62/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 dag.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 19. janúar 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. janúar 2023 í málinu nr. L- [...]/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 8. sama mánaðar um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 dag.

Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr.71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi.

Þá krefst sóknaraðili þóknunar fyrir Landsrétti til handa skipuðum talsmanni sínum.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

5

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, vegnameðferðarmálsinsfyrir Landsrétti,214.272 krónur, greiði stúr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðdsóms Reykjavíkur 18. janúar 2023

1. Með kröfu, dagsettri 9. janúar 2022 og móttekinni af héraðsdómi sama dag, krefst sóknaraðili, A, kt. [...],[...], Reykjavík, þess að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 8. janúarsíðastliðnum, um vistun hans á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring. Krafa sóknaraðila er reist á því að skilyrði nauðungarvistunar séu ekki fyrir hendi, sbr. 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Jafnframt krefst sóknaraðili þess að málskostnaður skipaðs talsmanns hans greiðist úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga.

2. Varnaraðili krefst þess að ákvörðun sýslumannsins um áframhaldandi nauðungarvistun sóknaraðila verði staðfest.

3. Mál þetta barst dóminum með tölvubréfi 9. janúar sl. Af ókunnum ástæðum misfórst beiðnin og varð hennar ekki vart í dóminum fyrr en eftir ítrekun hennar sem send var að kvöldi mánudagsins 16. janúar sl. Málið var þingfest 18. janúar 2022 og tekið til úrskurðar sama dag. Áður hafði dómari ásamt skipuðum talsmanni sóknaraðila farið á hans fund og kynnt sér ástand hans af eigin raun, sbr. áskilnað 4. mgr. 11. gr. laga nr. 71/1997, en samkvæmt framlögðu vottorði og vætti geðlæknisins Ber sóknaraðili nú vistaður á öryggisgangi ekki fær um að sækja þing vegna veikinda sinna. Skipaður talsmaður sóknaraðila kom fyrir dóminn til þess að mæla fyrir kröfum hans.

4. Þá var tekin skýrsla af vitninu B geðlækni og meðferðarlækni sóknaraðila áður en málið var flutt munnlega en dómari og lögmenn aðila voru sammála að því loknu um að frekari gagnaöflunar og vitnaleiðslna væri ekki þörf.

5. Um málsatvik segir í gögnum málsins að sóknaraðili sé einstæður og barnlaus karlmaður sem sé búsettur hjá móður sinni en [...] . Hann hafi starfað á vöktum á [...] þar til í desember sl. og það hafi gengið vel. Hann eigi sögu af geðsviði og hafi verið sjálfræðissviptur árið 2015 og verið í eftirliti á endurhæfingargeðdeild. Hann hafi ekki verið viljugur að taka lyf og hafi því hætt tengslum við deildina. Hann eigi sögu um bipolar sjúkdóm með geðrofseinkennum og um neyslu. Hann hafi verið edrú frá árinu 2016 til ársins 2020 en hafi þá byrjað í blandaðri neyslu. Sóknaraðili hafi leitað á geðsvið í nóvember 2022 vegna vaxandi geðrofseinkenna. Hann hafi nýlega útskrifað sig af [...] gegn læknisráði og komið á bráðamóttökuna í Fossvogi 3. janúar sl. Þá hafi hann verið metinn í maníu en ekki talinn hættulegur sjálfum sér né öðrum. Hann hafi hafnað lyfjum og farið heim að lokinni skoðun. Þann [...] sl. hafi verið óskað eftir aðkomu héraðslæknis á heimili sóknaraðila sem hafi komið til dyra vopnaður búrhnífi svo kallað hafi verið eftir aðstoð sérsveitar. Lögregla hafi þurft að vera viðstödd á meðan læknir tók viðtal við sóknaraðila þar sem hann hafi verið tortrygginn, hugsanatruflaður, pirraður, með aukinn talþrýsing og með aðsóknarhugmyndir. Í innlögn hafi hann verið ör, reiður, hávær, með óþægilega nærveru og með ranghugmyndir. Hann hafi ekki verið til samvinnu um innlögn og hann sé ekki með innsæi í aðstæður sínar. Nauðungarvistun sé því talin óhjákvæmileg til að koma í veg fyrir versnandi ástand sóknaraðila, til að koma á nauðsynlegri meðferð og til að tryggja öryggi hans. Í beiðni um nauðungarvistun til sýslumanns kemur fram að sóknaraðili hafi verið nauðungarvistaður til 72 stunda þann 5. janúar sl. kl. 17:00.

6. Samkvæmt framlögðu læknisvottorði C, sérfræðings í geðlækningum, dags. 7. janúar 2023, er sóknaraðili greindur með alvarlegan geðsjúkdóm, „bipolar affective disorder“ (geðhvarfasýki), „current episode manic with psychotic symptoms“ (oflæti með geðrofseinkennum). Hann eigi sér einnig neyslusögu. Fram kemur að hann hafi verið nauðungarvistaður og sjálfræðissviptur í 6 mánuði árið 2015 og í kjölfarið náð fjórum árum edrú og þá verið á vinnumarkaði. Hann mun hafa upplifað mikla reiði í tengslum við frelsissviptinguna árið 2015 og hafi sú reiði beinst gegn foreldrum hans og starfsfólki geðspítalans. Hann hafi síðan byrjað aftur í neyslu og ástandið farið versnandi síðastliðið haust þar sem hann hafi verið svefnlaus, ör og ólíkur sjálfum sér. Hann hafi komið á bráðamóttökuna þann 3. janúar sl. en erfitt hafi verið að ræða við hann, hann hafi verið metinn í maníu og mögulega með geðrofseinkenni en ekki metinn hættulegur sjálfum sér eða öðrum. Hann hafi hafnaði aðstoð og lyfjum. Þann [...] sl. hafi móðir sóknaraðila óskað eftir aðstoð héraðslæknis og þegar læknirinn kom hafi sóknaraðili komið til dyra með stóran búrhníf. Aðstoð hafi verið fengin frá sérsveitinni og sóknaraðili færður á bráðamóttöku í handjárnum. Lögregla hafi þurft að standa yfir honum í viðtali við lækni þar sem hann hafi snúið mikð út úr, verið tortrygginn, hugsanatruflaður og með aðsóknarranghugmyndir. Sóknaraðili hafi verið nauðungarvistaður í 72 klst. og í legunni verið pirraður, með aukinn talþrýsting, með grandiose hugmyndir (mikilmennskuhugmyndir) og verið ófyrirsjáanlegur. Hann hafi hótað að ráðast á starfsfólk og að svipta sig lífi verði hann nauðungarvistaður. Sóknaraðili sé innsæislaus í veikindi sín og ósamvinnuþýður um meðferðina. Þá kemur fram í læknisvottorðinu það álit læknisins að forsendur fyrir nauðungarvistun séu fyrir hendi og að óhjákvæmilegt sé að sóknaraðili verði nauðungarvistaður í allt að 21 dag.

7. Sem fyrr segir áttu talsmaður sóknaraðila og dómari fund með sóknaraðila áður en málið var flutt. Kvaðst sóknaraðili þá mjög ósáttur, kvaðst hann ekki vera veikur og engin nauðsyn til að vista hann á geðdeild.

8. Vitnið B, yfirlæknir og núverandi meðferðarlæknir sóknaraðila gaf skýrslu fyrir dómi. Vitnið staðfesti að hafa sent dóminum tölvupóst fyrr í dag þar sem fram kom að sóknaraðila hefði versnað í gærmorgun, þannig að hann hefði misst stjórn á sér og verið ógnandi í atferli. Til að tryggja öryggi annarra hefði þurft að færa meðferð hans á öryggissvæði deildarinnar, fjarri öðrum sjúklingum. Hann sé nú á öryggisgangi deildarinnar og í viðkvæmu ástandi. Taldi læknir teldi það geta valdið frekari versnun færi hann í fylgd varnarteymis í dómsal. Í skýrslu vitnisins kom fram að sóknaraðili væri greindur með geðhvörf og væri í maníu (örlæti) og hefði verið frá því í nóvember sl. Hann hefði þá komið í þrígang á bráðamóttökuna vegna þess. Sóknaraðili hefði og farið í meðferð á [...] en farið strax í neyslu eftir útskrift þaðan. Sóknaraðili hefði í þessari maníu verið mjög ör og með geðrofseinkenni, haldinn ranghugmyndum, svefnlaus og ekki þegið meðferð. Vitnið kvað þegar hafa verið reynt að meðhöndla sóknaraðila utan deildar á liðnu hausti en sóknaraðili hefði ekki fylgt meðferð, t. d. ekki þegið lyf og því hefði sú meðferð ekki borið árangur. Kvað vitnið vægari úrræði en nauðungarvistun því fullreynd. Vitnið kvað sóknaraðila ekki hafa innsæi í sjúkdóm sinn. Hann teldi sig haldinn ADHD, reiði hans og önnur einkenni ættu rót í því og hann vildi fá lyf við því. Lyf sem virkuðu eins og amfetamín á þá sem ekki þurfi á því að halda. Þá kvað vitnið sóknaraðila einnig haldinn líkamlegum sjúkdómi, sem hann teldi sig hafa læknað sig af sjálfur en sú væri ekki raunin. Meðferð hans nú tæki einnig mið af þeim sjúkdómi og væri lyfjagjöf vandmeðfarnari vegna þess. Aðspurt um hvort sóknaraðili væri hættulegur sjálfum sér eða öðrum svaraði vitnið því til að í aðdraganda innlagnar hefði sóknaraðili ógnað lækni með hníf og sérsveit lögreglu verið kölluð til. Vitnið kvað sóknaraðila ekki hafa beitt ofbeldi í innlögn en verið ógnandi og kvað hann vera mjög örvæntingarfullan og hræddan. Vitnið kvað sóknaraðila vera ógnandi við konur sérstaklega og mjög markalaus og þola illa að konur settu honum mörk. Þá kom fram að við flutning sóknaraðila á öryggisdeild hefði þurft atbeina öryggisvarða. Vitnið kvað sóknaraðila haldinn alvarlegum geðsjúkdómi, geðhvarfasýki en einstaklingar með þann sjúkdóm geti farið í t. d. mjög alvarlega maniu (örlyndi). Vitnið kvað erfitt að meta hvort sóknaraðili væri enn í geðrofi en atferli hans í gær hefði bent til þess. Vitnið kvað það sitt mat að nauðungarvistun væri óhjákvæmileg. Hætta væri á að allt færi aftur í sama farið og í aðdraganda innlagnar ef sóknaraðili útskrifaðist nú. Sóknaraðili myndi væntanlega fara aftur í neyslu og tæki ekki jafnvægislyf sem hann þyrfti á að halda.

9. Talsmaður sóknaraðila kom fyrir dóminn og mótmæli kröfu varnaraðila um áframhaldandi nauðungarvistun í allt að 21 sólarhring. Sóknaraðili vildi ekki vera vistaður á sjúkrahúsi, hann teldi sig ekki veikan og ekki tilefni til innlagnar.

10. Niðurstaða:

11. Það er skilyrði þess að unnt sé að nauðungarvista mann á sjúkrahúsi að hann sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur séu taldar á að svo sé ástatt um hann eða ástand hans sé þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms, sbr. 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga. Eigi nauðungarvistun að standa lengur en í 72 klukkustundir og í allt að 21 sólarhring er jafnframt sett það skilyrði að áframhaldandi nauðungarvistun sé óhjákvæmileg að mati læknis, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar.

12. Með vísan til ofanritaðs, gagna málsins og vitnisburðar B, sérfræðings í geðlækningum, og meðferðarlæknis sóknaraðila þykir nægjanlega leitt í ljós að nauðsynlegt sé að sóknaraðili verði áfram nauðungarvistaður á sjúkrahúsi og fái þar viðeigandi lyfjagjöf, aðstoð, meðferð og eftirfylgni svo færa megi líðan hans til betri vegar. Samkvæmt vætti læknis er geðrænt ástand sóknaraðila enn mjög alvarlegt. Sóknaraðili sé enn mjög ör og ástand hans svo viðkvæmt að hann er vistaður á öryggisdeild fjarri öðrum sjúklingum. Þrátt fyrir að læknirinn hafi ekki getað staðfest með vissu að sóknaraðili sé enn haldinn geðrofseinkennum samhliða örlyndi sínu, kvað læknirinn atferli sóknaraðila styðja það og hann væri mjög ólíkur sjálfum sér. Þá kvað læknirinn sóknaraðila haldinn alvarlegum geðsjúkdómi og í þörf fyrir meðferð við því ástandi. Þá er innsæi sóknaraðila í veikindi sín ekki til staðar að mati læknisins og sýnt að heilsu hans er hætta búin fái hann að útskrifast nú. Sú hætta sé fyrir hendi að ástand sóknaraðila fari aftur í sama far og í aðdraganda innlagnar fái hann að útskrifast. Að mati dómsins er ekkert fram komið í málinu er fái haggað þessu mati læknisins. Að framansögðu virtu verður ekki séð að tekist hafi að ná nægjanlegum tökum á ástandi sóknaraðila þannig að óhætt sé að útskrifa hann af sjúkrahúsi og ljóst að meiri tíma þarf til að ná utan um vanda sóknaraðila. Verður því ekki talið að við þessar aðstæður dugi önnur eða vægari úrræði til að tryggja heilsu og batahorfur sóknaraðila.

13. Er það niðurstaða dómsins að uppfyllt séu skilyrði 3. mgr., sbr. 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga nr. 71/1997, til að verða við kröfu varnaraðila um framlengingu nauðungarvistunar sóknaraðila í allt að 21 sólarhring frá 8. janúar 2023 að telja.

14. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 71/1997, sbr. 21. gr. sömu laga, ber að greiða úr ríkissjóði allan kostnað málsins, þar með talda þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, eins og nánar greinir í úrskurðarorði oghefur þá verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

15. B-kvk-nf I-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Hafnað er kröfu sóknaraðila, A, kt. [...], um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 8. janúar 2023 um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 dag.

Allur kostnaður af málinu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 186.000 krónur.