430/2018

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A samkvæmt 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hann var dæmdur í fjögurra ára fangelsi og til að greiða A miskabætur. Sakfellingin tók til þeirrar háttsemi X að hafa á heimili hans í fjölda skipta frá því að A var þriggja ára gömul þar til hún var 11 eða 12 ára látið A snerta kynfæri hans og fróa honum og í nokkur skipti einnig strokið brjóst hennar og kynfæri innanklæða og farið með fingur inn í leggöng hennar. Var hann talinn hafa nýtt sér yfirburðastöðu sína gagnvart A og traust hennar og trúnað til hans sem fósturafa. X lést skömmu eftir uppkvaðningu héraðsdóms. Börn hans, að fósturmóður A frátalinni, áfrýjuðu héraðsdómi, sbr. síðari málslið 2. mgr. 197. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Landsréttur staðfesti héraðsdóm um sakfellingu X og miskabætur A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. apríl 2018 í samræmi við yfirlýsingu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 28. mars 2018 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákærði lést […] 2018, […] eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms. Börn ákærða, að fósturmóður brotaþola frátalinni, tóku ákvörðun um að rekstri málsins yrði haldið áfram fyrir Landsrétti, sbr. síðari málslið 2. mgr. 197. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

3 Af hálfu ákæruvaldsins er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms. 4 Af hálfu ákærða er aðallega krafist sýknu af refsi og einkaréttarkröfu.

5 Af hálfu brotaþola, A, er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 4.000.000 króna með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6 Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins í héraði og við upphaf aðalmeðferðar þar lýsti hann því yfir að hann myndi ekki tjá sig um sakarefnið.

7 Gerð er grein fyrir málsatvikum og framburði brotaþola og annarra vitna í hinum áfrýjaða dómi.

8 Brotaþoli gaf skýrslu fyrir dómi 15. nóvember 2016 áður en til málshöfðunar kom. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spilaður hluti hljóð og myndbandsupptöku af þeirri skýrslugjöf. Þá gáfu sálfræðingarnir I og E skýrslur til viðbótar þeim sem þær höfðu áður gefið gegnum síma við meðferð málsins í héraði. Framburður þeirra var í öllum meginatriðum á sömu lund og fyrir héraðsdómi. Fyrir Landsrétt hefur verið lagt vottorð N sálfræðings vegna greiningar og meðferðar brotaþola. Hún kom jafnframt fyrir réttinn og staðfesti vottorðið, svaraði spurningum um hagi brotaþola og lýsti þar vanlíðan, áfallastreitu og alvarlegum einkennum […], sem séu þekkt einkenni meðal barna sem sætt hafa kynferðisofbeldi. Þá gaf O rannsóknarlögreglumaður skýrslu fyrir Landsrétti og svaraði spurningum um rannsókn málsins. Hvorki hann né N gáfu skýrslu við meðferð málsins í héraði.

Niðurstaða

9 Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi lýsti brotaþoli meðal annars þeirri háttsemi ákærða sem hann var síðar ákærður fyrir, en sem fyrr segir tjáði hann sig ekki um þær sakargiftir fyrir dómi.

10 Frásögn brotaþola um þá háttsemi sem ákærði er sakaður um er nákvæm um staðsetningu brotanna innan veggja heimilisins og aðrar aðstæður, þó svo að brotaþoli eigi erfitt með að tímasetja meint brot nákvæmlega þar sem þau hafi staðið um árabil. Frásögn brotaþola ber með sér að vera einlæg og varfærin. Hún lýsir ákærða á nærgætinn hátt og greinir meðal annars svo frá að hann hafi við aðrar aðstæður verið „ágætur afi“. Þykir framburður brotaþola trúverðugur og ekkert fram komið sem er til þess fallið að rýra sönnunargildi hans.

11 Þá fær framburður brotaþola nokkra stoð í frásögn annarra vitna. Er þess að geta að samhljómur er í frásögn brotaþola, fósturmóður og fóstursystur hennar um að ákærði og brotaþoli hafi oft farið saman á salernið á heimili ákærða, þó svo að brotaþoli sé ein til frásagnar um hvað hafi farið fram þar. Þannig hefur fósturmóðir hennar greint svo frá að þegar brotaþoli hafi verið um þriggja ára gömul, hafi hún oft elt ákærða inn á salernið. Fóstursystir brotaþola kvaðst aðspurð muna vel eftir því að ákærði hefði alltaf farið með brotaþola inn á salernið. Henni hefði fundist það skrýtið en ákærði gefið þá skýringu að hann hefði verið að hjálpa brotaþola. Hún bar að þegar þær fóstursystur hefðu komið í pössun og orðið einar eftir með ákærða hefði hann farið með brotaþola á salernið og lokað dyrunum. Þetta hefði hann gert þótt brotaþoli hefði ekki þurft að fara á klósettið. Þá bar fóstursystir brotaþola að ákærði hefði nuddað sér upp við hana þegar hún var tíu til tólf ára gömul og hún hefði frá þeim tíma forðast að vera nálægt honum.

12 Þá er enn fremur að líta til vottorða og vitnisburðar þeirra sálfræðinga sem átt hafa viðtöl við brotaþola og haft hana til meðferðar. Bera sálfræðingarnir allir um líðan og aðstæður brotaþola sem samrýmast algengum afleiðingum kynferðisofbeldis.

13 Að þessu gættu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms telst hafið yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi gerst sekur þá háttsemi sem í ákæru greinir og er hún þar réttilega heimfærð til refsiákvæða. Er niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða því staðfest.

14 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

15 Dánarbúi ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða, X

, einkaréttarkröfu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Dánarbú ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.453.330 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda, E-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 800.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A, B-kvk-ef S-kvk-ef lögmanns, 400.000 krónur.