789/2019

Útdráttur

H var sakfelld fyrir brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa falsað undirritun A á eyðublað til tilkynningar um eigendaskipti á hesti hans og afhent eyðublaðið C og þannig með blekkingum komið því til leiðar að D var skráð sem eigandi hestsins hjá Bændasamtökum Íslands. Í dómi Landsréttar kom fram að H hefði viðurkennt að hafa skrifað nafn A á eyðublaðið, án þess að afla heimildar frá honum, en borið fyrir sig að hún hefði verið í góðri trú um að viðskiptin með hestinn færu fram með samþykki og í umboði A. Þótt H hefði talið að E, sem óskaði atbeina hennar til þess að koma á samningi um sölu hestsins, hefði fulla heimild A til þess að selja hestinn hefði það ekki gefið henni réttmæta ástæðu til að ætla að hún hefði heimild A til að skrifa nafn hans undir tilkynningu um eigendaskipti á hestinum. H hefði verið kunnugt um þýðingu tilkynningarinnar fyrir lyktir viðskiptanna að því er skráningu á eignarhaldi hestsins varðaði. Tilkynningin hefði verið fölsuð þar sem skjalið stafaði ekki frá A eins og það bar með sér. Með því að rita nafn A undir tilkynninguna hefði H beitt blekkingum í lögskiptum er lutu að skráningu á eignarhaldi hestsins. Var refsing hennar ákveðin fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. nóvember 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 8. nóvember 2019 í málinu nr. S[…]/2019.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu og refsingu hennar. 3 Ákærða krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir ákæru og málsatvikum. Eins og þar segir er ákærðu gefið að sök að hafa laugardaginn 7. október 2017 falsað undirritun A á tilkynningu um eigendaskipti á hestinum B frá […] og afhent hana C. Fyrir liggur að A var eigandi hestsins þegar þetta átti sér stað. Í ákæru er lagt til grundvallar að ákærða hafi með þessari háttsemi komið því til leiðar með blekkingum að dóttir C, D, varð skráð sem eigandi hestsins hjá Bændasamtökum Íslands. Háttsemin er í ákæru talin varða við 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

5 Í héraðsdómi er vikið að framburði ákærðu og vitna fyrir dómi að því marki sem talið var að þörf krefði til að leysa úr málinu. Í framburði ákærðu í héraði lýsti hún aðdraganda þess að maður að nafni E, sem þá var með hestinn B í sinni umsjá, hefði beðið hana um að aðstoða hann við að selja hestinn. Lýsti hún því að E hefði upphaflega sagt við hana að hann hefði fengið hestinn upp í útlagðan kostnað við tamningu og uppihald á öðrum hrossum. Hún hafi samþykkt að reyna að selja hestinn og verið með hann hjá sér þegar kaupendurnir, C og F, gerðu tilboð í hann. Kvaðst ákærða þá hafa haft samband við E sem hefði samþykkt tilboðið. Þegar ákærða hefði flett hestinum upp í gagnaskrá um eignarhald á hestum hefði hún séð að E var ekki skráður eigandi hestsins heldur A. Lýsti hún því að hún hefði þá beðið E um að færa hestinn yfir á sitt nafn en hann sagt að það væri erfitt þar sem eigandinn væri eldri maður sem byggi í […] og að engin leið væri til að fá hann til þess að breyta skráningunni. Hann væri aftur á móti með leyfi frá eigandanum til þess að færa hestinn yfir á sitt nafn. Í staðinn fyrir að gera það hefði E talið hentugast að færa hestinn beint yfir á nafn nýs eiganda. Lýsti ákærða því að E hefði ráðlagt henni að fylla út eyðublaðið um eigendaskiptin og breyta skriftinni þegar hún skrifaði nafn A til að koma í veg fyrir „vesen“ þegar tekið yrði við yfirlýsingunni „í Bændahöllinni“. Það hafi hún gert enda treyst því að A hefði veitt E leyfi til að selja hestinn. Hún kvaðst því næst hafa afhent kaupendum eyðublaðið. Kaupverðið hefði síðan verið greitt í reiðufé sem E hefði fengið í hendur skömmu síðar. Hefði E skilið 10% af söluandvirði hestsins eftir í þóknun til hennar.

6 Framburður ákærðu í héraði var spilaður í hljóði og mynd við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Ákærða gaf því næst skýrslu fyrir réttinum. Þar lýsti hún aðdraganda sölunnar nánar og áréttaði í því sambandi að E hefði beðið hana um að finna kaupanda og að ganga frá sölu á hestinum. Þá greindi hún frá því að kaupendur hestsins hefðu vitað að A væri skráður eigandi og að hún myndi ganga frá eyðublaðinu. Nánar spurð út í þau samskipti kvað hún kaupendurna hafa vitað að hún myndi skrifa nafn A á eyðublaðið enda hefði hún sagt þeim að það myndi hún gera. Þegar hún var spurð hvernig hún hefði látið þá vita af því kvaðst hún hafa gert það með því að segja þeim að hún myndi fylla út í eyðublaðið og „skrifa fyrir A“. 7 Í héraðsdómi er stuttlega vikið að framburði E í héraði. Sú skýrsla var spiluð í hljóði og mynd við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Af framburði hans fyrir dómi verður ráðið að hann hafi talið sig hafa haft fulla heimild eigandans, A, til þess að selja hestinn. Staðfesti E að hesturinn hefði verið í sölu hjá ákærðu með hans heimild. Spurður að því hvort ákærða hefði haft fullt umboð og verið í góðri trú um að hún mætti selja hestinn fyrir hans hönd játaði hann því. Enn fremur staðfesti E að ákærða hefði verið í sambandi við hann um kaupverðið og að hann hefði samþykkt það. Kvað hann umsamið kaupverð hafa verið hærra en það sem A hefði viljað fá fyrir hestinn og því hefði hann ekki talið ástæðu til að bera það undir hann. Á hinn bóginn kvaðst E hafa sagt ákærðu að ekki væri unnt að ganga frá eigendaskiptum fyrr en A kæmi til landsins. Hann þyrfti að sjá um þau. Hafnaði hann því að hafa ráðlagt ákærðu að skrifa nafn A undir yfirlýsingu um eigendaskipti á hestinum.

8 A gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Um efni hennar er vísað til hins áfrýjaða dóms. Þá gáfu F og C skýrslu fyrir héraðsdómi. Í framburði F kom meðal annars fram að ákærða hefði hringt í sig eftir að lögreglurannsókn hófst á málinu og greint honum frá því að hún hefði verið fengin til að „skrifa undir þetta plagg“. Lýsti vitnið því enn fremur að í sama símtali hefði ákærða greint frá því að milliliður, sem ætla verður að sé E, hefði sagt við hana að erfitt væri að fá eiganda hestsins til að skrifa undir yfirlýsinguna, „þetta væri bara formsatriði“ og „hvort hún gæti ekki bara kvittað undir nafnið á þessum eiganda“. Í framburði hans kom aftur á móti fram að þegar þau fengu yfirlýsinguna í hendur hefðu þau treyst því að þáverandi eigandi hestsins hefði skrifað undir skjalið.

Niðurstaða

9 Í málinu er ákærða borin sökum um að hafa brotið gegn 155. gr. almennra hegningarlaga með þeirri háttsemi sem lýst er í ákæru. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að hver sem notar falsað skjal til þess að blekkja með því í lögskiptum skuli sæta fangelsi allt að átta árum. Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaðurinn ekki saknæmur nema hann hafi verið unninn af ásetningi.

10 Ákæruvaldið hefur lagt fram í málinu eyðublað sem ber yfirskriftina „Tilkynning um eigendaskipti á grunnskráðu eða örmerktu hrossi“. Skjalið er dagsett 7. október 2017 og ber með sér að hafa verið lagt fram útfyllt hjá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins. Samkvæmt stimpli á skjalinu mun efni þess hafa verið skráð 12. sama mánaðar í Worldfeng sem er rafræn gagnaskrá um íslenska hesta. Í reit á tilkynningunni, þar sem ætlast er til að fyrri eigandi skrifi nafnið sitt eigin hendi, er að finna undirskrift A. Ákærða hefur viðurkennt að hafa skrifað nafn A í viðkomandi reit á eyðublaðið án þess að bera það undir hann hvort hún hefði heimild til þess. Í öllum meginatriðum eru varnir hennar á því reistar að hún hafi ekki blekkt neinn af ásetningi í viðskiptum með hestinn og að hún hafi verið í góðri trú um að þau færu fram með samþykki og í umboði eiganda. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var af hálfu ákærðu meðal annars vísað til þess að ráða megi af framburði kaupenda hestsins að þau hafi gert sér grein fyrir því að ákærða hefði skrifaði nafn A á tilkynninguna. Því hefði engum blekkingum verið beitt.

11 Skýrsla E fyrir dómi, og að nokkru leyti einnig framburður F og C, styður þá ályktun að ákærða hafi talið að E hefði fulla heimild A til þess að selja hestinn og að í skjóli þess gæti E óskað atbeina hennar til að koma á samningi þess efnis. Það gat aftur á móti ekki veitt henni réttmæta ástæðu til að ætla að hún hefði heimild A til að skrifa nafn hans undir tilkynningu um eigendaskipti á hestinum hvað sem ætla má um ráðleggingar E í því efni. Tilkynningin var fölsuð þar sem skjalið stafaði ekki frá fyrrum eiganda hestsins eins og það bar með sér. Þá verður framburður ákærðu ekki skilin á annan veg en að henni hafi verið kunnugt um þýðingu tilkynningarinnar fyrir lyktir viðskipta með hestinn og að afhending hennar yrði til þess að nýr eigandi yrði skráður í framangreindri skrá yfir íslenska hesta.

12 Með því að afhenda C tilkynninguna verður samkvæmt því sem að framan er rakið að leggja til grundvallar að ákærða hafi af ásetningi notað hið falsaða skjal til að koma því til leiðar að dóttir C, D, yrði skráð sem eigandi hestsins í skránni, eins og lýst er í ákæru. Með því notaði hún falsað skjal til að blekkja með í lögskiptum þannig að varði við 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Í því sambandi skiptir ekki máli hvort kaupendur hestsins hafi vitað þegar hún afhenti skjalið að hún ritaði nafn A á það, sem er þó ósannað og verður ekki ráðið af framburði þeirra fyrir dómi, enda blekkingum beitt í lögskiptum er lutu samkvæmt ákæru að skráningu á eignarhaldi hestsins en ekki sölu hans. Með þessum röksemdum ber að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærðu.

13 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms ber að staðfesta niðurstöðu hans um refsingu ákærðu og að hún skuli skilorðsbundin eins og þar er ákveðið.

14 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærða, H-kvk-nf B-kvk-nf H-kvk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 612.238 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 589.000 krónur.