619/2021

Útdráttur

Ágreiningur aðila laut að því hvort M ætti rétt til miskabóta úr hendi Í vegna synjunar S, sem staðfest var af innanríkisráðuneytinu, á umsókn M um útgáfu leyfis til leiðsögu- og yfirborðsköfunar fyrir ferðamenn. Var synjun S reist á því að M hefði ekki uppfyllt skilyrði tilgreinds reglugerðarákvæðis sem óumdeilt var í málinu að hefði skort lagastoð. M byggði á því að með því að leggja til grundvallar að reglugerðin hefði fullnægjandi lagastoð hefði starfsfólk S valdið honum miska með ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu hans í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom fram að þau mistök sem starfsfólk Sog innanríkisráðuneytisins gerðu þegar þau lögðu til grundvallar að ákvæði reglugerðarinnar hefði fullnægjandi lagastoð uppfylltu ekki þá auknu saknæmiskröfu sem gerður væri áskilnaður um samkvæmt ákvæðinu. Þá var ekki talið unnt að byggja á málsástæðum sem M hafði fyrst uppi fyrir Landsrétti við úrlausn málsins. Var Í því sýknað af kröfu M.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 20. október 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2021 í málinu nr. E- 7813/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna en til vara aðra lægri fjárhæð að álitum dómsins. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. áfrýjandi málskostnaðar líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst stefndi lækkunar á dómkröfum áfrýjanda og að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu skýrslu vitnin G-kk-nf S-kk-nf

Z-x-x og G-kk-nf S-kk-nf.

Niðurstaða

5

Í málinu krefst áfrýjandi miskabóta samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna synjunar Samgöngustofu, sem staðfest var af innanríkisráðuneytinu, á umsókn áfrýjanda um svokallað F- skírteini, sem heimilar leiðsögu- og yfirborðsköfun. Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var synjunin á því reist að áfrýjandi hefði ekki réttindi sem „Padi Divemaster“ eða sambærileg réttindi frá viðurkenndum alþjóðlegum köfunarsamtökum, sem var samkvæmt f-lið 1. mgr. 12. gr. reglugerðar nr. 535/2001 um köfun, sbr. reglugerð nr. 762/2012, skilyrði útgáfu F- skírteinis. Áfrýjandi hafði ekki slík réttindi er hann sótti um skírteinið. Umboðsmaður Alþingis komst að þeirri niðurstöðu með áliti 12. desember 2018 að skilyrði reglugerðarinnar hafi skort lagastoð. Er það óumdeilt í málinu. Í hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af miskabótakröfunni á þeim grunni að mistök starfsmanna stefnda uppfylltu ekki þá auknu saknæmiskröfu sem gerð sé samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

6

Fyrir Landsrétti byggir áfrýjandi á málsástæðum sem hann hafði ekki uppi í héraði og reisir þær á gögnum sem fyrst komu fram hér fyrir dómi. Telur hann gögnin bera með sér að starfsmenn stefnda hafi haft horn í síðu áfrýjanda, verið uppsigað við hann, og áfrýjandi haft ærið tilefni til að efast um hæfi þeirra sem komu að meðferð umsóknar hans. Þá hafi kröfur sem gerðar hafi verið fyrir útgáfu leyfis beinst sérstaklega að honum en ekki að öðrum köfurum og jafnræðis þannig ekki verið gætt. Stefndi hefur mótmælt því að þessar málsástæður komist að fyrir Landsrétti. Áfrýjandi byggir á hinn bóginn á því að afsakanlegt verði talið að þær hafi ekki verið hafðar uppi í héraði og að önnur skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála séu uppfyllt. Hin nýju gögn sem áfrýjandi byggir þessar málsástæður á varða atvik er áttu sér stað á árunum 1992, 2002 og 2013. Verður ekki talið afsakanlegt að málsástæðurnar hafi ekki komið fram í héraði. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki á þeim byggt við úrlausn málsins, sbr. fyrrgreint ákvæði laga nr. 91/1991.

7

Samkvæmt framangreindu og stefnu málsins ráðast úrslit þess af því hvort þau mistök sem starfsfólk stefnda gerði, þegar það lagði til grundvallar að f-liður 1. mgr. 12. gr. reglugerðar nr. 535/2001 hefði fullnægjandi lagastoð, geti talist ólögmæt meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu áfrýjanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um það efni staðfest.

8

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Landsrétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 900.000 krónur.