236/2021

Útdráttur

J kærði úrskurð héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfum hans í framhaldsstefnu um viðurkenningu á ætlaðri skaðabótaábyrgð GG, M og dánarbús GBG vegna sölu á fasteign, en að þeim kröfum frágengnum kröfu um skaðabætur að álitum úr hendi GG, M og dánarbús GBG. Í úrskurði Landsréttar var meðal annars rakið að með framhaldsstefnunni gerði J að hluta til sömu kröfu um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð „vegna afleidds tjóns og miska“ og hann hefði áður krafist til vara í upphaflegri stefnu málsins en hefði þegar verið vísað frá dómi með úrskurði héraðsdóms. Landsréttur vísaði til þess að ekki yrði fallist á það með J að honum væri unnt í skjóli 29. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að hafa að nýju uppi kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu og bætur að álitum sem þegar hefði verið vísað frá dómi í málinu. Þá stangaðist það á við áskilnað d-liðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga um ákveðna og ljósa kröfugerð að dómara væri ætlað að velja á milli afmarkaðrar fjárkröfu samkvæmt stefnu og kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu í framhaldssök, líkt og J byggði málatilbúnað sinn í framhaldsstefnunni á. Þannig bæri að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um frávísun framangreindra krafna. Þá væru afleiddar kröfur um viðurkenningu á vöxtum á bótafjárhæð sem síðar kynni að verða dæmd á grunni viðurkenningarkröfunnar svo tengdar henni að þeim bæri að vísa samhliða frá dómi auk þess sem þær fullnægðu heldur ekki áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýra og ljósa kröfugerð. Á hinn bóginn taldi Landsréttur ekki efni til að vísa frá dómi viðbótarkröfu í framhaldsstefnunni sem byggðist á afnotamissi tiltekinna fasteigna eftir að málið hefði verið höfðað og viðbótarkröfum vegna kostnaðar af málarekstri J sem ekki hefði komið í ljós fyrr en eftir þá málshöfðun. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi að því leyti.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 6. apríl 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 27. apríl 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 24. mars 2021 í málinu nr. E - 2444/2019 þar sem kröfum sóknaraðila í framhaldsstefnu var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hið kærða ákvæði héraðsdóms verði fellt úr gildi og lagt fyrir dóminn að taka kröfur hans í framhaldsstefnu til efnismeðferðar. Til vara gerir hann kröfu um að „héraðsdómara verði gert að dómkveðja matsmann frá og með 8. júlí 2020 í málinu E- 2444/2019, fyrir Héraðsdómi Reykjaness, á grundvelli matsbeiðni sóknaraðila sem gerð er grein fyrir í úrskurði héraðsdómara í málinu, þann 8. júlí 2020, ásamt að krafist er að málið verði endurupptekið að framkominni matsgerð og þá frá þeim tíma er það var tekið til úrskurðar um kröfu varnaraðila um frávísun á kröfum framhaldsstefnu, dags. 14. mars 2021“. Að því frágengnu gerir sóknaraðili kröfu um að „Landsréttur dómkveðji matsmann á grundvelli þess sem fram kemur í úrskurði héraðsdómara í málinu, þann 8. júlí 2020 og að sóknaraðila verði heimilað að afla matsgerðar um þar tilgreind atriði áður en úrskurður verður feldur í kærumáli þessu“. Þá krefst sóknaraðili aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Til vara að kærumálskostnaður verði látinn niður falla, en að því frágengnu að hann „verði lágmarkaður, ásamt að ákvörðun héraðsdómara í kærðum úrskurði varðandi málskostnað standi óhögguð“.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar, í báðum tilvikum að viðbættu álagi.

Niðurstaða

4

Kröfur sóknaraðila í framhaldsstefnu 14. mars 2021, sem lögð var fyrir héraðsdóm í þinghaldi 18. sama mánaðar, eru aðallega um að viðurkennd verði skaðabótaskylda varnaraðila vegna ætlaðs afleidds tjóns og miska sem sóknaraðili kveður sig hafa orðið fyrir eftir 11. október 2007 vegna þess að hann hafi ekki fengið „til sín tvo þriðju hluta landsins Hróarsholt 2 spilda, landnr. 186- 037 eins og stærð þess lands var áður en skipt var út úr því landi landspildu er fékk landnr. 217- 808“. Þá krefst sóknaraðili einnig viðurkenningar á skyldu varnaraðila til að greiða honum nánar tilgreinda vexti „af bótafjárhæð sem stefnandi síðar fær sér dæmda á grundvelli viðurkenningardóms samkvæmt ofangreindri dómkröfu“. Til vara krefst hann viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila sem nemi vöxtum af bótafjárhæð sem hann fái síðar dæmda á grundvelli viðurkenningardóms samkvæmt framangreindri aðalkröfu sinni og er þessi krafa aðallega sett fram miðað við tiltekið vaxtatímabil en til vara um styttra vaxtatímabil.

Að framangreindum kröfum frágengnum krefst sóknaraðili skaðabóta að álitum ásamt vöxtum. Í framhaldsstefnunni segir að líta beri á fyrstu dómkröfuna sem aðalkröfu en til vara sem varakröfu sóknaraðila í málinu.

5

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili málið 16. júlí 2019 og krafðist þess aðallega að varnaraðilar greiddu sér 89.990.000 krónur auk nánar tilgreindra dráttarvaxta. Til vara krafðist hann viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi varnaraðila „vegna afleidds tjóns og miska sem hann geti sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir sökum þess að hann fékk ekki, á tímanum október til desember 2017, en til vara síðar að mati réttarins, réttmæt umráð og ráðstöfunarrétt yfir“ sömu landspildu í landi Hróarsholts og að framan greinir. Til þrautavara krafðist sóknaraðili þess að varnaraðilar greiddu sér „fjárhæð að álitum að mati dómsins“ auk vaxta. Sóknaraðili gerði enn fremur í stefnu málsins ýmsar aðrar kröfur til vara og þrautavara. Undir rekstri málsins lagði hann einnig fram lagfæringu á dómkröfum sínum auk þess sem hann jók við kröfur sínar með framhaldsstefnu 19. febrúar 2020. Þar krafðist hann 19.488.000 króna úr hendi varnaraðila auk aðallega dráttarvaxta frá tilgreindum tíma en til vara vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá sama tíma. Í framhaldssök gerði hann einnig til vara kröfu um að viðurkenndur yrði eignarréttur að tveimur þriðju hlutum söluandvirðis sömu landspildu en til vara eignarréttur að því sem þessu söluandvirði hefði „verið umbreytt í“ ásamt nánar tilgreindri viðurkenningarkröfu á arði í hendi varnaraðila. Með þeirri framhaldsstefnu voru einnig gerðar kröfur til þrautavara og varakröfur við þrautavarakröfur.

6

Með úrskurði héraðsdóms 22. október 2020 í málinu var öllum öðrum kröfum en aðalkröfu vísað frá dómi þar sem þær þóttu ekki fullnægja áskilnaði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um samhengi og skýrleika kröfugerðar og málsástæðna. Sóknaraðili skaut úrskurði héraðsdóms 22. október 2020 til Landsréttar og krafðist þess að kröfur hans í framhaldsstefnu 19. febrúar 2020 yrðu teknar til efnismeðferðar. Kæran laut því ekki að úrskurði um frávísun annarra krafna í málinu en í framhaldssök. Því lá ekki annað fyrir en að sóknaraðili ætlaði að una niðurstöðu um frávísun krafna málsins að öðru leyti.

7

Með þeirri framhaldsstefnu sem hér er til umfjöllunar gerir sóknaraðili sömu kröfu um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð „vegna afleidds tjóns og miska“ og hann krafðist til vara í stefnu en var vísað frá dómi með úrskurði 22. október 2020. Breytir þar engu þótt framsetning kröfunnar sé lítillega frábrugðin. Eins og áður er getið kemur fram í framhaldsstefnunni að líta beri á fyrstu dómkröfuna sem aðalkröfu en til vara sem varakröfu sóknaraðila í málinu. Þá umfjöllun má skilja á þann veg að lagt sé upp með að dómara standi til boða að velja milli þess hvort upphafleg krafa um greiðslu 89.990.000 króna samkvæmt stefnu sé aðalkrafa eða varakrafa á eftir kröfu um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð „vegna afleidds tjóns og miska“. Þar kemur fram að kröfur í framhaldssök séu settar fram „vegna þess möguleika að dómara sjái sér ekki fært að dæma honum raunhæfa og sanngjarna fjárhæð úr hendi stefndu á grundvelli kröfu upphafsstefnu er ekki var vísað frá dómi“. Kveður hann „ómögulegt annað“ en gera þessar kröfur í framhaldsök „til að tryggt sé að þessu leyti réttaröryggi hans í málinu“. Vísar sóknaraðili til að þess að dómurinn hafi þá „frjálsari hendur til að viðurkenna rétt stefnanda til bóta án þess að neinu væri í þeim dómi slegið föstu um fjárhæð bóta“ en að þær kæmu þá til skoðunar síðar. Þá kemur fram að sóknaraðili muni „ef nauðsyn ber til“ afla matsgerðar til stuðnings því að hann eigi lögvarða hagsmuni af „nú framsettum viðurkenningar- kröfum í framhaldsstefnu þessari“.

8

Í framhaldsstefnu er því næst vikið að tjóni sóknaraðila. Hann leggur áherslu á að tjónið sé ekki tæmandi talið í upphaflegri stefnu enda hafi þar verið áskilið að sýna mætti fram á frekara tjón. Þar segir enn fremur orðrétt eftirfarandi: „Inntak upphafsstefnu málsins er auk þess það að krefjast bóta fyrir allt afleitt tjón og miska sem stefnanda var valdið og í því felst að ekkert er þar undanskilið þó ekki hafi í upphafsstefnu verið tiltekin eða tilgreind öll möguleg atriði er undir tjónið og dómkröfuna geta fallið, enda ætlunin að það yrði gert undir efnismeðferð málsins og þá eftir atvikum með matsgerð eða á annan jafn afgerandi hátt. Heildarpóstarnir og málsástæður sem afleidda tjónið og miski byggir á er hins vegar sett fram í upphafsstefnu að undanskildu því sem þá var ekki fram komið eða óljóst, auk þess sem nægur fyrirvari og áskilnaður er til staðar af hálfu stefnanda um að leggja til grundvallar frekara tjón og tjónsfjárhæðir en það sem sérstaklega er tilgreint í stefnu málsins og er í þessari framhaldsstefnu jafnframt vísað til og byggt á þessum fyrirvörum og áskilnaði.“ Með þessum rökum kveður sóknaraðili sig eiga rétt á því að „sýna í málinu fram á frekara tjón“ en áður hafi verið lýst í stefnu. Því næst gerir sóknaraðili grein fyrir tjóni sem hann segir að sé „umfram það sem tilgreint er í upplistun í upphafsstefnu“. Lýtur viðbótar tjónið að ætluðum afnotamissi húsnæðis, sem sóknaraðili hugðist reisa á umræddri landspildu, á tímabilinu frá júlí 2019 til mars 2021, það er eftir að málið var höfðað, sbr. 1. tölulið í stefnu málsins, samtals að fjárhæð 5.700.000 krónur, en til vara að tapaðri „húsaleigu af íbúð á Barónstíg 3“ í Reykjavík í 11 ár og 10 mánuði, samtals að fjárhæð 46.560.000 krónur. Enn fremur er þar bætt við tjóni vegna ýmiss konar kostnaðar vegna málareksturs sóknaraðila, sbr. 5. tölulið í stefnu málsins. Fram kemur að við þann kröfulið sé í framhaldssök bætt við kostnaði sem ekki varð ljós fyrr en eftir að þetta mál nr. E- 2444/2019 var höfðað. Þar er síðan gerð grein fyrir einstökum kostnaðarliðum sem undir þetta falla auk málskostnaðar í þessu máli. Með þessari umfjöllun virðist sóknaraðili leitast við að auka við fyrri kröfur sínar sem ekki hafa sætt frávísun líkt og lagt er til grundvallar í hinum kærða úrskurði.

9

Samkvæmt meginreglu einkamálaréttarfars um afdráttarlausa meðferð máls eru reistar skorður við því að aðilar dragi ný atriði inn í rekstur dómsmáls á seinni stigum þess. Af þeim sökum miða reglur laga nr. 91/1991 að því að tryggja að um leið og efni standa til liggi fyrir hverjar kröfur aðila eru og með hvaða rökum þær eru studdar. Þannig leiðir af d-lið 1. mgr. 80. gr. og 95. gr. laganna að stefnandi máls verður að gera ákveðnar og afdráttarlausa kröfur í stefnu sem ber að leggja fram við þingfestingu málsins. Hann getur að vísu hvenær sem er dregið úr kröfum sínum en ekki verður aukið við þær nema að fullnægðum skilyrðum 29. gr. laga nr. 91/1991 fyrir höfðun framhaldssakar. Á sama hátt verður stefndi að setja fram kröfur sínar í greinargerð, sbr. 2. mgr. 99. gr. sömu laga. Aðilar eiga jafnframt að tefla fram málsástæðum sínum fyrir kröfugerð í stefnu og greinargerð og geta að meginstefnu til ekki komið að nýjum málsástæðum eða mótmælum eftir það nema að fyrst gefist tilefni til þess á síðari stigum, sbr. 5. mgr. 101. gr. laganna. Enn fremur er til þess ætlast að aðilar leggi með stefnu og greinargerð fram þau sönnunargögn sem málatilbúnaður þeirra byggist á, sbr. 95. og 99. gr. laganna, þótt heimilt sé að veita viðbótarfrest í því skyni, sbr. einkum 2. mgr. 102. gr. laganna. Engu breytir um framangreind lagaskilyrði þótt aðili áskilji sér rétt í stefnu eða greinargerð til að tefla fram nýjum kröfum og málsástæðum á síðari stigum.

10

Samkvæmt 29. gr. laga nr. 91/1991 er með framhaldsstefnu heimilt að auka við fyrri kröfu eða hafa uppi nýja kröfu í máli eftir þingfestingu en fyrir aðalmeðferð málsins ef skilyrðum 1. mgr. 27. gr. laganna er fullnægt og það verður ekki metið aðilanum til vanrækslu að hafa ekki gert kröfur sínar í einu lagi í öndverðu. Hafa ber framangreinda meginreglu einkamálaréttarfars um afdráttarlausa meðferð máls í huga við mat á því hvort skilyrðum 29. gr. laganna sé fullnægt. Ekki verður á það fallist að í skjóli þeirrar heimildar sé sóknaraðila unnt að hafa að nýju uppi kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu og bætur að álitum sem þegar hefur verið vísað frá dómi í málinu. Þá stangast það á við áskilnað d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna og ljósa kröfugerð að dómara sé ætlað að velja á milli afmarkaðrar fjárkröfu samkvæmt stefnu og kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu í framhaldssök. Að þessu gættu ber að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun framangreindra krafna. Afleiddar kröfur um viðurkenningu á vöxtum á bótafjárhæð sem síðar kann að verða dæmd á grunni viðurkenningarkröfunnar eru svo tengdar henni að vísa ber þeim kröfum samhliða frá dómi auk þess sem þær fullnægja ekki áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna og ljósa kröfugerð.

11

Viðbót við fyrri kröfuliði og málsástæður fyrir þeim, sem fjallað er um í framhaldssök, eru að hluta þess eðlis að þær mátti hafa uppi í öndverðu. Á það við um varakröfu að fjárhæð 46.560.000 krónur í 1. tölulið í sundurliðun dómkröfunnar vegna tapaðrar húsaleigu af íbúð á Barónsstíg. Ber að fallast á niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun þess kröfuliðar með vísan til forsendna hans. Að öðru leyti er viðbót í framhaldsstefnu við kröfur nr. 1 og 5, sem fjallað er um í sundurliðun dómkrafna í stefnu, vegna ætlaðrar tapaðrar hagnýtingar á umræddri landspildu og kostnaðar af málarekstri sem ekki lá fyrir fyrr en eftir að mál þetta var höfðað 16. júlí 2019. Unnt hefði verið að hafa þessar viðbótarkröfur að nokkru leyti uppi í framhaldsstefnu í málinu 19. febrúar 2020. Það leiðir þó ekki til þess að vísa beri þessum kröfum frá dómi á þeim grundvelli að skilyrði 29. gr. laga nr. 91/1991 séu ekki fyrir hendi. Viðbótarkröfurnar eru aftur á móti óskýrar og ekki studdar viðhlítandi gögnum líkt og á við um sömu kröfuliði í stefnu málsins. Til þess er þó að líta að héraðsdómur hefur talið að ekki sé útilokað að sóknaraðili geti skýrt upphaflega kröfuliði og bætt sönnunarstöðu málsins meðal annars með matsgerð dómkvadds matsmanns, sbr. úrskurð héraðsdóms 22. október 2020. Á það að sama skapi einnig við um þær viðbótarkröfur í framhaldsstefnu sem hér um ræðir. Ekki er því efni til að vísa þeim frá dómi.

12

Þess ber að geta að hluti þess kostnaðar sem framhaldsstefnan tilgreinir er málskostnaður í því máli sem er til meðferðar fyrir héraðsdómi og fellur undir XXI. kafla laga nr. 91/1991. Af hálfu sóknaraðila er krafist málskostnaðar í stefnu og var ekki þörf á því að gera tilteknar kröfur sem falla undir þann málskostnað með höfðun framhaldssakar.

13

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því sem viðkemur viðbótarkröfu í framhaldsstefnu sem reist er á afnotamissi fasteigna á landi með landnúmerinu 217- 808 frá júlí 2019 til mars 2021, sbr. 1. tölulið í sundurliðun krafna í stefnu, og viðbótarkröfum vegna kostnaðar af málarekstri sóknaraðila sem ekki kom í ljós fyrr en eftir málshöfðun í máli þessu 16. júlí 2019, sbr. 5. tölulið í sundurliðun krafna í stefnu málsins.

14

Í hinum kærða úrskurði var eingöngu til úrlausnar fyrrgreind krafa um frávísun á kröfum sóknaraðila í framahaldsstefnu 14. mars 2021 og getur kæra úrskurðarins á grundvelli XXIV. kafla laga nr. 91/1991 því ekki lotið að öðru. Þannig eru ekki lagaskilyrði til að fjalla um þær kröfur sem sóknaraðili hefur uppi fyrir Landsrétti um dómkvaðningu matsmanns.

15

Ekki kom fram krafa um málskostnað í þessum þætti málsins í héraði og þá hafa varnaraðilar ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Því kemur krafa þeirra um málskostnað í héraði ekki til álita fyrir Landsrétti.

16

Um kærumálskostnað fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

17

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er viðkemur viðbótarkröfu í framhaldsstefnu 14. mars 2021, sem reist er á afnotamissi fasteigna á landi nr. 217-808 frá júlí 2019 til mars 2021, sbr. 1. tölulið í sundurliðun krafna í stefnu, og viðbótarkröfum vegna ýmiss konar kostnaðar af málarekstri sóknaraðila sem ekki varð ljós fyrr en eftir málshöfðun í máli þessu 16. júlí 2019, sbr. 5. tölulið í sundurliðun krafna í stefnu málsins. Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður milli aðila.