256/2021

Útdráttur

L ehf. leigði veiðirétt á vatnasvæði Blöndu og Svartár frá árinu 2001 til 2019 af V.

Eftir lok leigutímans reis ágreiningur annars vegar um uppgjör á skyldu L ehf. til að sleppa gönguseiðum og hins vegar um greiðslu kostnaðar vegna þrifa og viðhalds á veiðihúsum. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að samkvæmt uppgjörssamkomulagi aðila hefði L ehf. verið skylt að afhenda gönguseiði á árunum 2014 til 2016 nema samkomulag lægi fyrir um annað. L ehf. hefði lýst því yfir að hann myndi ekki sleppa þeim seiðum sem út af hefðu staðið og væri honum samkvæmt samningi aðila því skylt að bæta V þá vanefnd með því að greiða honum bætur sem næmu markaðsvirði seiðanna. Var talið sannað að L ehf. hefði átt eftir að sleppa 132.100 seiðum. Þá var V talinn hafa fært fram fullnægjandi sönnur fyrir því að markaðsverð gönguseiðis hefði á þeim tíma verið 125 krónur. Var L ehf. því dæmdur til að greiða V 20.475.500 krónur. L ehf. var á hinn bóginn sýknaður af öðrum fjárkröfum V.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 15. apríl 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 24. mars 2021 í málinu nr. E- 1664/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 21.666.310 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. nóvember 2019 til 12. júní 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi leigði stefndi veiðirétt á vatnasvæði Blöndu og Svartár frá árinu 2001 til 2019 af áfrýjanda. Málsaðilar gerðu með sér sex leigusamning aum veiðiréttinn á tímabilinu. Í málinu er annars vegar deilt um uppgjör á skyldu leigutaka til að sleppa gönguseiðum samkvæmt 3. gr. í fjórða leigusamningi aðila 20. desember 2008 og hins vegar um greiðslu kostnaðar vegna þrifa og viðhalds á veiðihúsum í kjölfar þess að síðasta leigusamningi aðila lauk á árinu 2019.

5

Fjórði leigusamningurinn tók til áranna 2009 til 2013. Í 1. mgr. 3. gr. samningsins er mælt fyrir um fjárhæð og gjalddaga árlegs leigugjalds fyrir veiðirétt. Þá er tekið fram í 2. og 3. mgr. 3. gr. samningsins að auk greiðslu leigugjaldsins skuli leigutaki árlega sleppa 10.000 gönguseiðum í Blöndu og 50.000 í Svartá eða samtals 300.000 seiðum á samningstímanum. Í 4. mgr. 3. gr. segir síðan: „Verði af einhverjum ástæðum ekki hægt að sleppa umsömdu magni af seiðum eitthvert eða einhver ár á samningstímanum er leigutaka heimilt að sleppa því sem á vantar síðar, eða greiða leigusala fyrir þau seiði sem út af standa á markaðsverði í lok samningstímans, eða fyrr ef hann óskar þess.“

6

Óumdeilt er að stefndi vanefndi að hluta ákvæði 3. gr. þessa leigusamnings um greiðslu leigugjalds fyrir árið 2013 og einnig um skyldu hans til að sleppa gönguseiðum. Af þeim ástæðum gerðu gerðu aðilar með sér samkomulag 31. október 2013 um uppgjör á leigusamningnum. Í samkomulaginu var í fyrsta lagi samið um niðurfellingu á hluta af eftirstöðvum leigugjalds fyrir árið 2013, niðurfellingu dráttarvaxta og mælt fyrir um að eftirstöðvarnar skyldu greiddar með útgáfu skuldabréf stil þriggja ára. Í öðru lagi var mælt fyrir um að innanstokksmunir, sem áfrýjandi átti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. samningsins að leysa til sín við lok leigusamningsins gegn greiðslu innlausnarverðs, skyldu verða eign hans án greiðslu.

Í þriðja lagi var mælt fyrir um það í samningnum að þeim seiðum sem ekki hefðu verið sett í árnar skyldi sleppt á gildistíma fimmta leigusamningsins, sem dagsettur var 12. nóvember 2013, og tók til áranna 2014 til 2016. Í niðurlagi samkomulagsins er tiltekið að sleppingar skuli vera undir yfirumsjón Veiðimálastofnunar sbr. 3. gr. samningsins. Þá segir í lok samkomulagsins: „Verði af einhverjum ástæðum ekki hægt að sleppa umsömdu magni af seiðum eitthvert eða einhver ár á samningstímanum er leigutaka heimilt að sleppa því sem á vantar síðar skv. samkomulagi.“ Í samkomulaginu var skilin eftir eyða fyrir fjölda seiða en með nýju samkomulagi sem undirritað var 14. febrúar 2014 er fjöldi seiða sem ekki hafði verið sleppt tiltekinn 239.100. Að öðru leyti er seinna samkomulagið sama efnis og hið fyrra. Samkvæmt þessu skyldu aðilar semja um það hvenær seiðum yrði sleppt ef leigutaki gæti ekki sleppt umsömdu magni á hverju ári fyrir sig. Í samkomulaginu er hvorki tekið upp ákvæði samningsins um að greiða skuli markaðsverð fyrir seiði við lok samningstíma né hversu miklu magni eigi að sleppa árlega í hvora á um sig. Ekki er mælt fyrir um það í samkomulaginu að aðrar skyldur aðila samkvæmt fjórða leigusamningnum eigi að falla niðurvið gerð samkomulagsins.

7

Óumdeilt er að leigutaka tókst ekkiað sleppa þeim fjölda seiða sem samkomulag aðila tók til á gildistíma fimmta leigusamningsins. Aðilar gerðu með sér nýjan leigusamning 18. nóvember 2015 sem tók til áranna 2016 til 2020 og var það sjötti og síðasti leigusamningur aðila. Í tölvupósti 14. nóvember 2017 sendi fyrirsvarsmaður stefnda tölvupóst til fyrirsvarsmanns áfrýjanda þar sem hann tekur fram að ganga þurfi frá seiðamálum og hvernig þau verði gerð upp. Þá kemur fram í tölvupósti starfsmanns stefnda til fyrirsvarsmanns áfrýjanda 29. nóvember 2018 að á árinu 2017 hafi verið sleppt 20.300 seiðum og svipað magn hafi verið áætlað fyrir árið 2018. Samkvæmt þessu verður lagt til grundvallar að málsaðilar hafi náð samkomulagi um að hluti seiðanna yrði afhentur síðar en gert hafði verið ráð fyrir í uppgjörssamkomulaginu.

8

Fyrir liggur að stefndi sagði upp sjötta leigusamningi aðila þannig að honum lauk við lok veiðitímabilsins 2019. Með tölvupósti 20. nóvember 2019 tilkynnti fyrirsvarsmaður stefnda fyrirsvarsmanni áfrýjanda að ekki hefði verið unnt að ná nægilegu magni af klakfiski til þess að framleiða þann seiðafjölda sem tiltekinn var í fjórða leigusamningnum 20. desember 2008. Þar kom einnig fram leigutaki teldi að ákvæðið um seiðasleppingar í samningum aðila hefðu verið heimildarákvæði fyrir leigutaka en fæli ekki í sér skyldu hans til að sleppa seiðum. Lýsti leigutaki því jafnframt yfir að af þessum sökum þyrfti ekki að koma til sérstaks uppgjörs vegna seiða.

9

Ákvæði 3. gr. fjórða leigusamnings málsaðila mælir skýrlega fyrir um skyldu leigutaka tilþessað sleppa 300.000 gönguseiðum á fimm ára gildistíma samningsins.

Ef leigutaki stæði ekki við þá skuldbindingu skyldi hann greiða leigusala markað sverð fyrir þann seiðafjölda sem ekki hefði verið sleppt. Í uppgjörssamningi aðila frá 31. október 2013 og 14. febrúar 2014 kemur einnig fram að leigutaka sé skylt að afhenda seiðin á árunum 2014 til 2016 nema samkomulag liggi fyrir um annað. Málsástæðu stefnda um að ekki hafi hvílt á honum skylda til að sleppa seiðunum er því hafnað.

10

Áður er rakið að í framangreindu uppgjörssamkomulagi aðila er ekki mælt fyrir um að skyldur aðila samkvæmt fjórða leigusamningnum 20. desember 2008 skyldu falla niður eða þeim breytt að öðru leyti en því sem sérstaklega var mælt fyrir um í uppgjörssamkomulaginu. Þá er ljóst að uppgjörssamkomulagið tók ekki til allra þeirra atriða sem eðli máls samkvæmt hefðu átt að gilda um fyrirkomulag seiðasleppinga og hversu miklu magni skyldi sleppa á hverju ári. Samkvæmt þessu verður við það miðað að ákvæði samningsins 20. desember 2008 hafi haldið gildi sínu að því marki sem þeim var ekki sérstaklega breytt með uppgjörssamkomulaginu. Sú skylda hvíldi því áfram á stefnda að greiða áfrýjanda markaðsverð fyrir þau gönguseiði sem stefnda tækist ekki að afhenda á samningstímanum eða innan annars tímamarks sem aðilar myndu semja um. Stefndi hefur lýst því yfir að hann muni ekki sleppa þeim seiðum sem út af stóðu og er honum samkvæmt samningi aðila því skylt að bæta áfrýjanda þá vanefnd með því að greiða honum bætur sem nema markaðsvirði seiðanna.

11

Í málinu liggur fyrir skrá sem stefndi lagði fram um afhent seiði á árunum 2008 til 2018. Í henni kemur fram að á árunum 2014 til 2018 hafi leigutaki sleppt samtals 107.000 seiðum í árnar. Bótakrafa áfrýjanda byggir á því að stefnda verði gert að greiða honum markaðsverð fyrir 132.100 seiði sem er mismunurinn á þeim fjölda seiða sem fram kemur í uppgjörssamningnum, 239.100 seiði, og þeim 107.000 seiðum sem hann sleppti á árunum 2014 til 2018. Stefndi hefur gert ýmsar athugasemdir við þann fjölda seiða sem áfrýjandi krefur um. Byggir hann meðal annars á því að honum hafi ekki verið unnt að byrja að sleppa seiðum fyrr en á árinu 2009 og að hann hafi í raun verið búinn að sleppa fleiri seiðum en uppgjörssamkomulagið gerir ráð fyrir.

12

Með undirritun á uppgjörssamkomulagi staðfesti stefndi þann fjölda seiða sem eftir var að sleppa við lok veiðitímabilsins 2013. Þá hefur stefndi sjálfur lagt fram upplýsingar um að hann hafi sleppt 107.000 seiðum á árunum 2014 til 2018. Stefndi hefur ekki lagt fram nein gögn eða röksemdir sem styðja það að þessar tölur séu rangar. Samkvæmt þessu er sannað að stefndi hafi átt eftir að sleppa 132.100 gönguseiðum er hann lýsti því yfir 20. nóvember 2019 að hann myndi ekki sleppa fleiri gönguseiðum í árnar.

13

Krafa áfrýjanda um bætur úr hendi stefnda vegna seiðanna byggir á því að markaðsverð fyrir gönguseiði sé 125 krónur. Því til stuðnings hefur hann lagt fram staðfestingar í tölvupóstum frá þremur seiðaeldistöðvum um að verð á seiðum sumarið 2019 hafi almennt verið 125 krónur. Staðfestingarnar eru frá fyrirsvarsmönnum Norðurlax á Laxamýri 8. júní 2020, Veiðifélagi Eystri- Rangár 9. júní 2020 og Veiðifélagi Ytri- Rangár 13. júní 2020. Fyrirsvarmenn tveggja síðastnefndu veiðifélaganna komu fyrir héraðsdóm og staðfestu uppgefið verð á seiðum. Þá staðfestu þeir jafnframt að þessi tvö félög væru langstærstu framleiðendur gönguseiða á landinu.

14

Stefndi telur að verðið sem miðað er við í kröfugerð áfrýjanda sé of háttog að í öllu falli eigi að miða við verð sem varí gildi þegar samningarnir voru gerðir. Vísar stefndi meðal annars til þess að í verksamningi um framleiðslu seiða sem hann gerði við Veiðifélag Eystri- Rangár 8. febrúar 2016 hafi verð fyrir seiði verið 98 krónur.

15

Svo sem áður er rakið lá endanleg afstaða stefnda um það hvort hann myndi efna samningsskyldu sína til að sleppa seiðum ekki fyrir fyrr en með tölvupósti 20. nóvember 2019. Fyri r þann tíma voru ekki efni fyrir áfrýjanda til þess að afla sér upplýsinga um verð gönguseiða og setja fram kröfu á hendur stefnda. Í þessu ljósi er eðlilegt að krafa áfrýjanda taki mið af markaðsverði sem gilti á þeim tíma. Með framangreindum staðfestingum frá fyrirsvarmönnum seiðaeldistöðva hefur áfrýjandi fært fram fullnægjandi sönnur fyrir því að markaðsverð gönguseiða hafi á þessum tíma verið 125 krónur.

16

M eð vísan til forsendna hins áfrýjað dóms er staðfest niðurstaða hans um sýknu stefnda af fjárkröfum áfrýjanda vegna þrifa, viðhalds og útlagðs kostnað arvið úttekt.

17

Samkvæmt öllu því sem að framan er rakið verður stefnda gert að greiða áfrýjanda 20.475.500 krónur í bætur vegna vanefnda hans á að sleppa gönguseiðum í samræmi við samninga. Rétt þykir að dráttar vextir reiknist á kröfuna mánuði eftir að áfrýjandi sendi stefnda innheimtubréf 12. maí 2020, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

18

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Lax- á ehf., greiði áfrýjanda, Veiðifélagi Blöndu og Svartár, 20.475.500 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1 2. júní 2020 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.3 00.000 krónur í málskostnað á báðum dómstigum.