296/2021

Útdráttur

PE starfaði hjá Póst- og símamálastofnun til 1997 er hann tók við starfi hjá P hf. við hlutafélagavæðingu stofnunarinnar. Við skiptingu P hf. ári síðar varð hann starfsmaður Í ohf. PE var sagt upp störfum hjá Í ohf. 16. október 2019 vegna hagræðingaraðgerða. Hann höfðaði mál til innheimtu biðlauna eða bóta úr hendi Í ohf. vegna starfsloka sinna. Fyrir héraðsdómi byggði PE á því að hann ætti rétt á biðlaunum samkvæmt ráðningarkjörum og samfelldum starfsferli frá árinu 1980. Til stuðnings kröfunni vísaði hann til 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. 34. gr. laganna og 8. gr. laga nr. 103/1996 um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Í ohf. var sýknað af kröfum PE í héraði. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að 8. gr. laga nr. 103/1996 hafi átt að tryggja að þeir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar, sem ráðnir yrðu til starfa hjá Pósti og síma hf., héldu áunnum réttindum í starfi sínu hjá hlutafélaginu, þar á meðal biðlaunaréttinum. Þó bar að fara eftir nýsamþykktum lögum nr. 70/1996 um inntak og nánari skilmála biðlaunaréttinda þeirra hjá félaginu, en ekki eldri lögum um sama efni. Hlutu ráðningarsamningar sem gerðir voru við starfsmennina um störf þeirra hjá hlutafélaginu að taka mið af efni og tilgangi 8. gr. laga nr. 103/1996. Þótt lögin hefðu verið felld úr gildi með lögum nr. 75/2001 haggaði það ekki skuldbindingum stefnda samkvæmt samningum og fyrrgreindu lagaákvæði.

Talið var í ljós leitt að uppsögn PE yrði rakin til þess að starf hans hafi verið lagt niður í skilningi 5. mgr. fyrrgreinds ákvæðis til bráðabirgða. Þá var talið að hann ætti rétt á bótum á grundvelli ráðningarsamnings við Í ohf. vegna starfsloka hans, enda yrði að leggja til grundvallar að skilyrðum bótaréttar samkvæmt 5. mgr. væri fullnægt. Í samræmi við ráðningarsamning PE og fyrrgreint lagaákvæði næmi bótaréttur hans þeim launum sem fylgdu starfi hans hjá Í ohf. í tólf mánuði eftir starfslok.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 10. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2021 í málinu nr. E- 3543/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi greiði sér allt að 14.619.497 krónum auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.204.817 krónum frá 1. mars 2020 til 1. apríl 2020, af 2.409.634 krónum frá þeim degi til 1. maí 2020, af 3.614.451 krónu frá þeim degi til 1. júní 2020, af 4.876.133 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2020, af 6.080.950 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2020, af 7.285.767 krónum frá þeim degi til 1. september 2020, af 8.490.584 krónum frá þeim degi til 1. október 2020, af 9.695.401 krónu frá þeim degi til 1. nóvember 2020, af 10.900.218 krónum frá þeim degi til 1. desember 2020, af 12.209.845 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2021, af 13.414.662 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2021 og af 14.619.479 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og ágreiningsefni

4

Gerð er grein fyrir málavöxtum í hinum áfrýjaða dómi þar sem meðal annars er vikið að störfum áfrýjanda hjá Póst- og símamálastofnun. Við þá lýsingu má bæta að eftir gildistöku laga nr. 103/1996 um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar gerði undirbúningsnefnd um stofnun hlutafélags um þann rekstur ódagsettan ráðningarsamning við áfrýjanda um starf hjá væntanlegu hlutafélagi. Í samningnum segir að hann taki gildi 1. janúar 1997 og að starfsheiti áfrýjanda hjá hlutafélaginu verði „yfirtæknifræðingur“. Samkvæmt samningnum skyldi áfrýjandi hafa föst laun að tiltekinni fjárhæð á mánuði auk þess sem þar var kveðið á um að laun og önnur kjör hans yrðu endurskoðuð árlega með hliðsjón af almennum launabreytingum. Einnig var þar mælt fyrir um gagnkvæman þriggja mánaða uppsagnarfrest samningsaðila. Í sérstökum reit í samningnum, þar sem til var ætlast að áunnin réttindi væru skráð, er meðal annars fjallað um áunninn veikindarétt áfrýjanda og orlofsrétt. Þar segir einnig orðrétt: „Bótaréttur (biðlaunaréttur) er 12 mánaða föst laun“.

5

Áfrýjandi tók við starfi hjá Pósti og síma hf. við stofnun félagsins í ársbyrjun 1997.

Með bréfi forstjóra félagsins 19. september 1997 var áfrýjanda tilkynnt að fyrirhugað væri að stofna nýtt hlutafélag um rekstur póstþjónustunnar sem ráðgert væri að hæfi starfsemi 1. janúar 1998. Stæði áfrýjanda til boða að starfa hjá hinu nýja félagi með sömu launum og öðrum ráðningarkjörum og hann hefði hjá Pósti og síma hf. Orðrétt segir í bréfinu: „Áunnin réttindi eru þau sömu og þú nýtur hjá Pósti og síma hf.

(Biðlaunaréttur helst einnig áfram takir þú starfi hjá nýja félaginu).“

6

Fyrir liggur að áfrýjandi þáði starf hjá stefnda í samræmi framangreint tilboð. Síðast mun áfrýjandi hafa starfað sem forstöðumaður fasteignadeildar stefnda. Fyrrgreindur ráðningarsamningu áfrýjanda við Póst og síma hf. frá 1996 er eftir sem áður eini samningurinn sem liggur til grundvallar störfum áfrýjanda hjá félögunum.

7

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda sagt upp starfi hjá stefnda með bréfi 16. ágúst 2019. Í bréfinu kemur fram að uppsögnin sé vegna hagræðingaraðgerða. Þar segir að uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir frá og með 1. september 2019 en að ekki sé óskað eftir vinnuframlagi af hálfu áfrýjanda á uppsagnarfresti. Tekið er fram að síðasti launadagur yrði 29. febrúar 2020 og að eftirstöðvar af áunnum réttindum yrðu gerðar upp við lok uppsagnarfrests.

8

Mál þetta er höfðað til innheimtu biðlauna eða bóta úr hendi stefnda sem áfrýjandi telur sig eiga tilkall til vegna starfsloka sinna. Um málsástæður er í héraðsdómsstefnu vísað til þess að áfrýjandi eigi rétt á biðlaunum samkvæmt ráðningarkjörum og samfelldum starfsferli frá árinu 1980. Til stuðnings kröfunni vísar áfrýjandi til 5. mgr. ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sbr. 34. gr. laganna, og til 8. gr. fyrrgreindra laga nr. 103/1996. Í upphafi krafðist áfrýjandi viðurkenningar á rétti sínum til greiðslu nánar tilgreindra biðlauna í tólf mánuði frá 1. mars 2020. Með samþykki stefnda breytti hann kröfunni í fjárkröfu allt að fjárhæð 14.619.479 krónur, vegna vangreiddra biðlauna í tólf mánuði frá 1. mars 2020 auk dráttarvaxta, með bókun sem lögð var fram í upphafi aðalmeðferðar í héraði. Þá krafðist hann greiðslu 95.450 króna í héraði auk dráttarvaxta en féll síðar frá þeirri kröfu.

9

Stefndi mótmælir greiðsluskyldu aðallega með þeim rökum að áfrýjandi eigi ekki biðlaunarétt. Þó að slíkur réttur kunni að hafa verið fyrir hendi í kjölfar hlutafélagavæðingar Póst- og símamálastofnunar á grundvelli 8. gr. fyrrgreindra laga nr. 103/1996 telur stefndi að hann sé fallinn niður. Vísar hann í því sambandi einkum til þess að lög nr. 103/1996 hafi verið felld úr gildi með lögum nr. 75/2001 en einnig að réttur starfsmanna ríkisstofnunarinnar, sem ráðnir voru til starfa hjá hlutafélaginu, til biðlauna hafi einungis átt að koma til álita yrði starf þeirra lagt niður í tengslum við hlutafélagavæðinguna. Einnig er á því byggt af hálfu stefnda að skilyrðum biðlauna- eða bótaréttar sé ekki fullnægt í málinu. Því til stuðnings vísar stefndi annars vegar til þess að við starfslok hafi áfrýjandi ekki verið í sama starfi og hann gegndi í gildistíð laga nr. 38/1954 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og hins vegar að starf hans hjá stefnda hafi ekki verið lagt niður. Þá beri að draga þau laun frá sem áfrýjandi hafði á þeim tíma sem hann telur að greiða eigi biðlaun, þar á meðal tekjur frá

Atvinnuleysistryggingarsjóði.

Niðurstaða

10

Í lögum um eftirlaun embættismanna frá 1851, sbr. tilskipun 31. maí 1855, og í lögum um sama efni frá 1904 var mælt fyrir um biðlaunarétt embættismanna í allt að fimm ár væru embætti lögð niður. Hvíldi þá skylda á embættismanni að taka á biðlaunatíma við öðru hæfilegu embætti. Liði sá tími án þess að það gerðist fór embættismaður á eftirlaun. Biðlaunaréttur embættismanna var afnuminn árið 1919 með lögum nr. 72/1919 samhliða afnámi eftirlaunaréttar embættismanna. Þrátt fyrir það var með dómum Hæstaréttar 27. mars og 8. maí 1953 í málum nr. 67/1952 og nr. 123/1952, og með dómi réttarins 19. febrúar 1954 í máli nr. 181/1953, fallist á að mönnum bæri réttur til skaðabóta að álitum væru starfslok þeirra í þjónustu ríkisins rakin til þess að embætti eða staða þeirra var lögð niður.

11

Með lögum nr. 38/1954 voru lögfest almenn fyrirmæli um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Lögin giltu um hvern þann sem var skipaður, settur eða ráðinn í þjónustu ríkisins með föstum launum enda væri starf hans talið aðalstarf, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Í 1. mgr. 14. gr. þeirra sagði að væri staða lögð niður skyldi starfsmaður jafnan fá greidd föst laun er starfinu fylgdu í sex mánuði frá því að hann lét af starfi, hefði hann verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár, en í 12 mánuði ef hann ætti að baki lengri þjónustualdur. Það skilyrði var þó sett að viðkomandi hefði ekki hafnað annarri sambærilegri stöðu á vegum ríkisins. Þá var kveðið á um að starfsmaður ætti að öðru jöfnu rétt til sömu stöðu yrði hún aftur stofnuð innan fimm ára, sbr. 2. mgr. 14. gr. laganna. Einnig sæti hann að jafnaði fyrir um starf í þjónustu ríkisins í fimm ár frá því að hann lét af starfi enda sækti hann um starfið, sbr. 3. mgr. sömu greinar.

Þá var í 4. mgr. sömu greinar kveðið á um að tæki viðkomandi við öðru starfi í þjónustu ríkisins áður en sex eða 12 mánaða tíminn væri liðinn skyldu launagreiðslur samkvæmt greininni falla niður ef laun sem fylgdu nýja starfinu væru jöfn eða hærri en þau sem hann naut í fyrri stöðu. Væru launin aftur á móti lægri skyldi greiða launamismuninn út greiðslutímann. Um tilgang ákvæðisins sagði meðal annars í athugasemdum við frumvarpið sem varð að lögum nr. 38/1954 að með því væri starfsmanni tryggður ríflegur uppsagnarfrestur þegar staða hans væri lögð niður. Þótt ákvæðið hafi verið frábrugðið eldri lagafyrirmælum um biðlaun var það hugtak almennt notað í gildistíð laganna um launagreiðslur samkvæmt 14. gr. þeirra.

12

Áfrýjandi var ráðinn tímabundið til starfa hjá Póst- og símamálastofnun í apríl 1980.

Gerður var ótímabundinn ráðningarsamningur við hann 26. september sama ár er tók gildi 1. þess mánaðar. Starfsheiti hans samkvæmt samningnum var fulltrúi VI hjá hagsýsludeild. Áfrýjandi var skipaður í stöðu deildarstjóra hagsýsludeildar hjá stofnuninni með bréfi 2. október 1981. Meðan hann starfaði hjá Póst- og símamálastofnun naut hann réttinda og bar skyldur sem ríkisstarfsmaður á grundvelli fyrrgreindra laga nr. 38/1954. Að öðru óbreyttu átti hann á þeim tíma tilkall til greiðslna á grundvelli 14. gr. laganna yrði staða hans lögð niður. Í gildistíð laga nr. 38/1954 var við það miðað að réttur til slíkra greiðslna stofnaðist þegar rekstur ríkisstofnunar færðist til hlutafélags. Engu breytti um þann rétt þótt starfsmaður tæki við hliðstæðu starfi hjá hlutafélaginu, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 7. nóvember 1996 í máli nr. 90/1996. Var þar einkum vísað til þess að ýmis starfsréttindi, til að mynda réttur til biðlauna og lífeyrisréttindi, væru önnur hjá hlutafélaginu en hjá ríkinu.

13

Samgönguráðherra lagði fram stjórnarfrumvarp til laga um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar á Alþingi 21. febrúar 1996. Í 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins segir að fastráðnir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar skuli eiga rétt á sambærilegum störfum hjá hlutafélaginu, sem til stóð að stofna, enda haldi þeir hjá félaginu réttindum sem þeir höfðu þegar áunnið sér hjá stofnuninni. Fram kemur í 2. mgr. sömu greinar að hafni starfsmaður boði um sambærilega stöðu hjá félaginu, sem tryggi honum ekki lakari laun en hann áður naut, falli biðlaunaréttur aftur á móti niður.

Sama átti að gilda ef hann samþykkti ekki boðið innan tveggja vikna frá því honum barst það. Í 3. mgr. sömu greinar í frumvarpinu var kveðið á um að ef fastráðinn starfsmaður stofnunarinnar, sem ráðinn hefði verið hjá félaginu samkvæmt framansögðu, höfðaði mál, þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. þessarar greinar, til greiðslu bóta fyrir missi biðlauna á hendur ríkissjóði vegna formbreytingar á starfsemi Póst- og símamálastofnunar, félli jafnframt niður biðlaunaréttur hans gagnvart félaginu samkvæmt 2. mgr. Í 4. mgr. 8. gr. frumvarpsins er fjallað um lífeyrisréttindi starfsmanna stofnunarinnar sem ráðnir yrðu til starfa hjá hlutafélaginu. Miðaði ákvæðið að því að þessir starfsmenn væru eins settir við töku lífeyris eins og þeir hefðu áfram starfað hjá stofnuninni.

14

Í athugasemdum við frumvarpið er tekið fram að með 8. gr. þess sé kveðið á um að fastráðnir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar, sem kjósi að starfa áfram hjá hlutafélaginu, skuli halda áunnum réttindum hjá því og að félagið skuldbindi sig til þess að virða þau réttindi og taka við þeim skuldbindingum af ríkissjóði. Hins vegar sé ákvæðinu ekki ætlað að veita starfsmönnum aukin réttindi, þar á meðal biðlaunaréttindi, miðað við það sem þeir hefðu haft. Þannig gætu þeir ekki sótt rétt til bæði félagsins og ríkisins yrði staða lögð niður eftir stofnun félagsins.

15

Bæði efni 8. gr. frumvarpsins og framangreindar athugasemdir gefa eindregið til kynna að fyrirhugað hafi verið að starfsmenn hlutafélagsins, sem áður störfuðu hjá Póst- og símamálastofnun, ættu áfram að njóta réttar til biðlauna í samræmi við þágildandi 14. gr. laga nr. 38/1954, enda tækju þeir við starfinu í beinu framhaldi af fyrirhugaðri formbreytingu á starfsemi stofnunarinnar. Tilefni þessa var ljóslega sú túlkun að tilfærsla á starfsemi ríkisstofnunar til hlutafélags veitti starfsmönnum hennar rétt til launagreiðslna samkvæmt 14. gr. laga nr. 38/1954 óháð því hvort þeir tækju við starfi hjá hlutafélaginu eða ekki, enda starfskjör þeirra önnur hjá því. Miðaði frumvarpið þannig að því að koma í veg fyrir að ríkissjóði yrði gert að greiða starfsmönnum stofnunarinnar biðlaun samkvæmt 14. gr. laga nr. 38/1954 vegna þess eins að starfsemin færðist til hlutafélags. Til að það gengi eftir varð að óbreyttum lögum meðal annars að tryggja að skuldbinding samkvæmt ákvæðinu færðist til hlutafélagsins. Eftir fyrstu umræðu um frumvarpið var því vísað til samgöngunefndar 28. febrúar 1996.

16

Á sama þingi lagði fjármálaráðherra fram stjórnarfrumvarp til nýrra heildarlaga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Með frumvarpinu, sem lagt var fram 5. mars 1996, var meðal annars stefnt að því að greina skýrar en áður milli réttarstöðu embættismanna og annarra ríkisstarfsmanna. Átti meðal annars að afnema biðlaunarétt annarra starfsmanna en embættismanna. Í 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í frumvarpinu er þó fjallað um áhrif þess ef lögð eru niður störf þeirra sem skipaðir höfðu verið eða ráðnir í þjónustu ríkisins í gildistíð laga nr. 38/1954 og féllu undir þau. Samkvæmt ákvæðinu skyldu þessir starfsmenn eiga rétt á bótum er næmu föstum launum í þrjá mánuði, hefði viðkomandi verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár, en ella í sex mánuði. Að öðru leyti ætti 34. gr., sem gilti um laun embættismanna við niðurlagningu embætta, að gilda um bótarétt og bótafjárhæð þessara starfsmanna við niðurlagningu starfsins. Það nýmæli var meðal annars í 34. gr. frumvarpsins að til frádráttar launum samkvæmt ákvæðinu kæmu öll laun sem embættismaður fengi á biðlaunatíma, óháð því hvort þau væru innt af hendi af ríkinu eða öðrum aðila.

17

Eftir fyrstu umræðu frumvarps til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins var því vísað til efnahags- og viðskiptanefndar 20. mars 1996. Töluverðar breytingar voru gerðar á frumvarpinu við meðferð þess á Alþingi. Að tillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar var 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða til að mynda breytt við aðra umræðu þannig að tími bótagreiðslu vegna niðurlagningar á starfi var lengdur úr þremur mánuðum í sex og úr sex mánuðum í tólf. Að þeirri umræðu lokinni 15. maí 1996 tók efnahags- og viðskiptanefnd frumvarpið að nýju til umfjöllunar og gerði tillögu um frekari breytingar á því. Þær tillögur voru samþykktar í atkvæðagreiðslu 29. sama mánaðar. Lögin voru birt í Stjórnartíðindum sem lög nr. 70/1996 og tóku gildi 1. júlí 1996.

18

Meiri hluti samgöngunefndar lagði til breytingar á frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar sem lagðar voru fram 14. maí 1996 ásamt nefndaráliti. Meðal annars var lagt til að bæta nýjum málslið við 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins sem hljóðaði svo: „Þó fer um biðlaunarétt þeirra eftir þeim lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem í gildi eru við gildistöku laga þessara.“

Einnig voru lagðar til breytingar á 2. mgr. auk þess tillaga var gerð um að 3. mgr. hljóðaði svo: „Ef fastráðinn starfsmaður Póst- og símamálastofnunar, sem ráðinn hefur verið hjá félaginu samkvæmt ákvæðum 1. og 2. mgr., fær eigi að síður greidd biðlaun eða bætur fyrir missi biðlauna úr ríkissjóði vegna formbreytingar þeirrar á starfsemi stofnunarinnar, sem lög þessi kveða á um, fellur sjálfkrafa niður biðlaunaréttur hans hjá félaginu.“ Í nefndaráliti meiri hluta samgöngunefndar er í engu vikið að því að með þessu hafi biðlaunaréttur átt að vera undanskilinn þeim réttindum sem starfsmenn áttu að halda yrðu þeir ráðnir til starfa hjá hlutafélaginu. Þvert ámóti er þar áréttað að starfsmenn ættu að njóta biðlaunaréttar hjá félaginu en gætu aftur á móti ekki átt „tvöfaldan biðlaunarétt“. Breytingin gefur því ekki til kynna að horfið hafi verið frá því sem upphaflega var stefnt að með frumvarpinu. Engu breytir í því sambandi þó að á sama tíma hafi verið til meðferðar á Alþingi fyrrgreint frumvarp til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Frumvarp um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar var endanlega samþykkt í atkvæðagreiðslu 4. júní 1996 með framangreindum breytingum. Samkvæmt 16. gr. laga nr. 103/1996 um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar tóku lögin gildi 1. september 1996.

19

Draga ber þá ályktun af því sem hér hefur verið rakið að með 8. gr. fyrrgreindra laga nr. 103/1996 hafi átt að tryggja að þeir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar, sem ráðnir yrðu til starfa hjá Pósti og síma hf., héldu áunnum réttindum í starfi sínu hjá hlutafélaginu, þar á meðal biðlaunaréttindum. Þó bar að fara eftir nýsamþykktum lögum nr. 70/1996 um inntak og nánari skilmála biðlaunaréttinda þeirra hjá félaginu, en ekki eldri lögum um sama efni. Tilvísun 1. mgr. 8. gr. laga nr. 103/1996 til laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna, sem í gildi yrðu við gildistöku laganna, verður aftur á móti ekki skilin á þann veg að einungis hafi getað komið til álita að greiða biðlaun þegar ríkisstofnunin hætti starfsemi og störf hjá henni voru lögð niður. Fer sá skilningur gegn efni og tilgangi lagaákvæðisins. Í hinum áfrýjaða dómi er ákvæðið túlkað á þann veg að því hafi einungis verið ætlað að tryggja að starfsmenn nytu áunnins biðlaunaréttar ef starf þeirra yrði lagt niður í beinu framhaldi af flutningi starfseminnar til Pósts- og síma hf. Sú túlkun er þrengri en samrýmst getur því sem segir í lagaákvæðinu og lögskýringargögnum. Hafi það verið ætlunin hefði þurft að mæla fyrir um það í lögunum að áunnin biðlaunaréttindi féllu niður að tilteknum tíma liðnum frá því að starfsmenn hófu störf hjá hlutafélaginu. Þar sem það var ekki gert verður að hafna þeirri túlkun.

20

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 103/1996 átti undirbúningsnefnd að grípa til nauðsynlegra aðgerða vegna þeirra breytinga sem lögin áttu að hafa í för með sér.

Nefndinni var meðal annars heimilt að gera hvers kyns löggerninga sem nauðsynlegir væru til að undirbúa stofnun hlutafélagsins og fyrirhugaða starfrækslu þess. Mælt var fyrir um að félagið skyldi bundið við þá löggerninga. Meðal starfa undirbúningsnefndarinnar var að gera ráðningarsamninga í samræmi við 8. gr. laganna sem áður er getið. Inntak þeirra samninga hlaut að markast af efni og tilgangi lagaákvæðisins.

21

Þegar lög nr. 103/1996 voru felld úr gildi með 3. gr. laga nr. 75/2001 um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. var í athugasemdum við frumvarp til síðargreindu laganna vísað til þess að aðgerðum vegna stofnunar hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar, svo sem mati á eignum, skuldbindingum og viðskiptavild, væri lokið. Hér hlýtur meðal annars að vera átt við gerð ráðningarsamninga samkvæmt 8. gr. laga nr. 103/1996. Þótt lögin hafi verið felld úr gildi haggar það ekki skuldbindingum stefnda gagnvart fyrrum starfsmönnum Póst- og símamálastofnunar samkvæmt ráðningarsamningum og fyrrgreindu lagaákvæði.

22

Stefndi heldur því fram að áfrýjandi hafi ekki, með nægjanlega skýrum hætti, reist kröfugerð sína í öndverðu á þeirri málsástæðu að ráðningarsamningur aðila veiti honum rétt til biðlauna eða bóta við niðurlagningu á starfi hans hjá stefnda. Í héraðsdómsstefnu kemur fram að krafa áfrýjanda sé reist á því að hann eigi rétt á biðlaunum samkvæmt ráðningarkjörum og samfelldum starfsferli frá 1980. Síðan er fjallað um inntak þess réttar með tilliti til 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða og 34. gr. laga nr. 70/1996. Jafnframt er þar vísað til fyrirmæla laga nr. 103/1996, einkum 8. gr. laganna. Enn fremur vísar áfrýjandi í stefnunni til bréfs forstjóra Pósts- og síma hf. og byggir á því að félagið hafi tekið við starfssamningum Póst- og símamálastofnunar eins og þeir hafi verið 1. janúar 1997 og síðan stefndi 1. janúar 1998. Í umfjöllun um lagarök er um réttindi áfrýjanda aðallega vísað til ráðningarsamnings hans. Ekki fer því á milli mála að áfrýjandi styður málatilbúnað sinn við skyldur stefnda samkvæmt ráðningarsamningi.

23

Ekki er ágreiningur um að þær skyldur og réttindi sem með réttu má leiða af ráðningarsamningnum hafi við skiptingu rekstrar Pósts og síma hf. árið 1998 færst til stefnda.

24

Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið verður að leggja til grundvallar að áfrýjandi eigi, á grundvelli framangreindra ráðningarskilmála sinna hjá stefnda, rétt til greiðslu bóta samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996, að því gefnu að skilyrði ákvæðisins séu fyrir hendi. Stefndi byggir á því að svo sé ekki, enda hafi áfrýjandi við starfslok ekki gegnt sama starfi og hann var í hjá Póst- og símamálastofnun meðan lög nr. 38/1954 voru í gildi. Þá telur hann að starf hans hjá stefnda hafi ekki verið lagt niður í skilningi ákvæðisins.

25

Í framangreindu ákvæði til bráðabirgða segir orðrétt: „Sé starf lagt niður á starfsmaður, sem skipaður hefur verið eða ráðinn í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laga þessara og fallið hefur undir lög nr. 38/1954, en telst ekki embættismaður skv. 22. gr. laga þessara, rétt til bóta er nemi launum í sex mánuði, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár, en ella í tólf mánuði. Að öðru leyti gilda um bótarétt og bótafjárhæð ákvæði 34. gr.“ Í dómi Hæstaréttar 28. október 2010 í máli nr. 34/2010 er lagt til grundvallar að skýra beri orðið starf í ákvæðinu þannig að átt sé við það starf sem viðkomandi gegndi í gildistíð laga nr. 38/1954. Þessi túlkun ákvæðisins er áréttuð í dómi Hæstaréttar 9. desember 2010 í máli nr. 76/2010. Framangreint skilyrði getur ekki haft þá þýðingu að skuldbinding um greiðslu bóta við niðurlagningu á starfi, sem Pósti og síma hf. var með skýru lagaboði gert að taka á sig gagnvart áfrýjanda við ráðningu hans til hlutafélagsins, geti ekki komið til álita þar sem hann gegni ekki starfi hjá Póst- og símamálastofnun. Í ljósi tilgangs 8. gr. laga nr. 103/1996 verður að leggja þá merkingu í ráðningarsamning aðila að áunnin réttindi áfrýjanda að þessu leyti hafi átt að vera á meðal ráðningarkjara hans hjá hlutafélaginu meðan hann starfaði þar. Eftir að áfrýjandi var ráðin með þessum kjörum til hlutafélagsins gegndi hann óslitið störfum í þágu þess og síðar stefnda á grundvelli upphaflegs ráðningarsamnings. Þótt breytingar hafi orðið á einstökum verkefnum áfrýjanda og honum verið falin aukin ábyrgð hjá stefnda getur það ekki leitt til þess að hann hafi glatað bótarétti samkvæmt samningnum og 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996.

26

Samkvæmt framangreindu ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996 stofnast bótaskylda einungis þegar starf er lagt niður. Almennt hefur verið litið svo á að starfslok sem rakin verða til sparnaðar eða hagræðingar í rekstri falli þar undir, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 11. nóvember 1999 í máli nr. 357/1999. Áfrýjandi starfaði sem forstöðumaður fasteignadeildar stefnda þegar honum var sagt upp. Í uppsagnarbréfi 16. ágúst 2019 kemur fram að hagræðingaraðgerðir séu ástæða uppsagnarinnar. Meðal gagna málsins er frétt af heimasíðu stefnda þar sem segir að stöðugildum fækki hjá fyrirtækinu um 80 á árinu 2019. Fram kemur að uppsagnir séu liður í nauðsynlegum hagræðingaraðgerðum sem miði að því að tryggja sjálfbæran rekstur fyrirtækisins og „nútímavæðingu starfseminnar“. Starf framkvæmdastjóra fasteignadeildar er ekki lengur að finna í skipuriti stefnda. Samkvæmt þessu er í ljós leitt að uppsögn áfrýjanda verður rakin til þess að starf hans hafi verið lagt niður í skilningi 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða.

27

Af öllu framangreindu leiðir að áfrýjandi á rétt á bótum á grundvelli ráðningarsamnings við stefnda vegna starfsloka hans hjá fyrirtækinu enda verður að leggja til grundvallar að framangreindum skilyrðum bótaréttar samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996 sé fullnægt. Í samræmi við ráðningarsamning áfrýjanda og fyrrgreint lagaákvæði nemur bótaréttur hans þeim launum sem fylgdu starfi hans hjá stefnda í tólf mánuði eftir starfslok. Í greinargerð stefnda til Landsréttar er ekki gerð önnur athugasemd við fjárhæð kröfugerðar áfrýjanda en að þar séu laun á greiðslutíma ekki dregin frá bótafjárhæð, sbr. 34. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt framlögðu staðgreiðsluyfirliti hafði áfrýjandi ekki aðrar tekjur í 12 mánuði frá starfslokum en greiðslur frá Atvinnuleysistryggingarsjóði. Af 2. mgr. 34. gr. laga nr. 70/1996, sem hér á við samkvæmt 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögunum, verður ráðið að frádráttur launa samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins komi einungis til álita ef maður tekur við starfi í þjónustu ríkisins eða annars aðila. Af því leiðir að greiðsla atvinnuleysisbóta kemur ekki til frádráttar bótagreiðslu samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum. Samkvæmt framansögðu ber að fallast á kröfu áfrýjanda um greiðslu 14.619.479 króna úr hendi stefnda.

28

Dráttarvaxtakrafa áfrýjanda tekur mið af mánaðarlegum gjalddaga fyrir fram greiddra bótagreiðslna eftir starfslok áfrýjanda í samræmi við samningsbundin ráðningarkjör sem ráða má af framlögðum launaseðlum. Í samræmi við 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 ber einnig að fallast á dráttarvaxtakröfuna eins og hún er fram sett.

29

Samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað vegna reksturs málsins í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greini rí dómsorði.

Dómsorð :

Stefndi, Íslandspóstur ohf., greiði áfrýjanda, P-kk-þgf E-kk-þgf, 14.619.497 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.204.817 krónum frá 1. mars til 1. apríl 2020, af 2.409.634 krónum frá þeim degi til 1. maí 2020, af 3.614.451 krónu frá þeim degi til 1. júní 2020, af 4.876.133 krónum frá þeim degi til 1. júlí 2020, af 6.080.950 krónum frá þeim degi til 1. ágúst 2020, af 7.285.767 krónum frá þeim degi til 1. september 2020, af 8.490.584 krónum frá þeim degi til 1. október 2020, af 9.695.401 krónu frá þeim degi til 1. nóvember 2020, af 10.900.218 krónum frá þeim degi til 1. desember 2020, af 12.209.845 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2021, af 13.414.662 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2021 og af 14.619.479 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.