140/2020

Útdráttur

Þrotabú H ehf. höfðaði mál gegn K og krafðist riftunar á fjórum greiðslum, samtals að fjárhæð 16.600.000 krónur, sem inntar voru af hendi af bankareikningi H ehf.

Byggði þrotabúið á því að um gjöf til K hefði verið að ræða sem væri riftanleg á grundvelli 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. þar sem gjöfin hefði verið afhent sex mánuðum fyrir frestdag. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt K kannaðist ekki við að umræddar peningaúttektir hefðu runnið til hans mætti ráða af framburði hans fyrir héraðsdómi að þær hefðu farið fram með hans vitund og samþykki. Skilja yrði málatilbúnað K á þann veg að umræddar peningaúttektir hefðu gengið til greiðslu á skuld H ehf. við G ehf. vegna viðskipta með bát og viðgerðir á honum. Þótt gögn málsins bæru með sér að H ehf. hefði verið í skuld við G ehf. hefði K kosið að leggja ekki fram nein gögn í málinu sem renndu stoðum undir að greiðslurnar hefðu í reynd runnið til G ehf. Taldi Landsréttur ósannað að peningunum hefði verið ráðstafað í þágu H ehf. Var K látinn bera hallann af sönnunarskorti um að þessum fjármunum hefði ekki verið ráðstafað til hans. Var því fallist á kröfu þrotabúsins um riftun á greiðslunum og K dæmdur til að greiða því 16.600.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 12. febrúar 2020 í málinu nr. E- 7/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefnda en að því frágengnu að kröfur stefnda verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi var bú Hafrúnar II IS- 365 ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2018. Grundvöllur kröfu um gjaldþrotaskipti var árangurslaust fjárnám sem gert var hjá félaginu 30. nóvember 2017 og var beiðni um gjaldþrotaskipti móttekin í héraðsdómi 23. febrúar 2018. Var frestdagur við skiptin því 23. febrúar 2018, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

5

Sakarefni málsins varðar riftun stefnda á fjórum greiðslum sem voru inntar af hendi af bankareikningi Hafrúnar II IS- 365 ehf. í Arion banka hf. 14. og 15. febrúar 2018.

Nánar tiltekið var um að ræða tvær úttektir 14. febrúar í útibúi bankans í Hafnarfirði, annars vegar að fjárhæð 5.000.000 króna og hins vegar 3.600.000 krónur. Daginn eftir voru tvær úttektir af sama reikningi, annars vegar í útibúi bankans í Kópavogi klukkan 10:49:23 að fjárhæð 5.000.000 króna og hins vegar í útibúi bankans í Garðabæ klukkan 11:09:52 að fjárhæð 3.000.000 króna. Kvittanirnar bera með sér að í öllum tilvikum hafi peningar verið teknir út. Ekki verður ráðið af þeim hver hafi móttekið greiðslurnar, en í tveimur þeirra kemur þó fram undir yfirskriftinni „framsals upplýsingar“ kennitala S-kk-ef A-kk-ef sem áfrýjandi kveður vera félaga sinn eins og nánar verður rakið síðar. Í annarri af síðastnefndum tveimur kvittunum er S-kk-nf jafnframt tilgreindur sem „viðskiptam.“.

6

Samkvæmt hreyfingaryfirliti framangreinds bankareiknings voru samtals 28.000.000 króna millifærðar á reikninginn 14. febrúar 2018 með tveimur millifærslum, sú fyrri að fjárhæð 24.000.000 króna en hin síðari að fjárhæð 4.000.000 króna, en fyrir voru þar þá einungis 400 krónur. Framangreindar úttektir fóru því fram í beinu framhaldi af þeim millifærslum og daginn eftir.

7

Engir ársreikningar eða bókhaldsgögn liggja fyrir í málinu um starfsemi Hafrúnar II

IS- 365 ehf. Áfrýjandi gaf í tvígang skýrslu hjá skiptastjóra auk þess sem hann gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Í skýrslu hans hjá skiptastjóra 26. apríl 2018 kom fram að rekstri félagsins hefði verið hætt í apríl 2016. Síðasta eign félagsins hefði verið bátur sem hét Hafrún ÍS en hann hefði verið seldur 2014 fyrir tvær til þrjár milljónir króna.

Sagðist hann ekki hafa skilað inn ársreikningi fyrir félagið frá því hann hefði eignast það ásamt S-kk-þgf A-kk-þgf. Hann hefði séð um bókhald félagsins og það væri í geymslu hjá honum. Ætlaði hann að skila skiptastjóra bókhaldinu eigi síðar en 5. maí 2018. Í skýrslu áfrýjanda hjá skiptastjóra mánuði síðar, 24. maí 2018, sagðist hann „aldrei hafa fært bókhald“ en hann hefði keypt félagið 2013 eða 2014. Kvaðst hann þá ekki muna hvort S-kk-nf A-kk-nf hefði keypt félagið með honum. Hann myndi ekki eftir færslum á og af bankareikningi félagsins fyrir um 25.000.000 króna en í skýrslunni er haft eftir honum að hann álíti færslurnar „hafa verið eitthvað brask sem hann muni nú ekki eftir“.

8

Í framburði áfrýjanda fyrir héraðsdómi kemur fram að hann hafi verið eigandi félagsins og að hann telji sig muna eftir því að hafa keypt það 2014 eða 2015. Staðfesti hann annars að rétt hefði verið eftir honum haft í skýrslum sem teknar voru af skiptastjóra. Spurður hvort hann hefði móttekið þá peninga sem voru teknir út af bankareikningi félagsins 14. og 15. febrúar 2018 samtals 16.600.000 krónur svaraði hann: „Nei. Þeir fóru ekki til mín. Ég man nú svo ekkert svona svo sem hvernig þetta var, en eitthvað hef ég, ef ég hef eitthvað átt við af þessu, sko þá hef ég notað það til að greiða í þessum bát eða uppgjörið á þessum bát eða eitthvað.“ Nánar spurður um hvort þessir peningar hefðu farið í viðgerð á bát svaraði hann: „Já ég tel það líklegast að það hafi farið í kringum það, því að það er það eina sem að var verið að gera þarna.“

Kom fram hjá honum að ef tvær af úttektunum hefðu farið fram fyrir milligöngu S-kk-ef A-kk-ef hefði það verið með hans leyfi. Kvað hann S-kk-þf vera félaga sinn sem hefði átt GGB ehf. með sér. Loks kvað hann sig einan hafa annast daglegan rekstur félagsins.

9

Þótt áfrýjandi kveðist ekki kannast við að umræddar peningaúttektir hafi runnið til hans ber hann ekki við aðildarskorti. Af fyrrgreindum framburði hans fyrir héraðsdómi verður ráðið að úttektirnar hafi farið fram með hans vitund og samþykki en sem fyrr segir taldi hann líklegast að peningarnir hefðu verið nýttir til viðgerðar á bát eða í tengslum við „uppgjörið“ á honum. Sé horft til málatilbúnaðar hans fyrir dómi er þar um að ræða uppgjör og viðgerð á bátnum Gulltoppi GK- 24 sem gögn málsins bera með sér að Hafrún II IS- 365 ehf. hafi keypt af Stakkavík ehf. 17. desember 2017 fyrir 10.000.000 króna. Ráða má af fyrirliggjandi skuldaviðurkenningu Hafrúnar II IS- 365 ehf. 8. desember 2017 að kaupin á Gulltoppi GK- 24 hafi verið fjármögnuð með láni þess frá GGB ehf., sem var sem fyrr greinir félag í eigu áfrýjanda og S-kk-ef A-kk-ef. Samkvæmt skuldaviðurkenningunni var ekki um peningalán að ræða heldur mun lánafyrirgreiðslan hafa verið með þeim hætti að GGB ehf. afsalaði bátnum Svani HU-136 beint til Stakkavíkur ehf. sem greiðslu fyrir bátinn Gulltopp GK- 24. Samkvæmt afsali 12. desember 2017 var bátnum Svan HU- 136 þannig afsalað fyrir 10.000.000 króna til Stakkavíkur ehf. sem er sama verð og Hafrún II IS- 365 ehf. átti að greiða Stakkavík ehf. fyrir Gulltopp GK- 24. Óupplýst er í málinu af hverju fyrrgreind skuldaviðurkenning Hafrúnar II IS- 365 ehf. til GGB ehf. vegna þessara viðskipta var að fjárhæð 15.000.000 króna en ekki 10.000.000 króna. Engar skýringar er að finna á því í gögnum málsins og gat lögmaður áfrýjanda ekki veitt upplýsingar um það hér fyrir dómi. Hafrún II IS- 365 ehf. afsalaði bátnum Gulltoppi GK- 24 til Saltabergs ehf. 12. febrúar 2018 fyrir 25.000.000 króna en nafni bátsins hafði þá verið breytt í Kristbjörgu ÁR- 11. Samkvæmt afsalinu var kaupverðið þá að fullu greitt. GGB ehf. gaf loks út reikning 4. mars 2018 til Hafrúnar II IS- 365 ehf. fyrir „vinna við standsetningu á Gulltopp GK 24“ að fjárhæð 9.165.000 krónur.

10

Samkvæmt öllu framangreindu verður að skilja málatilbúnað áfrýjanda á þann veg að umræddar peningaúttektir hafi gengið til greiðslu á skuld Hafrúnar II IS- 365 ehf. við GGB ehf. vegna framangreindra viðskipta með bátinn Gulltopp GK- 24 og viðgerða á honum. Sé litið til þeirra gagna sem reifuð eru hér að framan nam sú skuld að minnsta kosti 19.165.000 krónum, en sem fyrr greinir er óútskýrt af hverju skuldaviðurkenningin nam 15.000.000 króna en ekki 10.000.000 króna. Af tilvísun í hreyfingaryfirliti fyrrgreinds bankareiknings félagsins hjá Arion banka hf. má ráða að millifærslan að fjárhæð 24.000.000 króna 14. febrúar 2018 hafi komið frá kaupanda bátsins, Saltabergi ehf. Óútskýrt er hins vegar af hverju fullyrt er í afsalinu 12. febrúar 2018 að kaupverðið hafi þá verið að fullu greitt og af hverju fjárhæð millifærslunnar sem fór fram tveimur dögum síðar var einni milljón króna lægri en tilgreint kaupverð. 11

Eins og áfrýjandi kaus að haga skýrslugjöf sinni hjá skiptastjóra og fyrr er rakið verður ekki fallist á að málatilbúnaður stefnda sé svo vanreifaður að efni séu til að vísa málinu frá dómi. Jafnframt er til þess að líta að engir ársreikningar voru gerðir fyrir félagið umrætt tímabil og ekkert bókhald fært að sögn áfrýjanda sjálfs. Vegna skorts á upplýsingum frá áfrýjanda verður ekki séð að stefndi hafi haft forsendur til að ætla að byggt yrði á því að umræddum peningagreiðslum hefði verið ráðstafað til greiðslu skuldar Hafrúnar II IS- 365 ehf. við GGB ehf.

12

Þrátt fyrir að gögn málsins beri með sér að Hafrún II IS- 365 ehf. hafi verið í skuld við GGB ehf. á umræddum tíma hefur áfrýjandi kosið að leggja engin gögn fram í málinu sem renna stoðum undir að peningaúttektirnar 14. og 15. febrúar 2018 hafi í reynd runnið til GGB ehf., til dæmis með kvittun fyrir innlögn á bankareikning þess félags eða öðrum sambærilegum gögnum. Er því með öllu ósannað að peningunum hafi verið ráðstafað í þágu Hafrúnar II IS- 365 ehf. Eins og atvikum málsins háttar verður áfrýjandi látinn bera hallann af sönnunarskorti um að þessum fjármunum hafi ekki verið ráðstafað til hans. Af því leiðir að lagt verður til grundvallar að greiðslurnar hafi falið í sér gjöf til áfrýjanda í skilningi 1. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 og þær verið inntar af hendi í gjafatilgangi. Samkvæmt því verður fallist á riftun á grundvelli þeirrar lagagreinar en fyrir liggur að greiðslurnar voru inntar af hendi innan þeirra tímamarka sem þar eru tilgreind.

13

Endurgreiðslukrafa stefnda er reist á 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem um er að ræða riftun á afhendingu peninga hefur ekki þýðingu að hvaða marki talið verður að þeir hafi nýst áfrýjanda eða hann hafi haft hag af þeim, sbr. sérreglu 2. málsliðar sömu lagagreinar. Verður áfrýjanda því gert að endurgreiða þá peningafjárhæð sem lagt er til grundvallar samkvæmt framangreindu að hann hafi móttekið, eða 16.600.000 krónur. Ekki eru lagarök til að verða við þrautavarakröfu áfrýjanda um lækkun á kröfu stefnda en telja verður að tjón stefnda nemi fjárhæð peningaúttektanna.

Vaxtakröfu stefnda hefur ekki verið mótmælt af hálfu áfrýjanda og verður hún því tekin til greina eins og hún er fram sett.

14

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar með talið um málskostnað.

15

Eftir úrslitum málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdómur Reykjaness 12. febrúar 2020

Mál þetta, sem tekið var til dóms 16. janúar sl., er höfðað 17. desember 2018.

Stefnandi er þrotabú Hafrúnar II ÍS-365 ehf., Síðumúla 27, Reykjavík.

Stefndi er K-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf, Kirkjuvegi 12, Reykjanesbæ.

Stefnandi krefst þess að rift verði greiðslum til stefnda 14. febrúar 2018 að fjárhæð 5.000.000 króna og 3.600.000 krónur og greiðslum til stefnda 15. febrúar 2018 að fjárhæð 5.000.000 króna og 3.000.000 króna, samtals 16.600.000 krónur.

Þá er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 16.600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2018 til greiðsludags. Loks er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að kröfur stefnanda verði lækkaðar. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar.

Upphafleg aðalkrafa stefnda var að málinu yrði vísað frá dómi. Leyst var úr þeirri kröfu með úrskurði dómsins 20. september 2019. Var frávísunarkröfu stefnda hafnað.

I

Bú Hafrúnar II ÍS-365 ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu Tollstjóra með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2018. Sama dag var G-kk-nf B-kk-nf lögmaður skipaður skiptastjóri í búinu. Skiptabeiðnin var móttekin af héraðsdómi 23. febrúar 2018.

Dagana 14. og 15. febrúar 2018 voru teknar út af reikningi Hafrúnar II ÍS-365 ehf. í Arion banka númer 0327-26-121263 samtals 16.600.000 krónur með fjórum greiðslum; 5.000.000 króna og 3.600.000 krónur fyrrnefnda daginn og 5.000.000 króna og 3.000.000 króna síðarnefnda daginn. Er skráð við síðastnefndu tvær úttektirnar 15. febrúar 2018 að þær hafi verið í seðlum. Hvorki fundust reikningar í bókhaldi félagsins né aðrar skýringar á úttektum þessum.

Stefndi gaf skýrslu hjá skiptastjóra þrotabúsins 24. apríl og 23. maí 2018. Í skýrslu stefnda síðarnefnda daginn kvaðst hann ekkert vita um bókhald stefnanda eða nokkurn tíma hafa haft með það að gera. Þá gat stefndi ekki gefið skiptastjóra neinar skýringar á úttektum af bankareikningi félagsins, en í skýrslunni segir meðal annars að greiðslur lagðar inn á reikning félagsins, líklega um 25.000.000 króna, hefðu verið teknar út af reikningnum í kjölfarið. Kvaðst stefndi aðspurður af skiptastjóra ætla að gera grein fyrir þessu síðar, en það mun ekki hafa verið gert. Einnig kom fram hjá stefnda að rekstur félagsins hefði nánast enginn verið og honum hætt 2016.

Með bréfi skiptastjóra stefnanda til stefnda 25. júní 2018 var því lýst yfir að um gjöf væri að ræða til stefnda, sbr.2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Um skilyrði riftunar var vísað til 2. mgr. 134. gr. og 141. gr. sömu laga. Var skorað á stefnda að greiða 16.989.000 krónur inn á vörslureikning búsins innan 10 daga frá dagsetningu bréfsins, að öðrum kosti yrði höfðað riftunar- og innheimtumál fyrir dómi án fyrirvara.

II

Stefnandi kveður mál þetta að rekja til fjögurra greiðslna til stefnda, samtals að fjárhæð 16.600.000 krónur. Um sé að ræða úttektir stefnda dagana 14. og 15. febrúar 2018 af bankareikningi Hafrúnar II ÍS-356 ehf. númer 327-26-121263 eins og hreyfingayfirlit beri með sér. Í skýrslu hjá skiptastjóra þrotabúsins hafi stefndi, sem var fyrirsvarsmaður félagsins, upplýst að hann myndi ekki eftir þessum greiðslum og geti því ekkert tjáð sig um þær.

Stefnandi kveðst byggja á því að um gjöf hafi verið að ræða sem sé riftanleg á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. þar sem gjöfin hafi verið afhent sex mánuðum fyrir frestdag sem hafi verið 23. febrúar 2018. Jafnframt sé byggt á 1. mgr. 142. gr. [sic] laga nr. 21/1991, en þar segi að krefjast megi riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamanns verða ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaður var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamanns og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Riftun þeirra greiðslna sem um ræði hafi verið lýst yfir af hálfu þrotabúsins og skorað á stefnda að viðurkenna riftunina og greiða kröfu stefnanda, en stefndi varð ekki við því.

Stefnandi vísar til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskiptio. fl., einkum 131. gr. og 1. mgr. 142. gr. laganna. Kröfur um dráttarvexti styður stefnandi við reglur III. og V. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum 1. mgr. 6. gr. Krafa um málskostnað styðst við 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988.

III

Til stuðnings kröfu um sýknu af kröfum stefnanda kveðst stefndi benda á að í lok árs 2017 hafi forsvarsmenn Hafrúnar II ÍS-365 náð samkomulagi við Stakkavík ehf. um kaup og sölu á bátnum Gulltoppi GK-24, skipaskrárnúmer 1458. Skyldi kaupverðið greitt með afsali á bátnum Svani HU-136, skipaskrárnúmer 7008, sem hafi verið eign GGB ehf. í Reykjanesbæ. Fyrir viðskiptin hafi forsvarsmenn félagsins undirritað skuldaviðurkenningu þarsem fram komi að félögin hafi sammælst um að GGB ehf. afsali bátnum beint til Stakkavíkur ehf. til að spara þinglýsingarkostnað og með undirritun sinni hafi Hafrún ÍS-365 ehf. gengist við að skulda GGB ehf. 15 milljónir fyrir bátinn sem skuli greiddar viðfyrsta tækifæri og eigi síðar en 1. maí 2018.

Í greinargerð stefnda eru rakin viðskipti á milli félaganna GGB ehf. og Stakkavíkur ehf. með báta á grundvelli samkomulags þar um. Einnig segir að Hafrún II ÍS-365 hafi selt Saltabergi ehf. bátinn Kristbjörgu ÁR-11, skipaskrárnúmer 1458, með afsali 12. febrúar 2018, en báturinn hafi áður heitið Gulltoppur GK-24. Af gögnum málsins verði ráðið að Hafrún II ÍS-365 ehf. hafi aldrei átt fjármuni til þess að kaupa og selja fiskibáta. Einnig segir að Stakkavík ehf. hafi selt Hafrúnu II ÍS-365 ehf. Gulltopp GK-24 með kaupsamningi og afsali 17. desember 2017 fyrir 10.000.000 króna. GGB ehf. hafi standsett Gulltopp GK-24 fyrir 9.000.000 króna sem hafi leitt til þess að Hafrún II ÍS-365 ehf. hafi getað selt Kristbjörgu ÁR-11 (áður Gulltopp GK-24) fyrir 25.000.000 króna sem hafi í raun gengið til uppgjörs á skuldum Hafrúnar II ÍS-365 ehf. við GGB ehf., annars vegar skuldar að fjárhæð 15.000.000 króna vegna Svans HU-136 samkvæmt fyrrgreindri skuldaviðurkenningu og hins vegna rúmlega 9.000.000 króna vegna standsetningar bátsins. Viðskipti þau sem lýst hafi verið séu í raun umsýsluviðskipti.

Fram komi hjá stefnda í skýrslu hans hjá skiptastjóra að rekstur Hafrúnar II ÍS-365 ehf. hafi nánast enginn verið og ekkert bókhald hafi verið fært þann tíma sem stefndi hafi átt félagið. Fái ummæli stefnda um lítinn rekstur stoð í framlögðu yfirliti bankareiknings félagsins. Vanhöld á færslu bókhalds sé alvarlegur hlutur og hafi meðal annars leitt til þess að opinber gjöld sem lýst hafi verið í þrotabúið séu byggð á áætlunum.

Þá vísar stefndi til þess að hann byggi ekki á því í málinu að um gjöf sé að ræða til hans og því komi 131. gr. laga nr. 21/1991 ekki til frekari álita við úrlausn málsins. Hvað varði skírskotun stefnanda til 1. mgr. 1 42. gr. laga nr. 21/1991 þá gæti ónákvæmni. Tilvísun stefnanda er nær orðrétt efni 141. gr. laganna, það er samkvæmt hinni almennu riftunarreglu, án þess að greinarinnar sé getið sérstaklega, þar á meðal ekki í lagatilvísunum stefnanda. Um beitingu 141. gr. þurfi að gæta þess að um sé að ræða huglæga riftunarreglu þar sem grandsemi þess sem hag hefur af ráðstöfun sé skilyrði. Skilyrði sé um að ráðstöfun sé með ákveðnum hætti ótilhlýðileg, það er að ráðstöfun hafi verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, eða leiði til þess að eignir þrotamanns voru ekki til fullnustu kröfuhöfum eða leiði til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns. Þá sé það skilyrði að skuldarinn hafi verið ógjaldfær eða orðið það vegna ráðstöfunarinnar.

Loks sé það skilyrði að sá sem hag hafði af ráðstöfuninni hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærnina og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Áréttað sé að stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að skuldarinn hafi verið ógjaldfær þegar ráðstöfunin hafi farið fram eða orðið það vegna hennar. Jafnframt hvíli á stefnanda sönnunarbyrði um grandsemi þess sem hafi notið ráðstöfunarinnar. Hafi stefnandi ekki axlað þá sönnunarbyrði sem á honum hvíli.

Af hálfu stefnda sé byggt á því að skilyrði riftunar séu ekki uppfyllt og því beri að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Verði ekki fallist á það sé vísað til þess að lækka beri kröfur stefnanda meðal annars með hliðsjón af því að samkvæmt kröfuskrá sé Tollstjóri einn kröfuhafa með tvær kröfulýsingar samtals að fjárhæð 5.442.907 krónur. Ekki sé tekin afstaða til lýstra krafna þar sem búið sé talið eignalaust. Séu lýstar kröfur byggðar á áætlunum. Á því sé byggt af hálfu stefnda að verði fallist á kröfur stefnanda og greiðsluskyldu stefnda þá beri að lækka þær verulega og takmarkist þær við raunverulegt fjártjón sem ríkið verði fyrir.

Hvað lagarök varðar vísar stefndi til XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., einkum 141. gr. Þá er vísað til meginreglna samninga- og kröfuréttar um efndir fjárskuldbindinga og skuldbindingargildi loforða. Vísað er til ákvæða laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, einkum 36. gr. Jafnframt er vísað til meginreglna skaðabótaréttarins eftir því sem við getur átt og um málskostnað til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV

Í máli þessu er deilt um það hvort heimilt sé að rifta greiðslu Hafrúnar II ÍS-365 ehf., sem nú er gjaldþrota, að fjárhæð 16.600.000 krónur til stefnda í fjórum greiðslum, 5.000.000 króna, 3.600.000 krónur, 5.000.000 króna og 3.000.000 króna sem teknar voru út af reikningi félagsins dagana 14. og 15. febrúar 2018 eða rúmri viku fyrir frestdag við gjaldþrotaskiptin, sem var 23. febrúar 2018. Stefndi var eigandi og stjórnarmaður Hafrúnar II ÍS-365 ehf.

Samkvæmt lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. er markmið riftunarreglna laganna að veita kröfuhöfum þrotabúsins jafnan rétt til greiðslna við úthlutum af eignum búsins. Því er það grundvallarregla við gjaldþrotaskipti að kröfuhafar búsins njóti jafnræðis við úthlutun að teknu tilliti til innbyrðis rétthæðar krafna á hendur þrotabúi. Þá er hlutverk riftunarreglna laga um gjaldþrotaskipti o. fl. að tryggja að markmiði laganna um jafnræði kröfuhafa við úthlutun á eignum bús verði náð en einnig að draga fleiri eignir undir skiptin. Í því skyni er heimilt að rifta ráðstöfunum þrotamanns sem hafa farið fram á tilteknu tímabili fyrir frestdag. Reglur þar að lútandi eru í XX. kafla laganna.

Til þess að skilyrði riftunar verði talin vera fyrir hendi verður riftun að leiða til þess að möguleikar kröfuhafa til fullnustu á kröfum sínum af eignum bús aukist við endurgreiðslu vegna riftunar, það er hin riftanlega ráðstöfun þarf að hafa orðið búinu til tjóns. Getur það orðið með þeim hætti að verðmæti renni til búsins sem ekki voru þar við upphaf skipta.

Svo sem fram er komið voru teknar út af reikningi þrotamanns númer 327-26-121263 samtals 16.600.000 krónur dagana 14. og 15. febrúar 2018 með fjórum greiðslum, alls 8.600.000 krónur fyrri daginn og 8.000.000 króna síðarnefnda daginn. Þegar stefndi var fyrir dómi spurður um fyrrgreindar úttektir af reikningum félagsins kvaðst hann ekki muna hvernig í þessu hefði legið en staðfesti þó að hann hefði notað peningana í uppgjöri vegna viðskipta með bát. Félagið Hafrún II ÍS-365 ehf., sem hefði verið í hans eigu, hefði ekki verið í rekstri en annast umsýslu fyrir GGB ehf. Nánar aðspurður staðfesti stefndi að hann hefði komið að þessum úttektum af reikningi þrotamanns og sett peningana í viðgerð á bát sem GGB ehf. hefði keypt. Þá staðfesti stefndi aðspurður að hafa séð um daglegan rekstur Hafrúnar II ÍS-365 ehf. Meðal málsgagna er skuldaviðurkenning dagsett 8. desember 2017 sem stefndi undirritaði fyrir hönd Hafrúnar II ÍS-365 ehf. og einnig fyrir GGB ehf. ásamt S-kk-þgf A-kk-þgf. Þar segir meðal annars að Hafrún II ÍS-365 ehf. viðurkenni að skulda GGB ehf. 15.000.000 króna fyrir bátinn Gulltopp GK-24 sem skyldu greiddar eigi síðar en 1. maí 2018.

Samkvæmt því sem nú er fram komið og gögnum málsins er við það miðað að stefndi, sem var eigandi félagsins og annaðist daglegan rekstur þess, hafi tekið út af bankareikningi félagsins þá fjármuni sem krafist er riftunar á. Á hinn bóginn er ekki upplýst hvort og þá með hvaða hætti stefndi ráðstafaði þeim fjármunum. Er fullyrðing stefnda um að það hafi verið í þágu GGB ehf., annars félags í hans eigu, til greiðslu skuldar við félagið samkvæmt fyrrnefndri skuldaviðurkenningu, ekki studd neinum gögnum.

Ber að leysa úr því hvort greiðsla Hafrúnar II ÍS-365 ehf. sé riftanleg samkvæmt riftunarreglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Af hálfu stefnanda er meðal annars byggt á því að ráðstöfunin sé riftanlega samkvæmt 131. gr. laganna, enda sé um gjöf að ræða. Til þess að ráðstöfun sé riftanleg á grundvelli greinarinnar verður skuldari að hafa viðhaft ráðstöfun í þeim tilgangi að gefa. Er það háð huglægu mati sem tengist mati á því hvort fyrrnefnd hlutlæg skilyrði séu uppfyllt. Að mati dómsins verður að telja í ljós leitt að umdeild ráðstöfun rýrði eignir þrotamanns og að stefndi hafi notið góðs af þeim en á hinn bóginn þykir ekki í ljós leitt að gjafatilgangur hafi búið að baki ráðstöfuninni eins og atvikum málsins er háttað. Verður það mat dómsins að ekki sé uppfyllt það meginskilyrði fyrir beitingu 131. gr. laganna aðum gjafatilgang hafi verið að ræða með þeirri ráðstöfun sem um er deilt í málinu. Er ekkert það fram komið sem rennir stoðum undir það tilgangur umdeildrar ráðstöfunar hafi verið að gefa. Verður krafa stefnanda um riftun því ekki reist á 131. gr. laga nr.21/1991.

Af hálfu stefnanda er einnig byggt á því að heimilt sé að krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verða ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns. Er hér um að ræða heimild samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Í stefnu málsins er í þessu sambandi vísað til 1. mgr. 142. gr. laganna, en í kafla stefnunnar um lagarök er bæði vísað til XX. kafla laganna og enn fremur sérstaklega til 131. og 1. mgr. 142. gr. laganna. Í greinargerð stefnda segir meðal annars að í tilvísun stefnanda til 1. mgr. 142. gr. felist ónákvæmni, enda sé tilvísunin orðrétt úr 141. gr. laganna. Beinir stefndi vörnum sínum að þeirri lagagrein og teflir fram sjónarmiðum að baki sýknukröfu sinni til samræmis við það.

Kemur þá til skoðunar hvort uppfyllt eru skilyrði 141. gr. laganna til að taka megi kröfu stefnanda um riftun til greina. Stefndi var móttakandi þeirra fjármuna sem um ræðir. Hann kvaðst fyrir dómi hafa annast daglegan rekstur Hafrúnar II ÍS-365 ehf. Að mati dómsins telst nægilega í ljós leitt að umþrætt ráðstöfun fjármuna þrotamanns, sem teknir voru út af bankareikningi þrotamanns um viku fyrir frestdag, leiddi til þess að eignir þrotamanns voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhafa búsins. Í úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2018 kemur fram að krafa um gjaldþrotaskipti á búi Hafrúnar II ÍS-365 ehf. hafi verið löglega birt fyrir skuldara. Skuldari sótti ekki þing þegar krafa skiptabeiðanda var tekin fyrir á dómþingi 5. apríl 2018. Bar því samkvæmt 2. mgr. 70. gr. laga nr. 21/1991 að túlka það þannig að skuldari viðurkenndi fullyrðingu skiptabeiðanda um að hann stæði í skuld við skiptabeiðanda sem hann væri ófær um að standa í skilum með. Var þannig fullnægt skilyrðum til þess að taka búið til gjaldþrotaskipta. Stefndi var stjórnarmaður og eigandi Hafrúnar II ÍS-365 ehf. Hafði hann hag af ráðstöfuninni og var eða mátti stöðu sinnar vegna vita um ógjaldfærni þrotamanns og þau atvik sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg. Eru þannig uppfyllt skilyrði 141. gr. til að taka megi kröfu stefnanda um riftun ráðstafana til greina.

Samkvæmt því sem að framan greinir er það niðurstaða dómsins aðgreiðslur til stefnda, samtals að fjárhæð 16.600.000 króna, sem teknar voru út af reikningi þrotamanns númer 327-26- 121263 dagana 14. og 15. febrúar 2018, séu riftanlegar á grundvelli heimildar í 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Þá verður fallist á það með stefnanda að stefnda beri að greiða stefnanda bætur samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Er nægilega í ljós leitt að stefndi hafi haft hag af riftanlegri ráðstöfun sem nemur 16.600.000 króna sem svarar til tjóns stefnanda vegna greiðslnanna, enda eru þessir fjármunir ekki til reiðu í búinu til fullnustu lýstum kröfum.

Í samræmi við niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber stefnda að greiða stefnanda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 800.000 krónur.

J-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Rift er greiðslum Hafrúnar II ÍS-365 ehf. til stefnda, K-kk-ef S-kk-ef K-kk-ef, 14. febrúar 2018 að fjárhæð 5.000.000 króna og 3.600.000 krónur og greiðslum til stefnda 15. febrúar 2018 að fjárhæð 5.000.000 króna og 3.000.000 króna, samtals 16.600.000 krónur.

Stefndi greiði stefnanda, þrotabúi Hafrúnar II ÍS-365 ehf., 16.600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. febrúar 2018 til greiðsludags. Stefndi greiði stefnanda 800.000 krónur í málskostnað.