296/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu M slhf. um að dómkvaddir yrðu sérfróðir og óvilhallir matsmenn til að vinna matsgerð samkvæmt framlagðri matsbeiðni. Byggði ÍA hf. meðal annars á því að M slhf. hefði ekki lögvarða hagsmuni af því að umkrafið mat færi fram enda væri eignarhald á þeim fasteignum sem M slhf. hafði óskað mats á ekki lengur á hendi félagsins. Í úrskurði Landsréttar var rakið að ljóst væri að með umkröfðu mati hygðist M slhf. afla sönnunar á ætluðum annmörkum á verki ÍA hf. og þannig skjóta stoðum undir gagnkröfur sínar í málinu. Þó svo M slhf. hefði afsalað sér íbúðum sem reistar voru á grundvelli samnings aðila yrði á þessu stigi málsins engu slegið föstu um að við það hefðu kröfur vegna ætlaðra vanefnda ÍA hf. á verksamningi aðila færst á hendur þriðja aðila. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var það niðurstaða Landsréttar að M slhf. hefði nægjanlega sýnt fram á að félagið hefði lögvarða hagsmuni af því að hið umbeðna mat færi fram. Var hinn kærði úrskurður samkvæmt framansögðu staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 10. maí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 27. apríl 2022 í málinu nr. E- 2569/2021 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að dómkvaddur yrði matsmaður til að vinna matsgerð samkvæmt framlagðri matsbeiðni hans. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að beiðni um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað en til vara að beiðni um dómkvaðningu verði hafnað „... að því er varðar einstakar matsspurningar“. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru reifuð í hinum kærða úrskurði. Svo sem þar er rakið gerðu málsaðilar, ásamt Íslandssjóðum hf., með sér samning 1. desember 2017 þar sem fram kom að varnaraðili hygðist byggja íbúðir, verslunar- og þjónustuhúsnæði, ásamt bílakjallara, á þremur lóðum á Kirkjusandi í Reykjavík. Var um það samið að sóknaraðili tæki að sér, sem verktaki fyrir varnaraðila, að undirbúa kostnaðar- og verkáætlanir og framkvæma uppbyggingu á lóðunum þremur. V erktakan skyldi vera í formi stýriverktöku sem fælist í því að sóknaraðili stýrði og bæri ábyrgð á öllum framkvæmdum við uppbygginguna ásamt áætlanagerð, hvort sem um væri að ræða vinnu sóknaraðila eða undirverktaka, en gert var ráð fyrir því að verulegur hluti framkvæmdanna væri unninn af undirverktökum undir stjórn sóknaraðila.

5

Meðan á framkvæmdinni stóð komuppýmis konar ágreiningur milli aðila. Svo fór að með bréfi 19. febrúar 2021 lýsti varnaraðili yfir riftun samningsins. Sóknaraðili svaraði yfirlýsingunni með bréfi þremur dögum síðar og lýsti riftun samningsins ólögmæta. Í kjölfarið höfðaði sóknaraðili mál þetta 30. apríl og 3. maí 2021 til innheimtu 3.829.205.938 króna, en þá fjárhæð kveður sóknaraðili vanta upp á svo hann teljist hafa fengið sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir það verk sem hann hafi skilað í hendur varnaraðila. Varnaraðili tók til varna í málinu og höfðaði jafnframt gagnsakarmál til innheimtu 3.878.596.655 króna. Í kröfu sinni segir varnaraðili felast þríþætta kröfu um endanlegt uppgjör verksins. Í fyrsta lagi sé krafist endurgreiðslu á greiðslum byggðum á framvindu verksins, í öðru lagi sé krafist skaðabóta og í þriðja lagi tafabóta.

6

Í þessum þætti málsins er til úrlausnar krafa varnaraðila um dómkvaðningu óvilhalls og sérfróðs matsmanns eða matsmanna, eins eða tveggja, til að þess að skoða og meta fasteignir sem reistar voru á áðurnefndum þremur lóðum við Kirkjusand. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðila um að dómkvaðning samkvæmt matsbeiðni hans skyldi ná fram að ganga.

7

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur því ítrekað verið slegið föstu að málsaðilar eigi samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 rétt á að afla þeirra sönnunargagna sem þeir telja málstað sínum til framdráttar og sé það almennt hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að takmarka þann rétt. Samkvæmt því ber dómara jafnan að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann eða matsmenn nema skilyrði 2. málsliðar 1. mgr. 61. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að skipti ekki máli, sbr. 3. mgr. 46. gr., eða matsbeiðnin lúti að atriðum er dómara ber sjálfum að leggja mat á en ekki sérfróðum matsmönnum, sbr. 2. mgr. 60. gr. og 1. málslið 1. mgr. 61. gr. laganna.

8

Sóknaraðili byggir kröfu sína meðal annars á því að varnaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að hið umkrafða mat fari fram. Varnaraðili, sem matsbeiðandi, beri óskoraða sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi lögvarða hagsmuni af sönnunarfærslunni að öllu leyti, að matsgerðin hafi raunverulega þýðingu fyrir sakarefni málsins og að hún þjóni tilgangi fyrir sönnunarfærslu hans. Í þessu sambandi vísar sóknaðili meðal annars til þess að eignarhald á þeim fasteignum sem varnaraðili hafi óskað mats á sé ekki lengur á hans hendi.

9

Við mat á því hvort varnaraðili hafi lögvarða hagsmuni af hinni umbeðnu sönnunarfærslu er til þess að líta að mál þetta hefur sóknaraðili höfðað til efnda á verksamningi aðila þar sem samið var um byggingu þeirra fasteigna sem varnaraðili krefst mats á. Lýtur hin umþrætta matsbeiðni varnaraðila að því að afla gagna til stuðnings þeim málatilbúnaði hans að sóknaraðili hafi vanefnt samninginn og að varnaraðili eigi rétt til skaðabóta úr hans hendi vegna vanefndanna. Verður að telja ljóst af matsbeiðninni að með henni hyggist varnaraðili afla sönnunar á ætluðum annmörkum á verki sóknaraðila og þannig skjóta stoðum undir gagnkröfur sínar í málinu. Þó svo varnaraðili hafi afsalað sér íbúðum sem reistar voru á grundvelli samnings aðila verður á þessu stigi málsins engu slegið föstu um að við það hafi kröfur vegna ætlaðra vanefnda sóknaraðila á verksamningi aðila færst á hendur þriðja aðila.

Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar þykir varnaraðili nægjanlega hafa sýnt fram áað hann hafi lögvarða hagsmuni af því að hið umbeðna mat fari fram. Beiðni hans verður því ekki hafnað á þeim grunni að öflun matsgerðar sé bersýnilega tilgangslaus, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

10

Samkvæmt framansögðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

11

Til samræmis við framangreind málsúrslit verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað með þeim hætti semí úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Íslenskir aðalverktakar hf., greiði varnaraðila, 105 Miðborg slhf., 500.000 krónur í kærumálskostnað.