 26. september s. á. og haldið áfram stífri líkamsþjálfun ásamt gönguæfingum í líkamsræktarstöð eftir útskrift af dagdeildinni. Matsmenn meta heilsufar stöðugt 4. október 2012. Í áliti þeirra kemur fram að vegna eðlis mænuáverka sé líklegt að langvinn vandamál verði með verki, krepputilhneigingu og jafnvel legusár og sýkingar. Ævilangt eftirlit sé nauðsynlegt hjá viðeigandi fagaðilum vegna vandamála sem upp kunni að koma sem afleiðingar mænuskaðans. Sjúkraþjálfun eða eftirlit sjúkraþjálfara sé yfirleitt talið nauðsynlegt til að viðhalda þeirri færni sem áunnist hafi, til að koma í veg fyrir frekari kreppumyndanir og til að koma í veg fyrir að einkenni versni. Matsmenn telji erfitt að meta á nákvæman hátt umfang þessa eftirlits eða meðferðar en búast megi við eftirliti sjúkraþjálfara að minnsta kosti einu sinni á ári í allt að fimm til tíu skipti í senn.

Stefndi hefur viðurkennt bótaskyldu og kveðst hafa bætt tjón stefnanda að fullu með greiðslu til hans á samtals 71.052.798 krónum með nokkrum innborgunum. Stefndi hafði þann 8. janúar 2015 greitt stefnanda samtals 43.300.000 krónur. Þann 3. desember 2017 sendi lögmaður stefnanda kröfu til stefnda um bætur samtals að fjárhæð 97.817.358 krónur, auk kröfu um ársvexti samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og kröfu um lögmannsþóknun, að teknu tilliti til innborgana. Stefndi svaraði 12. mars 2018 með tillögu að fullnaðaruppgjöri og lagði í framhaldi af því, í uppfærðri tillögu 23. október 2018, til fjárhæðina 71.052.798 krónur til uppgjörs, þar með talinn var lögmannskostnaður að fjárhæð 2.692.082 krónur og vextir að fjárhæð 4.361.955 krónur. Þann 30. október 2018 greiddi stefndi stefnanda 27.752.798 krónur, sem að frádregnum innborgunum var í samræmi við tillögu stefnda um endanlega fjárhæð bóta, en til frádráttar kom fjárhæð vaxta eldri en fjögurra ára.

Í uppgjöri stefnda er við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku tekið mið af árslaunum stefnanda á árinu 2008. Stefndi fellst ekki á að nota þau viðmiðunarlaun sem stefnandi leggur til, meðallaun tæknifólks í rafiðnaði, við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku. Greiddar bætur vegna sjúkrakostnaðar voru að fjárhæð 1.000.000 króna og telur stefndi að ætlað fjártjón stefnanda sé talsvert minna en krafist er bóta fyrir. Stefnandi telur sig ekki hafa fengið tjón sitt bætt að fullu og höfðar því mál þetta til frekari bóta. Við meðferð málsins hefur stefnandi lækkað kröfu sína frá því sem greindi í kröfu hans 3. desember 2017, í fjárhæð endanlegrar dómkröfu. Talsvert ber þó enn á milli þeirra fjárhæða sem stefnandi gerir kröfu um og þess sem stefndi hefur greitt.

Stefnandi kom fyrir dóminn og gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi telur tjón sitt ennþá vangreitt og byggir á því að stefnda beri að bæta honum tjón sitt að fullu. Stefnandi byggi bótarétt sinn á því að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni í umferðarslysi 4. mars 2012, sem farþegi bifreiðarinnar [...]. Bifreiðin hafi verið tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda og beini stefnandi kröfu sinni að félaginu samkvæmt 97. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Eigandi bifreiðarinnar sé látinn og því sé vátryggingafélaginu einu stefnt í málinu. Stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu í málinu og hafi greitt inn á tjón stefnanda. Ágreiningur aðila snúi einkum og sér í lagi að árslaunaviðmiði við útreikning bóta vegna varanlegar örorku samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga, auk bóta vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi byggi á því að við útreikning bótanna skuli beita 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, sem kveði á um að árslaun skuli metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola en árslaun samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna. Í málinu sé ágreiningslaust að 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við um útreikning bóta vegna varanlegrar örorku þar sem stefnandi hafði nýlokið námi þegar hann lenti í slysinu. Stefnandi sé ekki sammála stefnda um að árslaun stefnanda á árinu 2008 gefi rétta mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda, heldur telji hann rétt að miða við hærri árslaun.

Stefnandi krefjist þess að stefndi greiði sér skaðabætur að fjárhæð 94.847.699 krónur, auk vaxta og málskostnaðar að frádregnum tilteknum innborgunum, svo sem nánar greinir í endanlegri dómkröfu. Þær greiðslur sem stefndi hafi innt af hendi feli ekki í sér fullnaðaruppgjör og hafi stefnandi hvorki undirritað yfirlýsingu þess efnis né gert nokkuð annað til að fyrirgera rétti sínum til frekari bóta. Endanleg kröfugerð stefnanda byggist á fyrirliggjandi matsgerð og útreikningum stefnanda, að teknu tilliti til athugasemda í greinargerð stefnda, auk meginreglna skaðabótaréttar um að tjónþoli skuli fá tjón sitt bætt að fullu. Krafan sundurliðist þannig:

Þjáningabætur skv. 3. gr. skaðabótalaga: 540.040 krónur Varanlegur miski skv. 4. gr. skaðabótalaga: 8.559.659 krónur Varanleg örorka skv. 5. gr. skaðabótalaga: 80.748.000 krónur Sjúkrakostnaður og annað fjártjón skv. 1. gr. skaðabótalaga: 5.000.000 króna

Samtals: 94.847.699 krónur

Samkvæmt matsgerð teljist stefnandi hafa verið veikur í skilningi skaðabótalaga frá 4. mars 2012 til 4. október 2012, þar af rúmfastur til 5. júní 2012. Hann teljist því hafa verið rúmfastur í 93 daga og veikur án rúmlegu í 120 daga. Í kröfu um þjáningabætur sé miðað við lánskjaravísitölu við kröfu í desember 2017, 8779 stig.

Varanlegur miski stefnanda sé samkvæmt matsgerð 80 stig. Því reiknist bætur fyrir varanlegan miska þannig: (8779/3282) x 4.000.000 x 0,80 = 8.559.659 krónur.

Samkvæmt matsgerð sé varanleg örorka stefnanda metin 85%. Við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku beri að meginreglu að líta til meðaltekna tjónþola síðustu þrjú ár fyrir slys, sbr. 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Á þessu tímabili hafi verið sérstakar og óvenjulegar aðstæður fyrir hendi enda hafi stefnandi ekki verið í föstu starfi þar sem hann hafi stundað nám í klippingu og töku kvikmynda og sjónvarpsefnis við [...] í [...]árin 2010 og 2011. Af því leiði að tekjur stefnanda á því tímabili sem 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga tilgreini gefi ekki rétta mynd af þeim tekjum sem hann hefði haft í framtíðinni ef slysið hefði ekki orðið. Með hliðsjón af meginmarkmiði skaðabótalaga um að tryggja tjónþola fullar bætur fyrir tjón sitt beri því að beita heimild 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og ákvarða árslaun stefnanda sérstaklega. Þetta sé óumdeilt í málinu.

Stefnandi hafi lokið námi sínu með diplómagráðu í klippingu kvikmynda og sjónvarpsefnis og ljóst sé að framtíð hans hafi legið í kvikmyndaiðnaði. Hann hafi starfað talsvert við þann iðnað fyrir slys og séð fyrir sér að halda því áfram, en eftir slys séu möguleikar hans varðandi þetta talsvert þrengri en áður. Stefnandi telji rétt að miða við meðallaun tæknifólks í rafiðnaði. Algengt séað starfsfólk á því sviði sé félagsmenn Rafiðnaðarsambands Íslands og því sé miðað við kjaratölur frá sambandinu. Félag kvikmyndagerðarmanna, stofnað árið 2014, sé nú aðili að Rafiðnaðarsambandi Íslands. Stefnandi hafi starfað við kvikmyndagerð bæði fyrir slysið og eftir það og starfi nú við kvikmyndagerð. Liggi því beinast við að miða tekjur hans við meðallaun tæknifólks í rafiðnaði. Samkvæmt kjarakönnun Rafiðnaðarsambandsins hafi meðallaun tæknifólks í rafiðnaði í október 2012 verið 527.000 krónur á mánuði eða 6.324.000 krónur á ári. Að viðbættu 8% framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð verði árstekjurnar 6.829.920 krónur. Stefnandi hafi verið [...]ára og[...]daga gamall við stöðugleikapunkt þann 4. október 2012 og sé stuðull hans því 13,9090. Krafa vegna varanlegrar örorku reiknist því þannig: 6.829.920 x 13,9090 x 0,85 = 80.748.000 krónur.

Samkvæmt matsgerð muni stefnandi þurfa á ævilöngu eftirliti að halda hjá viðeigandi aðilum, svo sem læknum, sjúkraþjálfurum og e. t. v. iðjuþjálfum. Matsmenn telji erfitt að meta umfang eftirlitsins en geri ráð fyrir meðferð hjá sjúkraþjálfara a. m. k. fimm til tíu sinnum á ári. Auk þess sé ljóst að stefnandi muni þurfa á ýmsum sérútbúnaði að halda vegna slyssins. Nefna megi breytingar á húsnæði svo hann komist ferða sinna í hjólastól auk sérútbúinnar bifreiðar. Teljist áætlaður og hæfilegur kostnaður vegna þessa sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns vera 5.000.000 króna.

Til frádráttar skaðabótakröfu stefnanda komi innborganir stefnda, eins og fram komi í endanlegri dómkröfu stefnanda.

Stefnandi vísi til meginreglna skaðabótaréttarins og skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 1., 3., 4., 5.– 7., 11. og 16. gr. laganna. Þá vísi stefnandi til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, einkum XIII. kafla. Varðandi kröfu um greiðslu mótframlags í lífeyrissjóð vísist til ákvæða laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda o. fl. Varðandi kröfu um dráttarvexti vísist til laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur, einkum III. kafla. Varðandi kröfu um málskostnað vísi stefnandi til 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, krafa um virðisaukaskatt styðjist við lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, en stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur aðili. Um varnarþing vísist til 33. gr. laga um meðferð einkamála og um aðild vísist til 17. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi kveður ágreining aðila vera afmarkaðan og skýran. Annars vegar sé deilt um það hvaða launaviðmiðun skuli beita við útreikning á varanlegri örorku stefnanda og hins vegar hvort stefndi eigi rétt á bótum fyrir annað fjártjón samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga. Stefndi mótmæli öllum kröfum og málsástæðum stefnanda og byggi kröfu sína um sýknu á því að stefnandi hafi með þegar mótteknum greiðslum fengið tjón sitt bætt að fullu og eigi ekki lögvarinn rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda.

Í fyrsta lagi mótmæli stefndi útreikningum stefnanda við mat á varanlegri örorku samkvæmt 5. gr. skaðabótalaga. Meginreglu skaðabótalaga um grundvöll útreiknings á bótum fyrir varanlega örorku sé að finna í 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hún sé sú að miða skuli við meðalatvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksárin fyrir þann dag er tjón verður. Undantekning frá þessari meginreglu sé í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem segi að árslaun megi meta sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola. Stefnandi hafi sett fram kröfu um að við útreikning bóta fyrir varanlega örorku verði tekið mið af þessu undantekningarákvæði. Stefndi mótmæli því ekki að óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi en telji það ekki geta staðist að ákvarða árslaunaviðmið á grundvelli meðallauna tæknifólks í rafiðnaði hér á landi árið 2012, eins og stefnandi leggi til grundvallar. Eðlilegra væri að líta til tekjusögu stefnanda árin fyrir slys og ákvarða líklegar framtíðartekjur út frá því.

Stefndi hafi í útreikningum sínum litið til árstekna stefnanda árið 2008, en það ár hafi stefnandi starfað við [...] ásamt því, að eigin sögn, að vinna sjálfstætt við kvikmyndatöku og klippingar. Heildartekjur stefnanda árið 2008 séu hæstu tekjur stefnanda miðað við tekjusögu hans í matsgerð og séu þær árstekjur, uppreiknaðar miðað við vísitölu neysluverðs í október 2012, 4.922.482 krónur. Margfeldisstuðull ([...]) sé 13,9090 og varanleg örorka 85%. Heildarbætur vegna varanlegrar örorku séu 58.196.781 króna. Frá dragist greiðslur frá lífeyrissjóði (40%), alls 4.532.700 krónur, og séu greiddar bætur vegna varanlegrar örorku þá samtals 53.664.081 króna.

Stefndi mótmæli árslaunaviðmiði stefnanda á þeim forsendum að ósannað sé að stefnandi hefði haft fullar árstekjur af störfum við klippingu kvikmynda og sjónvarpsefnis ef til slyssins hefði ekki komið og engin mynd hafi verið komin á atvinnutækifæri hans í þeim iðnaði fyrir slys. Líta verði til þess að stefnandi hafi unnið við klippingu frá árinu 2008 en aldrei haft það sem aðalstarf.

Stefnandi vísi til þess að hann hafi lokið námi í klippingu kvikmynda og sjónvarpsefnis við [...] í [...]árið 2011. Ekki liggi fyrir nein gögn í málinu sem sýni í hverju það nám hafi falist eða hvernig það sé metið á vinnumarkaði. Þvert á móti geti stefndi ekki betur séð en að búið sé að leggja niður þá námsbraut sem stefnandi kveðst hafa útskrifast af. Með öllu sé óljóst hvaða áhrif slíkt nám eigi að hafa haft á framtíðarmöguleika stefnanda í þeim iðnaði.

Samkvæmt gögnum málsins hafi stefnandi lokið umræddu námi tæplega ári fyrir slys en ekkert í gögnum málsins bendi til þess að starfsmöguleikar stefnanda hafi breyst í kjölfar útskriftar. Þvert á móti megi ráða af skattframtali stefnanda að hann hafi verið atvinnulaus að hluta mánuðina eftir útskrift en hafi að öðru leyti aflað megintekna með störfum við [...], sbr. skattframtal 2012.

Þó að lagt yrði til grundvallar að stefnandi hefði unnið fullt starf sem klippari ef til slyssins hefði ekki komið hafi stefnandi ekki sýnt fram á að meðallaun tæknifólks í rafiðnaði árið 2012 gefi rétta eða réttari mynd af meðallaunum klippara en heildartekjur stefnanda árið 2008. Undir tæknifólk í rafiðnaði flokkist mjög margbreytilegur hópur sem sinni ólíkum störfum og óvíst að klipparar hafi verið aðilar að Rafiðnaðarsambandi Íslands á viðmiðunartímanum. Ekki verði séð hvernig meðaltal launa þess hóps, sem byggist á opinni launakönnun Capacent, endurspegli meðallaun klippara. Klipping kvikmynda og sjónvarpsefnis sé að mörgu leyti óstöðugt starf og tekjur óáreiðanlegar.

Stefnandi byggi á því að hann starfi í dag sem klippari, en hafi ekki sýnt fram á hvaða tekjur hann hafi haft af þeirri iðngrein sem hann haldi fram að hefði orðið fullt framtíðarstarf hans. Ósannað sé að stefnandi hefði getað haft fullt starf af því að klippa kvikmyndir, sjónvarpsþætti og annað. Hann hafi ekki sýnt fram á tekjusögu sína af slíkum verkefnum. Stefnandi sé því víðs fjarri að uppfylla ströng skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og verði ekki séð að útreikningsaðferð hans sé til þess fallin að gefa réttari mynd af framtíðartekjum hans en sú aðferð sem stefndi beitti við bótauppgjörið.

Í öðru lagi mótmæli stefndi kröfu stefnanda vegna annars fjártjóns samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga. Það sé í höndum stefnanda að sanna það tjón sem hann telji sig hafa orðið fyrir en falli ekki undir aðra bótaliði skaðabótalaga. Það hafi ekki verið gert og sé krafa stefnanda undir þessum lið bæði óljós og vanreifuð. Stefnandi tilgreini í einu lagi bætur vegna sjúkrakostnaðar og almenns fjártjóns og ekki sé gerður greinarmunur þar á milli. Stefnanda hafi verið greiddar bætur vegna fyrirséðs sjúkrakostnaðar, samtals 1.000.000 króna. Áætluð greiðsluþátttaka í sjúkrakostnaði sé reiknuð 779.970 krónur, en í þeim útreikningum sé miðað við tímabilið frá matsfundi í júní 2014 til 67 ára aldurs, en stefndi hafi jafnframt greitt útlagðan sjúkrakostnað fram að þeim tíma. Til samkomulags hafi stefndi hækkað fjárhæð bóta vegna sjúkrakostnaðar um rúmar 200.000 krónur og telji sig því hafa bætt stefnda að fullu, og umfram skyldu, fyrirséðan kostnað. Það hvíli á stefnanda að sanna að hann eigi rétt á hærri bótum en þegar hafi verið greiddar. Þetta hafi stefnanda ekki tekist að sanna og verði hann að bera hallann af hvers konar sönnunarskorti.

Stefndi vísi einkum til ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993, til ólögfestra meginreglna skaðabótaréttar, einkum meginreglna um varanlega örorku og almennt fjártjón og um sönnun og sönnunarbyrði. Krafa um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Niðurstaða

Málsatvikum og ágreiningsefnum er lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram. Við dómtöku málsins var ekki fyrir hendi tölulegur ágreiningur um útreikning bóta miðað við forsendur hvors aðila um sig. Ágreiningur aðila í málinu er tvíþættur. Annars vegar er deilt um árslaunaviðmið til útreiknings á bótum fyrir varanlega örorku. Óumdeilt er að árslaun skuli metin sérstaklega, þar sem óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði en meðalatvinnutekjur þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er slysið varð sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola, sbr. 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hins vegar deila aðilar um kröfu stefnanda um hærri skaðabætur, en þær sem stefndi hefur þegar greitt honumfyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón sem af líkamstjóni hlýst, sbr. 1. gr. skaðabótalaga.

Að því er varðar árslaunaviðmið snýst deila aðila um það hver sá mælikvarði sé sem teljist vera réttari á líklegar framtíðartekjur stefnanda en meðaltekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið. Stefndi vill leggja til grundvallar árstekjur stefnanda árið 2008 og bendir á að tekjur stefnanda það ár hafi verið hærri en viðmiðunarárin þrjú samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Það tekjuár var stærstur hluti tekna stefnanda frá [...] og mun vera vegna [...], sem stefnandi hafði unnið við með námi og haft að sumarvinnu til tekjuöflunar áður en slysið varð, en einnig er á skattframtali getið tekna frá [...] og [...]. Í trúverðugum framburði stefnanda fyrir dómi gerði hann grein fyrir störfum sínum við þáttagerð og kvikmyndir, þar sem hann tók að sér ýmis verkefni á þeirri vegferð að geta sér orðá þeim vettvangi, í flestum tilvikum í verktöku án þess að vera ráðinn til starfa sem launamaður, áður en hann hóf diplómanám í [...] árið 2010. Framburður stefnanda um sérhæft nám sitt þar, ásamt möguleikum hans til starfa í framhaldi af því á sviði kvikmyndaiðnaðar og sjónvarps, fær meðal annars stoð í skjölum sem stefnandi hefur lagt fram og stafa frá aðilum sem hann starfaði fyrir á því starfssviði, annars vegar fyrir slysið og hins vegar eftir það. Annað skjalið er meðmælabréf frá D hjá [...] í [...], sem stefnandi hafði starfað hjá með námi vorið 2011. Bréfið, dags. 31. ágúst 2011, er ritað á ensku, en fram kom við aðalmeðferð að stefndi gerði ekki athugasemdir við það að byggt yrði á efni þess þótt það væri ekki lagt fram í íslenskri þýðingu. Í hinu skjalinu, sem er ódagsett, lýsir E leikstjóri samvinnu við stefnanda á árunum 2012 til 2014, fyrst við framleiðslu á kvikmyndinni [...] og síðar heimildarmyndunum [...] og [...]. Fer leikstjórinn þar, eins og D hafði gert, mjög lofsamlegum orðum um faglega hæfni stefnanda og telur leikstjórinn hann hafa sýnt og sannað að hann sé „einn af okkar bestu klippurum“.

Stefnandi hefur við meðferð málsins lagt fram skattframtöl undanfarinna ára og styðja þau gögn ásamt matsgerð framburð stefnanda um að hann hafi eftir slysið eftir getu sinni stundað þau störf í kvikmyndaiðnaði sem hann hafði aflað sér menntunar til. Fær það jafnframt stoð í matsgerð að hefði slysið ekki orðið hefðu störf stefnanda í kvikmyndaiðnaði að líkindum ekki verið bundin við klippingu. Nám stefnanda hófstá árinu 2010 og kvað hann fyrir dómi það hafa tekið rúmt ár og hafa lokið sumarið 2011. Hann hafi jafnframt starfað ólaunað sem aðstoðarmaður klippara hjá [...] í þrjá mánuði vorið 2011, en dvöl hans ytra hafi þá ekki verið heimiluð til launavinnu. Fyrrgreint meðmælabréf um störf stefnanda þar, sem ritað er áður en slysið varð, ber bæði vitni um áhuga hans og viðleitni til að starfa í faginu og um hæfileika hans til framtíðarstarfa á þessum vettvangi. Eftir heimkomu sumarið 2011 aflaði stefnandi sér tekna með vinnu við [...], en auk þess er á skattframtali vegna ársins getið atvinnuleysisbóta og tveggja launamiða vegna verktöku. Slysið varð í byrjun mars 2012. Eins og atvikum er háttað verður ekki talið að störf stefnanda við [...]að loknu námi á síðari hluta ársins 2011 séu vísbending um líklegan starfsvettvang hans til framtíðar ef slysið hefði ekki orðið. Sama er að segja um slík störf og tekjur stefnanda af þeim á árinu 2008, sem stefndi vill leggja til grundvallar um líklegar framtíðartekjur stefnanda, og verður ekki fallist á að þau störf gefi rétta mynd af líklegum framtíðarstörfum stefnanda og þar með af líklegum framtíðartekjum hans. Telja verður réttari mælikvarða að miða við sérhæfingu stefnanda til starfa í kvikmyndaiðnaði.

Stefnandi vill leggja til grundvallar við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku sína meðallaun tæknifólks í rafiðnaði í október 2012 eins og þau eru birt í kjarakönnun meðal aðila að Rafiðnaðarsambandinu. Fyrir liggja upplýsingar um aðild Félags kvikmyndagerðarmanna og Félags tæknifólks í rafiðnaði að Rafiðnaðarsambandinu, en samkvæmt gögnum um það síðarnefnda var það stofnað árið 1993 í kjölfar þess að þekking, reynsla og ekki síst sérnám erlendis varð áberandi í umsóknum um störf í fjölmiðlaheiminum, leikhúsunum og víðar. Stefndi mótmælir því að þessar upplýsingar kjarakönnunar verði lagðar til grundvallar við ákvörðun bóta til stefnanda fyrir varanlega örorku, en hann hefur þó hvorki hnekkt þeim upplýsingum né lagt fram önnur gögn um meðaltekjur fólks í kvikmyndaiðnaði. Verður því fallist á kröfu stefnanda um að leggja beri til grundvallar við útreikning á bótum fyrir varanlega örorku þessar upplýsingar um meðallaun Félags tæknifólks í rafiðnaði samkvæmt kjarakönnun Rafiðnaðarsambandsins í október 2012.

Að því er varðar kröfu stefnanda um skaðabætur fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón samkvæmt 1. gr. skaðabótalaga er til þess að líta að stefndi hefur þegar greitt stefnanda eina milljón króna fyrir þennan lið. Sú fjárhæð var fundin með útreikningi á fyrirsjáanlegum sjúkrakostnaði samkvæmt matsgerð vegna sjúkraþjálfunar, að fjárhæð 779.970 krónur, en að auki kveðst stefndi hafa bætt við rúmum 200 þúsund krónum til samkomulags við bótauppgjör. Stefnandi krefst nú fimm milljóna króna fyrir þennan lið, þ. e. fjögurra milljóna króna til viðbótar við greiddar bætur. Fallist er á það með stefnda að stefnanda ber að sýna fram á ætlað annað fjártjón sitt. Fyrir kröfunni eru þau rök tilgreind í stefnu að stefnandi þurfi á ýmsum sérútbúnaði að halda vegna slyssins svo sem vegna breytinga á húsnæði og sérútbúinnar bifreiðar, en engin gögn eru lögð fram um kostnað eða áætlaðan kostnað af slíku. Í framburði stefnanda fyrir dóminum kom fram að auk kostnaðar við sjúkraþjálfun, sem tekið var tillit til í bótagreiðslu á grundvelli matsgerðar, hefði hann ýmsan kostnað tengdan heilsu og hjólastól sem Tryggingastofnun tæki ekki fullan þátt í að greiða. Engir reikningar eða önnur gögn liggja fyrir um slík útgjöld. Að þessu virtu hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á ætlað fjártjón sem bæta skuli á þessum grundvelli umfram það sem þegar hefur verið bætt með greiðslu stefnda á einni milljón króna. Verður stefndi því sýknaður af þessum kröfulið.

Með vísun til alls framangreinds verður fallist á kröfur stefnanda um hærri bætur en greiddar hafa verið vegna varanlegrar örorku, en kröfu hans um greiðslu fjögurra milljóna króna viðbótargreiðslu vegna sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns er hafnað. Verður stefnda því gert að greiða stefnanda skaðabætur svo sem nánar greinir í dómsorði.

Samkvæmt þessum málsúrslitum og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 verður málskostnaður felldur niður milli aðila.

Stefnandi hefur fengið leyfi til gjafsóknar og verður allur gjafsóknarkostnaður hans því greiddur úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef, lögmanns hans, 1.400.000 krónur. Þóknun lögmanns gjafsóknarhafa er samkvæmt dómvenju ákveðin án virðisaukaskatts, sbr. t. d. úrskurð Landsréttar í máli nr. 7/2019.

K-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 90.847.699 krónur, ásamt 4,5% ársvöxtum af 9.099.699 krónum frá 4. mars 2012 til 4. október 2012, af 85.847.699 krónum frá þeim degi til 3. janúar 2018 og með dráttarvöxtum af 90.847.699 krónum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6 gr., laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum þessum innborgunum: þann 15. febrúar 2013 500.000 krónur, þann 3. mars 2013 400.000 krónur, þann 20. mars 2014 1.000.000 króna, þann 4. júlí 2014 150.000 krónur, þann 23. júlí 2014 2.000.000 króna, þann 14. október 2014 500.000 krónur, þann 27. október 2014 1.100.000 krónur, þann 28. október 2014 200.000 krónur, þann 13. nóvember 2014 2.000.000 króna, þann 9. desember 2014 200.000 krónur, þann 29. desember 2014 250.000 krónur, þann 8. janúar 2015 35.000.000 króna og þann 30. október 2018 27.752.798 krónur, sem skulu dragast frá dæmdri fjárhæð miðað við stöðu kröfu á innborgunardögum.

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin málflutningsþóknun H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns hans, 1.400.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.