533/2021

Útdráttur

X var ákærður fyrir fjárdrátt, en til vara umboðssvik, með því að hafa á tilgreindu tímabili dregið sér samtals 1.727.599 krónur af bankareikningum félaganna M ehf. og B ehf. en X var einn af eigendum félaganna og prókúruhafi þeirra. Með hinum áfrýjaða dómi var X sýknaður af fyrri lið ákærunnar og sakfelldur samkvæmt seinni ákærulið þar sem honum var gefið að sök að hafa í 18 skipti dregið sér fé af bankareikningi M ehf. á nánar tilgreindu tímabili. Til úrlausnar fyrir Landsrétti var að endurskoða niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sakfellingu samkvæmt seinni lið ákærunnar. Í dómi Landsréttar kom fram að í sakamálaréttarfari gildi sú meginregla að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja megi honum í óhag, hvíli á ákæruvaldinu. Í samræmi við það væri markmið rannsóknar sakamáls að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar. Þá þurfi ákæruvaldið sanna sekt ákærða svo hún verði ekki vefengd með skynsamlegum rökum. Af því leiði að vafa um sönnun sektar verði að skýra ákærða í hag. Fram kom að X hefði leitt ákveðnar líkur að því að hann hafi sem tengdur aðili átt fjárkröfu á hendur M ehf. meðal annars vegna sölu á fiskiskipinu O. Ekkert hefði verið upplýst um að aðrir tengdir aðilar hafi átt fjárkröfur á félagið.

Fyrir lægi að lögregla hefði ekki aflað gagna úr bókhaldi M ehf. í því skyni að staðreyna hvort ákærði hafi átt kröfu sem hann hafði endurgreitt með þeim greiðslum sem hann greiddi út af bankareikningi M ehf. Þá virtist ekki hafa verið reynt að rannsaka hvort þær greiðslur sem X innti af hendi til þriðja aðila hefðu getað tengst rekstrinum en sumar þeirra gætu verið vegna eðlilegra aðfanga fyrir félagið.

Rannsókn lögreglu á málinu væri því verulega ábótavant og ekki talið að ákæruvaldinu hefði tekist að sanna að X hefði gerst sekur um að hafa dregið sér fé af reikningum M ehf. Var X því sýknaður af sakargiftum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. ágúst 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 19. janúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vestfjarða 6. ágúst 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóm sum sakfellingu og refsingu.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara refsimildunar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi auk þess sem þar er rakinn framburður ákærða og vitna. Svo sem þar greinir var ákærða gefið að sök að hafa dregið sér fé frá fyrirtækjunum B ehf. og M ehf. en til vara umboðssvik á tímabilinu 27. september 2019 til 11. mars 2020. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af fyrri lið ákærunnar en sakfelldur samkvæmt seinni ákæruliðnum og dæmdur til að sæta fangelsi í tvo mánuði skilorðsbundið. Þá var honum gert að greiða helming sakarkostnaðar. Þar sem ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu og refsingu er til úrlausnar fyrir Landsrétti að endurskoða niðurstöðu hans um sakfellingu ákærða vegna fjárdráttar og til vara umboðssvika ákærða vegna úttekta af bankareikningi M e hf.

5

Fyrirtækið M ehf. var í helmings eigu ákærða á móti 40% hlut fyrirtækisins B ehf. og 10% hlut systur ákærða, A. Ákærði var meðstjórnandi í félaginu og framkvæmdastjóri þess með prókúruumboð. Stjórnarformaður félagsins var faðir áfrýjanda, B, sem lést [...] 2019. Upphaf málsins má rekja til þess að einn hluthafa B ehf. og fjórir meðerfingjar ákærða lögðu fram kæru á hendur ákærða 20. mars 2020 um að hann hefði dregið sér fé af reikningum beggja fyrirtækjanna.

6

Í málinu liggur fyrir ársreikningur M ehf. fyrir reikningsárið 2019 sem einnig sýnir niðurstöðutölur úr ársreikningi fyrir árið 2018. Í ársreikningnum kemur fram að á árinu 2019 hefðu varanlegir rekstra fjármuni r aðrir en fasteignir hækkað um 4.050.000 krónur. Í reikningnum eru einnig færðar afskriftir að fjárhæð 450.000 krónur. Ákærði byggir vörn sína meðal annars á því að á árinu 2019 hafi kaup M ehf. á fiskiskipinu O sem hann og B ehf. hafi átt saman verið færð í bækur félagsins. Samkvæmt ársreikningnum hafi skuldir félagsins við tengda aðila hækkað úr 4.861.549 krónum á árinu 2018 í 8.048.278 krónur á árinu 2019. Telur ákærði þessa breytingu skýrast af því að kaupverð bátsins hafi verið fært til skuldar við tengda aðila og að dregnar hafi verið frá skuldinni peningaúttektir af reikningi M ehf. á árinu 2019 sem hann er ákærður fyrir. Í málinu liggur fyrir kaupsamningur/afsal 20. júní 2013. Þar kemur fram að B ehf. og ákærði hafi selt M ehf. fiskiskipið O fyrir 4.500.000 krónur. Byggir ákærði á því að þessi kaup hafi ekki verið færð í bækur M ehf. fyrr en á árinu 2019.

Til stuðnings þessu vísar ákærði til framburðar vitnisins C hjá bókhaldsþjónustunni P ehf. í héraði en hann sá um gerð ársreikninga fyrir bæði M ehf. og B ehf. Hjá honum hafi komið fram að eignfærslan 2019 væri komin til vegna kaupa á bát.

7

Ákærði lagði ný gögn fyrir Landsrétt, annars vegar ársreikning B ehf. fyrir árið 2012 og hins vegar ársreikning M ehf. fyrir árið 2013. Í ársreikningi M ehf. fyrir árið 2013 eru framangreind skipakaup ekki færð til eignar.

Niðurstaða

8

Ákærða er gefið að sök að hafa í 18 skipti dregið sér fé af bankareikningi M ehf. á tímabilinu 27. september 2019 til 9. mars 2020. Þar af hafi hann í átta skipti tekið út reiðufé eða millifært inn á reikning sinn samtals 1.095.824 krónur. Hin tíu tilvikin nemi samtals 125.314 krónum vegna greiðslna til Orkunnar, Eymundsson, Pólsins, Vínbúðarinnar, Nettó, Elko, Fiskislóðar 10 Reykjavík og Betsson. com. Ákærði byggir á því að peningaúttektirnar hafi verið greiðsla M ehf. á skuld við ákærða en svo sem áður var vikið að telur hann félagið hafa skuldað sér umtalsverða fjármuni eins og sjáist á ársreikningi félagsins. Hinar greiðslurnar séu að mestu tengdar rekstri fyrirtækisins en hann hafi ekki varðveitt nóturnar og þær því ekki ratað í bókhald félagsins.

9

Í sakamálaréttarfari gildir sú meginregla að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvíli á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í samræmi við þetta er markmið rannsóknar sakamáls að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skal mann til sakar, svo og að afla gagna til undirbúnings málsmeðferðar fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 53. gr. laganna. Til viðbótar því að ákæruvaldið þarf samkvæmt framansögðu að axla sönnunarbyrðina gildir regla 1. mgr. 109. gr. laganna um að sanna beri sekt ákærða svo að hún verði ekki vefengd með skynsamlegum rökum. Af því leiðir að vafa um sönnun sektar verður að skýra ákærða í hag. Samhliða gildir sú regla að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skal talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem hefur lagagildi hér á landi samkvæmt lögum nr. 62/1994.

10

Við meðferð málsinsí héraði gáfu þrjár systur ákærða, sem lögðu fram kæru á hendur honum, skýrslu fyrir dómi en þar á meðal var A. Hún sá um greiðslur fyrir fyrirtækin eftir að faðir hennar lést og var jafnframt eigandi 10% hlutafjár í M ehf. Engin þeirra gat upplýst um það hvernig skuldum M ehf. við tengda aðila væri háttað. Þá gaf D, eiginmaður A, sem annaðist færslu á bókhaldi B ehf. og M ehf., skýrslu í héraði. Hann kvaðst ekki geta útskýrt hvernig skuld upp á rúmar átta milljónir króna við tengda aðila hefði komið til. Taldi hann helst að hún hefði orðið til á löngum tíma til að stemma af bókhaldið. Vitnið C, sem áður er getið að hafi upplýst í skýrslu sinni í héraði að eignfærsla í ársreikningi 2019 hafi verið vegna kaupa á bát, gat ekki staðfest hvernig skuld við tengda aðila hefði orðið til. Hann hefði hins vegar tekið tölur úr bókhaldinu þegar hann setti upp ársreikninga. Vitnið kvaðst ekki hafa séð hver innti þessar greiðslur af hendi en taldi líklegast að þær hefðu komið frá B eða B ehf.

11

Í málinu liggja ekki fyrir neinar upplýsingar úr bókhaldi M ehf. um það hvernig skuld við tengda aðila hefur myndast. Í ársreikningi B ehf. fyrir árið 2019 kemur fram að einu skammtímakröfur félagsins séu 81.078 krónur vegna inneignar virðisaukaskatts.

Á árinu 2018 átti félagið engar skammtímakröfur. Samkvæmt þessu virðist B ehf. sem 40% hluthafi í M ehf. ekki hafa átt kröfur á hendur því félagi á árinu 2019. Ekkert hefur komið fram um það í málinu að A, sem átti 10% eignarhlut í M ehf., telji sig hafa átt kröfu á hendur því félagi.

12

Samkvæmt því sem að framan er rakið hefur ákærði leitt ákveðnar líkur að því að hann hafi sem tengdur aðili átt fjárkröfu á hendur M ehf. meðal annars vegna sölu á fiskiskipinu O. Ekkert er upplýst um að aðrir tengdir aðilar hafi átt fjárkröfur á félagið.

Fyrir liggur að lögregla hefur ekki aflað gagna úr bókhaldi M ehf. í því skyni að staðreyna hvort ákærði hafi átt kröfu sem hann hafi endurgreitt með þeim greiðslum sem hann greiddi út af bankareikningi M ehf. Þá virðist ekki hafa verið reynt að rannsaka hvort greiðslur sem ákærði innt af hendi til þriðja aðila hafi getað tengst rekstrinum en sumar þeirra gætu verið vegna eðlilegra aðfanga fyrir félagið. Rannsókn lögreglu á málinu er því verulega ábótavant.

13

Samkvæmt öllu framangreindu verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi tekist að sanna að ákærði hafi gerst sekur um að hafa dregið sér fé af reikningum M ehf. og verður hann því sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru.

14

Allur sakarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð. Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og tilnefnds verjanda hans á rannsóknarstigi. Málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Landsrétti sem ákveðin verða með virðisaukaskatti, eins og greinir í dómsorði, greiðist úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður málsins í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og tilnefnds verjanda hans á rannsóknarstigi eins og þau voru ákvörðuð í héraðsdómi.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins, 1.265.856 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, Þ-kk-ef H-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 1.240.000 krónur.