539/2021

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn barni, sbr. 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sem honum var trúað fyrir til kennslu, með því að hafa áreitt hana kynferðislega með kynferðislegum ummælum og kynferðislegu myndefni, en með háttsemi sinni særði hann blygðunarsemi hennar og sýndi henni ósiðlegt athæfi. Hann var jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa ítrekað sent henni skilaboð með ummælum, táknum og myndefni það sem hæðst er að jaðarsettum hópum, og sýnt henni þannig ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Fyrir Landsrétti var kröfu X um frávísun hafnað, enda fullnægði verknaðarlýsing ákæru skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Var refsing X ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu hennar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var honum gert að greiða A 600.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 15. júlí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 18. júní 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að frávísunarkröfu ákærða verði hafnað og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess að aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins. Að því frágengnu krefst ákærði þess að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst ákærði þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. maí 2018 til 16. janúar 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar einkaréttarkröfu hennar.

Niðurstaða

5

Atvikum málsins og framburði ákærða og vitna er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti voru spilaðar upptökur af hluta framburðar ákærða og brotaþola í héraði.

6

Ákærði gerir aðallega þá kröfu að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Byggir hann kröfuna á því að ætlaðri refsiverðri háttsemi sé ekki lýst nægilega skilmerkilega í ákæru, sbr. c-lið 1. mgr. 152 gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, einkum þar sem í verknaðarlýsingu sé ekki vísað til tilekinna ummæla eða myndefnis sem ákært sé fyrir. Því hafi honum verið örðugt um vik að taka til varna.

7

Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa fyrirmæli c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 verið skýrð svo að lýsing á þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo skilmerkileg og greinargóð að hann geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við.

Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að ákærða verði með réttu talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Samkvæmt þessu verður ákæran að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókninni svo að dómur verði lagður á málið í samræmi við hana, enda verður ákærði ekki dæmdur fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

8

Kröfur sem gerðar verða til skýrleika ákæru ráðast nánar af atvikum máls og eðli brots.

Í sumum tilvikum er þannig unnt að greina nákvæmlega í ákæru hvar, hvenær og hvernig ætlað brot ákærða er talið hafa verið framið en í öðrum er þess ekki kostur, eins og þegar refsiverð háttsemi er álitin hafa verið fólgin í mörgum hliðstæðum athöfnum yfir langt tímabil. Þegar tekin er afstaða til þess hvort vísa beri máli frá dómi sökum ófullnægjandi verknaðarlýsingar í ákæru verður þó, eins og áður segir, alltaf að miða við hvort þar sé gerð nægilega glögg grein fyrir sakargiftum svo að ákærða sé fært að taka afstöðu til þeirra og halda uppi viðhlítandi vörnum.

9

Í 1. lið ákæru er ákærða gefið að sök kynferðisbrot gegn barni sem honum var trúað fyrir til kennslu með því að hafa ítrekað á tilteknu tímabili í samskiptum við brotaþola áreitt hana kynferðislega með kynferðislegum ummælum og kynferðislegu myndefni en með háttseminni hafi hann sært blygðunarsemi hennar og sýnt henni ósiðlegt athæfi. Þá er varnaraðila í 2. lið ákæru gefið að sök barnaverndarlagabrot með því að hafa ítrekað á tilteknu tímabili í samskiptum við brotaþola sent henni skilaboð með ummælum, táknum og myndefni þar sem hæðst er að jaðarsettum hópum, svo sem á grundvelli fötlunar, þjóðernis, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða og kynhneigðar, og þannig sýnt henni ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Er háttsemi ákærða skilmerkilega færð til refsiákvæða í báðum ákæruliðum.

10

Að virtri framangreindri lýsingu í ákæru og í ljósi atvika málsins fer ekki á milli mála fyrir hvaða háttsemi ákært er fyrir. Þ ykir sakargiftum á hendur ákærða því vera lýst nægilega skilmerkilega til þess að hann geti tekið afstöðu til þeirra og haldið uppi vörnum. Verknaðarlýsing ákæru fullnægir þar með skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 27. október 2005 í máli nr. 152/2005 og 1. október 2014 í máli nr. 630/2014. Í samræmi við það verður frávísunarkröfu ákærða hafnað.

11

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

12

Eftir þessum úrslitum verður ákærða gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.745.307 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, I-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 1.000.000 króna, og útlagðan kostnað hans, 71.720 krónur, sem og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef, 400.000 krónur.