667/2018

Útdráttur

S höfðaði mál fyrir héraðsdómi á hendur Á og R ohf. og krafðist ómerkingar tiltekinna ummæla sem Á hafði látið falla. Þar á meðal voru ummæli sem birtust í 7. þætti þáttaraðarinnar,,Popp og rokksaga Íslands“ sem sýndur var í sjónvarpi R ohf. 13. mars 2016 og endursýndur 24. ágúst sama ár. Með hinum áfrýjaða dómi voru þau ummæli Á sem birtust í þættinum ómerkt og R ohf. gert að greiða honum miskabætur. Fyrir Landsrétti leitaði R ohf. ekki endurskoðunar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að honum væri óheimilt að sýna þáttinn með hinum umþrættu ummælum eða koma með öðrum hætti að dreifingu hans. Landsréttur rakti að endanlegur dómur lægi fyrir um ábyrgð Á á þeim ummælum sem voru til umfjöllunar í málinu og skyldu hans til að greiða S miskabætur vegna þeirra á grundvelli bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ábyrgð á ummælunum yrði ekki felld á R ohf. á grundvelli 50. gr. laga um fjölmiðla. Þá þóttu ekki efni til að líta svo á að með því að endursýna umræddan þátt þrátt fyrir fram komnar athugasemdir S hafi R ohf. allt að einu bakað sér skyldu til greiðslu bóta á grundvelli sama ákvæðis skaðabótalaga enda yrði í öllu falli ekki talið að saknæmiskröfum þess hafi verið fullnægt gagnvart honum á þeim tíma. Var R ohf. sýknað af kröfum S.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar með áfrýjunarstefnu 17. ágúst 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. júlí 2018 í málinu nr. E2922/2016.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Málsatvik

4 Málavöxtum og málsástæðum aðilanna er ítarlega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram deila aðilar um hvort áfrýjandi hafi bakað sér fébótaábyrgð gagnvart stefnda vegna ummæla sem viðhöfð voru í þáttaröðinni Popp og rokksaga Íslands, nánar tiltekið í 7. þætti hennar sem sýndur var í sjónvarpi áfrýjanda 13. mars 2016 og endursýndur 24. ágúst sama ár, og stefndi telur að hafi beinst að sér.

5 Stefndi rak hljómplötuútgáfu um árabil og gaf á sínum tíma út plötur hljómsveitarinnar Utangarðsmanna. Í þeim hluta þeirrar þáttaraðar sem vísað er til hér að framan er viðtal við einn af meðlimum hljómsveitarinnar, Á-kk-þf M-kk-þf, betur þekktur sem B-kk-nf M-kk-nf, þar sem hann lætur eftirfarandi ummæli falla: „Útgefandinn hann mokgræddi á okkur, það er bara þannig.“

6 Málið höfðaði stefndi á hendur áfrýjanda og Á-kk-þgf M-kk-þgf 13. og 23. september 2016. Samkvæmt héraðsdómsstefnu voru þær kröfur gerðar á hendur stefnda Á-kk-þgf að framangreind ummæli og tilgreind ummæli sem hann viðhafði síðar á samskiptamiðlinum Facebook og loks á fréttavefjunum mbl.is og visir.is yrðu dæmd dauð og ómerk. Þá var þess krafist að stefndi yrði dæmdur til refsingar og til greiðslu miskabóta. Á hendur stefnda Ríkisútvarpinu ohf. var í fyrsta lagi gerð sú krafa að viðurkennt yrði að því væri óheimilt að sýna í sjónvarpi eða birta og dreifa opinberlega með öðrum hætti 7. þætti sjónvarpsþáttaraðarinnar Popp og rokksaga Íslands með þeim ummælum sem að framan greinir og sögð voru ærumeiðandi. Í öðru lagi var þess krafist að stefnda yrði að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 100.000 krónur gert að gera grein fyrir forsendum og dómsorði í máli þessu í dagskrá sinni og í þriðja lagi að hann yrði dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð 1.000.000 króna. Loks voru þær kröfur gerðar á hendur stefndu óskipt að þeim yrði annars vegar gert að greiða 500.000 krónur til að kosta birtingu dóms í tveimur víðlesnum dagblöðum og hins vegar málskostnað að skaðlausu.

7 Með hinum áfrýjaða dómi voru tiltekin ummæli stefnda Á-kk-ef dæmd dauð og ómerk, þar á meðal þau ummæli hans sem vitnað er til hér að framan. Þá var stefnda gert að greiða 250.000 krónur í miskabætur en hann var sýknaður af kröfu um refsingu.

8 Með dómi héraðsdóms var stefnda Ríkisútvarpinu ohf. gert að greiða 250.000 krónur í miskabætur á grundvelli bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var sú niðurstaða á því byggð að Ríkisútvarpið hefði ekki sýnt fram á hvaða knýjandi þörf hefði verið á því að endursýna umræddan þátt með hinum umdeildu ummælum þótt stefnandi hefði ítrekað bent á að það bryti gegn rétti hans til æruverndar. Með endursýningunni hefðu starfsmenn þess í ljósi þessa af stórkostlegu gáleysi breitt út opinberlega ærumeiðandi ummæli um stefnanda. Þá ber Ríkisútvarpinu samkvæmt dóminum að birta dómsorð í dagskrá sjónvarps þess og forsendur og dómsorð á vefsíðunni ruv.is innan tveggja vikna frá uppkvaðningu dómsins en greiða ella 25.000 krónur á dag í sekt. Því er jafnframt óheimilt að sýna í sjónvarpi, eða birta og dreifa opinberlega á annan hátt, 7. þætti umræddrar þáttaraðar með þeim ummælum sem ómerking tekur til samkvæmt framansögðu.

9 Á-kk-nf M-kk-nf áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti og er dómurinn því endanlegur hvað hann varðar.

10 Samkvæmt greinargerð áfrýjanda til Landsréttar gerir hann ekki athugasemd við að honum sé óheimilt að sýna hinn umrædda þátt með hinum umþrættu ummælum eða koma með öðrum hætti að dreifingu hans enda hafi þau verið dæmd dauð og ómerk með endanlegum dómi gagnvart þeim sem viðhafði þau. Verður að þessu virtu litið svo á að áfrýjandi leiti ekki endurskoðunar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að þessu leyti.

Niðurstaða

11 Af hálfu stefnda er á því byggt að áfrýjandi beri á grundvelli laga nr. 38/2011 um fjölmiðla ábyrgð á birtingu þeirra ummæla sem að framan greinir. Miskabótakröfu sína á hendur áfrýjanda reisir stefndi á blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Er í því sambandi einkum vísað til þess að með lögum nr. 23/2013 um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sé sérstök áhersla lögð á að áfrýjandi ræki fjölbreytt hlutverk sitt sem þjóðarmiðill af fagmennsku, heiðarleika og metnaði, sbr. 1. gr. laganna. Þá komi fram í 4. mgr. 3. gr. þeirra að í starfsháttum sínum skuli áfrýjandi ábyrgjast að sanngirni og hlutlægni sé gætt í frásögn, túlkun og dagskrárgerð, leitað sé upplýsinga frá báðum aðilum og sjónarmið þeirra kynnt sem jafnast. Að auki beri áfrýjanda að sannreyna að heimildir séu réttar og sanngirni sé gætt í framsetningu og efnistökum. Á grundvelli hinna sérstöku lagaskyldna um áfrýjanda hafi hann sett sér ýmsar starfsreglur sem eigi að endurspegla þau vönduðu vinnubrögð sem honum sé gert að viðhafa. Loks séu skyldur áfrýjanda í þessum efnum jafnframt áréttaðar í sérstökum þjónustusamningi sem hann hafi gert við íslenska ríkið. Með því að birta þau ummæli sem um ræðir í málinu og þá einkum eftir að stefndi hafi formlega lagst gegn því að umræddur sjónvarpsþáttur yrði endursýndur 24. ágúst 2016 með ummælunum hafi áfrýjandi farið á svig við fyrirmæli laga og reglna sem honum sé ætlað að starfa eftir og þar með bakað sér bótaskyldu samkvæmt tilvitnuðu ákvæði skaðabótalaga.

12 Krafa áfrýjanda um sýknu af kröfum stefnda er aðallega byggð á því að með vísan til aliðar 1. mgr. 50. gr. laga nr. 38/2011 verði fébótaábyrgð ekki felld á hann vegna hinna ómerktu ummæla meðstefnda í héraði. Samkvæmt ákvæðinu, sem tekur til refsi og fébótaábyrgðar þegar hljóð eða myndmiðlunarefni brýtur í bága við lög, ber einstaklingur sem tjáir sig í eigin nafni ábyrgð á því sé hann heimilisfastur hér á landi. Á þessum grunni og með því að þeim einstaklingi sem viðhafði þau ummæli, sem málsókn stefnda á hendur áfrýjanda snýr að, hafi með dómi verið gert að greiða stefnda miskabætur vegna ummælanna komi fébótaábyrgð áfrýjanda vegna þeirra ekki til álita. 13 Í athugasemdum við ákvæði í IX. kafla frumvarps þess sem varð að lögum nr. 38/2011 kemur fram að reglum þess um ábyrgð fjölmiðla sé skipað í tvö ákvæði, annars vegar ákvæði um ábyrgð á hljóð og myndefni og hins vegar ákvæði um ritefni. Þær geri að meginstefnu til ráð fyrir því að einungis einn skuli gerður ábyrgur hverju sinni þó svo að sameiginleg ábyrgð geti komið til í ákveðnum tilvikum auk þess sem ábyrgð á bóta og sektargreiðslum hvíli á fjölmiðlaþjónustuveitanda í tilvikum þegar starfsmaður hans ber ábyrgð á efni samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Að jafnaði verði tveir eða fleiri aðilar því einungis gerðir samábyrgir að þeir standi innan sama ábyrgðarflokks. Í athugasemdum við alið 1. mgr. 50. gr. frumvarpsins segir að í ákvæðinu sé kveðið á um að þeir einstaklingar sem tjái sig í eigin nafni, flytji og/eða miðli efni sem þeir sjálfir hafa samið og/eða flytji efni samið af öðrum samkvæmt eigin ákvörðun beri á því ábyrgð. Gildi það bæði um efni sem útvarpað er samtímis því að það er flutt og efni sem útvarpað er samkvæmt áður gerðri upptöku. Í gildandi lögum sé sérstaklega áréttað að sambærileg ábyrgðarregla taki einnig til samtala sem fram fari í útvarpi (hljóðvarp og sjónvarp) þannig að viðkomandi þátttakandi beri ábyrgð á sínu framlagi í slíkri umræðu. Með breyttu orðalagi aliðar 1. mgr. sé talið vafalaust að slík ábyrgð sé fyrir hendi. Þá kemur fram í athugasemdunum að þegar svo háttar til að viðkomandi einstaklingur lýtur ekki íslenskri lögsögu beri viðkomandi efnisstjóri og/eða ábyrgðarmaður fjölmiðlaþjónustuveitanda ábyrgð á því efni sem um ræðir á grundvelli cliðar 1. mgr.

14 Að öðru leyti en fram kemur í lögum um áfrýjanda gilda um hann lög um fjölmiðla, sbr. 18. gr. laga nr. 23/2013, þó að undanskildum 16. og 52. gr. þeirra. Af því leiðir að um fébóta og refsiábyrgð á hljóð eða myndmiðlunarefni sem áfrýjandi birtir fer eftir 50. gr. laga nr. 38/2011, sbr. 13. gr. laga nr. 54/2013.

15 Svo sem fram er komið liggur fyrir endanlegur dómur um ábyrgð meðstefnda áfrýjanda í héraði á þeim ummælum hans sem hér eru til umfjöllunar og skyldu hans til að greiða stefnda miskabætur vegna þeirra á grundvelli bliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga en samkvæmt því ákvæði er heimilt að láta þann, sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess sem misgert er við. Samkvæmt þessu og með vísan til þess sem að öðru leyti er rakið hér að framan verður ábyrgð á ummælunum ekki felld á áfrýjanda á grundvelli 50. gr. laga nr. 38/2011. Þá eru ekki efni til að líta svo á að með því að endursýna umræddan þátt þrátt fyrir fram komnar athugasemdir stefnda hafi áfrýjandi allt að einu bakað sér skyldu til greiðslu bóta á grundvelli tilvitnaðs ákvæðis skaðabótalaga enda verður í öllu falli, að teknu tilliti til þess að á áfrýjanda hvíla að vissu marki ríkari skyldur en við eiga um aðra fjölmiðla hér á landi, ekki talið að saknæmiskröfum þess hafi verið fullnægt gagnvart honum á þeim tíma.

16 Samkvæmt öllu framansögðu verður áfrýjandi sýknaður af kröfu stefnda um greiðslu miskabóta og þar með af kröfu um birtingu dómsorðs og forsendna dóms, sbr. 1. mgr. 59. gr. laga nr. 38/2011. 17 Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Ríkisútvarpið ohf., er sýkn af kröfum stefnda, S-kk-ef B-kk-ef Í-kk-ef, um greiðslu miskabóta og birtingu dóms.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.