548/2020

Útdráttur

Þ var sakfelldur brot gegn 1. mgr. 194. gr. og 1. og 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa margítrekað tælt A, sem var á aldrinum 14 til 17 ára, til að hafa við sig kynferðismök með ólögmætri nauðung með því að hafa nýtt sér yfirburði sína gagnvart honum vegna aldurs-, þroska- og reynslumunar, meðal annars með því að hafa látið A í té farsíma og greiðslukort til afnota og veitt honum tóbak, áfengi og kannabisefni, auk þess sem Þ braut með framangreindri háttsemi gegn 18., sbr. 1. mgr. 27. gr. áfengislaga nr. 75/1998 og 2. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Jafnframt var Þ sakfelldur fyrir brot gegn 199. gr. a og 1. mgr. 210. gr. a laga nr. 19/1940 og 3. mgr. 99. gr. laga nr. 80/2002 fyrir að hafa ítrekað tekið ljósmyndir af A sem sýndu hann á kynferðislegan hátt og haft slíkar myndir í vörslu sinni. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að háttsemi Þ var sérlega gróf og ófyrirleitin og beindist gegn barni yfir nánast samfellt tveggja ára skeið auk þess sem brotin voru hegningarauki við eldri dóm þar sem Þ hafði verið dæmdur til fangelsisvistar í fimm ár og sex mánuði. Með vísan til framangreinds var refsing Þ ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði en með því hafði honum verið gert að sæta fangelsisvist í samtals níu ár. Þá voru ákvæði héraðsdóms þar sem Þ var gert að sæta upptöku á farsíma og greiða A 3.000.000 króna í miskabætur staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 15. september 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 24. ágúst 2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd og að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um upptöku farsíma.

3

Ákærði krefst þess aðallega að öðrum eða báðum ákæruliðum ákæru verði vísað frá dómi. Að því frágengnu játar ákærði sök samkvæmt 2. tölulið ákæru um vörslu kynferðislegs myndefnis í síma sínum, sem varðar við 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en neitar sök að öðru leyti. Hann krefst sýknu af öðrum kröfum ákæruvaldsins en að öðrum kosti að refsing hans verði milduð. Þá krefst ákærði þess að miskabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða honum 3.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi er fyrsta brot átti sér stað þar til 30 dagar voru liðnir frá birtingu kröfunnar og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Brotaþoli krefst þess til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu hans.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Mál þetta var upphaflega höfðað með ákæru héraðssaksóknara 15. ágúst 2019 þar sem ákærða var gefið að sök kynferðisbrot gagnvart brotaþola samkvæmt 1. og 2. tölulið ákærunnar. Brot ákærða samkvæmt 1. tölulið ákæru voru talin varða við 1. mgr. 194. gr. og 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. 202. gr. laganna að því er varðaði brot ákærða framin fyrir 15 ára afmælisdag brotaþola [...]2015. Að auki voru brotin talin varða við 18. gr., sbr. 1. mgr. 27. gr. áfengislaga nr. 75/1998 og 2. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Brot ákærða samkvæmt 2. tölulið ákæru voru talin varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga að því er varðaði háttsemi ákærða fyrir [...] 2015, en við 199. gr., til vara við 209. gr., almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga eftir það tímamark. Loks var brot ákærða samkvæmt þessum tölulið talið varða við 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga.

6

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. janúar 2020 var að kröfu ákærða 1. tölulið ákærunnar vísað frá dómi á þeim forsendum að lýsing ákæruefna væri ekki nægilega skýr, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með úrskurði Landsréttar 12. febrúar 2020 í máli nr. 57/2020 var frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka 2. tölulið ákærunnar til efnisúrlausnar.

Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki færi milli mála fyrir hvaða háttsemi ákærði væri ákærður. Þótti sakargiftum á hendur honum vera lýst með nægjanlega greinargóðum hætti til að hann gæti tekið afstöðu til þeirra og haldið uppi vörnum.

7

Með hinum áfrýjaða dómi, sem upp var kveðinn 24. ágúst 2020, var ákærði sakfelldur samkvæmt báðum töluliðum ákæru fyrir kynferðisbrot, sem og brot gegn barnaverndarlögum og áfengislögum. Ekki þótti sannað að brot ákærða gagnvart brotaþola hafi átt sér stað fyrir 15 áraaldur brotaþola [...]2015 og var ákærði af þeim sökum sýknaður af broti gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga í 1. tölulið ákæru og af broti gegn 2. mgr. 202. gr. laganna í 2. tölulið ákæru. Að auki þótti háttsemi ákærða ekki heimfærð undir tælingar ákvæði 3. mgr. 202. gr. laganna. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði dæmdur í fangelsi í þrjúár og sex mánuði, auk þess sem honum var gert að greiða brotaþola 3.000.000 króna í miskabætur. Áfrýjun ákærða til Landsréttar tekur til héraðsdóms í heild sinni utan þess að ákærði krefst, sem fyrr greinir, vægustu refsingar fyrir brot gegn 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga, að því er varðar þá háttsemi að hafa haft í vörslu sinni ljósmyndir sem sýndu brotaþola á kynferðislegan og klámfenginn hátt.

8

Mál þetta var upphaflega þingfest fyrir Landsrétti af hálfu ákæruvaldsins í febrúar 2021. Landsréttur varð tvívegis við beiðni ákærða um aukinn frest til greinargerðarskila, fyrst til 15. febrúar 2021 ogsíðan til 3. mars sama ár. Í mars 2021 var sakflytjendum tilkynnt að fyrirhuguð aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti færi framí maí 2021. Á dómþingi Landsréttar 25. mars 2021 var fallist á kröfu ákærða um að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta andlegt og líkamlegt heilbrigði ákærða. Til starfans voru dómkvaddir sem matsmenn I sálfræðingur og J geðlæknir.

Skiluðu matsmenn mati sínu 3. maí 2021.

9

Hinn 30. apríl 2021 var fallist á frekari beiðni sakflytjenda um að aðalmeðferð málsins yrði frestað. Var málið í kjölfarið sett á dagskrá Landsréttar til aðalmeðferðar 28. maí 2021. Hinn 19. maí 2021 krafðist ákærði þess að aðalmeðferð málsins yrði frestað til haustsins 2021 af nánar tilgreindum ástæðum. Við þeirri kröfu var orðið. Í ágúst 2021 var boðað til aðalmeðferðar málsins 4. október sama ár. Hinn 22. september 2021 var að kröfu ákærða enn fallist á frestun aðalmeðferðar málsins og þá á þeim grundvelli að ákærði hefði óskað eftir aðgangi að tilgreindum gögnum í þágu varnar sinnar. Í janúar 2022 gerði Landsréttur ákæruvaldi og ákærða grein fyrir því að ekki væri unnt að verða við frekari kröfum ákærða um frestun málsins í ljósi þess tíma er liðinn væri frá áfrýjun málsins til Landsréttar. Var málið í kjölfarið sett á dagskrá Landsréttar til flutnings í mars 2022.

10

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar í heild sinni í hljóði og mynd upptökur af framburðum ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi, sem og vitnisins H sálfræðings. Þá gáfu ákærði og brotaþoli viðbótarskýrslur fyrir Landsrétti. Eins gáfu skýrslu fyrir Landsrétti hinir dómkvöddu matsmenn.

11

Í viðbótarskýrslu sinnifyrir Landsrétti staðfesti ákærði að samskipti hans og brotaþola hafi hafist í janúar eða febrúar 2017. Á árinu 2016 hafi ákærði verið í samskiptum við annan ungan mann og í þeirra samskiptum komið til tals að bjóða ákærða að taka þátt í kynferðislegum athöfnum með þeim. Það skýri símasamskipti á milli ákærða og brotaþola frá því í ágúst 2016 og fram til loka þess árs. Ákærði kvaðst ekki hafa skýringar á því af hverju brotaþoli bæri á sig rangar sakir. Kvaðst hann við skýrslugjöf í málinu ítrekað hafa bent á að hann hefði ekki gefið brotaþola neinar gjafir og því hafi ekki verið um neins konar tælingu af hans hálfu að ræða. Hafi hann viljað benda á þetta í ljósi fyrra sakamáls þar sem hann hafi meðal annars verið sakfelldur fyrir tælingu. Að því er varðaði myndir sem sendar voru úr síma ákærða til þriðja aðila og sýndu ungan mann á kynferðislegan hátt bar ákærði að brotaþoli hafi haft með höndum síma ákærða og sent þessar myndir.

12

Í viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti staðfesti brotaþoli að samskipti ákærða og brotaþola hafi hafist á meðan brotaþoli hafi verið í 9. bekk, 14 ára að aldri. Kvaðst brotaþoli rekja það til samkvæmis er brotaþoli hafi haldið heima hjá sér vorið 2015. Brotaþoli og vinir hans hafi slegið saman fé í púkk til aðkaupa áfengi fyrir samkvæmið. Ákærði hafi keypt áfengið fyrir brotaþola, en brotaþoli aldrei látið ákærða fá féð sem hann hafi safnað saman. Þá staðfesti brotaþoli að ákærði hafi bæði tekið myndir og myndbönd á síma ákærða af brotaþola í kynferðislegum athöfnum með ákærða.

Ákærði hafi gætt að því að andlit brotaþola væri ekki í mynd. Þessar myndatökur hafi einkum verið um miðbik þess tímabils sem þeir hafi átt í samskiptum. Þegar brotaþoli rifji þennan tíma upp finnist honum sem að ákærði hafi alltaf verið mættur þar sem brotaþoli hafi verið á hverjum tíma, hvort sem það hafi verið á vinnustað brotaþola eða annars staðar. Hafi brotaþoli hvergi getað flúið og verið hræddur. Hafi ákærði hótað því að rukka hann um féð sem hann hafi látið brotaþola í té ef brotaþoli vildi ekki hitta ákærða. Hafi brotaþoli ekki þorað að ræða sín mál við neinn og því ekki getað leitað sér hjálpar. Brotaþoli hafi farið í skýrslutöku hjá lögreglu daginn eftir að lögregla hafi stöðvað akstur bifreiðar ákærða og rannsókn málsins farið af stað. Hafi brotaþola liðið skringilega í skýrslutökunni og hann ekkert þorað að segja lögreglu frá því sem gerst hafði. Hafi hann einfaldlega viljað komast burt úr aðstæðunum. Við næstu skýrslutöku hjá lögreglu hafi honum liðið mun betur og hann þá greint frá atvikum eins og þau voru. Brotaþoli kvaðst enn búa við talsverða vanlíðan tengda brotum ákærða. Enn þann dag í dag gæti hann ekki fest svefn af sjálfsdáðum á kvöldin. 13

Hinir dómkvöddu matsmenn komu fyrir Landsrétt, staðfestu matsgerðir sínar og greindu frá einstökum þáttum í athugunum sínumá geðhögum ákærða.

14

Rannsóknargögn máls þessa eru umtalsverð að vöxtum. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi er upphaf rannsóknar málsins að rekja til þess að seint að kvöldi föstudagsins 22. september 2017 barst lögreglu tilkynning þess efnis að grunur léki á um að ölvaður ökumaður væri að aka úr Grafarvogi í Reykjavík í átt að Vesturlandsvegi. Í kjölfarið stöðvaði lögregla för bifreiðarinnar. Ákærði var ökumaður hennar en brotaþoli farþegi. Þegar í upphafi beindist grunur að kynferðisbrotum ákærða gagnvart brotaþola. Í framhaldinu hófst viðamikil rannsókn á ætluðum brotum ákærða gagnvart brotaþola og var brotaþoli yfirheyrður af lögreglu vegna málsins strax næsta dag. Greindi hann þá frá endurteknum kynferðislegum samskiptum við ákærða en mundi ekki hvenær þau hófust. Nánar verður vikið að þessum framburði síðar.

15

Lögregla rannsakaði meðal annars farsíma ákærða, sem lagt var hald á við handtöku hans 22. september 2017. Við þá rannsókn komu meðal annars í ljós 1.424 ljósmyndir í símanum. Sumar þeirra voru myndir af nöktum karlmönnum, bæði einum sem og í samræði við aðra karlmenn. Ljósmyndir þessar eru á meðal rannsóknarganga málsins.

Eins var farsími sem brotaþoli hafði meðferðis rannsakaður, en rétthafi að símanúmeri síma í fórum brotaþola var fyrirtækið K ehf., sem var í eigu ákærða. Við þessa rannsókn kom í ljós að ljósmyndir af brotaþola nöktum höfðu verið sendar úr síma brotaþola yfir í síma ákærða. Við rannsókn lögreglu kom í ljós að á tímabilinu 12. apríl 2017 til 25. sama mánaðar hafði ákærði sent brotaþola 220 símaskilaboð úr farsíma sínum í símanúmer það er brotaþoli hafði til afnota. Afrit af þessum símaskilaboðum eru á meðal rannsóknargagna málsins.

16

Eftir að brotaþoli gaf skýrslur hjá lögreglu og upplýsti um þá staði þar sem hann og ákærði hefðu stundað kynmök leitaði lögregla upplýsinga hjá L um ferðir ökutækja um [...] sem notað hefðu [...] skráðan á fyrirtæki ákærða, K ehf. Fram kom í svari við fyrirspurninni að frá því [...] var keyptur, 12. júní 2017, til 30. september 2017, hefðu verið farnar 64 ferðir [...].

17

Lögregla aflaði heimilda til að skoða bankagögn ákærða og félags hans K ehf. fyrir tímabilið 12. janúar 2017 til 12. janúar 2018. Rannsókn lögreglu leiddi í ljós fjölda úttekta í hraðbönkum á umræddu tímabili og mikil not á greiðslukortum við kaup í sjoppum, veitingatöðum og við símafyrirtæki.

18

Að öðru leyti en hér greinir vísast til hins áfrýjaða dóms um atvik málsins, framburða ákærða og brotaþola, sem og framburða annarra vitna er skýrslur gáfu fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

19

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Er krafan sem fyrr reist á því að sakarefnum sé ekki nægjanlega lýst í ákæru, en það fari í bága við c-lið 1. mgr. 1 52. gr. laga um meðferð sakamála. Ákærði hefur ekki teflt fram öðru til stuðnings frávísunarkröfu sinni að því er varðar efnislýsingu ákærunnar, en því er lá til grundvallar úrskurði Landsréttar 12. febrúar 2020 í máli nr. 57/2020. Eru ekki efni til að hverfa frá fyrri úrlausn Landsréttar um þetta efni og verður frávísunarkröfu ákærða því hafnað.

20

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir mati héraðsdóms á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola. Er á því byggt í héraðsdómi að framburður ákærða hafi verið mjög á reiki um upphaf samskipta ákærða og brotaþola. Þannig hafi ákærði í fyrstu skýrslu hjá lögreglu 23. september 2017, í framhaldi af handtöku, sagt að samskipti hans og brotaþola hefðu staðið yfir í nokkra mánuði. Í skýrslutöku hjá lögreglu 15. febrúar 2018 hafi ákærði borið að samskiptin hefðu hafist einhvern tímann á árinu 2016. Fyrir héraðsdómi hafi ákærði hins vegar staðhæft að þau hafi hafist í janúar eða febrúar 2017. Þá er til þess að líta að undir ákærða voru borin símagögn úr sakamáli sem dæmt var endanlega með dómi Landsréttar 31. maí 2019 í máli nr. 520/2018. Þau leiddu í ljós nokkur samskipti milli ákærða og brotaþola á tímabilinu ágúst til desember 2016. Bar ákærði þá að hann og brotaþoli hafi átt símasamskipti á þessu tímabili en þeir hafi þó ekki verið farnir að hittast. Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að öðru leyti hefur framburður ákærða verið mjög á reiki um upphaf samskipta ákærða og brotaþola. Er tekið undir með héraðsdómi að það sé einkennandi fyrir framburð ákærða í málinu, sem hafi breyst frá því ákærði gaf fyrst skýrslu hjá lögreglu, að ákærði hafi frá upphafi freistast til þess að gera eins lítið úr málinu og hann taldi mögulegt og síðan lagað framburð sinn að þeim gögnum sem aflað var við rannsókn málsins hjá lögreglu.

21

Þá er til þess að líta að samkvæmt þeim gögnum er fyrir liggja í málinu um símasamskipti á milli ákærða og brotaþola hefur ákærði ýtt mjög á brotaþola um samskipti þeirra og voru samskiptin einhliða að því leyti. Fær þá ekki staðist sú staðhæfing ákærða, sem fram kom bæði undir rannsókn málsins hjá lögreglu sem og fyrir héraðsdómi, að brotaþoli hafi allt eins átt frumkvæðið að kynferðislegum samskiptum þeirra og svo virst sem brotaþoli væri að prufa sig áfram á þessu sviði.

Rýrir þetta enn frekar mat á trúverðugleika framburðar ákærða, sem metinn verður ótrúverðugur í heild sinni.

22

Héraðsdómur mat framburð brotaþola mun stöðugri en framburð ákærða. Þá þótti framburður brotaþola fá stuðning í ýmsum gögnum í málinu. Nefndi héraðsdómur til sögunnar upplýsingar um símanotkun og önnur gögn sem sýndu fram á tíð samskipti ákærða og brotaþola. Eins þótti framburður brotaþola fá stuðning í upplýsingum sem lögregla aflaði um tíð kaup ákærða á skyndibitum, sem brotaþoli hafði borið um að hafa oft snætt í boði ákærða. Þá báru gögn með sér fjölmargar úttektir ákærða úr hraðbönkum, en brotaþoli bar um að ákærði hafi annað veifið gefið sér peninga á tímabilinu. Loks þótti framburður brotaþola fá stuðning í gögnum frá barnavernd, sem og sérfræðilegum gögnum varðandi líðan brotaþola og hegðun.

23

Með vísan til þess er að framan greinir og eftir að hafa horft á framburð brotaþola fyrir héraðsdómi, auk þess að hlýða á viðbótarvitnisburð hans fyrir Landsrétti, þykir brotaþoli hafa verið einkar trúverðugur í framburði sínum. Hefur hann verið einlægur í frásögn sinni og ekki leitast við að draga upp dekkri mynd af atvikum en gögn málsins veita vísbendingar um. Brotaþoli var í sálfræðiviðtölum hjá H sálfræðingi og sótti hjá henni yfir 50 sálfræðitíma. Mat H brotaþola einnig einlægan í frásögn sinni og taldi hann ekki hafa reynt að fegra hlut sinn. Í vottorði sínu og vætti fyrir héraðsdómi lýsti hún þeirri miklu vanlíðan og skömm sem brotaþoli bjó við á þeim tíma er hann og ákærði áttu í samskiptum. Styður þetta við trúverðugleikamat dómsins að því er framburð brotaþola varðar.

24

Samkvæmt ákæru eru brot ákærða samkvæmt báðum töluliðum ákæru talin hafa hafist vorið 2015, fyrir 15 ára afmælisdag brotaþola, sem var [...] 2015. Í hinum áfrýjaða dómi var ekki talið sannað að brotin hafi hafist fyrr en sumarið 2016, auk þess sem ekki þótti sannað að allra fyrstu skiptin sem ákærði og brotaþoli hittust og höfðu kynmök hafi talist fela í sér kynferðisbrot af hálfu ákærða.

25

Sem fyrr greinir var fyrst tekin skýrsla af brotaþola hjá lögreglu um hádegisbil laugardaginn 23. september 2017, eftir að lögregla hafði stöðvað för hans og ákærða að kvöldi föstudagsins 22. september. Í þeirri skýrslugjöf gerði brotaþoli minna úr samskiptum sínum og ákærða en hann hefur síðar gert. Kvaðst hann ekki muna hvernig hann og ákærði hefðu kynnst, nema að þeir hefðu báðir verið inni á samskiptaforritinu Grindr. Brotaþoli var spurður að því í yfirheyrslunni hvort það hafi verið á þessu ári eða síðasta ári. Brotaþoli kvaðst ekki vita það, það gæti hafa verið á síðasta ári en hann væri ekki alveg viss. Brotaþoli svaraði því síðan aðspurður að hann hafi í fyrsta skipti veitt ákærða munnmök en síðan hafi ákærði haft endaþarmsmök við brotaþola. Brotaþoli gaf síðan ítarlega skýrslu hjá lögreglu 25. janúar 2018, að viðstöddum réttargæslumanni sínum. Í þeirri skýrslugjöf staðhæfði brotaþoli að samskipti hans og ákærða hafi hafist fyrir 15 ára afmæli brotaþola [...]2015. Tengdi brotaþoli það við samkvæmi er hann hafi haldið á meðan hann var í 9. bekk í grunnskóla. Framburður brotaþola um þetta atriði hefur frá þessari skýrslugjöf verið stöðugur um þetta atriði. Sem fyrr greinir tengir brotaþoli samskiptin við þetta samkvæmi, en ákærði hafi keypt áfengi fyrir brotaþola og vini hans í tilefni þess.

Móðir brotaþola og bróðir voru spurð um þetta samkvæmi við aðalmeðferð málsins í héraði. Þau rak minni til einhvers samkvæmis er brotaþoli hafi haldið, en gátu ekki tímasett það af neinni nákvæmni.

26

Svo sem að framan greinir hefur brotaþoli að mati dómsins verið einkar trúverðugur í frásögn sinni af atvikum og ekki leitast við að gera meira úr þeim en gögn málsins veita vísbendingu um. Brotaþoli var spurður lokaðrar spurningar í fyrstu yfirheyrslunni um upphaf samskipta sinna og ákærða. Misræmi um það atriði gagnvart síðari framburði verður ekki virt á þann veg að það dragi úr trúverðugleika framburðar brotaþola, enda kvaðst hann í fyrstu yfirheyrslunni ekki viss.

27

Ákærði hefur á móti verið ótrúverðugur um margt og því ekki við framburð hans að styðjast um þetta atriði. Sem fyrr greinir hafa móðir brotaþola og bróðir staðfest að brotaþoli hafi haldið samkvæmi þar sem áfengi var haft um hönd þegar hann var táningur. Þá er til þess að líta að yfirlæknir á göngudeild Barna- og unglingageðdeildar Landspítala staðfesti með vottorði 24. júní 2020, sem frammi liggur í gögnum málsins, að yfirlæknirinn hafi fyrst hitt brotaþola 18. janúar 2017 [...]. Brotaþoli hafi talað um að hann vildi ekki lifa, ekki séð tilgang. Hafi hann verið haldinn lífsleiða og vanlíðan síðastliðin tvö ár.

28

Með vísan til trúverðugs framburðar brotaþola, sem nýtur ákveðins stuðnings í vætti móður og bróður, og vottorðs yfirlæknis á göngudeild Barna- og unglingageðdeildar Landspítala, er að mati dómsins hafið yfir skynsamlegan vafa að fyrstu kynferðislegu samskipti ákærða og brotaþola hafi orðið fyrir 15 ára afmælisdag brotaþola, sem var [...]2015.

29

Tekið er undir með hinum áfrýjaða dómi að ákærða og brotaþola beri í veigamiklum atriðum saman um tiltekin atriði málsins. Þannig hafi þeir báðir borið að kynni hafi tekist með þeim á samskiptaforritinu Grindr. Eins er tekið undir með héraðsdómi að þeim beri einnig saman um að eftir það hafi þeir hist í fjölda skipta og haft kynmök.

Þá beri lýsingu þeirra saman í aðalatriðum um það hvar og hvernig kynmökin fóru fram. Brotaþoli hefur frá upphafi staðhæft að fundum hans og ákærða hafi í fyrsta sinni borið saman á bensínstöð Olís, eftir að þeir hefðu sent hvor öðrum skilaboð á Grindr og mælt sér þar mót. Brotaþoli ber að hann hafi verið kominn þangað á undan ákærða. Hann hafi guggnað á því að hitta ákærða og sent honum skilaboð um að hann væri hættur við. Samkvæmt lýsingu brotaþola fyrir dómi, sem er í samræmi við framburð hans hjá lögreglu 25. janúar 2018, svaraði ákærði í fyrstu með því að segja að þetta „yrði allt í lagi“ eða eitthvað í þá áttina. Brotaþoli kveðst hafa haldið áfram að senda ákærða skilaboð um að hann væri hættur við en ákærði ekki svarað. Hafi brotaþoli þá ætlað að fela sig en ákærði komið inn á staðinn. Hafi brotaþoli þá bara frosið og ekki vitað hvað hann ætti að gera. Hann hafi því næst farið með ákærða í bifreið hans og ákærði ekið að húsnæði með tómri íbúð. Þar hafi þeir í fyrsta sinn haft kynmök. Hafi ákærði látið brotaþola hafa við sig munnmök og síðan haft við brotaþola endaþarmsmök. Kvaðst brotaþoli ekki hafa verið viðbúinn þessu, verið stressaður allan tímann og ekki þorað að segja neitt.

30

Með vísan til forsendna er staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sannað sé að ákærði hafi á brotatímabilinu margítrekað haft kynmök við brotaþola með ólögmætri nauðung með því að nýta sér yfirburði sína gagnvart honum vegna aldurs-, þroska- og reynslumunar og með því að beita brotaþola þrýstingi og yfirgangi til að hitta hann og fá framgengt þeim vilja sínum að hafa við hann kynmök. Þó að brotaþoli lýsi því á þann vegfyrir dómiað tilgangurinn með því að hitta ákærða í upphafi hafi „örugglega bara verið kynlíf“ bar hann jafnframt um að hafa reynt að gefa ákærða til kynna að hann vildi hætta við þegar þeir hittust fyrst. Verður hér að líta til þess sem fyrir liggur um þá yfirburði ákærða sem lágu í miklum aldurs-, þroska og reynslumun sem var í öndverðu meiri en þegar á leið í samskiptum þeirra. Með vísan til trúverðugs framburðar brotaþola um fyrstu kynni þeirra þykir því óhætt að slá því föstu að skilyrði 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga um ólögmæta nauðung hafi legið fyrir frá upphafi samskipta þeirra, öfugt við það sem talið var sannað í hinum áfrýjaða dómi. Þá verður staðfest með vísan til forsendna niðurstaða hins áfrýjaða dóms að sannað sé að ákærði hafi veitt brotaþola áfengi. Sem fyrr greinir var fyrsti hluti brota ákærða gagnvart brotaþola samkvæmt 1. tölulið ákæru framin fyrir 15 ára aldur brotaþola.

31

Fram er komið með framburði ákærða sjálfs og brotaþola að ákærði lét brotaþola í té farsíma og greiðslukort til afnota. Þá er á sama hátt fram komið að ákærði gaf brotaþola margsinnis mat á veitingastöðum og ók honum á milli staða. Eins er sannað, sem fyrr greinir, að ákærði gaf brotaþola áfengi. Með hliðsjón af trúverðugum framburði brotaþola er jafnframt sannað að ákærði gaf brotaþola sólgleraugu, fatnað, tóbak og kannabisefni. Í þessum gjöfum ákærða fólst tæling er fellur undir verknaðarlýsingu 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

32

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður ákærði sakfelldur samkvæmt 1. tölulið ákæru og er háttsemi ákærða rétt heimfærð til refsiákvæða í þeim hluta ákærunnar.

33

Í 2. tölulið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa á sama tímabili og í 1. tölulið ákæru ítrekað tekið ljósmyndir af brotaþola sem sýndu hann á kynferðislegan og klámfenginn hátt og beðið brotaþola um að senda sér kynferðislegar myndir af honum.

Þá hafi ákærði haft slíkar myndir í vörslu sinni og loks hafi hann sent slíkar myndir til óþekktra aðila.

34

Ákærði hefur viðurkennt að hafa haft myndir af þessum toga í sínum fórum. Að öðru leyti neitar hann sök. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði hafi tekið myndir af brotaþola sem sýndu hann á kynferðislegan og klámfengin hátt og að hafa haft slíkar myndir í vörslum sínum. Að öðru leyti verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um þennan ákærulið að því er varðar verknaðarlýsingu.

35

Brotaþoli hefur ekki verið viss um hvenær þessar myndatökur hófust, en telur það hafa verið um miðbik þess tíma er ákærði og brotaþoli áttu í samskiptum. Með hliðsjón af því verður ákærði ekki sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga í þessum þætti málsins. Í háttsemi ákærða fólst kynferðisleg áreitni.

Samkvæmt þessu varðaði háttsemi ákærða við 199. gr. almennra hegningarlaga, en á nú undir 199. gr. a laganna, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt á háttsemin undir 1. mgr. 210. gr. a laganna og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga.

36

Háttsemi ákærða var sérlega gróf og ófyrirleitin. Brotin beindust gegn barni, voru fjölmörg og stóðu nánast samfellt yfir í rúm tvö ár. Ákærði á sér engar málsbætur.

Ekki verður talið að dráttur á meðferð málsins hafi verið með þeim hætti að áhrif hafi á ákvörðun refsingar, enda má rekja frestun á meðferð þess fyrir Landsrétti til beiðna ákærða þar um. Brot ákærða eru hegningarauki við dóm Héraðsdóms Reykjaness 18. maí 2018. Þeim dómi var skotið til Landsréttar sem með dómi 31. maí 2019 dæmdi ákærða í fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Við þessar aðstæður ber samkvæmt 1. mgr. 78. gr. almennra hegningarlaga að dæma ákærða hegningarauka er samsvari þeirri þynging refsingar sem kynni að hafa verið dæmd, ef dæmt hefði verið um öll brotin í fyrra málinu. Með vísan til þess og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að öðru leyti um ákvörðun refsingar ákærða, og að gættum ákvæðum 1., 2., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, verður refsing ákærða samkvæmt hinum áfrýjaða dómi staðfest, en með því hefur ákærði samanlagt verið dæmdur í níu ára fangelsi fyrir brot sín.

37

Af hálfu brotaþola er þess krafist að ákærða verði gert að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 3.000.000 króna með tilgreindum vöxtum frá þeim degi er fyrsta brot ákærða átti sér stað. Til vara er þess krafist að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um miskabætur til brotaþola. Krafan er reist á b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í greinargerð ákærða til Landsréttar er þess aðallega krafist að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara að bætur verði lækkaðar.

38

Að gengnum héraðsdómi 24. ágúst 2020 tilkynnti ákærði ríkissaksóknara um áfrýjun dómsins. Í tilkynningunni sagði að héraðsdómi væri áfrýjað í því skyni aðmálinu yrði vísað frá dómi. Til vara að ákærði yrði dæmdur til vægustu refsingar varðandi brot gegn 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga en að öðru leyti sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins. Til þrautavara var þess krafist að refsing ákærða yrði milduð.

Í tilkynningunni var þess á hinn bóginn ekki getið að leitað væri endurskoðunar á einkaréttarkröfu samkvæmt XXVI. kafla laga nr. 88/2008 sem dæmd hefði verið að efni til í héraði, sbr. 3. mgr. 196. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 var það nauðsynlegt skilyrði þess að um hana yrði fjallað hér fyrir dómi að í tilkynningunni væri tekið nákvæmlega fram í hvaða skyni áfrýjað væri og hverjar dómkröfur ákærða væru varðandi kröfur samkvæmt XXVI. kafla laganna. Af þessum sökum kemur krafa ákærða um endurskoðun á dæmdri einkaréttarkröfu í héraði ekki til úrlausnar fyrir Landsrétti nema að því leyti sem réttinum er skylt að taka afstöðu til hennar án kröfu, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 27. október 2016 í máli nr. 400/2016 og 24. janúar 2008 í máli nr. 453/2007.

39

Á kvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku, miskabætur til brotaþola og sakarkostnað er staðfest að því gættu að miskabætur sem ákærða ber að greiða brotaþola bera vexti sem í dómsorði greinir.

40

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um refsingu, upptöku, miskabætur til brotaþola og sakarkostnað er staðfest. Tildæmdar miskabætur bera vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. júní 2015 til 15. mars 2018 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði, Þ-kk-nf H-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 6.111.692 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x

R-kk-ef lögmanns, 3.627.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 1.116.000 krónur.