510/2020

Útdráttur

Ó höfðaði mál gegn B ehf. og krafðist þess að staðfest yrði riftun 9. október 2018 á kaupum hennar á bifreið af B ehf. tveimur árum áður vegna galla sem Ó taldi vera á bifreiðinni. Þá krafðist Ó endurgreiðslu á kaupverði bifreiðarinnar vegna riftunarinnar frá kaupdegi auk nánar tilgreindra vaxta. Loks krafðist Ó endurgreiðslu gjalda tengdum bifreiðinni eftir riftunardag. Í dómi Landsréttar kom fram að B ehf. hefði í aðdraganda riftunarinnar og strax í kjölfar hennar ekki vefengt að bifreiðin væri gölluð. B ehf. hefði sjálft ákveðið að líta svo á að bifreiðin hefði ekki þá eiginleika til að bera sem Ó hefði með réttu mátt vænta við kaupin að því er varðar endingu og annað, sbr. b-lið 2. mgr. 15. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup. Með vísan til þess og forsendna hins áfrýjaða dóms var talið að bifreiðin hefði verið gölluð, sbr. a-lið 1. mgr. 16. gr. sömu laga. Þá var miðað við það að gallinn hefði verið til staðar við afhendingu bifreiðarinnar 10. október 2016, sbr. 1. mgr. 14. gr. og 7. gr. laga nr. 48/2003. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að B ehf. hefði fengið fleiri en tvö tækifæri til þess að bæta úr gallanum á grundvelli 2. mgr. 30. gr. laga nr. 48/2003 og að ekki væru forsendur til að líta svo á að sérstakar aðstæður hafi verið fyrir hendi sem hefðu réttlætt frekari tilraunir B ehf. til úrbóta. Þá var sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að gallinn gæti eins og atvikum málsins háttaði ekki talist hafa verið óverulegur í skilningi 32. gr. laga nr. 48/2003. Niðurstaða héraðsdóms um heimild Ó til að rifta fyrrgreindum kaupsamningi var því staðfest. Á grundvelli 1. málsliðar 2. mgr. 49. gr. laga nr. 48/2003 voru fjárkröfur Ó teknar til greina að frádregnu endurgjaldi fyrir afnot af bifreiðinni um þann tíma er hún hafði hana til ráðstöfunar og að teknu tilliti til affalla hennar miðað við riftunardag.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og H-kk-nf I-kk-nf I-kk-nf, löggiltur bifreiðasali.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. ágúst 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. júlí 2020 í málinu nr. E- 3223/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að hann verði sýknaður af kröfum stefndu en til vara að riftun verði að öllu leyti miðuð við tímamarkið 9. október 2018 og að fjárkrafa stefndu verði lækkuð verulega. Þá krefst hann málskostnaðar.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi varðar sakarefni málsins það hvort stefndu hafi verið heimilt að rifta samningi við áfrýjanda um kaup á bifreið sem gerður var 10. október 2016. Fyrir liggur að samningnum var rift 9. október 2018, tæplega tveimur árum eftir kaupin. Óumdeilt er að fyrst var kvartað undan meintum galla af hálfu stefndu 17. maí 2018 er liðnir voru ríflega 19 mánuðir frá kaupunum. Málsatvik eru að öðru leyti rakin í hinum áfrýjaða dómi.

5

Af hálfu áfrýjanda er í aðalkröfu á því byggt að aldrei hafi verið staðreynt að bifreiðin hafi verið gölluð en fyrir því beri stefnda sönnunarbyrðina. Bifreiðin hafi komið í þjónustuskoðun í apríl 2018 án þess að nokkrar athugasemdir hefðu komið fram um vatnssöfnun í henni sem fyrst hafi verið kvartað undan í maí sama ár. Því sé ekki unnt að slá því föstu að til staðar hafi verið galli við kaupin 19 mánuðum áður. Þá hafi áfrýjandi átt rétt á úrbótum samkvæmt 30. gr. laga nr. 48/2003 um neytendakaup sem hafi ekki verið að fullu lokið er kaupunum var rift. Hafi hann vegna sérstakra aðstæðna átt rétt á fleiri tilraunum en tveimur til úrbóta. Þá er á því byggt af hans hálfu að gallinn hafi verið óverulegur og skilyrðum riftunar því ekki fullnægt samkvæmt 32 gr. laga nr. 48/2003. Stefnda hafi auk þess afsalað sér hugsanlegum riftunarrétti sínum í september 2018 með gerð samkomulags við áfrýjanda um að GB Tjónaviðgerðum ehf. yrði falið að gera við bifreiðina.

6

Í bréfi stefndu til forstjóra áfrýjanda 26. september 2018 var gerð tillaga um að kaupunum yrði rift með samkomulagi og kallaður til matsmaður til að meta þóknun áfrýjanda fyrir afnot hennar af bifreiðinni. Í tölvubréfi forstjóra áfrýjanda 28. sama mánaðar til stefndu segir um þessa tillögu að riftun kaupanna kæmi ekki til álita þar sem söluhluturinn væri svo verðmætur að „gallinn [teldist] óverulegur í skilningi laganna“. Í bréfi lögmanns áfrýjanda 11. október 2018 var riftun kaupanna 9. sama mánaðar mótmælt með vísan til þess að um smávægilegan galla hafi verið að ræða sem áfrýjandi hefði þá lagfært án kostnaðar fyrir stefndu. Í bréfinu kom auk þess fram að áfrýjandi hafi átt „rétt og skyldu til að bæta úr gallanum“. Einnig segir þar að „[g]allinn nem[i] einungis litlu broti af kaupverði bifreiðarinnar, auk þess sem hann get[i] ekki talist hafa valdið [stefndu] verulegum vandkvæðum“. Gallinn teldist óverulegur í skilningi laga nr. 48/2003 og laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Fyrir hendi hafi verið sérstakar aðstæður sem hafi réttlætt „úrbætur eða afhendingu“ í fleiri en tvö skipti samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 48/2003.

7

Af framangreindu verður ekki annað ráðið en að áfrýjandi hafi í aðdraganda riftunarinnar og strax í kjölfar hennar ekki vefengt að bifreiðin væri gölluð. Um þetta segir í greinargerð áfrýjanda fyrir héraðsdómi að hann hafi „einfaldlega“ tekið „þá ákvörðun strax við upphafi málsins að meðhöndla það sem galla, án þess að krefja [stefndu] um sönnun fyrir því að bifreiðin væri gölluð“. Af þessu og því sem að framan er rakið verður ekki annað ráðið en að áfrýjandi hafi sjálfur ákveðið að líta svo á að bifreiðin hefði ekki þá eiginleika til að bera sem stefnda hefði með réttu mátt vænta við kaupin að því er varðar endingu og annað, sbr. b-lið 2. mgr. 15. gr. laga nr. 48/2003. Bifreiðin hafi því verið gölluð, sbr. a-lið 1. mgr. 16. gr. sömu laga. Í ljósi þess að gallinn hafi komið fram innan tveggja ára ábyrgðartímabils bifreiðarinnar hafi hann ákveðið að freista þess að gera við hana án kostnaðar fyrir stefndu. Hann hafi átt rétt og borið skyldu til að gera við gallann, sbr. 30. gr. sömu laga. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sú niðurstaða staðfest að bifreiðin hafi verið gölluð. Gögn málsins bera með sér að gallinn hafi verið fólginn í því að vatn hafi komist inn í bifreiðina með óeðlilegum hætti og ekki skilað sér á eðlilegan hátt út úr bifreiðinni í gegnum niðurfall. Með tilliti til úrræða stefndu samkvæmt lögum nr. 48/2003 verður eins og hér háttar til að líta svo á að um einn og sama gallann hafi verið að ræða, enda var orsök vatnssöfnunar í bifreiðinni henni ókunn.

8

Í málatilbúnaði áfrýjanda er því meðal annars borið við að gallinn hafi komið fram er liðinn var lengri tími en sex mánuðir frá kaupum bifreiðarinnar. Því geti stefnda ekki borið fyrir sig gallann auk þess sem hún beri af þessari ástæðu sönnunarbyrðina fyrir orsökum hans.

9

Samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 48/2003 skal við mat á því hvort söluhlutur sé gallaður miðað við það tímamark þegar áhættan af söluhlut fluttist yfir til neytanda, jafnvel þótt gallinn komi ekki fram fyrr en síðar. Samkvæmt því skal mat á því hvort söluhlutur hafi verið gallaður miðast við afhendingu hans, sbr. 1. mgr. 14. gr. og 7. gr. laga nr. 48/2003. Af 2. mgr. 18. gr. laganna leiðir að seljandi söluhlutar ber sönnunarbyrðina fyrir því að svo hafi ekki verið ef galli hefur komið fram innan sex mánaða frá afhendingu. Verður sú ályktun dregin af þessu ákvæði að komi galli fram síðar beri kaupandi almennt sönnunarbyrðina fyrir því að gallinn hafi verið til staðar við afhendingu söluhlutar. Samkvæmt 3. mgr. síðastnefndrar lagargreinar ber seljandi hins vegar ábyrgð á galla sem kemur fram síðar ef hann hefur með ábyrgðaryfirlýsingu eða öðrum hætti ábyrgst að hluturinn hafi tiltekna eiginleika. Í ljósi þess sem að framan er rakið um afstöðu áfrýjanda til gallans verður miðað við að hann hafi með ábyrgðaryfirlýsingu eða öðrum hætti ábyrgst að bifreiðin hafi ekki þá galla sem um ræðir. Af því leiðir að áfrýjandi ber ábyrgð á gallanum þótt hann hafi ekki komið fram fyrr en í maí 2018 er liðnir voru ríflega 19 mánuður frá kaupum og afhendingu bifreiðarinnar. Verður að líta svo á að við þessar aðstæður hafi staðið áfrýjanda nær en stefndu að tryggja sér sönnun um að gallinn hafi ekki verið til staðar við afhendingu eða að hann hafi orsakast af atvikum sem stefnda bæri ábyrgð á. Er þá litið til þess hvers eðlis gallinn var og ítrekaðra tækifæra sem áfrýjandi hafði til að staðreyna orsakir hans, teldi hann þær ekki vera á sína ábyrgð. Verður samkvæmt því miðað við að hann hafi verið til staðar við afhendingu bifreiðarinnar 10. október 2016.

10

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að áfrýjandi hafi fengið fleiri en tvö tækifæri til þess að bæta úr gallanum á grundvelli 2. mgr. 30. gr. laga nr. 48/2003. Hafi stefndu því ekki verið skylt að sæta því að áfrýjandi myndi freista þess á ný að bæta úr gallanum með viðgerð GB Tjónaviðgerða ehf. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að stefnda hafi á neinum tímapunkti afsalað sér rétti til að bregðast við gallanum á grundvelli laga nr. 48/2003. Þótt bifreiðinni hafi verið komið til GB Tjónaviðgerða ehf. í byrjun október 2018 má ráða af bréfi stefndu 26. september sama ár, til fyrirsvarsmanns áfrýjanda, að hún hafi þá haft í hyggju að rifta kaupunum ef ekki næðist samkomulag um kaup á nýrri bifreið eða afhendingu á annarri notaðri gegn greiðslu fyrir afnot bifreiðarinnar. Í tölvubréfi eiginmanns stefndu 27. september 2018 til starfsmanns áfrýjanda var þessu til samræmis tekið fram að til stæði af hálfu stefndu að rifta kaupunum ef ekki næðist viðunandi samkomulag um framangreint. Af bréfinu má skýrlega ráða að stefnda hafi ekki verið reiðubúin til að afsala sér neinum rétti til viðbragða vegna gallans á grundvelli laga nr. 48/2003 þótt bifreiðin yrði afhent GB Tjónaviðgerðum ehf. til viðgerðar. Verður loks staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ekki séu forsendur til að líta svo á að sérstakar aðstæður hafi verið fyrir hendi samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 48/2003 sem hafi réttlætt frekari tilraunir áfrýjanda til úrbóta. Er um það meðal annars litið til þess að þegar stefnda rifti kaupsamningnum hafði áfrýjandi þegar fengið bifreiðina afhenta í þrígang til viðgerðar án þess að tekist hefði að lagfæra gallann. Hefur ekki þýðingu í því sambandi þótt áfrýjandi hafi tilkynnt stefndu í kjölfar þriðju tilraunar að ekki hefði tekist að ljúka viðgerðinni og rétt þætti að ljúka henni samhliða annarri viðgerð á bifreiðinni.

11

Eftir að áfrýjandi tók við riftunaryfirlýsingu stefndu hélt hann því fram að GB

Tjónaviðgerðir ehf. hefðu þegar lagfært gallann, sbr. fyrrgreint svarbréf lögmanns áfrýjanda 11. október 2018. Þrátt fyrir mótmæli stefndu um að sannað væri að sú viðgerð hefði í reynd tekist hefur áfrýjandi ekki lagt fram nein haldbær sönnunargögn um að hún hafi borið árangur. Í ljósi fyrrgreindra atvika máls og þá einkum ítrekaðra árangurslausra tilrauna áfrýjanda til lagfæringar á gallanum verður lagt til grundvallar að það hafi staðið áfrýjanda nær en stefndu að tryggja sér sönnun um að svo væri. Eðli máls samkvæmt hefur yfirlýsing GB Tjónaviðgerða ehf. um árangur eigin viðgerðar ekkert sönnunargildi í málinu gegn mótmælum stefndu. Verður áfrýjandi samkvæmt því látinn bera hallann af sönnunarskorti um að þessi viðgerð hafi borið viðunandi árangur. Af því leiðir að lagt verður til grundvallar að bifreiðin hafi verið gölluð er áfrýjanda barst riftunaryfirlýsing stefndu og að enn sé óupplýst hvort viðgerðin hafi verið fullnægjandi.

12

Áfrýjandi byggir á því að gallinn hafi verið óverulegur og hafi stefndu því verið óheimilt samkvæmt 32. gr. laga nr. 48/2003 að rifta kaupsamningnum. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sú niðurstaða staðfest að gallinn geti eins og atvikum máls háttar ekki talist hafa verið óverulegur. Er um síðastnefnt að auki til þess að líta að takmarkaðar forsendur eru til að meta umfang og þýðingu gallans í ljósi skorts á haldbærum sönnunargögnum um ástand bifreiðarinnar í kjölfar riftunarinnar.

Verður áfrýjandi sem fyrr segir látinn bera hallann af þeirri óvissu sem af því hlýst.

13

Með vísan til framangreinds er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að stefndu hafi verið heimilt að rifta kaupsamningnum 9. október 2018 staðfest. Við riftunina féllu skyldur aðila samkvæmt samningnum niður og bar þeim þá að skila því sem þeir höfðu tekið á móti í samræmi við 1. málslið 2. mgr. 49. gr. laga nr. 48/2003. Er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um rétt stefndu til að fá greiddan kostnað vegna trygginga bifreiðarinnar og bifreiðagjöld eftir riftunardag staðfest með vísan til forsendna. Fyrir liggur að bifreiðin var á umræddum tíma í vörslum GB Tjónaviðgerða ehf. og var hún áfrýjanda til ráðstöfunar frá riftunardegi. Óumdeilt er að stefndu ber að greiða áfrýjanda hæfilegt endurgjald fyrir afnot bifreiðarinnar í þau tæpu tvö ár sem hún hafði hana til ráðstöfunar, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 48/2003. Þykir rétt að endurgjaldið taki mið af afföllum bifreiðarinnar miðað við riftunardag svo sem gert er í hinum áfrýjaða dómi. Er sú niðurstaða héraðsdóms jafnframt staðfest að vegna þar tilgreindra annmarka á yfirmatsgerð sé hæfilegt að miða við að söluverðmæti bifreiðarinnar í október 2018 hafi verið 8.971.409 krónur. Er þá einkum horft til þess að yfirmatsmenn hafi ekki staðreynt á fullnægjandi hátt verðmæti sams konar Porsche Cayenne bifreiða, árgerð 2016, á þeim tíma er samningnum var rift. Kaupverð bifreiðarinnar var 13.550.000 krónur en samkvæmt því verður tekið mið af því að afföll bifreiðarinnar miðað við riftunardag hafi verið 4.578.591 krónur sem koma til frádráttar kröfu stefndu. Samkvæmt 2. mgr. 50. gr. laga nr. 48/2003 á neytandi sem greiðir endurgjald fyrir afnot af söluhlut rétt á vöxtum frá þeim degi er greiðsla hans fyrir söluhlut var innt af henti. Samkvæmt því verður niðurstaða héraðsdóms um upphafstíma vaxtagreiðslna staðfest.

14

Samkvæmt öllu framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

15

Verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Bílabúð Benna ehf., greiði stefndu, Ó-kvk-þgf F-kvk-þgf, 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.