215/2022

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir að hafa ekið bifhjóli sviptur ökurétti og gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Í héraði var farið með málið sem játningarmál eftir að bókað hafði verið í þingbók að verjandi hefði rætt við X í síma og hann gefið verjandanum heimild til að játa sök. Í dómi Landsréttar kom fram að X hefði ekki komið fyrir héraðsdóm og hefði dómari ekki kynnt sér afstöðu hans til sakargifta af eigin raun. Við þessar aðstæður hefðu engin efni verið til að líta svo á að X hefði skýlaust játað þá háttsemi sem honum var gefin að sök og fella dóm í málinu eftir ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og Á-kvk-nf R-kvk-nf settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 6. apríl 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 20. desember 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 18. febrúar 2022 í málinu nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3

Ákærði krefst þess að refsing verði milduð.

Málsatvik

4

Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Vesturlandi 31. október 2019. Ákærða var gefið að sök að hafa sunnudaginn 8. september 2019 ekið bifhjóli sviptur ökurétti. Honum var jafnframt gefið að sök fíkniefnalagabrot með því að hafa sama dag haft í vörslum sínum nánar tilgreind fíkniefni. Við þingfestingu málsins við Héraðsdóm Vesturlands 25. maí 2020 sótti ákærði ekki þing og var málið dómtekið, sbr. 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með dómi 29. sama mánaðar var ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem greinir í ákæru og honum gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Ákærði fór fram á endurupptöku dómsins með beiðni sem barst Endurupptökudómi 22. febrúar 2021. Til stuðnings beiðninni var vísað til þess að ákæra og fyrirkall hefðu hvorki verið birt fyrir ákærða né lögmanni hans. Hefði ákærða ekki gefist færi á að taka til varna í málinu. Fallist var á endurupptöku málsins með úrskurði Endurupptökudóms 8. september 2021 í máli nr. [...]/2021.

5

Málið var tekið fyrir á ný í Héraðsdómi Vesturlands 3. febrúar 2022. Sótt var þing af hálfu ákæruvaldsins og var skipaður verjandi ákærða viðstaddur í gegnum fjarfundarbúnað, sbr. heimild ákvæðis X til bráðabirgða við lög nr. 88/2008. Fram kom í þingbók að verjandi ákærða hefði upplýst um vandkvæði við að hafa uppi á ákærða sem væri líkast til ekki á landinu. Þá var bókað að ákærði myndi ekki mæta í þinghaldið, en að sakflytjendur væru sammála um að rétt væri að ljúka skýrslutökum að því marki sem unnt væri. Verjandi ákærða upplýsti að hann „muni neita sök um báða ákæruliði, enda birtist sú afstaða í kröfu hans um endurupptöku“. Í framhaldinu hófst aðalmeðferð og voru skýrslur teknar af tveimur vitnum. Ákveðið var að aðalmeðferð yrði fram haldið 11. febrúar 2022 og yrði þá meðal annars tekin skýrsla af ákærða, væntanlega í gegnum fjarfundarbúnað þar sem hann væri staddur erlendis. Þegar málið var tekið fyrir á fyrrgreindum tíma var bókað í þingbók að „sömu vandamál“ væru uppi hvað varðar ákærða sem væri erlendis. Myndi verjandi sem fyrr reyna að hafa uppi á ákærða, en hefði sú „viðleitni ekki borið árangur innan tveggja vikna [yrði] gripið til annarra tækra úrræða“. Tekin var skýrsla af vitni sem kom fyrir dóminn og að skýrslutöku lokinni féll ákæruvaldið frá þeim ákærulið sem laut að ætluðu fíkniefnalagabroti. Eftir stutt hlé á þinghaldi var bókað í þingbók: „Skipaður verjandi kveðst hafa rætt við ákærða í síma og ákærði hafi gefið honum heimild til að játa sök samkvæmt ákærulið I.“ Fram kom í þingbók að ákæruvaldinu og skipuðum verjanda ákærða væri gefinn kostur á að fjalla um málið, sbr. 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008, og málið að svo búnu dómtekið.

6

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa 8. september 2019 ekið bifhjóli sviptur ökurétti. Honum var gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Fram kemur í dóminum að ákærði hafi skýlaust játað að hafa framið það brot sem honum hafi verið gefið að sök og sé játningin studd sakargögnum. Séu því efni til að leggja dóm á málið samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008.

Niðurstaða

7

Samkvæmt 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 þarf viðurkenning ákærða á háttsemi samkvæmt ákæru að vera skýlaus svo að heimilt sé að taka málið þá þegar til dóms. Svo sem áður greinir kom ákærði ekki fyrir héraðsdóm og hafði dómari ekki kynnt sér afstöðu hans til sakargifta af eigin raun, sbr. 1. mgr. 163. gr. sömu laga. Við þessar aðstæður voru engin efni til að líta svo á að ákærði hefði skýlaust játað þá háttsemi sem honum var gefin að sök og fella dóm á málið eftir ákvæði 1. mgr. 164. gr. laganna. 8

Samkvæmt því sem rakið hefur verið voru slíkir annmarkar á meðferð málsins í héraði að ekki verður hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

9

Ákvörðun sakarkostnaðar í héraði bíður þess að efnisdómur gangi þar á ný. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Landsrétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 301.320 krónur.