344/2021

Útdráttur

R höfðaði mál gegn L ehf. til heimtu vangoldinna launa fyrir yfirvinnu og bakvaktir og vegna skerts frítökuréttar, auk orlofslauna, á nánar tilgreindu tímabili vegna starfa sinna hjá L ehf. Í dómi Landsréttar kom fram að um ráðningarsamband R og L ehf. hefðu gilt skilmálar óundirritaðs ráðningarsamnings sem sendur var R fyrir upphaf starfa. Með vísan til ákvæða samningsins þótti sannað að R hefði starfað hjá L ehf. á föstum launum og að öll yfirvinna hefði verið innifalin í þeim. L ehf. var því sýknað af kröfu R um greiðslu vangoldinna launa vegna yfirvinnu og tilheyrandi orlofslauna.

Í niðurstöðu Landsréttar var lagt til grundvallar að R hefði frá febrúarmánuði 2017 ráðið vinnutíma sínum sjálfur, sbr. 3. tölulið 52. gr. a laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Var L ehf. því einnig sýknað af kröfu R um greiðslu frítökuréttar vegna skerts hvíldartíma í mars, maí, júlí og ágúst 2017 og greiðslu tilheyrandi orlofslauna. Þá þótti viðhlítandi grunnur ekki hafa verið lagður að því í málatilbúnaði R hvert eðlilegt viðmið dagvinnulauna væri. Sökum þeirrar vanreifunar þótti óhjákvæmilegt að vísa frá héraðsdómi þeim þætti krafna R er lyti að greiðslum vegna bakvakta sem og skertum frítökurétti 19. janúar 2017 og orlofslaunum vegna þessa.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2021 í málinu nr. E- 3701/2018.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt þannig að gagnáfrýjandi verði dæmdur til þess að greiða honum 12.758.834 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 677.723 krónum frá 31. janúar 2017 til 30. apríl 2017, af 4.014.883 krónum frá þeim degi til 30. nóvember 2017, af 12.644.875 krónum fráþeim degi til 28. febrúar 2018 en af 12.758.834 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni greiðslu að fjárhæð 113.959 krónur 24. október 2019. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 30. júní 2021. Hann krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að öðru leyti en hvað varðar málskostnað, sem hann krefur aðaláfrýjanda um vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Aðaláfrýjandi breytti kröfugerð sinni fyrir Landsrétti til lækkunar við upphaf aðalmeðferðar.

5

Atvikum málsins og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Óumdeilt er í málinu að um störf aðaláfrýjanda hjá gagnáfrýjanda gilti kjarasamningur Samtaka atvinnulífsins við Kjarafélag Tæknifræðingafélags Íslands, Stéttarfélag byggingafræðinga, Stéttarfélag tölvunarfræðinga og Stéttarfélag verkfræðinga frá 1. apríl 2011.

6

Ákvæði tilskipunar 91/533/EBE voru innleidd í íslenskan rétt með kjarasamningum, sbr. auglýsingunr. 503/1994. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að um ráðningarsamband aðila hafi gilt skilmálar óundirritaðs ráðningarsamnings sem aðaláfrýjanda var sendur áður en hann hóf störf hjá gagnáfrýjanda. Er því sannað að aðaláfrýjandi hafi samkvæmt samningi aðila starfað hjá gagnáfrýjanda á föstum launum og að öll yfirvinna hafi verið innifalin í þeim, sbr. ákvæði 3. gr. hins óundirritaða ráðningarsamnings. Þá liggur fyrir að í grein 1.1 í framangreindum kjarasamningi segir að laun og önnur starfskjör skuli ákvörðuð í ráðningarsamningi og að um fjárhæð launa, samsetningu þeirra og þess háttar fari samkvæmt ákvæðum ráðningarsamnings. Heimilt skuli að semja um föst mánaðarlaun þar sem tilgreind eru heildarlaun starfsmanns vegna starfa í þágu vinnuveitanda. Þá skuli launakjör háskólamanna ráðast af því sem um semst á markaði. Að öllu framangreindu virtu verður gagnáfrýjandi sýknaður af kröfu aðaláfrýjanda um greiðslu vangoldinna launa vegna yfirvinnu og 10,17% orlofslauna af þeim.

7

Aðaláfrýjandi krefst einnig greiðslu vegna frítökuréttar sem hann kveður hafa verið skertan á tilteknum dögum í janúar, mars, maí, júlí og ágúst 2017. Samkvæmt 1. mgr. 53. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal haga vinnutíma þannig að á hverjum 24 klukkustundum, reiknað frá byrjun vinnudags, fái starfsmenn að minnsta kosti 11 klukkustunda samfellda hvíld. Í 3. tölulið 52. gr. a er aftur á móti kveðið á um að ákvæðið gildi ekki um æðstu stjórnendur og aðra þá sem ráði vinnutíma sínum sjálfir. Frítökuréttur er nánar útfærður í framangreindum kjarasamningi. Í grein 2.4.2 er kveðið á um að séu starfsmenn „sérstaklega beðnir að mæta til vinnu áður en 11 klst. hvíld er náð“ sé heimilt að fresta hvíldinni og veita hana síðar þannig að frítökuréttur, 1,5 dagvinnustundir, safnist upp fyrir hverja klukkustund sem hvíld skerðist um. Við starfslok skuli ónýttur frítökuréttur starfsmanns gerður upp og teljast hluti ráðningartíma.

8

Aðaláfrýjandi hóf störf hjá gagnáfrýjanda í byrjun september 2016. Samkvæmt hinum óundirritaða ráðningarsamningi skyldi hann gegna starfi í tækjadeild og sinna sölu, ráðgjöf og uppsetningu tækjabúnaðar. Auk þess skyldi hann hafa umsjón með birgðahaldi tækjadeildar og sinna öðrum verkefnum eftir fyrirmælum yfirmanns.

Aðaláfrýjandi gaf skýrslu í héraði og kvaðst hafa tekið til starfa eftir samtal við vitnið A-kk-þf Þ-kk-þf, sem hafi fyrst um sinn yfirfarið tímaskráningar aðaláfrýjanda. Í febrúar 2017 hefði A-kk-nf gerst framkvæmdastjóri yfir annarri deild hjá gagnáfrýjanda og falið aðaláfrýjanda að sjá um yfirferð allra tímaskráninga hjá tækjadeild auk annarra verkefna. Aðaláfrýjandi greindi jafnframt svo frá að frá og með þeim tíma hefði hann verið í vinnunni nánast allan sólarhringinn en „ekkert alltaf [verið] að stimpla [sig] inn og út endalaust“. Jafnframt greindi hann svo frá að honum hefði ekki verið kunnugt um ákvæði laga um lágmarkshvíld fyrr en A-kk-nf hefði tjáð honum í ágústlok 2017, í tengslum við uppsetningu á fyrsta Monobox- mjaltaþjóninum, að það væri of dýrt að láta menn vinna þannig að ekki næðist lágmarkshvíld. Eftir það hefði lágmarkshvíldartími verið virtur þar sem aðaláfrýjandi hefði verið beðinn um að það yrði gert. Inntur eftir því hvort hann myndi eftir að hafa verið kallaður til vinnu áður en 11 klukkustunda hvíld hefði verið náð kvaðst hann muna sérstaklega eftir einu tilviki þar sem hann hefði verið kallaður á fund klukkan átta að morgni þegar hann hafði lokið vinnu vegna bilunar í mjaltaþjóni að Hundastapa í Borgarfirði á milli klukkan fimm og sex sama morgun og verið kominn heim til sín um klukkan hálf sjö.

Auk þess kvaðst hann oft hafa verið að vinna fram undir eða yfir miðnætti og síðan mætt í vinnu morguninn eftir en af hálfu gagnáfrýjanda hefði verið gerð skýr krafa um að mætt væri til vinnu klukkan átta.

9

A-kk-nf Þ-kk-nf, yfirmaður aðaláfrýjanda hjá gagnáfrýjanda, gaf einnig skýrslu í héraði. Hann kvaðst ekki hafa yfirfarið tímaskráningar aðaláfrýjanda eftir janúar 2017 og greindi svo frá að aðaláfrýjandi hefði stýrt vinnutíma sínum sjálfur. Hefði hann haft mikið sjálfstæði í þeim efnum og ekki verið skylt að vera mættur í vinnu klukkan átta á hverjum vinnudegi. Þá greindi vitnið R-kvk-nf H-kvk-nf, starfsmannastjóri hjá gagnáfrýjanda, svo frá í héraði að a-kk-þgf hefði sem stjórnanda verið treyst fyrir tímaskráningum í deild sinni frá febrúar 2017.

10

Að öllu framangreindu virtu verður að leggja til grundvallar niðurstöðu að aðaláfrýjandi hafi frá því í febrúarmánuði 2017 ráðið vinnutíma sínum sjálfur. Auk þess hafi hann frá sama tíma, að minnsta kosti að einhverju leyti, stýrt vinnutíma annarra við uppsetningu mjaltaþjóna. Þá athugast að enginn þáttur kröfugerðar aðaláfrýjanda vegna skerts hvíldartíma samsvarar frásögn hans í héraði af stórfelldri skerðingu á hvíldartíma í tengslum við bilun að Hundastapa. Verður gagnáfrýjandi því sýknaður af kröfu aðaláfrýjanda um greiðslu frítökuréttar vegna skerts hvíldartíma í mars, maí, júlí og ágúst 2017 og um greiðslu tilheyrandi orlofslauna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 30. september 2019 í máli nr. 27/2019. Aftur á móti verður fallist á það með aðaláfrýjanda að hann eigi rétt á greiðslu vegna skerts frítökuréttar 19. janúar 2017 og tilheyrandi 10,17 % orlofslaunum samkvæmt 2. mgr. 7. gr., sbr. 8. gr. laga nr. 30/1978 um orlof.

11

Að framan var komist að þeirri niðurstöðu að umsamin mánaðarlaun aðaláfrýjanda hefðu falið í sér föst laun að meðtalinni allri yfirvinnu. Tímakaup fyrir dagvinnu verður því ekki reiknað út á þeim grunni. Í framangreindum kjarasamningi er ekki heldur að finna neina launataxta fyrir dagvinnu. Þá hefur aðaláfrýjandi í málatilbúnaði sínum hvorki haft uppi neinar málsástæður er lúta að því hver eðlileg viðmiðun væri í þeim efnum né lagt fram gögn sem hafa mætti til hliðsjónar við ákvörðun dagvinnulauna. Er málið svo vanreifað að þessu leyti að á það verður ekki lagður dómur. Með vísan til e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður þannig ekki hjá því komist að vísa frá héraðsdómi þeim þætti í kröfum aðaláfrýjanda er lýtur að greiðslu vegna skerts frítökuréttar 19. janúar 2017 og tilheyrandi orlofslauna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 22. september 2005 í máli nr. 66/2005.

12

Aðaláfrýjandi gerir í málinu einnig kröfu um greiðslur vegna bakvakta frá febrúar til nóvember 2017. Er á því byggt að hann hafi verið á bakvakt öllum stundum sem hann var ekki skráður í vinnu samkvæmt tímaskráningarkerfi gagnáfrýjanda, ef frá er skilinn sá tími sem hann var erlendis eða í orlofi. Samkvæmt því gerir aðaláfrýjandi kröfu um greiðslu fyrir 1.168 klukkustundir á tímagjaldinu 1.467 krónur vegna tímabilsins frá febrúar til apríl 2012, en fyrir 3.312 klukkustundir á tímagjaldinu 1.533 krónur vegna tímabilsins frá maí til nóvember 2017.

13

Að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að um ráðningarkjör aðaláfrýjanda hafi gilt skilmálar óundirritaðs ráðningarsamnings sem honum var sendur áður en hann hóf stör fen í honum var ekkert minnst á bakvaktir. Verður því lagt til grundvallar niðurstöðu í málinu að um greiðslur fyrir bakvaktir gildi ákvæði framangreinds kjarasamnings. Samkvæmt honum skal greiða sem nemur 33% af tímakaupi í dagvinnu fyrir hverja klukkustund á bakvakt þar sem vakthafandi starfsmaður er bundinn heima. Á almennum frídögum og stórhátíðum verður hlutfallið 50%. Fyrir bakvakt þar sem ekki er krafist tafarlausra viðbragða af hálfu starfsmanns en hann er tilbúinn til vinnu strax og til hans næst greiðast 16,5% af dagvinnukaupi fyrir hverja klukkustund á bakvakt en á almennum frídögum og stórhátíðum verður hlutfallið 25%. Varðandi þennan þátt í kröfum aðaláfrýjanda gildir aftur á móti sem fyrr að enginn viðhlítandi grunnur hefur verið lagður að því í málatilbúnaði hans hvert sé eðlilegt viðmið dagvinnulauna. Er því óhjákvæmilegt vegna vanreifunar að vísa frá héraðsdómi þeim þætti í kröfum aðaláfrýjanda er lýtur að greiðslum fyrir bakvaktir og orlofslaunum vegna þeirra.

14

Samkvæmt öllu framangreindu verður þeim þáttum kröfugerðar aðaláfrýjanda er lúta að greiðslu vegna frítökuréttar 19. janúar 2017 og greiðslum vegna bakvakta ásamt 10,17% orlofslaunum vegna þeirra vísað frá héraðsdómi. Gagnáfrýjandi verður aftur á móti sýknaður af kröfum aðaláfrýjanda um greiðslu yfirvinnulauna og greiðslu vegna skerts hvíldartíma í mars, maí, júlí og ágúst 2017 ásamt 10,17% orlofslaunum vegna þeirra.

15

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð :

Kröfum aðaláfrýjanda, R-kk-ef A-kk-ef A-kk-ef, um greiðslur vegna bakvakta og frítökuréttar 19. janúar 2017, ásamt 10,17% orlofslaunum vegna þeirra launagreiðslna, er vísað frá héraðsdómi.

Að öðru leyti er gagnáfrýjandi, Lífland ehf., sýkn af kröfum aðaláfrýjanda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.