15/2023

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B ehf. og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu B ehf. vegna tjóns sem A taldi sig hafa orðið fyrir vegna ákvörðunar B ehf. að segja honum upp störfum. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að A hefði ekki leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni og gert grein fyrir orsakatengslum meints tjóns við ætlað skaðaverk, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þá var talið að stefna A samrýmdist ekki ákvæði d-liðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga auk þess sem talið var að þau réttindi sem A krefði B ehf. um væru ekki orðin til, sbr. 1. mgr. 26. gr. laganna.

Var málinu því vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að A hefði í héraðsdómsstefnu gert viðhlítandi grein fyrir þeim málsástæðum sem hann byggði kröfu sína á og hvernig hann teldi B ehf. hafa brotið gegn réttindum sínum. Var því talið að kröfugerð A væri nægjanlega skýr um að hann teldi uppsögn B ehf. á ráðningarsamningi við hann hafa leitt til skaðabótaskyldu. Þá var talið ljóst af stefnunni að A teldi sig hafa orðið fyrir tekjutapi vegna uppsagnarinnar og að hann myndi verða fyrir tekjutapi í framtíðinni auk þess sem A teldi sig hafa orðið fyrir miska vegna uppsagnarinnar. Þótt A hefði ekki lagt fram í málinu ítarleg gögn um ætlað fjártjón sitt, nyti hann heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að sækja málið á þann hátt sem hann gerði með kröfu sinni. Ekki yrði lögð sú skylda á A í viðurkenningarmáli að hann færði sönnur á heildarumfang tjóns sem hann kynni að hafa orðið fyrir eða myndi verða fyrir vegna uppsagnar, enda yrði engu slegið föstu um fjárhæð skaðabóta í viðurkenningarmáli. Þá yrði jafnframt að líta til þess að gagnaöflun í málinu fyrir héraðsdómi væri ekki lokið og A gæti því enn lagt fram gögn um tjón sitt. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. janúar 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. desember 2022 í málinu nr. E- [...]/2022 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Til vara krefst sóknaraðili þess að ákvæði hins kærða úrskurðar um ákvörðun málskostnaðar verði fellt úr gildi og málskostnaður í héraði felldur niður eða fjárhæð hans lækkuð og að kærumálskostnaður verði felldur niður.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Sóknaraðili gerir kröfu um að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda varnaraðila á tjóni sóknaraðila vegna ákvörðunar varnaraðila um að segja honum upp störfum á þeim grunni sem gert var með bréfi varnaraðila 2. júlí 2021. Byggir sóknaraðili kröfugerð sína á því að uppsögnin hafi verið saknæm og ólögmæt þar sem varnaraðili hafi ekki virt réttindi sóknaraðila og ekki farið eftir þeim reglum og skyldum sem á honum hvíldu við uppsögn starfsmanna. Í uppsagnarbréfinu kemur fram að uppsögnin sé komin til „[...] vegna alvarlegra brota gegn siðareglum [B ehf.], sem og viðbragðsáætlun sem sett er á grundvelli 38. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerð nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum“. Í stefnu málsins í héraði gerir sóknaraðili viðhlítandi grein fyrir þeim málsástæðum sem hann byggir kröfu sína á og hvernig hann telur varnaraðila hafa brotið gegn réttindum sínum.

5

Í héraðsdómsstefnu tilgreinir sóknaraðili að hann telji sig hafa lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um lögmæti uppsagnarinnar með kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu, sbr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Á því er byggt að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna uppsagnarinnar sem felist í tekju- og réttindatapi, röskun á stöðu og högum ásamt orðsporstjóni. Þá sé uppsögnin til þess fallin að takmarka starfsmöguleika sóknaraðila til framtíðar. Samkvæmt þessu er ljóst að sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir tekjutapi vegna uppsagnarinnar og að hann muni verða fyrir tekjutapi í framtíðinni. Þessu til stuðnings hefur sóknaraðili meðal annars bent á að varnaraðili bjóði einn upp á störf fyrir [...]. Þá liggur fyrir samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila að hann telur sig hafa orðið fyrir miska vegna uppsagnarinnar sem felst í röskun á stöðu og högum og orðsporstjóni.

6

Frávísunarkrafa varnaraðila byggir á því að sóknaraðili hafi ekki leitt líkur á því að hann hafi orðið fyrir tjóni og því séu skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 ekki uppfyllt. Að auki byggir varnaraðili frávísunarkröfuna á því að málatilbúnaður sóknaraðila uppfylli ekki kröfur ákvæða d- og g-liða 1. mgr. 80. gr. sömu laga um skýrleika í kröfugerð og framlagningu gagna sem styðja málatilbúnað hans. Telur varnaraðili kröfu sóknaraðila óskýra þar sem ekki er tilgreindur grundvöllur uppsagnarinnar með fullnægjandi hætti heldur látið við það sitja að vísa til uppsagnarbréfsins. Þá hafi engin gögn verið lögð fram um tekjutap eða annað tjón sóknaraðila.

7

Svosem að framan er rakið gerir sóknaraðili kröfu um að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda varnaraðila á tjóni sóknaraðila vegna ákvörðunar varnaraðila um að segja honum upp störfum á þeim grunni sem gert var með bréfi varnaraðila 2. júlí 2021. Kröfugerð sóknaraðila er nægjanlega skýr um að hann telji uppsögn varnaraðila á ráðningarsamningi við hann hafa leitt til skaðabótaskyldu, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006.

8

Sóknaraðili hefur ekki lagt fram nein gögn í málinu sem sýna að hann hafi orðið fyrir tekjutapi í kjölfar þess að honum var sagt upp störfum. Varnaraðili byggir á því að sóknaraðili hafi starfað [...] við [...] eftir að hann lét af störfum hjá varnaraðila. Í héraðsdómsgreinargerð skoraði varnaraðili á sóknaraðila að leggja fram upplýsingar um allar launagreiðslur sem hann hefði fengið eftir að hann lauk störfum. Við fyrstu fyrirtöku málsins í héraði eftir að málið kom af reglulegu dómþingi var málinu frestað til munnlegs málflutnings um frávísunarkröfu varnaraðila. Gagnaöflun fyrir héraðsdómi hafði ekki verið lýst lokið þegar málið var tekið til úrskurðar um frávísunarkröfu varnaraðila. Þótt sóknaraðili hafi ekki lagt fram í málinu ítarleg gögn um ætlað fjártjón sitt, nýtur hann heimildar 2. m gr. 25. g r. laga nr. 91/1991 til að sækja málið á þann hátt sem hann gerir með kröfu sinni. Í dómaframkvæmd hefur verið lagt til grundvallar að beiting þessarar heimildar sé háð því skilyrði að sá sem höfðar mál leiði nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni af nánar tilgreindu tilefni og geri grein fyrir því í hverju tjónið felist, sbr. dóm Hæstaréttar 31. júlí 2017 í máli nr. 452/2017. Ekki verður lögð sú skylda á sóknaraðila í viðurkenningarmáli að hann færi sönnur á heildarumfang tjóns sem hann kann að hafa orðið fyrir eða muni verða fyrir vegna uppsagnar, enda verður engu slegið föstu um fjárhæð skaðabóta í viðurkenningarmáli.

9

Málatilbúnaður sóknaraðila er skýr um að hann telji sig hafa orðið fyrir tjóni vegna tekju- og réttindataps og að hann muni verða fyrir tjóni í framtíðinni vegna takmarkana á starfsmöguleikum til framtíðar. Þótt sóknaraðili hafi ekki lagt fram gögn um það tekju- og réttindatap sem hann telur sig þegar hafa orðið fyrir verður að líta til þess að gagnaöflun í málinu er ekki lokið. Sóknaraðili getur því enn orðið við áskorun varnaraðila um að leggja fram gögn um tjón sitt að þessu leyti.

10

Að því er varðar þá málsástæðu að sóknaraðili hafi orðið fyrir tjóni vegna röskunar á stöðu og högum og orðsporstjóni vegna uppsagnarinnar er til þess að líta að uppsögn varnaraðila byggir á því að sóknaraðili hafi brotið alvarlega gegn siðareglum stefnda, og viðbragðsáætlun sem sett var á grundvelli laga nr. 46/1980 og reglugerðar nr. 1009/2015 um aðgerðir gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni og ofbeldi á vinnustöðum. Uppsögn á framangreindum grundvelli er til þess fallin að verða sóknaraðila til álitshnekkis. Hafi hún verið framkvæmd með saknæmum og ólögmætum hætti standa jafnframt líkur til þess að hún hafi haft í för með sér miska fyrir sóknaraðila, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 23. september 2021 í máli nr. 15/2021.

11

Þótt sóknaraðili hafi í málatilbúnaði sínum einungis vikið að því að lagagrundvöllur kröfu hans væri almenna skaðabótareglan leiða vanhöld á nánari lagatilvísun vegna miskabótakröfu hans ekki til frávísunar.

12

Að framan er komist að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili hafi leitt nægjanlegar líkur að því að uppsögn hans hafi valdið honum miska sem getur leitt til skaðabótaskyldu varnaraðila. Þá verður að gefa honum kost á að leggja fram gögn fyrir héraðsdóm sem kunna að sýna fram á tekjutap sem hann hefur þegar orðiðfyrir í samræmi við áskorun varnaraðila. Verður frávísunarkröfu varnaraðila því hafnað.

13

Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

14

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Ákvörðun málskostnaðar í héraði bíður efnisdóms í málinu.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, B ehf., greiði sóknaraðila, A, 400.000 krónur í kærumálskostnað.