422/2020

Útdráttur

Með úrskurði héraðsdóms var leyst úr ágreiningi A og B um lögheimili tveggja barna þeirra til bráðabirgða á meðan mál um forsjá barnanna væri til meðferðar hjá dómstólum. Fyrir Landsrétti deildu A og B um umgengni A við börnin og var fallist á kröfu A um aukna umgengni, með nánar tilgreindum hætti.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. júlí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 21. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 3. júlí 2020 í málinu nr. E[…]/2020 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að lögheimili barnanna D og E verði hjá henni til bráðabirgða og að sóknaraðili greiði einfalt meðlag með þeim þar til endanleg ákvörðun um forsjá liggi fyrir í máli aðila auk þess sem kveðið var á um nánar tiltekinn umgengnisrétt sóknaraðila. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003.

2 Sóknaraðili krefst þess að umgengni hans við börnin verði „6 klukkustundir fyrsta laugardag og sunnudag eftir uppkvaðningu úrskurðar en aðra hverja viku eftir það“. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar, til vara að ákveðin verði lágmarksumgengni undir eftirliti sem vari ekki yfir nótt, en að því frágengnu að ákveðin verði lágmarksumgengni sem vari ekki yfir nótt. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Niðurstaða

4 Í máli þessu er til úrlausnar hvernig háttað skuli umgengni sóknaraðila við börn aðila meðan mál um forsjá barnanna er til meðferðar hjá dómstólum. Atvikum málsins og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði.

5 Aðilar slitu samvistir í janúar 2020 en af gögnum málsins verður ráðið að börnin hafi lítið sem ekkert hitt sóknaraðila síðan. Af tölvupóstsamskiptum aðila, sem bárust réttinum með bréfi lögmanns sóknaraðila 25. ágúst 2020, verður ráðið að þegar umgengni samkvæmt hinum kærða úrskurði átti að hefjast, 22. sama mánaðar, hafi varnaraðili neitað að afhenda börnin til umgengni við sóknaraðila.

6 Í janúar og febrúar 2020 tjáði E félagsráðgjafa hjá barnaverndarnefnd […] að sóknaraðili tæki „mjög oft fast í höndina á manni svo maður meiði sig og svo tali hann harkalega“. Jafnframt kvaðst hann vera „stundum hræddur“ þegar sóknaraðili væri reiður. Aftur á móti greindi hann einnig svo frá að hann vildi gjarnan heimsækja sóknaraðila og sagðist stundum langa til hans. Hann kvaðst á hinn bóginn aldrei ætla að gista hjá honum því hann væri „oft svo reiður“. Í janúar sama ár ræddi D einnig við félagsráðgjafa og greindi frá reiði sóknaraðila og „kitlleik“ sem væri stundum skemmtilegur en stundum óþægilegur. Í febrúar sama ár fór D í könnunarviðtal í Barnahúsi þar sem hún kvaðst verða hrædd þegar sóknaraðili yrði reiður en að hún vildi byrja að fara til hans smám saman þegar hún væri tilbúin. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði kom ekkert fram í viðtalinu sem benti til þess að D væri þolandi kynferðisofbeldis af hálfu sóknaraðila en aftur á móti var til þess mælst að barnavernd veitti honum ráðgjöf um viðeigandi hegðun gagnvart henni.

7 Héraðsdómari fól sálfræðingi að kanna viðhorf barnanna til umgengni við sóknaraðila meðan forsjármál aðila væri rekið fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 43. gr. barnalaga. Skýrsla hennar er dagsett 26. júní 2020 og er efni hennar rakið í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram var það niðurstaða sálfræðingsins að börnin hefðu ekki farið varhluta af erfiðum samskiptum foreldra þeirra. Hefðu bæði greint frá neikvæðri afstöðu til sóknaraðila og umgengni við hann í upphafi viðtals en síðan getað rifjað upp góðar minningar um samveru með honum. Þá hefðu þau bæði tjáð sig um að sakna samveru við sóknaraðila og komið með tillögur um hvernig þau gætu hugsað sér að hitta hann. Jafnframt hafi erfiðar minningar barnanna virst einskorðast við tímabil í sambúð forelda þegar ætla megi að mikil togstreita og vanlíðan hafi ríkt hjá foreldrum. Af gögnum málsins verður ráðið að þá togstreitu megi að stærstum hluta rekja til vanda C, eldri bróður barnanna, og ágreinings aðila um hvernig bregðast ætti við honum.

8 Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. barnalaga á barn rétt á að umgangast með reglubundnum hætti það foreldra sinna sem það býr ekki hjá, enda sé það ekki andstætt hagsmunum þess. Í 2. mgr. sama lagaákvæðis er jafnframt kveðið á um rétt og skyldu foreldra til að tryggja að barn njóti slíkrar umgengni. Við ákvörðun um umgengni til bráðabirgða verður litið til þess hvað telst börnunum fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 1. gr. barnalaga, og þess að mikilvægt er að þau njóti umgengni og haldi góðum tengslum við báða foreldra sína meðan forsjármál er rekið fyrir dómi. Jafnframt ber að taka réttmætt tillit til viðhorfa barnanna í samræmi við aldur þeirra og þroska, sbr. 12. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013 og 3. mgr. 1. gr. barnalaga.

9 Af gögnum málsins verður ekki ráðið að það sé andstætt hagsmunum barnanna að njóta umgengni við sóknaraðila meðan forsjármál aðila er rekið fyrir dómi en brýnt er að þeim sé gert kleift að halda tengslum við hann. Þá hafa bæði börnin tjáð sig um að þau vilji hitta sóknaraðila. Í ljósi atvika málsins og þess langa tíma sem liðinn er frá því að þau nutu samvista við hann þykir aftur á móti rétt að kveða á um að umgengni við hann aukist í skrefum frá því sem nú er. Skal tilhögun umgengni vera með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

10 Rétt er að málsaðilar beri hvor sinn kostnað af kærumáli þessu en um gjafsóknarkostnað varnaraðila fer sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Sóknaraðili, A, skal njóta umgengni við börn sín, D og E, laugardaginn 5. september 2020 frá klukkan 14 til klukkan 18. Þaðan í frá og til og með laugardeginum 3. október skal umgengni fara fram annan hvern laugardag frá klukkan 12 til klukkan 18 en þaðan í frá og til og með sunnudeginum 15. nóvember skal umgengni fara fram annan hvern laugardag og sunnudag frá klukkan 12 til klukkan 18 hvorn dag. Eftir þann tíma og allt þar til endanlegur dómur gengur skal umgengni fara fram aðra hverja helgi frá klukkan 16 á föstudegi til klukkan 18 á sunnudegi, fyrst dagana 27. til 29. nóvember 2020.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 314.500 krónur.