669/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A á hendur B og C var vísað frá dómi að kröfu B og C. Málið höfðaði A í kjölfar þess að hún og C sóttu um skilnað að borði og sæng en ágreiningur var með þeim um fjárskipti. Í efnisþætti málsins krafðist A aðallega viðurkenningar á að B, sem er faðir C, væri skylt að afsala henni fasteign að helmingi og að helmingi til C gegn því að þau greiddu upp eða yfirtækju áhvílandi lán. Til vara að viðurkennt yrði að A og C ættu fjárkröfu á hendur B þar sem hann hefði ekki orðið við áskorun um að lýsa þau eigendur fasteignarinnar gegn því að þau greiddu upp eða yfirtækju áhvílandi lán. Í báðum tilvikum gerði A kröfu um að C yrði gert að þola dóm í samræmi við kröfur hennar. Í úrskurði Landsréttar var rakið að A byggði kröfugerð sína og aðild B og C að málinu á því að hún ætti fasteignina í óskiptri sameign með C og að þau hefðu gert samning við B um að vera skráður eigandi og skuldari áhvílandi lána til málamynda. Því væri B stefnt í málinu og C til að þola dóm þar sem hann hefði ekki fengist til að standa að málsókninni með A. Landsréttur taldi þann þátt kröfugerðar A, sem lyti að viðurkenningu á því að B væri skylt að afsala til hennar ætluðum eignarhlut hennar í fasteigninni gegn uppgreiðslu eða yfirtöku lána, henni heimilan, sbr. 2. mgr. 25. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Á hinn bóginn yrði ekki talið að í því fælist heimild til að krefjast með sama hætti dóms um réttindi og skyldur C gagnvart B, enda færi A ekki með þá hagsmuni að lögum. Þá væri varakrafa A sama marki brennd en auk þess væri krafan svo óskýr um það hvernig þeim réttindum sem krafist væri viðurkenningar á væri háttað að stefna málsins uppfyllti að því leyti ekki kröfur dliðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga um ákveðna og ljósa kröfugerð. Samkvæmt því og þar sem kröfur A varðandi eigin hagsmuni væru, eins og málatilbúnaði A væri háttað, nátengdar kröfum hennar um hagsmuni C var hinn kærði úrskurður um að vísa málinu í heild frá héraðsdómi staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 24. nóvember 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 15. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. nóvember 2020 í málinu nr. E[…]/2020 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka kröfur hennar til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði. Aðalkrafa sóknaraðila á hendur varnaraðilum í máli þessu er sú að viðurkennt verði með dómi að varnaraðilanum B sé skylt að afsala fasteigninni […] í Reykjavík, fasteignanúmer […], „að helmingi til sóknaraðila og að helmingi til varnaraðilans C“ gegn því að „þau greiði upp eða yfirtaki“ nánar tiltekin lán sem hvíli á fyrsta og öðrum veðrétti í eigninni. Til vara gerir hún kröfu um að viðurkennt verði að hún og varnaraðilinn C „eigi fjárkröfu“ á hendur varnaraðilanum B þar sem hann hafi „ekki orðið við áskorun um að lýsa þau eigendur“ fasteignarinnar „gegn því að þau greiði upp eða yfirtaki“ sömu veðlán.

5 Samkvæmt gögnum málsins gengu sóknaraðili og varnaraðilinn C í hjúskap á árinu […] en óskuðu skilnaðar að borði og sæng á árinu […]. Leyfi til skilnaðar hefur ekki verið veitt þar sem ágreiningur er um fjárskipti, meðal annars að því er varðar framangreinda fasteign. Sóknaraðili byggir kröfugerð sína og aðild varnaraðila að málinu á því að hún eigi framangreinda fasteign í óskiptri sameign með varnaraðilanum C og að þau hafi gert samning við varnaraðilann B, föður C, um að hann væri skráður eigandi hennar og skuldari áhvílandi lána til málamynda. B sé því stefnt í málinu og varnaraðilanum C að auki til að þola dóm þar sem hann hafi ekki fengist til að standa að málsókninni með sóknaraðila. Sé C með þeim hætti veitt færi á að gæta hagsmuna sinna vegna þeirra réttinda sem hann eigi óskipt með sóknaraðila.

6 Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar nýtur sóknaraðili réttar til að fá úrlausn dómstóla um ætluð réttindi sín yfir framangreindri fasteign og skyldur þeim tengdar, sbr. einnig 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem hefur lagagildi hér á landi samkvæmt lögum nr. 62/1994. 7 Í 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 greinir að ef þeim sem bera óskipta skyldu er ekki öllum veittur kostur á að svara til sakar skuli vísa máli frá dómi. Sama eigi við ef þeir sem eiga óskipt réttindi sækja ekki mál í sameiningu, að því leyti sem krafa er höfð uppi um hagsmuni einhvers þeirra sem á ekki aðild að því. Í réttarframkvæmd hefur þetta ákvæði þó ekki verið talið standa því í vegi að stefnandi standi einn að málshöfðun ef hann stefnir til varnar þeim sameigendum sínum sem eiga hagsmuna að gæta en vilja ekki taka þátt í málshöfðuninni með honum, enda gætu sameigendur ella með andstöðu sinni komið í veg fyrir að stefnandi njóti þess réttar til að fá úrlausn dómstóla um réttindi sín og skyldur sem tryggður er í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

8 Samkvæmt 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt í dómi að verða við kröfu um að stefnda verði gert að leysa af hendi skyldu gegn tilteknu gagngjaldi úr hendi stefnanda, svo sem um skyldu til að gefa út afsal gegn ákveðinni greiðslu. Verður hið sama talið eiga við í máli þessu þótt sóknaraðili hafi með heimild í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 kosið að leita viðurkenningardóms um skyldu varnaraðilans B til útgáfu afsals gegn greiðslu eða yfirtöku veðskulda. Jafnframt er ljóst að sóknaraðili hefur ótvíræða lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um tilvist og efni þeirra réttinda og skyldna sem hún kveður hvíla á sér vegna framangreindrar fasteignar á grundvelli samnings við varnaraðilann B.

9 Samkvæmt öllu framangreindu er sóknaraðila heimilt að leita úrlausnar dómstóla um tilvist og efni þess samnings sem hún kveðst, ásamt varnaraðilanum C, hafa gert við varnaraðilann B, eða réttinda sinna og skyldna á grundvelli hans, allt að því tilskildu að hún veiti C færi á að gæta réttinda sinna með því að stefna honum til að þola dóm þar um. Sá þáttur kröfugerðar sóknaraðila er lýtur að viðurkenningu á því að varnaraðilanum B sé skylt að afsala til hennar ætluðum eignarhlut hennar í framangreindri fasteign gegn því að hún greiði upp eða yfirtaki nánar tilgreind lán sem hvíla á eigninni er henni því heimill.

10 Í kröfugerð sóknaraðila felst aftur á móti einnig að viðurkennt verði að varnaraðilanum B sé skylt að afsala helmings eignarhlut í fasteigninni til varnaraðilans C gegn því að hinn síðarnefndi greiði upp eða yfirtaki veðlánin ásamt sóknaraðila. Þótt sóknaraðila sé samkvæmt framangreindu unnt að fá dóm um ætluð réttindi sín og skyldur gagnvart varnaraðilanum B að því tilskildu að varnaraðilanum C, sem ætluðum sameiganda hennar, sé stefnt til að þola dóm þess efnis, verður ekki talið að í því felist heimild fyrir sóknaraðila til að krefjast með sama hætti dóms um réttindi og skyldur varnaraðilans C gagnvart B, enda fer sóknaraðili ekki með þá hagsmuni að lögum. Þótt sóknaraðili hafi í sjálfu sér lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr réttarstöðu sinni gagnvart ætluðum sameiganda að framangreindri fasteign og fjárslitum þeirra hjóna verður hún að leggja ágreiningsmál er að því lúta fyrir dómstóla með öðrum hætti. 11 Varakrafa sóknaraðila, þar sem hún leitar viðurkenningar á því að hún og varnaraðilinn C „eigi fjárkröfu“ á hendur varnaraðilanum B er sama marki brennd en auk þess er krafan svo óskýr um það hvernig þeim réttindum sem krafist er viðurkenningar á er háttað að stefna málsins verður að því leyti ekki talin uppfylla kröfur dliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna og ljósa kröfugerð.

12 Samkvæmt öllu framangreindu, og þar sem kröfur sóknaraðila varðandi eigin hagsmuni eru, eins og málatilbúnaði hennar er háttað, nátengdar kröfum hennar um hagsmuni varnaraðilans C, verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa máli þessu í heild frá héraðsdómi.

13 Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður ákvæði hans um málskostnað í héraði staðfest.

14 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

15 Það athugast að eftir að aðilar lögðu fram greinargerðir fyrir Landsrétti bárust réttinum athugasemdir sóknaraðila við greinargerð varnaraðila en fyrir þessum skriflega málflutningi er ekki heimild. Er þetta aðfinnsluvert.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðilum, B og C, hvorum um sig 125.000 krónur í kærumálskostnað.