119/2020

Útdráttur

Í málinu krafðist Á þess að felldar yrðu úr gildi með dómi þrjár stjórnvaldsákvarðanir Fiskistofu þess efnis að ákvörðun aðalfundar Veiðfélags Á frá 26. apríl 2018 hefði verið ólögmæt en með ákvörðun félagsins var samþykkt breytt veiðitilhögun, ráðstöfun veiða og veiðitími fyrir árið 2019 á þann hátt að netaveiði á veiðisvæðinu var bönnuð. Til vara krafðist Á þess að viðurkennt yrði með dómi að veiðifélaginu hefði verið heimilt að ráðstafa veiði á félagssvæðinu fyrir árið 2019 með þeirri samþykkt veiðifélagsins sem felld var úr gildi með stjórnvaldsákvörðunum Fiskistofu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ný ákvörðun hefði verið tekin í veiðifélaginu 28. mars 2019 sem hefði meðal annars lotið að veiðitímabilinu 2019 og sú ákvörðun komið í stað þeirrar ákvörðunar sem aðalkrafa Á tók til. Þá lægi fyrir að veiðitímabilinu sem umræddar ákvarðanir lutu að væri nú lokið. Var því fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hagsmunir Á af því að fá leyst úr aðalkröfu sinni væru ekki lengur fyrir hendi. Þá kom fram að í varakröfu Á fælist í reynd krafa um að dómstólar tækju afstöðu til fyrirhugaðrar ráðstöfunar á veiði á félagssvæðinu fyrir liðið veiðitímabil sem óumdeilt væri að hefði verið felld úr gildi með ákvörðun aðalfundar 28. mars 2019. Með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 var því einnig fallist á niðurstöðu héraðsdóms um frávísun á varakröfu Á.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. mars 2020, sem barst réttinum degi síðar. Greinargerðir sóknaraðila í gagnsök bárust réttinum 25. mars 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 20. febrúar 2020 í málinu nr. E60/2019 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilarnir H-kk-nf Þ-kk-nf og Hraunsós ehf. kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 9. mars 2020. Varnaraðilarnir Veiðifélag Árnesinga, G-kk-nf Þ-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og M-kk-nf J-kk-nf kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 10. mars 2020. Þeir krefjast þess að varnaraðila verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Fyrir héraðsdómi krefst sóknaraðili þess að felldar verði úr gildi með dómi þrjár stjórnvaldsákvarðanir Fiskistofu, ein frá 10. desember 2018 og tvær frá 4. janúar 2019, þess efnis að ákvörðun aðalfundar Veiðifélags Árnesinga frá 26. apríl 2018 hafi verið ólögmæt. Með ákvörðun félagsins var samþykkt breytt veiðitilhögun, ráðstöfun veiða og veiðitími fyrir árið 2019 á þann hátt að netaveiði á veiðisvæðinu var í raun bönnuð. Í ákvörðunum Fiskistofu kemur fram að samkvæmt 2. mgr. 4. gr. samþykkta veiðifélagsins nr. 991/2008 sé félagsmönnum heimilt að veiða í fastar veiðivélar eða á stöng. Taldi Fiskistofa að þar sem ákvörðun fundarins bannaði í raun veiðar í fastar veiðivélar væri hún andstæð samþykktum félagsins.

5 Til vara krafðist sóknaraðili þess að viðurkennt yrði með dómi að veiðifélaginu hafi verið heimilt að ráðstafa veiði á félagssvæðinu fyrir árið 2019, með þeirri samþykkt veiðifélagsins sem felld var úr gildi með stjórnvaldsákvörðunum Fiskistofu.

6 Í málinu stefndi sóknaraðili veiðifélaginu og þeim félagsmönnum sem höfðu kært ákvörðun aðalfundarins til Fiskistofu. Með úrskurði héraðsdóms 10. júlí 2019 vísaði héraðsdómur kröfum sóknaraðila frá dómi á þeim grundvelli að sóknaraðila hafi verið nauðsynlegt samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 að stefna öllum félagsmönnum í veiðifélaginu til þess að fá ákvörðunum Fiskistofu hnekkt þar sem þeir væru veiðiréttarhafar samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006 um lax og silungsveiði. Með úrskurði Landsréttar 4. september 2019 í máli nr. 562/2019 var frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Var fallist á að vegna hagsmuna sinna sem landeigandi og veiðiréttarhafi, ætti sóknaraðili sjálfstæðan rétt á því að leita til dómsins um að fá ákvörðun Fiskistofu hnekkt án aðildar sameiganda.

7 Í hinum kærða úrskurði frá 20. febrúar 2020 var byggt á því að bæði aðal og varakrafa sóknaraðila sneri gagngert að veiðitímabilinu 2019 sem væri lokið, en ekki almennt að heimild varnaraðila, Veiðifélags Árnesinga, til að taka þátt í ákvörðun um að heimila ekki netaveiði. Ný ákvörðun hafi verið tekin í veiðifélaginu 28. mars 2019. Þar hafi verið ákveðið hvernig veiðitímabili 2019 og 2020 yrði háttað, þar sem netaveiði hefði verið heimiluð bæði tímabilin. Því hafi umrætt netaveiðibann sem fólst í ákvörðun aðalfundar Veiðifélags Árnesinga frá 26. apríl 2018 aldrei komið til framkvæmda. Væri auk þess óhjákvæmilegt að líta til þess að veiðitímabilinu væri lokið og þótt sóknaraðili kynni að hafa haft lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um kröfur sínar hefðu þeir lögvörðu hagsmunir liðið undir lok í síðasta lagi 30. september 2019 sem var síðasti mögulegi veiðidagur veiðitímabilsins árið 2019. Var málinu því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Niðurstaða

8 Til úrlausnar er hvort vísa eigi frá dómi máli sem sóknaraðili hefur höfðað á hendur varnaraðilum á grundvelli þess að hann skorti lögvarða hagsmuni fyrir málsókn sinni. Heldur sóknaraðili því fram að hann hafi lögvarða hagsmuni af niðurstöðu dómstóla um kröfu sína. Hafi Landsréttur þegar tekið afstöðu til þess álitaefnis með úrskurði sínum frá 4. september 2019 í máli 562/2019. Standi í reynd einungis eftir að leysa úr því hvort svo hátti til að þar sem 16 dagar hafi verið eftir af veiðitímabilinu árið 2019 hafi Landsréttur einungis talið sóknaraðila eiga lögvarða hagsmuni af úrslitum málsins þá stuttu stund sem eftir lifði veiðitímabilsins árið 2019.

9 Almennt verða dómstólar, að virtum ákvæðum 60. gr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, að fara varlega í að vísa máli frá dómi af þeim sökum að það skipti ekki máli fyrir stöðu aðila að lögum að fá dóm um sakarefni. Þarf þá að vera ljóst að ekki hafi á neinn hátt raunhæft gildi fyrir aðila dómsmáls að fá leyst úr dómkröfum.

10 Í málinu hefur sóknaraðili gert tvær dómkröfur. Aðalkrafa hans er um ógildingu þriggja stjórnvaldsákvarðana Fiskistofu þess efnis að ákvörðun aðalfundar Veiðifélags Árnesinga frá 26. apríl 2018 hafi verið ólögmæt. Fyrir liggur að ný ákvörðun var tekin í veiðifélaginu 28. mars 2019 sem meðal annars laut að veiðitímabilinu 2019. Þessi ákvörðun kom í stað þeirrar ákvörðunar sem aðalkrafa sóknaraðila tekur til. Þá liggur fyrir að veiðitímabilinu sem umræddar ákvarðanir lutu að er nú lokið. Er því fallist á niðurstöðu hins kærða úrskurðar að hagsmunir sóknaraðila af því að fá leyst úr aðalkröfu sinni eru ekki lengur fyrir hendi.

11 Í varakröfu sóknaraðila er þess krafist að viðurkennt verði með dómi að varnaraðila, Veiðifélagi Árnesinga, hafi verið heimilt að ráðstafa veiði á félagssvæðinu fyrir árið 2019 með samþykkt aðalfundar félagsins 26. apríl 2018. Hafi varakrafan verið höfð uppi í málinu ef ekki tækist að ljúka því fyrir lok veiðitímabilsins 2019. Sóknaraðili eigi því lögvarða kröfu til þess að fá skorið úr um tilvist réttinda félagsmanna í Veiðifélagi Árnesinga til að fá samþykkta ráðstöfun veiða með þeim hætti að ekki verði veitt í fastar veiðivélar á veiðisvæðinu og að til þess þurfi einfaldan meirihluta atkvæða á aðalfundi. Í hinum kærða úrskurði kom fram að dómkröfur sóknaraðila hafi einungis lotið að veiðitímabilinu 2019 en ekki almennt að heimild varnaraðila, Veiðifélags Árnesinga, til að banna netaveiði, þótt sóknaraðila hafi verið í lófa lagið að haga kröfugerð sinni á þann hátt.

12 Sóknaraðili hefur samkvæmt framansögðu ekki krafist úrlausnar um tiltekið ágreiningsefni sem sprottið er af ákvörðunum veiðifélagsins eða almennt um lögmæti ákvarðana þess, heldur leitað álits dómstóla á því hvort heimilt hefði verið að taka ákvörðun með þeim hætti sem gert var á aðalfundi veiðifélagsins 26. apríl 2018 um ráðstöfun veiði á félagssvæðinu fyrir árið 2019. Í reynd felst því í varakröfu sóknaraðila að dómstólar taki afstöðu til fyrirhugaðrar ráðstöfunar veiði á félagssvæðinu fyrir liðið veiðitímabil, sem var felld úr gildi með ákvörðun aðalfundar 28. mars 2019.

13 Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 verða dómstólar ekki krafðir álits um lögfræðileg efni eða hvort tiltekið atvik hafi gerst nema að því leyti sem er nauðsynlegt til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli. Samkvæmt þessu ákvæði þarf sakarefni máls að vera þannig vaxið að úrlausn um það hafi raunhæft gildi fyrir réttarstöðu aðila. Óumdeilt er að ákvörðun Veiðifélags Árnesinga var felld úr gildi með ákvörðun aðalfundar 28. mars 2019. Þar var jafnframt tekin ákvörðun um ráðstöfun veiði áranna 2019 og 2020. Hvort líklegt sé að önnur ákvörðun verði tekin í framtíðinni með þeim hætti sem lýst er í ákvörðun aðalfundar veiðifélagsins frá 26. apríl 2018 eins og varakrafa sóknaraðila lýtur að, þannig að fullnægt sé lagaskilyrðum um lögvarða hagsmuni, er ógjörningur að segja til um eða um þýðingu slíks dóms. Er þá til þess að líta að í fyrrgreindri ákvörðun veiðifélagsins frá 26. apríl 2018 felast ýmis önnur efnisatriði, svo sem um veiðitíma og tímabil veiða. Verður því einnig fallist á niðurstöðu héraðsdóms um frávísun á varakröfu sóknaraðila.

14 Samkvæmt framansögðu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, er hann staðfestur.

15 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.