442/2021

Útdráttur

D krafði G um greiðslu skuldar samkvæmt veðskuldabréfi sem G gaf út til D. Málið var höfðað sem skuldabréfamál á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með dómi héraðsdóms var krafa D tekin til greina og G gert að greiða honum skuld samkvæmt skuldabréfinu. Fyrir Landsrétti krafðist G frávísunar málsins frá héraðsdómi þar sem ákvæði 13. töluliðar skuldabréfsins fæli í sér samning um að viðskiptabréfareglur giltu ekki við framsal skjalsins, og því væri ekki um skuldabréf að ræða í skilningi reglna kröfuréttar sem væri skilyrði þess að unnt væri að reka málið á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991. Í úrskurði Landsréttar kom fram að D framseldi ekki skuldabréfið til þriðja aðila en af því leiddi að ekki kom til þess að það reyndi á þýðingu 13. töluliðar sem fjallaði efni sínu samkvæmt eingöngu um réttarstöðuna við þær aðstæður. Þegar af þeirri ástæðu reyndi ekki á hvort unnt væri að líta svo á að ákvæðið fæli í sér samning um að viðskiptabréfareglur skyldu ekki gilda um framsal skuldabréfsins. Af efni skjalsins að öðru leyti yrði ráðið að það fæli í sér skriflega yfirlýsingu þar sem G viðurkenndi einhliða og skilyrðislaust skyldu sína til að greiða D ákveðna peningagreiðslu. Þá væri skjalið framseljanlegt. Teldist það samkvæmt því vera skuldabréf í skilningi almennra reglna kröfuréttar í lögskiptum G og D. Þá væri í því skýrlega kveðið á um heimild til að reka mál til innheimtu þess samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991. Væru samkvæmt því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi á þeim grundvelli að lagaskilyrðum væri ekki fullnægt til að málið yrði rekið samkvæmt þeim kafla. Þá yrði ekki talið að vísa bæri málinu frá af öðrum ástæðum. Kröfu G um frávísun málsins frá héraðsdómi var því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Mál þetta úrskurða landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. júlí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. júní 2021 í málinu nr. E- 5367/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og málinu vísað frá héraðsdómi. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að frávísunarkröfu áfrýjanda verði hafnað og hinn áfrýjaði dómur staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Til samræmis við kröfugerð áfrýjanda var málið eingöngu flutt um formhlið þess en því til samræmis er kveðinn upp úrskurður í málinu, sbr. 2. málslið 2. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

5

Í greinargerð sinni í héraði krafðist áfrýjandi aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi. Í samræmi við 2. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 tók héraðsdómari þá kröfu sérstaklega til úrlausnar. Var kröfunni hafnað með úrskurði héraðsdóms 1. febrúar 2021. Með fyrrgreindum dómi héraðsdóms 10. júní 2021 var krafa stefnda tekin til greina og áfrýjanda gert að greiða nánar tilgreinda skuld samkvæmt skuldabréfi 30. maí 2018. Er þeirri niðurstöðu héraðsdóms ekki áfrýjað til Landsréttar.

6

Samkvæmt 3. mgr. 151. gr. laga nr. 91/1991 má áfrýja dómi meðal annars í því skyni að máli verði vísað frá héraðsdómi. Verður samkvæmt því ekki talið að það standi áfrýjun í vegi þótt áfrýjandi krefjist ekki jafnframt endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um efni máls. Sem endranær er sá áskilnaður þó gerður að áfrýjandi hafi lögvarða hagsmuni af áfrýjun málsins.

7

Áfrýjandi keypti íbúð af stefnda samkvæmt kaupsamningi 30. maí 2018. Var umsamið kaupverð 27.000.000 króna sem hún greiddi annars vegar með reiðufé að fjárhæð 4.000.000 króna og hins vegar með þremur veðskuldabréfum samtals að fjárhæð 23.000.000 króna. Eitt af þessum skuldabréfum gaf áfrýjandi út til stefnda við undirritun kaupsamnings 30. maí 2018 að fjárhæð 4.000.000 króna og naut það tryggingar á þriðja veðrétti í íbúðinni. Átti skuldabréfið að endurgreiðast á fjórum árum með jöfnum greiðslum afborgana og vaxta. Var skuldabréfinu þinglýst á eignina 14. júní 2018. Í 13. tölulið skilmála bréfsins segir: „Ef að kröfuhafi framselur kröfurétt sinn til þriðja aðila samkvæmt skuldabréfinu, eða skuldabréfið sjálft á útgefandi rétt á því að halda uppi sömu mótbárum og gegn framsalshafa sem hann gat nýtt sér gagnvart undirritaðs kröfuhafa.“ Þá segir í 14. tölulið að rísi ágreiningur út af skuldabréfinu megi reka það mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur samkvæmt reglum XVII. kafla laga nr. 91/1991. Fyrir liggur að stefndi höfðaði málið á þeim grundvelli.

8

Áfrýjandi byggir frávísunarkröfuna á því að vegna fyrrgreinds ákvæðis í 13. tölulið skuldabréfsins sé ekki unnt að reka málið á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991.

Ekki sé um skuldabréf að ræða í skilningi reglna kröfuréttar sem sé skilyrði þess að unnt sé að reka málið á þeim grundvelli. Ákvæði 13. töluliðar feli í sér samning um að viðskiptabréfareglur skuli ekki gilda við framsal skjalsins en af því leiði að reglur kröfuréttar um framsal almennra krafna gildi sem feli í sér að áfrýjandi geti borið fyrir sig allar sömu mótbárur gagnvart framsalshafa bréfsins og hún gæti gagnvart stefnda.

Beri því að vísa málinu frá héraðsdómi.

9

Samkvæmt 117. gr. laga nr. 91/1991 fara svokölluð skuldabréfamál eftir ákvæðum XVII. kafla laganna, en til þeirra teljast mál til greiðslu skuldar samkvæmt skuldabréfi, enda sé skráður samningur í texta þess um að mál samkvæmt því verði rekið eftir ákvæðum þess kafla. Er málsmeðferð slíkra mála afbrigðileg á þann hátt að stefndi kemur ekki að sömu vörnum og í almennu einkamáli, sbr. 118. gr. og 119. gr. sömu laga. Fyrir liggur að þær varnir sem áfrýjandi bar fyrir sig í héraði voru þess eðlis að þær komast ekki að í máli sem rekið er á grundvelli XVII. kafla laga nr. 91/1991. Væri málið á hinn bóginn rekið sem almennt einkamál kæmust þær að. Að því gættu verður talið að áfrýjandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá fyrrgreindan úrskurð héraðsdóms um höfnun frávísunarkröfu hans endurskoðaðan.

10

Um fyrrgreindan grundvöll frávísunarkröfu áfrýjanda er til þess að líta að stefndi framseldi ekki skuldabréfið til þriðja aðila en af því leiðir að ekki kom til þess að það reyndi á þýðingu 13. töluliðar sem fjallar efni sínu samkvæmt eingöngu um réttarstöðuna við þær aðstæður. Þegar af þeirri ástæðu reynir ekki á hvort unnt sé að líta svo á að ákvæðið feli í sér samning um að viðskiptabréfareglur skuli ekki gilda við framsal skuldabréfsins. Af efni skjalsins að öðru leyti verður ráðið að það felur í sér skriflega yfirlýsingu þar sem áfrýjandi viðurkennir einhliða og skilyrðislaust skyldu sína til að greiða stefnda ákveðna peningagreiðslu. Þá er skjalið framseljanlegt.

Telst það samkvæmt því vera skuldabréf í skilningi almennra reglna kröfuréttar í lögskiptum áfrýjanda og stefnda. Þá er í því skýrlega kveðið á um heimild til að reka mál til innheimtu þess samkvæmt XVII. kafla laga nr. 91/1991. Eru samkvæmt því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi á þeim grundvelli að lagaskilyrðum sé ekki fullnægt til að málið verði rekið samkvæmt þeim kafla. Þá verður ekki talið að vísa beri málinu frá af öðrum ástæðum.

11

Verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Kröfu áfrýjanda, G-x-x D-x-x C-x-x P-x-x, um að málinu verði vísað frá héraðsdómi er hafnað.

Áfrýjandi greiði stefnda, D-kk-þgf P-kk-þgf A-kk-þgf, 450.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.