145/2020

Útdráttur

BR krafðist þess að A yrði svipt forsjá sonar hennar á grundvelli a og dliðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi óskaði A eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta forsjárhæfni hennar. Þeirri beiðni var hafnað með úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var af Landsrétti í málinu nr. 854/2019. Í dómi héraðsdóms var um mat á forsjárhæfni A meðal annars skírskotað til þess að stuðningsúrræði til handa henni hefðu ekki borið árangur og daglegri umönnun drengsins hefði verið stórlega ábótavant af hennar hálfu með hliðsjón af aldri hans og þroska. Öll vægari úrræði en forsjársvipting hefðu verið fullreynd þar sem A hefði ekki nýtt sér þau stuðningsúrræði sem henni hafi staðið til boða og sýnt af sér ábyrgðarlausa hegðun. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að ekkert hefði komið fram í málinu sem breytt gæti matinu á þörf fyrir nýtt mat á forsjárhæfni A. Því væri ekkert því til fyrirstöðu að dómur yrði lagður á málið á grundvelli fyrirliggjandi gagna án þess að nýrrar matsgerðar yrði aflað. Enn fremur gæti það að syni hennar hefði ekki verið skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 46. gr. laga nr. 80/2002 fyrr en eftir uppkvaðningu héraðsdóms og að ekki hefði verið leitast við að kanna vilja drengsins, sbr. 2. mgr. sömu greinar og 2. mgr. 55. gr. laganna, að atvikum virtum, ekki leitt til ómerkingar héraðsdóms. Þá hefði ekkert komið fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti sem væri til þess fallið að hagga mati héraðsdóms á hæfni A til að fara með forsjá sonar hennar. Var niðurstaða héraðsdóms um forsjársviptingu því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf landsréttardómari, H-kk-nf O. A-kk-nf, settur landsréttardómari, og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 12. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2020 í málinu nr. E6443/2019.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfu stefnda og málskostnaðar fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

4 Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi og þar er gerð ítarleg grein fyrir framburði áfrýjanda og vitna.

5 Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar er á því byggt að tilgreindir annmarkar hafi verið á meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Kunni af þeim sökum að vera óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm án kröfu og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar dóms að nýju.

6 Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi óskaði áfrýjandi eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta forsjárhæfni hennar. Með úrskurði héraðsdóms 16. desember 2019 var þeirri beiðni hafnað og staðfesti Landsréttur þá niðurstöðu með úrskurði 10. janúar 2020 í máli nr. 854/2019. Í þeim úrskurði er vísað til þess að enda þótt ekki liggi fyrir nýlegt forsjárhæfnismat hafi verið lögð fram í málinu viðamikil gögn um tilkynningar til barnaverndaryfirvalda vegna áfrýjanda og sonar hennar, afskipti barnaverndaryfirvalda af henni, úrræði sem gripið hafi verið til svo og um fíkniefnavanda hennar og hvernig hún hafi tekið á honum. Þá leit Landsréttur til þess að áfrýjandi hefði samþykkt með undirritun á meðferðaráætlun 31. október 2018 að undirgangast forsjárhæfnismat. Matsmanni hafi hins vegar ekki auðnast, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir frá því í desember 2018 og til ágústloka 2019, að fá hana til viðtals og prófana.

7 Samkvæmt 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 getur dómari lagt fyrir barnaverndarnefnd að afla nánar tilgreindra gagna, svo sem matsgerðar um foreldra eða barn. Jafnframt getur dómari lagt fyrir foreldra eða fósturforeldra að afla nánar tilgreindra gagna. Telja verður að þörfin á því að afla nýrrar matsgerðar ráðist af því hvort gögn málsins séu það óljós að ekki verði lagður dómur á málið á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja. Ekkert hefur fram komið í máli þessu sem breytt getur mati Landsréttar í máli nr. 854/2019 á þessari þörf. Er því ekkert því til fyrirstöðu að dómur verði lagður á málið á grundvelli þeirra gagna sem fyrir liggja og án þess að nýrrar matsgerðar verði aflað.

8 Áfrýjandi hefur gert athugasemdir við það að syni hennar, sem nú er […] ára, hafi ekki verið skipaður talsmaður í samræmi við ákvæði 3. mgr. 46. gr. barnaverndarlaga fyrr en eftir uppkvaðningu héraðsdóms. Þá hafi hvorki hjá barnavernd né fyrir héraðsdómi verið leitast við að kanna vilja drengsins, sbr. 2. mgr. sömu greinar og 2. mgr. 55. gr. laganna. Samkvæmt fyrstnefnda ákvæðinu skal að jafnaði skipa barni talsmann áður en sett er fram krafa um sviptingu forsjár og í hinum síðarnefndu er mælt fyrir um að gefa skuli barni kost á að tjá sig um mál í samræmi við aldur þess og þroska. Mun það hafa verið mat barnaverndaryfirvalda á sínum tíma að vegna ungs aldurs drengsins og ákaflega lítils málþroska hans hefði það hvorki haft þýðingu að leita eftir afstöðu hans né að skipa honum talsmann. Var undir það tekið í hinum áfrýjaða dómi. Eru ekki efni til athugasemda við þetta mat. Í skýrslu skipaðs talsmanns fyrir Landsrétti kom fram að drengnum liði vel á núverandi fósturheimili og honum fyndist allt í lagi að vera þar áfram. Hann hafi sagt að hann hafi átt fimm heimili og fundist allt í lagi að búa hjá áfrýjanda en ekki hafi að öðru leyti komið fram afstaða hans til hennar.

9 Að því virtu sem að framan er rakið eru ekki þeir annmarkar á meðferð málsins fyrir héraðsdómi sem varðað geta ómerkingu hins áfrýjaða dóms.

10 Við meðferð málsins fyrir Landsrétti hefur ekkert komið fram sem er til þess fallið að hagga mati héraðsdóms á hæfni áfrýjanda til að fara með forsjá sonar síns. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

11 Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, F-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef, 1.200.000 krónur.