665/2019

Útdráttur

Kærður varð úrskurður héraðsdóms þar sem máli A gegn S og SV var vísað frá dómi á þeim grundvelli að málatilbúnaður A samræmdist ekki d og elið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu krafðist A þess að viðurkennt yrði að vegna fötlunar sinnar hefði hún átt rétt á sólarhringsþjónustu frá S og SV frá 8. nóvember 2012, þegar niðurstöður úr mati á stuðningsþörf hennar lágu fyrir. Jafnframt krafðist hún peningagreiðslu sem samsvaraði kostnaði af sólarhringsþjónustu frá sama tíma og til 30. apríl 2013, þegar nýr samningur um þjónustu við A tók gildi. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að A hefði ekki sýnt fram á að hún hefði lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn viðurkenningarkröfu sinnar enda væri réttur hennar til þjónustu úr hendi S og SV óumdeildur. Að því er laut að fjárkröfu A hefði engin grein verið gerð fyrir vinnuframlagi eða útgjöldum vegna þjónustu við A eða hvort skilyrðum þjónustutilboðs og samningsdraga hefði verið fullnægt af hálfu A á umræddu tímabili. Væri kröfugerð A því svo vanreifuð að efnisdómur yrði ekki lagður á fjárkröfur hennar. Enn fremur gætu dómstólar ekki ákvarðað fjárhæð bóta sem A ætti rétt á úr hendi S og SV enda gengi slíkt í berhögg við 2. gr. stjórnarskrár. Með hliðsjón af framangreindu var úrskurðurinn staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru sem barst réttinum 9. október 2019. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 30. október 2019. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 26. september 2019 í málinu nr. E281/2019 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Atvikum málsins er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram er sóknaraðili, sem greind er með miðlungs þroskahömlun, einhverfu, flogaveiki, þunglyndi og Downsheilkenni, 75% öryrki vegna fötlunar. Sóknaraðili hefur notið þjónustu hjá varnaraðilum frá árinu 2006, meðal annars félagslegrar liðveislu og frekari liðveislu samkvæmt þágildandi 24. og 25. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks og félagslegrar heimaþjónustu samkvæmt 25. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga.

5 Í nóvember 2011 óskaði félagsþjónusta varnaraðila eftir því að framkvæmt yrði sérstakt mat á stuðningsþörf sóknaraðila á grundvelli matskerfisins „Supports Intensity Scale“, skammstafað SIS, sem ætlað er fullorðnum fötluðum einstaklingum með mikla þjónustuþörf. Í sama mánuði var henni jafnframt boðin búseta á íbúðasambýli með sólarhringsþjónustu í Grindavík en því þjónustuboði mun hafa verið hafnað af hálfu sóknaraðila. Hinn 1. febrúar 2012 var gerður tímabundinn samningur um þjónustu við sóknaraðila, sem ætlað var að gilda frá þeim degi þar til niðurstöður SISmats lægju fyrir. Samningurinn gerði ekki ráð fyrir sólarhringsþjónustu við sóknaraðila en færði stjórn þjónustunnar til móður hennar, sem jafnframt hefur verið talsmaður hennar, og skyldi hún sjá um ráðningu starfsmanna en skila bókhaldi til félagsþjónustu varnaraðila. Með umsókn 10. apríl 2012 sótti talsmaður sóknaraðila um sólarhringsþjónustu fyrir hana og var þeirri umsókn vísað til meðferðar sérstaks teymis um málefni fatlaðs fólks. Í framhaldinu var sóknaraðila boðin búseta á sambýli að Lyngmóa 10 í Reykjanesbæ, en því var hafnað af hennar hálfu.

6 Mat fagteymisins lá fyrir í lok júní 2012 en samkvæmt því var talið að stuðningsþörf sóknaraðila væri umfangsmikil þar sem hún þyrfti aðstoð og stuðning við nánast allar athafnir daglegs lífs. Mælt var með nærveru starfsmanns allan sólarhringinn. Niðurstöður fagteymisins og tilboð fyrir sóknaraðila um sólarhringsþjónustu á heimili, með ákveðnum skilyrðum, voru kynntar talsmanni sóknaraðila á fundi 5. júlí 2012. Enn fremur voru með bréfi 10. júlí sama ár kynntir þrír valkostir sem henni stæðu til boða, sólarhringsþjónusta á heimili, skammtímavistun í 14 sólarhringa í mánuði á móti sólarhringsþjónustu á heimili eða búseta á sambýli að Lyngmóa 10. Samkomulag náðist ekki milli aðila um útfærslu á þjónustu við sóknaraðila.

7 Með bréfi félagsþjónustu varnaraðila 8. nóvember 2012 var sóknaraðila tilkynnt að borist hefðu niðurstöður SISmats á stuðningsþörf hennar sem gerðu ráð fyrir sólarhringsþjónustu. Var þess óskað að gildandi þjónustusamningur við sóknaraðila yrði endurnýjaður og var boðað til fundar í því skyni. Á fundi 17. desember 2012 var að nýju lagt fyrir sóknaraðila sama þjónustutilboð og kynnt hafði verið í júlí það ár þar sem gert var ráð fyrir sólarhringsþjónustu á heimili hennar. Skyldu sóknaraðili og félagsþjónusta varnaraðila hafa samstarf um að auglýsa störf og velja starfsfólk til þjónustunnar en gert var ráð fyrir að aðstandendur sóknaraðila gætu tekið að sér allt að þriðjung verksins. Samþykkti talsmaður sóknaraðila tilboðið. Í kjölfarið voru send drög að þjónustusamningi þar sem tekið var fram að forsenda fyrir gildistöku samningsins væri að fyrri þjónustusamningur frá 1. febrúar 2012 hefði verið gerður upp og bókhaldi skilað. Ekki var lokið við gerð nýs þjónustusamnings við sóknaraðila fyrr en í lok mars 2013 sem gilti frá 1. apríl til 30. september það ár. Í honum var fallið frá fyrirvara um uppgjör eldri þjónustusamnings. Þá liggur fyrir í málinu að sóknaraðili fékk greitt samkvæmt þessum þjónustusamningi afturvirkt vegna marsmánaðar 2013.

8 Í máli þessu hefur sóknaraðili krafist þess að viðurkennt verði að hún hafi átt rétt á sólarhringsþjónustu úr hendi varnaraðila frá 8. nóvember 2012 eftir að svokallað SISmat á stuðningsþörf hennar lá fyrir. Þá krefst hún þess aðallega að varnaraðilum verði óskipt, vegna tímabilsins frá 8. nóvember 2012 til 30. apríl 2013, gert að greiða sér 7.306.400 krónur auk dráttarvaxta, til vara að varnaraðilum verði gert að greiða sér 6.631.966 krónur auk dráttarvaxta en að því frágengnu fjárhæð að álitum dómsins auk dráttarvaxta. Á framangreindu tímabili lá sem fyrr segir fyrir svokallað SISmat á stuðningsþörf sóknaraðila sem gerði ráð fyrir sólarhringsþjónustu en greiðslur vegna þjónustu voru óbreyttar frá fyrri samningi frá 1. febrúar 2012, þar sem gert var ráð fyrir minni þjónustuþörf, þar til þær voru hækkaðar frá og með mars 2013. Byggir sóknaraðili fjárkröfur sínar á því að hún hafi átt rétt á framangreindum greiðslum á grundvelli laga nr. 59/1992 og vilyrðum varnaraðila og taka fjárkröfur hennar mið af útreikningum varnaraðila á sólarhringsþjónustu, að frádregnum þeim greiðslum sem sóknaraðili naut í raun frá varnaraðila á framangreindu tímabili.

9 Sóknaraðili höfðaði mál það sem hér er til umfjöllunar 21. mars 2019. Var það í þriðja sinn sem sóknaraðili höfðar mál á hendur varnaraðilum vegna sömu atvika en fyrri málum sóknaraðila á hendur varnaraðilum, nr. E1087/2016 og E115/2018, var vísað frá dómi. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 400/2017 var úrskurður héraðsdóms í fyrrgreinda málinu staðfestur. Með hinum kærða úrskurði var málinu sem hér er til meðferðar vísað frá dómi.

Niðurstaða

10 Heimild til að krefjast viðurkenningardóms samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er bundin því skilyrði að sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni af því að skorið sé úr um tilvist eða efni viðkomandi réttinda eða réttarsambands. Jafnframt er kveðið svo á um í 1. mgr. sama ákvæðis að dómstólar verði ekki krafðir álits um lögfræðileg efni nema að því leyti sem nauðsynlegt sé til úrlausnar um ákveðna kröfu í dómsmáli. 11 Krafa sóknaraðila um að viðurkennt verði að hún hafi átt rétt á sólarhringsþjónustu úr hendi varnaraðila frá 8. nóvember 2012 hefur ekki áhrif á réttarstöðu sóknaraðila þar sem fyrir liggur að varnaraðili hefur bæði fyrir og eftir framangreint tímamark ítrekað boðið henni slíka þjónustu og er réttur sóknaraðila til hennar því ekki umdeildur. Verður þannig ekki séð að málsókn sóknaraðila að þessu leyti geti þjónað því markmiði að leyst verði úr raunverulegum ágreiningi aðila, eins og krafan er úr garði gerð. Sóknaraðili hefur því ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um þá kröfu, sbr. 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

12 Sóknaraðili byggir fjárkröfur sínar í málinu á því að þær greiðslur sem inntar voru af hendi af hálfu varnaraðila hafi ekki verið nægilegar til að standa undir sólarhringsþjónustu sem sóknaraðili átti rétt á frá 8. nóvember 2012 til 30. apríl 2013 en á því tímabili var sóknaraðila ýmist greitt samkvæmt eldri þjónustusamningi frá 1. febrúar 2012 eða samkvæmt yngri þjónustusamningi sem undirritaður var í marsmánuði 2013. Fjárkröfur eru rökstuddar með því að á greindu tímabili hafi öll sólarhringsþjónusta við sóknaraðila lent á talsmanni hennar og fjölskyldu á heimili hennar. Hafi því verið um að ræða vanefnd og vanrækslu varnaraðila gagnvart sóknaraðila samkvæmt þágildandi lögum nr. 59/1992 og samkvæmt þjónustutilboði og drögum að samningi, sem lagt var fyrir sóknaraðila á þessu tímabili. Byggir sóknaraðili á því að málið sé rekið til innheimtu skuldar samkvæmt framangreindu en ekki sé um skaðabótamál að ræða.

13 Fjárkröfur sóknaraðila virðast samkvæmt framangreindu öðrum þræði byggjast á því að loforð varnaraðila um sólarhringsþjónustu á heimili hennar hafi verið vanefnt. Þær taka mið af útreikningum varnaraðila á sólarhringsþjónustu, eins og fyrr segir, en engin grein er þó gerð fyrir vinnuframlagi eða útgjöldum vegna þjónustu við sóknaraðila. Þá er ekki gerð grein fyrir því hvort skilyrðum þjónustutilboðs og samningsdraga hafi verið fullnægt af hálfu sóknaraðila á framangreindu tímabili. Að þessu leyti er grundvöllur málatilbúnaðar sóknaraðila því svo vanreifaður að hann uppfyllir ekki skilyrði d og eliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

14 Á hinn bóginn byggjast fjárkröfur sóknaraðila á því að hún hafi átt rétt á greiðslu tiltekinnar fjárhæðar samkvæmt þágildandi lögum nr. 59/1992 og leitast hún þannig við að fá ákvörðun dómstóla um fjárhæð úr hendi varnaraðila vegna kostnaðar við þjónustu sem hún telur sig hafa átt rétt á. Í kröfunni felst með öðrum orðum að dómstólum er ætlað að taka ákvörðun um málefni, sem heyrði undir stjórnvöld að taka samkvæmt lögum nr. 59/1992, en slíkt gengur í berhögg við 2. gr. stjórnarskrárinnar. Að þessu leyti stendur 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 því í vegi að unnt sé að leggja efnisdóm á fjárkröfur sóknaraðila.

15 Með hliðsjón af framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

16 Eftir úrslitum málsins verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðilum, Suðurnesjabæ og Sveitarfélaginu Vogum, hvorum um sig 150.000 krónur í kærumálskostnað.