397/2019

Útdráttur

Þb. G ehf. höfðaði mál gegn G og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu G vegna tjóns sem hlaust af nauðungarsölu á jörðinni I. Undir rekstri málsins lést G og V tók þá við aðild að málinu í hans stað. Kröfur þb. G ehf. voru reistar á því að G hefði með saknæmum og ólögmætum hætti knúið fram nauðungarsölu á eigninni þrátt fyrir að veðskuldabréf með veði í henni hefðu ekki verið í vanskilum og þannig valdið G ehf. tjóni. Í dómi Landsréttar kom fram að þb. G ehf. hefði ekki lagt fram nein gögn sem sýndu fram á að félagið hefði greitt tilteknar afborganir veðskuldabréfsins á réttum tíma auk þess sem vísbendingar væru um það í málinu að svo hafi ekki verið. Þá hefði þb. G ehf. ekki sýnt fram á að það hefði greitt G meira inn á veðskuldabréfin en G hefði viðurkennt. G ehf. hefði verið bókhaldsskyldur aðili og því hefði þb. G ehf. verið í lófa lagið að leggja fram gögn og bankayfirlit sem sýndu frekari greiðslur til G. Samkvæmt því var þb. G ehf. ekki talið hafa sannað að veðskuldbréfin hafi verið í skilum þegar G krafðist nauðungarsölu á eigninni eða að þau hafi komist í skil með greiðslum eftir það tímamark. Var V því sýknuð af kröfu þb. G ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 31. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 6. maí 2019 í málinu nr. E2/2018.

2 Aðaláfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara krefst hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu gagnáfrýjanda vegna tjóns sem hlaust af þeirri háttsemi gagnáfrýjanda að knýja fram nauðungarsölu á jörðinni Ingólfshvoli í Ölfusi 27. ágúst 2009 og fá jörðinni afsalað til sín 29. janúar 2010 á grundvelli nauðungarsölunnar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Gagnáfrýjandi áfrýjaði dóminum fyrir sitt leyti 22. ágúst 2019. Hann krefst þess aðallega að kröfum aðaláfrýjanda verði vísað frá héraðsdómi en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sýknu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Aðaláfrýjandi höfðaði mál þetta upphaflega gegn gagnáfrýjanda G-kk-þgf A-kk-þgf J-kk-þgf. G-kk-nf lést 10. september 2019. V-kvk-nf Þ-kvk-nf ekkja hans fékk leyfi til setu í óskiptu búi 28. október sama ár og hefur tekið við aðild að málinu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Atvik málsins eru ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram gaf aðaláfrýjandi út 11 veðskuldabréf, samtals að höfuðstól 101.000.000 króna, til gagnáfrýjanda á árinu 2003. Bréfin voru með veði í jörðinni Ingólfshvoli í Ölfusi. Annars vegar var um að ræða eitt veðskuldbréf að fjárhæð 25.000.000 króna til 15 ára með gjalddaga 1. júlí ár hvert og hins vegar tíu samhljóða veðskuldabréf að fjárhæð 7.600.000 krónur til 25 ára með gjalddaga 1. ágúst ár hvert.

6 Gagnáfrýjandi hefur haldið því fram að veðskuldabréfin hafi verið í vanskilum allt frá fyrstu gjalddögum og hafi hann því að lokum þurft að krefjast nauðungarsölu á veðandlaginu. Fasteignin að Ingólfshvoli var seld á nauðungarsölu 27. ágúst 2009 að beiðni gagnáfrýjanda og átti hann hæsta boð í eignina, 45.000.000 króna. Sýslumaðurinn á Selfossi afsalaði eigninni til gagnáfrýjanda 29. janúar 2010. Kröfur aðaláfrýjanda eru reistar á því að gagnáfrýjandi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti knúið fram nauðungarsölu á eigninni þótt veðskuldabréfin hafi ekki verið í vanskilum og þannig valdið honum tjóni.

7 Óumdeilt er að öll veðskuldabréfin eru árituð um að gjalddagar áranna 2004 og 2005 séu greiddir. Þá eru veðskuldabréfin einnig árituð um stöðu þeirra eftir síðasta greidda gjalddaga 6. september 2007.

8 Málsaðilar eru sammála um að á tímabilinu 28. október 2005 til 15. desember 2008 hafi aðaláfrýjandi greitt gagnáfrýjanda 70.900.100 krónur. Aðaláfrýjandi byggir á því að helmingur af 12.000.000 króna greiðslu sem aðaláfrýjandi innti af hendi 2. júní 2008 hafi með samþykki gagnáfrýjanda runnið til greiðslu á skuld annars félags og því hafi aðaláfrýjandi eingöngu greitt 64.900.100 krónur inn á veðskuldbréfin. Aðila greinir á um þetta atriði.

9 Ágreiningur málsaðila snýst fyrst og fremst um það hvort afborganir 2004 og 2005 hafi verið greiddar á gjalddaga. Aðaláfrýjandi byggir á því að svo hafi verið og að síðari greiðslur að fjárhæð 70.900.100 krónur hafi því dugað til þess að koma veðskuldabréfunum í skil vegna síðari gjalddaga.

10 Í málinu liggur fyrir samkomulag sem málsaðilar gerðu með sér 15. október 2004, meðal annars til þess að tryggja greiðslur afborgana af skuldabréfunum sem voru með veði í fasteigninni að Ingólfshvoli. Í 4. gr. samkomulagsins kemur fram að gagnáfrýjandi geti fengið afborgarnir af veðskuldabréfunum greiddar að eigin vali, með lóðum eða úttektum á vörum og þjónustu í gegnum Viðskiptanetið hf. Í málinu liggja ekki fyrir nein gögn sem benda til þess að gagnáfrýjandi hafi fengið greiðslur af þessum toga frá aðaláfrýjanda upp í afborganir af veðskuldabréfunum.

11 Fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda, Ö-kk-nf K-kk-nf, gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Í framburði hans kom fram að fyrsti gjalddagi veðskuldabréfanna hefði farið í vanskil og að í framhaldi af því hefði framangreint samkomulag verið gert í október 2004 til þess að tryggja greiðslur af skuldabréfunum.

12 Í ársreikningi aðaláfrýjanda fyrir árið 2004 kemur fram að staða langtímaskulda félagsins sé 101.640.351 króna og sundurliðist þannig að skuld vegna skuldbréfs sé 24.248.971 króna og vegna tíu skuldabréfa samtals 77.391.380 krónur. Í ársreikningi aðaláfrýjanda fyrir árið 2005 er skuld vegna skuldabréfs sögð vera 23.156.966 krónur og skuld vegna skuldabréfanna tíu samtals 78.529.630 krónur. Í ársreikningi aðaláfrýjanda fyrir árið 2006 kemur fram að staða skuldabréfs sé 23.095.238 krónur og staða skuldabréfanna tíu samtals 83.364.560 krónur.

13 Með hinum áfrýjaða dómi var gagnáfrýjandi sýknaður af kröfum aðaláfrýjanda á þeim grundvelli að krafan væri fyrnd. Aðaláfrýjandi hafi höfðað málið röskum fjórum árum eftir að hamar hafi fallið til samþykkis á boði gagnáfrýjanda á framhaldsuppboði 27. ágúst 2009 en þá hafi fyrningarfrestur byrjað að líða samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Niðurstaða

14 Fyrir héraðsdómi krafðist gagnáfrýjandi þess að kröfum aðaláfrýjanda yrði vísað frá dómi á þeim grundvelli að hann hefði ekki reifað með fullnægjandi hætti hvert tjón hans væri af hinni meintu saknæmu háttsemi og því ekki fært nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni. Vísaði gagnáfrýjandi til þess að aðaláfrýjandi hefði ekki uppfyllt skilyrði 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og d og eliðar 1. mgr. 80. gr. sömu laga og bæri því að vísa kröfum hans frá dómi. Með úrskurði 19. október 2018 hafnaði héraðsdómur frávísunarkröfu gagnáfrýjanda.

15 Aðaláfrýjandi telur sig hafa orðið fyrir tjóni vegna hinnar ætluðu saknæmu háttsemi gagnáfrýjanda þar sem hann hafi orðið að flytja starfsemi sína frá Ingólfshvoli og þurft að greiða kostnað vegna þeirra flutninga. Fallist er á það með aðaláfrýjanda að hann hafi leitt fullnægjandi líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna þess að fasteignin var seld á nauðungaruppboði og að hann hafi þurft að flytja starfsemi af staðnum. Hann hefur því lögvarða hagsmuni af úrlausn kröfu um viðurkenningu á rétti sínum til skaðabóta. Frávísunarkröfu gagnáfrýjanda er því hafnað.

16 Aðaláfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Vísar aðaláfrýjandi til þess að í hinum áfrýjaða dómi hafi eingöngu verið fjallað um málsástæðu gagnáfrýjanda um fyrningu en ekki verið tekin afstaða til annarra málsástæðna aðaláfrýjanda. Þessi málsmeðferð hafi farið í bága við elið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 10. gr. laga nr. 78/2015. Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að á grundvelli framangreinds lagaákvæðis hafi dómarinn ákveðið að leysa fyrst úr því hvort krafan væri fyrnd. Komst dómurinn að því eins og áður segir að upphaf fyrningarfrests hafi verið við hamarshögg. Að því gefnu að sú lagatúlkun dómsins hafi verið rétt var ekki þörf á frekari umfjöllun um efnislegar málsástæður aðaláfrýjanda í forsendum dómsins. Verður hinn áfrýjaði dómur því ekki ómerktur af þessum sökum.

17 Varakrafa aðaláfrýjanda um viðurkenningu á skaðabótarétti er fyrst og fremst reist á því að veðskuldabréfin séu árituð um að gjalddagar 2004 og 2005 hafi verið greiddir. Þar sem ekki sé tekið fram í árituninni hvenær þeir voru greiddir beri að leggja til grundvallar að þeir hafi verið greiddir á réttum gjalddaga. Aðrar greiðslur sem aðaláfrýjandi innti af hendi hafi því dugað til þess að koma veðskuldabréfunum í skil.

18 Áður er rakið að fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda bar fyrir dómi að vanskil hefðu orðið á greiðslu fyrsta gjalddaga veðskuldabréfanna og að aðilar hefðu gert með sér samkomulag 15. október 2004 til þess að tryggja greiðslur afborgana af bréfunum. Engin gögn liggja fyrir um það í málinu að greiðslur hafi verið inntar af hendi samkvæmt því samkomulagi. Þá liggur fyrir að tvær af þeim greiðslum sem aðaláfrýjandi byggir á að hafi komið til greiðslu afborgana á árinu 2006 hafi verið inntar af hendi með greiðslu 5.000.000 króna 28. október 2005 annars vegar og hins vegar með greiðslu 6.000.000 króna 30. desember 2005. Verður að skilja málatilbúnað aðaláfrýjanda þannig að um hafi verið að ræða fyrirframgreiðslur á afborgunum ársins 2006. Staða skuldar aðaláfrýjanda við gagnáfrýjanda samkvæmt umræddum skuldabréfum í ársreikningum aðaláfrýjanda fyrir árin 2004 til 2006 styður hvorki að veðskuldabréfin hafi verið greidd á gjalddaga né að afborganir ársins 2006 hafi verið greiddar fyrirfram.

19 Aðaláfrýjandi hefur ekki lagt fram nein gögn sem sýna fram á að hann hafi greitt afborganir á árunum 2004 og 2005 á réttum tíma. Þá hefur hann heldur ekki sýnt fram á að hann hafi greitt gagnáfrýjanda meira en þær 70.900.100 krónur sem ekki er ágreiningur um að gagnáfrýjandi hafi fengið greiddar frá aðaláfrýjanda. Þótt ágreiningur sé um það milli málsaðila hvort 6.000.000 króna af þeim greiðslum hafi með réttmætum hætti verið ráðstafað inn á skuld annars aðila, Austurbrúar ehf., við gagnáfrýjanda hefur aðaláfrýjandi ekki sýnt fram á að þessir fjármunir hafi dugað til þess að koma veðskuldabréfunum í skil.

20 Aðaláfrýjandi er bókhaldsskyldur aðili og hefði honum því verið í lófa lagið að leggja fram gögn og bankayfirlit sem sýndu að hann hefði greitt afborgarnir á árunum 2004 og 2005 á réttum tíma og með öðrum greiðslum en þeim sem óumdeilt er að hann greiddi. Samkvæmt þessu verður aðaláfrýjandi ekki talinn hafa sannað að veðskuldbréfin hafi verið í skilum þegar gagnáfrýjandi krafðist nauðungarsölu á eigninni 19. ágúst 2008 eða að þau hafi komist í skil með greiðslum eftir það tímamark. Verður því að hafna málsástæðu aðaláfrýjanda um að gagnáfrýjandi hafi sýnt af sér saknæma háttsemi við innheimtu veðskuldabréfanna og með því að knýja fram nauðungarsölu á Ingólfshvoli með ólögmætum hætti.

21 Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu gagnáfrýjanda.

22 Eftir þessum úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður fallist á kröfu gagnáfrýjanda í gagnsök um málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda 1.600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.