537/2021

Útdráttur

S var sagt upp störfum sem bókara í fullu starfi hjá V með vísan til rekstrarlegra ástæðna. Seinna fékk S skriflegan rökstuðning fyrir uppsögninni og kom þar fram að þegar V stóð frammi fyrir hagræðingaraðgerðum og niðurskurði vegna bágrar fjárhagsstöðu hafi starfsmenn meðal annars verið metnir út frá frammistöðu í starfi, afköstum og árangri, við ákvörðun um það hverjum þeirra skyldi segja upp störfum.

V auglýsti eftir aðalbókara í 50% starfshlutfall skömmu síðar. Höfðaði S mál á hendur V til heimtu bóta og reisti kröfur sína rá því að uppsögnin hefði verið ólögmæt, enda hefði V borið að áminna hana áður en til uppsagnar kom fyrst uppsögnin hefði í raun snúist um hæfni hennar í starfi. Í dómi Landsréttar var rakið að í dómaframkvæmd hefðu forstöðumönnum verið játaðar rúmar heimildir til að taka ákvarðanir til hagræðingar í rekstri vegna niðurskurðar en að þær aðgerðir sem gripið væri til þyrftu að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar. Af málsgögnum yrði ráðið að réttmætt hefði verið að segja S upp störfum miðað við þau hagræðingaráform sem fyrir lágu. Þá var ekki talið að farið hefði verið strangar í sakir en nauðsyn bar til miðað við aðstæður. Enn fremur hefði starf aðalbókara, sem V hafi auglýst eftir uppsögn S, að nokkru leyti lotið að öðrum verkefnum en S hafði sinnt, auk þess sem gerðar hafi verið ríkari kröfur til menntunar en áskilið var um starf S. Var þannig talið að ákvörðun um uppsögn S hefði verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum, meðalhófs hafi verið gætt, og ákvörðunin verið í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamninga og laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu V af kröfum S því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 23. ágúst 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vestfjarða 26. júlí 2021 í málinu nr. E- 169/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða áfrýjanda 12.425.253 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá málshöfðunardegi til greiðsludags, auk miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. nóvember 2019 til málshöfðunardags, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og aðeins teknar til greina að óverulegu leyti. Þá krefst stefndi málskostnaðar vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Um málsatvik og málsástæður aðila vísast til hins áfrýjaða dóms. Svo sem þar er rakið er mál þetta sprottið af uppsögn áfrýjanda úr starfi bókara hjá stefnda 19. nóvember 2019. Áfrýjandi byggir á því að þegar litið sé til rökstuðnings stefnda fyrir uppsögn áfrýjanda komi í ljós að uppsögnin hafi í raun snúist um hæfni hennar í starfi. Hafi því borið að áminna hana áður en til uppsagnar kom. Staðhæfingar stefnda um að uppsögnin hafi byggst á rekstrarlegum forsendum séu yfirvarp. Sé þar af leiðandi um ólögmæta uppsögn úr starfi að ræða. Stefndi reisir málatilbúnað sinn á því að uppsögn áfrýjanda hafi verið liður í almennum rekstrarlegum hagræðingaraðgerðum stefnda, sem meðal annars hafi falið í sér fækkun á fjórum stöðugildum starfsmanna. Í samræmi við réttmætisregluna hafi verið lagt mat á hvernig einstaka starfsmenn hafi nýst í starfsemi stefnda og hæfni þeirra. Að því loknu hafi niðurstaðan verið sú að segja áfrýjanda upp starfi.

5

Í dómaframkvæmd hefur verið lagt til grundvallar að játa verði forstöðumönnum rúmar heimildir til að taka ákvarðanir til hagræðingar í rekstri vegna niðurskurðar á fjárveitingum og sætir slík ákvörðun ekki öðrum takmörkunum en þeim að aðgerðir, sem gripið er til, þurfa að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar 23. október 2014 í máli nr. 172/2014. Þá er til þess að líta að í lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eru ekki reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við þær aðstæður sem hér um ræðir. Þótt ákvörðun um þetta ráðist þannig að meginstefnu af mati eru valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar. Ein þeirra er réttmætisreglan en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að reisa matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Í því tilviki að starfsmönnum er fækkað í hagræðingarskyni þarf þannig að leggja mat á hvernig þeir nýti st í starfsemi viðkomandi stofnunar sem og á hæfni þess starfsmanns, sem ráðgert er að segja upp, í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði, samanber áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 172/2014. Þá þurfa forstöðumenn að gæta að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að fara ekki strangar í sakirnar en nauðsyn ber til við töku slíkrar ákvörðunar.

6

Áfrýjandi ber ekki brigður á að stefnda hafi verið nauðsynlegt að grípa til hagræðingaraðgerða í rekstri sínum, meðal annars með uppsögn starfsmanna. Í uppsagnarbréfi áfrýjanda 19. nóvember 2019 var vísað til þess að ástæður uppsagnar hennar væru af rekstrarlegum toga, en um væri að ræða skipulagsbreytingar sem fælu í sér að starf bókara væri lagt niður. Væri uppsögnin hluti af almennum hagræðingaraðgerðum í rekstri sveitarfélagsins. Í bréfi stefnda til áfrýjanda 3. desember 2019, þar sem uppsögn áfrýjanda var rökstudd, var þetta áréttað, og sérstaklega tekið fram að ástæður uppsagnarinnar væru ekki tengdar hæfni áfrýjanda í starfi. Í greinargerð bæjarstjórnar stefnda vegna fjárhagsáætlunar stefnda fyrir árin 2020 til 2023 kemur meðal annars fram að stöðugildum fækki nokkuð á árinu 2020 til að bregðast við þeirri stöðu sem sveitarfélagið sé í. Samkvæmt fundargerð bæjarstjórnar stefnda 25. nóvember 2019 var fjárhagsáætlunin lögð fram til fyrri umræðu, en þar kemur fram að bæjarstjórn harmi þær erfiðu en nauðsynlegu niðurskurðaraðgerðir sem nýlega hafi leitt til uppsagna. Í minnisblaði bæjarstjóra til bæjarstjórnar stefnda 10. nóvember 2019, en afrit þess minnisblaðs var lagt fram af hálfu stefnda í Landsrétti, er gerð grein fyrir hagræðingu í rekstri stefnda, sem meðal annars felist í uppsögnum starfsmanna. Fram kemur að gert sé ráð fyrir að þær leiði til tæplega 29.000.000 króna sparnaðar á ári. Fyrir héraðsdómi gerðu bæjarstjóri og sviðsstjóri stefnda grein fyrir ofangreindum hagræðingar- og sparnaðaraðgerðum.

7

Í hinum áfrýjaða dómi er vikið að vinnu er stefndi réðst í varðandi mat á því hvernig starfsmenn nýttust í starfi, sem og mati á hæfni í samanburði starfsmanna innbyrðis.

Þegar framangreind atriði eru virt þykja ekki efni til að hnekkja því mati stefnda að réttmætt hafi verið að segja áfrýjanda upp starfi miðað við þau hagræðingaráform sem ráðist var í. Verður ekki ráðið af gögnum málsins að farið hafi verið strangar í sakir en nauðsyn bar til miðað við aðstæður. Verður ekki fallist á með áfrýjanda að þýðingu hafi fyrir það mat að stefndi auglýsti síðar starf aðalbókara í hálfu starfi við sveitarfélagið, en í því starfi fólust ýmis önnur verkefni en áfrýjandi hafði sinnt, auk þess sem það starf gerði ríkari kröfur til menntunar heldur en áskilið var um starf áfrýjanda. Verður því fallist á með stefnda að við ákvörðun um uppsögn áfrýjanda hafi verið byggt á málefnalegum sjónarmiðum og meðalhófs gætt. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að uppsögn áfrýjanda hafi verið í samræmi við ákvæði 4. mgr. greinar 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og meðal annarra Félags opinberra starfsmanna á Vestfjörðum með gildistíma frá 1. maí 2015, auk þess sem uppsögnin hafi verið í samræmi við ákvæði fyrri málsliðar 1. mgr. 43. gr. og síðari málsliðar 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

8

Eins og atvikum er háttað þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.