523/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem B var heimilað að vista son A utan heimilis í fjóra mánuði. Í úrskurði Landsréttar var rakið að með úrskurði B í mars 2020 hefði verið kveðið á um vistun sonar A utan heimilis í allt að tvo mánuði. Sá úrskurður hefði runnið sitt skeið á enda tveimur mánuðum síðar án þess að tekin hefði verið formleg ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar drengsins á grundvelli 28. laga nr. 80/2002, en slík ákvörðun hefði ekki legið fyrir fyrr en í lok júlí 2020. Taldi Landsréttur að þar sem ekki hefði verið tekin formleg ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar sonar A þegar tímabil úrskurðar B lauk í maí 2020 hefði lögheimili drengsins með réttu átt að færast að nýju til A. Þar sem A hefði flutt búferlum leiddi það af 1. mgr. 15. gr. laga nr. 80/2002 að barnavernd D ætti úrlausn um málefni drengsins. B var því ekki bær til að taka ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar drengsins á grundvelli 28. gr. laga nr. 80/2002. Var því talið óhjákvæmilegt að fella hinn kærða úrskurð úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. ágúst 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 18. september 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 27. ágúst 2020 í málinu nr. U[…]/2020 þar sem varnaraðila var heimilað að vista son sóknaraðila utan heimilis hennar í fjóra mánuði frá 27. ágúst 2020 að telja. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn kærði úrskurður verði ómerktur, til þrautavara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en að því frágengnu að vistun sonar sóknaraðila utan heimilis verði markaður skemmri tími. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4 Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir var með úrskurði varnaraðila 5. mars 2020 kveðið á um að sonur sóknaraðila, C, skyldi vistaður utan heimilis í allt að tvo mánuði. Frá þeim tíma hefur hann verið vistaður hjá móðurforeldrum sínum í […]. Með úrskurði Landsréttar 31. júlí 2020 í máli nr. […]/2020 var kröfu sóknaraðila um áframhaldandi vistun drengsins utan heimils til sex mánaða vísað frá dómi þar sem ekki hafi legið fyrir formleg ákvörðun varnaraðila um að gera kröfu um áframhaldandi vistun drengsins á grundvelli 28. gr. laga nr. 80/2002. Í kjölfar úrskurðar Landsréttar var haldinn fundur á vegum varnaraðila 31. júlí 2020 þar sem tekin var ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar C utan heimils í allt að 12 mánuði með vísan til 28. gr. laga nr. 80/2002 og liggur sú fundargerð fyrir í gögnum málsins.

5 Samkvæmt blið 1. mgr. 27. gr. laga nr. 80/2002 getur barnaverndarnefnd meðal annars úrskurðað um vistun barns utan heimilis í allt að tvo mánuði, að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Í 1. mgr. 28. gr. laganna er kveðið á um að ef barnaverndarnefnd telji nauðsynlegt að ráðstöfun samkvæmt a og blið 1. mgr. 27. gr. standi lengur en þar er kveðið á um skuli nefndin gera kröfu um það fyrir héraðsdómi. Þá segir meðal annars í 2. mgr. 28. gr. laganna að sé krafist framlengingar vistunar samkvæmt 27. gr. áður en vistunartíma lýkur haldist ráðstöfunin þar til úrskurður eða dómur liggi fyrir.

6 Eins og greinir hér að framan var með úrskurði varnaraðila 5. mars 2020 kveðið á um að sonur sóknaraðila skyldi vistaður utan heimilis í allt að tvo mánuði. Sá úrskurður rann sitt skeið á enda 5. maí 2020 án þess að tekin hefði verið formleg ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar á grundvelli 28. gr. laga nr. 80/2002. Var það ekki fyrr en 31. júlí 2020 að slík ákvörðun lá fyrir.

7 Í 15. gr. laga nr. 80/2002 er kveðið á um valdsvið og samstarf barnaverndarnefnda. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. á barnaverndarnefnd í umdæmi þar sem barn á fasta búsetu úrlausn um málefni þess. Um það hvar barn eigi fasta búsetu er fjallað í athugasemdum við ákvæði 15. gr. í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 80/2002. Þar er vísað til þess að heppilegt þyki að miða við lögheimili barns þegar valdsvið barnaverndarnefndar sé ákvarðað og í því samhengi vísað til reglna um ákvörðun lögheimilis barna í þágildandi lögum nr. 21/1990 um lögheimili. Lög nr. 21/1990 voru leyst af hólmi með lögum nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur, en ákvæði um lögheimili barna eru í 6. gr. þeirra. Verður að skilja 1. mgr. 15. gr. laga nr. 80/2002 á þann veg að valdsvið barnaverndarnefndar ráðist þannig að meginstefnu til af lögheimilisskráningu barns, sem aftur ræðst af reglum 6. gr. laga nr. 80/2018. Frá reglu 1. mgr. 15. gr. laga nr. 80/2002 eru þær undantekningar gerðar að ef hentugra þykir að mál sé að einhverju eða öllu leyti rekið í öðru umdæmi en þar sem barn á fasta búsetu geta viðkomandi barnaverndarnefndir samið um það sín í milli, sbr. 3. mgr. 15. gr., og ef barnaverndarnefnd ráðstafar barni í fóstur eða vistun í annað umdæmi fer hún áfram með málið, sbr. 4. mgr. 15. gr.

8 Samkvæmt öðrum málslið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 80/2018 á barn skráð lögheimili hjá öðru foreldri sínu ef foreldrar hafa skilið eða slitið sambúð. Í 3. mgr. sömu greinar segir að barn í tímabundnu fóstri hafi lögheimili hjá fósturforeldrum hafi barnaverndarnefnd ákveðið það. Þar sem ekki hafði verið tekin formleg ákvörðun um að krefjast áframhaldandi vistunar sonar sóknaraðila utan heimilis þegar tímabili úrskurðar varnaraðila lauk 5. maí 2020 hefði lögheimili drengsins með réttu átt að færast að nýju til sóknaraðila, sbr. framangreinda reglu 1. mgr. 6. gr. laga nr. 80/2018. Af gögnum málsins má ráða að við það tímamark var sóknaraðili flutt búferlum í […]. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 80/2002 á barnaverndarnefnd D því úrlausn um málefni drengsins, en ekki varnaraðili. Undantekning 4. mgr. 15. gr. getur ekki átt við eins og hér stendur á, þar sem vistun drengsins utan heimilis lauk 5. maí 2020, án þess að krafa hefði verið gerð um áframhaldandi vistun. Varnaraðili var þannig ekki bær til þess að taka þá ákvörðun 31. júlí 2020 að krefjast áframhaldandi vistunar drengsins á grundvelli 28. gr. laga nr. 80/2002. Þegar af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt að fella hinn kærða úrskurð úr gildi.

9 Kærumálskostnaður fellur niður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Ú-kk-ef G-kk-ef, 350.000 krónur.