699/2019

Útdráttur

S og fyrrum eiginmaður hennar, V, tóku með skuldskeytingu árið 2007 yfir greiðsluskyldu á láni samkvæmt veðskuldabréfi sem gefið var út til L hf. árið 2005 og tryggt með veði í fasteign sem S og V festu kaup á árið 2007. Árið 2012 gerðu þau samning um sértæka skuldaaðlögun þar sem vikið var frá skilmálum bréfsins um fjárhæð afborgana fram til 15. desember 2015, en eftir það skyldu greiðslur vera samkvæmt bréfinu. Hinn 4. júní 2015 var veðskuldabréfið áritað af L hf. um að vera að fullu greitt og var því aflýst af fasteigninni fjórum dögum síðar. V lést 16. desember það ár en hann og S höfðu slitið samvistum skömmu eftir að samningurinn um skuldaaðlögun tók gildi. L hf. taldi að áritunin og aflýsingin hefðu átt sér stað fyrir mistök og höfðaði mál til heimtu eftirstöðva bréfsins og staðfestingar á kyrrsetningargerð í 50% eignarhlut S í fasteigninni. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að fyrir lægi að S hefði hvorki fyrr né síðar greitt upp skuldina. Miðað við gögn málsins væri heldur ekki fallist á að S hefði haft ástæðu til að ætla að V hafi verið búinn að greiða skuldina að fullu í júní 2015. Þar sem engum öðrum mögulegum greiðanda væri til að dreifa hefði S mátt gera sér grein fyrir því að áritun á skuldabréfið um greiðslu þess hefði átt sér stað fyrir mistök og væri því ekki skuldbindandi fyrir L hf., sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Af þessum sökum hvíldi enn sú skylda á S að endurgreiða lánið. Var héraðsdómur því staðfestur um skyldu S þess efnis og um staðfestingu kyrrsetningargerðarinnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 21. október 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 24. september 2019 í málinu nr. E1185/2018.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en því að hann krefst dráttarvaxta frá 15. febrúar 2016 til greiðsludags eins og í héraðsdómsstefnu. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Stefndi hefur ekki fyrir sitt leyti áfrýjað héraðsdómi til að fá breytt niðurstöðu hans um dráttarvexti. Krafa hans þar að lútandi kemur því ekki til frekari álita fyrir Landsrétti.

5 Málavöxtum og röksemdum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Aðila greinir á um hvort greiðsluskylda hvíli á áfrýjanda á láni samkvæmt veðskuldabréfi 19. maí 2005 sem hún ásamt þáverandi eiginmanni sínum tók yfir með skuldskeytingu 4. september 2007. Stefndi telur að áfrýjandi eigi að greiða eftirstöðvar skuldarinnar enda þótt veðskuldabréfið hafi verið áritað um að skuldin væri að fullu greidd og að bréfinu hafi í kjölfarið verið aflýst af fasteign áfrýjanda. Því til stuðnings vísar stefndi til þess að áritunin sé ekki skuldbindandi þar sem hún hafi verið gerð fyrir mistök sem áfrýjanda hafi verið kunnugt um eða mátt vita af, sbr. 32. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þessu hafnar áfrýjandi enda geti hún ekki útilokað að eiginmaður hennar fyrrverandi, sem nú er látinn, hafi greitt skuldina. Auk þess skírskotar hún til þess að ekki sé vitað hvar frumrit skuldabréfsins sé niðurkomið. Því geti henni ekki verið skylt að standa skil á greiðslu skuldarinnar þar sem grandlaus framsalshafi geti byggt rétt á skuldabréfinu þótt hún inni greiðsluna af hendi.

6 Í málinu liggur fyrir ljósrit af framangreindu skuldabréfi. Ofarlega til hægri á skjalinu segir „FRUMRIT“. Skjalið er áritað um að skuldin sé að fullu greidd og að bréfið hafi verið afhent sýslumanni til aflýsingar 4. júní 2015. Það er stimplað af sýslumanni um að bréfinu hafi 8. sama mánaðar verið aflýst af hinni veðsettu fasteign. Á skjalinu er enn fremur staðfesting sýslumanns um að það sé rétt ljósrit af aflýstu skjali. Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 skal við aflýsingu á þinglýstu skjali rita á frumrit þess vottorð um að því sé aflýst og geta þess hvenær aflýsing fór fram. Því næst skuli skila aðila sínu eintaki. Í þessu ljósi verður að leggja til grundvallar að frumrit veðskuldabréfsins 19. maí 2005, en ekki ljósrit þess, hafi verið áritað um að skuldin væri að fullu greidd. Samkvæmt því getur frumritið með þeirri áritun ekki haft gildi sem skuldabréf. Ekki er því hald í málsvörn áfrýjanda sem á því er reist.

7 Framangreind áritun á frumrit skuldabréfsins felur í sér fyrirvaralausa kvittun fyrir greiðslu á skuldinni. Stefndi byggir á því að með henni hafi augljós mistök verið gerð af hálfu lánaumsjónar bankans þar sem eftirstöðvar bréfsins, sem nemi dómkröfum hans, séu sannarlega ógreiddar. Þá hafi áfrýjandi gert sér fulla grein fyrir því að mistök hefðu orðið. Skilyrðum 32. gr. laga nr. 7/1936 sé því fullnægt og áritunin ekki skuldbindandi.

8 Eins og rakið er í héraðsdómi undirrituðu áfrýjandi og þáverandi eiginmaður hennar samning við stefnda um sértæka skuldaaðlögun 27. desember 2012 og var gildistími samningsins þrjú ár. Í honum var eftirstöðvum skuldabréfsins að fjárhæð 21.476.130 krónur skipt í tvo hluta. Annar hlutinn nam 20.500.000 krónum og skyldu áfrýjandi og þáverandi eiginmaður hennar greiða mánaðarlega 92.129 krónur af honum. Eftir lok gildistíma samningsins munu þau hafa átt að greiða framangreindan hluta skuldarinnar í samræmi við skilmála skuldabréfsins. Síðari hluti skuldarinnar var að fjárhæð 976.130 krónur. Mánaðarlegar greiðslur af honum á samningstímanum skyldu vera 15.220 krónur. Átti að afskrifa eftirstöðvar síðari hluta skuldarinnar, 428.196 krónur, við lok samningstímans. Stefndi var umsjónaraðili hinnar sértæku skuldaaðlögunar og tók að sér greiðslumiðlun.

9 Hin umdeilda áritun á skuldabréfið fór fram á gildistíma framangreindrar skuldaaðlögunar. Af greiðsluyfirliti sem stefndi hefur lagt fram verður ekki séð að greitt hafi verið inn á skuldina annað en það sem samningur um hina sértæku skuldaaðlögun mælti fyrir um. Ber yfirlitið ekki annað með sér en að skuldin hafi verið að stórum hluta ógreidd við lok skuldaaðlögunarinnar í desember 2015. Ágreiningslaust er að áfrýjandi greiddi eina afborgun af láninu eftir það, í janúar 2016. Hún greindi jafnframt frá því fyrir dómi að hún hefði verið kölluð á fund í bankanum í byrjun árs 2016 en þar hefði henni verið tjáð að „lánið væri týnt“. Eftir það virðist ekkert hafa verið greitt inn á skuldina. Staða hennar nam þá ríflega 20 milljónum króna.

10 Áfrýjandi og fyrrverandi eiginmaður hennar munu hafa slitið samvistum skömmu eftir að samningur um skuldaaðlögun tók gildi. Í skýrslu áfrýjanda í héraði kvaðst hún hafa samið við hann um að hún fengi að búa í íbúð þeirra gegn því að hún tæki að sér að greiða í samræmi við samning um skuldaaðlögun. Samningar þeirra í milli hafa ekki verið lagðir fram í málinu. Í tölvupósti þáverandi lögmanns áfrýjanda til starfsmanns stefnda í júní 2016 er þó vikið að skilnaðarsamningi þeirra. Þar segir að þau hafi gengið frá slíkum samningi örfáum dögum áður en fyrrverandi eiginmaður hennar lést í desember 2015. Samkvæmt samningnum hafi áfrýjandi átt að inna af hendi ákveðnar greiðslur til hans vegna yfirtöku hennar á íbúðinni. Þar segir enn fremur að fyrrverandi eiginmaður áfrýjanda hafi sett það skilyrði að hann „myndi losna undan láninu“. Kæmi hann til með að afsala áfrýjanda sínum hlut í íbúðinni þegar það lægi fyrir og greiðslur í samræmi við skilnaðarsamning þeirra hefðu borist honum.

11 Fyrir liggur að áfrýjandi hefur hvorki fyrr né síðar greitt upp skuldina. Miðað við framangreind gögn verður heldur ekki fallist á að hún hafi haft ástæðu til að ætla að fyrrverandi eiginmaður hennar, sem hugðist afsala henni sínum hluta íbúðarinnar gegn því að hann losnaði undan skuldbindingum sínum samkvæmt skuldabréfinu, hafi verið búinn að greiða skuldina að fullu í júní 2015. Þar sem engum öðrum mögulegum greiðanda er til að dreifa mátti áfrýjandi gera sér grein fyrir því að áritun á skuldabréfið um greiðslu þess hefði átt sér stað fyrir mistök. Áritunin er því ekki skuldbindandi fyrir stefnda, sbr. 1. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936. Af þessum sökum hvílir enn sú skylda á áfrýjanda að endurgreiða lánið en ekki verður séð að ágreiningur sé um fjárhæð eftirstöðvanna. Hinn áfrýjaði dómur skal því vera óraskaður að því leyti. Þá ber að fallast á niðurstöðu héraðsdóms um staðfestingu kyrrsetningargerðar.

12 Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður milli aðila í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.