282/2023

Útdráttur

B og C höfðuðu mál gegn A og kröfðust þess að viðurkennt yrði að faðir þeirra, D, væri ekki skráður faðir sonar hans, E. Þá kröfðust B og C þess að fram færi mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr E, D, væru þau til og þeim sjálfum ef þörf krefði. Í þessum þætti málsins var til úrlausnar krafa B og C um mannerfðafræðilega rannsókn. Í úrskurði Landsréttar var rakið að ekki væru fyrir hendi önnur gögn til stuðnings kröfu B og C en fullyrðingar þeirra sjálfra um hvað faðir þeirra hefði sagt þeim. Þær fullyrðingar yrðu ekki einar og sér taldar sýna fram á að ástæða kynni að vera til að vefengja faðerni E. Þá yrði í ljósi 71. gr. stjórnarskrárinnar að telja hagsmuni E af því að njóta friðhelgi um faðerni sitt, eins og það hefði verið skráð frá upphafi, mun ríkari en þá hagsmuni sem B og C vísuðu til í málinu. Kröfu B og C um að mannerfðafræðileg rannsókn yrði gerð var því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 17. apríl 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2. maí 2023. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. apríl 2023 í málinu nr. E- [...] þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að gerð verði mannerfðafræðileg rannsókn á lífsýnum úr látnum föður þeirra, D, E og þeim sjálfum ef þörf krefur, vegna sönnunarfærslu í máli sem varnaraðilar reka á hendur sóknaraðila til vefengingar á faðerni E. Kæruheimild er í 1. mgr. 15. gr. barnalaga nr. 76/2003.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði fellur úr gildi. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4

Svo sem rakið er í úrskurði héraðdóms lést faðir varnaraðila, D, [...] 2022. Hann var þá kvæntur sóknaraðila, en þau gengu í hjónaband [...] júní 2005 og munu hafa búið til skiptis á Íslandi og í [...]. Þann [...]júlí 2011 fæddi sóknaraðili dreng oger óumdeilt að D var skráður faðir hans á fæðingarvottorði sem gefið var út af [...] yfirvöldum í október 2011. Var drengnum gefið eiginnafnið E og kenninafnið [...] en með nafnabreytingu 6. september 2011 var kenninafni hans breytt í [...]. Fyrir liggur persónuvottorð Þjóðskrár um að D sé faðir drengsins.

5

Að meginstefnu til er vefengingarkrafa varnaraðila reist á því að faðir þeirra hafi ítrekað haft orð á því að hann hefði efasemdir um að hann væri faðir E. Standi lögvarðir hagsmunir þeirra til þess að þau fái úr því skorið hvort drengurinn sé líffræðilegur bróðir þeirra. Varnaraðilar hafi átt erfitt með að tengjast honum vegna framangreindra fullyrðinga föður þeirra og annars vafa sem uppi sé um raunverulegt faðerni drengsins. Óvissa þar um sé fallin til að hindra eðlileg samskipti þeirra við hann. Þá hafi varnaraðilar jafnframt fjárhagslega hagsmuni af niðurstöðu málsins.

6

Sóknaraðili hafnar þeim staðhæfingum varnaraðila sem liggja að baki kröfugerð þeirra í málinu og segir þær hvorki studdar gögnum né rökum, enda séu þær ósannar.

Þar með hafi varnaraðilar hvorki leitt líkur að því að E eigi annan föður en D heitinn né að faðerni drengsins hafi verið ranglega skráð hjá [...] yfirvöldum. Þar við bætist að ekki hafi verið leidd í ljós sú brýna nauðsyn sem þurfi að vera til staðar svo friðhelgi drengsins verði vikið til hliðar með þeim hætti sem krafist sé. Dómstólum sé þannig ekki heimilt að gera drengnum að sæta mannerfðafræðilegri rannsókn gegn vilja sínum nema sýnt sé fram á að brýn nauðsyn standi til þess, sbr. 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar, sem vegi þyngra en hagsmunir hans til að njóta friðhelgi um einkalíf sitt.

Niðurstaða

7

Varnaraðilar eiga að föður sínum látnum sjálfstæða aðild samkvæmt seinni málslið 1. mgr. 21. gr. barnalaga að máli til vefengingar á faðerni drengsins E, en hann er nú rétt tæplega [...] ára gamall. Samkvæmt 22. gr., sbr. 15. gr. sömu laga getur dómari samkvæmt kröfu ákveðið með úrskurði að blóðrannsókn verði gerð á aðilum máls og því barni sem í hlut á og enn fremur aðrar sérfræðilegar kannanir, þar á meðal mannerfðafræðilegar rannsóknir, til sönnunarfærslu í dómsmáli til vefengingar á faðerni barns. Þegar svo hagar til sem í þessu máli verður að gera þá kröfu að sýnt sé fram á að ástæða kunni að vera til að vefengja skráð faðerni barnsins, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 25. apríl 2007 í máli nr. 204/2007.

8

Í 71. gr. stjórnarskrárinnar er mælt svo fyrir að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Undir það heyrir réttur sérhvers manns til að þekkja uppruna sinn, þar á meðal faðerni sitt, svo og réttur til að aðrir raski ekki þessari friðhelgi nema brýna nauðsyn beri til, sbr. dóma Hæstaréttar 28. janúar 2014 í máli nr. 800/2013 og 18. janúar 2017 í máli nr. 866/2016. Í dómunum kemur jafnframt fram að í framangreindu ljósi ráðist niðurstaða um það hvort mannerfðafræðileg rannsókn skuli gerð af mati á hagsmunum þeirra sem í hlut eiga.

9

Eins og málið liggur fyrir eru ekki fyrir hendi önnur gögn til stuðnings kröfu varnaraðila en fullyrðingar þeirra sjálfra um hvað faðir þeirra hafi sagt þeim. Þær fullyrðingar verða ekki einar og sér taldar sýna fram á að ástæða kunni að vera til að vefengja faðerni E. Þá verður í ljósi 71. gr. stjórnarskrárinnar að telja hagsmuni drengsins af því að njóta friðhelgi um faðerni sitt, eins og það hefur verið skráð frá upphafi, mun ríkari en þá hagsmuni sem varnaraðilar hafa vísað til. Samkvæmt þessu verður hafnað kröfu varnaraðila um að áðurnefnd mannerfðafræðileg rannsókn verði gerð.

10

Varnaraðilum verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

11

Það athugast að eftir að aðilar lögðu fram greinargerðir fyrir Landsrétti lagði sóknaraðili fram svonefnda bókun sem í fólust andsvör við greinargerð varnaraðila. Í kjölfarið lögðu varnaraðilar fyrir sitt leyti fram athugasemdir við andsvör sóknaraðila.

Fyrir þessum skriflega málflutningi aðilanna er engin lagaheimild og er hann aðfinnsluverður.

Úrskurðarorð :

Hafnað er kröfu varnaraðila, B og C, um mannerfðafræðileg rannsókn.

Varnaraðilar greiði sameiginlega sóknaraðila, A, 300.000 krónur í kærumálskostnað.