581/2022

Útdráttur

X var ákærður fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í október 2015 veist með ofbeldi að þáverandi sambýliskonu sinni, A, hrint henni, slegið hana í andlit og ítrekað með beltissylgju og sparkað undan henni fótunum svo hún féll á hægri öxl og hlaut af áverka sem tilgreindir voru í ákæru. Landsréttur taldi sannað með trúverðugum framburði A, sem fékk stoð í gögnum málsins, að X hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök. Ekki var fallist á það með X að sök hans hefði verið fyrnd þegar ákæra í málinu var birt honum í mars 2022. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að X veittist ítrekað að A umrætt sinn og beitti belti við atlöguna og að A hefði hlotið talsverða áverka af atlögunni, meðal annars beinbrot, sbr. 1., 2. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá horfðu tengsl X og A til refsiþyngingar, sbr. 3. mgr. 70. gr. sömu laga. Var refsing X ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. september 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 2. janúar 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 17. ágúst 2022 í málinu nr. S- [...]/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og að fangelsisrefsing, verði hún dæmd, verði alfarið bundin skilorði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Í máli þessu er ákærða gefin að sök líkamsárás gegn brotaþola, A, 5. október 2015.

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi lagði brotaþoli fram kæru á hendur ákærða 27. maí 2020. Í dómnum segir að ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu um að hætta rannsókn málsins hafi verið kærð til ríkissaksóknara 3. mars 2021 en hið rétta er að kæran barst embættinu 18. febrúar það ár. Málsatvikum er að öðru leyti skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar reifaður framburður ákærða, brotaþola og annarra vitna í héraði.

5

Ákærði gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf ákærða var spiluð hljóð- og myndupptaka af framburði hans fyrir héraðsdómi. Hann sagði þá skýrslu sína sanna og rétta. Ákærði bar um ástand sitt er atvik máls gerðust að hann hefði vaknað „þunnur“ og ómögulegur, enda hefði áfengi enn verið í líkama hans eftir „djammið“. Ákærði kvaðst þrátt fyrir það hafa minni af atvikum og áréttaði framburð sinn frá því á fyrri stigum málsins um að hann hefði ekki borið ábyrgð á því að brotaþoli féll í gólfið. Um óhapp hefði verið að ræða.

6

Brotaþoli gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf brotaþola var spiluð hljóð- og myndupptaka af framburði hennar fyrir héraðsdómi. Brotaþoli staðfesti þá skýrslu sína og sagði minni sitt af atvikum gott. Þá staðfesti hún jafnframt að alla þá áverka sem hún hefði borið við skoðun á slysa- og bráðadeild Landspítalans 5. október 2015, og lýst væri í vottorði læknis, hefði hún hlotið í samskiptum við ákærða undir hádegi þann dag. Brotaþoli staðfesti enn fremur að við skoðunina hefðu verið teknar af henni ljósmyndir. Ummæli í SMS- skilaboðum sem brotaþoli sendi ákærða 6. október 2016, þess efnis að hún hefði hagað sér „eins og fukking fáviti“, sagði hún hafa falið í sér vísun til þess að hún hefði nokkru áður slitið sambandi þeirra með slíkum skilaboðum. Skilaboðin hefðu enga tilvísun haft til atvika máls þessa.

7

Við aðalmeðferð málsins voru einnig spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði vitnanna C og B sérfræðilæknis fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

8

Ákærða og brotaþola ber saman um að dag þann sem atvik máls gerðust hafi ákærði komið heim eftir að hafa verið fjarri heimilinu yfir helgi við drykkju. Ákærði hafi í kjölfar heimkomunnar lagst til svefns. Nokkru síðar, eftir að brotaþoli hafði lesið skilaboð í síma ákærða, hafi hún vakið hann og vænt hann um framhjáhald.

9

Ákærða og brotaþola ber ekki saman um hvað síðan gerðist. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi bar ákærði fyrir héraðsdómi að brotaþoli hafi ráðist að honum með barsmíðum og viljað hann út úr íbúðinni. Hann hafi forðað sér fram í stofu íbúðarinnar en þar hafi brotaþoli komið að honum og ýtt á bringu hans. Við það hafi brotaþoli sjálf runnið til og fallið í gólfið. Fyrir lögreglu lýsti ákærði þessu atviki svo að brotaþoli hefði verið að reyna að ýta honum eða toga í hann og hún þá dottið. Hvernig brotaþoli féll kvaðst ákærði ekki gera sér grein fyrir ogsagðist hann hvorki muna eftir fallinu né því hvort brotaþoli hefði meitt sig. Þá hefur ákærði borið að eftir þetta hafi hann ekki hugað að brotaþola heldur farið aftur inn í svefnherbergið og lagst til hvílu.10

Samkvæmt framansögðu neitar ákærði að hafa lagt hendur á brotaþola og veitt henni áverka. Hann hefur þvert á móti frá upphafi borið að það hafi verið brotaþoli sem réðst að honum. Þá bar ákærði fyrir héraðsdómi að hann hefði hlotið áverka af völdum brotaþola. Þegar ákærði gaf skýrslu í tvígang hjálögreglu undir rannsókn málsins gat hann aftur á móti ekki um það.

11

Brotaþoli hefur lýst málsatvikum með allt öðrum hætti en ákærði. Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli að við að lesa skilaboð í síma ákærða, þar sem hann hefði lýst kynlífi með annarri stúlku, hefði hún brjálast og beðið hann um að yfirgefa íbúðina. Ákærði hefði ekkert viljað hlusta á hana og haldið áfram að sofa. Brotaþoli hefði ekki gefið sig en ákærði þá hrint henni og síðan kýlt hana í andlitið þannig að vörin sprakk.

Brotaþoli kvaðst þrátt fyrir þetta hafa áréttað beiðni sína um að ákærði færi. Hann hefði þá tekið belti og slegið hana með beltissylgjunni í bak og bringu. Brotaþoli hefði verið í áfalli vegna þessarar framgöngu ákærða og yfirgefið svefnherbergið. Ákærði hefði komið fram á eftir henni og sparkað í fætur hennar. Við það hefði brotaþoli fallið í gólfið og lent á hægri öxlinni. Hún hefði legiðeftirgrátandien ákærði farið aftur inn að sofa. Í kjölfarið kvaðst brotaþoli hafa hringt í vinkonu sína, C, og fengið hana til þess að keyra sig á slysadeild þar sem hún hefði fundið að eitthvað mikið var að öxlinni. Á slysadeildinni hefði læknir skoðað hana og af henni verið teknar ljósmyndir. Síðar um daginn hefði hún sagt foreldrum sínum frá því sem gerðist.

12

Framburður brotaþola fær stoð í vottorði B, sérfræðilæknis á slysa- og bráðadeild Landspítala, en samkvæmt vottorðinu leitaði brotaþoli á deildina 5. október 2015, klukkan 12.42. Í vottorðinu er eftir brotaþola haft að kærasti hennar hafi ráðist að henniog hún hlotið högg bæði í andlit og á líkama. Þá hafi hann hent brotaþola í gólfið þannig að hún hafi lent á hægri öxl og höfuð hennar skollið í gólfið. Samkvæmt vottorðinu var brotaþoli í miklu uppnámi og áfalli og var beiðni því send á áfallateymi Landspítalans. Um áverka brotaþola segir í vottorðinu að hún hafi við skoðun verið með mar og bólgu rétt fyrir ofan hægra gagnauga í hársverði og grunnan skurð á neðri vör. Mikil eymsli, bólga og verkir hafi verið yfir hægri öxl, sem samsvaraði til hægra viðbeins, og yfirborðsmar aftan á öxlinni. Yfir herðablaði aftan á vinstri öxl hafi verið roða- og yfirborðsmarsvæði sem nánast hafi litið út eins og handar far. Neðarlega á baki vinstra megin hafi verið sjáanlegt yfirborðsmar og tvö hringlaga sár hafi verið neðarlega á kviði, hægra megin úti undir mjöðm. Skrapsár hafi verið á hægri úlnlið og talsvert mar og bólga yfir vinstri rist. Röntgenmynd af hægri öxl hafi sýnt þverbrot utarlega í hægra viðbeini. Í sama vottorði, undir kaflaheitinu „ Viðbót við vottorð 04.06.2021“, kemur fram að áverkar brotaþola hafi verið í fullu samræmi við lýsingu hennar á atvikum, svo sem nánar er rakið í vottorðinu.

13

B staðfesti vottorð sittfyrir héraðsdómi. Hann kvað brotaþola hafa skýrt komu sínaá slysadeild með því að hún hefði verið slegin í andlit og líkama sem endað hefði með því að hún hefði fallið í gólfið og lent á hægri öxl. Brotaþoli hefði verið með áverka hægra megin á höfði, sem talin hefði verið eftir fall á gólf, á hægri öxl, lófafar aftan á vinstri öxl, skrámur á hægri rist og öðrum úlnlið, áverka neðarlega á baki og grunnt sár á neðri vör. Aðspurður kvað læknirinn brotaþola hafa verið í talsverðu uppnámi.

Áverka þá sem lýst værií vottorðinu sagði hann hafa samræmst lýsingum brotaþola á atvikum. Aðspurður um tilurð brots á viðbeini svaraði læknirinn því meðal annars til að allt væri mögulegt en að mjög ólíklegt væri að einhver veitti sér áverka sem yllu viðbeinsbroti með því að henda sér í gólfið. Spurður um hvort mikið högg þyrfti til að viðbeinsbrotna svaraði hann því til aðfall af fullum líkamsþunga úr líkamshæð beint á öxl gæti valdið slíku broti.

14

Framlagðar ljósmyndir eru einnig framburði brotaþola til stuðnings en samkvæmt rannsóknargögnum lögreglu og að nokkru framburði B og brotaþola voru þær myndir teknar við skoðun brotaþola á slysadeild. Á myndunum sjást nokkuð greinilega þeir yfirborðsáverkar sem lýst er í vottorði læknisins.

15

Framburður brotaþola fær enn fremur stoð í vætti vinkonu hennar, C, sem bar fyrir héraðsdómi að hún hefði ekið brotaþola á slysadeild um hádegisbil umræddan dag.

Brotaþoli hefði þá greint henni frá því að ákærði hefði hrint henni. C tók fram að brotaþoli hefði annars lítið getað tjáð sig þar sem hún hefði fundið mikið til og átt erfitt með að hreyfa sig. Þá hefði hún verið útgrátin og í áfalli.

16

Að lokum fær framburður brotaþola nokkurn stuðning í vætti foreldra hennar, svo langt sem sá framburður nær. Þannig bar móðir brotaþola að þegar dóttir hennar hefði komið heim til foreldra sinna í kjölfar meðferðar á slysadeild hefði hún verið viðbeinsbrotin og með handlegg í fatla og með áverka á fæti og mögulega einnig á andliti. Brotaþoli hefði greint svo frá að ákærði hefði ráðist á hana, hrint henni og lamið. Vitnið kvað dóttur sína ekki hafa lýst atvikum í smáatriðum og tók fram að hún hefðiverið í miklu áfalli og grátið. Þá bar faðir brotaþola að hann hefði hitt hana eftir að hún kom af slysadeild. Brotaþoli hefði sagst hafa lent í útistöðum við ákærða og hann í kjölfarið beitt hana ofbeldi. Hún hefði verið blá og marin, með áverka á höndum og brjósti, viðbeinsbrotin og með annan handlegginn í fatla. Vitnið sagði dóttur sína hafa verið grátandi og í áfalli.

17

Samkvæmt framansögðu fær framburður brotaþola stuðning í vottorði læknis, ljósmyndum og framburði vitna. Framburður hennar hefur verið stöðugur og bar hún í öllum aðalatriðum með sama hætti um málsatvik fyrir lögreglu og fyrir dómi.

Fullyrðing ákærða um hið gagnstæða byggir annars vegar á því sem vitni hafa haft eftir brotaþola og hins vegar því sem ritað var niður eftir henni við skoðun á slysadeild. Málsvörn ákærða hvað þetta atriði varðar lýtur fyrst og síðast að lýsingum brotaþola á því hvernig það atvikaðist að hún viðbeinsbrotnaði. Við mat á þessu atriði verður hvorki litið fram hjá því sem vitni hafa borið um andlegt ástand brotaþola strax í kjölfar atvika né þeirra áhrifa sem af framburði vitnanna má ráða að það ástand hafi haft á lýsingar hennar á atvikum. Auk þess liggur fyrir að brotaþoli hefur frá upphafi borið að ákærði hafi veist að henni með margvíslegum hætti. Þegar allt þetta er virt verður ekki talið að það sem haft hefur verið eftir brotaþola samkvæmt framansögðu sé til þess fallið að draga úr gildi framburðar hennar, sem eins og fyrr var getið hefur verið stöðugur fyrir lögreglu og fyrir dómi.

18

Af hálfu ákærða hefur því einnig verið haldið fram að SMS- skilaboð sem brotaþoli sendi ákærða ári eftir að atvik máls gerðust séu til þess fallin að draga úr trúverðugleika framburðar hennar. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi gaf brotaþoli skýringar á þessum skilaboðum fyrir héraðsdómi og það gerði hún einnig í viðbótarskýrslu sinni fyrir Landsrétti. Hún hefur jafnframt gefið skýringar á þeim tíma sem leið frá því atvik máls gerðust og þar til hún lagði fram kæru á hendur ákærða hjá lögreglu. Verður að telja skýringar brotaþola trúverðugar og að þeim virtum þykir hvorki sá langi tími sem leið frá atvikum þar til brotaþoli lagði fram kæru né nefnd skilaboð vera til þess fallin að draga úr gildi framburðar hennar.

19

Gagnstætt því sem gildir um framburð brotaþola fær framburður ákærða hvorki stoð í framlögðum gögnum né framburði vitna. Þá liggur fyrir, meðal annars með framburði ákærða sjálfs, að ákærði hafði verið að skemmta sér dagana áður en atvik máls gerðust og hafði samkvæmt því sem hann bar fyrir Landsrétti vaknað „þunnur“ og ómögulegur umræddan morgunn. Má ráða af fyrri skýrslu ákærða fyrir lögreglu að þetta ástand hans hafi, í það minnsta að einhverju leyti, haft áhrif á minni hans af atvikum. Við mat á trúverðugleika framburðar ákærða verður einnig að líta til þess að af framburði hans og brotaþola verður ráðið að hann hafi lagst aftur til svefns í kjölfar þess að brotaþoli féll í gólfið, án þess að kanna ástand hennar. Þá hefur ákærði engar skýringar getað gefið á áverkum sem brotaþoli var sannanlega með við skoðun á slysadeild skömmu síðar og ekki samræmast lýsingu á ákærða á atvikum.

20

Þegar allt framangreint er virt þykir sannað með trúverðugum framburði brotaþola og því sem honum er til stuðnings samkvæmt áðursögðu, gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir, veist með ofbeldi að brotaþola, hrint henni, slegið hana í andlit og ítrekað með beltissylgju og sparkað undan henni fótunum með þeim afleiðingum sem lýst er í ákæru. Vegna viðbeinsbrotsins verður atlaga ákærða í heild heimfærð til 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, svo sem gert er í ákæru.

21

Ákærði reisir sýknukröfu sína jafnframt á því að brot hans sé fyrnt. Vísar hann til þeirra orða 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga að rannsókn samkvæmt 4. mgr. sömu greinar rjúfi ekki fyrningarfrest ef rannsóknari hætti rannsókninni. Ákærði bendir á að það hafi rannsóknari gert 3. febrúar 2021. Samkvæmt fortakslausu orðalagi ákvæðisins verði ekki annað lagt til grundvallar en að rannsókn lögreglu gegn ákærða, sem hafi hafist með skýrslutöku af honum 24. júní 2020, hafi verið hætt þann dag og rannsóknin geti því ekki talist hafa rofið fyrningarfrest.

22

Á kvæði 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga var breytt með lögum nr. 63/1998. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpi að breytingalögunum sagði um ákvæðið að lagt væri til að rannsókn ryfi ekki fyrningarfrest ef rannsóknari hætti henni. Tekið var sérstaklega fram að átt væri við að rannsóknari hætti rannsókn málsins endanlega og vísað til 76. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

23

Fyrir liggur að rannsóknari hætti rannsókn í því tilviki sem hér um ræðir með vísan til 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008. Í 5. mgr. sömu greinar er vísað til þess að kærandi geti kært slíka ákvörðun rannsóknara til ríkissaksóknara innan mánaðar frá því honum er tilkynnt um hana, sbr. 6. mgr. greinarinnar. Þegar 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga var breytt með lögum nr. 63/1998 giltu um meðferð sakamála lög nr. 19/1991 og samkvæmt framansögðu var vísað til 76. gr. laganna í skýringum með því frumvarpi sem varð að lögunum. Í 2. mgr. greinarinnar var mælt fyrir um að væri kæru vísað frá eða rannsókn hætt samkvæmt 1. mgr. væri lögreglu skylt að tilkynna það kæranda, hefði hann hagsmuna að gæta. Skyldi kæranda bent á að hann gæti borið synjun um rannsókn undir ríkissaksóknara sem tæki „fullnaðarákvörðun“ um hvort rannsókn skyldi fara fram eða ekki.

24

Skýra verður 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga með hliðsjón af 4. til 6. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008, tilvitnuðum ummælum í greinargerð með lögum nr. 63/1998 og 2. mgr. 76. gr. laga nr. 19/1991, sem samkvæmt áðursögðu var í gildi þegar umrædd breyting á 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga var gerð. Samkvæmt því verður ákvæðið skýrt svo að ákvörðun rannsóknara um að hætta rannsókn máls verði að vera endanleg svo rannsóknin teljist ekki hafa rofið fyrningarfrest brots. Fyrir liggur að ákvörðun rannsóknara 3. febrúar 2021 um að hætta rannsókn málsins var felld úr gildi af ríkissaksóknara 14. maí sama ár og var því ekki endanleg. Þá leiðir af reglum stjórnsýsluréttar að hin ógilta ákvörðun gat ekki að lögum haft þau réttaráhrif sem henni var ætlað. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms telst brot ákærða ekki hafa verið fyrnt þegar ákæra lögreglustjóra var löglega birt honum 15. mars 2022. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem hann hefur orðið sannur að samkvæmt framansögðu og varðar við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

25

Ákærði gekkst undir viðurlagaákvörðun fyrir dómi 4. nóvember 2015 vegna fíkniefnalagabrots. Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir í máli þessu var fyrr framið og verður refsing hans því ákveðin eftir fyrirmælum 78. gr. almennra hegningarlaga.

Við ákvörðun refsingar er sérstaklega til þess að líta að ákærði veittist ítrekað að brotaþola umrætt sinn og þá beitti hann belti við atlöguna. Hlaut brotaþoli talsverða áverka af atlögunni, meðal annars beinbrot. Verður til alls þessa litið við ákvörðun refsingar, sbr. 1., 2. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá horfa tengsl ákærða og brotaþola til refsiþyngingar, sbr. 3. mgr. 70. gr. sömu laga, en þau voru sambúðarfólk er atvik máls gerðust. Samkvæmt öllu þessu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fjögurra mánaða fangelsi. Eftir atvikum, sér í lagi í ljósi þess langa tíma sem liðinn er frá því ákærði framdi brot sitt, þykir mega fresta fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

26

Eftir úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað í héraði, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans eins og þau voru þar ákveðin, 837.000 krónur, og kostnaður við öflun læknisvottorðs, 48.180 krónur, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008.

27

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í fjóra mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 885.180 krónur í sakarkostnað í héraði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 722.799 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 693.036 krónur.