639/2018

Útdráttur

B krafðist þess að barnið C yrði vistað utan heimilis A í sex mánuði. Í málinu lágu fyrir upplýsingar um að barnaverndaryfirvöldum og lögreglu hefðu borist tilkynningar vegna áfengisvanda A um árabil. Meðal annars með vísan til upplýsinga um alvarlegan áfengisvanda A var fallist á kröfu B um að vista barnið utan heimilis A, þ.e. hjá föður sínum í sex mánuði en héraðsdómur hafði eingöngu samþykkt slíka vistun í þrjá mánuði. Var vistunartími í sex mánuði metinn hæfilegur, m.a. með vísan til nauðsynjar á mati á forsjárhæfni sem A hefði ekki viljað samþykkja án þess að fá barnið fyrst aftur til sín.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 27. júlí 2018. Kærumálsgögn bárust réttinum 9. ágúst. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. júlí 2018, í málinu nr. U[...]/2018, þar sem varnaraðila var heimilað að vista dóttur sóknaraðila, C, utan heimilis hennar til 17. október 2018. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfu varnaraðila hafnað. Þá krefst hún kærumálskostnaðar eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

3 Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms til Landsréttar fyrir sitt leyti 16. ágúst 2018. Krefst hann þess aðallega að úrskurðað verði að dóttir sóknaraðila, sem lýtur forsjá hennar, skuli vistuð utan heimilis í sex mánuði frá 17. júlí 2018 að telja. Til vara er þess krafist að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Atvik máls og málsástæður sóknar og varnaraðila eru reifuð í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram samþykkti sóknaraðili 9. febrúar 2018 að dóttir hennar, sem lýtur forsjá hennar, yrði vistuð utan heimilis hjá föður sínum í allt að þrjá mánuði, sbr. blið 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga. Í kjölfarið vann varnaraðili drög að áætlun um meðferð máls sóknaraðila samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga þar sem meðal annars var gert ráð fyrir að hún samþykkti óboðað eftirlit með heimili hennar, færi í áfengismælingu og vímuefnapróf, færi í ráðgjafaviðtöl hjá vímuefnaráðgjafa og myndi leita sér meðferðar vegna áfengisvanda, væri þess óskað. Jafnframt var þar gert ráð fyrir að sóknaraðili mætti í viðtöl hjá […] varnaraðila. Gert var ráð fyrir að áætlunin yrði í gildi [...]til [...]2018. Fyrir liggur að sóknaraðili samþykkti ekki þessa áætlun og mætti ekki í boðuð viðtöl á fyrrgreindu tímabili. Þá liggur fyrir að hún neitaði að samþykkja drög að nýrri áætlun sem unnin voru af hálfu varnaraðila fyrir tímabilið [...]til [...]2018 þar sem meðal annars var gert ráð fyrir að hún myndi gangast undir forsjárhæfnimat.

6 Hinn [...] 2018 var af hálfu formanns fjölskyldunefndar varnaraðila tekin ákvörðun á grundvelli 1. mgr. 31. gr. barnaverndarlaga um að dóttir sóknaraðila dveldist áfram utan heimilis hjá föður sínum í tvær vikur. Með úrskurði fjölskyldunefndar varnaraðila [...] 2018 var svo tekin ákvörðun um áframhaldandi vistun stúlkunnar hjá föður sínum til tveggja mánaða, sbr. alið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Sama dag tók fjölskyldunefnd ákvörðun um að gera kröfu fyrir héraðsdómi á grundvelli 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga um áframhaldandi vistun stúlkunnar utan heimilis til allt að sex mánaða og var þeirri ákvörðun fylgt eftir með beiðni til héraðsdóms 5. júní 2018. Í hinum kærða úrskurði var fallist á vistun hennar til þriggja mánaða, frá 17. júlí 2018 að telja.

7 Stúlkunni var skipaður talsmaður á grundvelli 3. mgr. 46. gr. barnaverndarlaga. Í gögnum máls liggur fyrir skýrsla talsmanns frá [...] 2018 sem unnin var í kjölfar heimsóknar á heimili föður hennar í sama mánuði. Í skýrslunni, sem staðfest var í skýrslutöku fyrir héraðsdómi, kemur meðal annars fram að stúlkunni líði vel hjá föður sínum. Í úrskurði héraðsdóms kemur fram að leitað hafi verið eftir afstöðu stúlkunnar undir rekstri málsins samkvæmt 2. mgr. 63. gr. a barnaverndarlaga og þar hafi hún lýst um margt sömu afstöðu og fram kemur í fyrrgreindri skýrslu talsmanns hennar. Lýsti hún góðum tengslum við báða foreldra sína en einnig kom fram að hún ætti gott samband við föðurafa sinn.

8 Fyrir Landsrétti hefur verið lögð fram skýrsla talsmanns stúlkunnar frá [...] 2018 sem ber með sér að hafa verið unnin í kjölfar heimsóknar á heimili föður hennar daginn áður. Þar kemur meðal annars fram að stúlkunni líði vel, hún hafi verið miklu glaðlegri en í heimsókn talsmanns í mars síðastliðnum, hún væri í góðu jafnvægi og að ljóst væri að vel væri hugsað um hana. Af hálfu sóknaraðila hafa verið lögð fram afrit af 2018. Samkvæmt síðastnefndri skýrslu talsmanns stúlkunnar kannaðist hún hins vegar ekki við að hafa sent nein tölvuskeyti, hvorki til móður sinnar né annarra.

9 Af hálfu sóknaraðila er á því byggt að skilyrðum 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga, sbr. 1. mgr. 27. gr. sömu laga, um vistun barns utan heimilis sé ekki fullnægt. Er á því byggt að hvorki hafi verið brýnt né nauðsynlegt að vista stúlkuna utan heimilis. Auk þess byggir hún á því að varnaraðili hafi brotið gegn ýmsum málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og barnaverndarlaga. Varnaraðili byggir á hinn bóginn á því að brýnir hagsmunir stúlkunnar hafi kallað á vistun hennar utan heimilis og að vægari úrræði hafi ekki skilað árangri. Er því hafnað af hans hálfu að brotið hafi verið gegn málsmeðferðarreglum stjórnsýslu og barnaverndarlaga.

Niðurstaða

10 Krafa sóknaraðila um frávísun á gagnkæru varnaraðila er reist á því að hún hafi borist að liðnum kærufresti. Kæra sóknaraðila barst héraðsdómi 27. júlí 2018. Kæran barst Landsrétti 31. sama mánaðar en kærumálsgögn og greinargerð sóknaraðila bárust réttinum 9. ágúst 2018. Samkvæmt því rann frestur varnaraðila, til að skila greinargerð til Landsréttar, út 16. ágúst sama ár, sbr. 148. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Gagnkæra varnaraðila var móttekin í héraðsdómi 15. ágúst 2018 og barst Landsrétti degi síðar ásamt greinargerð hans. Samkvæmt því kom gagnkæran tímanlega fram, sbr. 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991 og 3. mgr. 153. gr. sömu laga og verður kröfu sóknaraðila um frávísun gagnkærunnar því hafnað.

11

Samkvæmt 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga skulu barnaverndaryfirvöld eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðningsfjölskyldu séu reynd áður en gripið er til annarra úrræða. Jafnframt skulu þau ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt, sbr. einnig meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Barnaverndaryfirvöld skulu því aðeins grípa til íþyngjandi ráðstafana að ljóst þyki að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti.

Í barnaverndarstarfi skal beita þeim ráðstöfunum sem ætla má að barni séu fyrir bestu og skulu hagsmunir þess ávallt hafðir í fyrirrúmi í starfsemi barnaverndaryfirvalda, sbr. 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga og 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem veitt var lagagildi hér á landi með lögum nr. 19/2013.

12

Í hinum kærða úrskurði er meðal annars komist að þeirri niðurstöðu að varnaraðili hafi ekki haft fullnægjandi tilefni til að leita eftir samþykki sóknaraðila [...]

2018 um vistun stúlkunnar utan heimilis, án þess að önnur og vægari stuðnings og eftirlitsúrræði yrðu fyrst reynd. Megintilefni þess að varnaraðili leitaði eftir þessu samþykki sóknaraðila voru tilkynningar sem bárust þann dag um vanrækslu sóknaraðila en kvöldið áður hafði dóttir hennar ekki komist heim til sín þar sem hún var lyklalaus og náði ekki til sóknaraðila. Neyddist stúlkan til að gista hjá [...] sem hún hafði ekki þekkt nema í skamman tíma. Samkvæmt gögnum máls gaf sóknaraðili gögnum máls um alvarlegan áfengisvanda sóknaraðila, sem endurspeglast í ítrekuðum afskiptum barnaverndaryfirvalda og lögreglu af henni vegna þess vanda, þykir varnaraðili ekki hafa gengið lengra en nauðsyn bar til þegar leitað var eftir samþykki hennar fyrir því að stúlkan yrði vistuð tímabundið hjá föður sínum. Verður því ekki talið að sú ákvörðun varnaraðila hafi stangast á við 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga eða 12. gr. stjórnsýslulaga.

13

Í kjölfar þess að sóknaraðili samþykkti vistun dóttur sinnar [...]

2018 voru unnin drö g að áætlun af hálfu varnaraðila um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga fyrir tímabilið [...]

2018. Áætlunin hafði það skilgreinda markmið að stuðla að því að sóknaraðili gæti sinnt forsjár og uppeldishlutverki sínu.

Fyrir liggur hins vegar að hún samþykkti ekki þessa áætlun og mætti ekki í boðuð viðtöl hjá varnaraðila.

Samkvæmt því lá ljóst fyrir, þegar ákvörðun var fyrst tekin af hálfu varnaraðila [...]

2018 um vistun stúlkunnar utan heimilis, að sóknaraðili hafði ekki verið reiðubúin til að v inna með barnaverndaryfirvöldum í að finna önnur og eftir atvikum vægari úrræði en gripið var til.

Af gögnum máls verður ráðið að vistun stúlkunnar hjá föður sínum hafi gengið vel og að henni vegni vel.

Samkvæmt því verður með hliðsjón af 1. mgr.

4. gr. ba rnaverndarlaga fallist á að skilyrðum 1. mgr. 28. gr. sömu laga, sbr. b lið 1. mgr. 27. gr., til áframhaldandi vistunar stúlkunnar hjá föður hennar sé fullnægt. Vegna fyrirliggjandi upplýsinga um áfengisvanda sóknaraðila og nauðsynjar á mati á forsjárhæfni , sem hún hefur ekki viljað samþykkja án þess að fá dóttur sína fyrst aftur til sín, verður einnig fallist á kröfu varnaraðila í gagnkæru um að vistunin vari í sex mánuði frá 17. júlí 2018 að telja.

14

Af gögnum máls verður ekki annað ráðið en að fullnægjandi upplýsingar hafi legið fyrir þegar ákvörðun var tekin af hálfu varnaraðila um vistun stúlkunnar utan heimilis, sbr. 1. mgr. 41. gr. barnaverndarlaga og 10. gr. stjórnsýslulaga. Fyrir liggur að sóknaraðila var gefinn kostur á að mæta á fund fjölskyldunefnd ar varnaraðila þegar umrædd ákvörðun var tekin 18. maí 2018, sbr. 1. mgr. 47. gr. barnaverndarlaga.

Stúlkunni var jafnframt skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 46. gr. barnaverndaralaga sem kannaði aðstæður hennar og kallaði eftir afstöðu hennar til vistunarinnar í samræmi við 2. mgr. sama lagaákvæðis. Samkvæmt því verður ekki fallist á þá málsástæðu sóknaraðila að annmarkar hafi verið á meðferð máls í aðdraganda fyrrgreindrar ákvörðunar varnaraðila.

15 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Varnaraðila, B, er heimilt að vista C, dóttur sóknaraðila, A, utan heimilis í sex mánuði frá 17. júlí 2018 að telja. S-kvk-þgf, 900.000 krónur.