290/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem nánar tilgreindum ákæruliðum í ákæru á hendur X var vísað frá dómi. Landsréttur felldi hinn kærða úrskurð úr gildi og lagði fyrir héraðsdóm að taka umrædda ákæruliði til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. apríl 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 21. apríl 2023 í málinu nr. S- [...]/2023 þar sem vísað var frá dómi A.- kafla og ákærulið II. í B.- kafla ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum 30. janúar 2023. Kæruheimild er í t-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að hafnað verði að öllu leyti kröfu varnaraðila um frávísun á A.- kafla ákæru og ákærulið II í B.- kafla ákæru.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Í máli þessu er varnaraðili ákærður fyrir hegningarlagabrot og barnaverndarlagabrot, það er samkvæmt A.- kafla ákæru fyrir ætluð stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart brotaþola, þáverandi sambýliskonu sinni, A, framin á tímabilinu 1. janúar 2015 til 17. maí 2020, með því „að hafa, ítrekað, endurtekið og á alvarlegan hátt og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt, ógnað lífi hennar, heilsu og velferð með líkamlegu, andlegu og fjárhagslegu ofbeldi, og með því að hóta henni líkamsmeiðingum“.

5

Ætlaðri háttsemi varnaraðila samkvæmt A.- kafla ákæru sem er talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara við 217. gr., 233. gr., 228. gr. og 233. gr. b sömu laga, er nánar lýst í ákæruliðum A. I til A. IV. Er varnaraðila í senn gefið að sök líkamsárás (A. I. og A. II.), hótanir (A. III. og A. IV.) og brot gegn friðhelgi einkalífs (A. IV.). Auk þess er varnaraðila í ákærulið II. í B.- kafla ákærunnar gefið að sök brot gegn barnaverndarlögum nr. 80/2002 með því að hafa í janúar 2021 haldið á rúmlega [...] gömlu barni í fanginu meðan hann öskraði reiðilega á þáverandi sambýliskonu sína að hann myndi meðal annars mölbrjóta síma hennar.

Barnið hafi grátið meðan á þessu stóð og er varnaraðili talinn hafa með háttsemi sinni sýnt barninu ruddalegt athæfi, sært það og misþyrmt því andlega. Er þessi háttsemi varnaraðila talin varða við 1. mgr. 98. gr. og 1., sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. 6

Fyrir héraðsdómi byggði varnaraðili kröfu sína um frávísun A.- kafla ákæru á því að þar sé hann endurtekið ákærður fyrir sömu eða svipaða háttsemi. Stríði það gegn c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og geri honum örðugt um vik að átta sig á hver sú háttsemi er, ein eða fleiri, sem hann sæti í raun ákæru fyrir og hvar og hvenær ætluð brot hafi verið framin. Sé varnaraðila þannig ómögulegt að halda uppi vörnum gegn A.- kafla ákæru. Hvað varði kröfu um frávísun á ákærulið II. í B.- kafla ákæru sé vísað til þess að þar sé ekki tilgreint hvar ætlað brot eigi að hafa verið framið. Brjóti það gegn fyrrnefndu ákvæði laga nr. 88/2008 og geri ákærða ókleift að taka til varna í þeim þætti málsins.

7

Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa þessi fyrirmæli verið skýrð svo að lýsing á háttsemi, sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að með réttu verði ákærða talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Að þessu leyti verður ákæra að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir hvað ákærði er sakaður um og hvernig sú háttsemi verði talin refsiverð. Samkvæmt þessu verður ákæran að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókninni svo dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra hegðun en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

8

Það kann svo að velta á atvikum máls og eðli brots hvaða nánari kröfur verða gerðar samkvæmt framangreindu til skýrleika ákæru. Í sumum tilvikum er þannig unnt að greina nákvæmlega í ákæru hvar, hvenær og hvernig ætlað brot ákærða er talið hafa verið framið en í öðrum er þess ekki kostur eins og þegar refsiverð háttsemi er talin hafa verið fólgin í fleiri hliðstæðum athöfnum yfir lengra tímabil. Eins og áður segir verður þó alltaf að miða við, þegar tekin er afstaða til þess hvort vísa beri máli frá dómi sökum ófullnægjandi verknaðarlýsingar í ákæru, hvort þar sé gerð nægilega glögg grein fyrir sakargiftum svo að ákærða sé fært að taka afstöðu til þeirra og halda uppi viðhlítandi vörnum gegn þeim.

9

Eins og áður segir er ákæra málsins þannig úr garði gerð að ætluðum brotum varnaraðila samkvæmt A.- kafla ákæru gegn tilgreindum ákvæðum almennra hegningarlaga er bæði lýst í almennum inngangstexta og svo nánar í fjórum undirliðum merktum A. I. til A. IV. Tilgreina þeir, auk ætlaðra líkamsárása, ætlaða endurtekna meiðandi háttsemi varnaraðila og ógn við líf brotaþola, heilsu hennar og velferð, og ætlað brot hans gegn friðhelgi einkalífs hennar, hvort tveggja á tilgreindum degi eða á tilgreindu tímabili. Þannig segir í ákærulið A. I. að varnaraðili hafi á sameiginlegu heimili hans og brotaþola að [...]tekið hana hálstaki, farið með hana út úr eldhúsi, gegnum stofuna og inn í svefnherbergi, hrint henni í rúmið, haldið henni þar niðri og hótað að mölbrjóta á henni höfuðkúpuna. Þá er varnaraðila gefið að sök í ákærulið A. II. að hafa á tilgreindu tímabili, fyrst á [...]og síðar á áðurnefndu heimili að [...]ítrekað og á alvarlegan og sérstaklega meiðandi hátt ógnað lífi hennar, heilsu og velferð með endurteknu líkamlegu ofbeldi í hennar garð sem lýst er nánar í þessum ákærulið. Þá er varnaraðila í ákærulið A. III. gefið að sök að hafa ítrekað ógnað lífi brotaþola, heilsu og velferð, með hótunum um líkamsmeiðingar, meðal annars með því að hann myndi „brjóta á henni lappirnar“, höfuðkúpuna, henda henni niður stiga og segja ítrekað að hann gæti meitt hana. Loks er varnaraðila samkvæmt ákærulið A. IV. gefið að sök að hafa á áður greindu tímabili beitt brotaþola viðvarandi andlegu ofbeldi, svo sem öskrað á hana, kallað hana ýmsum nöfnum, til dæmis hóru, stjórnað henni, skoðað síma hennar og samfélagsmiðla án hennar vitundar og samþykkis, bannað henni að fara út án hans fylgdar, kennt henni um eigin hegðun og skipað henni að hlýða sér, ógnað henni með því að brjóta innanstokksmuni, svo sem sjónvarp, myndir og glerdiska, kýlt í gegnum vegg, kastað öskubakka í parket og notað fjármuni hennar. Er háttsemi, sem varnaraðila er gefin að sök í framangreindum ákæruliðum, skilmerkilega heimfærð til refsiákvæða.

10

Svo sem greinir í ákæru málsins er ætluð háttsemi varnaraðila í A.- kafla aðallega talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga, en það ákvæði kom inn í almenn hegningarlög við setningu laga nr. 23/2016 og fól í sér nýmæli eins og fram kemur í athugasemdum með 4. gr. frumvarps til laganna. Eins og þar segir er með ákvæðinu lögð áhersla á að ofbeldi í nánum samböndum feli ekki einungis í sér samansafn einstakra tilvika heldur megi virða slíka háttsemi sem eina heild. Athyglin sé þannig færð á það ógnar- og óttaástand sem getur skapast og jafnframt á þá viðvarandi andlegu þjáningu, kúgun og vanmátt sem þolandi upplifir við slíkar aðstæður. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins sé það gert að skilyrði að háttsemi sé endurtekin eða alvarleg svo að hún verði refsiverð samkvæmt ákvæðinu. Með því að háttsemi sé endurtekin sé vísað til þess að hún hafi staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að telja megi að viðvarandi ógnarástand hafi skapast. Þó sé ekki útilokað að einstakt brot geti fallið undir ákvæðið ef það nær tilteknu alvarleikastigi. Minni háttar brot sem ekki ná því stigi gætu eftir sem áður varðað við vægari refsiákvæði eins og 1. mgr. 217. gr. laganna.

11

Tímabil það sem tilgreint er í A.- kafla ákæru nær yfir rúmlega fimm ár. Er þar heildstætt lýst ætluðu líkamlegu og andlegu ofbeldi af hendi varnaraðila gagnvart brotaþola, hótunum, kúgun og niðurlægingu. Er fyrrnefndu ákvæði almennra hegningarlaga ætlað að taka á slíku ástandi og með því var horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlegu þjáningu sem það hefði í för með sér. Eru ofbeldisbrot í nánum samböndum þannig virt heildstætt og eftir atvikum án þess að tilgreina þurfi hvert og eitt tilvik fyrir sig.

12

Að virtri framangreindri lýsingu atvika í A.- kafla ákæru fer ekki á milli mála fyrir hvaða háttsemi varnaraðili er ákærður. Með tilliti til þeirra brota sem varnaraðila eru gefin að sök og fyrrgreindra sjónarmiða sem fram koma í lögskýringargögnum að baki 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga þykir sakargiftum á hendur honum vera lýst með nægilega greinargóðum hætti til að hann geti tekið afstöðu til þeirra og haldið uppi vörnum. Verknaðarlýsing í þessum kafla ákæru verður því talin fullnægja skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 8. apríl 2022 í máli nr. 443/2021.

13

Hvað varðar þann ágalla sem varnaraðili telur vera á lýsingu ætlaðs brots hans samkvæmt ákærulið II. í B.- kafla ákæru að þar skorti á að tilgreina hvar ætlað brot varnaraðila eigi að hafa verið framið verður ekki fallist á það með honum að það eitt og sér komi niður á vörnum hans í málinu. Kemur það því ekki í veg fyrir að dæmt verði um sakarefnið, sbr. 2. málslið 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

14

Í samræmi við framangreint verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka A.- kafla ákæru og ákærulið II. í B.- kafla til efnismeðferðar.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka A.- kafla og ákærulið II. í B.- kafla ákæru til efnismeðferðar.