56/2019

Útdráttur

R var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Annars vegar með því að hafa ráðist að A og skorið hann með hníf í andlit og upphandlegg, með þeim afleiðingum að hann hlaut 3 cm langan skurð á hægri kinn og ½ cm skurðsár á hægri upphandlegg. Hins vegar með því að hafa ráðist að B og skorið hann með hníf í framhandlegg og upphandlegg vinstra megin og bitið hann í andlitið, með þeim afleiðingum að hann hlaut 10 cm langan skurð á vinstri framhandlegg, skurð á vinstri upphandlegg og bitsár á kinn. R bar fyrir sig neyðarvörn gagnvart B en ekki var fallist á að verkið væri honum refsilaust á þeim grundvelli. Refsing R var ákveðin fangelsi í 20 mánuði en eins og atvikum máls var háttað kom ekki til greina að skilorðsbinda refsingu hans þrátt fyrir ámælisverðan drátt á málinu. Þá var R gert að greiða A og B miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 21. janúar 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. nóvember 2018 í málinu nr. S703/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfi og að refsing verði bundin skilorði að hluta eða að öllu leyti. Þá krefst hann þess aðallega að skaðabótakröfum verði vísað frá dómi en til vara að þær verði stórlega lækkaðar.

4 Brotaþolar, A og B, krefjast þess hvor um sig aðallega að ákærða verði gert að greiða sér 3.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. maí 2016 til 14. mars 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, auk málskostnaðar fyrir héraðsdómi. Til vara krefjast brotaþolar þess að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu þeirra og málskostnað fyrir héraðsdómi verði staðfest. Í báðum tilfellum krefjast þeir þóknunar til handa réttargæslumanni sínum fyrir Landsrétti.

5 Við upphaf aðalmeðferðar voru spilaðar upptökur af framburði ákærða og beggja brotaþola fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

6 Ákærða er gefið að sök að hafa að kvöldi 15. maí 2016, að [...] í Garðabæ, ráðist á brotaþola A og skorið hann með hníf í andlit og upphandlegg með þeim afleiðingum að hann hlaut 3 cm langan skurð á hægri kinn og ½ cm skurðsár á hægri upphandlegg. Þá er honum gefið að sök að hafa umrætt sinn ráðist á brotaþola B, skorið hann með hníf í framhandlegg og upphandlegg vinstra megin og bitið í andlitið, með þeim afleiðingum að hann hlaut 10 cm langan skurð á vinstri framhandlegg, sem náði í gegnum vöðvafell og inn í vöðvabúk og sem sauma þurfti saman með 16 sporum, og skurð á vinstri upphandlegg sem sauma þurfti saman með 10 sporum, auk þess sem hann hlaut bitsár á kinn. Ákærði neitar því að hafa skorið A. Hann játar aftur á móti að hafa skorið B með hníf í framhandlegg og upphandlegg og bitið hann í andlitið en ber fyrir sig neyðarvörn.

7 Atvikum máls og framburði ákærða og vitna í héraði er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Það athugast þó að brotaþolar báru ekki á þann veg að C, félagi ákærða, hefði ráðist að A að fyrra bragði. A bar að þegar hann hefði komið á vettvang hefði hann séð að ákærði og C hefðu verið búnir að króa brotaþola B af úti í horni. Hefðu þeir varnað því að B gæti fært sig þaðan. A hefði þá byrjað á að ýta C í burtu en hann streist á móti. Átökin hefðu hafist í kjölfar þess með því að ákærði hefði stungið A í andlitið með hníf. Þá bar B að C og A hefðu farið að slást þegar A kom á vettvang en að hann hefði ekki séð nákvæmlega hvað var að gerast á milli þeirra. Ákærði hefði síðan veist að A í kjölfarið.

8 Einnig athugast að brotaþoli B kvaðst hjá lögreglu ekki hafa séð ákærða stinga brotaþola A en kvaðst hafa séð „prósessinn sko að reyna að stinga“. Þess vegna hafi hann gengið á milli þeirra. Fyrir dómi kvaðst hann aftur á móti hafa séð ákærða stinga A, fyrst í andlitið, svo í handlegginn og loks hafi ákærði reynt að stinga hann í bakið. Í ljósi framburðar B hjá lögreglu verður sá framburður hans ekki talinn trúverðugur að hann hafi séð annað og meira en að ákærði hefði veist að A með hníf.

9 Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sannað sé að ákærði hafi umrætt sinn ráðist að brotaþola A og skorið hann með hníf í andlit og upphandlegg með þeim afleiðingum sem nánar er lýst í ákæru.

10 Ákærði hefur sem fyrr greinir játað að hafa skorið brotaþola B með hníf í framhandlegg og upphandlegg og bitið hann í andlitið en ber fyrir sig neyðarvörn þar sem B hafi veist að honum, meðal annars með hníf, og hann talið sig vera í lífshættu. Brotaþoli B bar aftur á móti í héraði að hann hefði heyrt læti utandyra og farið að kanna málið en þá hefði ákærði komið hlaupandi í átt að honum, lagt hníf að hálsi hans og talað um að drepa einhvern. B hefði hörfað inn í íbúð sína og sótt þangað eldhúshníf til að verjast ákærða. Hann kvaðst ekki hafa lagt til ákærða með eldhúshnífnum heldur veifað honum fyrir framan sig sér til varnar.

11 Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er það verk refsilaust, sem menn vinna af neyðarvörn, að því leyti sem það hefur verið nauðsynlegt til þess að verjast eða afstýra ólögmætri árás, sem byrjuð er eða vofir yfir, enda hafi ekki verið beitt vörnum sem séu augsýnilega hættulegri en árásin og tjón það, sem af henni mátti vænta, gaf ástæðu til.

12 Vitnin F, maki brotaþola B, og G báru í héraði að þær hefðu séð ljóshærðan mann og B utandyra við [...]. Maðurinn hefði komið hlaupandi og ógnandi að B, verið „aggressífur“ og virst í annarlegu ástandi. Þær hefðu þó ekki séð hníf utandyra. Ákærði, sem er ljóshærður, bar sjálfur að hann hefði verið æstur og undir áhrifum áfengis og amfetamíns umrætt sinn. Hann hefði farið á eftir B inn í húsið og tekið sér hníf í hönd þegar inn var komið en áður en B fór inn í íbúð sína.

13 Brotaþoli A bar á þann veg í héraði að brotaþoli B hefði öskrað á hjálp. Þegar hann hefði komið á vettvang hefðu ákærði og C sem fyrr segir verið búnir að króa B af en bæði ákærði og B hafi verið með hnífa. Hafi B veifað hníf fyrir framan sig sér til varnar.

14 Meðal gagna málsins er að finna myndir af ákærða eftir atburðinn þar sem sjá má um það bil ½ cm langt sár á brjóstkassa sem gæti verið eftir hníf. Þá staðfesta læknisvottorð og myndir af brotaþola B að hann hafi hlotið þá áverka sem um getur í ákæru. Enginn varð vitni að því hvernig framangreindir ákverkar komu til en vitnin E og D báru að þegar þeir hefðu komið á vettvang hefði B verið skorinn á handlegg. Hefði ákærði þá verið með hníf á fingrum sér en B haldið um handlegg hans og óskað aðstoðar þeirra við að afvopna hann. Hnífum þeim sem um ræðir er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

15 Samkvæmt framangreindu telst sannað að ákærði hafi verið æstur og ógnað brotaþola B utandyra. Jafnframt telst sannað að ákærði hafi elt B inn í húsið að [...] og tekið sér hníf í hönd áður en B sótti eldhúshnífinn sér til varnar. Í ljósi þess, og þótt báðir hnífarnir geti í sjálfu sér verið hættuleg vopn sé þeim beitt gegn öðrum manni, verður ekki fallist á það með ákærða að hann hafi er hann skar brotaþola B í handlegg og beit hann í kinnina verið að verjast eða afstýra ólögmætri árás sem byrjuð var eða vofði yfir. Verður því ekki talið að verknaðir ákærða umrætt sinn hafi getað helgast af neyðarvörn.

16 Að öllu framangreindu virtu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu brota hans til refsiákvæðis.

17 Brot það sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir var framið 15. maí 2016. Rannsókn málsins lauk 23. júní 2016 en ákæra var ekki gefin út fyrr en 24. nóvember 2017 eða um 17 mánuðum frá því að rannsókn lauk. Áfrýjunaryfirlýsing ákærða barst ríkissaksóknara 20. desember 2018. Dómsgerðir héraðsdóms bárust ekki ríkissaksóknara fyrr en 25. júní 2019, eða um sex mánuðum síðar, auk þess sem þá liðu enn um fjórir mánuðir þar til málsgögn voru afhent Landsrétti 21. október sama ár. Sá dráttur sem orðið hefur á málinu af þessum sökum og ákærða verður ekki um kennt er ámælisverður. Verður til þess litið við refsiákvörðun en eins og atvikum máls er háttað kemur hvorki til greina að skilorðsbinda refsingu ákærða né að milda refsingu hans frá því sem ákveðið var í hinum áfrýjaða dómi. Að því athuguðu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verða ákvæði hans um refsingu ákærða og frádrátt gæsluvarðhaldsvistar staðfest.

18 Atlaga ákærða var til þess fallin að valda brotaþolum miska. Eiga þeir því rétt á miskabótum á grundvelli 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Báðir brotaþolar lýstu bæði líkamlegum og andlegum afleiðingum af atlögu ákærða en samkvæmt gögnum málsins voru líkamlegir áverkar brotaþola B nokkuð alvarlegri en áverkar brotaþola A. Þá er frásögn B af afleiðingum áverka hans studd læknisvottorði. Með vísan til þess þykja miskabætur til A hæfilega ákveðnar 600.000 krónur en héraðsdómur verður staðfestur hvað varðar miskabætur til B og um vexti af miskabótakröfum. Með vísan til 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verða ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað beggja brotaþola jafnframt staðfest.

19 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

20 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns beggja brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur um annað en einkaréttarkröfu brotaþolans A.

Ákærði, R-kk-nf D-kk-nf B-kk-nf, greiði brotaþola A 600.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.148.069 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 779.540 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolanna A og B, A-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 321.160 krónur.