388/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu M ehf. um að héraðsdómarinn A viki sæti í máli M ehf. gegn þrotabúi N ehf. Krafan byggðist á því að dómarinn væri vanhæfur vegna samstarfs hennar og lögmanns varnaraðila frá september 2007 til loka árs 2013. Landsréttur taldi óhlutdrægni dómara ekki með réttu dregna í efa þótt dómarinn hefði lengi þekkt umræddan lögmann og þau ættu sér sögu um samstarf á sviði lögmennsku sem hefði runnið sitt skeið á enda fyrir um það bil sex og hálfu ári síðan. Ekki yrðu gerðar jafn strangar kröfur að þessu leyti varðandi lögmann og þegar í hlut ætti málsaðili. Þá gæti það ekki breytt niðurstöðunni þótt skaðabótakröfum kynni síðar að verða beint að skiptastjóranum vegna starfa hans, þær væru ekki til úrlausnar í þessu máli. Þegar til þessa væri litið yrði ekki á það fallist með M ehf. að atvik eða aðstæður væru með þeim hætti að gefi réttmætt tilefni til að draga óhlutdrægni héraðsdómarans í efa. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 22. júní 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 9. júlí 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 19. júní 2020 í málinu nr. X415/2019 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að A-kvk-nf S-kvk-nf settur héraðsdómari viki sæti í máli sóknaraðila gegn varnaraðila. Kæruheimild er í alið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fyrrgreind krafa hans tekin til greina. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Efnisþáttur málsins snýr að afstöðu skiptastjóra þrotabús Neptune ehf. til þeirrar kröfu sóknaraðila að krafa hans að fjárhæð 254.751.856 krónur auk nánar tilgreindra vaxta verði viðurkennd við gjaldþrotaskipti varnaraðila og að krafan njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Til vara hefur sóknaraðili krafist þess að krafa hans að fjárhæð 17.012.695 krónur auk nánar tilgreindra vaxta verði viðurkennd við gjaldþrotaskipti varnaraðila og að krafan njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

5 A-kvk-nf S-kvk-nf settur héraðsdómari, sem kvað upp hinn kærða úrskurð, tók við málinu 16. mars 2020 eftir að sá dómari sem hafði farið með málið fór í veikindaleyfi. Þann 8. maí krafðist sóknaraðili þess að dómarinn viki sæti í málinu á grundvelli gliðar 5. gr. laga nr. 91/1991. Er krafan á því reist að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu til þess fallnar að draga óhlutdrægni dómarans með réttu í efa.

Málsástæður aðila

6 Sóknaraðili byggir aðallega á því að héraðsdómarinn sé vanhæfur vegna samstarfs hennar og lögmanns varnaraðila í tengslum við rekstur lögmannsstofunnar Lögmannsstofan ehf. árin 2007 til áramóta 2013/2014. Þá byggir sóknaraðili á því að ekki sé deilt um að samstarf dómarans og lögmannsins hafi staðið yfir í sjö ár á vinnustað þar sem aðeins tveir lögfræðimenntaðir starfsmenn störfuðu. Samstarf þeirra geti því ekki hafa verið annað en náið þar sem reksturinn hafi eingöngu hvílt á þeim tveimur. Telur sóknaraðili blasa við að slíkt náið samstarfs og vináttutengsl sem óumflýjanlega myndist á þeim sjö árum sem samstarfið hafi varað sé sannarlega til þess fallið að draga óhlutdrægni dómara með réttu í efa.

7 Þá byggir sóknaraðili á því að ágreiningur málsins snúi beinlínis að athöfnum lögmannsins sjálfs í starfi sínu sem skiptastjóri. Úrlausn málsins muni að líkindum á endanum snúast um persónulega ábyrgð skiptastjórans. Sóknaraðili hafi tilkynnt ábyrgðartryggjanda skiptastjórans um fjártjón sitt sem hann telur að rekja megi til þess að varnaraðili hafi vanefnt samþykkt kauptilboð sóknaraðila í rannsóknarskipið Neptune. Vátryggingafélagið hafi greint frá því að afstaða til bótaskyldu verði tekin að gengnum úrskurði í málinu.

8 Varnaraðili byggir einkum á að engin samskipti séu milli dómarans og lögmanns varnaraðila utan vinnu. Lögmaðurinn eigi ekki aðild að málinu sem um sé að ræða og sé langsótt að dómarinn geti talist vanhæfur af þeim ástæðum sem byggt sé á. Varnaraðili telur það eitt að dómarinn hafi verið starfsmaður lögmanns varnaraðila fyrir rúmum sex árum geti ekki orðið til þess að dómarinn teljist vanhæfur. Þá vísar lögmaður varnaraðila til þess að hann eigi ekki aðild að málinu. Komi því ekki til álita að líta svo á að efnisleg úrslit málsins geti skipt máli fjárhagslega fyrir hann.

Niðurstaða

9 Fyrir liggur að héraðsdómari málsins starfaði sem launþegi á lögmannsstofu Á-kk-ef P-kk-ef, lögmanns varnaraðila, frá september 2007 og til loka árs 2013, eða sex ár og fjóra mánuði. Í þingbók kemur fram að öllu fjárhagslegu uppgjöri milli þeirra vegna starfa héraðsdómarans hafi lokið 1. apríl 2014 eða fyrir rúmum sex árum síðan. Þá kemur einnig fram í gögnum málsins að lögmaðurinn, Á-kk-nf P-kk-nf, var skipaður skiptastjóri varnaraðila 4. janúar 2019 eða um það bil fimm árum eftir að héraðsdómarinn hætti störfum á lögmannsstofu hans. Verður óhlutdrægni dómara ekki með réttu dregin í efa þótt dómarinn hafi lengi þekkt umræddan lögmann og þeir eigi sér sögu um samstarf á sviði lögmennsku sem rann sitt skeið á enda fyrir um það bil sex og hálfu ári síðan. Þess verður einnig að gæta að ekki verða gerðar jafn strangar kröfur að þessu leyti varðandi lögmann og þegar í hlut á málsaðili, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 7. febrúar 2007 í máli nr. 57/2007. Getur ekki breytt þeirri niðurstöðu þótt skaðabótakröfu kunni síðar að verða beint að skiptastjóranum vegna starfa hans, en þær eru ekki til úrlausnar í þessu máli. Þegar til þessa er litið verður ekki á það fallist með sóknaraðila að atvik eða aðstæður séu með þeim hætti að gefi réttmætt tilefni til að draga óhlutdrægni héraðsdómarans, A-kvk-ef S-kvk-ef, í efa. Verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

10 Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.