439/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og ýmsum ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987 með því að hafa ekið bifreið of hratt miðað við aðstæður og ekið fram úr annarri bifreið án nægilegrar aðgæslu, þannig að harður árekstur varð við bifreið er kom úr gagnstæðri átt með þeim afleiðingum að farþegi í þeirri bifreið hlaut áverka. Í dómi Landsréttar var skírskotað til þess að X hefði frá upphafi rannsóknar lögreglu borið um að hann hefði metið aðstæður þannig að honum hefði verið óhætt að aka fram úr bifreiðinni og jafnframt að bifreið hans hefði verið vel útbúin til vetraraksturs og á góðum dekkjum. Hefði því verið fullt tilefni fyrir lögreglu til að afla nánari gagna um aðstæður á vettvangi sem og um búnað bifreiðanna. Þegar litið væri til þeirra hnökra sem væru á rannsókn málsins þótti það mikill vafi leika á sakargiftum gegn X að ekki yrði hjá því komist að sýkna hann og vísa einkaréttarkröfu brotaþola frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 29. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands vestra 3. maí 2019 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að viðurlög verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi, til vara að henni verði hafnað en að því frágengnu að hún verði lækkuð verulega.

4 Brotaþoli A krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 1.000.000 króna ásamt nánar tilgreindum vöxtum. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms um bætur sér til handa. Þá er gerð krafa um greiðslu þóknunar lögmanns einkaréttarkröfuhafa í héraði og fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi og þar er einnig gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna. Í lögregluskýrslu kemur fram að 28. janúar 2018 kl. 20:01 hafi borist tilkynning um umferðaróhapp á Vesturlandsvegi við keðjuplanið á Holtavörðuheiði. Um færð á veginum segir að snjóþekja hafi verið á honum, hálka og þæfingur. Engin lýsing er sögð á veginum en umferð hafi verið lítil. Í lögregluskýrslu sem tekin var af ákærða á vettvangi er haft eftir honum að hann hafi verið að aka bifreiðinni […] suður Vesturlandsveg og hafi hann ætlað að taka fram úr bifreiðinni […]. Hafi hann séð ljós í fjarska en misreiknað fjarlægðina á bifreiðinni […] sem hafi komið á móti honum og hafi bifreið ákærða lent framan á þeirri bifreið. Kvaðst ákærði hafa ekið á um 80 km hraða miðað við klukkustund áður en hann hóf framúraksturinn og taldi hann sig hafa verið á um 90 km hraða miðað við klukkustund þegar óhappið varð. Meðal gagna málsins eru upplýsingar frá Vegagerðinni þar sem fram kemur að þetta kvöld hafi verið snjóþekja á veginum en það merki að vegurinn hafi verið fær öllum vetrarbúnum bifreiðum.

6 Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 25. maí 2018 og kvaðst þá hafa ekið á eftir bifreiðinni […] á um það bil 60 km hraða miðað við klukkustund. Hafi hann séð ljós í miklum fjarska og hafi honum fundist að hann hefði nægan tíma til að aka fram úr. Kvað ákærði skyggnið hafa verið þannig að þegar hann hafi verið kominn upp að hlið bifreiðarinnar sem hann ók fram úr hefði hann skyndilega mætt bifreiðinni sem ekið hefði verið á móti og hefði hún verið mun nær en hann hefði talið.

7 Fyrir dómi skýrði ákærði svo frá að þegar hann hefði verið kominn „fram hjá Biskupsbeygju, sem er krappa beygjan, og þá er alveg flatlendi, þannig að ég undirbý mig að taka fram úr og sé ljós lengst í burtu og tel mér trú um það að ég hafi nægan tíma til að taka fram úr og þegar ég er að taka fram úr hérna er eins og bíllinn birtist bara úr einhvers konar skyggni eða eitthvað svoleiðis“. Spurður hvort ákærði hefði misreiknað fjarlægðina gat hann ekki svarað því nema „kannski hafi ljósin á hinum bílnum verið í ólagi eða eitthvað svoleiðis“. Ákærði kannaðist ekki við að hafa fengið neina merkjagjöf frá ökumanni bifreiðarinnar sem hann ók fram úr.

8 Vitnin C og B báru fyrir héraðsdómi að rétt sunnan við slysstaðinn væri lægð eða kvos á veginum sem gæti hafa valdið því að ákærði hafi ekki séð bifreiðina sem á móti kom. Þá kom fram hjá vitninu D, sem ók á eftir bifreiðinni […], að hann hefði verið bílstjóri rútubifreiðar sem var útbúin með dagljósabúnaði og hæðarljósi á toppi bifreiðarinnar sem kveikt hafi verið á í umrætt sinn. Hafi hann ekið um 200 til 240 metrum fyrir aftan bifreiðina […] við áreksturinn. Vitnið B, ökumaður bifreiðarinnar […], bar jafnframt um að hann hefði gefið stefnumerki til viðvörunar ákærða um að ekki væri óhætt að taka fram úr, en vitnin C og D könnuðust á hinn bóginn ekki við að hafa séð nein ljósmerki frá bifreiðinni.

9 Meðal málsgagna eru ljósmyndir sem teknar voru í niðamyrkri á vettvangi en við skoðun þeirra er mjög erfitt að ráða í aðstæður og afstöðu bifreiðanna. Þá verður ekki af gögnum málsins ráðið að gerð hafi verið teikning af vettvangi. Ekki verður heldur séð að kannað hafi verið hvort ökuljós bifreiðarinnar […] hafi verið í lagi og engar upplýsingar liggja fyrir um það hvort hemlaför eftir bifreiðarnar hafi verið sjáanleg á vettvangi. Þá verður hvorki séð að kannað hafi verið hvort framúrakstur hafi verið bannaður á þeim vegarkafla sem um ræðir né hvort lægð eða blindhæð hafi verið á veginum sem hafi getað hindrað útsýni ákærða er hann ók fram úr bifreiðinni […]. Þá eru litlar upplýsingar að öðru leyti um útbúnað bifreiðanna […] og […], umfram ljósmyndir af vettvangi.

Niðurstaða

10 Ákærða er í máli þessu gefið að sök að hafa ekið bifreiðinni […] án nægilegrar aðgæslu við framúraksturinn þannig að harður árekstur varð með bifreið ákærða og bifreiðinni […] sem ekið var í gagnstæða átt með þeim afleiðingum að farþegi í þeirri bifreið hlaut þá áverka er í ákæru greinir. Þessi háttsemi ákærða er talin varða við 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. sbr. b og hliði 2. mgr. 36. gr. og a og bliði 2. mgr. 20. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Ný umferðarlög nr. 77/2019 tóku gildi 1. janúar 2020 og verði ákærði sakfelldur í máli þessu skal dæma eftir nýrri lögunum, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga.

11 Rík varúðarskylda hvílir á ökumönnum hyggist þeir aka fram úr öðru ökutæki, sbr. a og bliði 2. mgr. 20. gr. eldri umferðarlaga, sbr. núa og bliði 2. mgr. 23. gr. nýju umferðarlaganna. Samkvæmt þessum lagaákvæðum skal ökumaður sem ætlar fram úr ökutæki ganga úr skugga um að það sé unnt án hættu og athuga sérstaklega að akrein sú sem nota á til framúraksturs sé án umferðar á móti á nægilega löngum kafla, að ekki sé annað er hindri framúraksturinn og að sá sem á undan er hafi ekki gefið merki um að hann ætli að beygja til vinstri eða aka fram úr öðru ökutæki sem á undan er.

12 Fram hefur komið í máli þessu að ákærði þekkti mjög vel þá leið sem hann ók og þá er upplýst að það var myrkur, snjór og hálka á veginum. Fallast ber á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms þess efnis að aðstæður til aksturs hafi verið þokkalegar miðað við árstíma en ekki hafi verið þæfingsfærð eins og greinir í ákæru. Þá er að mati dómsins ósannað að ökumaður bifreiðar þeirrar sem ákærði ók fram úr hafi gefið stefnumerki til vinstri í þeim tilgangi að vara ákærða við bifreiðinni […] sem á móti kom en um það er aðeins vitnisburður ökumanns bifreiðarinnar […].

13 Ákærði hefur allt frá upphafi rannsóknar lögreglu borið um að hann hafi metið aðstæður þannig að honum hafi verið óhætt að aka fram úr bifreiðinni […] og jafnframt að bifreið hans hafi verið vel útbúin til vetraraksturs og á góðum dekkjum. Var því fullt tilefni fyrir lögreglu til að afla nánari gagna um aðstæður á vettvangi sem og um búnað bifreiðanna. Þegar litið er til þeirra hnökra, sem eru á rannsókn málsins og raktir eru hér að framan, þykir það mikill vafi leika á því að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi, sem honum er gefin að sök í ákæru, að ekki verði hjá því komist að sýkna hann af öllum kröfum ákæruvaldsins.

14 Þar sem ákærði hefur verið sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins verður einkaréttarkröfu brotaþola á hendur honum vísað frá dómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

15 Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 917.600 krónur.