777/2022

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum fyrir að hafa ekki sem meðstjórnandi og framkvæmdastjóri nánar tiltekins einkahlutafélags staðið skil á innheimtum virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda. Landsréttur vísaði til þess að X ætti sér ekki málsbætur. Með hliðsjón af því þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða sekt í ríkissjóð að viðlagðri 12 mánaða vararefsingu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. desember 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 31. mars 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 3. nóvember 2022 í málinu nr. S- [...]/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Ákærði lagði fyrir Landsrétt ýmis tölvupóstsamskipti meðal annars milli hans og meðákærðu í héraði, Z og Y, og stjórnarmanna í B AS á tímabilinu 18. júní 2019 til 5. desember sama ár. Í þeim samskiptum er meðal annars fjallað um fjárhagslega stöðu A ehf., áætlanir og spár um markaðsaðstæður næstu mánaða og verkefnastöðu. Í tölvupósti sem ákærði sendi til stjórnarmanna B AS 10. október 2019 tekur hann saman upplýsingar um stöðuna á Íslandi. N ánar tiltekið skiptir hann samantektinni niður í skýringar, upplýsingar um efnahag, markað og skipulag fyrirtækisins. Í kafla um efnahag ræðir ákærði stöðu verkefna, meðal annars verkefni sem nefnd eru [...] og [...]. Þá kemur fram að A ehf. óski eftir því að spá um lokaniðurstöðu ársins 2018 verði lækkuð úr 100 milljónum króna í 75 milljónir króna. Ástæðuna sé aðallega að rekja til þess að útistandandi sé krafa vegna verkefnisins [...] sem leiði til þess að félagið geti ekki greitt skatta og gjöld á réttum tíma.

5

Þá var lagður fram tölvupóstur frá meðákærða í héraði, Y, 28. nóvember 2019, sem sendur var til ákærða, meðákærða í héraði, Z, og J. Þar rekur Y að stórt vandamál blasi við á Íslandi, þar sem skattyfirvöld hafi neitað að gera greiðsluáætlun sem tæki til eldri skattskuldar að fjárhæð 72 milljónir króna og virðisaukaskatts á gjalddaga í desember að fjárhæð 55 milljónir króna. Greiðsluáætlun yrði bundin því skilyrði að virðisaukaskattur í desember yrði greiddur að fullu en lausafjárstaða gerði A ehf. það ekki kleift. Þá væri gjalddagi staðgreiðslu opinberra gjalda 15. desember 2019 en félagið þyrfti 25 milljónir króna til viðbótar til að standa skil á þeim gjöldum ef greiðsla bærist ekki frá verkkaupa vegna ákveðins verkefnis. Nefndi hann að degi áður hefði Z fengið bréf frá skattyfirvöldum þar sem lausafjárstaðan hefði farið úr því að vera viðráðanleg í það að vera raunverulegt vandamál, enda gerðu skattyfirvöld kröfu um að skattskuldin yrði greidd. Þá rakti hann mögulegar ástæður fyrir stöðunni.

N efndi hann meðal annars að lítið lausafé í upphafi árs 2018 hefði leitt til þess að greiðslu hluta virðisaukaskatts hefði verið frestað og vegna frestunar skattgreiðslna hefðu vextir safnast upp. Þá hefði verið fjárfest í vinnuklæðnaði vegna fjölgunar starfsfólks sem hefði svo ekki verið hægt að halda í starfi vegna verkefnastöðu. Einnig hefðu reglulegir flugmiðar verið greiddir fyrir B AS. Loks hefðu nokkrir aðilar ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart félaginu. Í lok tölvupóstsins spyr Z hvort eigendur muni leggja fram fjármagn til að halda rekstri A ehf. gangandi.

Niðurstaða

6

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með honum var ákærði sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum fyrir að hafa ekki sem meðstjórnandi og framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins A staðið skil á innheimtum virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda. Brot ákærða voru talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda.

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða gert að sæta fangelsi í 12 mánuði en refsing var bundin skilorði í tvö ár frá birtingu dóms. Þá var honum gert að greiða 189.413.899 krónur í sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá birtingu dóms að viðlagðri 12 mánaða fangelsisrefsingu.

7

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 er lögð refsing við því ef skattskyldur maður skýrir af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um virðisaukaskatt sinn eða afhendir eigi á lögmæltum tíma virðisaukaskattsskýrslu eða virðisaukaskatt sem hann hefur innheimt eða honum bar að innheimta. Skal hann greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin, vanrækt var greiðsla á eða endurgreidd var um of og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri þessari skattfjárhæð. Í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 er lýst refsiverð sú háttsemi launagreiðanda að skýra af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um staðgreiðsluskil sín, halda ekki eftir fé af launagreiðslum eins og honum bar, afhenda ekki skilagreinar á lögmæltum tíma eða inna ekki af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem hann hefur haldið eftir eða honum bar að halda eftir.

8

Stjórnarmenn einkahlutafélags bera almennt ábyrgð á því að skipulag þess og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Ber þeim að sjá til þess að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Framkvæmdastjóri, sé hann ráðinn, og félagsstjórn fara með stjórn félagsins, sbr. 2. mgr. 41. gr. laganna. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994. Í 3. mgr. greinarinnar segir að ráðinn framkvæmdastjóri skuli sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggum hætti.

Á grundvelli þessa lagaákvæðis hvílir sú skylda á framkvæmdastjóra einkahlutafélags og eftir atvikum stjórnarmönnum að sjá til þess að skattskilum þess sé hagað í samræmi við það sem lög áskilja.

9

Í skýrslu sem tekin var af ákærða hjá Skattrannsóknarstjóra ríkisins 22. september 2020 svarar hann því, spurður um tengsl hans við félagið A ehf., að hann hafi verið framkvæmdastjóri félagsins og daglegur stjórnandi þess á þeim tímabilum sem um ræðir. Einnig er haft eftir ákærða að hann hefði aldrei „verið í fjármálunum“ í félaginu á Íslandi og aldrei í sambandi við skattyfirvöld. Hann hefði þó komið til Íslands annan hvern mánuð og þeir sem hafi annast um fjármálin og séð um launagreiðslur, meðákærðu í héraði og E, hafi sent ákærða skýrslur í lok mánaðar um hagnað, hvernig staðan væri á vinnusvæðunum og um verkefnin sem verið væri að vinna í. Þá kvaðst ákærði hafa komið til Íslands og hitt stjórn íslenska félagsins og stjórn B AS hafi einnig komið „til að skoða þetta.“ Þegar ákærði var spurður að því hvenær hann hefði fyrst vitað af skuldum hjá félaginu kvaðst hann hafa vitað af þeim „frekar snemma“ og segir að meðákærðu í héraði hafi sagt honum að í gildi væri samningur við skattinn um að borga af þessu, og borga frekar háa dráttarvexti, og kvaðst ákærði hafa tekið því „eins og það var.“ S-x-x það ekki hafi verið farið á bak við hann. Um skilagreinar staðgreiðslu og á hvaða gögnum þær væru byggðar kvaðst ákærði ekki hafa vitað hvernig þetta væri reiknað út en útreikningur staðgreiðslu og virðisaukaskatts hefði átt sér stað inni í Íslandsbanka en ákærði gæti ekki skýrt hvernig hefði verið gert.

10

Fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði hafa verið stjórnandi innan fyrirtækisins á þeim tíma sem ákæran tekur til. Í því hafi falist að hann hafi af og til komið til Íslands til að skoða skýrslur, árangur og niðurstöður en hafi ekki komið að daglegum aðgerðum eða rekstri eða hvaða viðskiptavini unnið hafi verið fyrir eða áætlanagerð á svæðinu.

Ákærði kvaðst hafa verið skráður framkvæmdastjóri þar sem eigandi fyrirtækisins í Noregi vildi að hann væri skráður sem slíku raf því að hann væri norskur og eigandinn þekkti til hans. Í framburði ákærða kom fram að eftir að hann fékk tölvupóst frá Y 28. nóvember 2019 hefði hann haft samband við stjórnarformann félagsins til að spyrja um stöðuna sem upp væri komin og hvaða möguleikar væru til hjálpar áður en beiðni um gjaldþrotaskipti yrði lögð fram. Ólokin verkefni voru meðal annars í [...]. Á stjórnarfundum félagsins fram að þessum tíma hefði almennt verið rætt um framleiðsluna og val á réttu verkefnunum. Þá hefði verið rætt um fjármál og að allt væri á viðráðanlegu sviði og hundrað manns í vinnu. Rætt hefði verið um hvernig draga mætti úr fjárhagstapi í framleiðslu. Þá kom fram vilji til þess að ráða endurskoðanda á þeirra vegum sem hefði umsjón með fjármálum og yfirsýn. Y hefði bent á Z sem ákærði treysti fullkomlega. Kvaðst ákærði ekki hafa þekkingu á lögum á Íslandi á þessu sviði en hann þekkti til fjármála almennt.

11

Samkvæmt nýjum gögnum sem lögð voru fyrir Landsrétt var ákærði í tölvupóstsamskipum við meðákærðu í héraði, svo og stjórnarmenn í B AS að minnsta kosti frá júní 2019. Af þeim samskiptum verður ekki annað ráðið en að ákærði hafi fylgst með ogverið kunnugt um fjárhagsstöðu A ehf. og skattskil félagsins án þess að bregðast við með þeim hætti sem honum bar að gera sem stjórnarmanni og framkvæmdastjóra félagsins. Með því sýndi ákærði stórkostlegt hirðuleysi um fjármál félagsins og lögboðin skattskil. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða. Brot ákærða gegn lögum nr. 50/1988 og lögum nr. 45/1987 teljast stórfelld í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði á sér ekki málsbætur. Með hliðsjón af því þykir hæfileg refsing hans ákveðin fangelsi í 15 mánuði sem bundin skal skilorði eins og greinir í dómsorði.

12

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um fésektarrefsingu ákærða, vararefsingu og sakarkostnað verða staðfest.

13

Ákærða verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði en fullnustu þeirrar refsingar er frestað og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um fésektarrefsingu, vararefsingu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, 1.072.001 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 903.960 krónur og útlagðan ferðakostnað, 113.457 krónur.