642/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að sonur hans skyldi tekinn úr umráðum B með beinni aðfarargerð og afhentur honum.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 8. september 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 28. ágúst 2023 í málinu nr. A - [...]/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að sonur hans skyldi tekinn úr umráðum varnaraðila með beinni aðfarargerð og afhentur honum. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr.90/1989 um aðför.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fallist verði á fyrrgreinda kröfu hans. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst varnaraðili þess að kærumálskostnaður verði felldur niður.

Niðurstaða

4

Svo sem í hinum kærða úrskurði greinir eignaðist sóknaraðili drenginn C í [...] með D, en á þeim tíma bjuggu sóknaraðili og D í [...]. Sóknaraðili og D slitu samvistum þegar sonur þeirra var fjögurra og hálfs árs að aldri og flutti D með drenginn til Íslands fljótlega eftir það. D hóf sambúð hér á landi með E og bjuggu þau á [...] í [...] og gekk drengurinn þar í skóla. D andaðist [...] 2022 og er ágreiningslaust með aðilum að við það hafi forsjá drengsins færst til sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 30. gr. barnalaga nr. 76/2003.

5

Samkvæmt gögnum málsins má rekja upphaf afskipta varnaraðila af málefnum drengsins til þess að eftir fráfall móður hans lýsti hann því að sóknaraðili hefði beitt hann líkamlegu ofbeldi. Með úrskurði varnaraðila 30. nóvember 2022 var kveðið á um að drengurinn skyldi vera kyrr á vegum nefndarinnar á þeim stað þar sem hann dveldist. Í kjölfar þess gerði varnaraðili fóstursamning um vistun drengsins hjá fyrrum sambúðarmanni móður hans.

6

Sóknaraðili hafði 28. febrúar 2023 uppi kröfu fyrir héraðsdómi um að sonur hans yrði með aðför tekinn úr umráðum varnaraðila og afhentur sóknaraðila. Var krafa sóknaraðila þá reist á lögum nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o. fl., sbr. og 78. gr. laga nr. 90/1989. Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi breytti sóknaraðili grundvelli málsins og reisti kröfu sína þá á 45. gr. barnalaga. Er málið rekið fyrir Landsrétti í þeim búningi og hefur varnaraðili ekki haft uppi kröfu vegna þessa breytta grundvallar málsins.

7

Svo sem nánar er vikið að í hinum kærða úrskurði er sonur sóknaraðila nú á 14. aldursári. Hefur vilji hans til kröfu sóknaraðila ítrekað verið kannaður. Þannig kannaði matsmaður sem dómkvaddur var viðhorf drengsins til flutnings til sóknaraðila. Eins kannaði héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, hug drengsins til þess hvar hann vildi búa eftir fráfall móður sinnar. Það er sammerkt þessum könnunum að vilji drengsins er afdráttarlaus um að hann vill áfram búa á Íslandi og ekki flytjast til sóknaraðila til [...]. Verður ekki fallist á með sóknaraðila að vilji drengsins hafi ekki verið kannaður nægilega og ekki við annað miðað en að þessi afstaða drengsins sé einlæg og alfarið frá honum sjálfum komin.

8

Þá mat hinn dómkvaddi matsmaður hvaða afleiðingar það gæti haft í för með sér fyrir andlega líðan drengsins að hann yrði fluttur til sóknaraðila. Var það skýr afstaða matsmanns að afhending drengsins til sóknaraðila væri mjög áhættusöm hvað andlega líðan hans og geðheilsu varðaði. Drengurinn hafi misst aðalumönnunaraðila sinn sem leitt hafi til gríðarlegs álags og breytinga á lífi hans. Nokkur stöðugleiki hefði náðst frá andláti móður hans sem afar mikilvægt væri að ekki yrði raskað. Tók hinn fjölskipaði héraðsdómur undir þessa niðurstöðu matsmanns. Þeirri niðurstöðu hefur sóknaraðili ekki hnekkt.

9

Sem fyrr greinir er sonur sóknaraðila nú á 14. aldursári. Miðað við það sem fyrir liggur um þroska drengsins og í ljósi aldurs hans er ástæða til að gefa afstöðu hans til flutnings sérstakt vægi. Er það í samræmi við þá áherslu í þróun réttinda barna að líta á þau sem sjálfstæða einstaklinga með eigin réttindi.

10

Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

11

Kærumálskostnaður fellur niður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ-kvk-ef B-kvk-ef, 6 00.000 krónur.