394/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun L um að X skyldi sæta nánar tilgreindu nálgunarbanni. Í úrskurði Landsréttar kom fram að L hafi tekið ákvörðun um nálgunarbann X áður en skýrsla hafi verið tekin af honum og án þess að kannað hefði verið hvort hann væri tilbúinn að gangast undir vægari úrræði sem væru til þess fallin að vernda brotaþola. Skilyrðum laga nr. 85/2011 fyrir beitingu nálgunarbanns var því ekki fullnægt. Var hin kærða ákvörðun því felld úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 22. maí 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 19. maí 2023 í málinu nr. R- [...]/2023 þar sem staðfest var ákvörðun lögreglustjórans á Austurlandi frá 26. apríl 2023 um að varnaraðili sætti nánar tilgreindu nálgunarbanni gagnvart brotaþola í fjóra mánuði. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur með þeirri breytingu að nálgunarbannið verði lengt í sex mánuði eins og greinir í kröfu sóknaraðila fyrir héraðsdómi. Til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

3

Varnaraðili krefst þess að ákvörðun sóknaraðila 26. apríl 2023 um að hann sæti nálgunarbanni verði felld úr gildi, en til vara að þvíverði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Samkvæmt a-lið 4. gr. laga nr. 85/2011 er heimilt að beita nálgunarbanni ef rökstuddur grunur er um að sakborningur hafi framið refsivert brot eða raskað á annan hátt friði brotaþola. Þá er mælt fyrir um það í b-lið sömu greinar að heimilt sé að beita nálgunarbanni ef hætta er á að viðkomandi brjóti gegn brotaþola skv. a-lið. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga verður nálgunarbanni aðeins beitt þegar ekki þykir sennilegt að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti og skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til. Þá segir í 2. mgr. greinarinnar að við mat samkvæmt 1. mgr. sé heimilt að líta til þess hvort sakborningur hafi áður þurft að sæta nálgunarbanni sem og hvort háttsemi hans á fyrri stigum hafi verið þannig háttað að hætta sé talin á að hann muni fremja brot sem lýst er í 4. gr. og 1. mgr. 5. gr. Í skýringum við 6. gr. í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögunum segir meðal annars að í ákvæðinu sé að finna meðalhófsreglu og í henni felist að ekki sé heimilt að beita nefndum úrræðum ef unnt er að ná sama árangri með öðrum og vægari hætti. Haft geti sérstaka þýðingu við matið hvort viðkomandi hafi áður verið gert að sæta nálgunarbanni eða hvort öðrum úrræðum hafi áður verið beitt í stað þess að beita nálgunarbanni.

5

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði er varnaraðili grunaður um frelsissviptingu og líkamsárás gagnavart brotaþola 6. mars 2023 í húsnæði [...]. Að auki liggja fyrir gögn í málinu um smáskilaboð milli varnaraðila og brotaþola á tímabilinu 17. febrúar til 7. apríl 2023 og þrálátar tilraunir varnaraðila til þess að vera í símasamskiptum við brotaþola. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu 18. mars 2023 hafði lögreglan samband við brotaþola vegna ábendingar um að hún hefði sætt áðurgreindri frelsissviptingu og líkamsárás. Þann 3. apríl 2023 kom brotaþoli til lögreglu í því skyni að leggja fram kæru á hendur varnaraðila vegna ætlaðra brota og var þá tekin ítarleg skýrsla af henni um atvik málsins. Lögmaður brotaþola setti fram kröfu um að varnaraðila yrði gert að sæta nálgunarbanni með tölvupósti 21. og 25. apríl 2023 og var þá upplýst að varnaraðili hefði 47 sinnum reynt að ná sambandi við brotaþola í síma þann 20. sama mánaðar. Af gögnum má ráða að varnaraðili hafi verið að reyna nálgast hluti sem hann átti og voru í fórum brotaþola. Með ákvörðun lögreglustjóra 26. apríl 2023 var varnaraðila gert að sæta nálgunarbanni meðal annars á grundvelli ætlaðra brota 6. mars 2023 svo og ítrekaðs áreitis, ónæðis, hótanna um ofbeldi í gegnum smáskilaboð.

Ákvörðunin var birt brotaþola 28. apríl sama ár.

6

Fyrir liggur að varnaraðili var boðaður til skýrslutöku hjá lögreglu 28. apríl 2023 en þeirri skýrslutöku var frestað þar sem upplýst var að verjandi hans hefði greinst jákvæður af COVID- 19. Er því lýst í upplýsingaskýrslu lögreglu að skipuðum verjanda varnaraðila hafi verið kynnt að ætlunin væri að birta fyrirliggjandi ákvörðun lögreglu um nálgunarbann fyrir varnaraðila í lok skýrslutökunnar. Segir í skýrslunni að verjandi hans hafi ekkert talið því til fyrirstöðu að ákvörðunin yrði birt fyrst og skýrsla tekin af varnaraðila síðar. Skýrsla var tekin af varnaraðila hjá lögreglu 4. maí sama ár og lýsti hann atvikum að ætlaðri frelsissviptingu og líkamsárás og gaf skýringar á samskiptum sínum við brotaþola í gegnum smáskilaboð. Lýsti hann atvikum með nokkuð öðrum hætti en fram hafði komið í skýrslu brotaþola.

7

Svo sem rakið hefur verið hér að framan tók sóknaraðili ákvörðun um nálgunarbann áður en skýrsla hafði verið tekin af varnaraðila og án þess að kannað væri hvort hann væri reiðubúinn að gangast undir vægari úrræði sem væru til þess fallin að vernda brotaþola. Í ákvörðuninni er tekið fram að ósennilegt sé að friðhelgi brotaþola verði vernduð með öðrum og vægari hætti án þess að það sé rökstutt sérstaklega. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að varnaraðili hafi áður sætt refsingu eða nálgunarbanni.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að sóknaraðili hefur ekki gengið úr skugga um það með fullnægjandi hætti, áður en hann tók ákvörðun um nálgunarbann, hvort önnur og vægari úrræði væru tæk til verndar brotaþola. Skilyrðum laga nr. 85/2011 fyrir beitingu nálgunarbanns er því ekki fullnægt og verður hin kærða ákvörðun sóknaraðila 26. apríl 2023 því felld úr gildi.

8

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Landsrétti, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir, greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 38. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 14. gr. laga nr. 85/2011.

Úrskurðarorð :

Felld er úr gildi ákvörðun sóknaraðila, lögreglustjórans á Austurlandi, 26. apríl 2023 um að varnaraðili sæti nánar tilgreindu nálgunarbanni í fjóra mánuði.

Þóknun verjanda varnaraðila fyrir Landsrétti, H-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 214.272 krónur, greiðist úr ríkissjóði.