706/2021

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur TM hf. til heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku vegna afleiðinga umferðarslyss sem hún varð fyrir árið 2014. Laut deila aðila að því hvort árslaun A samkvæmt 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 skyldu við útreikning skaðabóta ákvörðuð á grundvelli meginreglu 1. mgr., sbr. 3. mgr. greinarinnar, og þannig miðuð við lágmarkslaun, eða hvort beita ætti undantekningarreglu 2. mgr. og ákvarða árslaun A sérstaklega. Byggði A aðallega á því að miða bæri árslaun hennar við meðaltekjur verkafólks, til vara við meðaltal heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf en að því frágengnu að árslaun yrðu reiknuð út frá þeim launum sem hún hafði fengið í föstu starfi sem hún hafði gegnt síðustu þrjá mánuði fyrir slysdag. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði ekki gert það nægilega líklegt að hún hefði getað vænst þess að atvinnutekjur hennar til framtíðar hefðu numið meðaltekjum verkafólks. Aftur á móti hafi mátt gera ráð fyrir að ef slysið hefði ekki orðið, hefði hún að minnsta kosti haft jafnháar tekjur í framtíðinni og nema meðaltali heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu- og sölustörf. Var því fallist á það með A að ákvarða ætti varanlega örorku hennar á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en um fjárhæð bótanna sem tildæmdar voru A á þeim grundvelli var ekki ágreiningur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. október 2021 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði aðallega gert að greiða 10.382.659 krónur með samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða 9.791.391 krónu með sömu vöxtum og í aðalkröfu. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða 8.046.736 krónur með með sömu vöxtum og í aðalkröfu.

Í öllum tilvikum eru fjárkröfurnar gerðar að frádregnum innborgunum, 705.623 krónum greiddum 5. júlí 2016 og 3.742.753 krónum, greiddum 20. júlí 2016, auk 4,5% vaxta af framangreindum fjárhæðum frá 16. september 2014 til greiðsludags, og 1.112.033 krónum greiddum 20. júlí 2020, auk 4,5% vaxta frá 17. júlí 2016 til 17. júlí 2020. Þá krefst áfrýjandi greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann þess að áfrýjanda verði gert að greiða honum málskostnað.

Niðurstaða

4

Atvikum málsins og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Á frýjandi lenti í umferðarslysi [...] 2014 er hún var [...] að aldri. Óumdeilt er að hún varð fyrir líkamstjóni í slysinu og var varanleg örorka hennar metin 10% af örorkunefnd. Stefndi er bótaskyldur vegna tjónsins og hefur þegar greitt áfrýjanda bætur sem miða við lágmarkslaunaviðmiðun 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Áfrýjandi krefst þess aðallega að við útreikning árslauna verði miðað við meðaltekjur verkafólks á árinu 2014, til vara að miðað verði við meðaltal heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf en að því frágengnu að árslaun verði reiknuð út frá þeim launum sem hún hafði fengið í föstu starfi sem hún hafði gegn t síðustu þrjá mánuði fyrir slysdag á kaffihúsi [...]. Byggir áfrýjandi kröfur sínar á því að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um að aðstæður hennar hafi verið óvenjulegar og að aðrir mælikvarðar en tekjur síðustu þrjú ár fyrir slysdag séu réttari mælikvarði við útreikning á tjóni hennar.

5

Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að áfrýjandi hefði sýnt fram á að aðstæður hennar fyrir slysið hafi verið óvenjulegar þar sem hún hefði verið á vinnumarkaði í skamman tíma fyrir slysið og ekki stundað það nám sem hún hafði verið skráð í á vorönn 2014.

Dómurinn komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að tekjur áfrýjanda eftir slysið hafi ekki náð þeim meðaltalslaunum sem aðal- og varakrafa hennar byggðu á og því væri ekki rétt að leggja þau launaviðmið til grundvallar útreikningi á tjóni hennar. Þá var þrautavarakröfu áfrýjanda hafnað á þeim grundvelli að tekjur hennar eftir slysið hefðu verið óstöðugar og þegar horft væri til þeirra tekna og fjárhæðar lágmarkslaunaviðmiðsins væri ekki unnt að fallast á kröfu hennar um hærra árslaunaviðmið.

6

Á frýjandi bar um það í héraði að hún hefði stefnt að því að fá starf sem flugfreyja í framtíðinni. Eftir að hún hætti námi hefði hún sótt um starf hjá D [...] en ekki fengið það. Kvaðst hún hafa séð það starf sem áfanga að því marki að fá starf sem flugfreyja.

Þá liggur fyrir að áfrýjandi réði sig í hlutastarf í blómabúð á fyrri hluta árs 2014 og í framhaldi af því hóf hún störf á kaffihúsi á [...]. Bar áfrýjandi í héraði að hún hefði stefnt að því að sækja jafnframt kvöldnámskeið í flugþjónanámi sem var í boði hjá [...].

7

Samkvæmt matsgerð sem liggur fyrir í málinu var áfrýjandi óvinnufær vegna slyssins til [...]2014 ogvarstöðugleikapunkti náð [...]2014, eða þremur mánuðum eftir slysið.

Áfrýjandi var barnshafandi þegar slysið átti sér stað og fæddi hún barnið í [...] 2014.

Var hún í kjölfarið í fæðingarorlofi fram í [...]2015 en atvinnulaus í um það bil eitt ár eftir það. Áfrýjandi fékk starf hjá E í maí 2016 sem stuðningsfulltrúi í grunnskóla og sem flokkstjóri í vinnuskóla. Þeim störfum gegndi hún til maímánaðar 2018 er hún fékk starf hjá D á [...]. Var hún í því starfi til nóvembermánaðar 2018 en hún kvaðst í skýrslu sinni í héraði hafa gefist upp á því þar sem starfið reyndist henni ofviða, meðal annars vegna bakvandamála sem hún glímdi við í kjölfar umferðarslyssins. Áfrýjandi kveðst hafa hafið nám í ársbyrjun 2019 hjá [...] í [...] og útskrifaðist hún þaðan með stúdentspróf í janúar 2020. Þá hafi hún flutt til [...]seinni hluta sumars 2020 og hafið þar háskólanám í sálfræði.

8

Á síðustu þremur árum fyrir slysið hafði áfrýjandi stundað nám við framhaldskóla en ekki lokið mörgum einingum. Samhliða náminu kveðst hún hafa unnið ýmis störf, svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Hún var að eigin sögn hætt námi á árinu 2014 og hafði síðustu þrjá mánuði fyrir slysið unnið fulla vinnu við þjónustu- og sölustörf á kaffihúsi á[...]. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá niðurstöðu að aðstæður áfrýjanda á síðustu þremur árum fyrir slysdag hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og að árstekjur hennar síðustu þrjú almanaksár fyrir slysið séu ekki réttur mælikvarði á framtíðartekjur hennar. Kemur því til skoðunar seinna skilyrði lagaákvæðisins um það hvort ætla megi að annar mælikvarði sér réttari á framtíðartekjur áfrýjanda en árslaun sem hún hafði haft síðustu þrjú ár fyrir slysdag eða lágmarksárslaunaviðmið samkvæmt 3. mgr. 7. gr.

9

Aðalkrafa áfrýjanda byggir á að rétt sé að miða árslaunin við meðaltekjur verkafólks á árinu 2014 sem námu 5.689.400 krónum. Í varakröfu er miðað við meðaltal heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf sem þá námu 5.365.440 krónum.

Þrautavarakrafa áfrýjanda byggir eins og áður sagði á því að árslaunaviðmið verði reiknað út frá launum sem hún hafði fengið í föstu starfi á kaffihúsi sem hún hafði gegn t síðustu þrjá mánuði fyrir slysið. Samkvæmt því yrði árslaunaviðmiðunin 4.409.412 krónur. Lágmarkslaunaviðmið samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sem stefndi telur rétt að byggt sé á nam á stöðugleikapunkti 3.047.000 krónum. Í málinu er ekki ágreiningur um þessar tölulegu forsendur að baki kröfum aðila. Aðal- og varakrafa áfrýjanda miðar við meðaltal launa í starfstéttum sem hafa einna lægst laun á Íslandi. Þrautavarkrafan byggir á launum sem áfrýjandi fékk í raun greidd sem byrjandi í starfi. Þegar horft er til þess að fjárhæð meðaltals launa fyrir afgreiðslu og sölustörf er mun hærri en uppreiknuð laun áfrýjanda hjá kaffihúsinu og í ljósi ungs aldurs áfrýjanda á slysdegi standa líkur til þess að laun hennar hefðu hækkað með hækkandi starfsaldri, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 9. október 2014 í máli nr. 149/2014.

10

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. skaðabótalaga breytist upphafleg fjárhæð lágmarkslaunaviðmiðs í 3. mgr. 7. gr. mánaðarlega í hlutfalli við breytingar sem verða á lánskjaravísitölu frá gildistöku laganna. Hlutfall lágmarkslaunaviðmiðs á stöðugleikapunkti var um 54% af meðaltekjum verkafólks 2014, 57% af meðaltali heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf 2014 og 69% af byrjunarlaunum áfrýjanda hjá kaffihúsinu sem hún starfaði hjá á slysdegi.

11

Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi voru launatekjur áfrýjanda frá slysdegi fram til ársins 2020 er hún hóf nám í sálfræði mjög breytilegar. Ástæður þess voru meðal annars að áfrýjandi eignaðist barn í [...] 2014 og var í fæðingarorlofi til [...]2015. Eftir að fæðingarorlofi lauk var hún atvinnulaus í um það bil eitt ár. Til þess verður að líta að samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skaðabótalaga verður verðmæti vinnu við heimilisstörf lagt að jöfnu við launatekjur þegar árslaunaviðmið samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna er metið. Á árinu 2017, sem er fyrsta heila árið sem áfrýjandi var á vinnumarkaði, voru tekjur hennar 4.094.129 krónur. Á árinu 2018, þegar hún var meðal annars við störf hjá D [...], námu tekjur hennar 5.152.908 krónum. Á árinu 2019 hafði hún 3.446.457 krónur í tekjur en eins og áður er getið hóf hún nám til stúdentsprófs í byrjun þess ár. Þá ber einnig að horfa til þess að slysið hafði að sögn áfrýjanda áhrif á það að hún gæti fylgt þeim áætlunum sínum eftir að vinna hjá D [...] eða sem flugfreyja. Sú ákvörðun hennar að ljúka námi til stúdentsprófs er eðlileg í því ljósi og verður hún ekki metin til lækkunar við mat á líklegum framtíðartekjum. Þá er til þess að líta að í matsgerð B og C 4. júní 2016 er byggt á því að áfrýjandi hefði stundað fulla atvinnu út starfsævina ef slysið hefði ekki komið til. Þegar horft er til atvinnusögu áfrýjanda eftir slysið og að hún var byrjandi í þeim störfum verður ekki annað ráðið en að hún hefði framvegis stundað störf sem gæfu henni að minnsta kosti tekjur sem gætu numið meðaltali launa hjá starfstéttum sem hafa einna lægst laun.

12

Stefndi hefur byggt á því að miða eigi framtíðarárslaun áfrýjanda við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem áfrýjandi hafi ekki fært fram fullnægjandi rökstuðning fyrir því að annað launaviðmið sé réttari mælikvarði, sbr. 2. mgr. 7. gr. laganna. Launatekjur hennar fyrir og eftir slysið hafi verið mjög mismunandi og því ekkert sem bendi til þess að hún hefði til framtíðar haft laun í samræmi við þær kröfur sem hún gerir. Stefndi hefur ekki bent á nein sérstök atriði sem gefa til kynna að tekjuöflunarhæfi áfrýjanda til framtíðar sé svo skert, af öðrum ástæðum en slysinu, að hún hefði ekki geta aflað meðallauna starfstétta sem hafa einna lægst laun á Íslandi. Þá eru engar vísbendingar í málinu um að réttari mælikvarði á árslaunaviðmið áfrýjanda nemi 54 til 57% af meðaltali launa fyrir áðurnefndar starfstéttir.

13

Aðalkrafa áfrýjanda byggir á að rétt sé að miða árslaunin við meðaltekjur verkafólks á árinu 2014. Af gögnum málsins verður ráðið að áfrýjandi hafi hvorki fyrir né eftir slysið sinnt störfum sem falla undir það viðmið. Þykir hún því ekki hafa gert það nægilega líklegt að hún hefði getað vænst þess að atvinnutekjur hennar til framtíðar hefðu numið þeim meðaltekjum. Verður aðalkröfu hennar því hafnað.

14

Fyrir liggur að þegar áfrýjandi slasaðist stundaði hún afgreiðslu og sölustörf. Að öllu framangreindu virtu verður fallist á það með áfrýjanda að gera megi ráð fyrir að ef slysið hefði ekki orðið hefði hún að minnsta kosti haft jafnháar tekjur í framtíðinni og nema meðaltali heildarlauna starfsfólks við afgreiðslu og sölustörf, enda hefur aðaláfrýjandi ekki bent á annan og réttari grundvöll til að ákveða árslaunin, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 26. júní 2020 í máli nr. 5/2020 og dóm Landsréttar 10. desember 2021 í máli nr. 705/2020.

15

Ekki er ágreiningur um útreikning á fjárhæð varakröfu áfrýjanda eða vaxtakröfu.

Verður því fallist á varakröfu áfrýjanda í málinu eins og hún er fram sett.

16

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu verður stefnda gert að greiða málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði og renna 841.000 krónur af þeim málskostnaði, sem samsvarar dæmdri þóknun lögmanns áfrýjanda í héraði, í ríkissjóð, en að öðru leyti rennur málskostnaðurinn til áfrýjanda.

17

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Dómsorð :

Stefndi, TM tryggingar hf., greiði áfrýjanda, A, 9.791.391 krónu með 4,5% vöxtum frá 16. september 2014 til 10. ágúst 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum, 705.623 krónum greiddum 5. júlí 2016 og 3.742.753 krónum greiddum 20. júlí 2016, auk 4,5% vaxta af framangreindum fjárhæðum frá 16. september 2014 til greiðsludags, og 1.112.033 krónum greiddum 20. júlí 2020, auk 4,5% vaxta frá 17. júlí 2016 til 17. júlí 2020.

Stefndi greiði 1.641.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti og renna 841.000 krónur af þeim málskostnaði í ríkissjóð en 800.000 krónur til áfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.