452/2020

Útdráttur

I ehf. höfðaði mál á hendur sveitarfélaginu H og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu H vegna ætlaðs tjóns I ehf. á ferðaþjónustustarfsemi hans við austurbakka Jökulsárslóns í landi jarðarinnar Fells vegna ákvarðana H 20. maí 2010, 27. janúar og 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015. Í dómi Landsréttar kom fram að I ehf. hefði höfðað málið 28. maí 2018 og væru skaðabótakröfur sem leiða kynni af ákvörðun H 20. maí 2010 fallnar niður fyrir fyrningu. Hefði I ehf. því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um viðurkenningu á skaðabótaskyldu vegna hennar og var þessum hluta kröfugerðar I ehf. því vísað frá héraðsdómi án kröfu. Tók Landsréttur næst til skoðunar hvort H hefði með ákvörðunum sínum 27. janúar og 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015 bakað sér skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni I ehf. af því að hafa ekki fengið útgefið stöðuleyfi vegna starfsemi sinnar frá austurbakka Jökulsárlóns. Í öllum tilvikum hefðu ákvarðanirnar lotið að því að skilyrði fyrir veitingu stöðuleyfis væru ekki fyrir hendi þar sem samþykki allra eigenda jarðarinnar Fells fyrir útgáfu stöðuleyfis lægi ekki fyrir. Leiða mætti af niðurstöðu meiri hluta Hæstaréttar Íslands í máli nr. 44/2016 að það hafi verið ólögmætt en þessi afstaða dómstóla leiddi ekki sjálfkrafa til skaðabótaskyldu H heldur þyrfti skilyrði skaðabótaréttar um saknæmi jafnframt að vera fullnægt. Fyrir lægi að H hefði byggt neitun sína á veitingu stöðuleyfis á grein 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 sem kvæði á um að samþykki eiganda eða lóðarhafa þeirrar lóðar, sem fyrirhugað væri að lausafjármunir stæðu á, skyldi fylgja umsókn um stöðuleyfi. Af gögnum málsins mætti ráða að við túlkun H á ákvæðinu hefði hann haft að leiðarljósi þá meginreglu eignaréttar að samþykki allra sameigenda að óskiptri sameign þyrfti til óvenjulegra ráðstafana og ráðstafana sem væru meiriháttar þótt venjulegar gætu talist. Þótt H hefði metið það svo að slík ráðstöfun jarðarinnar teldist til óvenjulegra eða meiriháttar ráðstafana á óskiptri sameign og krefðist af þeim sökum samþykkis allra sameigenda jarðarinnar yrði ekki fallist á að það eitt gæti talist saknæm háttsemi þannig að bótaskyldu varðaði. Af forsendum meiri hluta Hæstaréttar Íslands í fyrrnefndu máli nr. 44/2016 yrði ráðið að áðurnefnd meginregla eignaréttarins væri mjög matskennd regla og af því leiddi að játa yrði H nokkurt svigrúm til mats á umræddri beiðni. I ehf. hefði hvorki reifað eða rökstutt að mat H hefði verið bersýnilega rangt eða í andstöðu við venjuhelgaða framkvæmd né heldur bent á stjórnsýsluframkvæmd frá þeim tíma sem H hafði beiðnir I ehf. um stöðuleyfi til afgreiðslu sem gæfi slíkt til kynna. Var ekki fallist á að I ehf. hefði fært sönnur á, að sú ákvörðun H að binda umrætt stöðuleyfi skilyrði um samþykki allra sameigenda Fells teldist saknæm. Þá fengist ekki annað séð en að umþrættar ákvarðanir H hefðu verið teknar að athuguðu máli og á grundvelli gagna sem lögð voru fram eða var aflað við meðferð málsins. Að öðru leyti hefði I ehf. ekki rökstutt með viðhlítandi hætti að H hefði brotið gegn tilvísuðum ákvæðum stjórnsýslulaga eða stjórnsýsluréttarins.

Ekki var heldur fallist á að þáverandi bæjarstjóri H hefði verið vanhæfur til að taka þátt í og afgreiða erindi I ehf. Aðrar málsástæður I ehf. voru ekki taldar hafa neina þýðingu í málinu. Var H sýknaður af kröfum I ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 15. júlí 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands 23. júní 2020 í málinu nr. E- 51/2018.

2

Aðaláfrýjandi krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda auk málskostnaðar.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 29. september 2020. Hann krefst þess að allar dómkröfur hans í héraði verði teknar til greina. Í fyrsta lagi krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um viðurkenningu á skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda vegna ætlaðs tjóns gagnáfrýjanda á ferðaþjónustustarfsemi hans við austurbakka Jökulsárlóns í landi Fells vegna ákvarðana aðaláfrýjanda 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015 um að hafna umsóknum gagnáfrýjanda um stöðuleyfi við austurbakka Jökulsárlóns í landi Fells. Í öðru lagi krefst hann þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda aðaláfrýjanda vegna tjóns gagnáfrýjanda á ferðaþjónustustarfsemi hans við austurbakka Jökulsárlóns í landi Fells á árunum 2010 til maí 2014, sem leiði af því ólögmæta skilyrði, sem aðaláfrýjandi setti fram í ákvörðunum sínum 20. maí 2010 og 27. janúar 2014, um samþykki allra sameigenda að landi Fells, í öllum tilvikum ákvörðunum vegna umsókna gagnáfrýjanda um stöðuleyfi við austurbakka Jökulsárlóns í landi Fells og ólögmætum aðgerðum aðaláfrýjanda sem byggðust á þessum ákvörðunum. Auk þess krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4

Jörðin Fell á Breiðamerkursandi var í sameign 32 aðila en íslenska ríkið eignaðist jörðina í nóvember 2016 með því að nýta forkaupsrétt að henni samkvæmt náttúruverndarlögum við sölu hennar á nauðungaruppboði sem fór fram til slita á sameign jarðarinnar. Jörðin, sem mun vera 10.500 hektarar að stærð, liggur að austanverðu Jökulsárlóni og tilheyrir hluti lónsins jörðinni. Í landi Fells hefur um árabil verið rekin ferðaþjónusta þar sem boðið er upp á bátsferðir um lónið. Upphaf slíkrar ferðaþjónustu má rekja til ársins 1985 þegar G-kk-nf J-kk-nf hóf siglingar með ferðamenn um lónið.

5

Á árinu 1987 keypti F-kk-nf T-kk-nf reksturinn af G-kk-þgf og mun hafa reist á jörðinni hús fyrir veitingasölu og hreinlætisaðstöðu við lónið. Í upphafi var ekki gerður samningur við landeigendur um reksturinn en í júlí 1994 var gert samkomulag við F-kk-þf og Þ-kvk-þf A-kvk-þf eiginkonu hans um leigugjald fyrir afnotin það ár. Í apríl 1995 stofnuðu eigendur jarðarinnar með sér Sameignarfélag Fells. Stjórn félagsins tók upp viðræður við F-kk-þf og Þ-kvk-þf um rekstur þeirra við lónið. Vildu þau að gerður yrði lóðarsamningur við þau um afmarkað svæði en félagið taldi rétt að samkomulagið yrði á sömu nótum og gilt hafði 1994. Því andmæltu F-kk-nf og Þ-kvk-nf og vildu reisa rétt sinn til reksturs á grundvelli eignaraðildar að jörðinni en þau höfðu eignast 10,3583% hlut í jörðinni Felli. Vildu þau að eignarhlutur þeirra færði þeim rétt til endurgjaldslausra afnota af sameigninni. Úr þessari deilu var leyst með dómi Hæstaréttar Íslands 10. desember 1998 í máli nr. 167/1998 sem birtur er á blaðsíðu 4262 í dómasafni réttarins það ár. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að greitt skyldi fyrir afnot af jörðinni vegna áranna 1995, 1996 og 1997.

6

Í lok árs 1999 keypti E-kk-nf B-kk-nf E-kk-nf reksturinn Jökulsárlón ferðaþjónusta ehf. af F-kk-þgf og Þ-kvk-þgf og eignarhluta þeirra í jörðinni Felli. Í október 2000 gerðu E-kk-nf B-kk-nf og Sameignarfélag Fells með sér samning um leigu til afnota á „hluta svæðisins á og við Jökulsárlón“.

7

Gagnáfrýjandi í máli þessu, sem áður bar nafnið Must Visit Iceland ehf., er fyrirtæki í ferðaþjónustu sem hefur frá 2011 stundað ferðaþjónustu við Jökulsárlón í samkeppni við Jökulsárlón ferðaþjónustu ehf. Félagið hefur siglt með ferðamenn á slöngubátum.

Framan af, eða frá sumri 2011, rak gagnáfrýjandi ferðaþjónustu sína í þjóðlendu frá vesturbakka lónsins. Sumarið 2014 hóf gagnáfrýjandi rekstur frá austurbakka lónsins á grundvelli leigusamnings við Sameignarfélag Fells 20. apríl 2012.

8

Á aðalfundi Sameignarfélagsins Fells 10. maí 2010 var samþykkt að veita stjórn félagsins heimild til að semja við eiganda og fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda, I-kk-þf Þ-kk-þf G-kk-þf, um rekstur bátsferða á Jökulsárlóni til reynslu. Með bréfi 17. maí 2010 til bæjarráðs aðaláfrýjanda óskaði gagnáfrýjandi eftir stöðuleyfi fyrir hjólhýsi á austurbakka lónsins. Þremur dögum síðar samþykkti bæjarráð að veita gagnáfrýjanda umbeðið stöðuleyfi til fjögurra mánaða „með fyrirvara um endanlega staðsetningu á hjólhýsi og samþykki allra landeigenda á svæðinu“.

9

Með bréfi 2. júní 2010 hafnaði E-kk-nf B-kk-nf E-kk-nf beiðni formanns Sameignarfélags Fells í bréfi 25. maí sama ár um að hann samþykkti fyrir sitt leyti að eigandi og fyrirsvarsmaður gagnáfrýjanda hæfi starfsemi við Jökulsárlón.

10

Gagnáfrýjandi óskaði þessu næst með bréfi 9. júní 2010 eftir viðræðum við aðaláfrýjanda um möguleika á uppbyggingu í þjóðlendu á vesturbakka Jökulsárlóns fyrir rekstur sinn. Óskaði gagnáfrýjandi eftir að fá úthlutað aðstöðu þar sem horft væri til frekari uppbyggingar sem þjónað gæti þeim fjölmörgu sem heimsæktu svæðið árið um kring. Aðaláfrýjandi hafnaði beiðni gagnáfrýjanda 21. júní 2010. Ágreiningslaust er að gagnáfrýjandi rak starfsemi sína frá vesturbakka lónsins sumarið 2011. Með bréfi til aðaláfrýjanda 25. ágúst 2011 gerði E-kk-nf B-kk-nf athugasemd við rekstur gagnáfrýjanda á vesturbakka lónsins sem hann taldi leyfisskylda samkvæmt lögum nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta. Var athygli gagnáfrýjanda vakin á því með bréfi aðaláfrýjanda 20. september 2011 að hann þyrfti að yfirfara og kanna stöðu leyfa fyrir starfsemi sinni. Í bréfi gagnáfrýjanda til aðaláfrýjanda 14. október 2011 kom fram að gagnáfrýjandi áformaði að sækja um tilskilið leyfi samkvæmt lögum nr. 58/1998 til að nýta land í þjóðlendu fyrir starfsemi sína.

11

Með áðurnefndum samningi milli gagnáfrýjanda, þá Must Visit Iceland ehf., og Sameignarfélags Fells 20. apríl 2012 var félaginu veitt leyfi til að sigla með ferðamenn á Jökulsárlóni á tveimur sérútbúnum slöngubátum, auk sérstaks öryggisbáts að kröfu Siglingastofnunar. Þá var heimilað að hafa færanlegt hjólhýsi við lónið sem nýtt yrði sem aðstaða fyrir starfsfólk leigutaka og móttaka fyrir ferðamenn, auk yfirbyggðrar kerru fyrir flotgalla og annan búnað. Enn fremur var leigutaka heimilað að útbúa flotbryggju við lónið sem aðstöðu fyrir báta. Segir að öll staðsetning skuli vera háð endanlegu samþykki leigusala. Samningur þessi leiddi ekki til þess að gagnáfrýjandi flytti starfsemi sína á austurbakka lónsins vegna andstöðu fyrrgreinds ferðaþjónustuaðila sem þar var fyrir með starfsemi sína. Sótti hann öðru sinni um að nýta land í þjóðlendunni 5. apríl 2013 en þeirri beiðni synjaði aðaláfrýjandi 30. maí sama ár. Staðfesti forsætisráðuneytið þá ákvörðun aðaláfrýjanda með úrskurði 11. september 2013.

12

Með bréfi 10. janúar 2014 sótti gagnáfrýjandi um stöðuleyfi fyrir lausafjármuni á austurbakka lónsins og vísaði til fyrrgreinds leigusamnings við Sameignarfélag Fells 20. apríl 2012. Bæjarráð aðaláfrýjanda staðfesti 27. janúar 2014 afgreiðslu umhverfis- og skipulagsnefndar hans sex dögum fyrr þar sem bókað var að nefndin væri jákvæð fyrir erindinu en að óskað væri eftir frekari gögnum um staðsetningu á atvinnustarfsemi félagsins. Jafnframt var á það bent að samþykki landeigenda þyrfti að liggja fyrir.

13

Með bréfi til aðaláfrýjanda 25. apríl 2014 sótti gagnáfrýjandi um leyfi til að nýta land á vesturbakka lónsins innan þjóðlendu og um stöðuleyfi. Í bréfinu segir að félagið hafi gert tilraun til að fá úthlutað svæði á austurbakka lónsins undir atvinnurekstur sinn og hafi samið við sameignarfélag jarðarinnar Fells um leigu á svæðinu. Hafi þau áform sætt mikilli andstöðu frá rekstraraðila á austurbakkanum sem jafnframt væri einn eigenda Fells. Lengi vel hafi því verið borið við að félagið gæti ekki fengið aðstöðu á austurbakkanum fyrr en fyrir lægi nýtt deiliskipulag. Það lægi nú fyrir án þess að farið væri að vinna eftir því af hálfu sameignarfélagsins. Óskaði gagnáfrýjandi með vísan til laga nr. 58/1998 eftir því að veitt yrði leyfi til bráðabirgða frá 30. apríl til 15. nóvember 2014 eða þar til farið yrði að vinna eftir hinu nýja deiliskipulagi. Að auki vísaði gagnáfrýjandi til greinar 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 vegna umsóknar sinnar um stöðuleyfi fyrir hjólhýsi á sama tímabili, „telji sveitarfélagið að slíkt leyfi þurfi.“ Umsókn gagnáfrýjanda var synjað af bæjarstjórn aðaláfrýjanda með ákvörðun 15. maí 2014.

14

Í kjölfarið færði gagnáfrýjandi starfsemi sína á austurbakka lónsins og hóf rekstur þar í júní 2014. Athugasemdir voru gerðar við það af hálfu E-kk-ef B j-kk-ef 11. júlí sama ár þar sem vísað var til þess að um leyfislausan rekstur væri að ræða. Þá krafðist aðaláfrýjandi þess í bréfi 22. júlí sama ár að gagnáfrýjandi hætti starfsemi við austurbakkann þá þegar og fjarlægði lausafjármuni sem stæðu þarí óleyfi. Jafnframt var tilkynnt um að aðaláfrýjandi myndi grípa til viðeigandi úrræða yrði starfseminni haldið áfram og stöðva hanaá grundvelli skipulagslaga nr. 123/2010 og eftir atvikum kveða á um álagningu dagsekta. Vísaði aðaláfrýjandi einnig til þess að athugasemdir hefðu borist frá hinum ferðaþjónustuaðilanum, Jökulsárlóni ferðaþjónustu ehf.

15

Gagnáfrýjandi svaraði áskorun aðaláfrýjanda 1. ágúst 2014 og beindi jafnframt til hans umsókn um stöðuleyfi fyrir lausafjármuni, það er hjólhýsi og húskerru, en því synjaði aðaláfrýjandi með bréfi 15. ágúst sama ár. Þeirri ákvörðun var með kæru vísað til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem vísaði kærunni frá 17. desember 2014 á þeim grundvelli að ekki lægju fyrir ákvarðanir byggingarfulltrúa í málinu sem sætt gætu kæru til nefndarinnar. Einnig kvartaði gagnáfrýjandi til Samkeppniseftirlitsins vegna ætlaðra samkeppnisbrota E-kk-ef B-kk-ef og aðaláfrýjanda. Ekki ber nauðsyn til að rekja þau samskipti og heldur ekki fjölmörg önnur bréfaskipti vegna samskipta E-kk-ef B-kk-ef og Sameignarfélags Fells og þá ekki vegna lögbannskröfu hans sem synjað var af sýslumanni 20. júní 2014. Staðfesti Héraðsdómur Austurlands synjun sýslumanns með úrskurði 22. október sama ár og Hæstiréttur Íslands með dómi 11. nóvember 2014 í máli nr. 708/2014.

16

Með bréfi til aðaláfrýjanda 5. febrúar 2015 sótti gagnáfrýjandi um stöðuleyfi fyrir húskerru á austurbakka Jökulsárlóns í landi Fells. Er í bréfinu vísað til fyrrgreinds samnings við sameignarfélag jarðarinnar um leigu á aðstöðu við austurbakka lónsins fyrir siglingu með ferðamenn á slöngubátum. Væri honum samkvæmt samningnum heimilt að vera með færanlegt hýsi við lónið, til dæmis hjólhýsi, sem nýtist sem aðstaða fyrir starfsfólk gagnáfrýjanda og móttaka fyrir ferðamenn, og auk þess yfirbyggða kerru fyrir flotgalla og annan búnað. Byggingarfulltrúi aðaláfrýjanda svaraði umsókn gagnáfrýjanda með tölvupósti 2. mars 2015 og beindi því til hans að leggja fram samþykki allra eigenda jarðarinnar Fells fyrir leyfisskyldum lausafjármunum á austurbakka lónsins svo að unnt væri að taka afstöðu til umsóknarinnar. Orðrétt segir í tölvupóstinum: „Umsókninni fylgir m. a. leigusamningur við Sameignarfélag Fells [...], dags. 20. apríl 2012, sem veitir félaginu leyfi til siglinga með ferðamenn á Jökulsárlóni [...]. Skv. þinglýstum heimildum er tæplega 61% sameigenda jarðarinnar Fells félagsmenn í sameignarfélaginu og rúmlega 39% sameigenda standa utan félagsins. Líkt og fram kemur í gr. 2.6.1. [byggingar]reglugerðarinnar þarf samþykki allra sameigenda jarðarinnar Fells svo heimilt sé að gefa út stöðuleyfi. Samningur aðila frá 20. apríl 2012 getur þar af leiðandi ekki orðið grundvöllur fyrir útgáfu stöðuleyfis.“ 17

Gagnáfrýjandi svaraði tölvupósti byggingarfulltrúans 3. mars 2015 og benti á að uppdráttur hefði fylgt umsókninni. Ítrekaði gagnáfrýjandi umsóknina og rök fyrir því að skilyrði fyrir stöðuleyfi væru uppfyllt. Ákvörðun um að ganga til samninga við gagnáfrýjanda hefði verið samþykkt á lögmætum fundi sameignarfélagsins 10. maí 2010 og væru allir félagsmenn bundnir af ákvörðuninni í samræmi við eigendasamning félagsins. Með bréfi byggingarfulltrúa aðaláfrýjanda 10. sama mánaðar var umsókn gagnáfrýjanda um stöðuleyfi fyrir húskerru hafnað á þeirri forsendu að ekki væri hægt að gefa út stöðuleyfi án samþykkis landeigenda og að gögn þau sem vísað væri til gæfu ekki ótvíræð svör um að hið leigða land væri leigt út með samþykki allra eigenda.

18

Með dómi Hæstaréttar Íslands 17. nóvember 2016 í máli nr. 44/2016 var leyst úr deilu í máli sem E-kk-nf B-kk-nf og Reynivellir ehf. höfðuðu á hendur gagnáfrýjanda og Sameignarfélagi Fells. Lutu dómkröfur að því að gagnáfrýjanda yrði bannað að sigla með ferðamenn á Jökulsárlóni frá landi Fells á grundvelli samningsins við sameignarfélagið 20. apríl 2012. Var byggt á því að samþykki allra landeigenda þyrfti til þess að það væri heimilt en slíkt samþykki hefði ekki legið fyrir þar sem E-kk-nf B-kk-nf og Reynivellir ehf., sem væru eigendur að tæplega 24% eignarhluta í jörðinni, hefðu ekki samþykkt samninginn. Féllst héraðsdómur á kröfur þeirra en meirihluti Hæstaréttar Íslands hafnaði þeim. Vísaði meirihluti réttarins til þess að samkvæmt almennum reglum eignaréttar gilti sú meginregla um sérstaka sameign að samþykki allra sameigenda þyrfti til óvenjulegra ráðstafana sem væru meiri háttar þótt venjulegar gætu talist. Yrði í þessu tilliti að fara fram heildarmat á aðstæðum hverju sinni. Taldi rétturinn með hliðsjón af atvikum málsins, forsögu samningsgerðarinnar og eðlis og umfangs þess reksturs sem samningurinn frá 2012 tók til, að hvorki yrði talið að hann fæli í sér óvenjulega ráðstöfun né að hún hefði verið svo meiri háttar að þurft hefði samþykki allra eigenda fyrir henni. Minnihluti réttarins komst að öndverðri niðurstöðu.

19

Fyrrnefnd ákvörðun byggingarfulltrúa aðaláfrýjanda 10. mars 2015, þess efnis að hafna beiðni gagnáfrýjanda um stöðuleyfi fyrir húskerru á jörðinni Felli, var lýst ógild með dómi Héraðsdóms Austurlands 27. apríl 2017 í máli nr. E- 45/2015. Með ákvörðun 28. september sama ár synjaði Hæstiréttur Íslands beiðni um leyfi til áfrýjunar á dómi héraðsdóms með þeim rökum að héraðsdómi hefði verið rétt að leggja til grundvallar dóm réttarins í fyrrnefndu máli nr. 44/2016.

20

Með bréfi 5. febrúar 2018 óskaði gagnáfrýjandi eftir afstöðu aðaláfrýjanda til greiðslu skaðabóta og vísaði meðal annars til mats Ernst & Young á fjárhagslegu tjóni gagnáfrýjanda vegna framgöngu aðaláfrýjanda á árunum 2010 til 2017 að fjárhæð 223 til 273 milljónir króna. Aðaláfrýjandi hafnaði bótakröfu gagnáfrýjanda með bréfi 27. febrúar 2018 þar sem hann vísaði meðal annars til þess að tjón gagnáfrýjanda væri ósannað. Sáttatilraunir báru ekki árangur og höfðaði gagnáfrýjandi mál þetta 28. maí 2018.

Málsástæður aðila

Málsástæður aðaláfrýjanda

21

Aðaláfrýjandi hafnar því að háttsemi hans hafi verið ólögmæt og saknæm. Hann byggir á því að tilgangur hans sé ekki annar en sá að styðja við atvinnuuppbyggingu í sveitarfélaginu ásamt því að standa vörð um þann ramma sem deiliskipulag, lög og reglur setji slíkri uppbyggingu. Afgreiðsla hans á umsóknum gagnáfrýjanda hafi verið í samræmi við reglur þar að lútandi, einkum þá reglu eignarréttar um óskipta sameign að samþykki allra eigenda þurfi til nýtingar hennar. Veitingar leyfa vegna siglinga eða annarrar almennrar starfsemi gagnáfrýjanda hafi ekki verið á borði aðaláfrýjanda, aðeins veiting stöðuleyfa. Samkvæmt grein 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 þurfi að fylgja umsókn um stöðuleyfi, samþykki eiganda eða lóðarhafa þeirrar lóðar sem fyrirhugað sé að lausafjármunir standi á, sem og uppdrættir og önnur gögn sem nauðsynleg séu til að sýna staðsetningu, útlit og gerð, fyrirkomulag og öryggi lausafjármunanna.

22

Gagnáfrýjandi hafi árið 2010 sótt um stöðuleyfi í landi Fells. Sameigendafélag Fells hafi þá leitað eftir samþykki sameigenda jarðarinnar en það ekki fengist.

Gagnáfrýjandi hafi ekki haldið umsókn sinni til streitu það árið. Aðaláfrýjanda hafi ekki borist umsóknir frá gagnáfrýjanda fyrir árin 2011 og 2012. Gagnáfrýjandi hafi þrátt fyrir það stundað starfsemi um sumarið þau ár. Hann hafi árið 2013 sótt um stöðuleyfi í þjóðlendu á vesturbakka Jökulsárslóns. Aðaláfrýjandi hafi synjað um leyfið og sú ákvörðun verið staðfest með úrskurði forsætisráðuneytis. Engu að síður hafi gagnáfrýjandi starfað allt það sumar. Árið 2014 hafi umsókn hansum stöðuleyfi við austurbakka lónsins verið afgreidd með sama hætti og áður þar sem ekki hafi fengist samþykki sameigenda jarðarinnar Fells. Þá hafi aðaláfrýjandi synjað umsókn gagnáfrýjanda um stöðuleyfi við vesturbakka lónsins til samræmis við fyrri afgreiðslu. Gagnáfrýjandi hafi þó stundað starfsemi það sumar frá júlí til mánaðamóta ágúst og september. Árið 2015 hafi gagnáfrýjandi enn sótt um stöðuleyfi vegna austurbakka lónsins en umsókn hans verið hafnað. Engu að síður hafi gagnáfrýjandi stundað starfsemi þar um sumarið. Árin 2016 og 2017 hafi gagnáfrýjandi ekki sótt um stöðuleyfi til aðaláfrýjanda en þó haldið áfram starfsemi frá austurbakkanum.

23

Aðaláfrýjandi mótmælir því að hann hafi við ákvarðanir sínar beitt rangri lögskýringu.

Það hafi fyrst verið eftir uppkvaðningu dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 44/2016 í nóvember 2016 sem réttarframkvæmd hafi breyst. Aðaláfrýjandi hafnar því að hann hafi brotið gegn jafnræðisreglu, rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá andmælir aðaláfrýjandi því að bæjarstjórn hans hafi gengið erinda Jökulsárslóns ferðaþjónustu ehf. og reynt að eyðileggja fyrir starfsemi gagnáfrýjanda.

Því er hafnað að þáverandi bæjarstjóri, B-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf, hafi viðhaft ummæli sem hafi verið óeðlileg eða valdið vanhæfi hans. Þá hafi nafn B-kk-ef I-kk-ef komið fram í tengslum við ISNIC- skráningu léns Jökulsárlóns ferðaþjónustu ehf. vegna fyrra starfs hans hjá fyrirtæki sem hafi séð um uppsetningu á vefsíðum fyrir fjölda fyrirtækja.

Aðaláfrýjandi hafi ekki brotið gegn samkeppnislögum nr. 44/2005 og hafi

Samkeppniseftirlitið komist að sömu niðurstöðu.

24

Jafnvel þótt talið yrði að háttsemi aðaláfrýjanda hafi verið ólögmæt og saknæm hafi gagnáfrýjandi ekki leitt að því líkur að hann hafi orðið fyrir tjóni. Gagnáfrýjandi byggi í fyrsta lagi á því að hann hafi orðið fyrir missi hagnaðar og vísi þar um til minnisblaðs Ernst & Young. Aðaláfrýjandi bendir á að gagnáfrýjandi hafi aflað minnisblaðsins einhliða og mótmælir sönnunargildi þess. Aðaláfrýjandi hafnar því að honum beri að greiða lögfræðikostnað gagnáfrýjanda og byggir á þeirri meginreglu að aðilar beri almennt sjálfir kostnað vegna málsmeðferðar fyrir stjórnvöldum. Gagnáfrýjandi hafi lagt fram gögn sem varði allan lögfræðikostnað hans á árunum 2011 til 2017.

Verulegur hluti af þeim kostnaði sé þessu máli óviðkomandi. Þá sé hluti gagnanna vegna vinnu við héraðsdómsmálið nr. E- 45/2015 sem rekið hafi verið fyrir Héraðsdómi Austurlands en gagnáfrýjanda hafi verið dæmdur málskostnaður í því máli. Loks hafnar aðaláfrýjandi kröfu um bætur fyrir orðsporshnekki með vísan til þess að krafan sé ósönnuð og ekki studd neinum gögnum.

25

Þá byggir aðaláfrýjandi á því að skaðabótakröfur gagnáfrýjanda séu að stórum hluta fyrndar. Skaðabótakröfur fyrnist á fjórum árum samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda og hafi fyrningarfrestur ekki verið rofinn í skilningi 1. mgr. 15. gr. laganna fyrr en við birtingu stefnu 28. maí 2018. Allar skaðabótakröfur gagnáfrýjanda fram til 28. maí 2014 séu því fyrndar. Loks hafi gagnáfrýjandi sýnt af sér verulegt tómlæti vegna krafna sinna en hann hafi fyrst með bréfi árið 2017 tilkynnt umað hann kynni að eiga rétt á skaðabótum.

Málsástæður gagnáfrýjanda

26

Gagnáfrýjandi byggir kröfur sínar á almennum reglum skaðabótaréttar um bótaskyldu utan samninga, þar með talið á sakarreglunni og um skaðabótaábyrgð stjórnvalda vegna ólögmætra stjórnvaldsákvarðana. Meginregla sé að stjórnvald geti orðið skaðabótaskylt eftir almennum reglum þar um. Byggt sé á því að ákvarðanir aðaláfrýjanda og aðgerðir gagnvart gagnáfrýjanda hafi verið andstæðar meginreglum stjórnsýsluréttar og ákvæðum stjórnsýslulaga. Þá sé jafnframt byggt á því að ákvarðanir og aðgerðir aðaláfrýjanda hafi verið samkeppnishamlandi og farið gegn meginreglum samkeppnisréttar og samkeppnislögum. Ákvarðanir aðaláfrýjanda hafi verið saknæmar og ólögmætar. Sé það margdæmt að ef sýnt er fram á brot stjórnvalds á tiltekinni hátternisreglu, eða það sem nefnt sé reglufest saknæmi, leiði það þegar af þeirri ástæðu til bótaskyldu. Ekki sé neinn vafi á að orsakatengsl séu til staðar á milli ólögmætra ákvarðana aðaláfrýjanda og tjóns gagnáfrýjanda, eins og raunar hafi verið fallist á af héraðsdómi. Gagnáfrýjandi sé ósammála þeirri niðurstöðu héraðsdóms að hluti krafna hans sé fyrndur, eða sá hluti krafnanna sem eigi rætur að rekja til tímabils fyrir maí 2014.

27

Það hafi verið skýr niðurstaða Hæstaréttar Íslands í máli nr. 44/2016 að fara þyrfti fram ákveðið heildarmat og hvorki yrði talið að leigusamningur við gagnáfrýjanda hefði falið í sér óvenjulega ráðstöfun né að hún hafi verið meiri háttar svo þurft hefði samþykki allra eigenda jarðarinnar fyrir henni. Ákvörðunin um gerð samningsins hafi verið tekin af tilskyldum meirihluta á fundi sameignarfélagsins og að á þeim tíma hafi allir eigendur jarðarinnar aðrir en samkeppnisaðili gagnáfrýjanda verið í félaginu.

Hafi þessi vilji sameignarfélagsins legið fyrir þegar gagnáfrýjandi sótti um stöðuleyfi á austurbakkanum árið 2010. Í dómi Héraðsdóms Austurlands í máli nr. E- 45/2015 hafi verið tekist á um synjun aðaláfrýjanda á veitingu stöðuleyfis á austurbakka Jökulsárlóns í kjölfar umsóknar gagnáfrýjanda á grundvelli hins ólögmæta skilyrðis.

Í forsendum dómsins hafi réttilega verið byggt á niðurstöðu Hæstaréttar Íslands í fyrrgreindu máli og talið sannað að ákvörðun aðaláfrýjanda hafi verið haldin verulegum efnisannmarka og ákvörðunin því verið ógild. Hafi málsástæðu aðaláfrýjanda er lutu að grein 2.6.1 í byggingarreglugerð verið hafnað en í máli þessu byggi aðaláfrýjandi á sömu málsástæðu. Einnig hafi verið hafnað málsástæðum aðaláfrýjanda er lutu að deiliskipulagsþætti umsóknarinnar af sömu ástæðum og einnig með vísan til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Hafi Hæstiréttur Íslands hafnað beiðni um áfrýjunarleyfi á dómi héraðsdóms. Vísar gagnáfrýjandi til þess að framangreindir dómar hafi fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem þar greinir, þar til það gagnstæða sé sannað, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

28

Gagnáfrýjandi telji einsýnt að veiting stöðuleyfis teljist til venjulegrar ráðstöfunar á sameign. Stöðuleyfi sé í eðli sínu óvaranleg og tímabundin ráðstöfun sem sé auk þess lítil umfangs. Sé um að ræða hagsmuni sem meirihluti sameigenda geti samkvæmt meginreglum eignaréttar almennt ráðstafað, þrátt fyrir andstöðu minnihluta, verði sá hefðbundni ráðstöfunarréttur ekki skertur með jafn óljósu ákvæði byggingarreglugerðar og um ræði. Slík takmörkun á eignarréttindum yrði að vera skýrlega útlistuð í lögum en ekki byggingarreglugerð.

29

Byggir gagnáfrýjandi á því að aðaláfrýjandi hafi með ólögmætum og saknæmum hætti á árunum 2010 til 2017 hindrað gagnáfrýjanda í að reka starfsemi sína eðlilega og þar með valdið honum tjóni. Gagnáfrýjandi hafi ekki verið með neina starfsemi á árinu 2010 vegna ákvörðunar aðaláfrýjanda. Hann hafi þó reynt að reka starfsemi sína frá vesturbakkanum á árunum 2011 til 2013 en möguleiki til tekjuöflunar sé allt annar og verri þar en á austurbakkanum. Einnig hafi gagnáfrýjandi þurft að þola stöðvun atvinnurekstrar síns á háannatíma og orðið að greiða í tvígang leigugjald fyrir aðstöðu á austurbakkanum án þess að geta nýtt hana vegna ákvarðana aðaláfrýjanda.

30

Þá byggi gagnáfrýjandi á því að stjórnsýsluhættir aðaláfrýjanda á því tímabili sem um ræði hafi verið í andstöðu við meginreglur stjórnsýsluréttar og stjórnsýslulög. Taki það bæði til málsmeðferðar- og efnisreglna. Það skilyrði sem aðaláfrýjandi hafi sett fyrir leyfisveitingunni hafi verið ólögmætt. Enn fremur sé byggt á því að ákvarðanir aðaláfrýjanda hafi verið samkeppnishamlandi og gengið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, eins og vikið sé að í áliti Samkeppniseftirlitsins 13. desember 2018.

Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga skuli stjórnvöld við úrlausn mála gæta samræmis og jafnræðis í lagalegu tilliti. Í því felist meðal annars að sambærileg mál skuli fá sambærilega meðferð hjá stjórnvaldi. Byggir gagnáfrýjandi á því að aðaláfrýjandi hafi ekki gætt jafnræðissjónarmiða þegar kom að leyfisveitingum gagnáfrýjanda. Þá kveðst hann einnig byggja á því að ákvarðanir og athafnir aðaláfrýjanda hafi brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins að því er varðar rekstrarstöðvanir hans, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.

31

Þá segir gagnáfrýjandi að vafalaust sé miðað við gögn málsins að orsakatengsl séu á milli hinnar ólögmætu háttsemi aðaláfrýjanda og tjóns gagnáfrýjanda. Jafnframt að tjónið megi telja sennilega afleiðingu af háttseminni „enda hafi með henni verið brugðið með augljósum hætti fæti fyrir gagnáfrýjanda og forvera hans til að reka fyrirtækið.“ Vísar gagnáfrýjandi til þess að hann hafi sýnt fram á það með nægilegum líkum að skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 séu uppfyllt. Gerð hafi verið grein fyrir því í hverju tjón hans sé fólgið og hver tengsl þess séu við atvik málsins.

32

Gagnáfrýjandi sé ósammála þeirri niðurstöðu héraðsdóms að hluti krafna hans sé fyrndur en á hinn bóginn sammála þeirri niðurstöðu að líkur standi til þess að hann hafi orðið fyrir tjóni „vegna þeirra ákvarðana sem séu ófyrndar“. Telur gagnáfrýjandi einsýnt að það eigi við um allt tímabilið, það er frá 2010 til 2017. Gerð sé ítarleg grein fyrir fjártjóni gagnáfrýjanda í héraðsdómsstefnu og veiti minnisblað Ernst & Young sterkar vísbendingar um að gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir stórfelldu fjárhagslegu tjóni.

Vegna ákvarðana aðaláfrýjanda hafi gagnáfrýjandi ýmist ekki getað starfað eða starfsemi hans verið minni að umfangi en ella. Hafi þetta ástand í raun verið viðvarandi frá 2010 til 2017. Á sama tíma hafi samkeppnisaðili gagnáfrýjanda í raun setið einn að besta hluta svæðisins og hafi tekjur hans hlaupið á milljörðum króna.

Enginn vafi leiki því áað gagnáfrýjandi hafi orðið fyrir hagnaðarmissi allt tímabilið. 33

Við munnlegan flutning málsins í héraði hafi því verið mótmælt að kröfur gagnáfrýjanda vegna árabilsins 2010 til 2014 væru fyrndar. Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi að tjónþoli fær nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð berá því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Byggt sé á því að fyrningarfrestur vegna krafna gagnáfrýjanda hafi fyrst getað hafist 17. nóvember 2016 þegar Hæstiréttur Íslands hafi kveðið upp fyrrgreindan dóm í máli nr. 44/2016. Þá fyrst hafi verið kveðið á um að skilyrði það sem aðaláfrýjandi hafi sett fyrir veitingu stöðuleyfis hafi verið ólögmætt og hafi gagnáfrýjandi þá fyrst fengið nauðsynlegar upplýsingar um tjónið. Ljóst megi því vera að þessi niðurstaða hins áfrýjaða dóms sé ósanngjörn og lagalega röng. Dómur Hæstaréttar Íslands féll 17. nóvember 2016 og var mál þetta höfðað í maí 2018 eða innan fyrningarfrests. Því beri að taka kröfur gagnáfrýjanda til greina.

Niðurstaða

34

Gagnáfrýjandi krefst meðal annars viðurkenningar á skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda vegna ætlaðra ólögmætra aðgerða aðaláfrýjanda sem hann segir að hafi byggt á þeim ákvörðun umsem dómkröfur hans taka að öðru leyti til. Er þessum ætluðu ólögmætu aðgerðum ekki frekar lýst í dómkröfum hans. Framsetning þessi fullnægir ekki skilyrðum d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og er þessi hluti kröfunnar ekki dómtækur. Verður honum því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi.

35

Dómkrafa gagnáfrýjanda er að þessu frágengnu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda vegna ætlaðs tjóns gagnáfrýjanda á ferðaþjónustu hans á austurbakka Jökulsárlóns í landi jarðarinnar Fells á árunum 2010 til 2017. Telur gagnáfrýjandi að tjón hans hafi orðið vegna ólögmæts skilyrðis aðaláfrýjanda um samþykki allra sameigenda jarðarinnar, sem sett var í tvígang, 20. maí 2010 og 27. janúar 2014, í tilefni af beiðni gagnáfrýjanda um stöðuleyfi. Jafnframt hafi hann orðið fyrir tjóni vegna synjunar aðaláfrýjanda 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015 á þeim grunni að samþykki sameigenda jarðarinnar lægi ekki fyrir. Samkvæmt þessu er ætluð skaðabótaskylda aðaláfrýjanda á ætluðu tjóni gagnáfrýjanda, sem krafist er viðurkenningar á, byggð á fjórum aðgreindum ákvörðunum aðaláfrýjanda á árunum 2010, 2014 og 2015 og þar með á jafnmörgum ætluðum tjónstilvikum.

36

Undirliggjandi fjárkröfur gagnáfrýjanda í málinu eru skaðabótakröfur sem fyrnast á fjórum árum frá þeim degi sem tjónþoli fær nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla slíkra upplýsinga, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Við það verður miðað að gagnáfrýjandi hafi fengið nauðsynlegar upplýsingar um ætlað tjón sitt vegna einstakra ákvarðana aðaláfrýjanda eigi síðar en í lok hvers rekstrarárs. Þannig hafi hann í síðasta lagi í árslok 2010 búið yfir eða getað aflað upplýsinga um ætlað tjón sitt vegna þess árs.

37

Gagnáfrýjandi sótti fyrst um stöðuleyfi með umsókn 17. maí 2010. Samkvæmt 15. gr. laga nr. 150/2007 er fyrningu slitið með málssókn kröfuhafa á hendur skuldara til að fá dóm fyrir kröfunni eða þegar krafist er skuldajafnaðar fyrir dómi. Fyrningu er einnig slitið þegar kröfuhafi höfðar mál til að fá viðurkenningardóm fyrir kröfunni.

Eins og fram er komið höfðaði gagnáfrýjandi mál þetta með birtingu héraðsdómsstefnu 28. maí 2018. Samkvæmt þessu voru þær skaðabótakröfur, sem gagnáfrýjandi hefði getað leitast við að hafa uppi í kjölfar þess að skaðabótaskylda yrði viðurkennd vegna tjóns, sem leiða kynni af umþrættri ákvörðun aðaláfrýjanda 20. maí 2010, fallnar niður fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað. Í ljósi þess að undirliggjandi fjárkröfur gagnáfrýjanda vegna framangreindrar ákvörðunar aðaláfrýjanda eru fyrndar samkvæmt framansögðu verður ekki séð að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um viðurkenningu á skaðabótaskyldu vegna hennar. Verður þessum hluta kröfugerðar gagnáfrýjanda því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

38

Með umsókn 10. janúar 2014 sótti gagnáfrýjandi um stöðuleyfi fyrir tímabilið 15. apríl til 15. nóvember 2014. Með ákvörðun 27. janúar það ár samþykkti bæjarráð aðaláfrýjanda að beiðni um slíkt leyfi yrði ekki veitt nema að samþykki allra landeigenda lægi fyrir. Við mat á ætluðu tjóni gagnáfrýjanda vegna þessarar ákvörðunar verður að horfa til þess að samkvæmt grein 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 er heimilt að veita stöðuleyfi lengst til 12 mánaða nema ákvæði skipulags heimili annað. Verður því að líta svo á að ætlað tjón gagnáfrýjanda vegna þessarar ákvörðunar aðaláfrýjanda sé innan fjögurra ára fyrningarfrests samkvæmt lögum nr. 150/2007. Hefur gagnáfrýjandi samkvæmt því lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr dómkröfu sinni er varðar hana.

39

Samkvæmt framangreindu er því til skoðunar hvort aðaláfrýjandi hafi með ákvörðunum sínum 27. janúar og 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015 bakað sér skaðabótaábyrgð á ætluðu tjóni gagnáfrýjanda af því að hafa ekki fengið útgefið stöðuleyfi vegna starfsemi sinnar frá austurbakka Jökulsárlóns. Í öllum tilvikum lutu umþrættar ákvarðanir aðaláfrýjanda að því að skilyrði fyrir veitingu stöðuleyfis væru ekki fyrir hendi þar sem samþykki allra sameigenda jarðarinnar Fells fyrir útgáfu stöðuleyfis lá ekki fyrir.

40

Svo sem fram er komið var jörðin Fell í óskiptri sameign 32 aðila á þeim tíma sem um ræðir. Ákvörðun um að ganga til samninga við gagnáfrýjanda um tiltekin afnot af jörðinni til ferðaþjónustu frá austurbakka Jökulsárlóns var samþykkt á aðalfundi sameignarfélagsins um jörðina 10. maí 2010. Naut sú ákvörðun stuðnings 30 af 32 sameigendum jarðarinnar sem fóru saman með 76,3395% eignarhluta. Það sem eftir stóð, eða tæplega 24% eignarhlutur, var í eigu E-kk-ef B-kk-ef E-kk-ef og félags í hans eigu, Reynivalla ehf. Sem fyrr greinir rak E-kk-nf B-kk-nf ferðaþjónustu og gerði út báta við lónið á grundvelli samnings við sameignarfélag um jörðina frá árinu 2000 en hann kaus að standa utan félagsins.

41

Samkvæmt almennum reglum eignaréttar gildir sú meginregla um sérstaka sameign að samþykki allra sameigenda þarf til óvenjulegra ráðstafana og ráðstafana sem eru meiriháttar þótt venjulegar geti talist. Samkvæmt 2. mgr. í grein 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 1 12/2012 skal umsókn um stöðuleyfi vera skrifleg og undirrituð af eiganda eða ábyrgðarmanni viðkomandi hlutar og skal fylgja með samþykki eiganda eða lóðarhafa þeirrar lóðar sem fyrirhugað er að lausafjármunir standi á. Einnig uppdrættir og önnur gögn sem nauðsynleg eru til að sýna staðsetningu, útlit og gerð, fyrirkomulag og öryggi lausafjármunanna.

42

Lýtur kjarni ágreinings aðila í máli þessu að því hvort aðaláfrýjandi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti bakað sér bótaskyldu vegna þeirrar ákvörðunar að setja sem skilyrði fyrir stöðuleyfi að allir sameigendur Fells myndu veita samþykki sitt fyrir slíku leyfi en leiða má af niðurstöðu meirihluta Hæstaréttar Íslands í máli nr. 44/2016, sem Héraðsdómur Austurlands í máli nr. E- 45/2015 byggði á, að það hafi verið ólögmætt. Þótt fyrir liggi þessi afstaða dómstóla leiðir það ekki sjálfkrafa til skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda heldur þarf skilyrði skaðabótaréttar um saknæmi jafnframt að vera fullnægt.

43

Fyrir liggur að aðaláfrýjandi byggði neitun sína á veitingu stöðuleyfis á grein 2.6.1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 sem kveður á um að samþykki eiganda eða lóðarhafa þeirrar lóðar, sem fyrirhugað er að lausafjármunir standi á, skuli fylgja umsókn um stöðuleyfi. Af gögnum málsins má ráða að við túlkun aðaláfrýjanda á ákvæðinu hafi hann haft að leiðarljósi þá meginreglu eignaréttar að samþykki allra sameigenda að óskiptri sameign þurfi til óvenjulegra ráðstafana og ráðstafana sem væru meiriháttar þótt venjulegar gætu talist. Þótt aðaláfrýjandi hafi metið það svo að slík ráðstöfun jarðarinnar teldist til óvenjulegra eða meiriháttar ráðstafana á óskiptri sameign og krefðist af þeim sökum samþykkis allra sameigenda jarðarinnar verður ekki fallist á að það eitt geti talist saknæm háttsemi þannig að bótaskyldu varði. Af forsendum meirihluta Hæstaréttar Íslands í fyrrnefndu máli nr. 44/2016 verður ráðið að áðurnefnd meginregla eignaréttarins sé mjög matskennd regla og af því leiðir að játa verður starfsmönnum aðaláfrýjanda nokkurt svigrúm til mats á umræddri beiðni gagnáfrýjanda. Gagnáfrýjandi hefur hvorki reifað né rökstutt eða bent á stjórnsýsluframkvæmd frá þeim tíma sem aðaláfrýjandi hafði beiðnir gagnáfrýjanda um stöðuleyfi til afgreiðslu sem gefa til kynna að mat aðaláfrýjanda um þetta hafi verið bersýnilega rangt eða í andstöðu við venjuhelgaða framkvæmd. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á að gagnáfrýjandi hafi fært sönnur á, að sú ákvörðun aðaláfrýjanda að binda umrætt stöðuleyfi skilyrði um samþykki allra sameigenda Fells teljist saknæm og skuli baka aðaláfrýjanda skaðabótaábyrgð.

44

Um málsmeðferð starfsmanna aðaláfrýjanda vegna umsókna gagnáfrýjanda um stöðuleyfi gilda ákvæði stjórnsýslulaga. Samkvæmt 10. gr. laganna ber stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Í ákvæðinu felst að stjórnvaldi ber að eigin frumkvæði að afla allra nauðsynlegra og réttra upplýsinga um málsatvik áður en ákvörðun er tekin. Hefur þar grundvallarþýðingu hvort aflað hafi verið allra þeirra upplýsinga sem skipta máli við mat á því hvort lagaskilyrði fyrir stjórnvaldsákvörðun séu uppfyllt. Að virtum gögnum málsins og því sem að framan er rakið fæst ekki annað séð en að umþrættar ákvarðanir aðaláfrýjanda og starfsmanna hans hafi verið teknar að athuguðu máli og á grundvelli gagna sem lögð voru fram með skriflegri umsókn hansum stöðuleyfi eða var aflað við meðferð málsins áður en ákvörðun var tekin í því. Að öðru leyti hefur gagnáfrýjandi ekki rökstutt með viðhlítandi hætti að aðaláfrýjandi hafi við meðferð málsins og ákvarðanatöku brotið gegn rannsóknarreglu, andmælareglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins eða öðrum ákvæðum stjórnsýslulaga eða stjórnsýsluréttarins sem hann hefur vísað til í málatilbúnaði sínum. Þá verður ekki fallist á að þáverandi bæjarstjóri aðaláfrýjanda hafi verið vanhæfur til að taka þátt í og afgreiða erindi gagnáfrýjanda vegna framgöngu hansí fjölmiðlum í tengslum við mál gagnáfrýjanda eða af öðrum orsökum.

45

Í málinu teflir gagnáfrýjandi loks fram málsástæðum er lúta að ætluðum brotum aðaláfrýjanda á jafnræðisreglu við eftirfylgd leyfa og leyfa skyldu, rekstrarstöðvun og samkeppnishindrandi athöfnum aðaláfrýjanda. Málsástæður þessar hafa enga þýðingu í málinu eins og grundvöllur þess hefur verið lagður með kröfugerð gagnáfrýjanda sem varðar eins og fram er komið viðurkenningu á skaðabótaskyldu vegna fjögurra nánar tilgreindra ákvarðana aðaláfrýjanda sem gengu út á að synja um veitingu stöðuleyfis eða binda samþykki fyrir því skilyrði. Koma þessar málsástæður því ekki til frekari skoðunar.

46

Samkvæmt öllu framansögðu verður aðaláfrýjandi sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda.

47

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili fyrir sig beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Landsrétti.

48

Það athugast að samningu hins áfrýjaða dóms er áfátt og er ekki í samræmi við fyrirmæli í 114. gr. laga nr. 91/1991. Hinn áfrýjaði dómur telur alls 56 blaðsíður.

Málsatvik eru rakin í löngu máli og tilgreind atvik sem eru óviðkomandi eða lítið tengd sakarefni málsins og ágreiningi aðila. Þá eru málsástæður aðila raktar í óhóflega löngu máli og langt umfram það sem þörf er á til úrlausnar málsins. Fer þetta í bága við d- og e-lið 1. mgr. og 3. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 og er aðfinnsluvert.

Dómsorð :

Vísað er frá héraðsdómi kröfu gagnáfrýjanda, Ice Lagoon ehf., um viðurkenningu á skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda, Sveitarfélagsins Hornafjarðar, vegna ólögmætra aðgerða aðaláfrýjanda sem byggt hafi á ákvörðunum aðaláfrýjanda 20. maí 2010, 27. janúar 2014, 15. ágúst 2014 og 10. mars 2015.

Vísað er frá héraðsdómi viðurkenningarkröfu gagnáfrýjanda á skaðabótaskyldu aðaláfrýjanda vegna tjóns í rekstri gagnáfrýjanda vegna ákvörðunar aðaláfrýjanda 20. maí 2010.

Aðaláfrýjandi er að öðru leyti sýkn af kröfum gagnáfrýjanda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.