787/2021

Útdráttur

A og fleiri kröfðust þess að felld yrði úr gildi ákvörðun S um að synja beiðni þeirra um endurupptöku einkaskipta á dánarbúum J og K. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að A og fleiri hefðu ekki sýnt fram á að frá lokum einkaskipta á dánarbúi J hefðu komið fram eignir sem hefðu átt að koma til skipta í dánarbúinu. Þá hefðu A og fleiri ekki fært haldbær rök fyrir því að skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl. væru uppfyllt til endurupptöku á einkaskiptum á dánarbúi K.

Var kröfu A og fleiri um endurupptöku einkaskipta á dánarbúunum því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutum álinu til Landsréttar með kæru 22. desember 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 12. janúar 2022. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. desember 2021 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun varnaraðila um að synja beiðni sóknaraðila um endurupptöku einkaskipta á dánarbúum J og K. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr.20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að felld verði úr gildi ákvörðun varnaraðila 12. mars 2021 um að synja beiðni sóknaraðila um endurupptöku einkaskipta á dánarbúum J, sem fæddist [...] og lést [...] 1983, og K, sem fæddist [...] og lést [...] 1949, og að lagt verði fyrir varnaraðila að heimila endurupptöku skipta á dánarbúunum. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Í hinum kærða úrskurði er í stórum dráttum rakin þróun lagaákvæða um óðalsrétt allt frá setningu laga nr. 8/1936 um erfðaábúð og óðalsrétt til ákvæða VIII. kafla núgildandi jarðalaga nr. 81/2004. Með lögum nr. 53/2021 var ákvæðum VIII. kafla jarðalaga breytt þannig að mælt var fyrir um í 42. gr. laganna að 1. júlí 2021 skyldu falla úr gildi öll bönd á meðferð og ráðstöfun jarða sem töldust eða enn teljast til ættaróðala.

5

Við einkaskipti á dánarbúi J sem lauk 12. mars 1985 höfðu börn hans ekki uppi neinar kröfur um viðurkenningu á eignaréttindum að jörðinni [...]. Þ á voru öll réttindi yfir óðalsjörðinni í höndum L á grundvelli yfirlýsingar föður L, J, 29. janúar 1958 en þá ráðstöfun jarðarinnar höfðu börn J samþykkt.

6

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði fékk L jörðina [...] leysta úr óðalsböndum [...]2006 á grundvelli þágildandi 52. gr. jarðalaga en samkvæmt því ákvæði var ekki þörf á samþykki sóknaraðila fyrir þeirri ráðstöfun þar sem L hafði haft vörslur óðalsjarðarinnar í meira en 20 ár. Við þá gerð féllu öll óðalsbönd af jörðinni og var hún honum því til frjálsrar ráðstöfunar sem eignarjörð.

7

Í samræmi við það sem að framan greinir er fallist á það með héraðsdómi að sóknaraðilar hafi ekki sýnt fram á að frá lokum einkaskipta á dánarbúi J 12. mars 1985 hafi komið fram eignir sem hefðu átt að koma til skipta í dánarbúinu og því séu skilyrði 2. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1991 fyrir endurupptöku einkaskipta ekki uppfyllt.

Þegar af þessari ástæðu ber að hafna kröfu sóknaraðila um að felld verði úr gildi sú ákvörðun varnaraðila að synja beiðni þeirra um endurupptöku einkaskipta á dánarbúi J og leggja fyrir varnaraðila að heimila hana. Þá hafa sóknaraðilar ekki fært að því haldbær rök að skilyrði 2. mgr.95. gr. laga nr. 20/1991 sé uppfyllt til endurupptöku á einkaskiptum á dánarbúi K. Verður kröfum þeirra hvað dánarbú hennar varðar því einnig hafnað.

8

Varnaraðili krefst ekki kærumálskostnaðar og fellur hann því niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.