448/2023

Útdráttur

B krafðist þess að A yrði sviptur forsjá sona sinna, C og D, á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi héraðsdóms var fallist á kröfu B. Meðal gagna málsins var matsgerð sálfræðings um forsjárhæfni A. Í dómi héraðsdóms var rakið að mál A og sona hans hefðu áður verið til umfjöllunar dómstóla og hefði þeim lokið með úrskurðum sem staðfestu ákvarðanir forvera B um fósturráðstöfun drengjanna. Taldi héraðsdómur að fullvíst mætti telja að líkamlegri og andlegri heilsu drengjanna og þroska þeirra væri hætta búin færi stefndi með forsjá þeirra en sú niðurstaða byggði meðal annars á framburðum fyrir dómi og matsgerð um forsjárhæfni A. Væru skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga fyrir sviptingu forsjár því fyrir hendi. Í dómi Landsréttar kom fram að sá vilji drengjanna að búa hjá A einkenndist að nokkru leyti á óskhyggju og að hugmyndir þeirra um framtíðarskipan mála gæti ekki breytt niðurstöðu málsins. Þá yrði að leggja til grundvallar, þegar litið væri til gagna málsins, að A væri ekki í stakk búinn til að sinna grunnþörfum drengjanna og veita þeim þær uppeldisaðstæður sem þeir þarfnast. Jafnframt bæru gögn málsins með sér að B hefði reynt ýmis stuðningsúrræði án þess að séð yrði að A hefði haft getu til að nýta sér þau svo nokkru næmi. Í því ljósi var fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að vægari úrræði væru fullreynd og að meðalhófs hefði verið gætt við meðferð málsins hjá barnaverndaryfirvöldum. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf J-kk-nf S-kk-nf og H-kk-nf H. V-x-x sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 15. júní 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms [...]2. júní 2023 í málinu nr. E- [...]/2023.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið að hluta þannig að hann verði sýknaður af kröfum stefnda en að ákvæði hans um málskostnað verði staðfest.

Áfrýjandi krefst málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og að málskostnaður fyrir Landsrétti verði felldur niður.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar gerð grein fyrir efni helstu málsgagna, meðal annars matsgerðar dómkvadds matsmanns frá því í lok október 2022 og tekin afstaða til athugasemda áfrýjanda við efni hennar. Þá er í héraðsdómi lýst málsástæðum aðila.

5

Fyrir liggur að báðir synir áfrýjanda eru vistaðir utan heimilis á vegum stefnda. Eldri drengurinn varð [...] ára í [...] og er vistaður hjá [...], sem búa skammt frá heimili áfrýjanda [...], en yngri drengurinn, sem varð [...] ára í febrúar síðastliðnum, er vistaður á heimili [...]í [...].

6

Fyrir Landsrétt hafa verið lögð fram viðbótargögn. Af hálfu áfrýjanda var lögð fram yfirlýsing [...] hans frá 13. ágúst 2023 þar sem segir að hann „geti ekki metið það á nokkurn hátt að [...] [hans] sé vanhæfur til að annast syni sína.“ Þá hefur áfrýjandi lagt fram vottorð læknis 15. ágúst 2023 þar sem upplýst er um að áfrýjandi hafi farið í aðgerð [...]. Við skoðun 28. september sama ár hefði áfrýjandi haft mikil einkenni [...]. Það hafi því verið mat læknis að gera þyrfti aðgerð sem fyrst.

7

Af hálfu stefnda voru einnig lögð fram viðbótargögn í málinu. Í umsögn talsmanns eldri sonar áfrýjanda 15. ágúst 2023 er lýst athugasemdum drengsins eftir upp- kvaðningu héraðsdóms. Þar segir að drengnum þyki skipta máli að vera í eins miklu sambandi við föður sinn og yngri bróður og unnt sé. Tekur talsmaðurinn fram að ekki sé tekin afstaða til þess hvað sé raunhæft eða mögulegt í ljósi aðstæðna heldur sé með umsögninni aðeins verið að gera grein fyrir framangreindum vilja drengsins. Í svari umsjónarkennara 27. september 2023 við upplýsingabeiðni barnaverndar [...] vegna eldri drengsins, kemur fram að námi sé ágætlega sinnt og að félagsleg staða drengsins sé góð. Einnig sé umhirða, hreinlæti, mæting og stundvísi í góðu lagi. Jafnframt er tekið fram að fósturforeldrar séu í góðu samstarfi við skólann og taki virkan þátt í foreldrastarfi.

8

Samkvæmt fundargerð teymisfundar 20. september 2023 vegna yngri drengsins hefur upphaf skólagöngu hans gengið „ótrúlega vel“, en þar er jafnframt lýst þeirri aðstoð sem drengurinn er talinn þurfa á að halda og til standi að veita honum. Þá kemur fram í svari umsjónarkennara yngri drengsins 26. september 2023 við upplýsingabeiðni barnaverndar [...], að drengurinn hafi sýnt miklar framfarir í námi síðustu tvö árin og að honum hafi verið vel sinnt af fósturforeldrum sínum sem hafi sýnt námi hans áhuga, auk þess sem þau hafi sýnt þrautseigju í heimalestri og heimanámi. Þá hafi drengurinn verið vel studdur við að eignast vini. Í dagnótu félagsráðgjafa 27. september 2023 vegna viðtals við yngri drenginn 16. júní sama ár segir að hann hafi verið sáttur við að vera á fósturheimilinu þar til hann yrði 18 ára. Þá kemur þar fram að félagsráðgjafinn hafi séð töluverðar breytingar á drengnum en hann hafi verið mun rólegri og yfirvegaðri en áður og rætt fúslega við hann og lengur en áður. Loks segir að fósturforeldrar hafi borið drengnum vel söguna, sagt hann hafa verið í jafnvægi undanfarið og liðið betur.

9

Dómarar ræddu við báða drengina skömmu fyrir aðalmeðferð málsins í Landsrétti.

Eldri drengurinn kvaðst frekar vilja vera hjá föður sínum en fósturforeldrum. Hann sagðist ekki finna fyrir jafngóðri tengingu við fósturforeldrana og við föður sinn og lýsti því að honum þætti betra að tala við hann. Drengurinn kvaðst þó aldrei hafa gist hjá föður sínum en sagðist hitta hann oft. Taldi hann víst að faðir hans myndi finna betra húsnæði ef þeir bræður flyttu til hans. Þá lýsti drengurinn því að honum þætti gaman í skólanum og að þar ætti hann marga vini. Hann legði stund á [...] og æfði [...]. Loks kom fram hjá drengnum að ef hann myndi ekki búa hjá föður sínum, vildi hann fá að fara til föður síns þegar hann vildi. Þá kvaðst drengurinn vilja vera í meiri samskiptum við bróður sinn sem hann hitti sjaldan.

10

Viðtal dómara við yngri drenginn fór fram með fjarfundarbúnaði. Hann lýsti því að það væri gott að vera á heimili fósturforeldranna og að honum líkaði vel að vera þar í fóstri. Þá tók drengurinn svo til orða að það væri „allt í lagi“ í skólanum [...].

Drengurinn kvaðst ekki hafa hitt föður sinn í töluverðan tíma og mundi ekki eftir að faðir hans hefði heimsótt hann til fósturforeldranna. Á hinn bóginn hefði hann sjálfur farið að hitta föður sinn. Loks lýsti drengurinn þeim vilja sínum að dvelja til jafns hjá fósturforeldrum og föður sínum.

Niðurstaða

11

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu stefnda um að áfrýjandi yrði sviptur forsjá beggja sona sinna á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

12

Svo sem hér að framan er getið er eldri sonur áfrýjanda [...]ára en sá yngri [...]ára.

Drengirnir hafa báðir lýst þeim vilja sínum að vera hjá áfrýjanda eða að eiga að minnsta kosti meiri samskipti við hann. Þegar litið er til þeirra málsgagna, sem lágu fyrir við meðferð málsins í héraði og gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, og þau borin saman við þau viðbótargögn, sem lögð hafa verið fram við meðferð málsins í Landsrétti og áður er lýst, liggur fyrir að drengirnir búa nú við mun betri aðstæður en áður og hafa tekið töluverðum framförum þann tíma sem þeir hafa verið í vistun utan heimilis áfrýjanda. Ljóst er að sá vilji drengjanna að búa hjá áfrýjanda einkennist að nokkru leyti af óskhyggju en samband drengjanna við áfrýjanda minnir frekar á félagatengsl en umönnunartengsl. Að þessu gættu en jafnframt með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá ályktun hans að hugmyndir drengjanna um framtíðarskipan mála geti ekki breytt niðurstöðu málsins þannig að fallist verði á kröfur áfrýjanda.

13

Þegar litið er til gagna málsins, einkum matsgerðar dómkvadds matsmanns, en efni hennar er rakið í héraðsdómi, verður jafnframt að leggja til grundvallar að áfrýjandi sé ekki í stakk búinn til að sinna grunnþörfum drengjanna og veita þeim þær uppeldisaðstæður sem þeir þarfnast. Þá bera gögnin með sér að stefndi hefur reynt ýmis stuðningsúrræði gagnvart áfrýjanda síðustu misseri, án þess að séð verði að áfrýjandi hafi haft getu til að nýta sér þau svo nokkru nemi. Loks verður að líta til þess að ekki verður séð að áfrýjandi hafi reynt að bæta forsjárhæfni sína eða sinnt umgengni við drengina eins og honum hefur staðið til boða. Í því ljósi og jafnframt með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á þá niðurstöðu hans að vægari úrræði séu fullreynd og að gætt hafi verið meðalhófs við meðferð málsins hjá barnaverndaryfirvöldum.

14

Áður er rakið efni viðbótargagna áfrýjanda sem lögð voru fram fyrir Landsrétti. Þau þykja ekki hagga því mati hins áfrýjaða dóms, sem einkum er byggt á afgerandi og rökstuddri matsgerð dómkvadds matsmanns, að hagmunum drengjanna sé best borgið með því að þeim verði tryggt framtíðarheimili utan heimilis áfrýjanda.

15

Að framangreindu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

16

Málkostnaður fyrir Landsrétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer samkvæmt því sem greinir í dómsorði en þóknun lögmanns hans er þar tilgreind án virðisaukaskatts.

Dómsorð :

Áfrýjandi, A, er sviptur forsjá barnanna C, sem fæddur er [...], og D sem fæddur er [...].

Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, L-kk-ef R-kk-ef, 1.200.000 krónur.