311/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. um að E ehf. yrði gert að setja fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sem E ehf. hafði höfðað gegn þeim. Í úrskurði Landsréttar kom fram að með vísan til upplýsinga um fjárhagsstöðu E ehf. sem fyrir lægju í málinu og ekki hefði verið leitt í ljós að hefðu tekið breytingum og að öðru leyti með vísan til forsendna úrskurðar héraðsdóms bæri að fallast á að leiddar hafi verið nægar líkur að því að E ehf. væri ófær um greiðslu málskostnaðar. Ekki var fallist á að sakarefni málsins væri þannig vaxið að 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar stæði því í vegi að E ehf. yrði gert að setja málskostnaðartryggingu þar sem að það takmarkaði um of rétt E ehf. til að bera málið undir dómstóla. Úrskurður héraðsdóms var því felldur úr gildi og E ehf. gert að setja fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar.

Úrskurður Landsréttar

D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf landsréttardómari og B-kvk-nf T-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kærum 14., 15. og 19. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. maí 2020 í málinu nr. E2567/2020 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að setja fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sem hann höfðaði á hendur þeim. Kæruheimild er í olið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilinn Arion banki hf. krefst þess að varnaraðila verði gert að leggja fram tryggingu að fjárhæð 5.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Sóknaraðilinn Borgun hf. krefst þess aðallega að varnaraðila verði gert að leggja fram tryggingu að fjárhæð 6.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar, en til vara lægri fjárhæð. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

4 Sóknaraðilinn Íslandsbanki hf. krefst þess að varnaraðila verði gert að leggja fram tryggingu að fjárhæð 6.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

5 Sóknaraðilinn Landsbankinn hf. krefst þess að varnaraðila verði gert að leggja fram tryggingu að fjárhæð 5.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

6 Sóknaraðilinn Valitor hf. krefst þess aðallega að varnaraðila verði gert að leggja fram tryggingu að fjárhæð 6.000.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar, en til vara lægri fjárhæð. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

7 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

8 Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í öðru máli en hér er til úrlausnar, nr. E5863/2019, uppkveðnum 15. nóvember 2019, var varnaraðila gert að setja fram innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu úrskurðarins tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í því máli að fjárhæð 12.500.000 krónur í formi bankabókar eða bankatryggingar. Það mál var höfðað af varnaraðila á hendur sömu sóknaraðilum og í máli þessu og var dómkrafan í því máli samhljóða aðalkröfu varnaraðila í þessu máli. Varnaraðili kærði úrskurðinn til Landsréttar en þar sem hann afhenti ekki kærumálsgögn til réttarins innan frests samkvæmt 3. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991 var málið fellt niður fyrir Landsrétti. Þar sem málskostnaðartrygging var ekki lögð fram innan frests fyrir héraðsdómi var mál nr. E5863/2019 fellt niður með ákvörðun héraðsdómara. Í kjölfarið höfðaði varnaraðili nýtt mál fyrir héraðsdómi nr. E2567/2020 sem hinn kærði úrskurður lýtur að.

9 Sóknaraðilar byggja á því að úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E5863/2019 hafi ekki verið hnekkt og beri varnaraðila því að leggja fram málskostnaðartryggingu í samræmi við þann úrskurð með vísan til 116. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar er dómur bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila og þeirra, sem koma að lögum í þeirra stað, um þær kröfur sem eru dæmdar þar að efni til. Þá segir í 2. mgr. að krafa sem dæmd hefur verið að efni til verður ekki borin aftur undir sama eða hliðsettan dómstól framar en segir í lögunum og skal vísa nýju máli um slíka kröfu frá dómi.

10 Eins og rakið hefur verið hér að framan var mál nr. E5863/2019 fellt niður fyrir héraðsdómi en í tengslum við rekstur þess máls var fallist á þá kröfu sóknaraðila að varnaraðili setti tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar. Slík úrlausn varðar ekki efni máls og er því ekki bindandi í samræmi við reglur 116. gr. laga nr. 91/1991. Var því ekkert því til fyrirstöðu að varnaraðili höfðaði nýtt mál á hendur sóknaraðilum, eftir að hið fyrra var fellt niður, án þess að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar eins og lagt hafði verið fyrir hann við rekstur fyrra málsins.

11 Samkvæmt blið 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 getur stefndi krafist þess við þingfestingu máls að stefnandi setji tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar ef leiða má líkur að því að stefnandi sé ófær um greiðslu málskostnaðar. Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að leiddar hefðu verið líkur að því að varnaraðili væri ófær um greiðslu málskostnaðar og var að nokkru leyti fallist á að rök stæðu til þess að leggja á varnaraðila að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar. Á hinn bóginn var kröfu sóknaraðila að þessu leyti hafnað með vísan til þess að slík krafa þótti takmarka um of rétt hans til að fá leyst úr kröfum sínum fyrir dómstólum, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

12 Með vísan til þeirra upplýsinga um fjárhagsstöðu varnaraðila sem liggja fyrir í máli þessu og ekki hefur verið leitt í ljós að hafi tekið neinum breytingum og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar ber að fallast á að leiddar hafi verið nægar líkur að því að varnaraðili sé ófær um greiðslu málskostnaðar.

13 Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 340/2015, sbr. einnig úrskurð Landsréttar í máli nr. 209/2018, ber að skýra ákvæði 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 með hliðsjón af 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og þá ber einnig að líta til 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í framangreindum málum voru til umfjöllunar persónuleg grundvallarréttindi einstaklinga, annars vegar um rétt til heimtu miskabóta og hins vegar um heimtu vinnulauna og var þar meðal annars litið til eðlis þeirra krafna sem sóknaraðilar töldu sig eiga. Af framangreindum úrlausnum er ályktað að meta þurfi heildstætt hvort krafa um málskostnaðartryggingu takmarki um of rétt til að bera mál undir dómstóla, en þýðingu getur meðal annars haft hvort málsóknin sé tilefnislaus eða tilgangslítil.

14 Varnaraðili, sem er einkahlutafélag, höfðar nú mál í fimmta sinn fyrir héraðsdómi á hendur sóknaraðilum vegna sama sakarefnis, en fyrri málum var vísað frá dómi vegna ýmissa annmarka á málatilbúnaði varnaraðila. Varnaraðili mun hafa fengið kröfur frá Kortaþjónustunni hf. á hendur sóknaraðilum framseldar, en þær lúta að ætluðum samkeppnislagabrotum sóknaraðila. Í ljósi málavaxta er ekki fallist á að sakarefni málsins sé þannig vaxið að 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar standi því í vegi að varnaraðila verði gert að setja málskostnaðartryggingu. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi. Með vísan til alls framanritaðs verður því fallist á kröfur sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að setja málskostnaðartryggingu.

15 Að virtu umfangi málsins þykir málskostnaðartrygging til hvers sóknaraðila um sig hæfilega ákveðin 2.500.000 krónur eða samtals 12.500.000 krónur og skal hún sett á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

16 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðila, ECClear ehf., er gert að setja innan fjögurra vikna frá uppsögu þessa úrskurðar tryggingu í formi peningagreiðslu, bankabókar eða bankatryggingar samtals að fjárhæð 12.500.000 krónur fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu gegn sóknaraðilunum Arion banka hf., Borgun hf., Íslandsbanka hf., Landsbankanum hf. og Valitor hf.

Varnaraðili greiði hverjum sóknaraðila fyrir sig 250.000 krónur í kærumálskostnað.