10/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni R um dómkvaðningu matsmanns til að meta hvort nánar tilgreind almenn viðskiptavenja væri til staðar meðal alþjóðlegra leigusala loftfara og flugvélahreyfla. Í úrskurði Landsréttar kom fram að matsspurning R byggðist á þeirri forsendu að umráð og eignarréttur að íhlutum færðist á milli leigusala og leigutaka á því tímamarki þegar skipti hefðu átt sér stað. Í máli þessu væri umdeilt hvort skipti hefðu átt sér stað. Mat á því hvort tilgreind venja væri til staðar þegar ekki væri ljóst að atvik sem spurningin sé reist á eigi við, væri þegar af þeirri ástæðu bersýnilega tilgangslaust til sönnunar í málinu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væri með spurningunni óskað mats á álitaefni sem væri fyrst og fremst lögfræðilegt. Beiðni R um dómkvaðningu matsmanns var því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. janúar 2020, sem barst réttinum 7. sama mánaðar. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 24. janúar 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2019 í málinu nr. X4674/2019 þar sem tekin var til greina beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. 4 Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Kemur krafa hans um málskostnað í héraði því ekki til álita.

Niðurstaða

5 Með matsbeiðni sinni óskar varnaraðili eftir því að dómkvaddur matsmaður svari því hvort það sé,,almenn viðskiptavenja meðal alþjóðlegra leigusala loftfara og flugvélahreyfla að við útskipti á íhlutum í loftförum og/eða hreyflum vegna viðhalds eða endurnýjunar flytjist umráð og eignarréttur að íhlutum, á því tímamarki þegar skiptin hafa átt sér stað, í samræmi við ákvæði viðkomandi leigusamnings og án þess að yfirfærsla umráðanna og eignarréttarins sé skjalfest sérstaklega, á milli leigusala og leigutaka“. Í matsbeiðni rökstyður varnaraðili að matinu sé ætlað að styðja kröfu hans um eignarrétt yfir þrýstiblöðum úr flugvélarhreyfli á grundvelli þessarar viðskiptavenju.

6 Ekki er um það deilt að þau þrýstiblöð sem varnaraðili krefst að sóknaraðili afhendi honum á grundvelli 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. voru tekin úr hreyflum tveggja loftfara sem WOW air hf. hafði þá á leigu frá þriðja aðila og að til hafi staðið að setja þau í flugvélarhreyfil í eigu varnaraðila, í stað þrýstiblaða sem fjarlægð höfðu verið úr hreyfli sem WOW air hf. leigði af varnaraðila. Það hafði þó ekki verið gert þegar bú WOW air hf. var tekið til gjaldþrotaskipta.

7 Í einkamáli lýtur sönnun einkum að því að leiða í ljós hvort staðhæfing um umdeild atvik teljist sönnuð, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Þá kemur fram í 2. mgr. 44. gr. að sá sem ber fyrir sig venju eða erlenda réttarreglu verði að leiða tilvist hennar og efni í ljós. Í IX. kafla sömu laga er fjallað um matsgerðir. Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. leggur dómari sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Ef ekki verður farið svo að kveður dómari, eftir 1. mgr. 61. gr., einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat eftir skriflegri beiðni aðila. Í beiðni skal koma skýrlega fram hvað eigi að meta, hvar það sé sem meta á og hvað aðili hyggist sanna með mati.

8 Aðili að einkamáli á að meginstefnu rétt á því að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 nema formskilyrði síðari málsliðar 1. mgr. 61. gr. séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða að matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum, sem dómara ber að leggja sjálfur mat á en ekki dómkvöddum matsmönnum, sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61. gr.

9 Matsspurning varnaraðila byggist á þeirri forsendu að umráð og eignarréttur að íhlutum færist á milli leigusala og leigutaka á því tímamarki þegar skiptin hafa átt sér stað. Í máli þessu er umdeilt hvort skipti hafi átt sér stað, enda liggur fyrir að umrædd þrýstiblöð hafa ekki verið sett í flugvélarhreyfil varnaraðila. Mat á því hvort tilgreind venja sé til staðar þegar ekki er ljóst að atvik sem spurningin er reist á eigi við, er þegar af þeirri ástæðu bersýnilega tilgangslaus til sönnunar í málinu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

10 Þegar litið er fram hjá hinum umdeildu atvikum, miðar matsspurning varnaraðila efnislega að því að leiða í ljós að til sé almenn viðskiptavenja í viðskiptum alþjóðlegra leigusala loftfara og flugvélahreyfla sem skeri úr um að eignarréttur að íhlutum færist á milli leigusala og leigutaka á tilteknu tímamarki án þess að slík yfirfærsla sé skjalfest sérstaklega. Sem fyrr segir, skal sá sem ber fyrir sig venju leiða tilvist hennar og efni í ljós, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Verður aðilum almennt játaður víðtækur réttur til að afla matsgerðar undir rekstri máls til að færa sönnur á staðhæfingar um að viðskiptavenja hafi mótast í viðskiptum tiltekinnar og sérhæfðrar tegundar, þar á meðal um réttaráhrif tiltekinna atvika eða háttsemi aðila að slíkum viðskiptum.

11 Þrátt fyrir ríkt svigrúm aðila máls til sönnunarfærslu í þessu tilliti verður ekki litið fram hjá því að með matsspurningunni, eins og hún er orðuð, óskar varnaraðili mats á álitaefni sem er fyrst og fremst lögfræðilegt. Telja verður að úrlausn um það hvort venja hafi stofnast í þessu tilliti, sem beitt verði sem réttarreglu í ágreiningi aðila til að skera úr um sértökurétt úr þrotabúi samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991, sé á hendi dómara en ekki dómkvaddra matsmanna, enda er hér um að ræða atriði sem krefjast fyrst og fremst lagaþekkingar í skilningi 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.

12 Að framangreindu virtu verður beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns hafnað.

13 Eftir þessum úrslitum verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði. Rétt þykir að ákvörðun um málskostnað varnaraðila í héraði í þessum þætti málsins bíði efnisúrlausnar.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu varnaraðila, RRPF Engine Leasing Limited, um dómkvaðningu matsmanns.

Varnaraðili greiði sóknaraðila, þrotabúi WOW air hf., 300.000 krónur í kærumálskostnað.

Sératkvæði

J-kk-ef S-kk-ef

1 Ég er ekki sammála niðurstöðu meirihluta dómara um að hafna beri beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. 2 Svo sem rakið er í atkvæði meirihluta dómenda snýst krafa varnaraðila í efnisþætti málsins um að fá viðurkenndan eignarrétt á þrýstiblöðum sem tekin voru úr hreyflum tveggja loftfara sem WOW air hf. hafði á leigu frá þriðja aðila. Til hafi staðið að setja þau þrýstiblöð í flugvélahreyfla í stað þeirra blaða sem varnaraðili hafði leigt WOW air hf. og höfðu verið fjarlægð.

3 Af málatilbúnaði varnaraðila má ráða að hann telji sig hafa öðlast eignarrétt á þrýstiblöðunum þegar þau voru fjarlægð úr flugvélarhreyfli á grundvelli ákvæðis cliðar í grein 15.3.3 í leigusamningi milli WOW air hf. og þriðja aðila. Í samningsákvæðinu segir að „eignaréttur yfir hinum fjarlægða íhlut skal færast til leigutaka eða þess sem hann tilnefnir“. Telur varnaraðili að hann hafi verið tilnefndur aðili í skilningi ákvæðisins en ekki liggur fyrir í málsgögnum skrifleg yfirlýsing um þá tilnefningu. Í yfirlýsingum þriggja fyrrum starfsmanna WOW air hf. sem liggja fyrir í málinu kemur á hinn bóginn fram að þeir telji að varnaraðili hafi verið tilnefndur aðili samkvæmt framangreindu samningsákvæði. Ljóst er að tilvist viðskiptavenju um það hvort þörf sé á skjallegri staðfestingu vegna yfirfærslunnar kann að skipta máli við efnisúrlausn málsins.

4 Í þessu ljósi verður að skilja matsspurninguna svo að varnaraðili freisti þess fyrst og fremst að fá staðfest að viðskiptavenja standi til þess að ekki þurfi að útbúa skjalleg gögn til staðfestingar yfirfærslu umráða og eignarréttar samkvæmt ákvæðum þeirra samninga sem um viðskiptin gilda. Við meðferð matsmálsins hafa málsaðilar tækifæri til þess að gera frekari grein fyrir þeim lögskiptum sem búa að baki matsspurningunni þannig að matsmaður þurfi ekki að velkjast í vafa um efni hennar. Þótt spurning vísi öðrum þræði til þess að við útskipti íhluta yfirfærist umráð og eignarréttur þrýstiblaðanna til leigusala, en það er úrlausnaratriði sem dómari mun á endanum skera úr um í efnisþætti málsins, kemur það ekki í veg fyrir að málsaðili geti fengið tilvist viðskiptavenju staðfesta með matsgerð, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 162/2016. Tel ég því ekki þörf á að umorða spurninguna eða bæta rökstuðning hennar til þess að afmarka efni hennar nánar að þessu leyti.

5 Í atkvæði meirihluta dómenda er rakið að játa verði málsaðilum allnokkurt svigrúm til þess að leggja grunn að málatilbúnaði sínum þar með talið með því að afla sannana fyrir viðskiptavenju með matsgerð. Framsetning matsspurningar er á ábyrgð matsbeiðanda og á hans áhættu hvort svör matsmanns við henni komi að notum í málinu. Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið tel ég að staðfesta eigi niðurstöðu hins kærða úrskurðar.

H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari kvað upp þennan úrskurð. Málinu var úthlutað til dómara þann 8. nóvember sl.