527/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa nýtt sér yfirburði sína gagnvart A og traust hennar og trúnað til þess að viðhafa nánar tilgreinda háttsemi. Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur. Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu byggðist á framburði A sem metinn var trúverðugur og auk þess talinn fá stoð í framburði annarra vitna. Í dómi Landsréttar var rakið að A hefði tvívegis gefið skýrslu í Barnahúsi með um mánaðar millibili, annars vegar í desember 2017 og hins vegar í janúar 2018. Í seinni skýrslu A hefði framburður hennar verið nokkuð breyttur, en þar lýsti hún þeirri háttsemi sem ákæra málsins byggðist á. Fyrir lá að áður en síðari skýrslutakan í Barnahúsi fór fram hefði átt sér stað fundur móður A og móður sonar ákærða þar sem börnin voru jafnframt viðstödd. Þá lá einnig fyrir að áður en A gaf síðari skýrsluna í Barnahúsi hefði hún verið í meðferð hjá sálfræðingi þar sem atvik voru rifjuð upp. Þótt framburður A hefði við síðari skýrslugjöfina virst einlægur og teldist skýr þá hefði framburður hennar fyrir dómi ekki verið stöðugur, enda hefði hann tekið nokkrum breytingum frá desember 2017 til janúar 2018. Auk þess var talið að atvik sem áttu sér stað á því tímabili væru til þess fallin að hafa áhrif á framburð brotaþola og draga úr trúverðugleika hans. Þá var ekki talið að framburður A og sakfelling ákærða fengi sérstaka stoð í framburði sonar ákærða. Þrátt fyrir að nokkrar mínútur bæri á milli í frásögn ákærða og sonar hans af því hversu lengi ákærði og A hefðu verið ein inni í herbergi var það ekki talið leiða til þess að framburður ákærða í heild teldist ótrúverðugur, en ákærði var talinn hafa verið stöðugur og samkvæmur sjálfum sér í framburði sínum. Var ekki talið að ákæruvaldinu hafi gegn eindreginni neitun ákærða tekist að færa sönnur á að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst var í ákæru, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Var X því sýknaður af kröfu ákæruvaldsins og einkaréttarkröfu A vísað frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. júní 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 18. júní 2019 í málinu nr. S[…]/2019.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð og bundin skilorði. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi, en til vara að krafan verði lækkuð.

4 Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 4.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. desember 2017 til 11. maí 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í málinu er ákærða gefið að sök kynferðisbrot gegn fyrrum stjúpdóttur sinni á heimili sínu föstudaginn 15. desember 2017. Segir í ákæru að hann hafi nýtt sér yfirburði sína gagnvart brotaþola og traust hennar og trúnað til hans „en ákærði klóraði og/eða strauk henni á baki og bringu innanklæða, á innanverðum lærum og aftanverðum lærum allt niður á kálfa utanklæða, fór með hendi undir buxur hennar og klóraði og/eða strauk rass hennar og setti fingur inn í endaþarm hennar, þannig að fingur hans og nærbuxur hennar fóru inn í endaþarminn og strauk með fingri yfir endaþarm hennar, kyssti hana blautum kossum á enni, kinn og á læri, og lá síðan þétt upp að henni svo hún fann fyrir kynfærum hans við rassinn“. Er þetta talið varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru og gert að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði og greiða brotaþola miskabætur eins og þar er nánar rakið. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms var byggð á framburði brotaþola sem metinn var trúverðugur auk þess sem hann fengi stoð í framburði annarra vitna. Þannig taldi héraðsdómur trúverðugar skýringar liggja fyrir á því af hverju fyrri skýrsla brotaþola af tveimur í Barnahúsi var ekki jafn ítarleg og seinni skýrsla hennar og að frásögn brotaþola af meintri háttsemi ákærða væri trúverðug. Í forsendum dómsins var vísað til þess að sannað væri með framburði móður brotaþola, móðurömmu og móðurafa að brotaþoli hefði greint þeim frá því að ákærði hefði beitt sig kynferðislegu ofbeldi. Einnig taldi héraðsdómur með vísan til vottorða sálfræðings brotaþola að gott samræmi væri milli frásagnar brotaþola í Barnahúsi og þess sem brotaþoli hefði greint sálfræðingnum frá. Þá taldi héraðsdómur að trúverðugur framburður brotaþola fengi stoð í framburði sonar ákærða, en að sá framburður leiddi jafnframt til þess að mati dómsins að frásögn ákærða af málsatvikum fengi ekki fyllilega staðist. Héraðsdómur taldi einnig að skýringar sonar ákærða á breytingum á framburði hans fyrir dómi væru ekki trúverðugar og lagði því framburð hans hjá lögreglu til grundvallar. Komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að sannað væri að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru.

7 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu skýrslur ákærði og vitnin B, G, R og S. Þá voru spilaðar hljóð og myndupptökur af framburði ákærða fyrir héraðsdómi, framburði vitnisins A fyrir héraðsdómi sem gefinn var í Barnahúsi 28. desember 2017 og 25. janúar 2018, framburði vitnisins E hjá lögreglu 31. janúar 2018 og fyrir héraðsdómi og hluti framburðar vitnisins B fyrir héraðsdómi. Verður hér gerð grein fyrir framburðarskýrslum og málsatvikum eftir því sem tilefni er til, en að öðru leyti vísast til hins áfrýjaða dóms þar sem málsatvikum og framburði vitna eru gerð viðhlítandi skil.

8 Ákærði gaf skýrslu fyrir Landsrétti, en hann hefur frá öndverðu neitað sök í málinu. Við upphaf skýrslutöku var spiluð hljóð og myndupptaka af framburði hans fyrir héraðsdómi, en efni þess framburðar eru að mestu gerð skil í hinum áfrýjaða dómi. Fyrir Landsrétti lagði ákærði áherslu á að umrætt kvöld hafi hann vitað að sonur hans, E, væri á leið úr húsi. Hefði ákærði haft vilja til þess að viðhafa þá háttsemi sem honum er gefin að sök þá hefði hann einfaldlega getað beðið þar til hann væri einn með brotaþola. Auk þess nefndi ákærði að fyrir lægi að svefnherbergishurðin hafi ekki verið læst, sem þó hefði verið mögulegt, og hann hefði ekki meinað E að koma inn í herbergið þegar hann bankaði. Í skýrslu sinni nefndi ákærði að einhvern tímann milli jóla 2017 og nýárs 2018 hefði brotaþoli farið með móður sinni á heimili fyrrverandi eiginkonu ákærða, T, en þar hefði sonur hennar og ákærða, E, verið. Telur ákærði að þessi fundur, þar sem umræðuefnið hafi verið ákærði og meint brot hans, hafi haft áhrif á framburð barnanna. Hvað tímasetningu þessa fundar varðar taldi ákærði að hann hlyti að hafa verið milli jóla og nýárs en því til stuðnings benti hann á atvik í áramótaboði stuttu seinna þegar dætur ákærða hefðu frétt af fundinum. Fyrir Landsrétt voru lagðar myndir af íbúð ákærða þar sem meðal annars sést svefnherbergi þar sem meint brot á að hafa átt sér stað. Var ákærði beðinn um að skýra staðsetningu sína á rúminu og afstöðu til brotaþola sem þar lá. Lýsti ákærði því svo að hann hefði setið á rúmgaflinum og hallað sér fram yfir rúmið í þá átt sem brotaþoli lá. Hefði hann stutt sig með hægri hendi og klórað henni á bakinu með vinstri hendi. Ákærði tók jafnframt fram að þegar dyrnar inn í svefnherbergið væru opnaðar væri þar 60 eða 80 cm djúpur skápur á hægri hönd. Skápurinn byrgði þannig að hluta sýn frá inngangi herbergisins á enda rúmsins þar sem ákærði var staðsettur.

9 Brotaþoli gaf tvívegis skýrslu í Barnahúsi, 28. desember 2017 og 25. janúar 2018. Gerð er grein fyrir meginefni framburðar hennar í hinum áfrýjaða dómi. Líkt og þar kemur fram lýsti brotaþoli því í fyrri skýrslu sinni að henni fyndist ákærði láta „skringilega“, en hún lýsti því þannig að hann léti eins og brotaþoli væri fullorðin. Var það einkum þrennt sem brotaþoli sagði ákærða gera við sig sem henni fyndist óþægilegt; hann kyssti hana kossum sem hún sagði vera „blauta“, hann klóraði henni á bakinu og niður eftir líkama hennar og hann „hnoðaðist“ með hana. Spurð hvort það væri eitthvað fleira sem ákærði hefði gert sem henni fyndist óþægilegt svaraði brotaþoli neitandi. Tók hún meðal annars fram: „Ég skil ekki alveg af hverju mamma sendi mig hingað af því að kannski er ég að hafa rangt fyrir mér, kannski eru pabbar svona.“ Þá var hún einnig spurð hvort hún fyndi fyrir einhverju á líkama ákærða þegar hann væri að hnoðast með hana og svaraði hún á þann veg að hún fyndi fyrir „bumbunni á honum“ og fótunum. Brotaþoli var einnig spurð um ör á maga ákærða sem hún átti að hafa sagt sálfræðingi sínum, G, frá. Svaraði brotaþoli að ákærði hefði verið í aðgerð og þegar hann ætlaði að sýna brotaþola ör eftir aðgerðina hafi hann togað buxurnar að hluta niður og þá hafi brotaþoli séð hluta af typpi hans. Brotaþoli var jafnframt spurð hvenær þau atvik sem hún hefði lýst hefðu gerst og svaraði brotaþoli því að þetta hefði verið eitthvert kvöld, en hún myndi ekki hvaða dag það var.

10 Í seinni skýrslu brotaþola í Barnahúsi var framburður hennar nokkuð breyttur en þar lýsti hún þeirri háttsemi sem ákæra málsins byggist á. Er gerð grein fyrir breyttum framburði brotaþola í hinum áfrýjaða dómi. Aðspurð hvernig atvik hefðu endað lýsti brotaþoli því að ákærði hefði hætt þegar E sonur ákærða kom inn í herbergið að tala við ákærða, en brotaþoli sagði að hún hefði fyrr um kvöldið gefið E „svona augnaráð“ að henni hefði ekki liðið vel og E hefði fattað það og því komið inn í herbergið. Jafnframt lýsti brotaþoli því nú afdráttarlaust að atvik hefðu átt sér stað 15. desember 2017 og að hún hefði verið inni í svefnherberginu með ákærða milli klukkan 19:00 og 19:30. Spurð hvort ákærði hefði sýnt henni ör eftir skurðaðgerð svaraði hún því játandi og að hún hefði séð byrjunina á typpi ákærða. Hún sagðist þó ekki muna hvort það hefði verið sama kvöld og tók fram að spyrjandi gæti „spurt mömmu á eftir. Ég man það ekki“. Í skýrslu brotaþola kom einnig fram að hún hefði rætt atvikið við E þegar „við fórum heim til mömmu hans til að tala um þetta“. Brotaþoli var einnig spurð af hverju hún hefði ekki sagt frá öllu við fyrri skýrslutökuna. Sagði brotaþoli að hún hefði þurft að „rifja upp svo mikið hjá G og þá mundi ég ekkert“. Þá hefði hún ekki viljað tala við sama spyrjanda og í fyrri skýrslutökunni vegna þess að sá spyrjandi hefði hækkað róminn við upphaf skýrslutökunnar og brotaþola hefði brugðið við það.

11 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framburði sonar ákærða, E, hjá lögreglu 31. janúar 2018 og fyrir héraðsdómi. Í upphafi skýrslutöku hjá lögreglu var hann beðinn um að segja frá því sem hann vissi um málið. Sagðist hann vita „fyrir hvað faðir minn er kærður“, en taldi að hann hefði verið „kærður fyrir að hafa sýnt henni á sér typpið og káfað á henni held ég“. Nefndi hann í framhaldinu að hans mat væri að ákærði hefði ekki sýnt á sér typpið, heldur hefði hann sýnt sér og brotaþola skurð sem hann var með á maganum eftir aðgerð. Lýsti hann því að ákærði hefði aðeins tekið buxurnar niður og lyft upp bolnum til að sýna þeim og tók jafnframt fram að brotaþoli gæti misskilið hluti og gert meira úr hlutum en efni stæðu til. E lýsti því fyrst að faðir hans hefði verið sitjandi á rúminu þegar hann kom inn í herbergið en síðar í skýrslutökunni taldi hann föður sinn hafa verið liggjandi í rúminu. Þá kvað hann föður sinn hafa verið í tíu til fimmtán mínútur í herberginu með brotaþola en síðar að þau hefðu verið þar í allt að 20 mínútur. Hann sagði meðal annars að „sumir hlutir sem [móðir brotaþola] var að segja komu ekki fram í kærunni“, kannski hafi hún verið „bara að búa eitthvað til“ og mamma hans hafi sagt fyrst að allt sem hún væri að segja væri frá móður brotaþola. Hann tók fram að brotaþoli hefði verið ólík sjálfri sér viðkomandi kvöld en hún væri vanalega mjög kát og talaði mjög mikið. Hann tók einnig fram að hann og brotaþoli hefðu oft verið saman hjá ákærða. Beðinn um að lýsa betur þeirri tilfinningu sem hann hefði fundið þegar hann var inni í herberginu með ákærða og brotaþola sagði hann að honum hefði fyrst liðið „bara óþægilega“ og tók fram að brotaþola hefði liðið illa og honum hefði fundist skrýtið hvernig ákærði talaði við hana. Spurður hvernig ákærði hefði talað svaraði hann á þann veg að hann hefði sagt „elskan eða eitthvað svoleiðis“ en tók jafnframt fram að „þú veist hann hefur alveg talað þannig við hana áður sko en það var bara út af því að, ég held, ég held hann líti á hana sem dóttur sína sko“. Spurður hvort hann hefði sagt einhverjum frá þessu sagði E að hann hefði sagt þáverandi kærustu sinni, F, frá þessu því hann segði henni allt.

12 Um framburð vitnisins E fyrir héraðsdómi vísast til hins áfrýjaða dóms. Eins og þar greinir var framburður hans að mestu samhljóða skýrslu hans hjá lögreglu að öðru leyti en því að fyrir dómi var hann afdráttarlaus um að ákærði hefði setið á rúminu en ekki legið og að ákærði og brotaþoli hefðu verið inni í herberginu í 10 til 15 mínútur. Kom jafnframt fram að hann væri meðvitaður um þessa breytingu á framburði sínum, en hann hefði farið yfir framburð sinn hjá lögreglu og ekki fundist hann réttur hvað þessi atriði varðar. Þá lýsti E því fyrir héraðsdómi að hann teldi að það hefði verið kveikt ljós í herberginu er hann kom inn þótt hann myndi það ekki nákvæmlega. Taldi hann ólíklegt að hann hefði séð eitthvað hefði verið slökkt í herberginu svo sem hann hafði borið um hjá lögreglu.

13 Skýrsla var tekin af F, kærustu E, hjá lögreglu 5. mars 2018 og er samantekt framburðar hennar meðal gagna málsins. Þar kemur fram að F myndi eftir þessu kvöldi. E hefði komið til hennar og sagt henni frá því að pabbi hans hefði verið að sýna E og brotaþola ör sem hann var með á neðanverðum maga og mögulega hafi sést í hluta af typpinu á honum, eða allavega kynfærahár. Er haft eftir F að E hafi fundist það óþægilegt. Aðspurð hvort það hefði verið eitthvað annað atvik þetta kvöld sem E hafi fundist óþægilegt svaraði F að svo væri ekki, eða að minnsta kosti myndi hún ekki eftir því. Fyrir dómi sagðist vitnið F ekki muna mikið eftir þessu kvöldi.

14 Móðir brotaþola, B, gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti, en í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir efni skýrslu hennar fyrir héraðsdómi. Fyrir Landsrétti var hún spurð hvort það hefði hvarflað að henni að hafa samband við lögreglu þegar dóttir hennar upplýsti hana um að hún teldi hugsanlegt að hún hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi. Svaraði hún að hún hefði verið í algjöru áfalli og það hefði einungis hvarflað að henni að hringja í foreldra sína. Spurð hvort það hefði hvarflað að henni að hafa samband við lögreglu er hún hafi séð sár við endaþarm brotaþola, sem hún taldi að hefði verið 17. desember 2017, svaraði hún að hún hefði enga trú á lögreglunni frekar en dómskerfinu og það hefði því ekki hvarflað að henni að ræða við lögreglu. Á mánudeginum, 18. desember 2017, hefði hún fyrst haft samband við Barnavernd eftir hvatningu frá vinkonum sínum. Varðandi fund heima hjá fyrrverandi konu ákærða, T, sagði hún að hann hefði verið stuttu eftir áramót, en þær hefðu rætt saman í síma milli jóla og nýárs. Hún kvað sig og T almennt ekki eiga í samskiptum en hún hefði viljað láta T vita af því sem gerst hefði. Hún greindi frá því að á þessum fundi hefðu auk hennar og brotaþola verið E, T og sambýlismaður T. Hefðu brotaþoli og E farið saman inn í herbergi hans og hún vissi ekki hvað þau hefðu rætt sín á milli. Spurð hvort málið hefði verið rætt sagði hún að þetta hefði ekki verið orðið neitt mál á þessum tímapunkti og henni hefði í raun þótt nóg að T vissi að komið hefði upp mögulegt kynferðisbrot á heimili hennar fyrrverandi. Sagði B að brotaþoli hefði sagt frá atvikum í „smábútum“ og á þessum tímapunkti hefði B í raun og veru vitað ósköp lítið um hvað hefði í raun og veru gerst.

15 Spurð um hegðun og líðan brotaþola fyrir 15. desember 2017 sagði B að brotaþoli hefði verið í góðu ástandi. Vildi hún hvorki kannast við reiðiköst né ofbeldi af hálfu brotaþola gagnvart henni, fyrir utan eðlileg skapofsaköst barna á þessum aldri. Spurningu um hvort brotaþoli hefði einhvern tímann grýtt í hana hlutum fyrir 15. desember 2017 svaraði hún neitandi, en kvað hana einu sinni hafa hent í hana símanum sínum eftir það tímamark. Hún var einnig spurð út í þá skýringu brotaþola á breyttum framburði sínum við seinni skýrslutöku í Barnahúsi að brotaþoli hefði þurft að rifja upp með G sálfræðingi sínum. Sagðist hún ekki vita neitt um það, en tók fram að hún teldi eðlilegt að það tæki tíma að rifja upp svona atburði. Spurð hversu mörg viðtöl þær mæðgur hefðu sótt til G milli 15. desember 2017 til loka janúar 2018 sagðist hún ekki muna það almennilega, en taldi þau þó hafa verið færri en fimm. Í skýrslu B kom fram að brotaþoli hefði áður verið búin að mótmæla því að fara í umgengni til ákærða, að hún hafi verið hrædd og henni liðið illa hjá ákærða. Teldi hún augljóst að atvikið sem ákært var fyrir hefði átt sér aðdraganda. Hún var spurð um það orðalag sem brotaþoli notaði um atvikið, en brotaþoli hefði sagt að ákærði hefði beitt hana „fyrsta stig af kynferðisofbeldi“ af fjórum mögulegum, þar sem fjórða stigið væri alvarlegast. Sagði B að lífsleiknikennsla hefði verið í skóla brotaþola þar sem þetta orðalag hefði verið notað, en sú kennsla hefði líklega átt sér stað skömmu áður eða einhvern tímann um haustið 2017.

16 Í málinu liggja fyrir Facebooksamskipti ákærða og móður brotaþola. Þar lýsti móðir brotaþola meðal annars, í apríl og maí 2018, slæmum kvíða brotaþola og tilviki þar sem brotaþoli hefði misst algjörlega stjórn á sér, fleygt í hana hlutum og sagt mjög ljót orð. Þá lýsti hún því í ágúst sama ár að lögreglan teldi ekki óhætt að brotaþoli kæmi ein að heimili sínu vegna ógnandi háttsemi tiltekins nágranna hennar. Þá lýsti vitnið K, fyrrverandi kennari brotaþola, því fyrir héraðsdómi að á árunum 2015 til 2016 hafi háttsemi brotaþola tekið miklum breytingum. Hún hefði verið lífsglöð, fjörug og skemmtileg en á einu ári hefði hún farið að sýna mikil kvíðaeinkenni og kvartað yfir maga og höfuðverkjum.

Niðurstaða

17 Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Hið sama greinir í 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í samræmi við það er í 108. gr. laga nr. 88/2008 kveðið á um að sönnunarbyrði hvíli á ákæruvaldinu um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við sönnunarmat þarf að gæta þeirrar meginreglu sem kemur fram í 1. mgr. 109. gr. sömu laga en samkvæmt henni metur dómur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, mats og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn.

18 Í málinu er ákærði borinn sökum um kynferðisbrot gegn fyrrum stjúpdóttur sinni á heimili sínu 15. desember 2017. Gerð er grein fyrir efni ákæru hér að framan, en sú háttsemi sem lýst er í ákæru málsins byggist á framburði brotaþola fyrir dómi í Barnahúsi 25. janúar 2018. Áður hafði brotaþoli gefið skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi 28. desember 2017 þar sem framburður hennar var með nokkuð öðrum hætti og innihélt hvorki lýsingu á því að ákærði hefði sett fingur inn í endaþarm og strokið yfir endaþarminn né að brotaþoli hefði fundið fyrir kynfærum ákærða. Þar lýsti brotaþoli því að ákærði léti eins og hún væri kærastan hans, hefði kysst hana blautum kossum á enni og kinn, klórað henni skringilega á bakinu og „á óþægilegum stöðum“, alltaf neðar og neðar, stundum yfir rassinn og alveg niður á hæla. Þá hefði hann „hnoðast“ með sig og hún fundið fyrir bumbunni og fótunum hans. Auk þess lýsti hún því að hún hefði séð part af typpi ákærða þegar hann hafi verið að sýna sér ör eftir aðgerð sem hann var í. Spurð hvort það væri eitthvað fleira sem henni þætti óþægilegt eða skrýtið svaraði hún: „Nei. Ég skil ekki alveg af hverju mamma sendi mig hingað af því að kannski er ég að hafa rangt fyrir mér, kannski eru pabbar svona.“ Skýrslan var tekin af sérþjálfuðum starfsmanni Barnahúss og þegar horft er á mynd og hljóðupptöku af henni verður ekki ráðið að brotaþoli hafi ekki borið traust til starfsmannsins, verið óörugg eða átt erfitt með að opna sig um málsatvik. Þá fær síðari lýsing brotaþola á því að starfsmaðurinn hafi hækkað róminn við upphaf skýrslutökunnar ekki stoð í upptökunni.

19 Áður en síðari skýrslutakan í Barnahúsi fór fram átti sér stað fundur móður brotaþola og móður E, sonar ákærða, þar sem börnin voru jafnframt viðstödd. Af fyrirliggjandi framburðarskýrslum, þar á meðal brotaþola, er ljóst að tilefni fundarins var það mál sem hér um ræðir, en líkt og móðir brotaþola bar fyrir Landsrétti áttu hún og móðir E almennt ekki í samskiptum. Þá liggur fyrir að áður en brotaþoli gaf síðari skýrsluna í Barnahúsi var hún í meðferð hjá sálfræðingi, þar sem atvik 15. desember 2017 voru rifjuð upp. Var móðir hennar viðstödd hluta af meðferðinni og raunar hófst fyrsta viðtal vegna atviksins á samtali móðurinnar og sálfræðingsins. Sálfræðingurinn fylgdi brotaþola síðan í Barnahús er hún gaf síðari skýrslu sína en þar tók brotaþoli meðal annars fram, er hún var spurð hvers vegna hún hefði ekki sagt frá öllu í fyrri skýrslunni, að hún „þurfti að rifja upp svo mikið hjá G“. Þá liggur fyrir að beiðni Barnaverndar um síðari skýrslutökuna kom til vegna upplýsinga frá móður og sálfræðingi brotaþola.

20 Þótt framburður brotaþola við síðari skýrslugjöfina virðist einlægur og teljist skýr hefur framburður hennar fyrir dómi samkvæmt framansögðu ekki verið stöðugur, enda tók hann nokkrum breytingum frá 28. desember 2017 til 25. janúar 2018. Þá eru atvik sem áttu sér stað á því tímabili, og að framan er vikið að, til þess fallin að hafa áhrif á framburð brotaþola og draga úr trúverðugleika hans.

21 Í hinum áfrýjaða dómi er framburður sonar ákærða, E, fyrir lögreglu talinn gefa sterklega til kynna að ákærði hafi komið fram með kynferðislegum hætti gagnvart brotaþola. Skýringar hans á breyttum framburði fyrir dómi, í þá veru að ákærði hefði setið en ekki legið þegar vitnið kom inn í herbergið, voru ekki taldar trúverðugar og hinn breytti framburður því ekki lagður til grundvallar. Framburður E hjá lögreglu var hins vegar ekki afdráttarlaus að þessu leyti. Þannig hafði hann tvívegis borið að ákærði hefði verið sitjandi áður en hann lýsti því að ákærði hefði frekar verið liggjandi. Telur dómurinn ljóst með hliðsjón af framburði E, sem og skýringum ákærða, að sú líkamsstelling sem ákærði kveðst hafa verið í umrætt sinn, þar sem hann sat í rúminu en hallaði sér yfir brotaþola og klóraði henni, er með þeim hætti að henni verður í reynd illa lýst með annaðhvort orðinu sitjandi eða liggjandi.

22 Þótt E hafi lýst því fyrir lögreglu að hann hafi fundið fyrir ógleðitilfinningu er hann kom inn í herbergið og að ákærða hafi brugðið svolítið er hann kom inn er ekki unnt að fallast á að framburðurinn gefi sterklega til kynna að ákærði hafi komið fram með kynferðislegum hætti gagnvart brotaþola. Fyrrnefnd orð skýrði E nánar fyrir dómi á þann veg að hann hefði haft miklar áhyggjur af brotaþola og komið hratt inn í herbergið. Þá er til þess að líta að í skýrslu sinni hjá lögreglu lýsti hann því að hann hefði strax að kvöldi 15. desember 2017 lýst fyrir kærustu sinni hvað það hafi verið sem honum leið óþægilega með og í framburði hennar um það efni hjá lögreglu minntist hún eingöngu á atvikið er ákærði sýndi E og brotaþola ör sitt. Við mat á vægi framburðar E hjá lögreglu er einnig óhjákvæmilegt að horfa til þess sem áður er rakið um fund móður hans og móður brotaþola, sem átti sér stað áður en hann gaf skýrslu hjá lögreglu, og þess að í beiðni Barnaverndar Reykjavíkur um síðari skýrslutökuna af brotaþola er haft eftir móður hennar „að sonur X er tilbúinn til að bera vitni varðandi þetta atvik og hefur hann sagt að hann hafi orðið var við að faðir hans hafi verið óviðeigandi við systur hans“. Um fyrrnefndan fund bar E meðal annars fyrir dómi að honum hefði þótt óþægilegt að móðir hans og stjúpmóðir væru að kalla föður sinn barnaníðing, „og ég náttúrulega þú veist trúði því þá út af því að þetta er mamma mín að segja þetta fattarðu“. Samkvæmt því sem að framan greinir verður ekki talið að framburður brotaþola og sakfelling ákærða fái sérstaka stoð í framburði E.

23 Móðir brotaþola bar fyrir héraðsdómi að hún hefði að kvöldi 15. desember 2017 séð litlar rifur og blóð við endaþarm brotaþola og […]. Fyrir Landsrétti bar hún að þetta hefði líklega átt sér stað 17. sama mánaðar. Engin gögn liggja fyrir um áverka á brotaþola og ósannað er að þeir hafi verið fyrir hendi. Við mat á trúverðugleika framburðar móður brotaþola að öðru leyti verður ekki hjá því komist að líta til þess að hún hefur einblínt svo til alfarið á atvik 15. desember 2017 sem ástæðu erfiðleika brotaþola þrátt fyrir að gögn málsins, þar á meðal fyrirliggjandi samskipti hennar sjálfrar, beri skýrlega með sér önnur atvik sem eiga þátt í þeim erfiðleikum sem brotaþoli hefur glímt við.

24 Ákærði hefur verið stöðugur og samkvæmur sjálfum sér í framburði sínum. Þrátt fyrir að nokkrar mínútur beri á milli í frásögn hans og sonar hans af því hversu lengi ákærði og brotaþoli voru ein inni í herberginu verður það ekki talið leiða til þess að framburður hans í heild teljist ótrúverðugur. Þá er ljóst af framburði svo til allra vitna sem til þekkja að ákærði, sem og móðir brotaþola, klóruðu brotaþola gjarnan á bakinu í því skyni að róa hana en í málinu hefur komið fram að hún hefur glímt við nokkurn kvíða. Sama gerði ákærði raunar við önnur börn sín. Eins liggur fyrir að brotaþola leið illa er hún kom til ákærða nefnt kvöld og ákveðið hafði verið að hún gæti farið heim til móður sinnar hvenær sem hún kysi. Hún fór frá matarborðinu og ákærði fór með henni inn í herbergið sem til stóð að hún svæfi í og hóf að klóra henni. Engin leynd virðist hafa verið um það atriði gagnvart E, sem hafði tilkynnt að hann væri á leiðinni út fljótlega.

25 Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi gegn eindreginni neitun ákærða tekist að færa sönnur á að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæru, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

26 Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá héraðsdómi.

27 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

28 Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda og þóknun skipaðs réttargæslumanns sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins. Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins 2.899.307 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 2.202.420 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 642.320 krónur.