71/2021

Útdráttur

G var ákærð fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og fyrir peningaþvætti í rekstri einkahlutafélagsins H á nánar tilgreindu tímabili. Í dómi Landsréttar kom fram að G hefði á tímabilinu fram til 12. október 2017, er hún tók sæti í stjórn H ehf., sinnt skattskilum félagsins sem almennur starfsmaður undir stjórn og á ábyrgð framkvæmdastjóra félagsins. Yrði hún af þeim sökum ekki gerð ábyrg fyrir skattskilum H ehf. fyrir þann tíma er hún tók við stjórnarsetu. Var hún því sýknuð af sök samkvæmt 1. ákærulið, fyrir brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, af því að hafa eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og innheimtum virðisaukaskatti á árinu 2016. Þá var G jafnframt sýknuð af sök samkvæmt 2. ákærulið, fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, af því að hafa eigi staðið skil á staðgreiðsluskilagreinum og staðgreiðslu opinberra gjalda allt árið 2016 og árið 2017, fyrir utan þá mánuði á árinu 2017 er hún játaði að hafa borið ábyrgð á skattskilum félagsins eftir að hún gekk í stjórn þess, sem hún var þá sakfelld fyrir.

Loks þóttu á 3. ákærulið, þar sem G var gefið að sök peningaþvætti samkvæmt 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, svo verulegir ágallar að óhjákvæmilegt væri að vísa honum frá héraðsdómi, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Refsing G var ákvörðuð með hliðsjón af 78. gr. almennra hegningarlaga fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var G gert að greiða 36.178.426 krónur í sekt til ríkissjóð og skyldi eins árs fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 27. janúar 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 27. ágúst 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2020 í málinu nr. S- 1507/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærðu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms verði hafnað og að refsing hennar verði þyngd.

3

Ákærða krefst þess aðallega hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju, til vara krefst hún sýknu en að því frágengnu refsimildunar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi var ákærða, ásamt meðákærða í héraði, Y, ákærð fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og fyrir peningaþvætti í rekstri einkahlutafélagsins Hæ, sem síðar varð gjaldþrota. Ákæruefnið laut að því samkvæmt 1. ákærulið að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskattsskýrslu einkahlutafélagsins á lögmæltum tíma uppgjörstímabilið mars til apríl 2017 og að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félagsins tímabilin mars til apríl til og með júlí til ágúst, rekstrarárið 2017, samtals að fjárhæð 10.461.693 krónur. Samkvæmt 2. ákærulið var ákærðu gefið að sök að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á staðgreiðsluskilagreinum einkahlutafélagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda á lögmæltum tíma greiðslutímabilin maí, júní, júlí og desember, rekstrarárið 2016, og greiðslutímabilin júní, júlí, september, október og nóvember, rekstrarárið 2017, og að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda greiðslutímabilin maí, júní, júlí, ágúst, september, nóvember og desember rekstrarárið 2016 og janúar til og með nóvember rekstrarárið 2017, samtals að fjárhæð 61.892.859 krónur hvað varðar ákærðu, en 44.852.835 krónur hvað varðar með ákærða. Loks var ákærðu gefið að sök peningaþvætti með því að hafa ráðstafað, geymt og/eða nýtt ávinning af greindum brotum sínum í þágu félagsins eða eftir atvikum í eigin þágu.

5

Með hinum áfrýjaða dómi var meðákærði sakfelldur samkvæmt ákæru. Var meðákærði, sem skráður framkvæmdastjóri Hæ ehf., sakfelldur fyrir þann tíma sem hann var skráður framkvæmdastjóri félagsins, eða fram til 12. október 2017. Var um niðurstöðu fyrir sakfellingu hans vísað til ábyrgðar hans sem skráðs framkvæmdastjóra eftir 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög.

Voru skyldur meðákærða taldar ótvíræðar samkvæmt téðum lagaákvæðum og að honum hafi borið að sjá til þess að skattskil félagsins væru í góðu horfi og í samræmi við lög. Taldi héraðsdómur sannað að meðákærði hafi tekið virkan þátt í stjórn félagsins á tímabilinu fram til 12. október 2017 er hann gekk úr stjórn. Hafi hann því ekki getað borið fyrir sig málsvörn um að ákærða hafi ein borið ábyrgð á skattskilum félagsins á tímabilinu. Þótti sannað að hann hafi verið daglegur stjórnandi félagsins og jafnframt í krafti stöðu sinnar í samræmi við opinbera skráningu borið raunverulega ábyrgð á rekstri félagsins til 12. október 2017.

6

Í hinum áfrýjaða dómi var talið óumdeilt að ákærða hafi tekið við sem stjórnarmaður í Hæ ehf. 12. október 2017 og að hún hafi staðfest fyrir dómi að hún hefði frá þeim tíma stýrt félaginu og séð um fjárreiður þess og skattskil. Væri það í samræmi við framburð vitna. Þá taldi héraðsdómur í ljós leitt að fram til þess tíma hafi hún gegnt launuðu starfi hjá félaginu sem falið hafi í sér vinnu við bókhald og skattskil, sem hún hafi sinnt auk annarsá tímabilinu. Starfið hafi jafnframt falið í sér stjórn og meðferð fjármuna félagsins. Af framburði meðákærða og vitna taldi héraðsdómur að ráðið yrði að ákærða hefði haft meiri hagsmuni af rekstri en almennur starfsmaður og að hún hefði sjálf borið um að fjárhagsleg tengsl hafi valdið því að hún hafi síðar gengið í stjórn félagsins. Í því ljósi taldi héraðsdómur sannað að ákærða hafi, fram til 12. október 2017, ásamt meðákærða, borið ábyrgð á skattskilum félagsins sem daglegur stjórnandi þess.

7

Meðákærði undi hinum áfrýjaði dómi fyrir sitt leyti. Málsvörn ákærðu fyrir Landsrétti lýtur að tímabilinu fram til 12. október 2017. Byggir hún sýknukröfu sína á því að fyrir þann tíma hafi hún sinnt skattskilum félagsins undir stjórn og á ábyrgð meðákærða sem framkvæmdastjóra Hæ ehf.

Niðurstaða

8

Ákærða krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms og að málinu verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Er vísað til þess að samning hins áfrýjaða dóms sé að verulegu leyti í andstöðu við f- og g-lið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um mat á sönnunargildi munnlegra framburða fyrir dómi sé röng, sem og mat á skriflegum sönnunargögnum í málinu. Að því er ómerkingarkröfu ákærðu varðar er til þess að líta að samkvæmt 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008 verður niðurstöðu héraðsdóms meðal annars skotið til Landsréttar til að fá endurskoðun á mati héraðsdóms á munnlegum framburði fyrir héraðsdómi og mati á sönnunargildi gagna. Á grundvelli þessa ákvæðis endurmetur Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. Eru því ekki efni til að verða við ómerkingarkröfu ákærðu og verður henni því hafnað.

9

Að því er efnisvarnir ákærðu varðar lúta þær sem fyrr segir fyrst og fremst að því að hún hafi ekki borið ábyrgð á skattskilum Hæ ehf. fram til 12. október 2017, á meðan hún hafi verið almennur starfsmaður á skrifstofu félagsins. Hafi meðákærði, sem skráður framkvæmdastjóri félagsins, borið ábyrgð á skattskilum þess. Ákærða hafi hins vegar borið ábyrgð á skattskilum eftir að hún gekk í stjórn og varð stjórnarformaður 12. október 2017.

10

Í greinargerð ákæruvalds og ákærðu til Landsréttar var hvorki óskað eftir því að spilaðar yrðu upptökur af framburði ákærðu eða vitna í héraði né að teknar yrðu viðbótarskýrslur fyrir Landsrétti. Var sú afstaða ákærðu ítrekuð við upphaf aðalmeðferðar málsins fyrir Landsrétti að ákærða óskaði ekki eftir því að gefa viðbótarskýrslu. Lýstu sakflytjendur því jafnframt yfir að þeir teldu nægilegt fyrir að styðjast við uppritun framburðar fyrir héraðsdómi auk þess sem unnt væri að kynna sér upptökur eftir þörfum.

11

Við skýrslugjöf í héraði staðhæfði ákærða, svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi, að hún hefði ráðið sig í starf bókara hjá Hæ ehf. vorið 2016. Áður en ákærða kom til starfa hafi félagið nýtt sér aðkeypta bókhaldsþjónustu, en sú bókhaldsþjónusta hafi séð að því er hún taldi um skil á virðisaukaskattskýrslum og skilagreinum vegna staðgreiðslu. Á þeim tíma er ákærða hafi verið við störf hafi starf hennar verið falið í því að svara í síma, færa inn gögn og afhenda þau endurskoðanda og vera í samskiptum við tollstjóra vegna málefna félagsins. Hafi hún ekki komið fram sem fyrirsvarsmaður félagsins. Hafi hún tekið við fyrirmælum frá meðákærða varðandi ákvarðanir tengdar félaginu, allt þar til í október 2017 er hún hafi gengið í stjórn félagsins sem stjórnarformaður. Ástæða þess að hún hafi gengið í stjórn hafi verið sú að fyrrum sambýlismaður ákærðu, A, sem áður hafði átt hlut í félaginu og setið ístjórn þess, þurfti að ganga úr stjórn vegna dóms sem kveðinn hafi verið upp yfir honum.

Eins hafi meðákærði verið dæmdur haustið 2017. Hafi ákærða að þeirra beggja ósk sest í stjórn Hæ ehf. þar sem þeim hafi stjórnarseta ekki verið heimil vegna sakaferilsins.

12

Framburður vitnisins F er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Þar kemur fram að vitnið hafi greint frá því að hann hafi verið ráðinn til starfa hjá Hæ ehf. í lok janúar 2017 og starfað hjá félaginu þar til í byrjun maí sama ár við bókhald og fjármálastjórn. Lýsti vitnið því að meðákærði hafi verið æðsti yfirmaður hans og stjórnað félaginu ásamt vitninu A. Ákærða hafi starfað á skrifstofunni og séð um bókhald en jafnframt launamál og greiðslu reikninga. Ákærða hafi ekki haft neina aðkomu að verkefnum vitnisins nema að því leyti að þau hefðu bæði unnið í bókhaldinu. Hafi vitnið talið að meðákærði hefði séð um skattskil félagsins, en vitnið hafi meðal annars verið í sambandi við innheimtumann ríkissjóðs eða sýslumann vegna félagsins.

13

Stjórnarmenn einkahlutafélaga bera almennt ábyrgð á því að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, þar á meðal að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins.

Þá bera framkvæmdastjórar slíkra félaga, þegar þeir eru ráðnir, einnig ábyrgð samkvæmt 44. gr. laganna. Skal framkvæmdastjóri meðal annars annast daglegan rekstur félags og sjá um að bókhald þess sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti.

14

Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar í málum vegna ákæruefna í rekstri félaga þar sem framkvæmdastjóri hefur ekki verið starfandi hefur, við mat á því hvort stjórnarmaður eða annar sá sem starfað hefur í þágu félags hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í refsiákvæðum varðandi skattskil einkahlutafélaga og hlutafélaga, verið horft til þess hvort hann hafi komið að fjármálum eða skattskilum félags og hvort hann hafi stýrt því eða tekið þátt í að ákveða hverjar af skuldum þess yrðu greiddar umfram aðrar, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar frá 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006, 12. desember 2013 í máli nr. 354/2013 og 30. október 2014 í máli nr. 295/2014.

15

Samkvæmt yfirliti í rannsóknargögnum málsins sem lögregla hefur tekið saman á grundvelli upplýsinga frá fyrirtækjaskrá Ríkisskattstjóra um skipan framkvæmdastjórnar, stjórnar og prókúru hjá félaginu Hæ ehf. frá 4. mars 2015 til uppkvaðningar úrskurðar um gjaldþrotaskipti félagsins 6. febrúar 2019 var meðákærði skráður framkvæmdastjóri félagsins frá 5. mars 2015 til 12. október 2017. Meðákærði var jafnframt skráður stjórnarformaður félagsins frá 5. mars 2015 til 5. nóvember sama ár, en skráður meðstjórnandi frá þeim degi til 12. október 2017. Meðákærði var jafnframt skráður prókúruhafi fyrir félagið frá 5. mars 2015 allt til 12. október 2017 er hann gekk úr stjórn. Við stjórnarformennsku í félaginu 5. nóvember 2015 tók A og gegndi hann þeirri stöðu allt til 24. júní 2016. Þann dag tók við stjórnarformennsku í félaginu D og gegndi hann þeirri stöðu til 26. júlí sama ár. Samkvæmt þessu yfirliti var ákærða síðan skráð sem stjórnarformaður félagsins frá 12. október 2017 til gjaldþrots þess. Sú breyting var aftur á móti gerð á vettvangi félagsins 3. október 2017.

Hún er jafnframt sögð vera skráð með prókúru fyrir félagið frá 12. október 2017 til uppkvaðningar úrskurðar um gjaldþrotaskipti, en með samsvarandi hætti var sú ákvörðun tekin á vettvangi félagsins 3. október 2017. Þegar ákærða varð stjórnarformaður félagsins í október 2017 gekk E í varastjórn félagsins ogsat í henni allt þar til félagið var úrskurðað gjaldþrota.

16

Framburður vitnisins F, fyrrverandi fjármálastjóra Hæ ehf., í héraði er rakinn hér að framan en af honum má ráða að ákærða hafi verið almennur starfsmaður hjá félaginu þar til hann lauk þar störfum í byrjun maí 2017. Vitnið B, sem var tæknimaður hjá félaginu, bar í héraði að meðákærði og vitnið A hefðu verið yfirmenn sínir og að þeir hefðu tjáð sér að ákærða myndi taka við fjármálastjórn eftir að fyrri fjármálastjóri hætti. Vitnið C, sem kvaðst í héraði hafa verið ráðin til aðstoðar við ákærðu í ágúst 2017, bar að ákærða hefði sinnt fjármálastjórn og að hún og meðákærði hefðu farið með daglega stjórn félagsins. Hún kvaðst aftur á móti ekki vita hvernig stærri ákvarðanir um innkaup eða greiðslur reikninga hefðu verið teknar í félaginu. Sem fyrr greinir var ákærða aldrei skráð framkvæmdastjóri Hæ ehf. Þá tók hún ekki við stjórnarstörfum í félaginu fyrr en í október 2017. Fram að þeim tíma var meðákærði aftur á móti stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins. Samkvæmt öllu framangreindu verður ákærða talin hafa verið almennur starfsmaður Hæ ehf. sem starfaði undir boðvaldi og á ábyrgð framkvæmdastjóra. Verður hún af þeim ástæðum ekki gerð ábyrg fyrir skattskilum Hæ ehf. fyrir þann tíma er hún tók við stjórnarsetu í félaginu. Á þeim grundvelli verður hún sýknuð af sök samkvæmt 1. ákærulið vegna skila á virðisaukaskattsskýrslum og innheimtum virðisaukaskatti á árinu 2016. Að því er 2. ákærulið varðar verður ákærða einnig sýknuð af því að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðsluskilagreinum og að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda allt árið 2016 og árið 2017, fyrir utan mánuðina september, október og nóvember það ár, en hún hefur játað að hafa borið ábyrgð á skattskilum félagsins eftir að hún gekk í stjórn. Að því leyti verður ákærða sakfelld fyrir að hafa ekki staðið skil á staðgreiðsluskilagreinum fyrir þessi þrjú greiðslutímabil og hafa ekki staðið skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda þessa þrjá mánuði samtals að fjárhæð 18.089.213 krónur. Að því er þessa háttsemi ákærðu varðar eru brot hennar rétt heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

17

Í 3. ákærulið er ákærðu gefið að sök peningaþvætti, sem á undir 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ætluð um athöfnum ákærðu samkvæmt 3. ákærulið er ekki lýst í ákæru, auk þess sem brotið er ekki afmarkað í tíma með neinum hætti, hvorki um upphafstíma þess né hvenær því lauk. Enn fremur er ekki að finna neina sundurliðun þess fjár sem ákærða á að hafa nýtt með þessum hætti, annars vegar persónulega en hins vegar á vettvangi Hæ ehf. Þá hefur ákæran ekki að geyma sértækar upplýsingar um fjárhagslegar ráðstafanir ákærðu, svo sem nýtingu bankareikninga eða sambærileg gögn sem stutt gætu sönnun um brot gegn 264. gr. laga nr. 19/1940. Samkvæmt framansögðu eru ofangreindir ágallar á 3. ákærulið svo verulegir að óhjákvæmilegt er að vísa þessum ákærulið frá héraðsdómi, sbr. c– lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021.

18

Við ákvörðun refsingar ber að hafa hliðsjón af því að ákærða var með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. september 2018 dæmd fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þeim dómi var áfrýjað til Landsréttar, sem með dómi 15. maí 2020 dæmdi ákærðu í fangelsi í 8 mánuði, skilorðsbundið til tveggja ára. Brot ákærðu nú eru hegningarauki við greindan dóm héraðsdóms og verður refsing því ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þessa og dómvenju á þessu sviði verður refsing ákærðu ákveðin fangelsi í fjóra mánuði, sem bundin verður skilorði með þeim hætti er í dómsorði greinir.

19

Brot ákærðu voru stórfelld, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Verður ákærða dæmd til að greiða sekt til ríkissjóðs að fjárhæð 36.178.426 krónur sem greiðist innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins, en ella sæti ákærða fangelsi í eitt ár.

20

Allur sakarkostnaður vegna ákærðu í héraði, eins og hann var þar ákveðinn, og áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Landsrétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Sakargiftum á hendur ákærðu, G-kvk-þgf H-kvk-þgf L-kvk-þgf, samkvæmt þriðja ákærulið í ákæru er vísað frá héraðsdómi.

Ákærða sæti fangelsi í fjóra mánuði, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða greiði 36.178.426 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins, en sæti ella fangelsi í eitt ár.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað vegna ákærðu skal vera óraskað að öðru leyti en því að hann greiðist allur úr ríkissjóði.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, S-kk-ef S-kk-ef lögmanns,1.255.500 krónur, greiðist úr ríkissjóði.