606/2018

Útdráttur

Fallist var á beiðni Á og N um dómkvaðningu matsmanns.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 13. júlí 2018. Kærumálsgögn bárust réttinum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. júní 2018, í málinu nr. E1750/2017, þar sem kröfu sóknaraðila, um að synjað yrði beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns, var hafnað. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilar krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Landsrétti en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Varnaraðilar höfðuðu mál gegn sóknaraðilum 26. maí 2017. Þar krefjast þau þess að sala bróður þeirra, sóknaraðilans S-kk-ef, á hlutabréfum í Vesturgarði ehf. 20. febrúar hluthafasamkomulagið hafi verið í fullu gildi við söluna, enda hafi riftun sóknaraðilans á því 23. ágúst 2016 verið ólögmæt. Hafi sala hlutabréfanna í kjölfarið, í andstöðu við hluthafasamkomulagið, verið sóknaraðilanum óheimil og kaupin því ógild vegna vanheimildar hans. Þá styðja varnaraðilar kröfur sínar við ógildingarreglur III. kafla laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

5 Sóknaraðilinn S-kk-nf reisir sýknukröfu sína í málinu á því að öll skilyrði riftunar hluthafasamkomulagsins hafi verið uppfyllt. Því til stuðnings vísar hann meðal annars til þess að varnaraðilinn Á-kk-nf hafi, ásamt A, sjálfur brotið alvarlega gegn hluthafasamkomulaginu. Í greinargerð sóknaraðilans er því meðal annars haldið fram að þeir hafi ekki gætt sameiginlegra hagsmuna aðila hluthafasamkomulagsins, heldur fórnað þeim fyrir eigin persónulegu og fjárhagslegu hagsmuni. Þá hafi forsenda samkomulagsins brostið þegar A hafi framselt erlendu félagi allt hlutafé sitt í Vesturgarði ehf. Enn fremur hafi háttsemi varnaraðila Á-kk-ef og A sem stjórnarmanna og prókúruhafa í Vesturgarði ehf. falið í sér verulega vanefnd á skuldbindingum þeirra samkvæmt hluthafasamkomulaginu. Þar vísar sóknaraðilinn til tiltekinna ráðstafana og ákvarðana þeirra á vettvangi félagsins.

6 Aðrir sóknaraðilar, kaupendur hlutabréfanna í Vesturgarði ehf., reisa sýknukröfur sínar á því að almennar reglur samningaréttar geti ekki leitt til ógildingar á sölu sóknaraðilans S-kk-ef á hlutabréfunum. Þá telja þau að vegna aðildarskorts eigi að sýkna þau í málinu. Að lokum er sýknukrafa þeirra á því reist að riftun sóknaraðilans S-kk-ef á hluthafasamkomulaginu hafi verið lögmæt og að honum hafi því verið heimilt að selja hlutabréfin.

7 Mál þetta var þingfest 1. júní 2017. Greinargerðir sóknaraðila voru lagðar fram í þinghaldi 29. sama mánaðar þar sem krafist var frávísunar málsins. Málið var flutt um frávísunarkröfurnar 27. september 2017 og var þeim hafnað með úrskurði 13. október sama ár. Sóknaraðilar lögðu fram greinargerðir um efnisvarnir sínar í þinghaldi 8. mars 2018. Málinu var því næst frestað til 16. apríl sama ár svo að varnaraðilar gætu kynnt sér framlögð skjöl. Í því þinghaldi lögðu varnaraðilar fram ýmis skjöl auk beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Þar var óskað mats á því hvert hafi verið heildarvirði hlutafjár í Vesturgarði ehf. 1. mars 2010 og 16. apríl 2018. Hafi verðmæti hlutfjár í félaginu vaxið á tímabilinu var einnig óskað svars við því hverjar væru helstu ástæður þess.

8 Í matsbeiðninni kemur fram að varnaraðilar mótmæli staðhæfingum sóknaraðila um að varnaraðilinn Á-kk-nf og A hafi ekki gætt sameiginlegra hagsmuna aðila hluthafasamkomulagsins heldur fórnað þeim fyrir sína eigin fjárhagslegu hagsmuni. Þá mótmæli varnaraðilar því að þeir hafi gerst sekir um umfangsmikil trúnaðarbrot vettvangi félagsins hafi aukið verðmæti hlutfjár í því. Matsbeiðnin sé lögð fram í því skyni að sýna fram á að framangreindar staðhæfingar sóknaraðila fái ekki staðist. Telja varnaraðilar að niðurstaða matsins eigi að leiða í ljós hvort varnaraðilinn Á-kk-nf og A hafi í störfum sínum í þágu Vesturgarðs ehf. gætt sameiginlegra hagsmuna aðila hluthafasamkomulagsins og annarra hluthafa í félaginu.

9 Í þinghaldi 24. maí 2018 mótmæltu sóknaraðilar framkominni matsbeiðni og kröfðust þess að dómkvaðningu yrði hafnað. Málið var flutt um ágreininginn 19. júní 2018 og hinn kærði úrskurður kveðinn upp 29. sama mánaðar.

10 Af hálfu sóknaraðila er á því byggt að umbeðin matsgerð sé bersýnilega tilgangslaus til sönnunar í málinu og að því beri að hafna beiðninni á grundvelli 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Þá telja þau að matsbeiðnin sé of seint fram komin og að dómkvaðning stangist á við meginreglu réttarfars um að hraða beri meðferð máls eftir föngum.

11 Varnaraðilar styðja frávísunarkröfu sína við að lögbundinn frestur til þess að kæra úrskurð héraðsdóms hafi byrjað að líða þegar við uppkvaðningu hans föstudaginn 29. júní 2018 og að kæra hafi borist héraðsdómi 13. júlí sama ár, á fimmtánda degi frá því að hinn kærði úrskurður var kveðinn upp. Að öðru leyti árétta þau fyrrgreindar ástæður matsbeiðninnar og vísa til þess að þau hafi forræði á sönnunarfærslu í málinu eins og byggt hafi verið á í hinum kærða úrskurði. Þá mótmæla þau röksemdum sóknaraðila um að matsbeiðnin hafi verið lögð fram of seint.

Niðurstaða

12 Samkvæmt 1. mgr. 144. gr. laga nr. 91/1991 skal maður, sem vill kæra dómsathöfn, afhenda héraðsdómara skriflega kæru áður en tvær vikur eru liðnar frá uppkvaðningu úrskurðar ef hann eða umboðsmaður hans var þá staddur á dómþingi, en ella áður en tvær vikur eru liðnar frá því hann eða umboðsmaður hans fékk vitneskju um úrskurð eða dómsathöfn. Ákvæði þetta verður að skilja á þann veg að lok frestsins séu á sama vikudegi og upphafsdagur hans tveimur vikum síðar og að ekki skipti máli hvenær innan þess dags kæran berst, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar Íslands 5. ágúst 2009 í máli nr. 425/2009. Kæran í máli þessu barst innan þessa frests og því kemur ekki til álita að vísa málinu frá Landsrétti.

13

Aðila að máli, sem rekið er á grundvelli laga nr. 91/1991

, er að meginstefnu til rétt að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á til stuðnings málatilbúnaði sínum og mótmæ lum við málsástæðum gagnaðila . Það er almennt hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara jafnan að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann eða matsmenn samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 n ema að skilyrði 2. málsl iðar 1. mgr. 61. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða að matsbeiðnin lúti matsmenn, sbr. 2. mgr. 60. gr. og 1. málsl . 1. mgr. 61. gr. laganna.

Þá geta meginreglur réttarfars um afdráttarlausa meðferð máls og hraða málsmeðferð hindrað að máli sé frestað til öflunar sönnunargagna.

14 Ágreiningur aðila, eins og hann afmarkast í málflutningsskjölum, lýtur öðrum þræði að því hvort sóknaraðilanum S-kk-þgf hafi í ljósi framgöngu varnaraðilans Á-kk-ef og A við stjórn og rekstur Vesturgarðs ehf. verið heimilt að selja öðrum sóknaraðilum hlut sinn í félaginu þrátt fyrir takmarkanir á ráðstöfunarrétti hans samkvæmt hluthafasamkomulaginu 1. mars 2010. Þó að sóknaraðilar hafi ekki borið því við að ráðstafanir varnaraðila Á-kk-ef og A á vettvangi félagsins hafi haft neikvæð áhrif á verðgildi hluta í því er ekki unnt að útiloka að mat á því atriði geti haft þýðingu fyrir niðurstöðu málsins. Mat á þeim atriðum sem matsbeiðnin lýtur að mun varpa ljósi á hvernig verðgildi hluta í félaginu hefur þróast á umræddu tímabili. Hafi hlutir í því hækkað er matsmaður einnig spurður að því hverjar kunni að vera ástæður hækkunarinnar. Að þessu gættu verður ekki talið bersýnilegt að sönnunarfærslan, sem varnaraðilar fara fram á með matsbeiðninni, skipti ekki máli eða sé tilgangslaus. Ákvæði 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 stendur því ekki í vegi fyrir því að dómkvaðning fari fram samkvæmt matsbeiðninni.

15 Í ljósi þess sem rakið hefur verið um rekstur málsins í héraði koma meginreglur réttarfars um afdráttarlausa meðferð máls og hraða málsmeðferð ekki í veg fyrir að fallist verði á dómkvaðningu matsmanns í samræmi við beiðni varnaraðila. Þar sem ekki liggur annað fyrir en að matsbeiðnin samrýmist öðrum réttarfarsreglum er fallist á að umbeðin dómkvaðning fari fram eins og í úrskurðarorði greinir.

16 Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar um að málskostnaður í héraði bíði efnisdóms. Í ljósi niðurstöðu málsins verður sóknaraðilum gert að greiða óskipt hvorum varnaraðila um sig 175.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurðarorð:

Dómkveðja skal matsmann til að framkvæma mat samkvæmt matsbeiðni varnaraðila, Á-kk-ef V-kk-ef og N-kvk-ef H-kvk-ef V-kvk-ef, sem lögð var fram í þinghaldi 16. apríl 2018.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðilar, S-kk-nf V-kk-nf, Á-kk-nf V-kk-nf, H-kvk-nf V-kvk-nf, J-kk-nf V-kk-nf og M-kvk-nf Ó-kvk-nf V-kk-ef greiði óskipt hvorum varnaraðila um sig 175.000 krónur í kærumálskostnað. meginstefnu á sínu valdi að ákveða sakarefni máls og þar með hvaða atriði það eru sem þeir þurfa að sanna. Ekki verður fallist á það með að stefndu að beiðni stefnenda um dómkvaðningu matsmanns sem sett var fram í þinghaldi 16. apríl 2018 sé of seint fram komin en greinargerðir um efnisvarnir stefndu komu fram 8. mars 2018. Þá verður ekki fallist á það með stefndu að það geti haft þýðingu í þessu sambandi að stefnendum hafi átt að vera ljóst áður, af málatilbúnaði stefndu í öðrum málum, sem rekin hafa verið milli sömu eða skyldra aðila, hverjar yrðu efnisvarnir stefndu. Loks verður talið að ekki séu efni til að telja að það atriði, sem stefnendur vilja sanna með umbeðinni matsgerð skipti bersýnilega ekki máli eða að slík matsgerð yrði bersýnilega tilgangslaus. Matsgerðin, kostnaður af henni og eftir atvikum það hvort hún verður stefnendum að gagni er enda á áhættu þeirra sjálfra.

Úrskurðarorð

Kröfu stefndu, um að synjað verði um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt beiðni stefnenda frá 16. apríl 2018, er hafnað. Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms. meginstefnu á sínu valdi að ákveða sakarefni máls og þar með hvaða atriði það eru sem þeir þurfa að sanna. Ekki verður fallist á það með að stefndu að beiðni stefnenda um dómkvaðningu matsmanns sem sett var fram í þinghaldi 16. apríl 2018 sé of seint fram komin en greinargerðir um efnisvarnir stefndu komu fram 8. mars 2018. Þá verður ekki fallist á það með stefndu að það geti haft þýðingu í þessu sambandi að stefnendum hafi átt að vera ljóst áður, af málatilbúnaði stefndu í öðrum málum, sem rekin hafa verið milli sömu eða skyldra aðila, hverjar yrðu efnisvarnir stefndu. Loks verður talið að ekki séu efni til að telja að það atriði, sem stefnendur vilja sanna með umbeðinni matsgerð skipti bersýnilega ekki máli eða að slík matsgerð yrði bersýnilega tilgangslaus. Matsgerðin, kostnaður af henni og eftir atvikum það hvort hún verður stefnendum að gagni er enda á áhættu þeirra sjálfra.

Úrskurðarorð

Kröfu stefndu, um að synjað verði um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt beiðni stefnenda frá 16. apríl 2018, er hafnað. Ákvörðun um málskostnað bíður efnisdóms.