183/2020

Útdráttur

A varð fyrir vinnuslysi þegar hann færði sig af tröppu yfir á vinnupall á hjólum, sem rann undan honum vegna þess að hjólin voru ólæst. Fyrir dómi byggði A á því að vinnuveitandi hans, sem hafði í gildi frjálsa ábyrgðartryggingu hjá SA hf. á slysdegi, bæri skaðabótaábyrgð á afleiðingum slyssins, enda hefði samstarfsfélagi hans borið ábyrgð á því að læsa hjólunum á vinnupallinum samkvæmt venju þeirra á milli. Í dómi Landsréttar var talið að A hefði ekki sýnt fram á að svo skýr og rík venja hefði ríkt um þá verkaskiptingu sem hann hélt fram, að það yrði virt samstarfsmanni hans til sakar að hafa ekki verið búinn að læsa hjólum pallsins áður en A notaði hann umrætt sinn.

Með hliðsjón af því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða hans um að sýkna SA hf. af öllum kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2020 í málinu nr. E- [...]/2018.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verður dæmdur til að greiða honum 32.143.770 krónur með 4,5% vöxtum af 4.663.261 krónu frá 16. apríl 2014 til 16. október 2016 en af 32.143.770 krónum frá þeim degi til 1. mars 2018 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda 13. febrúar 2017 að fjárhæð 4.509.979 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti. Skilja verður dómkröfur hans hér fyrir rétti svo að hann krefjist staðfestingar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarþóknun.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð í hljóði og mynd upptaka af skýrslu sem vitnið B gaf í héraði. Einnig var spiluð hljóðupptaka af framburði sem vitnin C og D gáfu í héraði í gegnum síma.

Málsatvik, málsástæðu rog sönnunarfærsla

5

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram varð áfrýjandi fyrir vinnuslysi 16. apríl 2016 er hann hugðist færa sig af áltröppu yfir á lágan vinnupall á hjólum. Óumdeilt er að vinnupallurinn rann undan honum vegna þess að hjól hans voru ólæst. Á frýjandi féll í gólfið og hlaut af því áverka. Dómkröfu sína á hendur stefnda hefur áfrýjandi uppi á grundvelli frjálsrar ábyrgðartryggingar sem vinnuveitandi hans, [...] ehf., var með hjá stefnda á slysdegi. Ekki er í málinu deilt um umfang tjóns áfrýjanda en aðilar stóðu sameiginlega að öflun matsgerðar samkvæmt skaðabótalögum nr. 50/1993 á afleiðingum slyssins.

6

Í aðilaskýrslu áfrýjanda í héraði lýsti hann aðdraganda slyssins svo að hann hefði verið „nýkominn af palli sem að hann færir og læsir náttúrulega“ en þar vísaði áfrýjandi til samstarfsmanns síns, vitnisins B. Kvaðst áfrýjandi hafa farið „út úr herberginu“ er vitnið „hóar [...] í mig og spyr hvort ég vilji ekki taka næsta [...] prófíl til þess að klippa tvo í einu og ég bara sneri við og [...] sé að hann er búinn að færa pallinn og þar sem traust ríkir að þá náttúrulega fór ég bara upp í tröppuna, færði hana til og við endann á pallinum og svo fór ég bara upp í tröppuna og steig inn á pallinn [...]“.

Sagðist áfrýjandi hvorki hafa spurt vitnið hvort það hefði læst hjólunum né gengið sjálfur úr skugga um að þau væru læst.

7

Framangreind lýsing aðaláfrýjanda á aðdraganda slyssins samrýmist þeirri lýsingu vitnisins B í héraði að áfrýjandi hefði „labba[ð] [...] niður af stiganum“ og síðan þegar slysið varð „þá hérna labbar hann [...] upp á [...] þessa stoð þú veist og það hrundi undan honum“. Í framburði vitnisins í héraði kom enn fremur fram að það hefði ekki skilið skýrslu sem vátryggingartaki lét vinna um rannsókn slyssins, og vitnið undirritaði 19. maí 2016, þar sem skýrslan var á íslensku en í skýrslunni er haft eftir vitninu að ekki hafi verið um fyrir fram ákveðna verkaskiptingu að ræða milli þess og áfrýjanda um hvor þeirra sæi um að læsa hjólum palls fyrir notkun hans.

8

Önnur vitni í héraði gátu ekki borið um slysið eða aðdraganda þess en í framburði vitnisins C, starfsmanns vátryggingartaka, kom fram að það hefði oft verið þannig á vinnustöðum vátryggingartaka að sá sem færði vinnupall sæi um að læsa hjólunum.

Af framburði vitnisins varð þó ráðið að þetta væri eldra vinnulag og vísaði vitnið til þess að „í seinni tíð [væru] gerðar áhættugreiningar, áhættumöt og ef það er þannig þá á það að koma fram þar“. Í framburði vitnisins D, sem kvaðst ekki hafa starfað hjá vátryggingartaka frá árinu 2012, kom fram að hann vissi ekki annað en að vinnulag áfrýjanda og B hefði verið með þeim hætti að sá sem færði vinnupall læsti hjólum hans en þeir tveir hefðu unnið „alltaf tveir saman“ og það hefði verið „svolítið sérstakt samband þeirra á milli“.

9

Málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi og byggja aðilar hér fyrir rétti á sömu málsástæðum og gert var í héraði. Áfrýjandi leggur áherslu á að hann hafi mátt treysta því að samstarfsfélagi hans, sem færði vinnupallinn rétt áður en slysið varð, hefði læst hjólum pallsins enda sé slíkt verklag eðlilegt og hafi auk þess verið venjubundið verklag þeirra á milli í fjölda ára. Stefndi mótmælir því aftur á móti að slíkt verklag hafi gilt eða verið venjubundið og leggur áherslu á að þaðværi í andstöðu við þá meginreglu að starfsmönnum beri sjálfum að gæta að eigin öryggi eftir því sem unnt er.

Niðurstaða

10

Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að vitnið B hefði verið svo missaga um aðdraganda slyssins, verklag hans og áfrýjanda og það hver hefði átt að læsa hjólum vinnupallsins, að ekki yrði byggt á framburði þess. Var þar meðal annars vísað til þess að yfirlýsing sem vitnið undirritaði 22. mars 2019, að ósk lögmanns áfrýjanda, stangaðist á við framangreinda yfirlýsingu þess 19. maí 2016. Í greinargerð áfrýjanda er fundið að mati héraðsdóms á sönnunargildi framburðar þessa vitnis og annarra vitna fyrir héraðsdómi.

11

Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar, með hliðsjón af framburði vitna, að það kunni að hafa tíðkast í samstarfi áfrýjanda og vitnisins B að sá þeirra sem færði vinnupall á hjólum læsti hjólunum þá ber áfrýjandi sönnunarbyrði fyrir því hvernig þeirri venju var nánar háttað og sér í lagi að hann hafi í krafti þeirrar venju mátt reiða sig alfarið á samstarfsmann sinn, án þess að ganga á nokkurn hátt úr skugga um að vinnupallurinn sem hann sjálfur notaði væri stöðugur. Eins og stefndi bendir á er slíkt verklag í andstöðu við þá persónulegu ábyrgð, sem hver maður ber að meginstefnu, á að tryggja öryggi sitt, að minnsta kosti þegar honum er það unnt með auðveldum hætti. Verður ekki séð að neitt í framkvæmd þess einfalda verkþáttar að færa pallinn og nota hann, jafnvel þótt það hafi þurft að gera ítrekað innan vinnudagsins, hafi útheimt þá skiptingu ábyrgðar sem áfrýjandi byggir á að hafi verið við lýði samkvæmt venju milli hans og samstarfsmanns hans. Eins og atvik málsins liggja fyrir, og framburði framangreindra vitna og annarra vitna fyrir héraðsdómi er háttað, verður áfrýjandi að bera hallann af því að ósannað er að svo skýr og rík venja hafi ríkt um þá verkaskiptingu, sem hann heldur fram, að það verði virt samstarfsmanni hans til sakar að hafa ekki verið búinn að læsa hjólum pallsins áður en áfrýjandi notaði hann umrætt sinn.

12

Með vísan til framanritaðs og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að um óhappatilvik hafi verið að ræða en ekki saknæma háttsemi eða aðstæður sem stefndi ber ábyrgð á. Verður stefndi því sýknaður af dómkröfum áfrýjanda.

13

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarþóknun eru staðfest.

14

Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2020

Mál þetta, sem endurflutt var og dómtekið var 12. mars síðastliðinn, var höfðað 5. september 2018.

Stefnandi er A, [...], [...].

Stefnt er Sjóvá- Almennum tryggingum hf., Kringlunni 5, Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 32.143.770 krónur með 4,5% vöxtum af 4.663.261 krónu frá 16. apríl 2014 til 16. október 2016, en af 32.143.770 krónum frá þeim degi til 1. mars 2018, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda þann 13. febrúar 2017 að fjárhæð 4.509.979 krónur. Jafnframt er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Af hálfu stefnda er gerð krafa um sýknu og að stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

I.

Stefnandi máls þessa varð fyrir alvarlegu líkamstjóni 16. apríl 2016 í starfi sínu hjá [...] ehf. ([...]). Enginn ágreiningur er um sjálf tildrög slyssins, sem voru þau að stefnandi var ásamt vinnufélaga sínum, B, að setja upp kerfisloft í nýju húsnæði [...] þegar hann ætlaði að færa sig af áltröppu yfir á lágan vinnupall á hjólum. Upplýst er að þegar stefnandi steig yfir á vinnupallinn rann pallurinn undan honum vegna þess að gleymst hafði að læsa hjólunum. Afleiðingar þessa skriðs pallsins urðu þær að stefnandi féll í gólfið og fékk áverka á vinstri hlið. Stefnandi krefst greiðslu úr frjálsri ábyrgðartryggingu [...]hjá stefnda á sakargrundvelli og þess að aðbúnaði á vinnustað hafi verið ábótavant.

Samkvæmt gögnum málsins hafnaði stefndi bótaskyldu með bréfi 5. júlí 2016. Var sú höfnun stefnda borin undir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum með málskoti [...]2016. Með úrskurði nefndarinnar nr. [...][...]2017 var fallist á afstöðu stefnda.

Fyrir liggur að stefndi greiddi stefnanda bætur í samræmi við niðurstöður framangreindrar matsgerðar úr slysatryggingu launþega með uppgjöri, dags. 13. febrúar 2018, samtals að fjárhæð 4.509.979 krónur.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi skýrslu. Vitnaskýrslur voru teknar af eftirtöldum aðilum: B, E, F, C og D. Í dómi þessum verður vitnað til skýrslna þessara manna eftir því sem tilefni þykir til.

II.

Krafa stefnanda um greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu er á því byggð að [...]beri skaðabótaábyrgð á slysinu í ljósi óskráðra meginreglna skaðabótaréttarins um sök og vinnuveitandaábyrgð sem og þeim skráðu reglum er gilda um öryggi og hollustu á vinnustöðum. Tjón hans sé því bótaskylt úr ábyrgðartryggingu [...]sem í gildi var hjá stefnda á tjónsdegi.

Stefnandi byggir á því að um gáleysi hafi verið að ræða hjá samstarfsmanni hans, B, að læsa ekki hjólum vinnupallsins umrætt sinn eftir að hafa fært hann og komið honum fyrir þar sem stefnandi átti að hefjast handa í kjölfarið við mælingar í lofti. Stefnandi og B hafi oft unnið saman áður og viðhaft það verklag að sá sem færði vinnupallinn, sá um að losa hann áður en hann var fluttur og læsa honum svo aftur eftir flutning. Ef þeir færðu hann saman þá hafi þeir séð um þetta verklag saman. Í umrætt sinn hafi B einn séð um að færa vinnupallinn en láðst að læsa hjólum hans eftir að hafa komið honum fyrir. Vék hann þannig frá þeirri háttsemi sem venja var milli samstarfsfélaganna við framkvæmd starfsins og sýndi þar með af sér gáleysi sem telja verði honum til sakar í skilningi skaðabótaréttar.

Byggir stefnandi á því að jafnvel þótt ekki yrði talið sannað að þetta verklag hafi verið við lýði þá verði að telja það eðlilegan hluta af þeim verkþætti að losa og færa vinnupall á hjólum, að læsa honum aftur. Sérstaklega þegar aðstæður eru með þeim hætti eins og umrætt sinn að vinnupalli á hjólum er komið fyrir á nýjum stað gagngert í þeim tilgangi að annar starfmaður nýti hann við störf í kjölfarið á nýrri staðsetningu.

Stefnandi hafnar þeim staðhæfingum stefnda sem fram koma í höfnunarbréfi félagsins 5. júlí 2016, að það verði ekki metið samstarfsmanni stefnanda til gáleysis eða vanrækslu að hjólin hafi verið ólæst þar sem eðli máls samkvæmt hafi það staðið stefnanda næst að tryggja öryggi sitt sem best við þessar aðstæður og ganga sjálfur úr skugga um að hjólin væru örugglega læst áður en hann fór upp á vinnupallinn. Vísar stefnandi til þess að í vinnusambandi verði ákveðið traust að ríkja og starfsmenn verði að geta treyst á að samstarfsmenn þeirra sinni störfum sínum með fullnægjandi hætti og án þess að stofna til slysahættu. Ekki gangi að varpa ábyrgð yfir á stefnanda sem treysti því að hjólunum á pallinum hefði verið læst, enda hafði samstarfsmaður hans bæði fært pallinn án hans og beðið hann um að nota hann á þeim stað sem hann hafði fært hann á.

Þá áréttar stefnandi að skv. 23. gr. a í skbl. sé það einungis stórkostlegt gáleysi eða ásetningur sem getur leitt til skerðingar á bótarétti starfsmanns er verður fyrir vinnuslysi. Ef háttsemi stefnanda telst vera gáleysi af hans hálfu þá getur hún á engan hátt talist til stórkostlegs gáleysis né ásetnings enda treysti hann því að pallurinn hefði verið settur upp með fullnægjandi hætti fyrir hann. Í þessu sambandi bendir stefnandi jafnframt á að merkingum á hjólum pallsins var ábótavant um það hvort dekk hans væru læst eða ekki og voru merkingar bættar í kjölfar slyssins. Kemur þannig fram í skýrslu [...]að læsingar hjóla vinnupallsins væru litlar og því ekki mjög greinilegt að sjá hvort hann væri læstur eða ólæstur. Kemur þar jafnframt fram í kafla skýrslunnar sem ber heitið úrbætur sem gerðar eru til að koma í veg fyrir endurtekningu: „Merkja læsingar verkpalls þannig að þær séu sýnilegri en nú.“

Stefnandi byggir auk þess á því að vinnuveitandi hans beri skaðabótaábyrgð á sakargrundvelli þar sem slysið megi rekja til ófullnægjandi starfsaðstæðna m. t. t. öryggis en samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, sé atvinnurekanda skylt að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, þ. á m. að tryggja að þess sé gætt við framkvæmd vinnu, sbr. 37. gr., og að vinnustaður sé þannig úr garði gerður að þess sé gætt, sbr. 42. gr. Stefnandi telur ljóst að sá búnaður sem honum stóð til boða við starf sitt umrætt sinn hafi ekki fullnægt þeim kröfum sem eðlilegt er að gera til öryggis starfsmanna. Einn vinnupallur hafi staðið þeim til boða en sá vinnupallur var án handriða og jafnframt var illsjáanlegt af læsingarbúnaði pallsins hvort hjólin á honum voru læst eða ekki en merkingar á pallinum voru bættar í kjölfar slyssins.

Í höfnunarbréfi stefnda er sú afstaða félagsins reifuð að afar ólíklegt sé að handrið hefði einhverju breytt varðandi það hvernig fór, enda hefði stefnandi ekki verið kominn inn á vinnupallinn þegar slysið átti sér stað og handrið hefði seint náð að forða stefnanda frá falli við þessar aðstæður. Stefnandi telur þetta rangt. Hann telur að ef handrið hefði verið á pallinum þá hefði verið hægt að koma í veg fyrir tjón hans eða a. m. k. takmarka það. Telur stefnandi t. d. að ef handrið hefði verið á pallinum þá hefði hann gripið í það áður en hann tók skref inn á vinnupallinn og því fundið strax að pallurinn var ekki í lás. Þannig hefði hann orðið var við gáleysi samstarfsmanns síns því þungi hefði færst yfir á pallinn þegar hann hefði gripið í handriðið áður en hann hefði stigið á hann. Þannig hefði hann ekki verið búinn að missa fótfestu þegar pallurinn fór af stað heldur hefði hann einungis haldið í handriðið og hefði því getað sleppt takinu þegar pallurinn færi af stað og þannig hefði handrið t. a. m. getað komið í veg fyrir slysið. Í þessu sambandi áréttar stefnandi að Vinnueftirlitið var ekki kallað á staðinn og því liggur ekki fyrir skýrsla þess um tildrög þess, orsakir eða aðstæður. Ber vinnuveitandi því hallann af öllum hugsanlegum sönnunarskorti í samræmi við margítrekaða dómaframkvæmd. Þá vísar stefnandi til þess að fram komi í skýrslu [...]vegna slyssins, í kafla sem ber heitið niðurstöður rannsóknar, að efnislegar ástæður slyssins séu m. a. þær að ekki hafi verið handrið á pallinum.

Stefnandi hafnar þeim staðhæfingum stefnda sem fram koma í höfnunarbréfi félagsins 5. júlí 2016, að stefnandi hafi í umrætt sinn starfað sem verkstjóri og á honum hafi hvílt skyldur til að tilkynna og gera kröfu um að fá handrið hafi hann talið öryggi sitt og samstarfsmanna sinna ábótavant. Ábyrgðin á því að handrið hafi ekki verið til staðar og þar af leiðandi hafi öryggi verið ábótavant verði ekki flutt yfir á stefnanda enda sé það á ábyrgð vinnuveitanda skv. 13. gr. laga nr. 46/1980 að tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað, þ. á m. við framkvæmd vinnu, sbr. 37. gr.

Líkt og fram hefur komið þá telur stefnandi það hafa verið hluta af venjulegum sem og eðlilegum verkferli að sá sem færði verkpallinn sæi einnig um að læsa honum. Verði ekki fallist á það byggir stefnandi jafnframt á því að verkstjórn hafi verið ábótavant vegna óskýrra verkferla. Sú skylda hvíli á atvinnurekendum skv. 14. gr. laga nr. 46/1980 að sjá um að starfsmenn fái nauðsynlega kennslu og þjálfun í að framkvæma störf sín á þann hátt að ekki stafi hætta af. Í þessu felist í raun að atvinnurekendum sé skylt að útbúa verkferla, kynna þá fyrir starfsmönnum sínum og tryggja að þeim sé framfylgt. Vinnueftirlitið geri reglulega út á að slíka verkferla vanti og að það sé meðvirkandi orsök vinnuslysa. Staðreyndin sé sú að Vinnueftirlitið var ekki kallað á staðinn og því liggur ekki fyrir umsögn þess, en skýrslur Vinnueftirlitsins skýri ekki aðeins atvik máls heldur sé í þeim einnig lagt mat á hvaða ástæður geta verið orsök slysa.

Með sameiginlegri matsbeiðni stefnanda og stefnda, dags. 29. ágúst 2017, var farið fram á það við G, lækni og lögfræðing, að hann myndi meta afleiðingar slyssins. Skilaði hann matsgerð, dags. 26. janúar 2018, og eru niðurstöður hans eftirfarandi:

1. Heilsufar A telst hafa orðið stöðugt 16.10.2016

2. Líklegt er að framtíðarkostnaður hljótist af afleiðingum slyssins [...].

3. Tímabundið atvinnutjón (óvinnufærni) skv. 2. gr. frá:

1. 16.04.2016 – 16.09.2016, 100%

4. Þjáningarbætur skv. 3. gr. A telst hafa verið veikur í skilningi skaðabótalaga frá: 16.04.2016 – 16.09.2016, þar af rúmfastur frá 16.04.2016 – 03.06.2016.

5. Varanlegur miski skv. 4. gr. 25 stig.

6. Varanleg örorka skv. 5. gr. 30%.

7. [...].

Skaðabótakrafa stefnanda byggir á niðurstöðu framangreindrar matsgerðar og ákvæðum skaðabótalaga. Sundurliðast hún með eftirfarandi hætti:

Krafa stefnanda um bætur vegna tímabundins tekjutaps byggir á 2. gr. skbl. Tímabil óvinnufærni var metið frá 16. apríl 2016 til 16. september 2016. Fjárhæð kröfunnar tekur mið af mismun meðallaunum stefnanda síðustu 6 mánuði fyrir slysið, þ. e. launum frá október 2015 til mars 2016 og launa þeirra mánaða er stefnandi var óvinnufær. Við samtölu mismunar er bætt við 8% lífeyrisframlagi vinnuveitanda.

Krafa stefnanda um bætur vegna þjáninga byggir á 3. gr. skbl. Veikindatímabil stefnanda var metið frá 16. apríl 2016 til 16. september 2016, þar af var hann rúmfastur frá 16. apríl 2016 til 3. júní 2016. Fjárhæð bótanna tekur mið af grunnfjárhæðunum, 1300 kr. og 700 kr., uppfærðum miðað við lánskjaravísitölu í febrúar 2018 sem var 8830, sbr. 15. gr. skbl.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegs miska byggir á 4. gr. skbl. Varanlegur miski stefnanda var metinn 25 stig. Fjárhæð bótanna tekur mið af grunnfjárhæðinni, 4.000.000 kr., uppfærðri miðað við lánskjaravísitölu í febrúar 2018 sem var 8830, sbr. 15. gr. skbl.

Krafa stefnanda um bætur vegna varanlegrar örorku byggir á 5.-7. gr. skbl. Varanleg örorka stefnanda var metin 30%. Stefnandi var [...]ára og [...]daga á stöðugleikatímapunkti, sem metinn var þann 16. október 2016, og aldursstuðull hans því 7,753 skv. 6. gr. skbl. Árslaunaviðmið fer skv. 4. mgr. 7. gr. skbl. og árslaun skv. hámarkinu eru uppreiknuð miðað við lánskjaravísitölu á stöðugleikapunkti sem var 8617, sbr. 15. gr. skbl.

1. Bætur skv. 2. gr. skbl.:

Viðmiðunartekjur (meðaltal launa okt.15 – mar.16) = 944.462 apr.16: 923.180 – 944.462 = - 21.282 maí.16: 884.488 – 944.462 = - 59.974 jún.16: 506.060 – 944.462 = - 438.402 júl.16: 764.415 – 944.462 = - 180.047 ágú.16: 534.747 – 944.462 = - 409.715 sep.16: 563.729 – 944.462 = - 380.733

= - 1.490.154

8% lífeyrisframlag: 1.490.154 x 0,08 = 119.212

1.490.154 + 119.212 kr. 1.609.366,-

2. Bætur skv. 3. gr. skbl.:

48 x (1.300 x (8830/3282)) kr. 168.000,-

104 x (700 x (8830/3282)) kr. 195.520,-

3. Bætur skv. 4. gr. skbl.:

4.000.000 x (8830/3282) x 25% kr. 2.690.375,-4. Bætur skv. 5. - 7. gr. skbl.:

4.500.000 x (8617/3282) = 11.814.899

11.815.000 x 7,753 x 30% kr. 27.480.509,-

Samtals kr. 32.143.770,-

Krafist er 4,5% vaxta skv. 16. gr. skbl. vegna bóta fyrir tímabundið tekjutap, þjáninga og varanlegs miska frá 16. apríl 2016 (slysdegi) fram að 16. október 2016 (stöðugleikapunkti), en frá þeim degi einnig af bótum vegna varanlegrar örorku, skv. 16. gr. skbl., fram til 1. mars 2018 (mánuði eftir að matsgerð var send stefnda), en dráttarvaxta af heildarkröfunni skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags.

Til frádráttar kröfu stefnanda kemur áðurnefnd greiðsla stefnda, dags. 13. febrúar 2018, vegna uppgjörs úr launþegatryggingu [...], samtals 4.509.979 kr.

III.

Varnir stefnda eru reistar á því að skilyrði fyrir bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu [...]hjá stefnda séu ekki uppfyllt. Ekki hafi verið sýnt fram á að líkamstjón stefnanda verði rakið til saknæmra mistaka starfsmanna [...] eða saknæms vanbúnaðar sem [...] verði látinn bera skaðabótaábyrgð á gagnvart stefnanda.

Stefndi telur ósannað að á slysdegi hafi gilt ákveðin regla um að samstarfsmaður stefnda hafi átt að læsa hjólum vinnupallsins eftir að hann hafi flutt hann á milli herbergja eins og haldið er fram í stefnu. Ekkert sé minnst á slíkt verklag í frumgögnum málsins, hvorki í lögregluskýrslu, tilkynningu [...] til Vinnueftirlits Ríkisins, skýrslu [...] um vinnuslys til stefnda eða tilkynningu stefnanda til Sjúkratrygginga Íslands. Aðgæsluleysi starfsmanns stefnda hafi fyrst verið haldið fram í tilkynningu stefnanda um vinnuslys til stefnda sem var útfyllt af þáverandi lögmanni stefnanda 8. maí 2016. Þessu hafi einnig verið haldið fram af stefnanda í skýrslu [...] um slysið sem gerð var á sama tíma og ofangreind tilkynning hans til stefnda. Stefndi bendir á að því sé þó mótmælt í annarri skýrslu [...]um slysið að um ákveðna verkaskiptingu hafi verið að ræða í því hver sæi um að læsa hjólum vinnupallsins fyrir notkun hans.

Stefndi telur augljóst að sagan um að til staðar hafi verið ákveðið verklag um að samstarfsmaður stefnanda hafi átt að læsa hjólum vinnupallsins í hvert skipti eftir að hann var færður til sé uppspuni sem til hafi orðið nokkuð eftir slysið í þeim tilgangi að fella ábyrgð á slysinu frá stefnanda og til vinnuveitanda hans. Það hljóti að standa hverjum þeim næst sem ætlar upp á vinnupall á hjólum að athuga sjálfur hvort hjól pallsins séu læst áður en farið er upp á hann. Stefnandi hafi haft langa reynslu af störfum í byggingariðnaði og hafi á slysdegi verið búinn að vinna hjá [...]í [...]ár, sbr. upplýsingar úr tilkynningu [...] til SÍ. Stefnandi hafi auk þess á slysdegi borið starfsheitið verkstjóri, sbr. upplýsingar skýrslu [...] um vinnuslys til stefnda, tilkynningu [...] til SÍ og lögregluskýrslu oghafi því haft næga þekkingu og reynslu til þess að átta sig á því að hann varð að læsa hjólunum á vinnupallinum áður en hann fór upp á hann. Slysið verði því aðeins rakið til aðgæsluleysis hans sjálfs.

Stefndi bendir á að samkvæmt gr. 13.5 í reglum um röraverkpalla nr. 31/1989 skuli hjólapallur hafa búnað sem hindrar að hann geti hreyfst úr stað við notkun. Þessi krafa hafi verið uppfyllt í þessu tilfelli og því ekki verið slíkum vanbúnaði fyrir að fara sem [...]verður látinn bera skaðabótaábyrgða á. Í grein 16.4 í B hluta IV í viðauka við reglur um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð nr. 547/1996 segi að færanlegir vinnupallar skuli festir svo þeir geti ekki hreyfst af sjálfsdáðum. Þessi skylda snúi eðlilega að þeim sem umgangast vinnupallinn og eru aðnota hann hverju sinni. Skyldan til þess að ganga úr skugga um að hjólin væru raunverulega læst áður en stefnandi steig inn á pallinn hafi því augljóslega snúið að honum sjálfum.

Stefndi mótmælir því að líkamstjón stefnanda verði rakið til saknæms vanbúnaðar sem [...]eigi að hafa borið ábyrgð á og falist hafi í því að á umræddan vinnupall hafi vantað handrið og læsingar á hjólum hafi verið illsjáanlegar. Samkvæmt 21. gr. B hluta IV í viðauka við reglur nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð sé einungis gerð skylda um handrið á verkpöllum ef hæð þeirra er meiri en 2 metrar frá jörðu eða öðrum fleti. Óumdeilt sé að vinnupallurinn sem stefnandi féll af hafi verið 1,27 metrar á hæð og því hafi engar hlutlægar reglur kveðið á um að handrið skyldi vera á honum. Stefnandi hafi haft langa starfsreynslu af störfum úr byggingariðnaði og einnig nokkra reynslu sem verkstjóri á byggingarvinnustað. Honum hafi því verið í lófa lagið að meta það sjálfur hvort öryggi sínu væri betur borgið með handriði á vinnupallinum og ef hann mat það svo hafi honum í raun borið að láta vinnuveitanda sinn vita og krefjast úrbóta, sbr. 26. gr. laga nr. 46/1980. Þar fyrir utan hafi stefnandi ekki sýnt fram á orsakatengsl milli skorts á handriði á vinnupallinum og slyssins. Vinnupallurinn hafi runnið undan stefnanda um leið og hann steig af tröppunum á pallinn og handrið hefði því líklega engu breytt um slysið.

Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda í stefnu um að umræddur vinnupallur hafi verið vanbúinn þar sem læsingar á hjólum hafi verið illsjáanlegar. Stefnandi sé mjög vanur byggingavinnu og hafi líklega umgengist vinnupall á hjólum margoft áður. Honum ætti því að hafa verið fullljóst hvenær hjólin voru í ólæstri stöðu og hvenær þau voru í læstri stöðu. Slys stefnanda verði því fyrst og fremst rakið til aðgæsluleysis stefnanda sjálfs.

Stefndi mótmælir því að verkstjórn hafi verið ábótavant eða að verkferlar hafi verið óskýrir. Þá mótmælir stefndi því að hann teljist bera hallann af sönnun málsatvika.

IV.

Svo sem fyrr greinir varð stefnandi fyrir líkamstjóni 16. apríl 2016 þar sem hann var við störf í þágu [...]að [...] í [...]. Meðal gagna málsins er lögregluskýrsla undirrituð af H aðstoðarvarðstjóra, en fyrir liggur að [...]kallaði lögreglu á vettvang strax eftir að slysið varð. Ágreiningslaust er að [...]tilkynnti auk þess Vinnueftirlitinu um atvikið á slysdegi, sbr. framlagða tilkynningu þess efnis 18. apríl 2016, og tók myndir af aðstæðum á vettvangi. Þrátt fyrir ákvæði 81. gr. laga nr. 46/1980 sá Vinnueftirlitið ekki ástæðu til að kanna vettvang slyssins og gera sjálfstæða rannsókn. Síðastgreind atriði breyta ekki því að gögn málsins þykja bera vott um að [...]hafi uppfyllt skyldur sínar samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980, en félagið sá til þess að tildrög slyssins voru sérstaklega könnuð, sbr. tvær skýrslur um það efni sem unnar voru af hálfu félagsins. Að þessu virtu, og með hliðsjón af framlögðum ljósmyndum úr lögregluskýrslu af slysavettvangi, verður ekki á það fallist að sönnunarvafi sé í málinu sem stefndi eigi að bera hallann af.

Á síðastnefndum ljósmyndum má glöggt sjá vinnupallinn sem stefnandi féll af og þá sést raunar stefnanda sjálfum einnig bregða fyrir þar sem hann liggur enn á gólfinu eftir fallið. Lögreglan ræddi við stefnanda á vettvangi, sem og vitni. Í skýrslunni kemur skýrlega fram það sem ítrekað hefur verið staðfest á síðari stigum málsins, og nú síðast við munnlegan málflutning, að meginorsök slyssins sé sú að hjól vinnupallsins hafi ekki verið læst og því hafi pallurinn runnið af stað þegar stefnandi steig á hann með þeim afleiðingum að stefnandi féll til jarðar og beinbrotnaði. Ljósmyndir í tilkynningum [...]um slysið sýna glöggt sjáanlegan mun á hjólunum í ólæstri stöðu annars vegar og læstri stöðu hins vegar.

Óumdeilt er að á slysdegi var vinnuveitandi stefnanda, [...] ehf., tryggður frjálsri ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Svo sem fyrr greinir hefur stefndi hafnað greiðslum á grundvelli þeirrar tryggingar með vísan til þess að ósannað sé að slysið megi rekja til gáleysis samstarfsmanns stefnanda eða annarra atvika eða aðstæðna sem telja mætti [...]ehf. bera bótaábyrgð á. Ekki er um það deilt að pallurinn sem stefnandi féll af með framangreindum afleiðingum var svonefndur röraverkpallur, en um slíka palla gilda reglur nr. 331/1989. Engin gögn hafa verið lögð fram sem bent geta til þess að nokkuð hafi verið athugavert við pallinn sjálfan, búnað hans eða samsetningu. Um það er því ekki að ræða að nauðsynlegan búnað hafi skort til þess verks sem stefnandi sinnti í umrætt sinn. Ekkert hefur heldur komið fram sem rennt gæti stoðum undir tal um annars konar vanbúnað sem stefndi gæti talist bera ábyrgð á. Pallurinn sem hér um ræðir er færanlegur vinnupallur og um slíkan búnað er m. a. fjallað í reglum nr. 547/1996 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggisráðstafanir á byggingarvinnustöðum og við aðra tímabundna mannvirkjagerð. Í gr. 16.4 í síðastgreindum reglum er mælt fyrir um að færanlegir vinnupallar skuli festir svo þeir geti ekki hreyfst af sjálfsdáðum.

Með skírskotun til alls framanritaðs þarf dómurinn að leysa úr því hver teljist bera ábyrgð á því að hjól vinnupallsins hafi verið ólæst þegar stefnandi steig á hann í umrætt sinn. Framlögðum tilkynningum stefnanda sjálfs og vinnuveitanda hans, [...], til stefnda ber ekki saman um þetta atriði. Um síðastgreint atriði er þess nánar að geta að í tjónstilkynningu stefnanda til stefnda um slys í vinnutíma, sem ber með sér að hafa verið send 18. maí 2016, kemur fram að stefnandi telji „að einhver annar beri ábyrgð á slysinu“, nánar tiltekið að starfsmaður [...], B, hefði fært pallinn án þess að læsa honum og án þess að virða vinnureglu sem stefnandi telur að hafi verið í gildi um að sá sem fært hefði pallinn læsti honum aftur.

Nefndur B fyllti út eyðublað merkt [...]um slysið og undirritaði það 19. maí 2016, þar sem fram kemur meðal annars að ekki hafi verið nein fyrir fram ákveðin verkaskipting milli hans og stefnanda um það hver sæi um að læsa hjólum verkpallsins fyrir notkun. E, öryggisfulltrúi hjá [...], sem einnig undirritaði síðastnefnda yfirlýsingu ásamt B, var spurður að því hér fyrir dómi hvort vafi hefði leikið á því hvort B skildi efni yfirlýsingarinnar sem er á íslensku. Því svaraði E á þá leið að hann teldi svo ekki vera, þar sem nægur tími hafi gefist til að farayfir efni yfirlýsingarinnar með B, auk þess sem skjalið hafi verið sent honum með tölvupósti í þeim tilgangi að B gæti fengið þáverandi sambýliskonu sína til að fara yfir efni skjalsins, en hún hafi verið íslenskumælandi. Þá kvaðst E-x-x hafa rætt við B á ensku um efni skjalsins.

Í síðari skriflegri yfirlýsingu B, sem ber með sér að hafa verið undirrituð 22. mars 2019, kveðst B staðfesta að vinnulag hans og stefnanda hafi verið með þeim hætti að sá sem færði vinnupall til hafi einnig séð um og verið ábyrgur fyrir því að læsa hjólunum á vinnupallinum. Í yfirlýsingu þessari kemur auk þess fram að þegar slysið átti sér stað hafi það verið B sem hafði fært vinnupallinn. Í skýrslu B-x-ef dómi greindi hann meðal annars frá því að hann teldi að hjólin undir pallinum hefðu verið læst í umrætt sinn, en þó taldi hann sig ekki muna það nákvæmlega. Að öllu þessu virtu þykir B hafa verið svo missaga um aðdraganda slyssins, verklag hans og stefnanda og það hver hafi átt að læsa hjólum pallsins að ekki verði á framburði hans byggt. Telst því ósannað að á verkstað hafi gilt sú regla að sá sem færði pallinn skyldi annast um að læsa hjólum hans.

Meðal málsskjala er svonefnd [...]-handbók verkefnis sem merkt er [...]og ber með sér að hafa verið gefin út í tengslum við verkefnið sem stefnandi var að sinna þegar hann slasaðist, þ. e. bygging [...]. Í handbókinni er áréttuð sú almenna regla að sérhver starfsmaður beri ábyrgð á sínu eigin öryggi. Undir fyrirsögninni „Öryggi á vinnustað“ er meðal annars tekið fram að starfsmenn skuli „fylgja gildandi reglum og leiðbeiningum og ekki taka neina áhættu“. Í upptalningu þar fyrir neðan segir orðrétt: „Notaðu örugga stiga og tröppur með skriðvörn og gættu sérstakrar varúðar. Tryggið ætíð að stigi geti ekki runnið undan ykkur!“

Áðurnefndar ljósmyndir af vinnupallinum, sem stefnandi hefur sjálfur lagt fram, bera vott um að stefnandi hefði með einfaldri sjónskoðun getað tryggt eigið öryggi með því að aðgæta hvort hjólin undir pallinum voru í læstri stöðu eða opinni. Jafnframt má greinilega sjá á ljósmyndum þessum að pallarnir sjálfir voru merktir með leiðbeiningum um rétta notkun þeirra, þar á meðal um hvernig læsa skyldi hjólunum. Þá hefur stefnandi ekki sýnt fram á að slysið verði rakið til skorts á verkstjórn, enda verkið einfalt í framkvæmd. Með skírskotun til síðastgreinds atriðis verður heldur ekki á það fallist að verkferlar hafi mátt teljast óskýrir. Dómurinn hefur enn fremur litið til þess að stefnandi hefur ekki sýnt fram á að skylt hafi verið að hafa handrið á vinnupallinum, enda verður slík ályktun ekki studd með vísan til 21. gr. reglna 547/1996, þar sem ágreiningslaust er að gólf vinnupallsins sem stefnandi féll af var einungis í 1,27 m hæð frá jörðu.

Af framanskráðu leiðir að líta verður á atburðinn sem óhappatilvik, sem stefndi verður ekki gerður ábyrgur fyrir. Verður stefndi því sýknaður af öllum kröfum stefnanda í máli þessu.

Rétt þykir að málskostnaður falli niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna hans, sem telst hæfilega ákveðin 2.200.000 krónur og hefur þá verið tekið tillit til endurflutnings málsins.

Af hálfu stefnanda flutti málið I-kvk-nf P-kvk-nf lögmaður, en H-kk-nf Þ. B-kk-nf lögmaður annaðist endurflutning þess. Af hálfu stefnda flutti málið O-kk-nf Þ-kk-nf M-kk-nf lögmaður.

A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Sjóvá- Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna hans, sem telst hæfilega ákveðin 2.200.000 krónur.