50/2020

Útdráttur

X krafðist þess að rannsókn H á hendur honum yrði úrskurðuð ólögmæt og henni hætt. Tildrög rannsóknarinnar voru þau að í mars 2014 beindi Samkeppniseftirlitið kæru til þáverandi embættis sérstaks saksóknara vegna ætlaðra brota X og fleiri einstaklinga gegn 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 en H tók rannsóknina síðar yfir. X byggði kröfu sína á því að aðgerðarleysi H og aðkoma Samkeppniseftirlitsins að rannsókninni færi í bága við lög og bryti gegn réttindum hans til þess að málið væri rannsakað af lögreglu innan hæfilegs tíma, auk þess sem rannsóknin beindist að atriði sem ekki hefði verið kært til H og félli því utan heimilda hans til rannsóknar. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að meginreglan væri sú að afstaða til atriða er varða rannsókn máls væri tekin við dómsúrlausn málsins, kæmi til þess að ákæra væri gefin út, eða eftir atvikum í bótamáli, kæmi ekki til útgáfu ákæru. Var ekki talið að X hefði sýnt fram á að fyrrnefnd atriði gætu leitt til þess að fallist yrði á kröfur hans. Á þau gæti X látið frekar reyna á síðari stigum. Var kröfunum því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. janúar 2020, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. janúar 2020 í málinu nr. R[…]/2019 þar sem kröfu varnaraðila, þess efnis að rannsókn sóknaraðila á hendur honum verði úrskurðuð ólögmæt og að henni skuli hætt, og varakröfu hans um að rannsókn skuli hætt að því er varðar tímabilið fyrir 22. september 2009, var hafnað. Kæruheimild er í dlið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. 3 Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að fallist verði á kröfur hans sem þar var hafnað. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar.

Niðurstaða

4 Í málinu leitar varnaraðili á grundvelli 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 úrskurðar dómstóla um að rannsókn sóknaraðila á varnaraðila sé ólögmæt og skuli hætt. Málinu var upphaflega vísað frá héraðsdómi en með úrskurði Landsréttar 24. október 2019 í máli nr. 668/2019 var lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi setti varnaraðili síðan fram kröfur er lutu að framlagningu gagna og skýrslutökum, sem héraðsdómur hafnaði, og var sá úrskurður staðfestur með úrskurði Landsréttar 19. desember 2019 í máli nr. 841/2019. Í kjölfarið var málið flutt um þær kröfur sem sóknaraðili hefur uppi í málinu og með hinum kærða úrskurði, sem varnaraðili leitar hér endurskoðunar á, var kröfunum hafnað.

5 Varnaraðili kveðst byggja kröfu sína um viðurkenningu á ólögmæti rannsóknar sóknaraðila á tveimur málsástæðum. Annars vegar því að aðgerðarleysi sóknaraðila og aðkoma Samkeppniseftirlitsins og starfsmanna þess að þeirri takmörkuðu rannsókn sem þó hafi farið fram brjóti í bága við ákvæði laga nr. 88/2008 og samkeppnislaga nr. 44/2005 og feli í sér brot á réttindum sóknaraðila til þess að mál hans sé rannsakað af lögreglu innan hæfilegs tíma. Hins vegar byggir varnaraðili á því að rannsóknin beinist að atriði sem ekki var kært til sóknaraðila og falli því utan heimilda hans til rannsóknar.

6 Líkt og rakið er í úrskurði Landsréttar 24. október 2019 í máli nr. 668/2019 er meginreglan sú að afstaða til atriða er varða rannsókn máls er tekin við dómsúrlausn málsins, komi til þess að ákæra sé gefin út, eða eftir atvikum í bótamáli, komi ekki til útgáfu ákæru. Þarf því almennt nokkuð til að koma svo að dómstólar úrskurði að yfirstandandi rannsókn sé ólögmæt og fyrirskipi að henni skuli hætt.

7 Fyrri málsástæðan sem sóknaraðili tilgreinir snertir í reynd nokkur atriði, það er aðkomu Samkeppniseftirlitsins að rannsókn sóknaraðila, rétt varnaraðila til að fella ekki á sig sök og drátt á málsmeðferð af hálfu sóknaraðila. Í 42. gr. samkeppnislaga er meðal annars mælt fyrir um heimildir Samkeppniseftirlitsins til að afhenda lögreglu upplýsingar og gögn, og öfugt, sem og um heimildir þessara aðila til að taka þátt í aðgerðum hvor annars. Þannig segir til dæmis í 2. málslið 5. mgr. 42. gr. laganna að Samkeppniseftirlitinu sé heimilt að taka þátt í aðgerðum lögreglu sem varða rannsókn þeirra brota sem falla undir 2. mgr. sömu greinar. Þá miðar 2. mgr. 42. gr. a laganna að því að tryggja rétt einstaklinga til að fella ekki á sig sök. Ákvæðið útilokar að upplýsingar sem fyrirsvarsmaður fyrirtækis hefur veitt Samkeppniseftirlitinu séu notaðar sem sönnunargagn í sakamáli gegn honum og gengur að nokkru leyti lengra en þær kröfur sem taldar eru felast í 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Rannsókn málsins hefur tekið langan tíma en ljóst er hins vegar af gögnum málsins að málið er mjög umfangsmikið. 8 Að framangreindu virtu og að öðru leyti með vísan til þess sem greinir í hinum kærða úrskurði verður ekki talið að varnaraðili hafi sýnt fram á að nefnd atriði geti leitt til þess að fallist verði á kröfu hans um að rannsóknin verði úrskurðuð ólögmæt og fyrirskipað að henni skuli hætt. Þá verður ekki talið liggja fyrir að rannsóknin sé í ósamræmi við kæru Samkeppniseftirlitsins, þannig að fallast beri á aðal eða varakröfu varnaraðila, en kæra Samkeppniseftirlitsins til embættis sérstaks saksóknara 21. mars 2014 beindist skýrlega að varnaraðila. Á öll framangreind atriði getur varnaraðili látið frekar reyna á síðari stigum.

9 Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.