700/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu X um að dómkvaddur yrði matsmaður til að leggja mat á hvort X væri sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hvort ætla mætti að refsing gæti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. október 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 13. október 2023 í málinu nr. S- [...]/2023 þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um að dómkveðja skuli hæfan og óvilhallan mann til að leggja mat á þau atriði sem greinir í matsbeiðni varnaraðila sem lögð var fram í málinu 19. apríl 2023. Kæruheimild er í o-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að hafnað verði kröfu varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns.

3

Varnaraðili krefst að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Niðurstaða

4

Með ákæru lögreglustjórans á Suðurlandi 26. janúar 2023 er varnaraðila gefið að sök að hafa þriðjudaginn 25. maí 2021, innandyra í verslun [...], dregið upp hníf sem hann hafði meðferðis innanklæða, otað hnífnum að afgreiðslumanni verslunarinnar og hótað því í verki að leggja til hans með hnífnum, en það hafi verið til þess fallið að vekja ótta um eigið líf, heilbrigði og velferð. Er háttsemi varnaraðila sem þannig er lýst talin varða við 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 30. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga.

5

Með matsbeiðninni sem lögð var fram í héraðsdómi fer varnaraðili þess á leit að dómkvaddur verði hæfur, óvilhallur og sérfróður matsmaður, sálfræðingur eða geðlæknir, til að láta í té skriflegt og rökstutt álit um hvort varnaraðili sé sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og hvort ætla megi að refsing geti borið árangur, sbr. 16. gr. sömu laga.

6

Sóknaraðili hefur mótmælt því að umbeðin dómkvaðning fari fram. Er þá vísað til þess að matsgerðin sé bersýnilega óþörf, enda hafi engin haldbær gögn verið lögð fram um veikindi varnaraðila og hvorki sé vafi um sakhæfi hans né að hann hafi ekki áttað sig á gjörðum sínum í ljósi 15. eða 16. gr. almennra hegningarlaga.

7

Varnaraðili hefur til stuðnings kröfu sinni lagt fram læknisvottorð yfirlæknis á heilsugæslunni [...]6. september 2023. Kemur þar fram að varnaraðili sé greindur með ADHD, ofvirkni/hvatvísi, þráhyggju- og hambrigðapersónuleikaröskun, sem og geðlægð. Þá kemur fram í vottorðinu að varnaraðili hafi leitað til heimilislæknis síns vegna þessara vandamála og sé í lyfjameðferð af þeim sökum.

8

Samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 88/2008 leggur dómari mat á sönnunargildi matsgerðar þegar leyst er að öðru leyti úr máli. Á þessu stigi málsins verður matsbeiðni einungis hafnað á þeim grundvelli að matsgerðin sé tilgangslaus til sönnunar, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008.

9

Þegar leyst er úr því álitaefni sem hér er til úrlausnar verður að líta tilþessað sakaður maður nýtur ríks svigrúms til að afla sönnunargagna í sakamáli, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. maí 2011 í máli nr. 295/2011 og úrskurð Landsréttar 11. maí sl. í máli nr. 299/2023. Á þessu stigi er ekki unnt að útiloka að matsgerð sú er varnaraðili hyggst afla hafi gildi sem sönnunargagn við efnismeðferð málsins. Reynist matsgerðin síðar haldlaus við að leysa úr efnishlið málsins er það varnaraðili sem ber halla af því þar sem sá kostnaður sem hlýst af öflun matsgerðar fellur á hann verði hann sakfelldur.

Þá verða tafir á rekstri málsins af þessum sökum ekki skrifaðar á sóknaraðila.

10

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.