32/2018

Útdráttur

Ákærðu X og Y voru í málinu bornir sökum um umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í störfum sínum hjá A hf. misnotað aðstöðu sína og stefnt fé hans í verulega hættu með því að fara út fyrir heimildir sínar til lánveitinga, er þeir 8. eða 9. júlí 2008 samþykktu í sameiningu að veita B ehf. lán að fjárhæð 6.000.000.000 króna án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins, sem hafi verið andstætt reglum A hf . um lánveitingar og markaðsáhættu. Var lánið veitt til kaupa B ehf., í eigu C hf., á 25,7% hlut þess síðarnefnda í D Ltd. Til tryggingar fékk A hf. að veði hlutabréfin í D Ltd. auk þess sem C hf. gekk í sjálfsábyrgð fyrir 1.750.000.000 króna. Þá fékk A hf . kauprétt á öllu hlutafé í B ehf. fyrir eina krónu. Í dómi Landsréttar var rakið að fyrir lánveitinguna hefði A hf. átt óveðtryggðar kröfur á hendur C hf. að fjárhæð um 4.000.000.000 króna og að eina mögulega trygging fyrir greiðslu krafnanna af hálfu C hf. hefði verið óveðsettur eignarhlutur þess í D Ltd. Yrði að virða afstöðu aðila til mögulegs samkomulags um veðsetninguna í því ljósi en lánsfjárhæðinni hefði að stærstum hluta verið varið til að greiða hinar óveðtryggðu kröfur A hf. á hendur C hf. Að virtri stöðu C hf. á þeim tíma sem lánið var veitt var talið að ekki yrði lagt mat á útlánaáhættu A hf. og þar með mögulega fjártjónshættu hans við lánveitinguna til B ehf. óháð líkum á því hvort kröfur A hf. á hendur C hf. hefðu að óbreyttu fengist greiddar.

Þótti Á ekki hafa rennt stoðum undir það að með þeim hluta lánsfjárhæðarinnar til B ehf. sem ráðstafað var til greiðslu á skuldum C hf. við A hf. hefði fjártjónsáhætta bankans aukist frá því sem áður hefði verið svo nokkru næmi. Var því lagt til grundvall ar að til að standa undir þeirri auknu áhættu sem hefði verið samfara lánveitingu A hf. til B ehf. hefði raunvirði 25,7% hlutar í D Ltd. að minnsta kosti þurft að svara til 2.000.000.000 króna, sem voru til frjálsrar ráðstöfunar við útborgun lánsins. Komst öðrum gögnum. Með skírskotun til þess þótti ekki hafa verið sýnt fram á að X og Y hefði hlotið að vera það ljóst eða l átið sér það í léttu rúmi liggja að þeir væru að misnota aðstöðu sína þannig að jafn miklar líkur eða meiri líkur væru á því að fjártjón hlytist af. Mætti leiða líkum að því að réttmætar væntingar þeirra hefðu fremur staðið til þess að lánveitingin og tengdar ráðstafanir myndu hafa það í för með sér að með þeim fengist trygging til handa A hf. fyrir endurgreiðslu útlána sem bankinn hefði ekki áður notið. Voru ákærðu X og Y því sýknaðir af sakargiftum. Ákærði Z, sem borinn var sökum um hlutdeild í fyrrgreindu broti, til vara hylmingu, sbr. 254. gr. almennra hegningarlaga, en að því frágengnu peningaþvætti, sbr. 264. gr. söm u laga, var jafnframt sýknaður.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf, A-kk-nf M-kk-nf J-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, og H-kk-nf I-kk-nf, hagfræðingur og fjármálastærðfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 15. desember 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu X og Y um áfrýjun og sama dag af hálfu ákæruvaldsins gagnvart ákærða Z . Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur það verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. nóvember 2016 í málinu nr. S

[…]

/2012 .

2 Af hálfu ákæruvaldsins er gerð krafa um að refsing ákærðu X og Y verði þyngd. Þá er þess krafist að ákærði Z verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og hann dæmdur til refsingar.

3 Ákærði X krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en að þessu frágengnu sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

4 Ákærði Y krefst sýknu.

5 Ákærði Z krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sýknu.

6 Sérstakur saksóknari samkvæmt lögum nr. 135/2008 höfðaði mál þetta með ákæru 12. desember 2012. Í henni eru ákærðu X, þáverandi forstjóri A hf., og Y, þáverandi framkvæmdastjóri fyrirtækjasviðs bankans, bornir sökum um að hafa í störfum sínum hjá bankanum brotið gegn 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að fara út fyrir heimildir sínar þegar þeir hafi 8. eða 9. júlí 2008 samþykkt í sameiningu milli funda áhættunefndar bankans, sem þeir áttu meðal annarra sæti í, að veita B ehf., borinn sökum aðallega um hlutdeild í fyrrgreindu broti, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga, til vara um hylmingu, sbr. 254. gr. sömu laga, en að því frágengnu um peningaþvætti, sem varði við 264. gr. laganna.

7 Málið var þingfest í héraði 7. janúar 2013 og neituðu allir ákærðu sök. Gekk dómur í málinu 5. júní 2014 en með honum voru ákærðu sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar sem með dómi sínum 22. apríl 2015 ómerkti héraðsdóminn vegna vanhæfis sérfróðs meðdómsmanns og vísaði því heim í hérað til úrlausnar á ný. Svo sem að framan greinir gekk hinn áfrýjaði dómur 24. nóvember 2016. Með honum voru ákærðu X og Y sakfelldir fyrir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök í ákæru en ákærði Z sýknaður af sakargiftum samkvæmt henni.

8 Málið var jafnframt höfðað á hendur Þ, sem á þeim tíma sem um ræðir gegndi starfi viðskiptastjóra hjá A hf., fyrir hlutdeild í umboðssvikum ákærðu X og Y. Með hinum áfrýjaða dómi var Þ sýknaður af þessum sakargiftum og unir ákæruvaldið þeirri niðurstöðu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

1

9 Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi á málið rætur sínar að rekja til kæru slitastjórnar A hf. 7. maí 2010 til sérstaks saksóknara á hendur ákærðu, F og tveimur öðrum einstaklingum „vegna gruns um stórfelld auðgunarbrot“ í tengslum við lánveitingu A hf. til félagsins B ehf. í júlí 2008. Er í kærunni lýst þeirri afstöðu slitastjórnarinnar að ákærði Z og F hafi í krafti ráðandi stöðu sinnar í A hf., en þeir hafi farið með yfirráð yfir að minnsta kosti 40% af útgefnu hlutafé hans, misnotað þá stöðu til að gefa ákærða X og fleiri starfsmönnum hans, þar á meðal ákærða Y, bein fyrirmæli þeim sjálfum og fyrirtækjum þeirra til hagsbóta. Lægi fyrir rökstuddur grunur um að allir þessir aðilar hefðu komið því til leiðar með saknæmum og ólögmætum hætti að samþykkt var 6.000.000.000 króna lánveiting bankans til félagsins B ehf. og að hafa með henni valdið bankanum tjóni sem næmi þeirri fjárhæð. Eigandi þess var C hf. sem var í eigu annars félags í meirihlutaeigu F.

10 Aðgerðir sérstaks saksóknara við rannsókn málsins hófust fljótlega eftir að kæra barst og fyrstu skýrslur voru teknar af sakborningum í nóvember 2010. Svo sem fram er komið var ákæra gefin út 12. desember 2012. Eins og þar er rakið byggir ákæruvaldið á því að ákærðu X og Y hafi veitt lánið, sem notað hafi verið til að fjármagna að fullu kaup B ehf. á 25,7% hlut C hf. í breska fyrirtækinu D Limited, áður […] Limited, í andstöðu við reglur A hf. um útlán og markaðsáhættu þar sem þeir hefðu ekki sinnt þeirri skyldu sinni að gæta að hagsmunum bankans með því að draga úr áhættu hans af lánveitingunni. Hefðu ákærðu samþykkt hana með vísan til þess að um 19% hlutur B ehf. í D yrði síðar seldur til E LLC, skartgripafyrirtækis í Dubai, fyrir 3.000.000.000 króna þótt skuldbindandi samningur lægi hvorki fyrir um slíka sölu né söluverð. sem stæði eftir hækkaði í verði úr 1.350.000.000 króna upp í 3.100.000.000 króna en þar til sú hækkun kæmi fram skyldi C hf. gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir 1.750.000.000 króna. Lánssamningur hafi verið undirritaður 16. júlí 2008 af ákærða X en samkvæmt honum hafi 25,7% hlutur í D verið settur að veði til tryggingar endurgreiðslu lánsins, sem hafi verið greitt út 21. sama mánaðar. Segir í ákæru að þessar tryggingar hafi verið ófullnægjandi í ljósi fyrirliggjandi upplýsinga um verðmæti D, bága greiðslugetu félagsins og C hf. og vöntunar á tryggingum fyrir skuldbindingum síðarnefnda félagsins hjá A hf., en fyrr á árinu hafi bankinn ítrekað þurft að veita C hf. greiðslufrest á gjaldföllnum afborgunum og endurskoða skilmála lána til D. Með lánveitingunni hefðu ákærðu velt áhættunni af kaupum B ehf. á eignarhlutanum í D yfir á bankann.

11 Hinn 21. júlí 2008 hafi lánsfjárhæðinni verið ráðstafað þannig að 2.792.115.139 krónur voru millifærðar til uppgreiðslu á eftirstöðvum láns C hf. nr. 310990 hjá A hf. 16. nóvember 2007, 2.000.000.000 króna voru greiddir inn á reikning í eigu C hf. félaginu til frjálsrar ráðstöfunar og eftirstöðvarnar, 1.207.884.861 króna, lagðar inn á handveðsettan reikning í eigu C hf. hjá markaðsviðskiptum A hf. til að bæta tryggingastöðu félagsins hjá bankanum. Sama dag millifærði A hf. 1.000.000.000 króna af reikningi C hf. inn á reikning í eigu ákærða Z hjá bankanum. Segir í niðurlagi málavaxtalýsingar í I. kafla ákæru að lánið hafi ekki fengist endurgreitt og telja verði umrædda fjármuni að stærstum hluta glataða bankanum þar sem hinn veðsetti hlutur B ehf. í D hafi orðið verðlaus á árinu 2009 við það að lánardrottnar félagsins tóku það yfir gegn niðurfærslu alls hlutafjár þess í eitt sterlingspund. Þá hafi skiptum á þrotabúi B ehf. verið lokið án þess að nokkuð kæmi upp í lýstar kröfur og bú C hf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta.

2

12 Í röksemdum ákæruvalds sem málsóknin er byggð á, sbr. dlið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, er tekið fram að ákærðu X og Y hafi ásamt þremur öðrum setið í áhættunefnd A hf. sem farið hafi með æðsta vald í lánamálum innan bankans í umboði stjórnar. Við ákvörðun um lánveitingar hafi meginreglan verið sú að áhættunefndin samþykkti lánveitingar á nefndarfundum. Frá því hafi verið undanþága á þá leið að tveir meðlimir áhættunefndar gátu samþykkt lánveitingu utan fundar en annar þeirra varð að vera formaður eða varaformaður nefndarinnar. Vegna þessarar undanþáguheimildar hefðu ákærðu í ljósi stöðu sinnar innan bankans verið í raunverulegri aðstöðu til að samþykkja umrædda lánveitingu til B ehf. Heimildir áhættunefndar og þar með heimildir ákærðu til að taka ákvörðun um lánveitingar utan funda hefðu þó takmarkast af almennum reglum A hf. um útlán og markaðsáhættu sem settar voru af stjórn bankans 2. október 2007 sem og af útlánahandbók hans sem staðfest var af áhættunefnd 7. nóvember 2007.

13 Í almennum reglum um útlán og markaðsáhættu kom fram það markmið bankans að auka arðsemi hluthafa og hlutafjár með skilvirkri áhættustjórnun og varfærinni Þriðji kafli reglnanna bar heitið útlánareglur og útlánaferli. Þar var fjallað um fjölmargar lánanefndir, þar á meðal áhættunefnd skipaða af framkvæmdastjóra bankans. Nefndin bar ábyrgð á stjórnun og eftirliti með allri útlánaáhættu, markaðsáhættu og mótaðilaáhættu bankans á samstæðugrundvelli. Áhættunefnd skyldi gera tillögur um útlánaheimildamörk fyrir útlánanefndir bankans og ákveða útlánareglur hans. Samkvæmt 4. kafla reglnanna, sem bar heitið heimildamörk, höfðu áhættunefnd og útlánanefndir bankans heimildir til að samþykkja lánveitingar í samræmi við nánar tilgreint hlutfall af eiginfjárgrunni hans (CAD) og fara eftir áhættuflokkun viðskiptamanns. Þannig hafði áhættunefnd heimild til að lána viðskiptavini í áhættuflokki 6 sem næmi allt að 10% af eiginfjárgrunni bankans og í áhættuflokki 9 allt að 3% en samkvæmt endanlegri lánsbeiðni sem lögð var fyrir nefndina í tengslum við lánveitinguna sem um ræðir í málinu var C hf. í áhættuflokki 6 og B ehf. í áhættuflokki 9. Samkvæmt grein 8.4 í útlánahandbók A hf. skyldi bankinn almennt kappkosta að draga úr áhættu sinni að því marki sem mögulegt væri með formlegum veðum, tryggingum, samningum og öðrum mildandi þáttum. Trygging skyldi metin á markaðsvirði eða kaupverði, eftir því hvort væri lægra, og almennt skyldi bankinn áskilja sér þann rétt að leita eftir óháðu mati á veðsettum eignum nema viðskipti með þær væru víðtæk. Samkvæmt grein 5.3 skyldu allar ákvarðanir nefndarinnar færðar í fundargerðir. Sérhver meðlimur hennar hefði neitunarvald um ákvörðun. Jafnframt sagði þar að minnst tveir meðlimir þyrftu að vera viðstaddir fund til að hann væri ákvörðunarbær. Í reglunum var þó gert ráð fyrir því að nefndin gæti tekið ákvarðanir um mál milli funda en tveir nefndarmenn þyrftu þá að samþykkja ákvörðun og yrði annar þeirra að vera formaður nefndarinnar eða varaformaður.

3

14 Í framangreindum röksemdum ákæruvalds er fjallað um 2,5 milljarða króna lán sem C hf. var veitt 16. nóvember 2007 til 12 mánaða án trygginga en það var að fullu greitt upp með hluta þess láns sem ákæra lýtur að svo sem nánar er gerð grein fyrir hér að framan. Segir þar að tilgangurinn með fyrri lánveitingunni hafi verið sá að C hf. „ráðstafaði lánsfjárhæðinni með lánveitingu til félags í sinni eigu, [B] ehf., sem lánaði fjárhæðina áfram til [G] ehf. sem síðar varð […] ehf.“. Lánveitingin til C hf. hafi verið liður í að fjármagna kaup G ehf. á 4,1% hlut í H hf. og 4,3 % hlut í A hf. sem bankinn hafi að stærstum hluta fjármagnað með 19,6 milljarða króna lánveitingu gegn 1. veðrétti í umræddu hlutafé. Lán B ehf. til G ehf. hafi verið víkjandi gagnvart því láni. Vegna ört lækkandi gengis hlutabréfa í H hf. og A hf. á síðustu mánuðum ársins 2007 og fyrstu mánuðum ársins 2008 hafi eigið fé G ehf. orðið neikvætt og lítil von um að félagið gæti endurgreitt hið víkjandi lán. Hinn 7. desember 2007 hafi A hf. að nýju lánað C hf. 2,5 milljarða króna gegn veði í skuldabréfum útgefnum af K hf. að nafnverði 3,7 milljarðar króna. Samkvæmt gögnum málsins heimilaði bankinn frestun Þá er í röksemdum ákæruvalds jafnframt vísað til þess að í byrjun febrúar 2008 hafi ákærði Z óskað eftir 220 milljóna króna yfirdráttarláni hjá A hf. til að greiða vexti af láni sem I ehf. hafði tekið hjá bankanum en það félag var í eigu eiginkonu ákærða. Vegna tregðu starfsmanna bankans til að veita slíkt yfirdráttarlán án trygginga hafi ákærði farið fram á það að bankinn lánaði C hf. 1 til 1,5 milljarða króna til þess að C gæti gert upp skuld við ákærða. Samkvæmt gögnum málsins var útbúin lánsbeiðni sem lögð var fyrir fund í áhættunefnd bankans 20. febrúar 2008. Í fundarboði segir um þetta mál að C hf. eigi óuppgerð viðskipti við Z að fjárhæð 1 milljarður króna og að félagið óski eftir kúluláni til eins árs til að gera þessi viðskipti upp. Z muni lána I ehf. til að standa skil á gjaldfallinni vaxtagreiðslu að fjárhæð 220 milljónir króna og leggja 600 milljónir króna inn á innlánsreikning í bankanum á meðan lánið sé óuppgert. Um afgreiðslu lánsbeiðninnar segir í fundargerð að málinu hafi verið frestað. Fram hafi komið upplýsingar um hugsanlega ráðstöfun lánsins af hálfu C hf. til að standa straum af greiðslum til annarra aðila. Í því ljósi hafi viðskiptastjóra verið veitt heimild til að veita Z yfirdráttarlán að fjárhæð 250 milljónir króna ef þess þyrfti. Yfirdrátturinn var síðar hækkaður og nam 21. júlí 2008 um 705 milljónum króna þegar hann var greiddur með hluta þeirrar fjárhæðar sem C hf. fékk til frjálsrar ráðstöfunar af láni A hf. til B ehf. samkvæmt framansögðu.

4

16 Í málsgögnum liggur fyrir tölvubréf ákærða Z til J, þáverandi forstjóra K hf., 2. maí 2008 um verkefni sem ráðast þurfi í. Er þar meðal annars lýst tillögu um að A hf. kaupi hlutabréf C hf. í D á 4 milljarða króna sem yrði ráðstafað með nánar tilgreindum hætti. Svo sem áður greinir mun C hf. þá hafa átt 25,7% hlut í félaginu en stærsti hluthafi þess var L, dótturfélag K í Bretlandi. Á þessum tíma lá fyrir vilji E LLC til að kaupa hlut í D svo sem meðal annars kemur fram í bréfi sem framkvæmdastjóri fyrrnefnda félagsins ritaði J 6. apríl 2008. Er þar vísað til fundar sem framkvæmdastjórinn átti með fulltrúum K, M hf. og National Bank of Dubai, sem veittu E ráðgjöf við fjárfestinguna, í Dubai nokkrum dögum áður. Af bréfinu verður ráðið að miðað við upplýsingar sem þá lágu fyrir gæti rekstrarverðmæti D að lágmarki numið 160 til 170 milljónum sterlingspunda og eiginfjárvirði eða virði hlutafjár 90 til 100 milljónum sterlingspunda. Í bréfinu segir jafnframt að E gæti skuldbundið sig við efri mörk teldi félagið eftir frekari viðræður við K og D að hagræðing myndi nást með aðkomu þess að D o.fl. Einnig er vísað til þess að E hefði í hyggju að eignast að minnsta kosti 30% eignarhlut í D og liti til K um aðstoð við kaup á áður útgefnum hlutum. Liggur fyrir að áður hafði fyrirtækjaráðgjöf M framkvæmt verðmat á D, sem lá fyrir 1. apríl 2008, vegna þessara áforma E.

17 Hinn 4. maí 2008 sendi ákærði Z tölvubréf til J með yfirskriftinni D. Í því segir svo: „1) Á sínum tíma þá keypti [F] skuldabréf af félagi sem [A] setti upp sem heitir [G]. [F] tapi á þessu skuldabréfi er eftirfarandi / a. [A] kaupir [D] á 6 mia setja þessa eign inn í félagið sem á […] þessi hlutur ætti að vera kominn í þetta verðmæti sérstaklega þegar við fáum pening inn frá DUBAI. / b. 6 mia / c. 3 fara í að loka tryggingarholum hjá [A] / d. 0,8 fara í að greiða fyrir [svo] / e. 2,2 greiddar út til [F] þar til [Z] 1 / 4) Með þessu er búið að leysa öll þess mál og bankinn mun ekki tapa á þessari eign“. Fyrir liggur að með […] er átt við F, […] er ákærði Z og […] G ehf. Í tölvubréfi J til ákærðu X og Z daginn eftir er vísað til fundar sem haldinn hafi verið fyrr um morguninn og sett fram tillaga sem er sama efnis og að framan greinir, þó að því undanskildu að þess er ekki sérstaklega getið þar að hluti þess sem greitt yrði út til F yrði greitt áfram til ákærða Z. Segir í tölvubréfinu að „Með þessu eru gerð upp öll mál vegna [F] og [G] og allar skuldbindingar [F] við [A] eru þá komnar í lag“. Þá er stöðu D lýst, þar á meðal fyrirhugaðri fjárfestingu E LLC í félaginu, og kveðst J ætla að senda ákærða X betri gögn um það. Að beiðni ákærða X og með tölvubréfi sem N ritaði fyrir hans hönd 5. maí 2008 var áðurnefndum Þ, sem eins og fram er komið var viðskiptastjóri hjá bankanum, falið að skoða málið frekar. Segir þar að fyrstu viðbrögð ákærða X hafi verið þau að ekki gengi að láta F fá „svona mikið cash. Max 1 makr. sem færu þá til niðurgreiðslu á skuldum við [A]“, en sú skammstöfun stendur fyrir A hf. Einnig kemur fram að O, sem á þessum tíma var forstöðumaður á fjárfestingabankasviði A hf. og sat í áhættunefnd hans, hafi nefnt að gæta þyrfti að því að bankinn bætti ekki miklu meir við af óskráðum eignum þar sem það „box“ hefði vaxið hraustlega hjá bankanum undanfarið.

18 Fyrir liggur tölvubréf 6. maí 2008 með vinnupunktum Þ vegna málsins. Í þeim veltir hann því upp hvort F sé að selja allan sinn hlut og hversu stór hann sé, hversu lengi A muni halda á hlutnum og hvort E muni kaupa hann af bankanum, hvort „heads of terms“ liggi fyrir og hvort bankinn sitji uppi með hlutinn seljist hann ekki. Kostir við viðskiptin séu að A borgi í krónum en fái greitt í pundum við sölu og verji tapstöðu í markaðsviðskiptum. Ókostir séu aftur á móti þeir að mikið „cash“ sé greitt út og A sitji mögulega uppi með fjárfestinguna. Þá varpar hann fram þeirri spurningu hvort einhver tilgangur sé með kaupunum „annar en funding á [F]“. Jafnframt sé bankinn með því að ráðstafa hluta kaupverðsins til greiðslu á gjaldfallinni skuld C hf. við hann „að gangast við ″vanefnd [K]″ á láni við [C] og [A] er með að veði“.

19 Síðar þennan sama dag sendi J fimm ára afkomuáætlun D til Þ sem daginn eftir sendi skjalið til P, fjárfestingastjóra eigin viðskipta hjá A hf., O og Q, sem þá starfaði við fyrirtækjaráðgjöf hjá bankanum. Í tölvubréfinu til Q segir Þ að þetta sé ítarlegra en almennt gerist og það sé ástæða fyrir því. Með tölvubréfi 16. maí 2008 framsendi Q áætlunina til R, sérfræðings í fyrirtækjaráðgjöf A hf., með þeim orðum að hann ætti að skoða hana og tala svo við sig.

20 Hinn 11. maí 2008 sendi ákærði Z tölvubréf til ákærða X með yfirskriftinni næstu skref. Eru þar talin upp fjögur verkefni sem þurfi að klára. Eitt þeirra sé „[D]“ og um get ég raun geymt hjá [A] þ.e.a.s 750 þannig net cash út hjá [A] er 1,2 til [F].“ Sama dag sendi ákærði tölvubréf til J með verkefnalista þar sem meðal annars segir svo: „[X] þarf að klára [D] inn í félagið hvað sem það heitir. Þetta er í raun 1,3 raun cash út frá honum. Hann selur hlut af þessu til Dubai og fær […].“ J sendi ákærða X tölvubréf daginn eftir þar sem fram kemur að þeir þyrftu að hittast og klára ákveðin mál sem áður hefðu verið rædd, þar á meðal að S, fjárfestingafélag í eigu T fjárfestingafélags ehf. sem A hf. hafði yfirtekið, keypti hlut F í D. Í tölvubréfi til Þ sama dag innti ákærði Z hann eftir því hvort hann gæti hitt sig, meðal annars til að ræða „[D]“. Samþykkti Þ það í tölvubréfi 15. sama mánaðar.

21 Í tölvubréfi Q 17. maí 2008 til U, framkvæmdastjóra fjárfestingabankasviðs A hf., um stöðu tiltekinna mála, segir meðal annars svo: „[D]/[C]: Er byrjaður með þetta. [R] mun klára að verðmeta. Samningur við [F] er að við kaupum hans hlut í þessu og telst þá greiðinn vegna [G] fullgreiddur (ég hélt að […] væri það). Við munum kaupa þennan hlut og hann ráðstafar kaupverðinu á lán hjá okkur. [F] vill fá 2,2 milljarða út úr þessu en [X] er ekki tilbúinn að láta hann hafa mikið cash. Getur verið að [F] þurfi cash til að settla mál við [II].“ Viðbrögð U í svarbréfi sama dag voru eftirfarandi: „[…] var sumpart greiðsla fyrir að kaupa […] bréfin í [H] á háu verði svo við lentum ekki í afskriftum þar. Ævintýralega góður díll fyrir okkur í retrospect. Þekki þetta […] mál ekki rassgat…hef aldrei heyrt um það. Hver hjá EI er með þetta? Eigum við gögn um málið sem má senda mér?“ Í svari 18. sama mánaðar segir Q að […] sé D. Segist hann þurfa að fá einhvern „í EI með þegar [R] er búinn með sinn hluta. Ég vildi láta [R] verðmeta fyrst ef verðið sem [F] vill fá er langt frá því sem okkur finnst eðlilegt. Ég reikna með að fá bara […] í þetta“.

22 Með tölvubréfi ákærða Z til Þ 20. maí 2008 lagði hann að honum að „klára [F]“ og verkefnið í heild með þeim hætti sem áður hefði verið lagt upp með, þar á meðal að hluti kaupverðs D skyldi greiddur til A hf. vegna G ehf. Segir þar jafnframt að yrði hluturinn ekki seldur innan 24 mánaða „þá er put á [H]/[K] verði söluverð lægra en 6 mia þá greiðir [C] til baka. Sem sagt axlabönd og belti.“ Í tölvubréfi ákærða Z til Þ og ákærða X 22. maí 2008 var listi yfir mál félaga sem tengdust honum sem þyrfti að klára en hans borð yrði þá hreint, „Annars kannski best að ég verði starfandi stjórnarformaður [A] “. Meðal mála sem tilgreind voru var „[D] v [C]“. Tímasetning þess var sögð „í vikunni“, 2,2 milljarðar króna yrðu greiddir út, veð væri 4 milljarða króna virði og veðhlutfallið (LTV) 55%. Fól ákærði X ákærða Y og Þ í tölvubréfi daginn eftir að útbúa lánamál og láta taka það fyrir. Afrit var sent á O og U. Svaraði sá síðarnefndi bréfinu með svofelldum hætti: „mér finnst hinn góði eigandi okkar aðeins setja þig í erfiða stöðu með þessum mail. [D] er t.d. virði 1,5 en ekki 4,0 o.s.frv. / En ég geri allt sem þú segir mér að gera“. Í svari ákærða X sagði að þetta væru bakhjarlarnir sem ýta manni út af brúninni en það yrði að hugsa í lausnum. tölvubréf til Q með yfirskriftinni D. Í því var að finna verðmat hans á félaginu þar sem það er sagt vera í kringum 190 til 200 milljónir sterlingspunda að því gefnu að allar forsendur standist. Í málinu liggja fyrir útreikningar sem R byggði verðmat sitt á.

24 Með tölvubréfi Þ til ákærða Z 28. maí 2008 og í tilefni af fyrirspurn þess síðarnefnda þann sama dag um stöðu málsins svarar Þ því til að „[F] vill ekki fara þessa leið þ.e. að skuldsetja [C]. Þetta eitt og sér mun ekki leysa hans mál hann þarf að gera miklu meira.“

25 Í málinu liggur fyrir í tölvubréfi fundargerð um fund fulltrúa A hf. og K hf. sem haldinn var 29. maí 2008 og varðaði aðallega málefni K en einnig voru rædd mál tengd C hf. út frá hugmyndum þess félags um að selja ákveðnar eignir til að létta á skuldum. Kom þar fram að verið væri að vinna að tillögu sem ætti að geta leyst nokkur mál í einu en út af stæði verð og ráðstöfun kaupverðs. Í fundargerðina er ritað að skuldir C séu um 50 milljarðar króna samkvæmt upplýsingum F og vaxtagreiðslur nemi um 10 milljörðum króna. Mikilvægt sé að fá sem skýrastar upplýsingar sem fyrst ef til þess kæmi að lengja þyrfti í lánum félagsins. Ljóst sé að nokkrir hlutir séu ókláraðir sem snúi að F og mikilvægt sé að ganga frá þeim öllum í einu.

26 Hinn 2. júní 2008 fékk Þ sent yfirlit yfir stöðu C hf. í markaðsviðskiptum sem hann framsendi til V sem var lánastjóri hjá A hf. sumarið 2008. Samkvæmt því var tryggingarkall á félagið á bilinu 4.655.423.407 krónur til 6.964.348.432 krónur eftir því hvaða samningar lágu til grundvallar. Stöðuyfirlitið framsendi Þ til ákærða X samdægurs með þeim athugasemdum að tryggingarþörf samkvæmt því væri reiknuð mjög ítarlega en miðað væri við að tryggingar „coveri bæði útlánaígildi og tap á samningum“. Miðað við það væri lágmarks tryggingarþörf um 3,1 milljarður króna, miðað við alla samninga.

27 Sama dag sendi Þ tölvubréf til Q um ráðstöfun á kaupverði fyrir D bréfin, sem miðaði við að kaupverðið væri fimm milljarðar króna. Útfærði Q tillöguna nánar og sendi hana til ákærða X, U og Þ. Fólst hún í því að A hf. keypti 25% hlut C hf. í D á fimm milljarða króna. Í framhaldi af því yrði 19% hlutur seldur erlendum fjárfesti á 3,04 milljarða króna. Sá fjárfestir hygðist að auki fjárfesta beint í félaginu með kaupum á nýju hlutafé sem myndi auka verðmæti þess með tíð og tíma. Fram kom að miðað við fjóra milljarða króna, sem væri verð á 25% hlutnum miðað við viðskipti A hf. og nýs fjárfestis, væri EV/EBITDA 2007 12, en miðað við fimm milljarða króna, sem væri verðið í viðskiptum C og A, væri EV/EBITDA 2007 14. Hafa yrði í huga að yfirstandandi ár gengi betur en áætlanir gerðu ráð fyrir en því til viðbótar myndi aukið fé frá hinum nýja fjárfesti hækka verðmæti D. Þá kom fram að í viðskiptunum fengi A hf. sölurétt gagnvart ákærða Z, AA eða öðrum aðilum sem bankinn teldi fullnægjandi og að A hf. myndi ekki fjármagna kaup hins erlenda aðila. Samningar við hann þyrftu að liggja fyrir áður en bankinn stofnaði til þessara viðskipta. Um ráðstöfun kaupverðs sagði að greiddar yrðu 75 milljónir króna í þóknun, 2.727 hugsanlega mætti gefa eftir þar sem lánið væri tryggt með veði í lánssamningi K, 316 milljónir króna færu í tryggingar í markaðsviðskiptum og 1.000 milljónir króna yrðu greiddar ákærða Z. Af þeirri fjárhæð rynnu 238 milljónir króna til greiðslu á yfirdráttarskuld, 500 milljónir króna yrðu lagðar fram sem trygging fyrir I ehf. og 262 milljónir króna yrðu lagðar á innlánsreikning í A hf.

28 Gögn í málinu bera með sér að 2. júní 2008 hafi ákærði X fundað með F og ákærða Z. Í tölvubréfi F til Þ og V daginn eftir kveðst hann leggja mikla áherslu á að „þetta“ verði gert með þeim hætti sem rætt hafi verið um. Það felist í eftirfarandi: „1. Þið greiðis 6000m fyrir [D] bréfinn að því gefnu að þið séuð kominn með puttið sem ykkur var lofað í gær / 2. Við greiðum upp [B] 2.730m / 3. Við greiðum upp […] lánið 522 og þið haldið samt bréfunum áfram til tryggingar á skuldum okkar / 4. Lánið frá því í febrúar greiðum við vexti og lánið framlengist í eitt ár á sömu kjörum og vextir rúllast áfram / 5. 500 m fara inn á markaðsviðskipti okkar / 6. 1000 fara í að greiða skuld við [Z] / 7. Rest er frítt til ráðstöfunar fyrir [C]“. Þá tekur F það fram að BB, lögmaður og stjórnarmaður í C hf., muni koma á fund til þeirra ásamt nafngreindum starfsmanni C hf. til að fara yfir málin, afhenda drög að ársreikningi C hf. og fara yfir vikuskýrslu félagsins, en samkvæmt henni væri eigið fé C hf. rúmir 60 milljarðar króna.

29 Hinn 3. júní 2008 sendi J skjöl til Þ sem vörðuðu fyrirhuguð kaup E LLC á hlutum í D og áskrift að nýjum hlutum, þar á meðal „Heads of Terms“, sem í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda er nefnt forsamningur, vegna kaupa á hlutabréfum og áskriftar að nýjum hlutabréfum í D. Hefur af hálfu ákærðu verið vísað til þess að með yfirskrift skjalsins sé átt við að samkomulag sé um meginskilmála þeirra kaupa sem það taki til. Var þar miðað við að verðmæti D væri 100 milljónir sterlingspunda og að bindandi samningur um viðskiptin yrði gerður fyrir 31. júlí sama ár. Fram kom að endanleg viðskipti væru háð skilyrðum, meðal annars niðurstöðu áreiðanleikakönnunar. Þ framsendi þessi gögn samdægurs til V og Q. Sá síðarnefndi framsendi þau til R. Í kjölfarið sendu Þ, V og Q á milli sín drög að lánsbeiðni C, sem meðal annars gerði ráð fyrir að A hf. ætti sölurétt á 19% hlut gagnvart ákærða Z og AA ehf. þar til sala hlutarins til E LLC væri frágengin. Þá hefði, í ljósi þess að „kaupverð hlutarins er mjög hátt“, verið samið við H hf. um sölurétt á þeim 6% hlut sem A hf. héldi eftir fyrir sama verð og bankinn kaupi bréfin á auk fjármagnskostnaðar. Í samskiptum þeirra kemur fram að V hafi undir höndum vikuskýrslu C hf. og hafi stillt upp sundurliðun á eignum félagsins, þar á meðal grófu mati bankans á þeim, til að dreifa á fundi áhættunefndar bankans.

30 Málið var tekið til umræðu á fundi áhættunefndar A hf. 4. júní 2008 og bókað að það yrði formlega lagt fyrir viku síðar. Síðar þennan sama dag sendi Q tölvubréf til yfirmanns síns, U, þar sem meðal annars segir svo: „Áhættunefnd taldi sig ekki getað sagði put á [AA] og [Z] einskins virði. Lítu í spegill maður sagði hún, það er verðlaust og við verðum að fjármagna það.“

31 Með tölvubréfi Þ til ákærða Z 9. júní 2008 lagði hann eftirfarandi til: „[D] snúningurinn verði gerður með eftirfarandi hætti sem miðar við 6 ma heildarvirði í viðskiptum: / [C] á félag, [B], sem á mezzanin lán í [G] (ca. 2,7 ma) og skuldar [C] jafnháa fjárhæð (og [C] skuldar [A] sömu fjárhæð). / [C] selur 25% eignarhlut sinn í [D] á 3,3 ma til [B] ehf / Kaupin fjármögnuð með því að [A] lánar ehf 2,2 ma á móti hlutabréfum í [D] og seljandi veitir seljandalán (1,1 ma) / [E] kaupir 19% í [D] fyrir 3,0 ma af [B] ehf. Andvirðið notað til að greiða upp [lán] við [A] og til innborgunar á seljandalánið við [C] sem ráðstafar til að greiða upp lán við [A] og til innborgunar á seljandalánið við [C] sem ráðstafar til að greiða niður lán hjá [A] (ca. 0,8 ma) / [C] á put option á [H] á að taka yfir [B] ehf. án greiðslu. [H] þarf að ábyrgjast skuldir [B] við [C]. Einnig þarf að vera á hreinu að þegar skuldir við [C] eru greiddar renni þær til [A] ([Z], þú verður að sjá um [F]!)“.

32 Sama dag framsendi Þ til V fyrrgreind tölvubréf frá J með fimm ára áætlun D og skjölum um fyrirhuguð kaup E LLC á hlutum í félaginu, þar á meðal Heads of Terms. V sendi samdægurs tölvubréf til Þ með afriti af lánsbeiðni til lánanefndar og benti á nokkur atriði sem hafa þyrfti í huga vegna C hf. Í tölvubréfinu kemur meðal annars fram að hún þurfi að „ná í skottið á [R] eða [Q] til að sjá hvað ég get haft eftir þeim varðandi 4 mja verðmatið. Sjálfri sýnist mér þetta vera 1112x EBITDA – sem er ansi hátt!!“

33 Lánsbeiðni vegna „[B] ehf./[C] hf.“ var tekin fyrir á fundi í áhættunefnd 11. júní 2008. Var þar lagt til að allt að 2,2 milljarðar króna yrðu lánaðir B ehf. til kaupa á 25,7% hlut C hf. í D, tryggt með veði í hlutabréfunum að verðmæti 4 milljarðar króna. Gert var ráð fyrir að 200 milljónum króna af lánsfjárhæðinni yrði ráðstafað til greiðslu á gjaldföllnum vöxtum af láni C hf. en 2 milljarðar króna yrðu C hf. til frjálsrar ráðstöfunar. Jafnframt var lagt til að afborgunum C hf. af lánum yrði frestað. Tillagan var samþykkt á fundinum. Í lánsbeiðni kom fram að verðmatið á D byggðist á verðmæti „í fyrirhuguðum viðskiptum við nýja fjárfestinn“. Fyrir liggur að ekki varð af framangreindri lánveitingu. Í greinargerð ákæruvalds er gefin sú skýring að F hafi hafnað þessari tillögu þar sem hann hafi ávallt lagt áherslu á að andvirði lánsins nægði til þess að C losnaði undan skuldbindingum vegna 2,5 milljarða króna lánsins sem A hf. veitti félaginu í tengslum við hlutabréfakaup G ehf. sem áður er getið.

34 Í tölvubréfi Þ til ákærðu X og Y og O 14. júní 2008, segir svo: „Held að [F] sé komin inn á okkar hugmynd að lausn [D] málsins. Við verðum off the hook þegar [E] kaupir bréfin. Annað í þessu máli er ekki okkar mál.“ Degi síðar sendi Þ ákærða Z yfirlit yfir stöðu C hf. í markaðsviðskiptum. Í svari sínu kveðst ákærði vera „að vinna í karlinum gengur lítið telur að [X] hafi svikið sig o.fl.“. og X, Þ og F um útfærslu á því að B ehf. keypti bréf C í D og að kaupverðinu yrði meðal annars ráðstafað til uppgreiðslu á láni vegna Gmálsins, að fjárhæð 2,7 milljarðar króna. Brást sá síðastnefndi við með eftirfarandi hætti í tölvubréfi 16. júní 2008: „Og sem sagt [C] á eitt sér að taka á sig […] ævintýrið. / Það finnst mér nú nokkuð ósanngjarnt. [X] og [Þ] þið getið alveg gefið eftir vextina í þessu máli annað er ósanngjarnt.“ Sama dag aflaði Þ á nýjan leik upplýsinga um stöðu C hf. í framvirkum samningum og sendi ákærða Z tölvubréf um tryggingargat félagsins í markaðsviðskiptum.

36 Í tölvubréfi DD, varaformanns stjórnar A hf. og forstjóra H hf., til ákærða X 25. júní 2008 kom fram tillaga hans að lausn málsins. Gekk hún út á það að T, félag í eigu A hf., myndi greiða 6 milljarða króna fyrir 25,7% hlut C hf. í D, „sem er að GBP 25,7 milljóna (ISK 4.250 m.kr.) virði miðað við valuation sem fjárfestir er að koma inn á“. Fjárfestir myndi kaupa hluta þess fyrir um 2.900 milljónir króna ásamt því að koma með „ferskan pening“ inn í félagið en að gert væri ráð fyrir að þeim viðskiptum lyki í júlí. Með kaupverðinu myndi C hf. greiða upp G lán sem næmi 2.700 milljónum króna, greiða 1.100 milljónir króna inn á markaðsviðskiptagat og fá 2.200 milljónir króna til ráðstöfunar. Eftir viðskiptin þyrfti verðmæti eftirstandandi eignarhlutar að hækka í 3.100 milljónir króna en „[þ]að ætti að geta gerst á einhverjum tíma sérstaklega í ljósi þess að arabar koma inn sem fjárfestar, viðbótar EBITDA fljót að skila value.“ C yrði í ábyrgð fyrir mismun upp á 1.750 milljónir króna. Í niðurlagi tölvubréfsins segir svo: „Á móti kemur að bankinn nær taki á [D] bréfum á móti þessum málum sem ætti að vera jákvætt, sérstaklega í ljósi þess að helmingur að hlut verður seldur innan skamms“. Ákærði X framsendi þessa tillögu samdægurs til Þ og degi síðar til V.

37 Í lok júní mánaðar 2008 áttu sér stað samskipti milli ákærða X, Þ og V um tryggingastöðu F í markaðsviðskiptum. Með tölvubréfi ákærða 29. júní kom fram að A hf. skyldi taka H bréf C hf. sem 2,8 milljarða tryggingu upp í markaðsviðskiptin og „breyta í allsherjarveð ASAP“. Í tölvubréfi til ákærða X 30. júní 2008 segir Þ að F gefi ekki færi á sér með frekari tryggingar.

38 Hinn 1. júlí 2008 sendi Þ tölvubréf til ákærðu X og Y og O þar sem hann útlistaði viðskiptin nánar og áhrif þeirra á skuldastöðu C hf. út frá tillögu DD. Þá tekur hann fram að „[Z]“ sé á bakinu á sér og hann verði að greiða 320 milljónir króna daginn eftir. Þurfi að hækka yfirdrátt hans sem því nemi. Loks lætur hann þess getið að áreiðanleikakönnun sé í gangi og áætlað sé að henni ljúki í júlí/ágúst. Svaraði O samdægurs með tillögu sem gerði ráð fyrir lægra kaupverði bréfanna. Að kvöldi sama dags svaraði ákærði X aftur á móti tölvubréfi Þ þar sem sagði svo: „Við [O] erum að lenda á þeirri lausn að best sé að klára þetta svona og ganga svo hart á kappan þegar þetta er komið í höfn.“ Þá svaraði ákærði X frekari vangaveltum Þ um útfærslu í tölvubréfi degi síðar, með svofelldum hætti: „Í gudanna baenum klarum thetta og finnum svo kaupanda ad [B]“. Í tölvubréfi 6. sama mánaðar svaraði Þ „Ok, þetta því að hann væri sáttur.

39 Í kjölfarið útbjuggu Þ og V lánsbeiðni þar sem lagt var til að bankinn fjármagnaði 6 milljarða króna kaupverð B ehf. á 25,7% hlut C hf. í D og því yrði meðal annars ráðstafað til að greiða niður skuld við A hf. og bæta tryggingastöðu í markaðsviðskiptum. Miðað var við að 2,75 milljörðum króna af andvirði kaupverðsins yrði ráðstafað til endurgreiðslu á G láni C hf. og 1,25 milljarðar króna yrðu settir sem trygging í markaðsviðskiptum C hf. hjá bankanum. Þá skyldi greiða 2 milljarða króna til C hf. til frjálsrar ráðstöfunar en þar af væri 1 milljarður króna greiðsla til lánardrottna félagsins. Þá kom fram að þegar bankinn hefði selt E LLC 19% hlut í D á 3,1 milljarð króna stæði eftir 6% hlutur að verðmæti 1,35 milljarðar króna sem þyrfti að hækka í 3,1 milljarð króna. Þangað til þyrfti C hf. að ábyrgjast mismuninn eða 1,75 milljarða króna. Samhliða myndi A hf. eignast kauprétt að öllu hlutafé í B ehf. á eina krónu. Tekið var fram að „Netto funding“ væri allt að 2 milljarðar króna en hluti gæti orðið í innlánum í einhvern tíma. Við aðgerðina lækkuðu viðskiptamörk C hf. um 2.750 milljónir króna en mörk B ehf. yrðu 6 milljarðar króna tímabundið þar til greiðsla bærist frá E en þá myndu þau lækka í 3 milljarða króna. Þess er áður getið að samkvæmt lánsbeiðninni var B ehf. í áhættuflokki 9 og C hf. í áhættuflokki 6. Um stöðu C hf. kom fram að ársreikningur ársins 2007 væri ekki fullkláraður en fyrir lægju drög með samanburði við 30. september 2007. Þá var greint frá áætluðum efnahagsreikningi B ehf. þar sem fram kom að félagið ætti kröfu á G ehf. að fjárhæð 2.730 milljónir króna og skuldaði C hf. sömu fjárhæð.

40 Samkvæmt 10. lið dagskrár fundar áhættunefndar 9. júlí 2008, sem send var nefndarmönnum að morgni 8. júlí, skyldi taka lánsbeiðnina til umfjöllunar á fundinum. Í dagskránni var jafnframt gerð grein fyrir þeirri tillögu sem óskað var samþykkis fyrir.

41 Að kvöld 8. júlí sendi Þ tölvubréf til ákærða X þar sem sagði: „Geri ráð fyrir að það verði ekkert vesen með RC [Risk Committee áhættunefnd] á morgun. Við sitjum að lokum upp með fjármagnskostnaðinn.“ Ákærði X svaraði stuttu síðar á þá leið að hann myndi „senda fyrirmaeli á [Y] og [CC]“. Fyrir héraðsdómi kannaðist ekkert þeirra við að það hefði verið gert.

42 Samkvæmt fundargerð áhættunefndar 9. júlí 2008 sótti ákærði Y fundinn og ákærði X tók þátt í honum í gegnum síma. Í fundargerðinni kemur fram að lánsbeiðni B ehf. hafi verið samþykkt milli funda áhættunefndarinnar af „[…], […] og […]“ en það eru upphafsstafir ákærða X, O og ákærða Y. O var ekki viðstaddur fundinn og neitaði því fyrir héraðsdómi að hafa samþykkt lánsbeiðnina.

43 Í málsgögnum liggur fyrir svohljóðandi tölvubréf U til ákærða X 10. júlí 2008: „Verd ad vidurkenna ad eg skil ekki af hverju vid lanum ekki bara [F] 2 ma.kr, til ad koma

44 Í málinu liggur fyrir undirritaður en ódagsettur forsamningur, Heads of Terms, milli E LLC og D Limited. Samkvæmt málsgögnum var skjalið samþykkt og undirritað 14. júní 2008. Skjalið sendi EE, starfsmaður K, til Þ 10. júlí 2008 að beiðni J. Í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda segir í inngangsorðum forsamningsins að hann sé samantekt á leiðbeinandi meginskilmálum fyrir kaup E LLC (kaupandi) á núverandi hlutabréfum og áskrift að nýjum hlutabréfum í D Limited (félagið). Hann sé ekki tæmandi og gerður með fyrirvara um formlegan samning og ekki lagalega bindandi að undanskildum greinum hans um trúnað og einkarétt. Kaupandi og félagið hafi samþykkt að leiðbeinandi eiginfjármat á félaginu skuli nema 100.000.000 sterlingspunda fyrir útgáfu á nýjum hlutabréfum til kaupanda. Þetta mat taki tillit til nettóskuldastöðu félagsins. Kaupandi kaupi útgefin hlutabréf af einum eða fleiri núverandi hluthöfum og skrifi sig fyrir nýjum hlutabréfum. Aðilar staðfesti að heildarmarkmiðið fyrir kaupandann sé að fjárfesta allt að 38.000.000 sterlingspunda fyrir um 30% hlut í félaginu og að það aðstoði hann við kaupin á hlutabréfunum frá hluthöfum og liðki fyrir útgáfu á nýjum hlutabréfum til að ná þessu marki. Áætlað sé að ný hlutabréf sem félagið gefi út til kaupanda verði metin á um 17.000.000 sterlingspunda. Viðeigandi skipting milli núverandi og nýrra hlutabréfa sem kaupandi festi kaup á skuli taka mið af viðskiptaáætlun félagsins og langtímastefnu. Endanleg viðskipti væru háð tilgreindum skilyrðum, meðal annars niðurstöðu áreiðanleikakönnunar. Þá segir í forsamningnum að aðilar stefni að því að undirrita bindandi skjöl vegna fyrirhugaðra viðskipta fyrir 31. júlí 2008.

45 Í kjölfar þess að lánsbeiðnin var samþykkt áttu sér stað umræður um útfærslu á lánssamningi, meðal annars um greiðslu stimpilgjalda. Í einu slíku tölvubréfi Þ til FF, lögfræðings hjá C hf., kemur meðal annars fram að ef sú staða kæmi upp að E félli frá kaupunum ætti A erfitt með að taka yfir bréfin þar sem eignarhluturinn væri yfir 20%.

46 Í tölvubréfi Q til EE 15. júlí 2008, óskaði hann eftir upplýsingum um hvenær stefnt væri að því að klára „[E] mál“. Svaraði EE tölvupóstinum samdægurs. Þar kom fram að nýjasta áætlun gerði ráð fyrir að málið yrði klárað fyrir miðjan ágústmánuð, í síðasta lagi í lok þess mánaðar. Upplýsti hann að E hefði átt að byrja áreiðanleikakönnun fyrir tveimur vikum en hafi verið að klára frumskráningu á skipulagðan verðbréfamarkað (IPO) í Dubai. Áreiðanleikakönnun væri nú hafin og aðeins spurning hvenær hún kláraðist. Q áframsendi tölvubréfið samdægurs til GG, lögfræðings í fyrirtækjaráðgjöf A hf., og Þ með þeirri athugasemd að það kæmi „auðvitað ekki til greina að sagan sé skrifuð þannig af [F] og félögum að [A] ætli að kaupa þessi bréf upp á 6 milljarða og bera ábyrgð á því að þau seljist. Heldur átti að brúa þetta með láni þangað til að þau seldust.“ Svaraði GG því til að þetta væri spurning um hvar eigendaáhættan lægi fram að sölu, hvort verið væri að brúa söluna eða kaupa bréfin óbeint og taka af þeim áhættu. Spyr hann hvort bankinn vilji Q að upphaflega hafi þetta verið „sure thing“ og þess vegna hafi A átt að kaupa þetta. „Það að ætla að endurskrifa söguna er bara ″a la [F]″ að færa áhættu af sér annað. / Eins og staðan er á breskum smásölumarkaði er réttast að semja um sölutryggingu og hún er ekki ókeypis.“ Q sendi tölvubréf til EE 17. sama mánaðar þar sem hann spurðist fyrir um hvort ekki væri á hreinu að þau bréf sem E hygðist kaupa væru eingöngu bréf C hf. Svaraði EE því játandi sama dag.

5

47 Lánssamningur að fjárhæð 6 milljarðar króna var undirritaður 16. júlí 2008 milli A hf. og B ehf. Þann 18. sama mánaðar gaf félagið HH ehf., sem var í eigu ákærða Z, út skuldabréf til C hf. að fjárhæð 1 milljarður króna. Þann 21. júlí var lán samkvæmt framangreindum lánssamningi greitt út. Svo sem áður er rakið var 2.792.115.139 krónum af lánsfjárhæðinni ráðstafað til greiðslu á láni C hf. við A hf. vegna Gviðskiptanna, 1.207.884.861 krónu inn á handveðsettan bankareikning sem trygging vegna markaðsviðskipta C hf. og 2 milljörðum króna inn á reikning C hf. hjá bankanum. Þá var fengin heimild F til þess að millifæra 1 milljarð króna af reikningi C hf. inn á reikning ákærða Z hjá bankanum. Samþykkti hann millifærsluna með vísan til þess að C hf. hafi verið að kaupa skuldabréf af HH ehf. fyrir sömu upphæð. Reikningur ákærða var þá yfirdreginn um 705 milljónir króna.

48 Hinn 21. júlí 2008 var undirritaður samningur um kaup og sölurétt á hlutum og eignum milli C hf., A hf. og B ehf. Samkvæmt samningnum veitti C hf. bankanum rétt til þess að kaupa eignir B ehf. á eina krónu. Þá hafði félagið jafnframt rétt til þess að selja bankanum félagið gegn sama verði og mætti nýta réttinn frá 30. nóvember 2008. Sama dag var undirritaður samningur um handveð A hf. í hlutum B ehf. í D.

49 E lét framkvæma áreiðanleikakönnun á D frá júlí til september 2008. Lá fjármálaleg áreiðanleikakönnun Ernst & Young fyrir 1. september og lagaleg áreiðanleikakönnun Deway & Le Boeuf 2. sama mánaðar. Eru fyrirliggjandi skýrslur um þessa vinnu mjög umfangsmiklar. Í tölvubréfi J til ákærðu X og Z, Þ og DD fimm dögum seinna, með yfirskriftinni D, segir svo: „Til upplýsinga, þá fóru fram fundir milli [D], okkar og [E] í síðustu viku sem voru til að fylgja eftir DD vinnunni [Due Diligence review áreiðanleikakönnun] sem er nú því sem næst lokið og fara yfir business plan. Áttum svo fund með forstjóra og eins aðaleiganda [E] á föstudag og þeir voru mjög ánægðir með fundina. Telja nú lítið í vegi fyrir því að ganga frá þessum kaupum fyrir lok September. Stjórnarfundur hjá [E] 18. September til að samþykkja þessa fjárfestingu. / Held ykkur upplýstum um þetta.“

50 Hinn 17. september 2008 var haldinn fundur í Dubai þar sem mættir voru fulltrúar M hf., E og National Bank of Dubai, JJ, framkvæmdastjóri D, og J og KK af hálfu K, en sá síðarnefndi sat jafnframt í stjórn D. Í tölvupósti JJ til LL, framkvæmdastjóra E, degi síðar, með afriti á fulltrúa annarra aðila, þakkaði sá fyrrnefndi fyrir fundinn og dró saman þau atriði, sem fram hefði komið að funda þyrfti um í framhaldinu. Þá var MM, deildarstjóri þeirrar deildar sem fór með kaup og sölu fyrirtækja hjá National Bank of Dubai og ráðgjafi E, tölvubréf með tímaáætlun um atriði sem klára þyrfti áður en samningar væru undirritaðir, sem samkvæmt áætluninni yrði 8. október sama ár.

51 Á stjórnarfundi í E 18. september 2008 var bókað að stjórnin hefði rætt ýmsar viðskiptaáætlanir almennt og ítarlega um fyrirhugaða nýja fjárfestingu í D Limited. Eftir miklar umræður og vangaveltur hefði niðurstaðan orðið sú að þessi fjárfesting yrði sett í biðstöðu þar til annað yrði ákveðið. Væri það gert í ljósi slaks fjárhagslegs árangurs, hás verðlags og skorts á ákveðni í ákvörðunarferli varðandi rekstur og fjármál. Þá var framkvæmdastjóra félagsins falið að tilkynna stjórn D um þessa ákvörðun. Með þessu var í raun bundinn endir á fyrirhuguð kaup E á hlutabréfum í D.

52 Hinn 30. desember 2008 nýtti C hf. sér sölurétt að öllum hlutum í B ehf. til A hf. og varð bankinn í kjölfarið eigandi þeirra.

53 Rekstur D Limited var endurskipulagður á árinu 2009. Var hlutafé félagsins afskrifað. Tóku kröfuhafar félagið yfir og keyptu hlutafé þess á eitt sterlingspund en breyttu kröfum sínum í hlutafé.

54 Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2009 var bú C hf. tekið til gjaldþrotaskipta. A hf. lýsti kröfum að fjárhæð um 24 milljarðar króna í þrotabúið, þar á meðal vegna 1,75 milljarða króna ábyrgðar félagsins á láninu til B ehf. Alls var lýst kröfum að fjárhæð um 40 milljarðar króna í þrotabúið. Skiptum á búinu lauk 21. október 2016 og samkvæmt yfirlýsingu skiptastjóra 24. október sama ár greiddust 629.045.301 króna upp í almennar kröfur.

55 Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2011 var bú B ehf. tekið til gjaldþrotaskipta. A hf. lýsti kröfu vegna lánsins að fjárhæð 6 milljarðar króna. Skiptum er nú lokið en ekkert fékkst upp í lýstar kröfur.

56 Samkvæmt framangreindu er stærsti hluti lánsfjárhæðarinnar til B ehf. tapaður bankanum.

6

57 Svo sem rakið hefur verið tók umrædd lánveiting til B ehf. meðal annars mið af virði D eins og það birtist í framangreindum forsamningi við E LLC. Í hinum áfrýjaða dómi segir að með framburði vitna sé ljóst að um „raunveruleg fyrirhuguð viðskipti“ hafi verið að ræða. Þegar lánið var veitt 9. júlí 2008 hafi legið fyrir undirritað samkomulag þar sem gengið hafi verið út frá því að virði D væri 100 milljónir sterlingspunda. Það samkomulag hafi ekki verið skuldbindandi heldur háð niðurstöðu áreiðanleikakönnunar. Engu að síður þyki verðhugmynd í skjalinu hafa gefið ákærðu vísbendingu um verðmæti félagsins á þessum tíma og þeir hafi getað stuðst við það ásamt öðrum gögnum. Í greinargerð til Landsréttar mótmælir ákæruvaldið þessari stjórnenda félagsins 20. febrúar 2008 með fulltrúum þriggja banka, þar á meðal A hf., vegna sambankaláns sem þeir höfðu veitt félaginu að það ætti við afkomuvanda að stríða. Í minnisblaði starfsmanns A hf. um fundinn kæmi fram að tryggingaskilmálar og heildarlánaskilmálar lánsins hefðu verið brotnir, félagið væri flokkað ógjaldfært og væri á athugunarlista bankans. Í þriðja lagi hafi ráðgjafafyrirtækið Capacent lagt mat á virði eignarhlutar L ehf. í D miðað við 31. desember 2007. Samkvæmt matinu, sem er dagsett 15. febrúar 2008, hafi nettóverðmæti D verið talið nema 52,1 milljón sterlingspunda sem svari til þess að eignarhlutur C hf. í D hafi verið um 13,4 milljóna sterlingspunda virði í árslok 2007 eða um 1,7 milljarða króna virði. Í fjórða lagi er á því byggt að í viðræðum um möguleg kaup E á 30% hlut í D hafi seljendur einhliða sett 100 milljóna sterlingspunda viðmiðunarverð á allt eigið fé félagsins í umræddum forsamningi. Í fimmta lagi liggi það fyrir samkvæmt gögnum málsins að hlutur C hf. í D hafi í bókhaldi þess verið færður úr 2.855.471.581 krónu niður í 1.467.981.581 krónu miðað við 31. desember 2007. Þessum og öðrum sjónarmiðum sem lúta að þýðingu forsamningsins fyrir úrlausn málsins hafa ákærðu mótmælt. Hafa þeir í þeim efnum vísað meðal annars til framburðar vitna, rekstraráætlunar D til fimm ára sem þeir telja að hafi verið trúverðug, reksturs félagsins fyrstu fimm mánuði ársins 2008, fyrirliggjandi yfirmatsgerðar þeirra NN, OO og PP og verðmats fyrirtækjaráðgjafar A hf. sem getið hefur verið um hér að framan og unnið var af R. Þá styðji samtímagögn, sem ekki lágu ákvörðun um lánveitingu til grundvallar, réttmæti hennar. Er í því sambandi einkum vísað til áðurnefnds verðmats fyrirtækjaráðgjafar M hf. frá 1. apríl 2008, en samkvæmt því hafi hlutafjárvirði D verið metið á 121 milljón sterlingspunda.

58 Auk framangreindra gagna um virði D liggur fyrir matsgerð þeirra QQ og RR frá 23. apríl 2012, en hennar var aflað í skaðabótamáli sem slitastjórn A höfðaði á hendur ákærðu og fleirum. Var það niðurstaða þeirra að verðmæti 25,7% hlutar í D miðað við 9. júlí 2008 hefði verið 464 milljónir króna. Að þeirri matsgerð fram kominni var framangreindrar yfirmatsgerðar aflað en samkvæmt henni var verðmæti hlutarins talið vera á bilinu 345 milljónir króna til 2.080 milljónir króna.

7

59 Framburði ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi eru gerð viðhlítandi skil í hinum áfrýjaða dómi.

60 Ákærði Z gaf skýrslu fyrir Landsrétti. Spurður um samstarf C og K greindi hann frá því að C hefði verið í „fjárfestingaklúbbi“ K sem síðargreinda félagið hafi leitt. Hafi hagsmunir félaganna verið samofnir þegar þau stóðu saman í fjárfestingum. Áréttaði hann það sem fram hafi komið af hans hálfu við skýrslugjöf í héraði um aðkomu K sem „equity leader“ að málinu til að liðka fyrir sölu hlutabréfa í D til E á árinu 2008. Aðspurður taldi hann að eflaust hefði verið hægt að ljúka viðskiptunum við E áður en lánið var veitt en líklega hefði bankinn rekið á eftir því til að komast yfir „þessi veð“. sem væri eignarhaldsfélag.

61 Ákærði kvaðst hafa þekkt stöðu D þokkalega á þessum tíma. Í því sambandi tók hann fram að félagið hefði ekki verið stórt í bókum K, einungis um 4% af efnahagsreikningi þess. K hafi fjárfest í D árið 2005 eða 2006. Aðspurður kvað hann D aldrei hafa greitt K arð enda hefði það verið svokallað „buy and build“ félag þar sem „free cashflow“ hefði verið notað til þess að byggja félagið upp. Spurður að því hvort lækkun eigin fjár í rekstri D vegna undanfarandi tapreksturs hefði ekki átt að leiða til lækkunar á bókfærðu verði í bókhaldi eigenda þess kvað hann svo ekki vera. Í því sambandi tók hann fram að þegar verðmæti félaga væri reist á „cashflowi“ skipti eigið fé þeirra í raun litlu máli um verðgildi þeirra. Kvað hann bókfært verð í bókum K hafa yfirleitt tekið mið af kaupverði en endurmat farið fram á stærri eignum. Það hafi ekki náð til D.

62 Ákærði neitaði því að hafa haft áhrif á afgreiðslu einstakra mála innan A hf. Í því sambandi voru borin undir ákærða tölvubréf í tengslum við ýmis önnur mál bankans en ákæran lýtur að. Þeirra á meðal var tölvubréf ákærða X til ákærða Z 10. júní 2007 varðandi […] þar sem X lýsti tilteknum efasemdum um málið en að hann væri „náttúrulega í lausnargírnum eins og alltaf“. Ákærði svaraði að það kynni að hafa verið mat X á þessum tíma að bankinn væri „lausnamiðaður“ en forsvarsmenn K hefðu aðra sögu að segja. Spurður um önnur gögn er lúta að samskiptum þeirra á milli, sem og við aðra starfsmenn A hf., þar sem ákærði Z virðist meðal annars fara fram á tiltekna fyrirgreiðslu í þágu þriðja aðila, svaraði hann jafnan að þar væri um að ræða „einhverjar vangaveltur“ um viðskipti sem í mörgum tilvikum hefðu ekki gengið eftir. Þá fæli hluti þessara samskipta í sér eðlilegar athugasemdir hluthafa um áherslur í rekstri bankans. Ekki er ástæða til að rekja svör ákærða við einstökum spurningum um þessi samskipti frekar en hér hefur verið gert.

63 Vitnið F gaf skýrslu fyrir Landsrétti. Spurður um samstarf C og K á sviði fjárfestinga sagði hann það hafa verið mikið. Félögin hafi átt tugi félaga saman og hagsmunir félaganna því stundum samofnir. K hafi aldrei komið fram fyrir hönd C í slíkum viðskiptum. Vitnið sagðist ekki vita hver staða D hefði verið í ársbyrjun 2008, sig rámaði þó í að jólin 2007 hefðu verið félaginu erfið. Þá gat vitnið ekki svarað því hvenær C og K keyptu hlut í félaginu eða hvort einhvern tímann hefði verið greiddur út arður í félaginu á meðan C var hluthafi í því.

64 Vitnið sagði að það hefði almennt verið sín ákvörðun hvort bókfært virði hlutafjár í félögum var fært upp eða niður í ársreikningum C en að hann gæti ekki svarað því svona löngu seinna af hverju hann hefði tekið ákvörðun um að færa niður virði D í ársreikningi C 2007. Hann gengi þó út frá því að þar hefði hann horft til jólasölu félagsins 2007. Vitnið sagði að bókfært virði D í bókhaldi C segði alls ekki til um á árinu 2008 á mun hærra verði en var bókfært virði þess í bókum C.

65 Þá kom fram hjá vitninu að eiginfjárstaða C hf. hafi verið sterk þegar samningarnir um sölu á hlut félagsins í D til B ehf. voru gerðir, þar á meðal um 1.750 milljóna króna sjálfsábyrgð þess, þótt óveðursský hafi verið í ytra umhverfi félagsins og að félagið hafi verið gjaldfært alveg fram í október 2008.

Niðurstaða

66 Aðalkrafa ákærða X um frávísun málsins frá héraðsdómi að því er hann varðar er reist á því að undirbúningi málshöfðunar hafi verið áfátt í meginatriðum. Þannig sýni gögn, sem fyrst voru lögð fram í málinu eftir útgáfu ákæru, ótvírætt fram á að sú atvikalýsing sem liggi ákæru til grundvallar sé röng um grundvallaratriði. Telur ákærði óhugsandi að ákæra á hendur honum hefði tekið á sig þá mynd sem raun ber vitni ef þessi gögn hefðu legið fyrir við rannsókn málsins. Er hvað þetta varðar vísað til gagna um verðmæti D Limited á þeim tíma sem ákvörðun um umrædda lánveitingu var tekin.

67

Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er markmið rannsóknar sakamáls að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða hvort sækja skuli mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferð fyrir dómi. Að rannsókn lokinni tekur ákærandi ákvörðun um hvort sækja skuli sakborning til sakar og telji hann það sem fram er komið nægilegt eða líklegt til sakfellis höfðar hann mál á hendur honum, sbr. 145. gr. laganna. Ákærandi hefur metið rannsókn málsins fullnægjandi og á grundvelli hennar gefið út ákæru.

Ákvörðun ákæranda þar að lútandi felur í sér beitingu hans á valdheimildum á grundvelli laga og getur eðli máls samkvæmt ekki sætt endurskoðun dómstóla við úrlausn málsins. Jafnframt er þess að gæta að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu eftir 108. gr. laganna og verður það að bera hallann af því ef rannsókn máls er ábótavant og ákæra af þeim sökum ekki reist á nægjanlega traustum grunni. Það sama gildir ef ákæran er að einhverju leyti í ósamræmi við gögn málsins. Samkvæmt þessu verður hafnað kröfu ákærða um fr ávísun málsins frá héraðsdómi.

68 Varakrafa ákærða X um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er byggð á því að sérfróður meðdómsmaður í héraði, H-kvk-nf S-kvk-nf B-kvk-nf, hafi verið vanhæf til að sitja í dómi í málinu. Annars vegar með því að það fyrirkomulag sem viðhaft var við kvaðningu meðdómsmannsins, svo og staða hennar við dómstörfin, hafi ekki uppfyllt þær kröfur um óhæði og sjálfstæði sem gerðar séu samkvæmt stjórnarskrá og mannréttindasáttmála Evrópu. Hins vegar er um þessa kröfu vísað til þess að meðdómsmaðurinn og hugsanlega sambýlismaður hennar hafi tapað það miklum fjármunum haustið 2008 þegar hlutabréf í Byr hf. urðu verðlaus að ástæða sé til að draga óhlutdrægni hennar með réttu í efa. desember 2017, settu sakborningar fram kröfu um að framangreindur meðdómsmaður viki sæti í því sökum vanhæfis. Var sú krafa byggð á sömu atvikum og aðstæðum og ómerkingarkrafa ákærða í þessu máli er grundvölluð á. Með úrskurði héraðsdóms 20. október 2017 var þessari kröfu hafnað og staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu með dómi sínum 2. nóvember sama ár í máli nr. 665/2017. Með skírskotun til þessa er kröfu um ómerkingu héraðsdóms hafnað.

70 Saksókn á hendur ákærðu X og Y fyrir umboðssvik tekur svo sem fram er komið til þess að þeir hafi misnotað aðstöðu sína og stefnt fjármunum A hf. í verulega hættu með því að fara út fyrir heimildir sínar þegar þeir samþykktu þá lánveitingu til B ehf. sem um ræðir í málinu. Með lánveitingunni hafi C hf. fengið 2.000.000.000 króna til frjálsrar ráðstöfunar í stað þess að grynnkað hafi verið á skuldum félagsins hjá A hf., en sú ráðstöfun hafi valdið verulegri fjártjónshættu fyrir bankann. Ákærði Z er aðallega borinn sökum um hlutdeild í þessu broti meðákærðu.

71 Sýknukrafa ákærðu X og Y er að meginstefnu til byggð á því að ákvörðun þeirra um að veita lánið sem um ræðir hafi verið tekin á viðskiptalegum forsendum og með hagsmuni A hf. að leiðarljósi. Ákvörðunin hafi rúmast innan heimilda ákærðu og miðað að því að bæta tryggingastöðu bankans gagnvart viðskiptavini sem staðið hafi höllum fæti. Ákvörðunin hafi ekki haft í för með sér verulega fjártjónshættu í skilningi refsilaga. Þvert á móti hafi áhættustaða bankans batnað við ráðstöfunina. Því skorti skilyrði fyrir refsiábyrgð ákærðu.

72 Í hinum áfrýjaða dómi er komist að þeirri niðurstöðu að ákærði Z hafi mátt standa í þeirri trú að ákvörðun forráðamanna bankans um lánveitinguna yrði tekin eftir formlega réttum leiðum. Skilyrði ákvæðis 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 um misnotkun aðstöðu hafi því ekki verið fullnægt. Tekur ákærði undir þessar forsendur héraðsdóms og bendir á að ekkert liggi fyrir um hið gagnstæða. Leggur ákærði áherslu á að hann hafi ekki verið starfsmaður A hf., ekki átt sæti í stjórn bankans og ekki haft boðvald yfir starfsmönnum hans. Þá mótmælir ákærði þeirri niðurstöðu héraðsdóms að honum hafi mátt vera ljóst að lánveitingin hefði í för með sér verulega fjártjónshættu fyrir bankann. Vísar ákærði hvað þetta varðar til gagna sem liggja fyrir í málinu og sem hann telur að sanni að verðmæti D Limited á þeim tíma sem hér skiptir máli hafi verið annað og meira en ákæruvaldið hafi gengið út frá við útgáfu ákæru.

73

Annað meginskilyrðið fyrir því að háttsemi teljist refsiverð samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga er að maður hafi misnotað aðstöðu, sem hann hefur fengið, til að gera eitthvað sem annar verður bundinn við. Skilyrðið hefur meðal annars verið skýrt á þann veg að þegar þannig h áttar til að heimild þess, sem hefur slíka aðstöðu, er ekki svo skýr sem skyldi nægi til þess að hann baki sér refsiábyrgð að færðar séu sönnur á að hann hafi verulega vikið frá þeim starfsháttum sem honum hlaut að vera meginskilyrðið fyrir því að háttsemi teljist refsiverð samkvæmt þessari lagagrein er að fyrir hendi hafi verið auðgunarásetningur hjá þeim sem sakaður er um slíkt brot, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga. Nægir í því sambandi að sýnt sé fram á að háttsemin hafi valdið verulegri fjártjónshættu fyrir þann sem bundinn varð af henni.

74

Um fyrra skilyrðið er þess að gæta að af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að með þeirri ákvörðun sinni að samþykkja umrædda lánveitingu hafi ákærðu X og Y brotið gegn almennum reglum A hf. um útlán og markaðsáhættu frá 2. október 2007 og útlánahandbók bankans sem staðfest var af áhættunefnd hans 7. nóvember sama ár og þannig gerst sekir um umboðssvik.

75

Ákærðu sátu á þessum tíma báðir í áhættunefnd bankans. Þess er áður getið að í grein 5.3 í útlánahandbókinni kom fram að minnst tveir nefndarmenn þyrftu að vera viðstaddir til að fundur væri ákvörðunarbær. Sérhver nefndarmaður hafði neitunarvald um ákvörðun. Þegar þörf væri á gæti nefndin tekið ákvarðanir um mál milli funda en tveir nefndarmenn þyrftu að samþykkja ákvörðun og yrði annar þeirra að vera formaður nefndarinnar eða varaformaður.

Samkvæmt þessu og þar sem ákærði X var formaður nefndarinnar voru ákærðu í aðstöðu til að samþykkja lánið til B ehf. utan funda hennar og skuld binda bankann með þeim hætti. Það eina sem staðið gat því í vegi að samþykki þeirra yrði hrint í framkvæmd með gerð lánssamnings og greiðslu lánsins til lántaka var ef til beitingar neitunarvalds kæmi samkvæmt framansögðu.

Ekkert er fram komið í málinu um að svo hafi verið en til skuldbindingar af hálfu bankans var stofnað með lánssamningi sem var undirritaður viku eftir að samþykki ákærðu lá fyrir. Að þessu virtu getur það enga sjálfstæða þýðingu haft við úrlausn um sakargiftir á hendur þeim fyrir umboðssvik þótt staðið hafi verið að ákvörðun um lánveitinguna með þessum hætti.

76 Svo sem fram er komið var umræddur lánssamningur á milli A hf. og B ehf. undirritaður 16. júlí 2008 en með honum var jafnframt stofnað til veðs til handa bankanum í hlutum félagsins í D til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á láninu. Um veðréttinn var að auki gerður sérstakur samningur 21. júlí 2008. Bar ákærðu X og Y að gæta að því að þeir færu ekki út fyrir heimildir sínar samkvæmt reglum bankans um útlán og öðrum reglum, jafnt skráðum sem óskráðum, þegar þeir samþykktu að veita lánið, sbr. dóma Hæstaréttar í máli nr. 442/2011 og 456/2014. Má í þeim efnum einu gilda þótt samhliða lánssamningnum og í samræmi við samkomulag þessara aðila og C hf. í aðdraganda hans hafi verið samið um kauprétt bankans á B ehf. en við málflutning fyrir Landsrétti var sérstaklega á því byggt af hálfu ákærðu að virða bæri þá löggerninga sem koma til skoðunar í málinu fremur sem samning um kaup en útlán.

77 Í forsendum hins áfrýjaða dóms segir að hlutabréfin í D hafi staðið til tryggingar 4,25 milljörðum króna af lánveitingunni til B ehf. Þar með og jafnvel þótt miðað væri við að verðmæti félagsins hafi verið það sem í forsamningnum á milli D og E LLC sagði, 100 milljónir sterlingspunda, hafi tryggingar ekki verið nægjanlegar. Hefðu ákærðu tryggingar brotið gegn reglum A hf. um útlán og markaðsáhættu og útlánahandbók bankans og ekki gætt skyldu sinnar við að gæta hagsmuna bankans. Í forsendum héraðsdóms segir jafnframt að við mat á þeirri málsvörn ákærðu að markmið lánveitingarinnar hafi verið að komast yfir auknar tryggingar vegna útlána til C hf. og draga þannig úr fjártjónshættu A hf. verði að líta til þess að hlutabréfin í D hafi fyrir lánveitinguna verið meðal eigna C hf. og því hafi bankinn getað gengið að þeirri eign eins og öðrum eignum félagsins þrátt fyrir að hafa ekki veð í þeim. Þá hafi áhættan verið meiri af lánveitingu til B ehf. en C hf. í ljósi eignastöðu félaganna eins og áhættuflokkun gaf til kynna.

78 Fyrir lánveitinguna og svo sem rakið hefur verið átti A hf. tvær kröfur á hendur C hf., samtals að fjárhæð um 4.000.000.000 króna, sem ekkert veð eða önnur trygging var fyrir. Í ljósi samskipta þeirra sem hlut áttu að máli á þessum tíma og áður eru ítarlega rakin, en einnig með stoð í öðrum málsgögnum, verður að leggja til grundvallar að eina mögulega tryggingin fyrir greiðslu krafnanna af hálfu C hf. hafi verið óveðsettur eignarhlutur félagsins í D. Gengu viðræður aðila að endingu út á að samkomulag næðist um að fara þá leið að A hf. eignaðist veð í honum í þeim tilgangi að bæta tryggingastöðu sína með tilliti til þessara krafna. Er fallist á það með ákærðu að því fari fjarri að ganga hafi mátt út frá því að án veðsetningarinnar gæti bankinn allt að einu gengið að hlutnum til fullnustu á kröfum sínum á hendur C hf. og að hagsmunir hans væru þar með nægilega tryggðir. Þvert á móti og í ljósi stöðu C hf. verður að telja yfirgnæfandi líkur á því að aðrir lánardrottnar félagsins kæmust að óbreyttu yfir þessa eign þess þannig að þeir nytu forgangsréttar í henni gagnvart A hf. Verður að virða afstöðu aðila til mögulegs samkomulags um veðsetninguna, sem meðal annars birtist í efni tölvubréfa sem gerð hefur verið grein fyrir, í þessu ljósi.

79 Í forsendum hins áfrýjaða dóms sem lúta að því að ákærðu hafi brotið gegn skráðum reglum sem þeim hafi borið að fylgja í störfum sínum með því að sjá ekki til þess að nægjanlegar tryggingar væru settar fyrir lánveitingu A hf. til B ehf. er í engu vikið að þeirri staðreynd að stærstum hluta lánsfjárhæðarinnar var samkvæmt framansögðu varið til að greiða kröfur bankans sem engin trygging var fyrir áður en lánið var veitt. Þar er einnig fullyrt að meiri áhætta hafi fylgt lánveitingu til B ehf. en C hf. Í því sambandi er til þess að líta að í málatilbúnaði ákæruvalds er ítrekað vikið að bágri stöðu C hf. og vöntun á tryggingum. Þannig segir í ákæru að sjálfskuldarábyrgð C hf. fyrir 1.750.000.000 króna hafi verið ófullnægjandi í ljósi bágrar greiðslugetu félagsins og að A hf. hafi ítrekað þurft að veita því greiðslufrest á gjaldföllnum afborgunum lána. Þar segir jafnframt að því er tekur til sakargifta á hendur Þ að hann hafi haft vitneskju um að sjálfskuldarábyrgðin væri lítils virði vegna erfiðrar greiðslustöðu C hf. Þá segir um þessa ábyrgð C hf. í röksemdum með ákæru, sbr. dlið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, að hún hafi verið afar ótraust þar sem mikið hafi vantað upp á tryggingar félagsins gagnvart A hf. vegna stórfellds taps í markaðsviðskiptum. Í A hf. 26. mars 2008 og fundar í nefndinni 30. apríl sama ár þar sem samþykkt hafi verið að fresta til 1. júní 2008 850.000.000 króna greiðslu afborgunar og vaxta til bankans af láni samkvæmt lánssamningi 7. desember 2007. Megi af þessum gögnum ráða að bankinn hafi talið vafa leika á möguleikum félagsins til að standa undir skuldbindingum sínum við hann. Í vitnisburði F fyrir Landsrétti kom fram að C hf. hafi verið gjaldfært fram í október 2008, eða í þrjá mánuði eftir að lánveiting til B ehf. var samþykkt. Svo sem fram er komið var bú félagsins tekið til gjaldþrotaskipta um það bil sjö mánuðum síðar og greiddust einungis 629.045.301 króna upp í almennar kröfur en lýstar kröfur A hf. í búið námu um 24 milljörðum króna og heildarkröfur um 40 milljörðum króna. Að þessu virtu fær með engu móti staðist að lagt sé mat á útlánaáhættu bankans og þar með mögulega fjártjónshættu hans við lánveitinguna til B ehf. óháð líkum á því hvort þær kröfur bankans á hendur C hf., sem láninu var að stærstum hluta varið til að standa skil á, hefðu að óbreyttu fengist greiddar.

80 Við sönnunarfærslu undir rekstri málsins hefur ákæruvaldið ekki leitast við að renna stoðum undir það að hvað sem framangreindu líður megi ganga út frá því við sakarmat að útlánaáhætta A hf. hafi vaxið við það að með lánveitingunni hafi stofnast krafa á hendur B ehf. í stað krafna sem fyrir hana hvíldu á C hf.

81 Með vísan til þess sem að framan er rakið og óháð virði umrædds eignarhlutar í D eru ekki forsendur til að líta svo á að með þeim hluta lánsfjárhæðarinnar til B ehf., sem ráðstafað var til greiðslu á skuldum C hf. við A hf., hafi fjártjónshætta bankans aukist frá því sem áður var svo nokkru nemi. Fær framangreind áhættuflokkun bankans engu breytt um það.

82 Í málsvörn sinni hafa ákærðu haldið því fram að útlánaáhætta A hf. við lánveitinguna hafi numið 1,3 milljörðum króna. Er nánar tiltekið á því byggt að um 705 milljónum króna af lánsfjárhæðinni hafa verið ráðstafað til greiðslu á yfirdráttarskuld ákærða Z við bankann, sem engin trygging hafi verið fyrir. Á þetta verður ekki fallist enda ekkert komið fram sem bendir til þess að ákærði hafi verið ófær um að standa skil á þessari skuld sinni. Þá gefa gögn málsins til kynna að yfirdráttarheimildin hafi verið samþykkt af hálfu bankans í trausti þess að hún yrði gerð upp með fjármunum sem fengjust við sölu C hf. á hlutabréfum í D.

83 Í útlánareglum A hf. var svo sem fram er komið gerð krafa um að tryggingar skyldu metnar út frá markaðsvirði eða kaupverði eftir því hvort væri lægra. Fallist er á með héraðsdómi að þegar ákvörðun um lánveitinguna til B ehf. var tekin hafi ákærðu X og Y mátt styðjast við mat á virði D samkvæmt fyrirliggjandi forsamningi félagsins og E LLC ásamt öðrum gögnum. Að baki því kaupverði sem þar var tilgreint lá fimm ára áætlun nýrra stjórnenda D sem talin hafi verið trúverðug. Þannig segir til dæmis í yfirmatsgerð, sem vitnað hefur verið til, að svo virðist sem lánveitendur félagsins hafi talið áætlunina raunhæfa í upphafi árs 2008 og jafnframt að rekstur þess hafi verið í hafi á fyrri hluta árs 2008 breyst til batnaðar frá því sem verið hafði árið 2007. Meðal annars út frá forsendum áætlunarinnar lagði R, sérfræðingur í fyrirtækjaráðgjöf A hf., mat á virði D sem ákærðu höfðu undir höndum þegar þeir veittu samþykki sitt fyrir láninu. Í vitnisburði sínum fyrir héraðsdómi skýrði R svo frá að meðal verkefna hans hjá bankanum hafi verið að leggja mat á verðmæti óskráðra hlutabréfa. Lýsti hann nánar þeim aðferðum sem notast hefði verið við þegar matið var unnið og þeim gögnum sem byggt hefði verið á. Sjóðstreymi hefði verið núvirt út frá þeim tölum sem fram komu í framangreindri áætlun. Niðurstaða hans hefði verið sú að virði hlutafjár í D væri á bilinu 190 til 200 milljónir sterlingspunda. Hann hafi næmnigreint forsendur áætlunarinnar þar sem „áætlanir voru teknar niður“ og það hafi gefið niðurstöðuna 110 milljónir sterlingspunda. Önnur samtímagögn renna stoðum undir að kaupverðið samkvæmt forsamningnum hafi verið eðlilegt. Í fyrsta lagi ber þar að nefna mat M hf. sem áður er getið. Í öðru lagi er til þess að líta að í bréfi LL, framkvæmdastjóra E LLC, 6. apríl 2008, er staðfest að samkvæmt þeim fjárhagsupplýsingum, sem hann hafði undir höndum, megi draga þá ályktun að virði D hafi að lágmarki verið 90 til 100 milljónir sterlingspunda. Í þriðja lagi verður ekki séð að þau gögn, sem liggja fyrir um áreiðanleikakönnun á vegum E LLC í tengslum við fyrirhuguð kaup félagsins á hlut í D, hafi grafið undan mati á virði D samkvæmt forsamningnum.

84 Óumdeilt er að með lánveitingunni fóru ákærðu X og Y ekki út fyrir útlánamörk samkvæmt reglum A hf. Að virtu því sem að framan greinir er jafnframt ósannað að þeir hafi farið á svig við þær skráðu reglur bankans sem þeim bar að fylgja við ákvörðun sína.

85 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður litið svo á að til að standa undir þeirri auknu áhættu sem var samfara lánveitingu A hf. til B ehf. hafi raunvirði hlutar félagsins í D að minnsta kosti þurft að svara til þeirrar fjárhæðar sem C hf. fékk til frjálsrar ráðstöfunar við útborgun lánsins, eða 2.000.000.000 króna. Í ljósi þess sem fyrir lá um mat á virði D samkvæmt framansögðu hefur ekki verið sýnt fram á, þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærðu X og Y hafi hlotið að vera það ljóst eða látið sér það í léttu rúmi liggja að þeir væru að misnota aðstöðu sína þannig að jafn miklar eða meiri líkur væru á því að fjártjón hlytist af, svo sem raunin varð. Má og leiða að því líkum að réttmætar væntingar þeirra hafi fremur staðið til þess að lánveitingin og ráðstafanir sem henni tengdust myndu hafa það í för með sér að með þeim fengist trygging til handa A hf. fyrir endurgreiðslu útlána sem bankinn naut ekki áður.

86 Samkvæmt öllu framangreindu er ekki fullnægt þeim skilyrðum til beitingar 249. gr. almennra hegningarlaga að sannað sé, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum hafi, með því að skuldbinda A hf. við lánveitingu í umrætt sinn, af ásetningi misnotað sér aðstöðu sína og valdið bankanum verulegri fjártjónshættu. Verða þeir því sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins í málinu. Af þeirri niðurstöðu leiðir að sýkna ber ákærða Z af ákæru um hlutdeild í umboðssvikum meðákærðu. Þá verður ekki heldur fallist á að hann hafi með aðkomu sinni að lánveitingunni gerst sekur um brot gegn 254. gr. eða 264. gr. almennra hegningarlaga. Er hann því einnig sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru.

87 Allur sakarkostnaður málsins í héraði verður lagður á ríkissjóð og staðfest ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun verjenda ákærðu þar fyrir dómi.

88 Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærðu, X, Y og Z, eru sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

Allur sakarkostnaður málsins í héraði greiðist úr ríkissjóði með þeim fjárhæðum sem ákveðnar voru í hinum áfrýjaða dómi.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, lögmannanna Ó-kk-ef P-kk-ef, H-kk-ef B-kk-ef og G-kk-ef J-kk-ef, 5.580.000 krónur til hvers um sig.