1/2018

Útdráttur

Með hinum áfrýjaða dómi, sem kveðinn var upp sem útivistardómur með vísan til 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008, var ákærði sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa á tilteknum stað og tíma ekið bifreið sviptur ökurétti og án þess að nota öryggisbelti. Landsréttur vísaði til þess að við þingfestingu málsins hefði verið mættur lögmaður sem skipaður hafi verið verjandi ákærða og málinu frestað til fyrirtöku 2. desember 2015. Með því að ekki lá fyrir að ákærði hefði vitað af því þinghaldi væri ekki unnt að líta svo á að útivist hefði orðið af hálfu ákærða við fyrirtöku málsins 2. desember 2015 þannig að skilyrði hafi verið til að fella dóm á málið eftir ákvæðum 161. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 24. gr. laga nr. 78/2015. Dómur héraðsdóms var því ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 2. desember 2015 og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, A-kk-nf E. J-kk-nf og Á-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 18. apríl 2016 að fengnu áfrýjunarleyfi. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. desember 2015 í málinu nr. S[…]/2015.

2 Í málinu gerir ákæruvaldið þá kröfu að refsing ákærða verði þyngd. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í málinu.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en að því frágengnu að sér verði gerð vægasta refsing sem lög heimila. Þá krefst hann málsvarnarlauna úr ríkissjóði til handa skipuðum verjanda sínum.

4 Mál þetta var munnlega flutt fyrir Landsrétti um ómerkingarkröfu ákærða, sbr. 1. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

Málsatvik

5 Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 18. ágúst 2015. Þar er ákærða gefið að sök brot á umferðarlögum nr. 50/1987 með því að hafa föstudaginn 20. mars 2015 ekið bifreiðinni […] suður Höfðabakka í Reykjavík, á móts við Fálkabakka, sviptur ökurétti og án þess að hafa notað öryggisbelti, en lögregla hafði afskipti af ákærða skömmu síðar. Í ákæru var háttsemi ákærða heimfærð til 1. mgr. 48. gr. og 1. mgr. 71. gr. umferðarlaga, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

6 Héraðsdómur gaf út fyrirkall 16. september 2015, sem var birt ákærða 5. október sama ár. Þar var tekið fram að málið yrði tekið fyrir á dómþingi 8. sama mánaðar þar sem málið yrði þingfest. Var ákærði „kvaddur til að koma fyrir dóm, hlýða á ákæru, halda uppi vörnum og sæta dómi“. Í fyrirkallinu var meðal annars tekið fram að yrði þing ekki sótt mætti búast við því að fjarvist ákærða yrði metin til jafns við það að hann viðurkenndi að hafa framið brot það sem hann var ákærður fyrir og að dómur yrði „lagður á málið að honum fjarstöddum“. Í áritun á fyrirkallið, sem undirritað var af ákærða, var þess óskað að G-kk-nf S-x-x R-kk-nf lögmaður yrði skipaður verjandi hans.

7 Við þingfestingu málsins var ákærði ekki mættur. Hins vegar sótti G-kk-nf S-x-x R-kk-nf lögmaður þing og var skipaður verjandi ákærða. Í þingbók kemur fram að dómari hafi bent á að mætti ákærði ekki fyrir dóminn við næstu fyrirtöku mætti hann búast við því að fjarvist hans yrði metin til jafns við það að hann viðurkenndi að hafa framið það brot sem hann var ákærður fyrir og að dómur yrði lagður á málið að honum fjarstöddum. Málinu var því næst frestað til 2. desember 2015.

8 Við fyrirtöku málsins þann dag var ekki sótt þing af hálfu ákærða og ekki voru boðuð forföll. Því næst bókaði dómari að hann teldi framlögð gögn nægjanleg og að ekki væri þörf á því að fram færi frekari sönnunarfærsla í málinu. Var málið dómtekið á grundvelli 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp. Með honum var ákærða gert að greiða 110.000 krónur í sekt innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en ella sæta fangelsi í átta daga.

Niðurstaða

9 Þrátt fyrir kröfugerð ákæruvaldsins kemur málið ekki til úrlausnar að efni til ef á því eru þeir annmarkar sem valdið geta því að héraðsdómur verði ómerktur.

10 Samkvæmt alið 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 má leggja dóm á mál ef ákærði kemur ekki fyrir dóm við þingfestingu þess þótt honum hafi löglega verið birt ákæra og þess getið í fyrirkalli að mál kunni að verða dæmt að honum fjarstöddum, sbr. 1. mgr. 155. gr. laganna, eða hann sækir ekki þing á síðari stigum þess, enda sé ekki kunnugt um lögmæt forföll hans og brot þykir ekki varða þyngri viðurlögum en sex mánaða fangelsi, upptöku eigna og sviptingu réttinda og dómari telur framlögð gögn nægileg til sakfellingar. Eins og rakið hefur verið var við þingfestingu málsins mættur lögmaður sem skipaður var verjandi ákærða og var málinu frestað til fyrirtöku 2. desember 2015. Ekki liggur fyrir að ákærða hafi verið kunnungt um það þinghald eða að honum hafi verið gerð grein fyrir því að ef hann sækti ekki þing þann dag yrði það metið til jafns við að hann viðurkenndi að hafa framið brot það sem honum var gefið að sök og dómur yrði lagður á málið að honum fjarstöddum. Þegar af þeirri ástæðu er ekki unnt að líta svo á að útivist hafi orðið af hálfu ákærða við fyrirtöku málsins 2. desember 2015 þannig að skilyrði hafi verið til að fella dóm á málið eftir ákvæðum 161. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 24. gr. laga nr. 78/2015. Verður héraðsdómur því ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 2. desember 2015 og málinu vísað heim í hérað til nýrrar meðferðar.

11 Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður nýs efnisdóms en allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur ásamt meðferð málsins frá og með þinghaldi 2. desember 2015 og málinu vísað heim í hérað til meðferðar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 300.000 krónur.