182/2021

Útdráttur

R var sakfelldur fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á kvennasalerni skemmtistaðar haft samræði og önnur kynferðismök við A án hennar samþykkis með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung og nýta sér yfirburði sína vegna aðstöðu- og aflsmunar og þess að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum áhrifa áfengis. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að R hefði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi en hann ætti sér engar málsbætur og hefði ráðist með freklegum hætti gegn kynfrelsi A. Með vísan til þess, sbr. og 1., 3., 6. og 7. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, var refsing R ákveðin fangelsi í þrjú ár. Þá var honum gert að greiða A 2.000.000 króna í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. mars 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms verði hafnað. Þá krefst ákæruvaldið staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að refsing hans verði milduð verulega. Þá krefst ákærði þess að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi eða að hún verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. febrúar 2019 til 17. október 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Í máli þessu er ákærða, R-x-x A-x-x M-x-x, gefin að sök nauðgun með því að hafa, aðfaranótt föstudagsins 16. febrúar 2019, á kvennasalerni skemmtistaðarins [...] í Reykjavík, haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola, A, eins og nánar er rakið í ákæru, án hennar samþykkis með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung og nýta sér yfirburði sína vegna aðstöðu- og aflsmunar og þess að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum áhrifa áfengis. Við þetta hafi brotaþoli hlotið áverka á kynfæri sem í ákæru greinir. Er háttsemin talin varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Í reifun héraðsdóms á framburði ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins er að finna nokkur dæmi um misritun. Þannig kemur þar fram að ákærði hafi borið að eftir atvikið á salerninu, sem vísað er til í ákæru, hafi hann komið að brotaþola og manni fyrir utan skemmtistaðinn, það er vitninu B. Hafi maðurinn verið að rífast við brotaþola og viljað ráðast á hana. Hið rétta er að ákærði bar að maðurinn hefði gert sig líklegan til að ráðast á hann. Jafnframt kvaðst ákærði hafa talið að maðurinn hafi haldið að hann hefði stundað kynlíf með brotaþola. Í reifun á framburði brotaþola kemur fram að eftir að henni hafi tekist að komast út af salerninu hafi hún farið til vina sinna. Rétt er hins vegar að brotaþoli og vinur hennar, B, voru aðeins tvö saman utan við skemmtistaðinn. Þá hefur misritast í reifun á framburði vitnisins B að brotaþoli hafi utan við skemmtistaðinn öskrað að einhver yrði að stöðva ákærða. Hið rétta er að B bar að hann hefði hrópað þetta til viðstaddra. 7

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var borin undir ákærða samantekt á framburði hans fyrir héraðsdómi auk þess sem hann gaf viðbótarskýrslu. Spilaðar voru mynd- og hljóðupptökur af skýrslum brotaþola og vitnisins B í héraði og gáfu þau viðbótarskýrslur. Þá gaf vitnið C túlkur skýrslu fyrir Landsrétti. Einnig voru spilaðar mynd- og hljóðupptökur úr héraði af skýrslum vitnanna D, dyravarðar á [...], og lögreglumanns sem kom á vettvang í umrætt sinn og ræddi við brotaþola og vitnið B.

8

Fyrir Landsrétti var einnig spiluð upptaka úr eftirlitsmyndavélum [...]nóttina sem um ræðir. Sést þar þegar brotaþoli og vitnið B koma inn á staðinn klukkan 1:40 og fara niður á neðri hæð á salernin. Af upptökunni verður ráðið að vel hafi legið á brotaþola en hún var þó sýnilega ölvuð og reikul í spori. Klukkan 2:18 sést ákærði ganga inn á skemmtistaðinn ásamt félaga sínum. Verður af upptökunni ráðið að hann hafi gengið beina leið að salernum því klukkan 2:19 sést hann ganga niður stigann að salernisganginum. Brotaþoli kemur þá einnig að stiganum og gengur niður næst á eftir honum. Neðst í stiganum snýr ákærði sér að brotaþola og þau virðast ræða eitthvað saman. Ákærði tekur utan um brotaþola og þau færast út í horn en hópur fólks stendur við salernin. Ákærði sést taka utan um brotaþola en hún virðist óstöðug á fótunum og styður sig meðal annars við veggi með báðum höndum. Þau faðmast og kyssast og ákærði strýkur brotaþola um bak og rass. Brotaþoli virðist síðan reyna að ganga í burtu en ákærði togar hana til sín. Þegar þau eru orðin tvö ein á ganginum sést ákærði líta í kringum sig, taka síðan í hönd brotaþola og leiða hana inn á kvennasalernið. Klukkan 2:44, eða 22 mínútum síðar, sést brotaþoli koma út af salerninu og er hún þá illa til reika og óstöðug á fótum. Hún sést síðan fara upp á efri hæðina og að barnum þar sem hún stendur upp við vegg og styðst þar við handrið. Vitnið B kemur síðan til hennar og þau ræða eitthvað saman en hún sést síðan hníga í gólfið. B virðist aðstoða hana við að rísa á fætur en í framhaldi af því gengur hún út af skemmtistaðnum. Þá er klukkan 2:48 og B fylgir á eftir skömmu síðar. Ákærði sést koma út af kvennasalerninu klukkan 2:53 og ganga beint inn á karlasalernið við hliðina. Hann kemur út af salerninu mínútu síðar og gengur út af skemmtistaðnum.

9

Fyrir Landsrétti staðfesti ákærði að rétt væri eftir honum haft í samantekt héraðsdóms á framburði hans, með þeim leiðréttingum sem að framan greinir, að öðru leyti en því að hann neitaði því að brotaþoli hefði veitt honum munnmök inni á salerninu. Þá lýsti hann því að túlkur sem hefði túlkað fyrir hann við skýrslutöku hjá lögreglu talaði ekki sömu mállýsku og hann og væri til þess að rekja ætlað misræmi í skýrslum hans sem vísað væri til í forsendum héraðsdóms. Brotaþoli lýsti því í viðbótarskýrslu sinni að ákærði hefði staðið fyrir hurðinni á salernisbásnum auk þess sem dyrnar hefðu verið læstar. Ákærði hefði hindrað hana í að komast út en hún hefði notað bæði orð og athafnir til að sýna honum að hún vildi ekki eiga við hann kynferðismök. Hún kvaðst hafa verið illa á sig komin, drukkin og með svima og hefði hún lagt höfuðið á öxl ákærða utan við salernið sem hann hefði ef til vill misskilið. Hún minntist þess þó ekki að þau hefðu kysst. Hún kvaðst ekki hafa séð upptöku úr eftirlitsmyndavélum skemmtistaðarins og ekki minnast þess að hafa hitt B við barinn eftir atvikið á salerninu. Hún kvaðst muna atvik þannig að hún hefði farið beint út af skemmtistaðnum eftir atvikið. Ekki eru efni til að rekja viðbótarskýrslu vitnisins B við aðalmeðferðina.

10

Sem fyrr greinir gaf vitnið C skýrslu fyrir Landsrétti en hann túlkaði fyrir ákærða úr kúrdísku við aðalmeðferð málsins í héraði. Vitnið lýsti því að hann hefði að beiðni verjanda hlýtt á skýrslu ákærða hjá lögreglu 17. febrúar 2019, yfirfarið endurrit hennar og gert nokkrar athugasemdir við orðalag. Vitnið kvað túlk sem túlkaði fyrir ákærða við skýrslutökuna ekki tala sömu mállýsku og ákærði. Það kvaðst vitnið reyndar ekki gera heldur. Hann benti á að það gæti hafa valdið ruglingi að í máli ákærða mætti nota sama orð um dansstað og dansgólf. Því væri ekki alveg ljóst við hvort ákærði átti þegar hann lýsti því í lögregluskýrslu hvar hann hitti brotaþola.

Niðurstaða

11

Krafa ákærða um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málsmeðferðar og dómsálagningar að nýju er á því reist að villa við túlkun framburðar hans við skýrslutöku hjá lögreglu 17. febrúar 2019 hafi orðið til þess að virst hafi sem framburður hans hjá lögreglu hafi verið misvísandi en til þess sé vísað í forsendum héraðsdóms. Þá hafi héraðsdómari rangtúlkað læknisfræðileg gögn í málinu. Þau atriði sem ákærði nefnir til stuðnings þessari kröfu sinni varða sönnunarmat héraðsdóms sem sætir endurskoðun hér fyrir dómi. Þá er þess að gæta að vegna athugasemda ákærða við túlkun var túlkurinn C fenginn til að hlýða á hljóðupptöku af skýrslunni og yfirfara endurrit hennar sem að framan greinir. Voru athugasemdir túlksins við fyrri þýðingu lagðar fyrir Landsrétt auk þess sem túlkurinn gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins til frekari skýringar. Samkvæmt framangreindu eru engin efni til að verða við kröfu ákærða að þessu leyti.

12

Í hinum áfrýjaða dómi er vísað til þess að ákærði hafi borið við skýrslugjöf hjá lögreglu 17. febrúar 2019 að hann hafi fyrst hitt brotaþola á dansgólfi skemmtistaðarins. Ákærði heldur því fram að túlkur hafi misskilið orð hans en hann hafi lýst því við skýrslutökuna að hafa hitt brotaþola á skemmtistaðnum, sbr. það sem að framan er rakið. Því sé ekki rétt sem fram kemur í forsendum héraðsdóms að hann hafi verið missaga að þessu leyti er hann bar fyrir dóminum að hafa hitt brotaþola á neðri hæð skemmtistaðarins við salernin. Hvað sem líður athugasemdum ákærða við túlkun verður ráðið af upptöku eftirlitsmyndavéla skemmtistaðarins að ákærði og brotaþoli hafi hist er þau gengu niður stiga að salernisgangi. Sú lýsing ákærða við framangreinda skýrslutöku hjá lögreglu að brotaþoli hafi nálgast hann, dansað þétt upp við hann og kysst hann að kærasta hennar nærstöddum sem hafi reiðst og kýlt hann fær hvorki stoð í upptökunni né gögnum málsins að öðru leyti. Hið sama á við um framburð ákærða um að brotaþoli hafi haft allt frumkvæði að kynferðismökunum.

Hefur framburður ákærða um hvað átti sér stað á milli þeirra brotaþola inni á salerninu einnig verið um margt óskýr, misvísandi og í andstöðu við gögn málsins. Er þetta rakið í hinum áfrýjaða dómi en því til viðbótar má nefna að ákærði bar við skýrslutökur hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði haft við hann munnmök en því neitaði hann í viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Þá bar hann meðal annars í fyrrnefndri skýrslu hjá lögreglu að brotaþoli hefði verið mjög ölvuð, sem hann dró síðar til baka, að brotaþoli hefði dregið hann inn á salernið, sem er í ósamræmi við fyrrnefnda upptöku, og að þau hefðu komið saman út af salerninu, sem er einnig í ósamræmi við upptökuna og hann dró síðar til baka. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar.

13

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Brotaþoli á rétt á miskabótum úr hendi ákærða á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. hefur borið um að hafa leitað sér sálfræðiaðstoðar í heimalandi sínu. Vafalaust er að verknaður ákærða var til þess fallinn að valda henni miska en í ljósi skorts á gögnum þar um og með hliðsjón af dómaframkvæmd þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 2.000.000 króna með vöxtum sem í dómsorði greinir.

14

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en miskabætur.

Ákærði, R-x-x A-x-x M-x-x, greiði brotaþola, A, 2.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. febrúar 2019 til 17. október sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.556.263 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.797.690 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef

B-kvk-þf, 697.500 krónur.