59/2018

Útdráttur

S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ráðist að tveimur lögreglumönnum með hótun í verki um að beita þá ofbeldi. S var einnig sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni og tilraun til líkamsárásar samkvæmt 1. mgr. 106. gr. og 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr., almennra hegningarlaga með því að hafa ráðist á annan lögreglumanninn með hótun um að beita hann ofbeldi og síðan reynt að stinga hann með hnífi. Þá var hann sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að aka bifreið undir áhrifum áfengis og sviptur ökurétti. Var refsing S ákveðin fangelsi í átta mánuði auk þess sem áréttuð var ævilöng ökuréttarsvipting hans.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 21. júlí 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. júní 2017 í málinu nr. S[…]/2016.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar sakfellingu ákærða og sviptingu ökuréttar hans ævilangt. Jafnframt er krafist þyngingar refsingar. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar í málinu á báðum dómstigum. 3 Ákærði krefst aðallega sýknu af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru 27. september 2016, en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess að málsvarnarnarlaun til handa skipuðum verjanda hans greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta var höfðað með ákæru 27. september 2016. Þar er ákærða gefið að sök brot gegn valdstjórninni og tilraun til sérstaklega hættulegrar líkamsárásar aðfaranótt 10. ágúst 2016 í íbúð að […] í Reykjavík. Nánar tiltekið er hann þar borinn sökum um að hafa komið út af baðherbergi íbúðarinnar vopnaður hnífi með 15 sentimetra löngu blaði, gengið í átt að lögreglumönnunum A og B, sem þar hafi verið við skyldustörf, otað að þeim hnífnum og hótað þeim þannig líkamsmeiðingum og lífláti í verki. Ákærði er einnig borinn sökum um að hafa síðar hótað lögreglumanninum A ítrekað lífláti og elt hann inn í stofu íbúðarinnar með hnífinn á lofti, sveiflað hnífnum í átt að A og gert tilraun til að stinga hann með hnífnum. Fram kemur í ákærunni að A hafi náð að verjast atlögunni með lögregluskildi sem hann bar auk þess að slá í hönd ákærða með lögreglukylfu. Í ákærunni eru brotin talin varða við 1. mgr. 106. gr. og 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

5 Hinn 30. janúar 2017 var gefin út önnur ákæra á hendur ákærða. Þar er honum gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa aðfaranótt laugardagsins 9. júlí 2016 ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum áfengis. Er sú háttsemi talin varða við 1. sbr. 2. mgr. 45. gr. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

6 Mál vegna síðari ákærunnar var sameinað fyrrgreinda ákærumálinu í þinghaldi 26. maí 2017. Fyrir dómi neitaði ákærði sök samkvæmt ákærunni 27. september 2016, en játaði þá háttsemi sem greinir í ákæru 30. janúar 2017.

7 Ákærði gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði. Efni hennar er rakið í héraðsdómi. Ber hún þess merki að hann muni lítið eftir atvikum. Í upphafi hennar tók hann fram að hann hefði tekið inn einhver efni og reynt að fyrirfara sér en hann hefði verið búinn að skera sig […]. Síðan hafi allt farið „í háaloft“. Í kjölfarið segir hann eftirfarandi: „Ég í rauninni man ekkert. Man bara eftir að það var verið að berja mig til ólífis þarna“. Aðspurður kvaðst hann ekki muna eftir því að hafa verið með hníf í hendi þegar atvik urðu. Hann muni hins vegar eftir því að hafa sparkað aftur hurðinni og að hún hafi lokast og að hann hafi verið „meisaður“ eftir það. Áður en piparúðanum var beitt hafi hann þó fengið „tvö mjög föst kylfuhögg … á hendina einhvers staðar, eða á síðunni, ég er ekki alveg viss“. Áréttaði hann það síðar í skýrslunni að hann myndi það „skýrt og greinilega“ að hafa fengið tvö kylfuhögg áður en hann fékk piparúðann í andlitið.

8 Í héraðsdómi er gerð grein fyrir skýrslum lögreglumannanna A og B fyrir dómi. Höfðu þeir verið kallaðir á vettvang í tilefni af tilkynningu vitnisins C, […], um að hann væri að skaða sjálfan sig með hnífi. Upptaka af skýrslum lögreglumannanna var spiluð að stórum hluta við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti en vísað er til hins áfrýjaða héraðsdóms um efni þeirra með þeirri athugasemd að A kvað ákærða ekki hafa reynt að stinga sig tvisvar heldur hafi hann reynt að stinga hann en síðan reynt „aftur strax á eftir að slá“ hann.

9 Við aðalmeðferð í Landsrétti var einnig spiluð upptaka af framburði vitnisins C fyrir héraðsdómi. Allt frá því að lögreglumaður ræddi fyrst við hana á vettvangi aðfaranótt 10. ágúst 2016 hefur hún haldið því fram að hún hafi verið inni í íbúðinni þegar atvik urðu. Við skýrslutöku hjá héraðssaksóknara 11. sama mánaðar lýsti hún því að hún hefði séð þegar ákærði kom út af baðherbergi íbúðarinnar með hníf í hendinni og sparkaði í útidyrahurðina þannig að annar lögreglumannanna lokaðist úti. Í kjölfarið hafi hinn lögreglumaðurinn sprautað piparúða á ákærða, hann hafi lagst í gólfið og lögreglumennirnir því næst beitt kylfum gegn honum. Að lokum hafi þeir náð að yfirbuga ákærða. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi skýrði hún með svipuðum hætti frá atvikum en um efni hennar er vísað til héraðsdóms. Til viðbótar því sem þar greinir ber að geta þess að þegar hún var spurð af verjanda ákærða hvort hann hefði ógnað lögreglumönnunum þegar hann kom út af baðherberginu kvað hún svo ekki hafa verið. Þá er ranglega haft eftir henni í héraðsdómi að ákærði hafi verið inni á baðherberginu þegar piparúða var sprautað á hann.

10 Undir rekstri málsins í héraði var aflað mats dómkvadds matsmanns, D geðlæknis, um sakhæfi ákærða með tilliti til 15. og 16. gr. almennra hegningarlaga. Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar 27. apríl 2017 kemur fram að matsmaður telji ákærða sakhæfan. Þar segir að hann sýni nú engin einkenni sturlunar, geðrofs eða rugls. Hann hafi hins vegar verið undir miklum áhrifum kókaíns og alkóhóls þegar ætluð brot hafi verið framin. Hafi það örugglega haft mikil áhrif á að […]. Ekkert bendi þó til alvarlegrar persónuleikaröskunar, heilaskaða eða greindarskorts sem sé í þeim mæli að það firri hann ábyrgð gerða sinna. Í niðurlagi matsgerðarinnar segir að geðræn einkenni ákærða leiði ekki til ósakhæfis í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga. Þá útiloki þau heldur ekki að refsing komi að gagni í máli hans, sbr. 16. gr. sömu laga. Dómkvaddur matsmaður gaf einnig skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði og er um framburð hennar vísað til héraðsdóms.

Niðurstaða

11 Lýsing í ákæru 27. september 2016 á háttsemi þeirri sem ákærði er borinn sökum um greinir ekki með afdráttarlausum hætti milli ætlaðra brota hans. Eftir sem áður verður að leggja þann skilning í hana að hún sé í tveimur liðum. Í fyrri liðnum er ákærði talinn hafa ráðist með hótun um ofbeldi á báða lögreglumennina þannig að það varði við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga. Í síðari liðnum er ákærði einnig borinn sökum um að hafa, eftir að annar lögreglumaðurinn, B, lokaðist úti, ráðist að lögreglumanninum A með hótun um að beita hann ofbeldi og síðan látið verða af því með því að reyna að stinga hann með hnífi. Er þessi háttsemi talin varða við fyrrgreint ákvæði 1. mgr. 106. gr. sem og 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. 12 Varðandi fyrra ákæruatriðið eru lögreglumennirnir báðir til vitnis um atvik. Vitnið C kveðst einnig hafa orðið vitni að þeim. Af framburði þessara vitna fyrir héraðsdómi verður ekki ráðið að ákærði hafi otað hnífi að lögreglumönnunum þegar hann kom út af baðherberginu og nálgast þá eins og honum er gefið að sök í ákæru. Því ber að sýkna hann af þeirri háttsemi.

13 Á hinn bóginn er með framburði framangreindra vitna sannað að ákærði hafi verið í miklu uppnámi og með 15 sentimetra langan hníf í hendi þegar hann kom út af baðherberginu. Hlýddi hann í engu fyrirmælum lögreglumannanna um að leggja frá sér hnífinn. Lögreglumaðurinn A ber að ákærði hafi hlaupið út af baðherberginu á móti þeim í þessu ástandi og þeir hörfað. Lögreglumaðurinn B lýsir atvikum á þann veg að ákærði hafi verið mjög æstur og rokið í áttina að þeim. Hann var ekki með hlífðarskjöld og sá þann kost vænstan að leita skjóls á bak við hurð. Þessi lýsing lögreglumannanna samrýmist framburði D fyrir dómi sem kvað ákærða hafa brotist fram með hnífinn í hendinni. Með þessari ógnvekjandi framgöngu er á það fallist að ákærði hafi ráðist á lögreglumennina með hótun í verki um að beita þá ofbeldi. Fram er komið að lögreglumennirnir létu vita að þeir væru lögreglumenn auk þess sem sést á ljósmyndum að hlífðarskjöldurinn sem lögreglumaðurinn A var með var merktur lögreglunni skýrum stöfum. Þrátt fyrir ástand ákærða átti ekki að fara fram hjá honum að lögreglumennirnir væru við skyldustörf að hafa afskipti af honum. Fellur háttsemi ákærða sem hér greinir undir 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga.

14 Um síðari lið ákærunnar vísar ákæruvaldið til trúverðugs framburðar lögreglumannsins A sem fái ákveðna stoð í framburði lögreglumannsins B um það sem hann hafi orðið áskynja eftir að hann lokaðist frammi á gangi. Ákærði vísar á hinn bóginn einkum til framburðar vitnisins D sem stangist á við lýsingu A af atvikum.

15 A hefur staðfastlega haldið því fram að ákærði hafi hótað honum lífláti eftir að þeir voru orðnir einir inni í íbúðinni, nálgast hann þegar hann hörfaði lengra inn í íbúðina og ógnað honum með því að hreyfa hnífinn fram og til baka. Þá hefur hann verið stöðugur í framburði sínum um að ákærði hafi veist að honum með hnífnum en hann náð að verjast með hlífðarskildinum á sama tíma og hann hafi lamið hann tvívegis með kylfunni. D ber aftur á móti að A hafi sprautað piparúða á ákærða þegar í stað eftir að B lokaðist frammi á gangi án þess að til frekari átaka hafi komið milli þeirra.

16 Ákæruvaldið hefur dregið í efa að D hafi verið inni í íbúðinni þegar þessi átök áttu sér stað. Því til stuðnings vísar ákæruvaldið til þess að lögreglumennirnir hafi ekki orðið hennar varir. Í því sambandi verður að líta til þess að D hefur frá öndverðu haldið því fram að hún hafi farið inn í íbúðina á sama tíma og lögreglumennirnir og verið þar uns ákærði var yfirbugaður. Sá framburður tók engum breytingum þegar hún gaf skýrslu fyrir dómi. Ætla má að lögreglumennirnir hafi beint athygli sinni fyrst og fremst að ákærða. Ekki er því efni til þess að hafna vitnisburði D á þeim grunni að hún hafi verið fjarstödd. 17 D kvaðst fyrir dómi ekki muna eftir orðaskiptum milli ákærða og A þegar þessi atvik urðu. Þá var hún alveg viss um að A hafi ekki lamið ákærða með kylfunni. Það stangast á við framburð A sem og lýsingu ákærða sem eins og áður segir kannaðist við að hafa fengið tvö kylfuhögg áður en hann fékk piparúðann í andlitið. Þá samrýmist framburður D um atburðarásina ekki fyllilega þeirri lýsingu B að dyrnar hafi ekki lokast alveg í fyrstu og hann hafi greint A inn um rifuna í eina til tvær sekúndur og að „einhver smá tími“ hafi síðan liðið frá því að dyrnar lokuðust þar til A kallaði „meis“. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til röksemda í hinum áfrýjaða dómi þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi hótað A lífláti og sveiflað hnífnum í átt að honum og síðan gert tilraun til þess að stinga hann með hnífnum. Telst þessi háttsemi varða við 1. mgr. 106. gr. og 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga.

18 Af framlögðum gögnum verður ráðið að ákærði eigi við geðrænan vanda að stríða sem helgast að stórum hluta af langvarandi neyslu örvandi efna. Hann hefur hins vegar ekki verið greindur með alvarlegan geðsjúkdóm sem veldur geðrofi þó að hann upplifi stundum […], einkum þegar hann er undir áhrifum fíkniefna. Ákærði var undir miklum örvandi áhrifum kókaíns og áfengis á verknaðarstundu en magn kókaíns í blóðsýni hans mældist 750 ng/ml og magn alkóhóls 1,85‰. Með vísan til matsgerðar dómkvadds matsmanns, framburðar hans fyrir dómi og 17. gr. almennra hegningarlaga er ekki á það fallist að 15. gr. sömu laga hindri að ákærða verði refsað fyrir þá háttsemi sem að framan greinir. Þá þykir ekkert komið fram í málinu sem leiðir líkur að því að ástand hans hafi verið með þeim hætti sem greinir í 16. gr. sömu laga. Því verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem að framan greinir og sannað er að hann hafi framið samkvæmt ákærunni 27. september 2016.

19 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur í fimmta sinn fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Þar var ákærði einnig fundinn sekur um að aka bifreið sviptur ökurétti í fjórða sinn, sbr. 1. mgr. 48. gr. sömu laga. Niðurstaða héraðsdóms að því leyti er ekki til endurskoðunar hér fyrir rétti en taka verður tillit til hennar við ákvörðun refsingar.

20 Ekki er á það fallist að atvik samvæmt ákæru 27. september 2016 eigi undir 4. tölulið 74. gr. eða 3. mgr. 218. gr. c í almennum hegningarlögum enda fullt tilefni til valdbeitingar eins og atvikum var háttað og kylfum og piparúða ekki beitt fyrr en eftir atlögu ákærða gegn lögreglu.

21 Í skýrslu sinni fyrir dómi dró dómkvaddur matsmaður þá ályktun af atvikum að ákærði hefði ekki „ætlað sér“ að valda lögreglumönnunum tjóni heldur megi rekja atvik til þess að hann hafi verið í miklu uppnámi og brugðist illa við þegar hann var truflaður „í þessum sjálfskaða“. Að teknu tilliti til þessarar ályktunar, sem fær stoð í fyrirliggjandi upplýsingum um atvik og ástand ákærða, ber að leggja til grundvallar að ásetningur hans hafi verið þokukenndur þannig að geta hans til að hafa stjórn á viðbrögðum sínum hafi verið verulega skert. Samkvæmt þessu og með vísan til 1., 3. og 5. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga sem og forsendna sem greinir í héraðsdómi þykir refsing ákærða þar hæfilega ákveðin. Ekki er efni til að skilorðsbinda refsinguna.

22 Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. maí 2011 var ákærði sviptur ökurétti ævilangt. Ævilöng ökuréttarsvipting hans var áréttuð með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. október 2012. Ber nú að árétta þá niðurstöðu að nýju eins og í dómsorði greinir. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

23 Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ævilöng ökuréttarsvipting ákærða, S-kk-ef J-kk-ef H-kk-ef, er áréttuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 789.592 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 744.000 krónur.