14/2022

Útdráttur

X var sakfelldur í héraði samkvæmt tveimur ákæruliðum, samkvæmt 1. ákærulið fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hótað A lífláti og samkvæmt 2. ákærulið fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. sömu laga með því að hafa slegið í og snúið upp á hægri hönd B, með nánar tilgreindum afleiðingum. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu viðbótarskýrslur ákærði og B, auk þess sem horft var á upptökur af skýrslutökum í héraði af ákærða, A, B og fjögurra vitna. Í dómi Landsréttar voru rakin saknæmisskilyrði hótunar samkvæmt 233. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Fram kom að hótun sé aðeins refsiverð samkvæmt ákvæðinu sé ljóst að sá sem hana hefur í frammi hóti því að grípa til verknaðar sem muni hafa þær afleiðingar í för með sér sem þar eru greindar og að hótunin sé til þess fallin að vekja upp ótta hjá þeim sem hún beinist að um slíkar afleiðingar. Af 18. gr. almennra hegningaraga leiði að ákærði verði ekki sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. laganna nema sönnun liggi fyrir um ásetning hans til allra efnisþátta brotsins. Ekki var talið að ákæruvaldinu hefði tekist sönnun, svo hafið væri yfir skynsamlegan vafa, um að hótunin hefði verði til þess fallin að vekja upp ótta hjá brotaþolanum um afleiðingar sem hótunin náði til. Það yrði hvorki ráðið af gögnum málsins né hefði hún hlutrænt séð, að teknu tilliti til atvika málsins, verið til þess fallin. Var X því sýknaður af sakargiftum samkvæmt 1. ákærulið. Að því er varðaði 2. ákærulið var hvorki talið að framburður B fengi stoð í framburði vitna né gögnum málsins þannig að nægði gegn eindreginni sakarneitun X. Þá væri til þess að líta að misræmi var í framburði B fyrir Landsrétti og skýrslu hennar hjá lögreglu og hann talinn ótrúverðugur. Að teknu tilliti til 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar þótti ekki fært að leggja frásögn B til grundvallar niðurstöðu málsins. Ekki var talið að ákæruvaldið hefði axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir samkvæmt 109. gr. laga nr. 88/2008. Var ákærði því sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu og einkaréttarkröfum A og B vísað frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 4. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 24. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 12. október 2021 í máli nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara refsimildunar. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum brotaþola verði vísað frá dómi en til vara sýknu af þeim en að því frágengnu að bætur verði lækkaðar.

4

Brotaþolar, A og B, hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti og verður því litið svo á að þau krefjist þess að ákvæði héraðsdóms um kröfur þeirra verði staðfest, sbr. 1. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu skýrslu ákærði og brotaþolinn B. Þá voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði ákærða, brotaþolanna A og B og vitnanna E, G, H og I fyrir héraðsdómi og hljóð- og myndupptaka af hluta atvika samkvæmt 1. ákærulið.

Niðurstaða

6

Með ákæru 28. desember 2020 var ákærða gefið að sök samkvæmt 1. ákærulið að hafa aðfaranótt sunnudagsins 9. febrúar 2019 veist að brotaþolanum A, tekið í peysu hans og rifið í hana, hótað honum lífláti og slegið hann í höfuðið í tvígang með þeim afleiðingum að hann hlaut höfuðverk, verk í vinstra auga og eyra. Í 2. ákærulið var ákærða gefið að sök að hafa á sama stað og degi veist að brotaþolanum B, slegið í hægri hönd hennar og snúið upp á höndina með þeim afleiðingum að hún hlaut áverka á hægri hendi sem nánar er lýst í ákæru.

7

Er háttsemi ákærða samkvæmt 1. ákærulið talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en samkvæmt 2. ákærulið við 1. mgr. 217. gr. sömu laga.

8

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga samkvæmt 1. ákærulið en sýknaður af broti gegn 1. mgr. 217. gr. sömu laga. Þá var hann sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök samkvæmt 2. ákærulið. Ákæruvaldið unir niðurstöðu héraðsdóms um sýknu ákærða af broti gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga samkvæmt 1. ákærulið.

1. ákæruliður

9

Brotaþolinn A var [...]á [...] í samkomuhúsi þar sem málsatvik áttu sé stað. Um aðdraganda þeirra átaka sem komu upp milli hans og ákærða segir í skýrslu hans hjálögreglu 14. febrúar 2020 að hann hafi „æst sig aðeins“ og sagt við ákærða, þegar hann neitaði að yfirgefa húsið, að annað hvort færi hann út eða hann myndi hjálpa honum út. Viðbrögð ákærða við þessum æsingi hafi verið að spyrja brotaþola hvort hann vildi slást en því hafi brotaþoli neitað. Ákærði hefði þá tekið í peysuna hans með báðum höndum og rifið í hana með þeim afleiðingum að hún rifnaði. Hann hafi svo ítrekað sagt við brotaþola á ensku:,, ég drep þig, ég drep þig.“ Ákærði hafi svo lyft upp hendinni eins og hann ætlaði að slá brotaþola og þá hafi hann tekið ákærða „niður í gólfið“. Bar brotaþoli með sama hætti í öllum meginatriðum í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi.

10

Ákærði skýrði svo frá málsatvikum fyrir héraðsdómi að brotaþolinn A hafi verið æstur og dónalegur við gesti í lok [...] og sagt þeim að hunskast út úr húsinu. Ákærði hefði enga ástæðu haft til að hanga í samkomuhúsinu en hann og kona hans hefðu verið að bíða eftir bíl til heimferðar. Brotaþoli hafi þrifið í ákærða og ætlað að ýta honum yfir þröskuldinn en ákærði hefði tekið á móti. Þeir hafi svo báðir farið niður stiga standandi og haldið hvor í annan og þá hafi ákærði fengið högg frá brotaþola á augabrúnina.

Eftir það hafi þeir farið í sundur og ákærði hafi þreifað á augabrúninni, reiðst og ætlað að „hlaupa af stað í hann“ en fallið á grúfu, enda á sléttbotna skóm. Þá hafi brotaþoli ráðist á ákærða. Kona ákærða hafi reynt að draga brotaþola ofan af ákærða og á myndupptöku megi sjá að þeir séu að standa upp. Spurður um líflátshótanir á ensku og hvort ákærði þekkti rödd sína svaraði hann „já, ég sé þetta náttúrulega og heyri.“

Kvaðst ákærði svo sem ekki muna hvað hann hefði sagt. Hann hafi verið reiður og brotaþoli tekið hann hálstaki en hann hafi ekki lagt það á minnið sem hann sagði.

Ummæli hans hafi frekar verið blótsyrði sem hann lét sér um munn fara, enda mjög reiður eftir að hafa verið sleginn og á hann ráðist liggjandi. Hefðu orð hans í þessu samhengi verið merkingarlaus.

11

Í viðbótarskýrslu ákærða fyrir Landsrétti kom fram að hann vildi engu bæta við það sem fram kom í skýrslu hans fyrir héraðsdómi. Sagði hann brotaþolann A hafa byrjað átökin með því að slá hann og að hann hafi orðið mjög reiður. Hafi þeir verið að takast á í tröppunum fyrir utan húsið er brotaþoli sló hann. Gaf hann lítið fyrir þau ummæli brotaþolans sem fram koma í myndupptöku þar sem hann segist ekki hafa viljað slást við ákærða. Í því sambandi vísaði hann til þess að brotaþolinn hefði tekið sig hálstaki og átt í átökum við hann eins og sjáist af myndupptökunni. Í myndupptökunni kom jafnframt fram að ákærði kallaði til brotaþolans á ensku að hann myndi drepa hann.

Sagðist hann ekki hafa tekið eftir því að brotaþolinn hafi tekið þeim alvarlega eða óttast þau sérstaklega.

12

Hótun samkvæmt 233. gr. almennra hegningarlaga er því aðeins refsiverð að ljóst sé að sá sem hana hefur í frammi hóti því að gripið verði til verknaðar sem muni hafa þær afleiðingar í för með sér sem þar eru greindar og hótunin sé til þess fallin að vekja upp ótta hjá þeim sem hún beinist að um slíkar afleiðingar, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 26. mars 2013 í máli nr. 698/2012 og 15. nóvember 2012 í máli nr.

118/2012 og dóm Landsréttar 17. mars 2020 í máli nr. 682/2019. Af 18. gr. almennra hegningarlaga leiðir að ákærði verður ekki sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga nema fyrir liggi sönnun um ásetning hans til allra efnisþátta brotsins.

Af þessu leiðir að ákæruvaldið þarf meðal annars að sanna, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að hótunin hafi verið til þess fallin að vekja upp ótta hjá brotaþolanum um þær afleiðingar sem hótunin náði til. Séu fyrrgreind atvik virt í heild sinni verður ekki talið að slík sönnun liggi fyrir. Verður hvorki ráðið af gögnum málsins að hótunin hafi í reynd vakið upp slíkan ótta hjá brotaþolanum né að hún hafi hlutrænt séð, að teknu tilliti til atvika málsins, verið til þess fallin. Verður ákærði því sýknaður af þessum sakargiftum.

2. ákæruliður

13

Ákærða er samkvæmt 2. ákærulið gefin að sök líkamsárás með að hafa slegið í hægri hendi brotaþolans B og snúið upp á þá hönd með þeim afleiðingum að hún hlaut ,, slæma tognun frá úlnlið upp í olnboga hægri handar, tognun á þumalfingri hægri handar, [og] bólgu og eymsli fram í nögl þumalfingurs hægri handar“.

14

Fyrir héraðsdómi lýsti ákærði atvikum með þeim hætti að hann hefði heyrt brotaþolann B kenna sér um átökin við brotaþolann A og meðal annars segja að ákærði væri,, alltaf til vandræða“. Hafi hann orðið mjög reiður vegna þessa og hafi í kjölfarið komið upp „orðaskak“ á milli þeirra við barinn í samkomuhúsinu. Hafi hann þá rekið sig í flösku sem var á barbrúninni. Spurður sagðist hann ekki bera ábyrgð á þeim áverkum brotaþolans sem lýst er í ákæru og neitaði að hafa tekið í hönd hennar og snúið upp á hana. Hann sagðist hins vegar „á einum tímapunkti“ hafa ýtt brotaþola með tveimur fingrum til að leggja áherslu á orð sín og hugsanlegt sé að hún hafi meitt sig á þumli á innréttingu sem hún hafi þá hugsanlega bakkað á. Í viðbótarskýrslu ákærða fyrir Landsrétti neitaði hann jafnframt að hafa snúið upp á hendi hennar og sagðist ekki hafa komið við höndina.

15

Hjá lögreglu lýsti brotaþolinn atvikum svo að ákærði hafi slegið í hægri hönd hennar og snúið upp á sömu hendi þannig að hún missti flösku sem hún hélt á í gólfið. Einnig hafi hann tekið flösku sem hún hélt á í vinstri hendi og sveiflað „henni yfir hana ógnandi“ en hún hafi náð að grípa í flöskuna, taka hana af honum og setja upp í hillu.

Fyrir héraðsdómi lýsti brotaþolinn því að ákærði hafi gripið í hendurnar á sér og snúið flösku út úr höndunum á henni. Hefði ákærði gripið í flöskuna og snúið upp á höndina „í leiðinni“. Hafi hann gripið í höndina og snúið upp á hana með þeim afleiðingum að snúningur hafi komið á úlnliðinn. Hafi sá snúningur leitt til þess að myndast hafi bólgur og eymsli. Kannaðist hún ekki við að hafa rekist í innréttingu við barinn eða að hafa klemmt sig á þumli.

16

Í viðbótarskýrslu brotaþolans B fyrir Landsrétti staðfesti hún þann framburð sem hún gaf fyrir héraðsdómi og bætti því við hún væri enn með verk í úlnlið hægri handar.

Spurð nánar út í atvikið sagðist hún hafa haldið um flöskuháls á léttvínsflösku með hægri hendi er ákærði hafi gripið utan um hönd hennar á þeim stað sem hún hélt um flöskuna og hafi hann svo snúið upp á höndina. Tók hún fram að hann hefði ekki gripið um úlnliðinn á sér heldur handarbak hennar þar sem hún hélt um flöskuna.

Spurð út í hvernig meiðslin á þumalfingri hefðu komið til sagðist hún hafa haldið á léttvínsflösku í vinstri hendi sem ákærði hafi slegið eða hrint úr hendi hennar í gólfið.

Nánar spurð um fyrrgreindan framburð sinn hjá lögreglu um að ákærði hafi slegið í hægri hönd hennar sagði hún að hann hefði slegið í vinstri hönd hennar.

17

Vitnið A lýsti því í framburði sínum fyrir héraðsdómi að það hafi séð ákærða slá í hendi brotaþola eða snúa upp á hana með þeim afleiðingum að hún hafi misst flösku frá sér. Spurt nánar út í það hvort það hafi séð ákærða snúa upp á hönd brotaþola sagði það: „Það er bara eins og hann hafi ekki snúið, bara eins og sem sagt hann sló í hana og þá snerist svona upp á höndina á henni. Þetta var svona eins og í nokkrum sveiflum.

Ég sá alveg nákvæmlega hvað gerðist, þetta var eins og álíka mikil fjarlægð. Hann bara meira í svona reiðikasti sló þarna í höndina eða þú veist svona.“ Í skýrslu sem var tekin af vitninu hjá lögreglu er það kærði þá háttsemi sem 1. ákæruliður nær til sagði vitnið um þetta að ákærði hafi ráðist á brotaþolann B sem hafi haldið á flösku í sitthvorri hendi og lamið í hægri hendi hennar. Við það hafi hún misst flöskuna. Vitnið gat þess hins vegar ekki þar að ákærði hafi snúið upp á hönd hennar.

18

Vitnið E, sem var [...], bar um það fyrir héraðsdómi að ákærði hefði ýtt flösku af barnum í gólfið en sagðist muna lítið eftir atvikum að öðru leyti. Var sú skýrsla í samræmi við skýrslu vitnisins hjá lögreglu þar sem það sagðist hafa séð ákærða slá vínflösku sem var á barnum niður á gólf. Vitnið G, eiginkona ákærða, skýrði frá því fyrir héraðsdómi að ákærði hefði ýtt aðeins við brotaþola en við það hafi hún hugsanlega „látið höndina aftur fyrir sig og þess vegna hefði þumallinn bólgnað eða eitthvað“. Vitnið H, sem var að vaska upp í eldhúsi samkomuhússins þegar atvik áttu sér stað, bar um það fyrir héraðsdómi að ákærði hefði lamið í flösku á barnum með þeim afleiðingum að flaskan hafi lent á þumli brotaþola. Í skýrslu hjá lögreglu kom fram hjá honum um þetta að flaskan hafi lent í úlnlið hennar. Kannaðist vitnið ekki við það fyrir dómi að hafa séð ákærða halda um úlnlið brotaþola en því hafði vitnið lýst í skýrslu hjá lögreglu. Loks kom fram í skýrslu vitnisins I fyrir héraðsdómi að hún hafi heyrt ákærða kalla brotaþola ýmsum nöfnum og séð útundan sér einhver átök milli þeirra með höndum og snertingu. Sagði vitnið að ákærði og brotaþoli hefðu haldist í hendur „eða eitthvað“. Spurð um hvort hún hafi séð einhver átök svaraði hún:

„Í rauninni ekki, ég stend ekki á staðnum. Ég sé svona út fyrir augun á mér [...]“.

19

Í læknisvottorði D heilsugæslulæknis er haft eftir brotaþolanum B að ákærði hafi náð flösku af henni úr hægri hendi sem farið hafi í gólfið. Við það hafi brotaþoli fengið snúning á hægri úlnliðinn. Að auki hafi ákærði náð af brotaþolanum flösku sem hún hélt áí vinstri hendi og ógnað brotaþolanum með henni. Kemur fram í vottorðinu að ekki séu neinir ytri áverkar en að framhandleggsvöðvar séu aumir viðkomu og allar hreyfingar brotaþolans í úlnliðnum sárar. Í niðurstöðu vottorðsins kemur fram að um slæma tognun sé að ræða frá úlnlið upp í olnboga og tognun á þumalfingri hægri handar, mikil bólga og verkur fram í nögl.

20

Samkvæmt öllu framangreindu verður eingöngu ráðið með vissu af framburði brotaþolans B að ákærði hafi snúið upp á hægri hönd hennar í umrætt sinn en sá framburður fær ekki stoð í framburði annarra vitna að atburðarásinni sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Þá er til þess að líta að misræmi er á framburði hennar hér fyrir dómi og skýrslu hennar hjá lögreglu þar sem haft er eftir henni að ákærði hafi í umrætt sinn slegið í hægri hönd hennar en á því byggir verknaðarlýsing 2. ákæruliðar. Hér fyrir dómi bar hún á þann veg að ákærði hefði slegið í vinstri hönd hennar en við það hafi flaska sem hún hélt á í þeirri hendi fallið í gólfið. Samræmist sá framburður hennar ekki framburði hennar hjá lögreglu þar sem haft er eftir henni að ákærði hafi tekið þá flösku úr hendi hennar og ógnað henni. Í þeirri skýrslu sagðist hún jafnframt hafa náð þeirri flösku aftur af ákærða og sett upp í hillu. Hefur framburður hennar þannig verið á reiki um það hvort ákærði hafi slegið í hægri hönd hennar eða eingöngu tekið um handarbak þeirrar handar þar sem hún hélt um flöskuna og snúið upp á höndina. Í svari við spurningu hér fyrir dómi um hvernig hún hafi hlotið áverka á þumalfingri hægri handar sagði hún að ákærði hefði slegið eða hrint flösku úr vinstri hendi hennar.

Er framburður brotaþolans B samkvæmt framangreindu óskýr um þau atvik sem verknaðarlýsing 2. ákæruliðar byggist á og er hann metinn ótrúverðugur. Þegar horft er til framangreinds og að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem 108. gr. laga nr. 88/2008 og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar byggja á, þykir ekki fært að leggja frásögn hennar um þetta til grundvallar niðurstöðu málsins.

21

Í framburði vitnisins A fyrir héraðsdómi kemur fram að ákærði hafi slegið í höndina á brotaþolanum B en í lögregluskýrslu kemur fram að þar hafi verið um hægri hönd hennar að ræða. Fær þessi framburður ekki stoð í framburði annarra vitna sem ýmist báru um að ákærði hafi hrint flösku af barborðinu eða að hann hafi lamið í flösku sem þar var með þeim afleiðingum að flaskan fórí þumalfingur brotaþolans eða úlnlið. Þá samræmist hann ekki framburði brotaþolans B hér fyrir dómi um að ákærði hafi slegið vínflösku úr vinstri hönd hennar en ekki hægri hendi eins og byggt er á í ákæru. Að teknu tilliti til þessa og tengsla vitnisins A við sakargiftir samkvæmt ákæru verður framburður hans um framangreint ekki lagður til grundvallar niðurstöðu málsins.

22

Framburður ákærða um að hann hafi ekki slegið eða snúið upp á hægri hönd brotaþolans B hefur frá upphafi verið stöðugur. Í ljósi þess sem fyrr greinir um framburð vitna að atburðarrásinni verður framburður hans um það metinn trúverðugur. Verður samkvæmt því ekki með vissu ráðið af gögnum málsins hverjar orsakir áverka brotaþolans B samkvæmt fyrrgreindu læknisvottorði eru.

23

Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi gegn eindreginni neitun ákærða tekist, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 109. gr. laga nr. jafnframt sýknaður af sakargiftum samkvæmt honum.

24

Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfum beggja brotaþola vísað frá héraðsdómi.

25

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

26

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfum A og B er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 746.325 krónur.