148/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem skorið var til bráðabirgða úr ágreiningi málsaðila um lögheimili barns þeirra og umgengni. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að lögheimili barnsins skyldi vera hjá B þar til endanlegur dómur í forsjármáli aðila liggur fyrir. Þá staðfesti dómurinn niðurstöðu héraðsdóms um tímabundið fyrirkomulag á umgengni.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 5. mars 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 19. febrúar 2021 í málinu nr. E- [...]/2020 þar sem skorið var til bráðabirgða úr ágreiningi aðila um lögheimili sonar þeirra, C, og umgengni hans við sóknaraðila. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr.76/2003.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að lögheimili barnsins verði hjá honum til bráðabirgða, þar til endanleg niðurstaða í dómsmáli um lögheimili þess fæst, og að hann fái greitt einfalt meðlag með barninu frá uppkvaðningu úrskurðar Landsréttar til sama tíma. Jafnframt að kveðið verði á um umgengni við þann aðila sem ekki fær lögheimili barnsins skráð hjá sér til bráðabirgða og að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti. Til vara er krafist ómerkingar hins kærða úrskurðar auk málskostnaðar vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Niðurstaða

4

Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar er gerð sú krafa „til vara“ að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Er „varakrafa“ sóknaraðila byggð á því að við meðferð málsins fyrir héraðsdómi hafi verið litið fram hjá réttindum barnsins sem málið snúist um. Barnið sé [...]gamalt en hafi hvorki fengið að tjá sig um hvar það eigi að hafa lögheimili né hvernig haga skuli umgengni þess við það foreldri sem ekki fær lögheimilið. Fari það í bága við afdráttarlaust ákvæði 43. gr. barnalaga. Í hinum kærða úrskurði sé komist að þeirri niðurstöðu að „varhugavert [sé] að draga of víðtækar ályktanir um raunverulegan vilja [barnsins] á þessu stigi máls“. Tekið sé undir með héraðsdómi það sé varhugavert að draga of víðtækar ályktanir „að ókönnuðu máli“. Það hefði hins vegar átt að vera hvatning fyrir dóminn að kanna afstöðu barnsins fremur en að úrskurða í málinu í óvissu. Verður hér fyrst fjallað um þær athugasemdir sóknaraðila sem hann telur að leiða eigi til ómerkingar úrskurðar héraðsdóms.

5

Í tilvitnuðu ákvæði 1. mgr. 43. gr. barnalaga segir að gefa skuli barni sem náð hefur nægilegum þroska kost á að tjá sig um mál nema telja megi að slíkt geti haft skaðleg áhrif á barnið eða sé þýðingarlaust fyrir úrslit málsins. Þá kemur fram í 12. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sbr. lög nr. 19/2013, að veita skuli barni rétt til að tjá sig við málsmeðferð fyrir dómi eða stjórnvaldi annaðhvort beint eða fyrir milligöngu talsmanns eða viðeigandi stofnunar. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði ræddu bæði sérhæfður sáttamaður og sálfræðingur við barnið í nóvember 2020 um aðstæður þess og líðan. Í vottorði sáttamanns 3. desember 2020 kemur fram að barnið hafi sagst eiga tvö heimili, annað með móður og hitt hjá föður og stjúpmóður. Aðspurt að því hvort það vildi geta breytt einhverju föður eða móður sagði það „engu vilja breyta hjá föður en [...] vildi fá meiri tíma með honum.“ Í málsgögnum er skýrsla sálfræðings, sem er talsmaður barnsins í barnaverndarmáli, 24. nóvember 2020. Þar segir meðal annars að barnið hafi svaraði því til að það væri ágætt að búa hjá mömmu á [...]en það vildi búa meira hjá pabba. Sagði barnið að það væri of lítið hjá pabba og lýsti vilja til að vera meira hjá honum, byrja í skóla hjá honum og „hitta mömmu bara stundum“. Þá greinir frá því í tölvupósti hjúkrunarfræðings til ráðgjafa velferðarsviðs [...] 4. febrúar síðastliðinn að rætt hafi verið við barnið sem hafi komið vel fyrir varðandi fatnað og umhirðu. Barnið hefði verið þreytulegt og alvörugefið undir glaðlegu yfirborði og gert sér upp hlátur. Barnið vilji frekar búa í [...] því þá sé það nær vinum og í [...], þá væri einnig styttra að fara til pabba í [...]. Það sakni líka systkina sinna. Einnig segir orðrétt í sama pósti: „Sem sagt sagði ekki að [það] vildi flytja til pabba síns heldur bara búa nær honum og hinum í fjölskyldunni.“

6

Héraðsdómari ræddi ekki við barnið undir rekstri þessa þáttar málsins. Í úrskurðinum kemur fram að barnið hefði í viðtölum við sérfræðinga komið á framfæri mikilvægum sjónarmiðum, sérstaklega í gegnum talsmann sinn. Að því virtu væri ekki rétt að leggja meira á barnið með nýju viðtali í þessum þætti málsins.

7

Samkvæmt framangreindu liggur fyrir að leitað hefur verið eftir afstöðu barnsins svo sem skylt er að lögum, sbr. áðurgreind ákvæði og einnig 3. mgr. 1. gr. barnalaga. Að því virtu kemur ekki til álita að ómerkja hinn kærða úrskurð. Er kröfu sóknaraðila því hafnað.

8

Til úrlausnar er ágreiningur aðila um lögheimili barnsins til bráðabirgða á meðan forsjármál aðila er rekið fyrir héraðsdómi. Að því virtu sem nú er fram komið er tekið undir með héraðsdómi að afstaða barnsins, eins og hún birtist í gögnum málsins, bendi ekki ótvírætt til þess að barnið vilji hafa fasta búsetu hjá sóknaraðila þó að það vilji búa nær honum. Meta þarf í hverju máli fyrir sig hvað barni er fyrir bestu og er ekki sjálfgefið að vilji barns fari saman við það. Í þinghaldi 15. febrúar 2021 var dómkvaddur matsmaður til að meta forsjárhæfni aðila og aðra þætti sem um getur í matsbeiðni. Þá hefur héraðsdómari lagt fyrir matsmann að meta að auki, eftir því sem ástæða þykir til, önnur þau 11 atriði sem upp eru talin í athugasemdum með 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Meðal þeirra atriða eru tengsl barns við hvort foreldri um sig og óskir þess.

9

Í hinum kærða úrskurði er rakið að barnið hafi sótt nám í [...] í [...], [...] í [...] og nú síðast í [...] á [...] þar sem barnið hóf nám á liðnu hausti. Yrði tekin til greina krafa sóknaraðila um breytingu á skráningu á lögheimili barnsins til bráðabirgða á meðan forsjármál aðila liggur fyrir að barnið myndi hefja skólagöngu í [...] í [...] en þar á barnið vísa skólavist flytjist lögheimili þess í hverfið, sbr. staðfestingu skólastjóra skólans 12. febrúar 2021. Með vísan til þeirra upplýsinga sem liggja fyrir um aðstæður og líðan barnsins þar sem það dvelur nú fæst ekki séð að það þjóni hagsmunum þess að breyta skipan lögheimilis frá því sem nú er á meðan forsjármál aðila er til lykta leitt. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður því staðfest niðurstaða hans um að hafna breytingu á skipan lögheimilis barnsins til bráðabirgða. Þá verður einnig staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um umgengni barnsins við sóknaraðila en mikilvægt er að barnið njóti samvista við föður sinn meðan forsjármálið er til lykta leitt og haldi þannig tengslum við báða foreldra.

10

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest. Kærumálskostnaður verður felldur niður en um gjafsóknarkostnað varnaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns,