567/2022

Útdráttur

N kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að héraðsdómari viki sæti í málinu. Talið var að í málinu væru ekki fyrir hendi atvik eða aðstæður sem væru fallnar til þess að draga óhlutdrægni héraðsdómarans með réttu í efa, sbr. g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. september 2022. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. september 2022 í málinu nr. E- 649/2022 þar sem kröfu sóknaraðila um að Á-kvk-nf G-kvk-nf, héraðsdómari, viki sæti í málinu var hafnað. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að Á-kvk-þgf G-kvk-þgf gert að víkja sæti í málinu.

3

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði byggir sóknaraðili á því að héraðsdómara beri að víkja sæti í málinu þar sem fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa, sbr. g-lið 5. gr. laga nr. 91/1991.

Vísar hann til þess að lögmaður sóknaraðila hafi fyrir hönd annars skjólstæðings síns, Isavia ohf., höfðað skaðabótamál á hendur íslenska ríkinu sem beinist að embættisfærslum dómarans. Hafi íslenska ríkið verið dæmt bótaskylt vegna þessa með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. 1085/2020. Málinu hafi nú verið áfrýjað til Landsréttar og bíði munnlegs málflutnings. Byggir sóknaraðili á því að þar sem lögmaður sóknaraðila hafi rekið síðastnefnt mál séu fyrrgreindar aðstæður fyrir hendi. 5

Svo sem rakið er í dómi Hæstaréttar 23. júní 2021 í máli nr. 24/2021 ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma og fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Er tilgangur hæfisreglna í réttarfarslögum ekki einungis að tryggja að dómari sitji ekki í máli nema hann sé óhlutdrægur gagnvart bæði aðilum máls og efni þess heldur einnig að efla traust aðila jafnt sem almennings til dómstóla með því að koma í veg fyrir að dómari komi að úrlausn máls ef réttmæt tortryggni gæti risið um óhlutdrægni hans. Sé réttmætur vafi um óhlutdrægni dómara er óhjákvæmilegt að hann víki sæti í máli, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 22. apríl 2015 í máli nr. 511/2014 og 1. júní 2017 í máli nr. 90/2016.

6

Samkvæmt dómum Mannréttindadómstóls Evrópu hefur við úrlausn um það hvort dómari teljist óvilhallur í skilningi 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verið greint á milli athugunar er miðar að því að ganga úr skugga um hvaða viðhorf hafi ráðið hjá dómara í tilteknu máli og þá einkum hvort dómari hafi sýnt af sér fordóma eða hlutdrægni (huglægur mælikvarði) og hins vegar athugunar á því hvort til staðar eru hlutlæg atriði sem gefi réttmætt tilefni til að draga í efa að dómari sé óvilhallur (hlutlægur mælikvarði), sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 10. desember 2020 í málum nr. 20 og 21/2020 og 23. júní 2021 í máli nr. 24/2021.

7

Samkvæmt hinum huglæga mælikvarða um hæfi dómara verður, varðandi persónulega afstöðu hans, að gera ráð fyrir því að dómari sé hæfur til meðferðar máls, nema sýnt sé fram á hið gagnstæða. Af hálfu sóknaraðila hafa ekki verið lögð fram gögn eða sýnt fram á með öðrum hætti að héraðsdómarinn hafi þá persónulegu afstöðu til málsaðila eða sakarefnis máls þessa að hafi áhrif á hæfi hans. Þá liggja engin gögn fyrir sem gefa til kynna persónulega óvild dómarans í garð lögmanns sóknaraðila.

8

Við mat á því hvort fyrir hendi séu sýnileg ytri atvik eða aðstæður sem gefa réttmætt tilefni til að óttast megi um hlutlægni dómarans í málinu er til þess að líta að ekki liggur fyrir að dómarinn hafi nein tengsl við sakarefni málsins, aðila, fyrirsvarsmenn, vitni eða málflytjendur. Verður ekki fallist á að þýðingu geti haft í þessu sambandi þótt lögmaður sóknaraðila hafi jafnframt verið lögmaður stefnanda í máli Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E- 1085/2020 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að héraðsdómarinn hafi í embættisverkum sínum í máli Héraðsdóms Reykjaness nr. A-816/2019 bakað íslenska ríkinu skaðabótaábyrgð. Verður aðild ótengds skjólstæðings lögmanns sóknaraðila eðli máls samkvæmt ekki lögð að jöfnu við persónulega aðild hans, enda gætti hann eingöngu hagsmuna þess skjólstæðings sem lögmaður á grundvelli laga nr. 77/1998 um lögmenn. Það eitt að lögmaðurinn hafi rekið umrætt mál fyrir hans hönd getur ekki leitt til þess að líta verði svo á að fyrir hendi séu atvik eða aðstæður sem séu til þess fallnar að draga óhlutdrægni dómarans með réttu í efa í

öðru ótengdu máli.

9

Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.