313/2021

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem A var sviptur sjálfræði í 12 mánuði.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. maí 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2021 í málinu nr. L- [...]/2021 þar sem sóknaraðili var sviptur sjálfræði í tólf mánuði frá úrskurðardegi. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað til löglegrar meðferðar en til vara að hafnað verði kröfu varnaraðila um að sjálfræðissvipting hans verði framlengd í eitt ár. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Sóknaraðili byggir ómerkingarkröfu sína á því að héraðsdómari hafi ekki gætt þessað tryggja að málið væri nægjanlega upplýst áður en hann kvað upp úrskurð í því, samkvæmt 1. og 2. mgr. 11. gr. lögræðislaga. Í fyrirliggjandi læknisvottorði komi fram að sjálfræðissviptingin mæti andstöðu móður sóknaraðila og því hafi verið rétt að kalla hana til sem vitni. Einnig hefði átt að kalla lögráðamann sóknaraðila, [...]ömmu hans, til skýrslugjafar. Telja verði það gróft brot á reglum um réttláta málsmeðferð að sóknaraðili hafi ekki fengið að leiða vitni sem beri málstað hans í vil.

Loks hafi skýrsla verið tekin af sóknaraðila í gegnum síma án þess að fyrir lægi vottorð eða rökstuðningur fyrir því af hverju hann hafi ekki komið sjálfur fyrir dóm.

Þar sem ekki hafi verið gætt að framangreindu hafi verið brotið gegn reglum um réttláta málsmeðferð samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

5

Beiðni varnaraðila um sjálfræðissviptingu sóknaraðila er dagsett 21. apríl 2021. Í þinghaldi málsins í héraði, 29. sama mánaðar, var lagt fram vottorð B læknis, sem hefur sinnt meðferð sóknaraðila, dagsett 16. sama mánaðar. Í vottorðinu er fjallað um sögu veikinda sóknaraðila og ástand og aðstæður hans miðað við viðtal sem tekið var við hann þann sama dag. Í vottorðinu kemur fram að sóknaraðili sé greindur með [...] til nokkurra ára og hafi verið sviptur sjálfræði frá árinu 2015. Árið 2018 hafi ekki tekist að ná samvinnu við sóknaraðila um lyfjagjöf. Þá hafi geðrofseinkenni hans versnað hratt og hann orðið ofbeldisfullur. Hann hafi verið lengi að ná sér. Á árunum 2019 til 2020 hafi sóknaraðili ekki náð að halda utan um sín mál, svo sem lyfjainntöku og skipulag dagslegs lífs án stuðnings. Hann hafi endurtekið lýst þeirri skoðun sinni að hann ætti ekki við veikindi að stríða og þyrfti því ekki að taka lyf. Undanfarið ár virðist hafa gengið þokkalega hjá sóknaraðila. Hann heyri enn raddir en hann segi það lítið trufla sig. Hann sé virkur að því leyti að hann fari í sund og [...]og hitti fjölskyldu sína. Í september og desember 2020 og janúar 2021 hafi sóknaraðili aðspurður sagst vilja hætta á lyfjum en í febrúar 2021 hafi hann sagst vera sáttur við að taka lyfin. Í viðtali í mars og aftur 16. apríl 2021 hafi sóknaraðili sagst myndu hætta að taka lyfin ef hann fengi að ráða. Í vottorðinu kemur fram að í geðskoðun þann sama dag, 16. apríl 2021, hafi sóknaraðili áttað sig á því að hann hafi verið veikur þegar hann hafi legið inni á geðdeild en að hann hafi ekki innsæi í að hann þurfi að taka lyf vegna veikindanna. Telur læknirinn að sóknaraðili hafi enn ekki öðlast nægilegt innsæi í veikindi sín. Einnig telji hann ljóst að sóknaraðili muni hætta að taka lyf fái hann að ráða högum sínum sjálfur og að sagan sýni að yfirgnæfandi líkur séu á því að geðrofseinkenni versni við það. Loks kemur fram í vottorðinu að einkenni sjúkdómsins séu alvarleg og lífshættuleg séu þau ómeðhöndluð. Sóknaraðili sé innsæis lítill, átti sig ekki á alvarleika sjúkdóms síns og telji sig ekki þurfa á lyfjameðferð að halda. Hannsé með meðferðarþráan sjúkdóm og virk geðrofseinkenni þrátt fyrir öfluga geðrofslyfjameðferð og einkennin versni þegar lyfjagjafir detti niður eða lyfjatöku er hætt. Meðferð við sjúkdóminum þurfi að vera samfelld og yfir lengri tíma til að stuðla að bata og auka lífsgæði sóknaraðila. Læknirinn gaf símaskýrslu fyrir héraðsdómi þar sem hann staðfesti vottorðið.

6

Sóknaraðili gaf einnig skýrslu fyrir héraðsdómi. Samkvæmt fyrirliggjandi tölvuskeyti skipaðs verjanda hans 27. apríl 2021 var það ákvörðun sóknaraðila sjálfs að mæta ekki fyrir dóm til skýrslugjafar og var því tekin skýrsla af honum í síma. Í skýrslu sóknaraðila kom í fyrstu fram að hann teldi sig vera veikan og að hann tæki lyf í samvinnu við lækna og myndi halda áfram að gera það ef ekki yrði fallist á sjálfræðissviptingu hans. Á hinn bóginn sagðist hann ekki geta lýst veikindum sínum, að hann vissi ekki hver leið hans væri út úr veikindunum og að honum fyndist betra að vera ekki á lyfjum. Fram kom að honum liði smá illa af lyfjunum, yrði sljór og að það væri „óþægilegt bara“.

7

Samkvæmt þingbók málsins í héraði var þess ekki óskað af hálfu sóknaraðila að hann fengi að leiða móður sína eða [...]ömmu sem vitni í málinu.

8

Með hliðsjón af því sem fram kemur í framangreindu læknisvottorði og skýrslu sóknaraðila fyrir héraðsdómi telst málið vera nægilega upplýst og meðferð málsins fyrir héraðsdómi hafa verið í samræmi við ákvæði 11. gr. lögræðislaga. Verður hinn kærði úrskurður því ekki ómerktur með vísan til þess ákvæðis.

9

Með vísan til þess sem að framan er rakið og forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

10

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti úr ríkissjóði og er hún ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins ogí úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila fyrir Landsrétti, H-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 167.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.