185/2022

Útdráttur

A höfðaði mál gegn Í og krafðist þess að úrskurður yfirskattanefndar um endurákvörðun opinberra gjalda hans nánar tilgreind tekjuár vegna greiðslna frá félaginu B yrði felldur úr gildi. Vara- og þrautavarakrafa A sneru að því að úrskurðinum yrði breytt með nánar tilteknum hætti. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki væru efni til að víkja frá þeirri meginreglu að ekki sé á færi dómstóla að breyta ákvörðunum stjórnvalda eins og A krafðist. Var vara- og þrautavarakröfu hans því vísað frá héraðsdómi án kröfu. A byggði á því að fyrrgreind endurákvörðun opinberra gjalda hans væri röng. Hann hefði lagt félaginu B til fé en þar hafi verið um að ræða kaup á hlutafé og lán til félagsins. Þessa fjármuni hafi hann fengið endurgreidda með þeim greiðslum sem málið tæki til en engar tekjur haft af fjárfestingu sinni aðrar en nánar tiltekinn gengishagnað. Þá bæri að skattleggja tekjur sem hann kynni að hafa haft sem fjármagnstekjur. Í dómi Landsréttar sagði að málið einkenndu takmarkaðar upplýsingar um félagið B og greiðslur milli þess og A. A hefði ekki gert grein fyrir greiðslunum, félaginu eða eign sinni í því í skattframtölum sínum. Engin haldbær gögn væru fyrir hendi til stuðnings því að A hefði veitt félaginu lán og gögn málsins bæru með sér að það hefði ekki verið A sem innti af hendi þá fjármuni sem hann kvaðst hafa lagt félaginu til. Þá væri engum áreiðanlegum gögnum til að dreifa um eðli, uppruna og forsendur þeirra greiðslna sem A fékk frá félaginu. A hefði haft næg tækifæri til að koma á framfæri frekari upplýsingum, átt að vera það auðvelt og yrði að bera hallann af því að hafa ekki gert það. Ógagnsæi sem kynni að leiða af staðsetningu félagsins B á Seychelles- eyjum yrði ekki túlkað A í hag, enda hafi hann kosið að stofna til viðskiptanna þar og þiggja greiðslur frá félaginu, án þess að gera grein fyrir því á skattframtölum fyrr en eftir að rannsókn á skattskilum hans hófst.

Eins og málið lægi fyrir hafi annað ekki verið fært en að færa A greiðslurnar til tekna, fella þær undir 9. tölulið C- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og endurákvarða opinber gjöld A með þeim hætti sem gert var. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af aðalkröfu A því staðfest, sem og niðurstaðan um kröfu A um niðurfellingu álags.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. mars 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. mars 2022 í málinu nr. E- [...].

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að úrskurður yfirskattanefndar 3. júní 2020 í máli nr.

[...], um endurákvörðun opinberra gjalda hans gjaldárin 2012 og 2014, verði felldur úr gildi. Til vara krefst áfrýjandi þess að úrskurðinum verði breytt á þá leið að tekjur hans verði ákvarðaðar 6.986.950 krónur, að þær verði skattlagðar sem fjármagnstekjur og álag fellt niður. Til þrautavara krefst áfrýjandi þess að úrskurðinum verði breytt á þá leið að greiðslur til hans að fjárhæð 26.600.588 krónur verði skattlagðar sem fjármagnstekjur en ekki almennar tekjur og álag fellt niður. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að úrskurður yfirskattanefndar verði felldur úr gildi að hluta þannig að álag að fjárhæð 6.650.147 krónur verði fellt niður. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Á árunum 2011 og 2013 fékk áfrýjandi greiddar samtals rúmar 26,5 milljónir króna frá félaginu B, sem stofnað var og skráð á Seychelles- eyjum í febrúar 2006. Áfrýjandi gerði ekki grein fyrir greiðslunum eða félaginu í skattframtölum sínum en skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn eftir að embættinu bárust upplýsingar um eignarhald áfrýjanda að félögum á lágskattasvæðum. Ríkisskattstjóri endurákvarðaði opinber gjöld áfrýjanda og hækkaði stofn til tekjuskatts og útsvars um 26.392.000 krónur gjaldárið 2012 og 208.588 krónur gjaldárið 2014, auk þess sem 25% álag var lagt á hinn vantalda skattstofn. Byggðist álagningin á því að greiðslurnar bæri að skattleggja sem sérhverjar aðrar tekjur áfrýjanda, sbr. 9. tölulið C- liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Áfrýjandi kærði úrskurð ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar sem hafnaði öllum kröfum hans með úrskurði 3. júní 2020 í máli nr. [...]. Rannsókn á hendur áfrýjanda leiddi jafnframt til útgáfu ákæru fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum en með úrskurði Landsréttar 27. maí 2022 í máli nr. 731/2020 var málinu vísað frá héraðsdómi þar sem saksóknin færi í bága við ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu.

5

Í málinu leitar áfrýjandi endurskoðunar á fyrrnefndum úrskurði yfirskattanefndar og krefst þess aðallega að hann verði felldur úr gildi. Vara- og þrautavarakrafa hans beinist á hinn bóginn að því að úrskurði yfirskattanefndar verði breytt með nánar tilteknum hætti. Þótt dómstólar séu til þess bærir að taka afstöðu til krafna um ógildingu stjórnvaldsákvarðana er að jafnaði ekki á þeirra valdi að breyta ákvörðunum stjórnvalda með þeim hætti sem áfrýjandi krefst. Ekki verða talin efni til að víkja frá þeirri meginreglu í málinu og því verður vara- og þrautavarakröfu áfrýjanda vísað frá héraðsdómi án kröfu. Þetta leiðir þó ekki til þess að málsástæður áfrýjanda, um að greiðslur hafi ranglega verið taldar honum til tekna og að skattleggja beri þær sem fjármagnstekjur, komi ekki til úrlausnar, enda eru þær einnig hafðar uppi til stuðnings aðalkröfu áfrýjanda sem lýtur að ógildingu úrskurðarins í heild.

6

Áfrýjandi byggir á því að framangreind endurákvörðun opinberra gjalda hans sé röng.

Hann hafi lagt félaginu B til rúmlega 25 milljónir króna á árunum 2006 og 2008 en þar hafi verið um að ræða kaup á hlutafé og lán til félagsins. Þessa fjármuni hafi hann fengið endurgreidda með greiðslunum 2012 og 2014 og hafi því engar tekjur haft af fjárfestingu sinni, aðrar en nánar tiltekinn gengishagnað. Af hálfu áfrýjanda hefur einnig að nokkru leyti verið vísað til lækkunar hlutafjár í félaginu og slita á því. Þá byggir hann á því að þær tekjur sem hann kann að hafa haft af þeim fjármunum sem hann lagði til félagsins eigi í öllum tilvikum að skattleggjast sem fjármagnstekjur. Um það vísar hann einkum til 11. gr., sbr. 4. tölulið C- liðar 7. gr., sbr. 3. mgr. 66. gr. laga nr. 90/2003. Þá styður áfrýjandi kröfu sína jafnframt málsástæðum um brot á 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

7

Í upphafi 7. gr. laga nr. 90/2003 kemur fram að til skattskyldra tekna teljist, með þeim undantekningum sem greinir í lögunum, hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og skiptir ekki máli hvaðan tekjurnar stafa eða í hvaða formi þær eru. Síðan eru í dæmaskyni tilgreindar skattskyldar tekjur í þremur stafliðum. Í 4. tölulið C- liðar 7. gr. er tilgreindur arður af hlutum og hlutabréfum í félögum, sbr. 11. gr., en slíkar tekjur sæta fjármagnstekjuskatti, sbr. 3. mgr. 66. gr. laganna. Í niðurlagi upptalningar 7. gr., sbr. 9. tölulið C- liðar greinarinnar, eru tilgreindar „[s]érhverjar aðrar tekjur eða ígildi tekna sem eigi eru sérstaklega undanskildar í lögum þessum eða sérlögum“, og falla þær undir almennt skattþrep tekjuskatts. Í 11. gr. laganna, sem 4. töluliður C- liðar 7. gr. vísar samkvæmt framansögðu til, segir að til arðs af hlutum og hlutabréfum í félögum, sem um ræðir í 1. tölulið 1. mgr. 2. gr., teljist auk venjulegrar arðgreiðslu sérhver afhending verðmæta til hlutareiganda með takmarkaða eða ótakmarkaða ábyrgð eða hluthafa er telja verður sem tekjur af hlutareign þeirra í félaginu. Í 2. mgr. 11. gr. kemur fram hvernig fari ef úthlutun verðmæta samkvæmt 1. mgr. greinarinnar er óheimil samkvæmt lögum um hlutafélög eða lögum um einkahlutafélög, sbr. nánar XII. kafla laga nr. 2/1995 um hlutafélög og nr. 138/1994 um einkahlutafélög, en hún fellur þá undir almennt skattþrep tekjuskatts. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra, sem vísað er til í úrskurði yfirskattanefndar, er fjallað um skilyrði laga á Seychelles- eyjum fyrir arðgreiðslum og vísað til þess að ekki liggi fyrir gögn sem sýni að þau skilyrði hafi verið uppfyllt.

8

Það einkennir mál þetta að takmarkaðar upplýsingar liggja fyrir um félagið B og um greiðslur á milli þess og áfrýjanda. Sem fyrr segir gerði áfrýjandi í skattframtölum sínum enga grein fyrir félaginu, eign sinni í því og greiðslum frá því, né heldur ætlaðri kröfu á hendur félaginu. Þrátt fyrir beiðnir skattyfirvalda um gögn eftir að rannsókn málsins hófst og að áfrýjandi hafi haft næg tækifæri til að koma á framfæri frekari upplýsingum liggja þær ekki fyrir nema að litlu leyti. Þannig liggja til að mynda engin gögn fyrir sem styðja það að áfrýjandi hafi veitt félaginu lán, önnur en vitnisburður C, sem hefur takmarkaða þýðingu vegna tengsla hennar við félagið og þess að hann fær ekki stuðning í samtímagögnum. Bera gögn málsins raunar með sér að það hafi ekki verið áfrýjandi sem innti af hendi þá fjármuni sem hann byggir á að hann hafi lagt félaginu til. Þannig segir í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar að félagið D, sem stofnað var á Bresku Jómfrúareyjunum, hafi innt af hendi innborganir fyrir hönd áfrýjanda. Í fyrirliggjandi gögnum um B koma ekki fram upplýsingar um eignarhlut áfrýjanda í félaginu eða liggja fyrir ársreikningar, skattframtöl eða önnur gögn sem varpa frekara ljósi á félagið. Þá liggja ekki fyrir gögn um lækkun hlutafjár eða slit á félaginu auk þess sem engum áreiðanlegum gögnum er til að dreif aum eðli, uppruna og forsendur þeirra greiðslna sem áfrýjandi fékk frá því. Þótt fallast megi á það með áfrýjanda að ekki sé rétt að lýsa honum sem stjórnanda B, líkt og gert er í hinum áfrýjaða dómi, er fallist á það mat héraðsdóms að áfrýjanda hefði átt að vera auðvelt að leggja fram frekari gögn og skýringar og verði að bera hallann af því að hafa ekki gert það. Þá er til þess að líta að ógagnsæi sem kann að leiða af staðsetningu félagsins á Seychelles- eyjum verður ekki túlkað áfrýjanda í hag enda kaus hann að stofna til viðskiptanna þar og þiggja greiðslur frá félaginu, án þess að gera nokkra grein fyrir því á skattframtölum fyrr en eftir að rannsókn hófst.

9

Eins og málið liggur fyrir samkvæmt framansögðu, þar sem gögn til stuðnings staðhæfingum og málsástæðum áfrýjanda eru afar takmörkuð, þrátt fyrir að óskað hafi verið eftir frekari upplýsingum og hann átt þess kost að koma þeim á framfæri, auk þess sem fyrir liggur að hann innti ekki sjálfur af hendi þær greiðslur til B sem málatilbúnaður hans byggist á, verður að fallast á það með stefnda að skattyfirvöldum hafi ekki verið annað fært en að færa áfrýjanda greiðslurnar sem um ræðir til tekna, fella þær undir hið almenna ákvæði 9. töluliðar C - liðar 7. gr. laga nr. 90/2003, sbr. upphafsákvæði lagagreinarinnar, og endurákvarða opinber gjöld áfrýjanda með þeim hætti sem gert var. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður hann staðfestur um sýknu stefnda af aðalkröfu áfrýjanda, sem og af kröfu áfrýjanda um að álag verði fellt niður.

10

Á kvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað. Áfrýjanda verður gert aðgreiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Vara- og þrautavarakröfu áfrýjanda, A, er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, íslenska ríkið, er sýk naf öðrum kröfum áfrýjanda.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.