290/2021

Útdráttur

A var sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa lokað dyrum íbúðar á lögreglumenn og leitast þannig við að hindra framkvæmd starfa lögreglumannanna, sem voru við skyldustörf, og haldið því áfram eftir að búið var að sparka upp dyrnar með því að hindra lögreglumenn við að fara inn í íbúðina. Með því tálmaði hann að handhafi lögregluvalds gæti gegnt skyldustörfum sínum. Kröfu A um frávísun málsins frá héraðsdómi, sem byggði á því að málið hefði verið rannsakað af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu í stað héraðssaksóknara og að rannsóknargögn væru ekki í samræmi við ákæru, var hafnað. Refsing A var ákveðin sem hegningarauki við tvo fyrri dóma héraðsdóms en honum ekki gerð frekari refsing.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 29. apríl 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 8. júlí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 31. mars 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærða um frávísun málsins verði hafnað. Þá krefst ákæruvaldið þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að því er varðar þá háttsemi að hafa lokað dyrum íbúðarinnar á lögreglumennina A, B, C og D og leitast þannig við að hindra framkvæmd starfa lögreglumannanna, sem voru við skyldustörf, og haldið því áfram eftir að búið var að sparka upp dyrnar með því að hindra lögreglumennina A og C við að fara inn í íbúðina. Þá er þess krafist að ákærði verði að öðru leyti sýknaður af sakargiftum í ákæru. Loks er þess krafist að refsing ákærða verði staðfest.

3

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara krefst hann sýknu en að því frágengnu að refsing hans verði milduð.

Niðurstaða

Frávísun

4

Ákærði byggir kröfu sína um að málinu verði vísað frá héraðsdómi í fyrsta lagi á því að málið hafi verið rannsakað af lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu þótt 2. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 mæli fyrir um að rannsókn mála vegna brota gegn valdstjórninni skuli samkvæmt XII. kafla almennra hegningarlaga vera í höndum héraðssaksóknara. Í öðru lagi er frávísunarkrafan byggð á því að rannsóknargögn séu ekki í samræmi við ákæru.

5

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi rituðu lögreglumenn sem komu á vettvang aðkomuskýrslur þar sem þeir lýsa atvikum. Þá er upplýst að rannsóknarlögreglumaður nr. H hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu tók skýrslur af ákærða og þeim þremur vitnum sem voru á vettvangi með ákærða 9. og 10. júlí 2019. Skýrslurnar voru teknar eftir að þau höfðu dvalið í fangaklefa í kjölfar handtöku á vettvangi. Öll höfðu þau réttarstöðu sakbornings þegar skýrslurnar voru teknar en þær liggja fyrir í málinu.

6

Með bréfi 26. september 2019 sendi lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu héraðssaksóknara rannsóknargögn málsins þar sem sakarefni þess kynni að varða við 1. og 2. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 2. mgr. 8. gr. lögreglulaga. Við rannsókn málsins aflaði héraðssaksóknari 29. nóvember 2019 símaupptöku frá ákærða sem vitnið G tók á vettvangi og liggur hún fyrir í málinu. Að auki aflaði héraðssaksóknari læknisvottorðs sem einnig var lagt fram þótt það tengdist ekki háttsemi ákærða. Frekari rannsókn fór ekki fram hjá héraðssaksóknara.

7

Ákæruvaldið lagði fyrir Landsrétt bréf ríkissaksóknara 5. desember 2016. Þar kemur fram að héraðssaksóknari hafi leitað samþykkis ríkissaksóknara á því verklagi að lögreglumenn riti eigin skýrslu um aðkomu sína að málum og staðarlögreglu verði heimilt að bera sakarefni samkvæmt XII. kafla almennra hegningarlaga undir sakborning og fá afstöðu hans í þeim tilvikum þar sem hann hefur verið handtekinn og eftir atvikum vistaður í fangaklefa. Í bréfinu er fallist á beiðni héraðssaksóknara en mælt fyrir um að við framkvæmd skýrslutöku verði lesinn upp svohljóðandi texti: „Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 fer héraðssaksóknari með rannsókn brota gegn valdstjórninni. Með vísan til þess sem fram kemur um aðstoð lögreglustjóra þeirra á milli í 2. ml. 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 192/2008 hefur héraðssaksóknari óskað eftir því að lögreglustjóri beri meint brot gegn 106. gr. almennra hegningarlaga undir sakborning sem er í haldi lögreglu. Héraðssaksóknari fer að öðru leyti með rannsókn að því er meint valdstjórnarbrot varðar.“ Í upp ritunum af framangreindum skýrslum ákærða og vitna hjá lögreglu kemur ekki fram að umræddur texti hafi verið lesinn upp.

8

Það verklag að lögreglumenn riti aðkomuskýrslur og að skýrslur af mönnum sem handteknir eru vegna valdstjórnarbrota séu teknar af staðarlögreglu fær stoð í reglugerð nr. 192/2008, sbr. nú 2. málsliður 1. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 660/2017 um stjórn lögreglurannsókna og samvinnu héraðssaksóknara og lögreglustjóra við rannsókn sakamála. Framangreindar reglugerðir eru settar af ráðherra samkvæmt fyrirmælum 1. mgr. 8. gr. lögreglulaga. Þótt láðst hafi að lesa fyrir sakborning þann texta sem ríkissaksóknari hafði mælt fyrir um verður sá ágalli ekki talin varða frávísun málins frá héraðsdómi. Þá er sérstaklega horft til þess að framangreindir aðilar gáfu skýrslur að nýju fyrir héraðsdómi og verða þær lagðar til grundvallar við úrlausn málsins. Mat á nauðsyn á frekari rannsóknum í máli og hvort fullnægjandi grundvöllur sé fyrir ákæru liggur hjá héraðssaksóknara. Það mat verður almennt ekki endurskoðað af dómstólum. Ef skort hefur á frekari rannsókn getur það á hinn bóginn haft þýðingu við mat á sönnun í málinu.

9

Ákærði byggir einnig á því að það varði frávísun að ákæra málsins sé ekki í samræmi við rannsóknargögn. Sönnunarbyrði fyrir því að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæru liggur hjá ákæruvaldinu. Á því hvílir að sanna þá háttsemi svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þótt einhverjir ákæruliðir teljist ekki sannaðir með gögnum varðar það ekki frávísun heldur sýknu. Kröfu um frávísun málsins verður samkvæmt framangreindu hafnað.

Ákæruatriði – breytingar á kröfugerð

10

Ákæruvaldið gerði breytingar á kröfugerð sinni fyrir Lands rétti og krefst nú eingöngu sakfellingar fyrir tvo verknaðarþætti af þeim fimm sem ákært var fyrir í héraði. Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var ekki talið sannað að ákærði hefði viðhaft hótanir í verki með því að steyta hnefa í átt að lögreglumönnum. Ákæruvaldið fellir sig við þá niðurstöðu héraðsdóms. Þá krefst ákæruvaldið þess að ákærði verði sýknaður af þeim sakargiftum að hafa veist með ofbeldi að lögreglumanni A og ýtt í hann og að hafa reynt að tálma því að lögreglumennirnir gætu gegnt skyldustörfum sínum og handtekið E.

11

Í samræmi við framangreint krefst ákæruvaldið þess fyrir Landsrétti að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga, að því er varðar þá háttsemi ákærða að hafa lokað dyrum íbúðarinnar á lögreglumennina A, B, C og D og leitast þannig við að hindra framkvæmd starfa lögreglumannanna, sem voru við skyldustörf, og haldið því áfram eftir að búið var að sparka upp dyrnar með því að hindra lögreglumennina A og C við að fara inn í íbúðina.

12

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar skýrslur sem teknar voru af ákærða og öllum vitnum í héraði. Að auki var spiluð símaupptaka vitnisins G sem sýnir hluta af þeim atburðum sem áttu sér stað á vettvangi 9. júlí 2019.

13

Við skýrslutöku í héraði bar ákærði í upphafi að hann myndi ekki hver hefði lokað dyrunum að íbúðinni. Eftir að spiluð hafði verið símaupptaka af atburðinum fyrir ákærða taldi hann upptökuna sýna að hann og vitnið F hefðu lokað þeim. Kvaðst ákærði þá hafa streist á móti handtökunni en ekki hindrað lögregluna í að komast inn í íbúðina.

14

Lögreglumaður nr. A bar fyrir héraðsdómi að hann hefði farið á vettvang í kjölfar tilkynningar um átök og hnefahögg í íbúðinni. Í ljósi tilkynningarinnar hafi málið verið litið alvarlegum augum og sett í forgang. Lögreglumennirnir hafi talið nauðsynlegt að ganga úr skugga um að enginn brotaþoli væri í íbúðinni. Vitnið lýsti því að eftir að vitnið E hafði verið tekin út úr íbúðinni hafi þeir sem eftir voru þar inni lokað dyrunum. Hann hafi þá sparkað upp hurðinni til að tryggja vettvang og ganga úr skugga um að enginn annar væri þar inni. Þegar inn í anddyrið var komið hafi ákærði verið fremstur en vitnin F og G fyrir aftan hann. Ákærði hafi ýtt í lögreglumanninn og hann ásamt vitnunum F og G reynt að koma honum út úr íbúðinni.

15

Í skýrslu lögreglumanns nr. C í héraði kom fram að ákærði hafi verið staðið fremst þegar lögreglan reyndi að komast inní íbúðina og hinir tveir fyrir aftan hann. Ákærði hafi hindrað þá með líkams burðum við að komast inn, haldið þeim frá og ýtt þeim.

Lögreglumaður nr. D bar á þann veg að ákærði hefði streist mjög á móti handtökunni og að hann og vitnið E hefðu verið forsvars menn en hinir hafi staðið fyrir aftan. Þá lýsti lögreglumaður nr. B því fyrir héraðsdómi að ákærði hefði slegist við hina lögreglumennina og ýtt á móti þegar þeir reyndu að komast inn.

16

Vitnið F bar í skýrslu sinni í héraði að þau hefðu öll leitast við að koma lögreglunni út. Komið hafi til ryskinga og sumir ýtt. Hann hafi ekki séð ákærða ráðast á lögreglumann heldur hafi ákærði ýtt við lögreglumanninum eða reynt að hrista hann af sér. Kvaðst vitnið hafa lokað dyrunum að íbúðinni.

17

Á fyrrgreindri símaupptöku sést að í kjölfar þess að lögreglumenn tóku vitnið E út úr anddyri íbúðarinnar ýtti ákærði lögreglumanni úr dyragættinni og lokaði hurðinni með aðstoð vitnisins F. Í upptökunni kemur einnig skýrt fram að eftir að lögreglumaður hafði sparkað upp hurð íbúðarinnar og tilkynnt ákærða að lögreglan þyrfti að skoða hvort einhverjir fleiri væruí íbúðinni, hafi ákærði hindrað lögreglumenn nr. A og C í að fara inní íbúðina, meðal annars með því að tjá lögreglumönnunum að þeir fengju ekki að fara þangað inn, standa í vegi fyrir þeim og taka í hendur lögreglumanns.

18

Samkvæmt öllu framansögðu er sannað að ákærði hafi viðhaft þá háttsemi sem nú er ákært fyrir eða nánar tiltekið að hafa lokað dyrum á lögreglumenn þegar þeir voru að reyna að ganga úr skugga um hvort einhver þolandi brots væri á vettvangiog hindrað þá í að fara inn í íbúðina eftir að þeir höfðu sparkað upp hurðinni.

19

Í ákæru er háttsemin sem ákært var fyrir talin varða við 1. mgr. 106. gr. og 2. mgr. 106. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. skal hver, sem ræðst með ofbeldi eða hótunum um ofbeldi á opinberan starfsmann þegar hann er að gegna skyldustarfi sínu eða út af því og eins hver sá, sem á sama hátt leitast við að hindra framkvæmd slíks starfa eða neyða starfsmanninn til þess að framkvæma einhverja athöfn í embætti sínu eða sýslan, sæta fangelsi allt að sex árum. Ef brot samkvæmt þessari málsgrein beinist að opinberum starfsmanni, sem að lögum hefur heimild til líkamlegrar valdbeitingar, má beita fangelsi allt að átta árum. Beita má sektum ef brot er smáfellt. Samkvæmt 2. mgr. 106. gr. skal sá sem tálmar því á annan hátt að handhafi lögregluvalds eða tollgæsluvalds gegni skyldustörfum sínum sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Samkvæmt breyttri kröfugerð ákæruvaldsins er sú háttsemi sem ákærði er nú borinn sökum um talin varða við 1. mgr. 106. gr. laganna.

20

Af verknaðarlýsingu 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga er skýrt að ákvæðið tekur eingöngu til tilvika þar sem beitt er ofbeldi eða hótun um að beita því. Svo sem áður er rakið takmarkast verknaðarlýsing ákæru nú við að ákærði hafi lokað dyrum íbúðarinnar á lögreglumennina A, B, C og D og leitast þannig við að hindra framkvæmd starfa lögreglumannanna, sem voru við skyldustörf, og haldið því áfram eftir að búið var að sparka upp dyrnar með því að hindra lögreglumennina A og C íað fara inn í íbúðina. Ákærði er samkvæmt þessu ekki ákærður fyrir að hafa ýtt í lögreglumennina eða veist að þeim með ofbeldi með öðrum hætti. Verður háttsemi ákærða því ekki heimfærð til 1. mgr. 106. gr. laganna. Með háttsemi sinni tálmaði ákærði því á annan hátt en með ofbeldi eða hótun um ofbeldi að handhafi lögregluvalds gæti gegnt skyldustörfum sínum. Varðar háttsemi hans því við 2. mgr.

106. gr. almennra hegningarlaga.

21

Fallist er á kröfu ákæruvaldsins um að ákærði verði sýknaður af þeirri háttsemi að hafa veist með ofbeldi að lögreglumanninr. A og ýtt í hann og að hafa reynt að tálma því að lögreglumennirnir gætu gegn t skyldustörfum sínum og handtekið E.

22

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur um sýknu ákærða af þeirri háttsemi að hafa viðhaft hótanir í verki með því að steyta hnefa að lögreglumönnum.

Refsing

23

Í hinum áfrýjaða dómi er sakaferill ákærða rakinn og þau atriði sem koma til skoðunar við ákvörðun refsingar hans í málinu. Þar kemur fram að brot það sem ákærði er nú sakfelldur fyrir var framið áður en hann hlaut dóm í máli héraðsdóms Reykjavíkur 28. maí 2020 og í máli héraðsdóms Vesturlands 28. október 2019. Samkvæmt þessu verður ákærða dæmdur hegningarauki fyrir brot það sem hann er nú sakfelldur fyrir í samræmi við 78. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þeirrar háttsemi sem hann er nú sakfelldur fyrir eru ekki efni til að gera ákærða frekari refsingu en dæmd var í áðurgreindum málum.

Sakarkostnaður

24

Í ljósi breyttrar kröfugerðar ákæruvaldsins og þeirrar niðurstöðu að ákærði er nú sakfelldur fyrir tvo af fimm verknaðarþáttum í ákæru og að brot hans telst rétt heimfært til 2. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga í stað 1. mgr. ákvæðisins, verður ákærða gert að greiða helming sakarkostnaðar í málinu í héraði og fyrir Lands rétti, sbr. 1. mgr. 2 3 5. gr. laga nr. 88/2008, þar með talinn helming af málflutningsþóknun skipaðs verjanda hans sem tilgreind er í dómsorði með virðisaukaskatti. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Ákærða, A-kk-þgf H-kk-þgf H-kk-þgf, er ekki gerð frekari refsing.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í málinu, 694.921 krónu, þar með talinn helming af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda hans, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, sem í heild námu 565.400 krónum í héraði og 800.000 krónur fyrir Landsrétti. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.