470/2021

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir nauðgun og stórfellt brot í nánu sambandi með því að hafa alvarlega ógnað heilsu og velferð A, fyrrverandi sambýliskonu sinnar og barnsmóður, svo sérstaklega sársaukafullt og meiðandi telst, þegar hann þvingaði hana ítrekað til samræðis, endaþarmsmaka og munnmaka með ofbeldi og nauðung yfir um átta klukkustunda tímabil. Meðan á því stóð sló hann A, tók hana í hálstaki og þrengdi að öndunarvegi hennar svo að hún missti meðvitund, reif í hár hennar og kleip hana, með nánar tilgreindum afleiðingum fyrir A, og hætti ekki þrátt fyrir að A grátbæði hann um það. Í dómi Landsréttar var litið til þess að háttsemi X hefði verið sérlega gróf og ófyrirleitin, atlaga hans langvinn, og að X ætti sér engar málsbætur. Með vísan til þess og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar hans, og að gættum ákvæðum 1., 2., 3., og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, var refsing hans ákveðin 7 ár. Þá var X gert að greiða A 4.000.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 23. júní 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 28. maí 2021 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu af sakargiftum en að því frágengnu að refsing verði milduð og skilorðsbundin að öllu leyti. Þá krefst hann þess að miskabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara að sýknað verði af henni en aðþví frágengnu að hún verði lækkuð umtalsvert.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 18. september 2020 til 2. nóvember 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu hennar.

5

Fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburðum ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Framburðum ákærða og vitna eru gerð ítarleg skil í hinum áfrýjaða dómi. Þar er á hinn bóginn ekki gerð grein fyrir læknisfræðilegum gögnum er varða brotaþola.

7

Samkvæmt gögnum málsins kom brotaþoli á neyðarmóttöku klukkan 18.45 föstudaginn 18. september 2020. Um ástand við skoðun kemur fram að brotaþoli hafi greint frá margra klukkustunda ofbeldi af hálfu barnsföður síns. Hún hafi verið þreytuleg og fjarræn en skýr í frásögn. Hún hafi átt erfitt með að tímasetja atvik um annað en um upphaf og endi atburðarásarinnar. Brotaþoli hafi hniprað sig saman, verið kalt og með svima og ógleði. Hafi hún verið hrædd og fundist minningin renna saman í endalaust ofbeldi. Hún hafi átt erfitt með að sitja vegna óþæginda, verkja og eymsla í,, grindarbotni/ytri kynfærum/endaþarmi.“ Um tilfinningalegt ástand er þess getið að hún hafi verið í losti, fjarræn, eirðarlaus, frásögn hennar hafi verið samhengislaus, hún fengið grátköst, verið óttaslegin, lítið munað, verið með hroll, köfnunartilfinningu, hjartslátt og skjálfta. Að því er varðar áverka kemur fram í skýrslunni að brotaþoli hafi verið með marbletti hægra megin á hálsi, á aftanverðum hægri framhandlegg, aftanverðu hægra læri og framanverðum vinstri sköflungi.

Marblettirnir hafi verið misstórir og verið að myndast. Mar hægra megin á hálsi geti samrýmst kverkataki eða fingraförum. Hinir marblettirnir gætu samrýmst harkalegri meðferð, til dæmis gripi um handlegg og aftanvert læri. Við endaþarm hafi verið um 1 cm breitt mar sem hafi teygt sig inn í endaþarm. Ekki hafi verið hægt að meta hve langt. Á að minnsta kosti fjórum til fimm stöðum hafi verið húðrifur á endaþarms slímhúð, um 1 til 2 mm breiðar og 3 til 4 mm langar. Mar og afrifur í endaþarmi samrýmist frásögn um þvingaðar samfarir í endaþarm. Hár hafi verið mjög reytt og tætingslegt. Hafi hárflygsur losnað við kembingu. Eymsli hafi verið í öllum hársverðinum sem hafi samrýmst harkalegri og endurtekinni hárreytingu.

8

Í bráðamóttökuskrá slysa- og bráðalækninga Sjúkrahússins [...] 2 1. september 2020 er skráð að brotþoli hafi við skoðun verið leið og meðtekin af verk. Hafi hún lýst miklum eymslum í allri hryggjarsúlu frá hálshrygg og niður á rófubein. Jafnframt hafi hún lýst bruna eða leiðniverk niður í hægri útlim. Við skoðun hafi mar eða bólga verið sjáanleg á vinstra viðbeini og á vinstri sköflungi. Mikil eymsli hafi verið við þreifingu yfir hryggjartindum eftir allri hryggjarsúlu og niður á rófubein. Hafi brotaþoli verið sérstaklega hvellaum yfir rófubeini. Eymsli hafi verið við þreifingu yfir herðum og viðbeini beggja vegna. Brotaþoli hafi fengið verk í mjóhrygg við hreyfingu í mjaðmalið beggja vegna. Mjög skertur hreyfiferill hafi verið í hálsi.

9

Á meðal gagna málsins er umsögn sálfræðings frá 10. nóvember 2020 er varðar brotaþola. Í samantekt og áliti kemur meðal annars fram að brotaþoli hafi greinst með áfallastreituröskun á háu stigi sem líklega hafi haft alvarleg og langvarandi áhrif á líðan hennar og heilsu. Áfallastreituröskun hafi áður verið til staðar, meðal annars vegna fyrri ofbeldisbrota barnsföður. Einkennin sem nú væru til staðar væru mun meiri og alvarlegri en þau einkenni er áður hafi verið til staðar. Einnig væru þau mun meira hamlandi í daglegu lífi, meðal annars varðandi svefnerfiðleika og erfiðleika við að sinna daglegu lífi vegna mikillar fælni við að vera í aðstæðum þar sem eitthvað gæti minnt hana á ofbeldið. Að mati sálfræðingsins muni brotaþoli þurfa á langvarandi meðferð að halda á geðsviði Sjúkrahússins [...] vegna þess ofbeldis sem hún hafi ítrekað orðið fyrir af hálfu barnsföður.

10

Þá er á meðal gagna málsins skýrsla [...]8. október 2020 um veru brotaþola í [...]frá 28. ágúst til 1. október 2020. Í skýrslunni kemur fram að brotaþoli hafi komið í athvarfið í dvöl þar sem hún hafi óttast um líf sitt og velferð barns síns vegna ofbeldis af hálfu barnsföður. Brotaþoli hafi óskað eftir dvöl í [...] vegna atvika sem átt hefðu sér stað tveimur helgum fyrir komu. Þá hafi barnsfaðir brotaþola nauðgað brotaþola sérstaklega illa. Hafi brotaþoli verið að því komin að leita upp á bráðamóttöku þar sem hún hafi fundið til alls staðar í líkamanum og átt erfitt með gang. Hún hafi ekki leitað aðstoðar þar sem hún hafi verið hrædd. Hafi hún verið búin að streitast á móti barnsföður sínum lengi en að lokum gefist upp. Hafi hún talið að það gerði hana ótrúverðuga og stöðu hennar ómögulega. Að morgni 18. september 2020 hafi brotaþoli farið með barn sitt í [...] og hafi verkefnastýra [...] reiknað með brotaþola aftur í hús eftir það. Brotaþoli hafi hins vegar ekki snúið aftur en um klukkan 19.00 hafi verið haft samband við [...] frá bráðamóttöku Sjúkrahússins [...] þar sem brotaþoli hafi verið komin þangað til aðhlynningar. Brotaþoli hafi komið aftur í [...] eftir dvöl á bráðamóttöku. Dagarnir á eftir hafi verið brotaþola gríðarlega erfiðir líkamlega þar sem brotaþoli hafi verið mjög verkjuð og illa getað hreyft sig. Hafi hún lítið sem ekkert getað sinnt [...] nema með því að tala við [...]. Þrátt fyrir vitneskju um að barnsfaðir hennar væri í gæsluvarðhaldi vegna atviksins frá 18. september hafi brotaþoli verið óttaslegin og hrædd og ekki getað sofið. Hún hafi öskrað upp úr svefni í þeim tilvikum er henni tókst að sofna. Hafi starfsmaður [...] þurft að sitja við rúmstokk brotaþola og svæfa hana nánast öll kvöld. Tæpum tveimur vikum eftir atvikið hafi brotaþoli verið farin að geta hreyft sig eðlilega og þá farið úr dvöl í athvarfinu. Væri hún áfram í stuðningsviðtölum.

Niðurstaða

11

Ákærði krefst ómerkingar hins áfrýjaða dóms á þeim grundvelli að héraðsdómari hafi verið vanhæfur til meðferðar málsins á grundvelli g-liðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem héraðsdómarinn hafi áður sem sjálfstæður lögmaður gætt hagsmuna ákærða í umgengnismáli sem verið hafi til meðferðar á árunum 2011 og 2012. Þær aðstæður er ákærði reisir ómerkingarkröfu sína á eru ekki þess eðlis að þær séu til þess fallnar að draga megi í efa óhlutdrægni héraðsdómara.

Verður ómerkingarkröfu ákærða því hafnað.

12

Svo sem rakið hefur verið hér að framan var brotaþoli með mikla líkamlega áverka við skoðun á neyðarmóttöku í framhaldi af veru hennar á heimili ákærða föstudaginn 18. september 2020. Ákærði hefur gefið þá skýringu á þessum áverkum brotaþola að þeir hafi hlotist í því sem hann hefur kallað harkalegt kynlíf, sem hafifarið fram með samþykki brotaþola. Í ljósi þessara útbreiddu og alvarlegu líkamsáverka er þessi framburður ákærða einkar ótrúverðugur. Með hliðsjón af því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

13

Háttsemi ákærða var sérstaklega gróf og ófyrirleitin og atlaga hans langvinn. Ákærði á sér engar málsbætur. Með vísan til þess og niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar ákærða, og að gættum ákvæðum 1., 2., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, er refsing ákærða ákveðin fangelsi í sjö ár.

Gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt vegna meðferðar málsins kemur til frádráttar refsingu, sbr. 76. gr. sömu laga.

14

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um miskabætur til brotaþola og sakarkostnað er staðfest. 15

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í sjö ár. Til frádráttar refsingu kemur gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 19. til 22. september 2020.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um miskabætur til brotaþola og sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.883.807 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.088.100 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 697.500 krónur.