218/2022

Útdráttur

Við opinber skipti á dánarbúi E kröfðust sóknaraðilar þess að varnaraðila yrði gert að endurgreiða dánarbúinu kröfu sem byggði á skuldayfirlýsingum varnaraðila til E, lánum sem hún tók hjá E, beinum kostnaði E vegna lánanna og millifærslum af bankareikningi hans til varnaraðila. Með hinum kærða úrskurði var varnaraðila gert að greiða dánarbúinu 21.926.988 krónur ásamt vöxtum. Varnaraðili undi þeirri niðurstöðu en með kæru sinni höfðu sóknaraðilar uppi frekari kröfur á hendur henni í samræmi við kröfugerð sína í héraði. Í greinargerð sinni til Landsréttar byggðu sóknaraðilar á því að héraðsdómara hafi láðst að taka tillit til afborgana af svonefndu brúarláni sem E innti af hendi á tímabilinu júlí 2013 til október 2014. Í úrskurði Landsréttar var rakið sóknaraðilar hefðu ekki rennt nægum stoðum undir kröfugerð sína að þessu leyti og var henni því hafnað. Þá var rakið að sú málsástæða sóknaraðila að hluti krafna þeirra á hendur varnaraðila vær ófyrndur af nánar tilgreindum ástæðum hefði fyrst komið fram í greinargerð þeirra til réttarins. Þeim hafi verið í lófa lagið að halda fram þeirri málsástæðu fyrir héraðsdómi og teldist hún því of seint fram komin. Fallist var á kröfu sóknaraðila um dráttarvexti frá 30. nóvember 2020, þegar liðinn var mánuður frá því að þeir lögðu fram kröfur sínar á skiptafundi í dánarbúinu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá var fallist á það með sóknaraðilum að af gögnum málsins yrði helst ráðið að greiðslu að fjárhæð 1.297.282 krónur, sem samkvæmt hinum kærða úrskurði var látin ganga til lækkunar á kröfu dánarbúsins á hendur varnaraðila, hafi árið 2014 verið ráðstafað af hálfu E inn á þá kröfu hans sem hann tilgreindi jafnan á skattframtölum sínum. Varnaraðili hefði ekki hrakið þær ályktanir sem að þessu leyti mætti draga af gögnum málsins. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur að öðru leyti. Samkvæmt því og til samræmis við það sem áður greinir um greiðslu að fjárhæð 1.297.282 krónur og ráðstöfun hennar var viðurkennd krafa dánarbúsins á hendur varnaraðila hækkuð sem þeirri fjárhæð nam.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 13. apríl 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 4. maí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. mars 2022 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúi E. Kæruheimild er 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að varnaraðila verði gert að greiða dánarbúi E58.365.766 krónur en til vara 41.420.421 krónu, í báðum tilvikum ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. nóvember 2020 til greiðsludags. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði lýtur ágreiningur málsaðila, sem eru börn E, að fjárkröfu sem sóknaraðilar telja að dánarbú föður þeirra eigi á hendur varnaraðila.

5

Með úrskurði héraðsdóms var varnaraðila gert að greiða dánarbúinu 21.926.988 krónur ásamt vöxtum. Hún unir þeirri niðurstöðu en með kæru sinni hafa sóknaraðilar uppi frekari kröfur á hendur henni í samræmi við kröfugerð sína fyrir héraðsdómi.

6

Á það er fallist með sóknaraðilum að af gögnum málsins verði helst ráðið að greiðslu að fjárhæð 1.297.282 krónur, sem samkvæmt hinum kærða úrskurði var látin ganga til lækkunar á kröfu dánarbúsins á hendur varnaraðila, hafi árið 2014 verið ráðstafað af hálfu E heitins inn á þá kröfu hans sem hann tilgreindi jafnan á skattframtölum sínum og nam 2.500.000 krónum við andlát hans. Varnaraðili hefur ekki hrakið þær ályktanir sem að þessu leyti má draga af málsgögnum.

7

Í greinargerð sinni til Landsréttar halda sóknaraðilar því fram að héraðsdómara hafi láðst að taka tillit til afborgana af svonefndu brúarláni sem faðir þeirra hafi innt af hendi á tímabilinu júlí 2013 til október 2014. Krafa þessi hafi ekki verið hluti af þeirri kröfu sóknaraðila sem sett var fram í október 2020 þar sem ekki hafi þá legið fyrir gögn um þessar greiðslur en skiptastjóri hafi síðar aflað þeirra. Í greinargerðinni er fjárhæð þessarar kröfu ekki tilgreind og takmörkuð grein gerð fyrir tölulegum forsendum hennar, bæði að því er varðar höfuðstól og frádráttarliði. Í greinargerð varnaraðila er kröfunni mótmælt. Í ljósi þessa og gagna málsins teljast sóknaraðilar ekki hafa rennt nægum stoðum undir kröfugerð sína að þessu leyti. Þegar af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt að hafna henni.

8

Í úrskurði héraðsdóms var litið svo á að kröfur dánarbúsins á hendur varnaraðila væru að hluta til fyrndar. Sóknaraðilar hafna þessu og hafa fyrir Landsrétti byggt á því að um upphaf fyrningarfrests í málinu fari eftir 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í ákvæðinu segir að fyrningarfrestur kröfu reiknist frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda. Vísa sóknaraðilar í þessu sambandi til þess að samkomulag hafi verið um það á milli varnaraðila og föður þeirra að hún myndi endurgreiða lán frá honum eftir því sem efni og aðstæður leyfðu. Varnaraðili hafi ekki verið fjárhagslega fær um að endurgreiða fyrrnefnt brúarlán fyrr en þeir, fyrir hönd dánarbúsins, settu fram kröfu um það á hendur henni, enda hafi arfshlutur hennar nægt til að greiða það upp. Réttur kröfuhafa til efnda í skilningi lagaákvæðisins hafi því ekki stofnast fyrr en í fyrsta lagi á þessu tímamarki. Samkvæmt útilokunarreglu einkamálaréttarfars skulu aðilar hafa uppi kröfur sínar, lýsingu á málsatvikum og röksemdir svo og mótmæli gegn kröfum, rökum og yfirlýsingum gagnaðila jafnharðan og tilefni verður til en að öðrum kosti komast þær ekki að.

Útilokunarreglan hefur einnig áhrif fyrir Landsrétti samkvæmt 2. mgr. 163. gr., sbr. 4. mgr. 150. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en að meginreglu er óheimilt við meðferð máls fyrir Landsrétti að gera nýjar kröfur eða bera fram nýjar málsástæður frá því sem gert var í héraði, með þeirri undantekningu þó að Landsréttur getur byggt á þeim við úrlausn máls hafi þær komið fram í greinargerð aðilans, grundvelli máls er ekki raskað á þann hátt, afsakanlegt er að þær voru ekki hafðar uppi í héraði og að það yrði aðilanum til réttarspjalla að ekki yrði tekið tillit til þeirra.

Sóknaraðilum var í lófa lagið að halda fram þeirri málsástæðu, sem að framan er getið, fyrir héraðsdómi, en ekki verður séð að það hafi þeir gert og að hún hafi þannig fyrst komið fram í greinargerð þeirra til Landsréttar. Að þessu gættu verður ekki á málsástæðunni byggt við úrlausn málsins fyrir Landsrétti.

9

Með skírskotun til 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu verður fallist á kröfu sóknaraðila um dráttarvexti frá 30. nóvember 2020 að telja, en þann dag var liðinn mánuður frá því að sóknaraðilar lögðu fram kröfur sínar á skiptafundi í dánarbúinu.

10

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann að öðru leyti staðfestur.

Samkvæmt því og til samræmis við það sem áður greinir um greiðslu að fjárhæð 1.297.282 krónur og ráðstöfun hennar verður viðurkennd krafa dánarbúsins á hendur varnaraðila hækkuð sem þeirri fjárhæð nemur. Verður krafa sóknaraðila því tekin til greina með 23.224.270 krónum (21.926.988 + 1.297.282) auk dráttarvaxta eins og í úrskurðarorði greinir.

11

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti og skal því standa óraskað.

12

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

13

Það athugast að í upphafsorðum þess kafla úrskurðar héraðsdóms sem ber yfirskriftina „Sundurliðun dæmdrar fjárhæðar“ segir að varnaraðila beri að endurgreiða dánarbúinu 21.600.581 krónu. Ljóst er að um misritun er að ræða en eftirfarandi sundurliðun í úrskurðinum á viðurkenndri endurkröfu leiðir til þeirrar niðurstöðu sem í úrskurðarorði hans greinir, það er að hún nemi 21.926.988 krónum.

Úrskurðarorð :

Varnaraðili, D, greiði dánarbúi E 23.224.270 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. nóvember 2020 til greiðsludags.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað skal vera óraskað.

Kærumálskostnaður fellur niður