612/2018

Útdráttur

B höfðaði mál gegn A og krafðist þess að hún færi ein með forsjá tveggja dætra þeirra. Þingsókn féll niður af hálfu A fyrir héraðsdómi eftir að hann skilaði greinargerð sinni og var málið dæmt í samræmi við 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði verið leiðbeint með fullnægjandi hætti um þau úrræði sem honum hefðu staðið til boða eftir að þingsókn féll niður af hans hálfu. Samkvæmt 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 hefði A eftir að héraðsdómur gekk ekki getað áfrýjað dóminum nema með gagnáfrýjun ef slík staða hefði verið uppi. Þess í stað hefði A getað leitað endurupptöku málsins í héraði eftir ákvæðum XXIII. kafla laganna. Skilyrði til málskots af hálfu A hefðu því brostið og var málinu vísað frá Landsrétti.

Dómur Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 24. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. júní 2018 í máli nr. E2160/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að forsjá barnanna C og D verði áfram sameiginleg í höndum foreldra þeirra til 18 ára aldurs barnanna og að lögheimili þeirra verði hjá stefndu. Þá krefst hann þess að börnin hafi óskertan umgengnisrétt við það foreldri sem þau hafa ekki lögheimili hjá. Loks krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefnda krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Landsrétti en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi áfrýjanda fyrir Landsrétti. 4 Málið var eingöngu flutt fyrir Landsrétti um formhlið, sbr. 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

5 Stefnda höfðaði mál þetta á hendur áfrýjanda með stefnu birtri 23. júní 2017 og krafðist þess aðallega að ákveðið yrði með dómi að forsjá tveggja dætra málsaðila yrði í höndum hennar einnar til átján ára aldurs þeirra. Til vara krafðist hún þess að forsjá dætranna yrði sameiginlega í höndum þeirra en að lögheimili dætranna yrði hjá henni. Þá krafðist hún málskostnaðar. Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 29. júní 2017. Áfrýjandi sótti sjálfur þing við þingfestingu málsins og fékk frest til 7. september 2017 til að skila greinargerð. Hann lagði fram greinargerð þann dag og gerði sömu kröfur og hann gerir fyrir Landsrétti. Eftir að málinu hafði verið úthlutað til dómara var það tekið fyrir 7. nóvember 2017 og aftur 17. sama mánaðar en í því þinghaldi var dómkvaddur í málinu matsmaður að beiðni stefndu. Við næstu fyrirtöku málsins, 30. apríl 2018, var lögð fram matsgerð og því frestað til 23. maí 2018 klukkan níu. Áfrýjandi, sem er ólöglærður, sótti sjálfur þing í málinu í öllum framangreindum fyrirtökum og ætíð var bókað í þingbók að dómari hefði gætt leiðbeiningarskyldu sinnar gagnvart honum.

6 Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að dómara málsins hafi borist tölvubréf frá áfrýjanda 22. maí 2017 þar sem hann hafi tilkynnt forföll næsta dag. Dómarinn hafi svarað tölvubréfinu samdægurs og tjáð áfrýjanda að hann þyrfti að fá upplýsingar um ástæður forfallanna til að unnt væri að fresta fyrirtökunni. Með tölvubréfi áfrýjanda 23. maí 2018 hafi hann tjáð dómaranum að hann væri veikur og erlendis.

7 Málið var tekið fyrir 23. maí 2017 eins og fyrirhugað hafði verið og var ekki sótt þing í málinu af hálfu áfrýjanda. Í þingbók voru færðar upplýsingar um framangreind tölvupóstsamskipti dómarans og áfrýjanda. Jafnframt skráði dómarinn í þingbókina: „Þar sem stefndi hefur ekki sótt dómþing og ekki veitt frekari skýringar á fjarveru sinni og hvers vegna hann var erlendis verður málið dómtekið, nema stefndi sýni fram á lögmæt forföll. Sýni stefndi ekki fram á lögmæt forföll verður stefnanda veittur kostur á að svara vörnum hans í skriflegri sókn en að henni framkominni verður málið tekið til dóms. Málið verður þá dæmt eftir framkomnum kröfum, gögnum og sókn stefnanda með tilliti til þess sem hefur komið fram af hálfu stefnda.“

8 Lögmaður stefndu sendi dómara málsins sókn 31. maí 2018 og hefur hún verið lögð fram fyrir Landsrétti. Óumdeilt er að héraðsdómarinn ritaði áfrýjanda tölvubréf sama dag og hefur það verið lagt fram í málinu fyrir Landsrétti. Í tölvubréfinu kvaðst dómarinn hafa til skoðunar, í ljósi útivistar áfrýjanda í síðasta þinghaldi, að taka málið til dóms samkvæmt viðeigandi ákvæðum laga nr. 91/1991, sem að nokkru voru rakin. Áfrýjandi gæti samkvæmt 4. mgr. 97. gr. sömu laga snúið sér til dómara með sönnun fyrir forföllum sínum og skriflegri beiðni um endurupptöku máls, enda hafi dómur ekki gengið í því. Loks sagði orðrétt í tölvubréfinu: „Með tilliti til leiðbeiningarskyldu sinnar gagnvart stefnda, sem er ólöglærður, telur dómari rétt að leggja áherslu á mikilvægi þess við stefnda að hann leggi fram sönnun [fyrir] því að forföll hans hafi verið lögmæt, t.d. um hvenær utanlandsferð hans var pöntuð og af hvaða tilefni hún var farin, við fyrsta tækifæri, vilji hann afstýra því að málið verði tekið til dóms. Í því sambandi er jafnframt rétt að taka fram að ef dómari kveður upp dóm í málinu án þess að stefndi hafi lagt fram nein gögn um forföll og skriflega beiðni um endurupptöku kann að vera örðugleikum bundið fyrir hann að fá þann dóm endurskoðaðan.“

9 Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að málið hafi verið „tekið til dóms 1. júní 2018 eftir viðtöku skriflegrar sóknar stefnanda samkvæmt 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, í kjölfar útivistar stefnda í þinghaldi 23. maí 2018.“ Ekki verður séð af dómsgerðum málsins að málið hafi verið tekið til dóms á dómþingi og framlagningar fyrrnefndrar sóknar er ekki getið í þingbók. Dómur var kveðinn upp í málinu 28. júní 2018.

10 Eins og að framan greinir féll þingsókn niður af hálfu áfrýjanda fyrir héraðsdómi eftir að hann hafði skilað greinargerð sinni og var eftir það farið með málið og það dæmt í samræmi við 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Með vísan til þess sem að framan greinir var áfrýjanda leiðbeint með fullnægjandi hætti um þau úrræði sem honum stóðu til boða eftir að þingsókn féll niður af hans hálfu og gafst honum rúmur tími til að bregðast við þar sem dómur var ekki kveðinn upp í málinu fyrr en rúmum mánuði eftir að útivist varð af hans hálfu. Þótt fyrirætlun um dómtöku málsins að fenginni sókn stefndu hafi komið fram í bókun í þingbók í þinghaldi 23. maí 2018, þegar útivist varð af hálfu áfrýjanda, var dómara málsins rétt að þinga í málinu, leggja sóknina fram og taka málið síðan til dóms. Það fær því þó ekki breytt að samkvæmt 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 38. gr. barnalaga nr. 76/2003, gat áfrýjandi eftir að héraðsdómur gekk ekki áfrýjað honum nema með gagnáfrýjun ef slík aðstaða hefði verið uppi. Þess í stað gat hann leitað endurupptöku málsins í héraði eftir ákvæðum XXIII. kafla laganna. Samkvæmt þessu brestur skilyrði til málskots áfrýjanda og verður málinu því vísað frá Landsrétti.

11 Samkvæmt 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991, verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá Landsrétti.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, B, 400.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.