80/2021

Útdráttur

Í héraði var X sakfelldur fyrir húsbrot og ofbeldi í nánu sambandi samkvæmt 1. mgr. 231. gr. og 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ruðst í heimildarleysi inn um svalahurð á heimili kærustu sinnar, A, og veist að henni með nánar tilgreindu ofbeldi svo að hún hlaut áverka af. Fyrir Landsrétti laut ágreiningur málsins að heimfærslu til refsiákvæða og ákvörðun refsingar. Með dómi Landsréttar var þeim sakargiftum á hendur X, að hafa brotið gegn 1. mgr. 231. gr. almennra hegningarlaga, vísað frá héraðsdómi þar sem skilyrði til höfðunar sakamáls fyrir húsbrot samkvæmt a-lið 2. töluliðar 242. gr. laganna hefði ekki verið fullnægt, sbr. 1. mgr. 144. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá var það niðurstaða Landsréttar að hvorki yrði lagt til grundvallar að tengsl X og A hefðu verið náin í skilningi 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga né að háttsemin sem X væri gefin að sök hefði náð því alvarleikastigi sem áskilið væri samkvæmt því ákvæði. Var X því sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. sömu laga. Með broti sínu gegn A rauf X skilorð reynslulausnar á 360 daga eftirstöðvum fangelsisrefsingar. Var reynslulausnin því tekin upp og X dæmd refsing í einu lagi í málinu, sbr. 1. mgr. 82. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga og 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var X til málsbóta litið til skýlausrar játningar hans fyrir héraðsdómi, sbr. 8. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Til refsiþyngingar var litið til eðlis og alvarleika þess brots sem beindist gegn A, sbr. 1. og 3. tölulið sama lagaákvæðis. Þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í 13 mánuði. Með vísan til framlagðra gagna um vímuefnameðferð og meðferðarviðtöl sem X hefði sótt og upplýsinga um að aðstæður X hefðu breyst til hins betra frá því er brotin voru framin var fullnustu tíu mánaða fangelsisrefsingarinnar frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og X dæmdur til að greiða 290.000 króna sekt.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 8. febrúar 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2020 ímálinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3

Ákærði krefst þess að fangelsisrefsing hans verði milduð og bundin skilorði að öllu leyti eða að hluta.

Niðurstaða

4

Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 14. júlí 2020 og var ákæran í þremur liðum. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi féll ákæruvaldið frá hluta verknaðarlýsingar í fyrsta lið ákærunnar og öðrum ákærulið en þriðji liður ákæru sem laut að ætluðum ölvunarakstri ákærða stóð óhaggaður. Ákærði játaði sök samkvæmt ákærunni með fyrrgreindum breytingum og var málinu lokið með dómi samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hér fyrir dómi krefst hann endurskoðunar niðurstöðu héraðsdóms um heimfærslu þeirrar háttsemi sem hann var sakfelldur fyrir samkvæmt fyrsta ákærulið og að refsing hans taki mið af því. Hann unir á hinn bóginn niðurstöðu héraðsdóms hvað þriðja ákærulið varðar.

5

Eins og málið liggur fyrir Landsrétti er ákærða í fyrsta ákærulið gefið að sök húsbrot og ofbeldi í nánu sambandi með því að hafa, fimmtudagskvöldið 5. september 2019, ruðst í heimildarleysi inn um svalahurð á heimili kærustu sinnar, A, og veist með ofbeldi að henni, gripið í hægri handlegg hennar, hrint henni í gólfið, farið á eftir henni er hún reyndi að flýja út um útidyr íbúðarinnar og gripið í handlegg hennar, togað hana frá útidyrahurðinni og hrint henni inn í svefnherbergi og þaðan niður á gólf og þrýst hné sínu í bringu hennar, allt með þeim afleiðingum að hún fékk mar víðsvegar um líkamann, sárafleiður á vinstri olnboga og kúlu á hnakka, eins og nánar er rakið í ákæru. Sem að framan greinir var ákærði sakfelldur fyrir háttsemina með hinum áfrýjaða dómi og var brot hans talið varða við 1. mgr. 231. gr. og 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6

Samkvæmt a-lið 2. töluliðar 242. gr. almennra hegningarlaga sæta húsbrot samkvæmt 1. mgr. 231. gr. laganna ákæru eftir kröfu þess sem misgert er við. Er það því skilyrði málshöfðunar að brotaþoli krefjist þess, sbr. einnig 1. mgr. 144. gr. laga nr. 88/2008. Brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu vegna málsins 6. september 2019 og lýsti atvikum í umrætt sinn. Við lok skýrslutökunnar var hún spurð um afstöðu til refsi- og skaðabótakröfu í málinu og kvaðst hún ekki vilja taka afstöðu til þess að svo stöddu. Ekki varleitað eftir afstöðu hennar að þessu leyti á síðari stigum málsins. Því var ekki fullnægt framangreindu skilyrði til höfðunar sakamáls á hendur ákærða fyrir húsbrot samkvæmt 1. mgr. 231. gr. almennra hegningarlaga. Verður þeim hluta fyrsta ákæruliðar því vísað frá héraðsdómi.

7

Ákvæði 218. gr. b almennra hegningarlaga var lögfest með 4. gr. laga nr. 23/2016 um breytingu á almennum hegningarlögum. Í athugasemdum í frumvarpi að þeim lögum kemur fram að um sé að ræða sérstakt ákvæði sem fjalli um ofbeldisbrot í nánum samböndum þar sem áhersla sé lögð á það ógnarástand sem sú tegund ofbeldis geti skapað og þá langvarandi þjáningu sem því geti fylgt. Markmiðið með ákvæðinu sé að tryggja þeim sem þurfa að þola alvarlegt eða endurtekið ofbeldi af hálfu nákominna meiri og beinskeyttari réttarvernd en gildandi refsilöggjöf geri. Um 1. mgr. greinarinnar segir að það sé gert að skilyrði að háttsemi sé endurtekin eða alvarleg svo að hún verði refsiverð samkvæmt ákvæðinu. Með því að háttsemi sé endurtekin sé vísað tilþessað hún hafi staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að telja megi að viðvarandi ógnarástand hafi skapast. Þó sé ekki útilokað að einstakt brot geti fallið undir ákvæðið ef það nær tilteknu alvarleikastigi. Minni háttar brot sem ekki nái því stigi gætu eftir sem áður varðað við vægari refsiákvæði, svo sem 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Þá kemur fram að þeir einstaklingar sem ákvæðið veiti sérstaka réttarvernd séu fyrrverandi og núverandi maki eða sambúðaraðili auk annarra sem búi með geranda á heimili eða eru í hans umsjá, eins og nánar er rakið í ákvæðinu.

8

Við skýrslutöku hjá lögreglu 10. september 2019 kom fram hjá ákærða að þau brotaþoli hefðu verið í „on- off sambandi“ frá miðjum janúar það ár. Þá kom fram að brotaþoli hefði greint frá því að þau hefðu verið að hittast um vorið en að hún hefði endað sambandið í júnímánuði. Sem að framan greinir er ákærða gefið að sök að hafa veist að brotaþola með ofbeldi en um eitt atvik er að ræða og afleiðingar einkum maráverkar.

9

Samkvæmt framangreindu verður hvorki lagt til grundvallar að tengsl ákærða og brotaþola hafi verið náin í skilningi 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga né að háttsemin sem honum er gefin að sök hafi náð því alvarleikastigi sem áskilið er samkvæmt því ákvæði. Verður ákærði því sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt fyrsta lið ákæru og varðar háttsemin við 1. mgr. 217 gr. almennra hegningarlaga.

10

Eins og rakið er í héraðsdómi rauf ákærði með broti sínu samkvæmt fyrsta ákærulið skilorð reynslulausnar sem hann hlaut 14. janúar 2018 á 360 daga eftirstöðvum fangelsisrefsingar vegna þriggja ára refsidóms fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. dóm Hæstaréttar [...] 2015 í máli nr. [...]. Verður reynslulausnin því tekin upp og ákærða dæmd refsing í einu lagi í máli þessu, sbr. 1. mgr. 82. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga og 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga. Með hliðsjón af því og að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem reifuð eru í hinum áfrýjaða dómi þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 13 mánuði. 11

Fyrir Landsrétt hefur verið lagt vottorð læknis á [...] frá 9. júní 2021 þar sem fram kemur að ákærði hafi sætt vímuefnameðferð um fimm vikna skeið síðla árs 2020. Þá liggur fyrir tölvubréf sálfræðings 15. desember 2020 um að ákærði hafi á því ári sótt meðferðarviðtöl ætluð gerendum í heimilisofbeldismálum. Með hliðsjón af því og upplýsingum sem fram komu við munnlegan málflutning um að aðstæður ákærða hafi breyst til hins betra frá því er brotin voru framin þykir mega skilorðsbinda fangelsisrefsingu hans að hluta eins og nánar greinir í dómsorði.

12

Með sektargerð lögreglustjóra 16. nóvember 2015 var ákærða gerð sektarrefsing og hann sviptur ökurétti vegna ölvunaraksturs en dagsetning sáttarinnar hefur misritast í hinum áfrýjaða dómi. Að því gættu er staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða og ákvörðun sektarrefsingar vegna umferðarlagabrots samkvæmt þriðja ákærulið en ekki var höfð uppi krafa um sviptingu ökuréttar í málinu.

13

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar þær sakargiftir á hendur ákærða, X, samkvæmt fyrsta ákærulið að hafa brotið gegn 1. mgr. 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði sæti fangelsi í 13 mánuði en frestað skal fullnustu tíu mánaða fangelsisrefsingarinnar og sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um ákvörðun sektarrefsingar og sakarkostnað eru staðfest.

Áfrýjunarkostnaður málsins, 493.369 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 471.200 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Dómur Héraðsdómur Reykjavíkur 18. desember 2020

Mál þetta, sem dómtekið var 14. desember sl., höfðaði lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu með ákæru 14. júlí sl. á hendur: X [[...] samkvæmt þjóðskrá], kt. [...], [...] Reykjavík, fyrir eftirtalin brot:

I.

Húsbrot og ofbeldi í nánu sambandi með því að hafa, fimmtudagskvöldið 5. september 2019, ruðst í heimildarleysi inn um svalahurð á heimili kærustu sinnar, A, kt. [...], og veist með ofbeldi að henni, gripið í hægri handlegg hennar, hrint henni í gólfið, en þegar hún reyndi að flýja út um útidyr íbúðarinnar farið á eftir henni, gripið í handlegg hennar, togað hana frá útidyrahurðinni og hrint henni inn í svefnherbergið, á rúmgaflinn og þaðan niður á gólf, þá tekið utan um háls hennar með báðum höndum þar sem hún lá á gólfinu á meðan hann þrýsti öðru hné sínu í bringu hennar, allt með þeim afleiðingum að A hlaut marbletti á hægri handlegg, marbletti á vinstri handlegg, sárafleiður á vinstri olnboga, marblett á spjaldhrygg, marbletti á bakið, marblett á vinstri mjöðm, marbletti á vinstri fótlegg, marblett á hægra hné, marbletti á hægri fótlegg, mar á bringu, mar fyrir miðjum hálsi að framan verðu, marbletti aftan á hálsi og kúlu hægra megin á hnakka.

Mál nr. 007-2019-[...]

Telst brot þetta varða við 1. mgr. 231. gr. og 1. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

II.

Fjársvik með því að hafa, aðfaranótt mánudagsins 23. september 2019, fengið leigubifreiðastjórann B, kt. [...], til að aka með sig frá Hafnarfirði að Vesturlandsvegi í Reykjavík, án þess að geta greitt ökugjaldið 5.960 krónur.

Mál nr. 007-2019-[...]

Telst brot þetta varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 10/1940.

III.

Umferðarlagabrot með því að hafa, aðfaranótt föstudagsins 24. apríl 2020, ekið bifreiðinni [...] undir áhrifum áfengis og því ekki verið fær um að stjórna henni örugglega (í blóði ákærða mældist vínandamagn 1,82‰) við gatnamót Grensásvegar/Fellsmúla í Reykjavík, þar sem lögregla stöðvaði aksturinn.

Mál nr. 007-2020-[...]

Telst brot þetta varða við 1. sbr. 3. mgr. 49. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Við meðferð málsins var að hálfu ákæruvalds fallið frá þeim hluta verknaðarlýsingar í I. ákærulið að ákærði hafi te kiðum háls brotaþola með báðum höndum. Þá féll ákæruvaldið einnig frá II. ákærulið.

Ákærði játaði sök samkvæmt ákærunni þannig breyttri og krafðist þess að hann yrði dæmdur til vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst verjandi ákærða hæfilegra málsvarnarþóknunar er greiðist úr ríkissjóði.

I

Ákærði hefur fyrir dómi skýlaust játað að hafa framið brot þau sem honum eru gefin að sök í ákæru. Um málavexti vísast til ákæruskjals. Er játning ákærða studd sakargögnum. Það eru því efni til að leggja dómá málið samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Samkvæmt þessu verður ákærði sakfelldur fyrir brotin sem eru réttilega færð til refsiákvæða í ákæru.

II

Ákærði er fæddur í [...] 1976. Samkvæmt framlögðu sakavottorði, dagsettu 6. júlí 2020, á hann að baki langan sakarferil, m. a. vegna brota gegn almennum hegningarlögum. Með dómi Hæstaréttar [...] 2015 var ákærði dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þann 14. janúar 2018 var ákærða veitt reynslulausn á eftirstöðvum refsingarinnar, 360 dögum, skilorðsbundið til tveggja ára. Með broti því er greinir í I. kafla ákæru rauf ákærði skilorð reynslulausnar. Þá var ákærða með sektargerð lögreglustjóra 13. apríl 2015 gert að greiða sekt ogvar sviptur ökurétti vegna ölvunaraksturs. Hefur sú sektargerð ítrekunaráhrif við ákvörðun refsingar ákærða vegna III. ákæruliðar.

Við ákvörðun refsingar ákærða er honum til málsbóta litið til skýlausrar játningar hans fyrir dómi, sbr. 8. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þess að hann hefur samkvæmt framlagðri yfirlýsingu sótt meðferð fyrir gerendur í heimilisofbeldismálum og lokið vímuefnameðferð. Til þyngingar er litið til eðlis og alvarleika þess brots sem greinir í I. ákærulið, sbr. 1. og 3. tl. sama lagaákvæðis. Samkvæmt framangreindu þykir hæfileg refsing ákærða ákveðin fangelsi 14 mánuði. Í ljósi sakarferils ákærða eru ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna. Að auki verður ákærði á grundvelli 4. mgr. 77. gr laga nr. 19/1940 dæmdur til greiðslu sektar í ríkissjóð að fjárhæð 290.000 krónur innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja en sæti ella fangelsi í 20 daga. Í ákæru er ekki að finna kröfu um sviptingu ökuréttar og verður því ekki tekin afstaða til þess hvort svipta beri ákærða ökurétti vegna þess brots er greinir í III. ákærulið.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns eins og nánar greinir í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti. Ákærði greiði 49.256 krónur í sakarkostnað samkvæmt framlögðu yfirliti ákæruvaldsins.

S-kvk-nf E-kvk-nf K-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í 14 mánuði.

Ákærði greiði sekt í ríkissjóð að fjárhæð 290.000 krónur innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja en sæti ella fangelsi í 20 daga.

Ákærði greiði málsvarnarþóknun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 140.000 krónur og 49.256 krónur í annan sakarkostnað.