736/2021

Útdráttur

R var sakfelldur fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa í fimm skipti á tímabilinu 12. mars 2019 til 9. maí 2020 staðið við glugga á heimili sínu og fylgst með drengjum utandyra sem sáu nánar tilgreint athæfi hans og þannig sýnt af sér ósiðlegt athæfi sem var til þess fallið að særa blygðunarsemi drengjanna. Refsing R var ákveðin fangelsi í 12 mánuði en með hliðsjón af fjölda tilvika og ítrekuðum brotum hans þótti ekki unnt að skilorðsbinda refsinguna. Þá var R gert að greiða drengjunum A, B, C, E, F og G 250.000 krónur og D 350.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 2. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 23. ágúst 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. október 2021 í málinu nr. S- 3196/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð og eftir atvikum bundin sérstöku skilorði. Einnig krefst hann þess aðallega að bótakröfum verði vísað frá dómi, til vara krefst hann sýknu af bótakröfunum en að því frágengnu að tildæmdar bætur verði lækkaðar.

4

Af hálfu brotaþola, A, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. maí 2019 til 19. júlí 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

5

Af hálfu brotaþola, B, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. maí 2019 til 19. júlí 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

6

Af hálfu brotaþola, C, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2019 til 19. júlí 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

7

Af hálfu brotaþola, D, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júlí 2019 til 19. júlí 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

8

Af hálfu brotaþola, E, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. nóvember 2019 til 14. júlí 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

9

Af hálfu brotaþola, F, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. nóvember 2019 til 14. júlí 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

10

Af hálfu brotaþola, G, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 500.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. maí 2020 til 14. júlí 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

Niðurstaða

11

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslutökum í Barnahúsi af þeim drengjum sem ákærur máls þessa lúta að. Af þeim verður ekki annað ráðið en að drengirnir hafi í skýrslum sínum borið um atvik af varfærni. Ekkert er fram komið í málinu sem dregur úr trúverðugleika frásagnar þeirra.

12

Samkvæmt ákærulið I í ákæru 14. maí 2020 er ákærða gefið að sök að hafa 12. mars 2019 staðið við glugga á heimili sínu á jarðhæð nakinn að neðan og snert þar kynfæri sín meðan hann fylgdist með tveimur nafngreindum níu ára drengjum sem voru að leik utandyra skammt frá og sáu athæfi ákærða. Ákærði er með því talinn hafa sýnt af sér ósiðlegt athæfi sem hafi verið til þess fallið að særa blygðunarsemi drengjanna og varði við ákvæði 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 auk 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

13

Drengirnir tveir lýstu atvikum á sama veg, að þeir hefðu séð ákærða standa innan við glugga heima hjá sér beran að neðan þar sem hann snerti kynfæri sín og horfði á þá.

Annar drengjanna lýsti því jafnframt að ákærði hefði alltaf verið að horfa á þá þótt þeir hafi haldið för sinni áfram. Báðir drengirnir lýstu vanlíðan sinni og hræðslu meðan á þessu stóð. Í ljósi framangreinds og þegar jafnframt er litið til þess að þeir voru einungis níu ára þegar atvik urðu, verður að telja að orðfæri þeirra við skýrslutökur í Barnahúsi beri með sér að þeir hafi þá lýst lostugu athæfi ákærða, en þeir lýstu háttsemi ákærða sem svo að hann hefði verið að „klóra sér“ á einkastaðnum sínum eða að „klóra sér“ í typpinu. Háttsemi ákærða var til þess fallin að særa blygðunarsemi drengjanna. Af dómaframkvæmd verður ráðið að það sé ekki skilyrði refsingar samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga að kynferðislegar hvatir hafi legið að baki verknaði, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 10. desember 2015 í máli nr. 312/2015 og dómum Landsréttar 18. júní 2020 í máli nr. 535/2019 og 29. janúar 2020 í máli nr. 131/2019. Að öllu framangreindu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt framangreindum ákærulið en brot ákærða eru þar rétt heimfærð til refsiákvæða.

14

Samkvæmt ákærulið II í framangreindri ákæru er ákærða gefið að sök að hafa 25. maí 2019 staðið innan við glugga á heimili sínu á jarðhæð klæddur í nærbol og nærbuxur eða nakinn að neðan og snert þar kynfæri sín meðan hann fylgdist með tveimur nafngreindum 11 ára drengjum sem voru á leiksvæði þar skammt frá og sáu athæfi ákærða. Á kærði er með því talinn hafa sýnt af sér ósiðlegt athæfi sem hafi verið til þess fallið að særa blygðunarsemi drengjanna og varði við ákvæði 209. gr. almennra hegningarlaga auk 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga.

15

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi lýstu báðir brotaþolar því að ákærði hefði umrætt sinn verið ber að neðan og snert á sér kynfærin eða fróað sér á meðan hann fylgdist með þeim. Þá lýstu þeir því báðir að þeim hafi þótt óþægilegt að verða vitni að þessu. Framburðir þeirra samræmast vætti vitna að þessu leyti. Að þessu gættu verður ekki fallist á það með ákærða að framburðir brotaþola hafi verið ónákvæmir, þótt annar þeirra hafi svarað á þann veg að hann hefði ekki vitað hvort ákærði var í fötum að neðan þegar hann var spurður að því hvernig hann gæti vitað það. Tók brotaþoli sérstaklega fram að ákærði hefði verið „að fikta“ þar og þá annað hvort innanklæða eða buxnalaus. Að öllu framangreindu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt framangreindum ákærulið en brot ákærða eru þar rétt heimfærð til refsiákvæða.

16

Að virtu því, sem hér að framan er rakið um trúverðugan framburð allra brotaþola í Barnahúsi og skilyrði refsingar samkvæmt 209. gr. almennra hegningarlaga, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður jafnframt staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæruliðum 1, 2 og 4 í ákæru 3. júní 2021. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákærulið 3 í sömu ákæru. Ákæruvaldið fellir sig við þá niðurstöðu og kemur sá ákæruliður því ekki til frekari skoðunar fyrir Landsrétti.

17

Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um refsingu ákærða, miskabætur til brotaþola, málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun til skipaðra réttargæslumanna brotaþola.

18

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða gert að greiða málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanna brotaþola. Ákærði var, eins og fyrr greinir, sýknaður af ákærulið 3 í ákæru 3. júní 2021 og unir ákæruvaldið þeirri niðurstöðu. Að þessu gættu eru ekki efni til þess að dæma ákærða til að greiða sakarkostnað í héraði að öllu leyti, sbr. ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Rétt þykir að málsvarnarlaun verjanda og þóknun skipaðra réttargæslumanna fyrir héraðsdómi, svo sem þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, greiðist að fimm sjöttu hlutum af ákærða en að öðru leyti úr ríkissjóði.

19

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðra réttargæslumanna brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en sakarkostnað.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist að fimm sjöttu hlutum af ákærða, R-kk-þgf V-kk-þgf Þ-kk-þgf, en að öðru leyti greiðist hann úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.991.980 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.000.000 króna, og þóknun skipaðra réttargæslumanna brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns og G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 300.000 krónur handa hverju þeirra fyrir sig.