638/2021

Útdráttur

H höfðaði mál gegn LSR og krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að lífeyrisréttindi hans hjá B- deild LSR, sem hann ávann sér með greiðslu iðgjalda á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1978, verðbættust samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laganr. 1/1997 um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. sömu laga. Byggði H á því að hann uppfyllti skilyrði síðastgreinds ákvæðis þar sem hann hefði á árabilinu 1976 til 1979 starfað í samfleytt þrjú ár sem grunnskólakennari og ætti því réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára eða lengri greiðslutíma. LSR reisti sýknukröfu sína á hinn bóginn á því að H uppfyllti ekki skilyrði um þriggja ára greiðslutíma þar sem hann hefði lagt niður störf í 12 daga sökum verkfalls kennara á umræddu tímabili og iðgjöld hefðu ekki verið greidd á þeim tíma. Í dómi Landsréttar kom fram að réttindi sjóðfélaga í lífeyrissjóðum væru varin af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og að við túlkun lagaákvæða sem varði þessi réttindi beri dómstólum að meta hvort löggjafinn hafi meðal annars gætt sjónarmiða um skýrleika lagaheimilda. Jafnframt var verkfallsþátttaka H engu talin breyta um að hann teldist hafa starfað í þjónustu ríkisins í full þrjú ár. Þá var rakið að við setningu laga nr. 1/1997 hafi orðalagi ákvæða um verðtryggingu geymdra lífeyrisréttinda verið breytt frá því að vísa til „starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild á að sjóðnum“ yfir í að miða við „greiðslutíma“. Núgildandi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 væri ekki afdráttarlaust um hvort hlé á lífeyrisgreiðslum vegna verkfallsþátttöku valdi því að sjóðfélagi verði ekki talinn hafa náð þriggja ára greiðslutíma en lögskýringargögn með ákvæðinu gæfu ekki til kynna að með orðalagsbreytingunni hafi staðið til að takmarka þegar áunnin réttindi þeirra sem náð hefðu þriggja ára ráðningartíma þegar lagabreytingin tók gildi. Var því ekki talið að túlka skyldi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 með þeim hætti að í því hafi falist slík réttindaskerðing. Með hliðsjón af framangreindu var fallist kröfu H.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf, S-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. október 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. október 2021 í málinu nr. E- 1523/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að lífeyrisréttindi hans hjá B-deild stefnda, sem hann ávann sér með greiðslu iðgjalda á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1978, reiknist samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laga nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. sömu laga. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Enda þótt kröfugerð áfrýjanda í héraði og samkvæmt áfrýjunarstefnu taki til tímabilsins 1. september 1976 til 31. ágúst 1978 byggir hún á því að réttur til verðtryggingar lífeyrisréttinda áfrýjanda hafi stofnast vegna tímabilsins 1. september 1976 til 31. ágúst 1979.

5

Svo sem í hinum áfrýjaða dómi er rakið eru atvik máls þessa ágreiningslaus, en aðilar deila um rétt áfrýjanda til verðtryggingar geymdra lífeyrisréttinda sinna. Áfrýjandi starfaði sem grunnskólakennari í þrjú ár, eða á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1979, og naut á þeim tíma aðildar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Í 3. málslið 1. mgr. 30. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins nr. 1/1997 er ákvæði er varðar geymd lífeyrisréttindi, en þar er kveðið á um að lífeyrir skuli reiknast samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laganna, sem kveður á um verðtryggingu lífeyrisréttinda, eigi sjóðfélagi réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára eða lengri greiðslutíma.

6

Verkfall kennara dagana 11. til 24. október 1977 leiddi til þess að áfrýjandi naut engra launa þá daga og runnu engar lífeyrisgreiðslur tengdar áfrýjanda í lífeyrissjóðinn fyrir þá 12 daga sem verkfallið stóð yfir. Miðar stefndi við að ofangreind 12 daga eyða í lífeyrisgreiðslum áfrýjanda sökum verkfallsins leiði til þess að áfrýjandi nái ekki lögáskildum þriggja ára greiðslutíma sem sé forsenda verðtryggingar geymdra lífeyrisréttinda samkvæmt 3. málslið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997. Áfrýjandi byggir á hinn bóginn á því að þeir sem séu við störf hjá ríkinu og þar með sjóðfélagar í stefnda, sbr. 2. gr. laga nr. 1/1997, á þriggja ára tímabili, fullnægi þeim áskilnaði laganna að hafa greitt í sjóðinn vegna þriggja ára greiðslutíma eða lengri.

7

Ágreiningur aðila snýr þannig að því inntaki 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 að viðkomandi sjóðfélagi eigi réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára greiðslutíma eða lengri. Svo sem síðar verður gerð nánari grein fyrir var með lögum nr. 1/1997 gerð breyting á þeim ákvæðum laga um stefnda sem mæla fyrir um skilyrði verðtryggingar lífeyrisréttinda. Ekki var í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 1/1997 vikið sérstaklega að því hvernig skýra bæri 3. málslið 1. mgr. 30. gr. með tilliti til sambærilegra atvika og uppi eru í þessu máli.

8

Með lögum nr. 51/1921 var settur á stofn lífeyrissjóður fyrir embættismenn og ekkjur þeirra. Voru þau lög í gildi fram að gildistöku laga nr. 101/1943, en með þeim var nafni lífeyrissjóðsins breytt í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Með lögunum var aðild að sjóðnum gerð mun víðtækari en áður og grunnur um leið lagður að því lífeyrisréttindakerfi fyrir starfsmenn ríkisins sem enn er við lýði. Á árunum eftir gildistöku laganna voru ýmsar breytingar gerðar á lögunum sem ekki er ástæða til að rekja hér, en næstu heildarlög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins voru lög nr. 64/1955.

9

Í 12. gr. laga nr. 29/1963 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins var mælt fyrir um að hver sjóðfélagi, sem greitt hefði iðgjald í sjóðinn í 5 ár eða lengur og væri orðinn fullra 65 ára að aldri, ætti rétt á árlegum ellilífeyri úr sjóðnum. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laganna kemur fram að um töluverða réttarbót hafi verið að ræða þar sem fyrir gildistöku laganna hafi verið við það miðað að réttur til greiðslna úr sjóðnum fengist ekki fyrr en eftir tíu ára greiðslur í sjóðinn. Í 17. gr. laganna var síðan mælt fyrir um að sjóðfélagi ætti rétt á að fá endurgreidd með vöxtum iðgjöld þau sem hann hefði greitt í sjóðinn, léti hann af stöðu þeirri er veitti honum aðgang að sjóðnum af öðrum ástæðum en sökum elli eða örorku. Hefði hann verið sjóðfélagi í 5 ár, er hann léti af stöðunni, gæti hann valið um að fá iðgjöld sín endurgreidd ásamt vöxtum sem sjóðsstjórn tæki ákvörðun um en tækju mið af ávöxtun sjóðsins eða að láta þau standa inni í sjóðnum. Veldi hann síðari kostinn skyldi ellilífeyrir hans og lífeyrir eftirlifandi maka miðast við starfstíma hans og laun þau er hann hefði haft, er hann lét af stöðu þeirri er veitti honum aðgang að sjóðnum, en tæki sömu breytingum og lífeyrir annarra eftir að taka lífeyris hæfist. Samkvæmt athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 29/1963 var hér einnig um réttarbót að ræða fyrir sjóðfélaga, þar sem iðgjöld höfðu áður verið endurgreidd sjóðfélögum án vaxta.

10

Með lögum nr. 23/1967 voru breytingar gerðar á 17. gr. laga nr. 29/1963, sem lutu að verðtryggingu lífeyrissjóðsréttinda og tilflutningi réttinda á milli lífeyrissjóða. Var þá mælt fyrir um að gagnvart sjóðfélaga, sem verið hefði í þjónustu ríkis eða sjálfseignarstofnunar, sem haft hafi aðild að sjóðnum í 15 ár eða lengur, miðuðust elli-og makalífeyrir þó við launin eins og þau væru þegar lífeyrisgreiðslur byrjuðu. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 23/1967 kom fram að gildandi reglur um ákvörðun elli- og makalífeyris fyrir þá sem hættu í þjónustu ríkisins áður en þeir kæmust á aldursmörk en létu iðgjöld sín standa inni, gætu leitt til þess að lífeyrisréttur þeirra yrði næsta lítils virði ef laun hækkuðu stórkostlega frá því þeir færu úr þjónustu ríkisins þar til þeir kæmust á aldursmörk. Var breytingum á 17. gr. ætlað að jafna misræmi á milli þeirra sem ættu verulegan starfstíma að baki í þjónustu ríkisins. Hins vegar þótti ekki fært að láta regluna gilda fyrir stuttan starfstíma. Vegna verðtryggingar lífeyris úr sjóðnum myndi enginn, sem notið gæti hinna nýju réttinda, flytja réttindi úr þessum sjóði í óverðtryggðan sjóð. Þá kemur fram að til þess að takmarka ásókn í réttindaflutning úr óverðtryggðum sjóðum í þennan yrði að takmarka hin nýju réttindi við sjóðsréttindi vegna starfa í þjónustu ríkisins.

11

Með 7. gr. laga nr. 47/1984 var gerð breyting á 17. gr. laga nr. 29/1963. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að umræddum lögum kom fram að veigamikil breyting væri lögð til á ákvæðum um verðtryggingu ellilífeyris þeirra sjóðfélaga sem af öðrum ástæðum en elli eða örorku létu af störfum sem veittu aðild að sjóðnum. Væri lagt til að 15 ára lágmarkið yrði fært niður í 3 ár og næði þar með til alls þorra sjóðfélaga, það er annarra en þeirra sem einungis stöldruðu stutt við í opinberri þjónustu. Var lagt til að 3. málsliður 1. mgr. 17. gr. orðaðist svo að hafi einstaklingur verið sjóðfélagi í 3 ár eða lengur vegna starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild ætti að sjóðnum miðaðist elli-, örorku- og makalífeyrir þó við launin eins og þau væru þegar lífeyrisgreiðslur byrjuðu.

12

Árið 1996 var lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 29/1963, sem varð að lögum nr. 141/1996. Með heimild í 2. mgr. 34. gr. þeirra laga var meginmál breytinga samkvæmt þeim fellt inn í lög nr. 29/1963 og þau síðan gefin út sem lög nr. 1/1997 um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í almennum athugasemdum í frumvarpi því er varð að lögum nr. 141/1996, sem skipti lífeyrissjóðnum nú upp í tvær fjárhagslega sjálfstæðar A- og B- deildir, sagði að meginmarkmið með lögfestingunni væri að núverandi starfsmönnum ríkisins yrði tryggður réttur til áframhaldandi aðildar að núverandi lífeyriskerfi, en jafnframt gefinn kostur á að flytja sig yfir í nýtt kerfi. Nýir starfsmenn fengju eingöngu aðild að hinu nýja kerfi og yrðu verðmæti heildarréttinda hliðstæð í hinu nýju kerfi og þau væru hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þá kom fram að meginmarkmið nefndar er samdi drög að frumvarpinu hefði verið að sjóðfélagar áynnu sér réttindi samkvæmt lögunum á grundvelli innborgaðra iðgjalda.

13

Í framangreindum athugasemdum kemur jafnframt fram að á árunum á undan hafi orðið miklar breytingar á starfsemi lífeyrissjóða, ýmist í kjölfar lagasetningar um lífeyrismál eða vegna breytingaá lögum og reglugerðum einstakra lífeyrissjóða. Mikil breyting hafi einnig orðið hjá lífeyrissjóðum í fjárhagslegum efnum sem og á starfsumhverfi þeirra. Samkvæmt þágildandi lögum um Lífeyrisjóð starfsmanna ríkisins hvíldi sú ábyrgð á launagreiðendum sem tryggt höfðu starfsmenn sína hjá sjóðnum að endurgreiða lífeyrissjóðnum hluta af lífeyrisgreiðslum. Greiðsla launagreiðenda samkvæmt þessu færi eftir hækkunum sem yrðu á lífeyrisgreiðslum og hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eftir tekjum sem sjóðurinn hefði af skuldabréfum sem keypt hafi verið af ríkinu. Vegna þessa hvíldu verulegar skuldbindingar á ríkissjóði og öðrum launagreiðendum sem greitt höfðu iðgjöld til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga.

14

Í athugasemdunum kemur einnig fram að réttindareglur í B- deildinni yrðu að meginstofni óbreyttar frá gildandi lögum, þó svo að nokkrar breytingar yrðu gerðar. Ættu þær flestar sammerkt að vera til þess fallnar að taka á ýmsum framkvæmdaörðugleikum og túlkunarvandkvæðum sem upp hefðu komið við framkvæmd þágildandi laga. Sneri helsta breytingarreglan gagnvart réttindum í B-deild að framkvæmd svokallaðrar eftirmannsreglu. Væri lagt til að í stað þess að miða lífeyri við þau laun sem á hverjum tíma væru greidd fyrir það starf sem sjóðfélagi síðast gegndi yrðu breytingar á lífeyri miðaðar við meðalbreytingar fastra launa opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Þá kemur fram að samhliða því sé lagt til að gerðar séu ráðstafanir til að styrkja B- deildina þannig að hún verði betur í stakk búin til að mæta skuldbindingum sínum. Tekið er fram að útreiknireglur lífeyris í A- og B-deild séu mismunandi. Samkvæmt gildandi reglum fari lífeyrisréttur sjóðfélaga eftir því hversu lengi þeir hafi greitt iðgjald til sjóðsins, í hvaða starfshlutfalli þeir hafi verið á hverjum tíma og því starfi sem þeir hafi gegnt við starfslok. Hafi þeir fyrr á iðgjaldagreiðslutíma sínum verið í hærra launuðu starfi en því sem þeir hafi gegnt síðast séu lífeyrisgreiðslur reiknaðar samkvæmt því starfi, enda hafi viðkomandi gegnt því í að minnsta kosti tíu ár. Eftir að taka lífeyris hefjist taki lífeyrisgreiðslur síðan þeim breytingum, sem verði á launum fyrir viðmiðunarstarf. Í frumvarpinu sé lagt til að lífeyrisréttur í hinni nýju A- deild verði reiknaður eftir stigakerfi, þar sem réttindaávinningur ársins fari eftir fjárhæð iðgjalda á hverjum tíma.

15

Með 20. gr. frumvarpsins, sem sneri að 17. gr. laga nr. 23/1967 og síðar varð 30. gr. laga nr. 1/1997, voru gerðar breytingar á því ákvæði sem laut að réttarstöðu þeirra sem áttu svokölluð geymd lífeyrisréttindi hjá B- deild sjóðsins. Var lagt til að 3. málsliður 1. mgr. orðaðist þannig:,, Eigi sjóðfélagi réttindi hjá sjóðnum vegna þriggja ára eða lengri greiðslutíma reiknast lífeyrir þó samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr.“ Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem upphaflega varð að lögum nr. 141/1996 kemur fram að gerð sé sú breyting á orðalagi 3. málsliðar, þar sem segði að viðkomandi hafi verið sjóðfélagi í þrjú ár eða lengur vegna starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild á að sjóðnum, að lífeyrisgreiðslur skyldu miðast við laun eins og þau væru þegar lífeyrisgreiðslur byrjuðu. Samkvæmt breytingunni nægði að sjóðfélagi ætti réttindi vegna þriggja ára hjá sjóðnum til þess að lífeyrisréttur hans nyti fullrar tryggingaverndar. Þar gæti verið munur á ef sjóðfélagi ætti rétt hjá sjóðnum vegna fleiri en þriggja ára, en innan við þrjú ár af þeim tíma væru iðgjaldagreiðslur af launum fyrir starf í þjónustu launagreiðanda, sem aðild ætti að sjóðnum og hluti af réttindum væru komin til vegna réttindaflutnings úr öðrum lífeyrissjóði.

16

Með 36. gr. laga nr. 141/1996 var tekið upp nýtt ákvæði sem síðar varð 36. gr. laga nr. 1/1997. Í því er mælt fyrir um að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 skuli reikna lífeyri þeirra sjóðfélaga, sem greitt hafa skemur en þrjú ár til sjóðsins, þegar þeir hefja iðgjaldagreiðslur til A- deildar, þannig að miðað sé við meðalhækkanir á launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu frá því starfsmaður hætti iðgjaldagreiðslu til B- deildar sjóðsins og þar með að taka lífeyris hefjist samkvæmt reglum 3. mgr. 28. gr. og 3. mgr. 24. gr., enda sé samanlagður iðgjaldagreiðslu tími til A - deildar og B- deildar að minnsta kosti þrjú ár. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 141/1996 sagði að eftir breytinguna sem í 30. gr. laganna fælist reiknaðist lífeyrir vegna geymdra réttinda hjá B- deild sjóðsins á mismunandi vegu eftir því hvort sjóðfélagi ætti réttindi hjá sjóðnum fyrir að minnsta kosti þrjú ár eða styttri tíma. Ef réttindatíminn væri styttri en þrjú ár reiknaðist lífeyrir við upphaf lífeyristöku eftir krónutölu launa eins og þau voru þegar iðgjöld voru síðast greidd til sjóðsins. Nyti lífeyrisrétturinn þannig ekki verðtryggingar á tímabilinu frá því sjóðfélagi greiddi síðast til sjóðsins og þar til taka lífeyris hæfist. Ætti sjóðfélagi hins vegar réttindi vegna þriggja ára greiðslutíma eða lengri ætti að reikna lífeyri í samræmi við meðalbreytingar sem orðið hefðu á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu frá því iðgjöld hefðu síðast verið greidd til sjóðsins. Samkvæmt þessari grein ætti lífeyrisréttur hjá B- deild sjóðsins að vera verðtryggður í samræmi við meðalbreytingar á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu ef samanlagður iðgjaldagreiðslutími hjá A- og B- deild næði þremur árum. Skipti þá ekki máli þó réttindatíminn hjá B- deildinni væri fyrir styttri tíma. Þetta ætti bæði við um þá sjóðfélaga sem greiddu iðgjöld til sjóðsins við gildistöku laganna, ef þeir kysu að færa sig yfir í A- deild, og þá sem við gildistöku laganna ættu geymd réttindi vegna styttra tímabils en þriggja ára, en hæfu síðar greiðslu til A- deildarinnar. 17

Samkvæmt 7. gr. laga nr. 1/1997 fer stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins með yfirstjórn stefnda. Skal stjórn stefnda setja sjóðnum samþykktir í samræmi við ákvæði laga nr. 1/1997 og ákvæði annarra laga um lífeyrissjóði eftir því sem við á. Núgildandi samþykktir fyrir stefnda, sem settar voru á grundvelli laga nr. 1/1997, voru samþykktar í stjórn stefnda 19. desember 2018. Í VIII. kafla samþykktanna er fjallað um lífeyrisréttindi úr B- deild stefnda, en í 59. gr. þeirra eru ákvæði um geymd lífeyrisréttindi. Ákvæði b-liðar 1. mgr. 59. gr. samþykktanna fjallar um þá aðstöðu er sjóðfélagi hefur ekki töku eftirlauna í beinu framhaldi af því að hann lætur af starfi sem veitti honum aðild að B- deild stefnda en hefur greitt að minnsta kosti í þrjú ár til sjóðsins. Í því tilviki skal miða eftirlaun við þau laun sem iðgjöld voru síðast greidd af til B- deildar með breytingum í samræmi við meðalbreytingar sem urðu á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu frá því látið var af starfi og þar til taka eftirlauna hefst. Eftir d-lið 1. mgr. 59. gr. fer hins vegar um upphæð eftirlauna þegar sjóðfélagi hefur greitt í minna en þrjú ár til sjóðsins. Í því tilviki skal miða eftirlaun við þau laun sem iðgjöld voru síðast greidd af til deildarinnar.

18

Réttindi sjóðfélaga í lífeyrissjóðum mynda eignarrétt, sem varinn er af 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrár. Við túlkun lagaákvæða sem varða þessi réttindi ber dómstólum, svo sem almennt á við þegar mannréttindi eiga í hlut, að meta hvort löggjafinn hafi meðal annars gætt sjónarmiða um skýrleika lagaheimilda og það er jafnframt hlutverk dómstóla að skýra löggjöf og beita henni í tilteknu tilviki með þeim hætti sem best samrýmist ákvæðum stjórnarskrár, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 30. september 1999 í máli nr. 65/1999 og 26. október 2022 í máli nr. 20/2022.

19

Áfrýjandi starfaði í þjónustu ríkisins frá 1. september 1976 til 31. ágúst 1979. Hann tók svo sem fram er komið þátt í verkfalli kennara dagana 11. til 24. október 1977. Það er meginregla í vinnurétti að réttarsamband starfsmanna og atvinnurekenda fellur ekki niður meðan á verkfalli stendur. Skyldur starfsmanna til að inna vinnu af hendi og launagreiðslur falla þó niður og eru því ekki greidd iðgjöld til lífeyrissjóðs vegna þess tíma er verkfall stendur. Aftur á móti hefur almennt verið litið svo á að sá tími sem verkfall stendur teljist til ráðningartíma þegar kemur að ávinnslu réttinda, sbr. 4. mgr. 1. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Samkvæmt því verður verkfallsþátttaka áfrýjanda engu talin breyta um það að hann telst hafa starfað í þjónustu ríkisins í full þrjú ár.

20

Við setningu laga nr. 1/1997 var orðalagi ákvæða um verðtryggingu geymdra lífeyrisréttinda breytt frá því að vísa til „starfs í þjónustu launagreiðanda sem aðild á að sjóðnum“, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 29/1963 eins og henni var breytt með 7. gr. laga nr. 47/1984, yfir í að miða við „greiðslutíma“, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997. Leggja verður til grundvallar við úrlausn málsins að samkvæmt orðanna hljóðan 1. mgr. 17. gr. laga nr. 29/1963 hafi þriggja ára ráðningartími nægt til þess að geymd lífeyrisréttindi nytu verðtryggingar og að áfrýjandi hafi því við lagabreytinguna notið réttar til verðtryggingar áunninna lífeyrisréttinda sinna. Svo sem að framan var rakið er núgildandi ákvæði ekki afdráttarlaust um hvort hlé á lífeyrisgreiðslum vegna verkfalls þátttöku valdi því að sjóðfélagi verði ekki talinn hafa náð þriggja ára greiðslutíma svo lífeyrisgreiðslur hans njóti verðtryggingar. Þá er til þess að líta að skýringar með ákvæðinu í frumvarpi til laganna gefa ekki til kynna að með orðalagsbreytingunni hafi staðið til að takmarka þegar áunnin réttindi þeirra sem náð hefðu þriggja ára ráðningartíma þegar lagabreytingin tók gildi. Samkvæmt öllu framangreindu verður ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 ekki túlkað þannig að í því hafi falist slík réttindaskerðing. Verður því fallist á kröfu áfrýjanda svo sem hún er fram sett, en eins og áður er getið tekur hún mið af því að réttur til verðtryggingar lífeyrisréttinda hans hafi stofnast vegna tímabilsins 1. september 1976 til 31. ágúst 1979.

21

Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Viðurkennt er að lífeyrisréttindi áfrýjanda, H-kk-ef O-kk-ef, hjá B- deild stefnda, Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem hann ávann sér með greiðslu iðgjalda á tímabilinu 1. september 1976 til 31. ágúst 1978, reiknist samkvæmt reglum 3. og 4. mgr. 28. gr. laga nr. 1/1997 um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sbr. 3. málslið 1. mgr. 30. gr. sömu laga.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.300.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Sératkvæði

S-kk-ef S-kk-ef

1

Ég er sammála atkvæði meirihluta dómenda til og með málsgrein 18.

2

Ég er einnig sammála því sem fram kemur í atkvæði meirihlutans að hvorki núgildandi ákvæði 3. málsliðar 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997 eða athugasemdir í frumvarpi er varð að lögum nr. 141/1996 kveði afdráttarlaust á um hvort hlé á lífeyrisgreiðslum áfrýjanda valdi því að hann verði ekki talinn hafa náð þriggja ára greiðslutíma svo lífeyrisgreiðslur hans njóti verðtryggingar.

3

Áfrýjandi hefur lagt málið þannig fyrir dómstóla með dómkröfum sínum og málatilbúnaði að ágreiningur þess snúi að því hvernig skýra beri orðið,, greiðslutími“ í 3. málslið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 1/1997. Hefur niðurstaða dómstóla um skýringu á nefndu ákvæði því þýðingu fyrir fleiri einstaklinga en áfrýjanda sjálfan.

4

Ég er þeirrar skoðunar að þær orðalagsbreytingar sem orðið hafa á þeim ákvæðum laga nr. 1/1997 er varða verðtryggingu geymdra lífeyrisréttinda þurfi að skoða út frá því meginmarkmiði laga nr. 1/1997 að sjóðfélagar ávinni sér nú réttindi á grundvelli innborgaðra iðgjalda. Verði því að líta svo á að í stað þess að miða við ráðningartíma, eins og var áður, sé réttur til verðtryggingar geymdra lífeyrisréttinda samkvæmt lögum nr. 1/1997 háður því að sjóðfélagi hafi verið virkur greiðandi í sjóðinn í að minnsta kosti þrjú ár. Er þá jafnframt til þess að líta að sá skilningur á ákvæðinu er næstur orðanna hljóðan. Eru því ekki forsendur að mínu mati til að ljá ákvæðinu það inntak sem kröfugerð áfrýjanda byggir á.

5

Þar sem ekki voru greidd lífeyrisiðgjöld til stefnda vegna áfrýjanda þann tíma sem hann var í verkfalli á árinu 1997 nær hann ekki framangreindum lágmarkstíma. Ég tel í þessu ljósi að staðfesta beri hinn áfrýjaða dóm og fella málskostað fyrir Landsrétti niður.