612/2020

Útdráttur

Í málinu deildu A og B um hvar lögheimili barns þeirra, C, ætti að vera. Undir rekstri málsins í héraði höfðu aðilar komist að samkomulagi um að fara sameiginlega með forsjá barnsins og sættu þeir sig við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um hvernig umgengni skyldi háttað. Við meðferð málsins í héraði var aflað undir- og yfirmatsgerðar. Í hinum áfrýjaða dómi, sem var skipaður sérfróðum meðdómsmanni, var rakið að undir- og yfirmatsmönnum hefði borið saman um að A og B væru bæði hæf til að fara með forsjá barnsins og lögheimili, báðir foreldrar sinntu ummönnun barnsins vel og ekki væri unnt að gera greinarmun á líðan og umhirðu barnsins eftir því hjá hvoru foreldri það dveldi. Í hinum áfrýjaða dómi kom fram að tilfinningatengsl barnsins við aðila væru á meðal þess sem skipti einna mestu máli við mat á því hvar lögheimili barnsins skyldi vera til framtíðar litið. Við úrlausn málsins yrði að taka mið af forsögunni, ungum aldri barnsins og þeirri staðreynd að B hefði verið aðalumönnunaraðili barnsins þegar sterkustu geðtengslin hefðu verið að myndast. Í hinum áfrýjaða dómi kom fram að telja yrði að frumtengsl barnsins væru ótvírætt sterkari við B og fengi það stoð í undir- og yfirmatsgerð. Þá hefði það einnig þýðingu að C væri eina barn B en að á heimili A væru aftur á móti önnur börn á mismunandi aldri sem þyrfti að sinna. Einnig var rakið að ekki væri unnt að gera greinarmun á stöðugleika hjá aðilum þannig að það hefði þýðingu við mat á því hvar lögheimili barnsins ætti að vera og að ekkert væri komið fram í málinu um að B myndi ekki tryggja rétt barnsins til umgengni við A kæmi til þess að lögheimili barnsins yrði hjá henni. Á grundvelli heildstæðs mats á þeim þáttum sem líta bæri til var niðurstaða hins áfrýjaða dóms sú að það væri barninu fyrir bestu að lögheimili þess yrði hjá B.

Var sú niðurstaða staðfest af Landsrétti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 3. nóvember 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 7. október 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að honum verði „falið“ lögheimili barnsins C og stefndu gert að greiða honum einfalt meðlag frá 1. júní 2018 eða síðara tímamarki að mati réttarins, til átján ára aldurs hennar. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að öllum kröfum áfrýjanda verði hafnað og hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst stefnda málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Við upphaf aðalmeðferðar fyrir Landsrétti féll áfrýjandi frá kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi. Áður hafði hann fallið frá kröfu sem gerð var í áfrýjunarstefnu um endurskoðun á inntaki umgengnisréttar málsaðila við barnið.

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu áfrýjandi og stefnda viðbótarskýrslu í því skyni að skýra frá atvikum eftir uppkvaðningu héraðsdóms hvað varðar líðan og stöðu barnsins, samskipti málsaðila og umgengni.

Niðurstaða

6

Með vísan til forsendna héraðsdóms er hann staðfestur.

7

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað er staðfest.

8

Rétt er að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað stefnda fyrir Landsrétti fer, sem í dómsorði segir.

Dómsorð :

Héraðsdómur skal vera óraskaður um að lögheimili barns málsaðila, C, og skyldu áfrýjanda, A, til greiðslu meðlags með því.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefndu, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef, 800.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 7. október 2020

Mál þetta, sem var dómtekið 14. september 2020, var höfðað 11. apríl 2019 af B, [...] í Reykjavík, gegn A, [...] í Reykjavík.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að lögheimili dóttur hennar og stefnda, C, [...], verði hjá stefnanda. Þá er þess krafist að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar barnsins í samræmi við tillögur stefnanda. Stefnandi krefst þess jafnframt að stefnda verði gert að greiða einfalt meðlag með stúlkunni til 18 ára aldurs. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að mati réttarins eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Endanlegar dómkröfur stefnda eru að lögheimili dóttur málsaðila verði hjá honum. Þá er þess krafist að stúlkan njóti jafnrar umgengni við báða foreldra og að nánar verði kveðið á um umgengni með dómi. Jafnframt er þess aðallega krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda einfalt meðlag með stúlkunni frá 1. júní 2018, en ella frá síðara tímamarki. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Aðila greindi í upphafi á um hver skyldi fara með forsjá dóttur þeirra og kröfðust þess hvort um sig að þeim yrði með dómi einum falin forsjá hennar. Við upphaf aðalmeðferðar var upplýst að aðilar hefðu náð samkomulagi um að þau færu sameiginlega með forsjá stúlkunnar. Bókað var um þetta í þingbók og kröfugerð beggja breytt þessu til samræmis. Tekið skal fram að af hálfu stefnanda var í stefnu ekki gerð krafa um að lögheimili stúlkunnar yrði hjá henni. Vegna samkomulags aðila um tilhögun forsjár breytti stefnandi kröfugerð sinni að þessu leyti við aðalmeðferð málsins og rökstuddi að málsástæður í stefnu styddu þessa kröfu. Ekki voru gerðar athugasemdir við þetta af hálfu stefnda.

I

Helstu málsatvik

Málsaðilar kynntust í [...] 2015 og hófu sambúð í [...] sama ár. Stefnandi bjó þá ásamt foreldrum sínum á [...] og starfaði í [...], sem og í [...]. Hún hafði á þeim tíma innritað sig í [...]. Stefndi bjó einnig í foreldrahúsum og vann á þessum tíma við [...]. Hann átti [...] dætur úr fyrra sambandi, [...]. Dætur stefnda bjuggu [...] hjá honum og gera enn, en stefndi og barnsmóðir hans slitu samvistum á árinu [...]. Upphófst þá forsjárdeila þeirra á milli sem lyktaði með því að hann fer einn með forsjá stúlknanna.

Stefnandi varð þunguð af dóttur málsaðila stuttu eftir að samband aðila hófst og fluttu þau saman til [...] ásamt dætrum stefnda sem hófu þar skólagöngu. Stefnandi hóf um haustið nám við [...] í samræmi við fyrri áform sín. Ráðið verður af gögnum málsins að samband aðila hafi gengið erfiðlega og um miðjan nóvember sleit stefnandi sambandinu. Hún ákvað að gera hlé á námi sínu og flutti til foreldra sinna. Stefndi flutti skömmu síðar til Reykjavíkur með dætur sínar [...] og settist að í [...] þar sem hann hafði áður búið. Skömmu áður en dóttir málsaðila fæddist í [...] tóku aðilar saman á ný og flutti stefnandi inn til stefnda. Dóttir málsaðila fæddist [...] og var stefnandi næstu 18 mánuðina í fæðingarorlofi á heimili aðila í [...] þar sem einnig bjuggu [...] dætur stefnda úr fyrra sambandi.

Það liggur fyrir að í febrúar 2015 bárust barnavernd Reykjavíkur tilkynningar frá leikskóla [...] dóttur stefnda og [...] þar sem lýst var áhyggjum af stöðu og líðan barnsins. Stuttu áður hafði stefndi leitað eftir tilvísun í meðferðarteymi barna hjá [...] vegna áhyggna af líðan dætra sinna í kjölfar samvistarslita hans og móður þeirra. Þeim málum var lokið með bréfi. Eftir að stefndi flutti til [...] með dætur sínar barst barnaverndarnefnd [...] tilkynning frá[...] 23. nóvember 2015 vegna [...] dóttur hans þar sem meðal annars var lýst áhyggjum af andlegri og líkamlegri umhirðu stúlkunnar, sem og erfiðleikum hennar [...]. Ákveðið var að hefja könnun og kom fram í viðtali starfsmanns barnaverndar við stefnda aðhann teldi sig þurfa á stuðningi að halda, en hann upplýsti einnig að hann hygðist flytja ásamt dætrum sínum til Reykjavíkur [...] sama ár. Málið var þá flutt til barnaverndar Reykjavíkur og fór þar fram upplýsingaöflun vegna könnunar máls á grundvelli barnaverndarlaga nr. 80/2002. Niðurstaða könnunar 31. mars 2016 var á þá leið að stefndi þyrfti á stuðningi að halda og að ekki væri unnt að horfa fram hjá vanlíðan stúlkunnar. Stefndi fór í viðtal hjá félagsráðgjafa í þjónustumiðstöð og sótti um úrræðið [...]auk þess sem hann hafði hug á því að sækja uppeldisnámskeið. Í kjölfarið var málinu lokað hjá barnavernd. Þessu til samræmis mun ráðgjafi á vegum [...] hafa veitt ráðgjöf og stuðning á heimili aðila í [...], en það mun hafa verið undir lok árs 2016 og næstu mánuðina þar á eftir.

Um haustið 2017 hóf stefnandi fullt nám í [...]. Sambandi aðila lauk endanlega að frumkvæði stefnanda [...] 2018 og tók hún sér íbúð á leigu [...] í Reykjavík. Stefnandi vildi að dóttir málsaðila dveldi sem mest hjá henni, en stefndi var ekki sammála því og vildi að umgengni við barnið yrði sem jöfnust. Hinn 12. júlí 2018 mættu málsaðilar til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu vegna sambúðarslita. Þau voru sammála um að fara sameiginlega með forsjá barnsins, en vildu bæði að lögheimili þess yrði hjá sér.

Þá vildi stefnandi að umgengni barnsins við stefnda yrði aðra hverja helgi frá föstudegi til sunnudags, en stefndi vildi að umgengni aðila við barnið yrði jöfn. Sáttameðferð fór fram í samræmi við 33. gr. a barnalaga nr. 76/2003. Ekki tókst að ná sátt og var sáttavottorð gefið út 21. febrúar 2019. Málinu var vísað frá embætti sýslumanns með bréfi 26. sama mánaðar.

Það liggur fyrir að frá samvistarslitum aðila hefur stúlkan dvalið viku og viku hjá hvoru foreldri. Hún er með lögheimili hjá stefnda og hefur ekki verið gerð breyting á skráningu þess frá sambúðarslitum aðila. Stefnandi er einnig enn með skráð lögheimili á sama stað. Stúlkan hefur verið á leikskólanum [...] og eru aðilar sammála um að hún verði þar áfram hvernig sem dómsmálinu lykti.

Stefnandi hefur frá febrúar 2019 búið í íbúð á [...], en hún flutti nýverið í stærri íbúð á sama svæði. Stefnandi gerir ráð fyrir því að útskrifast í [...]og hyggst þá sækja um meistaranám [...] sem tekur tvö ár. Hún vinnur á [...] aðra hverja helgi þegar dóttir málsaðila er ekki hjá henni. Stefndi starfar nú hjá [...] og hefur gert frá vori 2019. Hann býr ásamt dætrum sínum [...] í íbúð í [...], en um er að ræða sömu íbúð og aðilar dvöldu í frá fæðingu dóttur þeirra og fram að samvistarslitum. Stefndi hyggst flytja í stærra húsnæði í sama hverfi um leið og unnt er. Fram kom í aðilaskýrslu stefnda að barnsmóðir hans hefði nýverið flutt í það fjölbýlishús þar sem hann býr og eigi hún nú ýmis samskipti við dætur þeirra. Ástæða þess að hún flutti í húsið mun hafa verið sú að stefndi tók að sér [...] og fylgdi því lítil íbúð þar sem hann bauð barnsmóður sinni að dvelja.

II

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína um að lögheimili stúlkunnar verði hjá henni á 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Byggt er á því að hæfi stefnda til að fara með lögheimili barnsins sé töluvert lakara en hæfi stefnanda. Aðilar hafi ólíkar áherslur í uppeldismálum og leggi stefnandi mikla áherslu á tengsl við barnið, en erfitt hafireynst fyrir aðila að hafa samráð og samvinnu hvað þetta varðar. Áhugamál stefnda varði ekki barnauppeldi, heldur fremur veiðiferðir og snjósleða- og jeppaferðir. Tekið er fram að stefnandi hafi flutt að heiman [...] ára gömul til að stunda nám í Reykjavík og ein borið ábyrgð á uppihaldi sínu frá þeim tíma. Hún sé samviskusöm, dugleg, áræðin og skapandi, enda hafi henni verið trúað fyrir ýmsum verkefnum, svo sem [...], og séð ein um næturvaktir í [...]. Þá hafi stefnandi brennandi áhuga á uppeldismálum og hafi hún lesið sér mikið til um uppeldi barna, tengslamyndun og fleira. Hún setji sér skýr markmið í uppeldismálum sem hún hafi virkjað á meðan hún sinnti eldri dætrum stefnda sem hafi ekki liðið vel eftir skilnað foreldra sinna. Á þeim tíma hafi stefnandi verið ólétt af sínu fyrsta barni, en það að miklu leyti fallið í hennar hlut að sinna umhirðu stúlknanna. Aðilar hafi ekki unnið saman að rekstri heimilisins og samskipti þeirra verið erfið. Stefnandi hafi áttað sig á því að hún myndi ekki ráða við námið við þessar aðstæður og flutt til foreldra sinna um miðjan nóvember 2015. Eftir að sambúð aðila hófst á ný í Reykjavík og dóttir þeirra var fædd, hafi stefnandi sinnt dætrum stefnda af enn meira kappi en áður, enda hafi þær að mörgu leyti verið illa staddar.

Lögð er áhersla á að stefnandi hafi innsýn í þarfir dóttur málsaðila, sem og áhuga og getu til að mæta þeim. Það hafi jafnan komið í hennar hlut að velja rétt mataræði fyrir barnið, sem og að sjá um samskipti við leikskóla, lækna og foreldra leikfélaga. Gera megi ráð fyrir að stefnandi geti veitt barninu meiri gæði í uppeldi en stefndi sem þurfi að sinna þörfum [...] annarra barna á mismunandi aldri. Stefnandi búi aftur á móti ein og hafi nægan tíma til að veita dóttur sinni gæðauppeldi. Stúlkan þurfi ramma, örvun og eftirfylgni sem sé ekki á færi stefnda að sinna. Þá þurfi hún mikla blíðu og ástúð sem stefnandi veiti henni í ríkari mæli en stefndi. Hæfi stefnda sem foreldris sé að mörgu leyti ábótavant og megi meðal annars rekja það til persónulegra eiginleika hans. Stefnda hætti til að umgangast sína nánustu með minni virðingu en þeir verðskuldi og eigi erfitt með að taka ábyrgð en kenni öðrum um þegar illa fari. Þá eigi hann erfitt með að leysa ágreiningsmál og hafi oft lent í útistöðum við vinnuveitendur, enda hafi hann oft þurft að skipta um vinnu. Stefndi hafi takmarkaða innsýn í þarfir barna sinna og ráði illa við það álag sem fylgi umönnun [...] barna á mismunandi aldri með ólíkar þarfir. Eldri stúlkurnar hafi mikið þurft að sjá um sig sjálfar og gefi stefndi áhyggjum þeirra lítinn gaum, enda þótt hann fari með þær í reglulegar sundferðir og í útilegu á hverju sumri. Hafi hann til að mynda sofið út á morgnana á meðan stelpurnar fengu sér sjálfar að borða, fundu til fötin sín og skóladót, en hann svo ekið þeim í skóla eða leikskóla þegar þær voru tilbúnar. Þar sem umönnun [...] barna hafi reynst stefnda erfið megi búast við að verkefnið sé honum þyngra eftir að dóttir málsaðila bættist í hópinn. Stefnandi finni fyrir því að stúlkan komi oft tætt og lítil í sér heim frá stefnda og geti það tekið drjúgan tíma að vinda ofan af óöryggi hennar.

Byggt er á því að tengsl stúlkunnar við stefnanda séu mun sterkari en við stefnda. Stefnandi hafi gengið með barnið og annast það ein í fæðingarorlofi í 18 mánuði á meðan stefndi var við vinnu. Hafi þannig myndast sterk frumtengsl milli mæðgnanna, enda velji barnið ávallt móður sína fram yfir föður. Að mati stefnanda hafi stefndi raunar ekki gefið stúlkunni mikinn gaum fyrr en um haustið 2017 þegar stefnandi hafi byrjað í námi að nýju og stefndi þurft að sinna þörfum barnsins. Umönnun barnsins fyrstu tvö árin hafi raunar alfarið komið í hlut stefnanda. Það sé vissulega mikilvægt að systurnar fái allar að alast upp saman, en regluleg umgengni muni tryggja áframhaldandi tengslamyndun. Jafnframt telji stefnandi stöðugleika barnsins betur tryggðan eigi hún lögheimili hjá henni. Stefnandi búi við stöðugleika í húsnæðismálum og hafi öruggt húsnæði út námstíma sinn. Þá verði barnið áfram á sama leikskóla í [...] hvernig sem þessu dómsmáli lykti. Með aukinni menntun muni stefnandi tryggja fjölskyldu sinni áframhaldandi fjárhagslegt öryggi og hyggi hún á fasteignakaup við fyrsta tækifæri. Þá hafi stefnandi sterkt bakland í foreldrum sínum sem séu [...] og njóti stúlkan þess að vera í [...] hjá þeim, auk þess sem langömmur stúlkunnar noti hvert tækifæri til að gæta hennar. Jafnframt stundi systir stefnanda nám á sama ári í [...] og sé hún alltaf reiðubúin til að leggja stefnanda lið. Lýst er efasemdum um að stefndi skilji mikilvægi traustra tengsla barns við foreldra, ættingja og vini við mótun og uppbyggingu sjálfsmyndar og stöðugleika í lífi þess.

Því er sérstaklega mótmælt að stefnandi sé haldin slíkum kvíða að það hafi áhrif á getu hennar til að sinna barninu. Hún telur að umfjöllun um þetta í yfirmatsgerð gangi of langt hvað þetta varðar, en hún hafi verið opinská um kvíða sinn og taki væg lyf af þessum sökum. Þá sýni skýrsla þess sálfræðings sem stefnandi hafi verið hjá, sem og framburður hennar fyrir dómi, að því fari fjarri að um almennan og djúpstæðan kvíðavanda sé að ræða.

Við munnlegan málflutning kom fram að stefnandi teldi að regluleg umgengni stúlkunnar við stefnda skyldi vera aðra hverja viku frá fimmtudegi til mánudags. Hún teldi núverandi fyrirkomulag henta stúlkunni illa og að hún hefði sýnt skýr merki um aðskilnaðarkvíða. Stefndi hafi slegið á aðrar útfærslur og sýni það skort á innsæi hans í þarfir stúlkunnar. Til að draga úr vanlíðan stúlkunnar hafi stefnandi gripið til þess ráðs í samráði við leikskólakennara að lengja morgnana heima til að eiga notalegar gæðastundir áður en haldið sé í leikskólann. Þá er lagt til að stúlkan verði til skiptis hjá hvoru foreldri fyrir sig um páska og jól. Í sumarleyfi dvelji hún í fjórar vikur hjá hvoru foreldri, en þeim tíma verði skipt í tvær og tvær vikur vegna ungs aldurs barnsins.

Krafa stefnanda um að stefnda verði gert að greiða meðlag er reist á 54. gr., sbr. 53. gr. barnalaga. Upphafstími meðlagskröfu miðast við uppkvaðningu dóms.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggir kröfu sína um að lögheimili stúlkunnar verði hjá honum á 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Þá telur hann einsýnt að jöfn umgengni við foreldra þjóni best hagsmunum stúlkunnar, enda hafi það fyrirkomulag verið við lýði frá samvistarslitum og sé ekkert fram komið sem styðji breytingu á því. Stúlkan hafi ríka tengingu við heimili stefnda í [...], enda hafi hún alist þar upp og sé í leikskóla í nágrenninu. Þá geri hún sjálf ráð fyrir að fara í grunnskóla með leikskólafélögum sínum. Sé mikilvægt, með hliðsjón af öryggi og stöðugleika, að lögheimili stúlkunnar verði áfram í hverfinu. Ríkar skyldur hvíli á því foreldri sem fari með lögheimili, sbr. 28. gr. a barnalaga og sé stefndi hæfari til að gegna þeim.

Tekið er fram að sambúð aðila hafi einkennst af þörfum stefnanda sem hafi ítrekað farið af heimilinu vegna kvíða og vandamála, einkum vegna prófa og álags sem hafi tengst skólagöngu hennar. Hafi stefnandi ávallt tekið eigin hagsmuni framar hagsmunum þeirra barna sem bjuggu á heimilinu. Stefndi fari með forsjá [...] dætra sinna úr fyrra sambandi og sé staða þeirra mjög góð, bæði námslega og félagslega. Hann hafi annast framfærslu [...]dætra sinna, þar með talið dóttur málsaðila og hafi hann einn greitt fyrir leikskóla, fatnað og annað sem hún hafi þurft frá samvistarslitum aðila. Lögð er áhersla á að stúlkan hafi bundist stefnda afar sterkum tilfinningaböndum. Hann hafi ætíð svarað frumþörfum barnsins, en stefnandi hafi verið mjög upptekin af inntökuprófum í háskóla fyrstu átján mánuðina í lífi barnsins. Hún hafi því verið meira og minna fjarverandi á þeim tíma sem hún segist sjálf hafa verið að annast barnið. Í fjarvistum stefnanda hafi stefndi og móðir hans að mestu sinnt barninu, en barnið hafi framan af verið afar óöruggt í umsjá móður sinnar. Þá sé stefndi í góðu sambandi við skólastjórnendur í hverfinu, foreldrar hans búi í nágrenninu og einnig fjöldi vina. Stefndi sé vel menntaður, í góðri og öruggri vinnu, hafi ágæt fjárráð og búi í eigin íbúð.

Vegna afskipta barnaverndar er tekið fram að þau hafi ekki varðað dóttur málsaðila, sem og að þeim hafi verið lokið fyrir talsverðu síðan og að stefndi hafi sýnt fulla samvinnu. Þá hafi stefndi sjálfur óskað eftir aðstoð þegar dætur hans áttu í erfiðleikum í kjölfar sambandsslita hans og móður þeirra. Hafi stefndi einnig sjálfur leitað til sálfræðings til að fá ráðgjöf.

Lögð er áhersla á að stúlkan hafi dvalið vikulega til skiptis hjá málsaðilum frá samvistarslitum. Hafi heimili stefnda því alltaf verið fastur punktur í tilveru barnsins og þekki hún best að búa með systrum sínum sem séu bæði fyrirmyndir hennar og traustir vinir. Með búsetu hjá stefnda geti stúlkan fylgt systrum sínum í skólagöngu og haldið sambandi við vini sem hún hafi eignast í hverfinu. Með uppeldi eldri dætranna [...] hafi stefndi öðlast mikla reynslu og muni hann áfram stuðla að góðri umgengni stúlkunnar við stefnanda, enda sé honum ljóst hversu mikla þýðingu slíkt hafi. Neikvæð afstaða stefnanda gefi aftur á móti tilefni til að ætla að hún muni hindra eðlilega umgengni barnsins við stefnda og fjölskyldu hans. Hafi yfirmatsmenn báðir staðfest að kvíði stefnanda geti haft neikvæð áhrif í þessum efnum og hafi hún áður sýnt ósveigjanleika við umgengni, svo sem síðastliðin jól.

Tekið er fram að stefndi hafi nýlega skipt um vinnu og stytt vinnutíma sinn frá því að aðilar bjuggu saman, enda þurfi dætur hans á honum að halda. Hann vinni nú hjá [...] frá kl. 8 til 16 á daginn og sé vinnustaðurinn nær heimilinu en áður var. Nám stefnanda í [...] kalli aftur á móti á vaktavinnu, jafnvel kvöld- og næturvinnu. Hún geti því ekki sinnt stúlkunni með sama hætti og stefndi, sé tekið mið af vinnutíma. Stefndi njóti stuðnings stórfjölskyldunnar, en foreldrar hans búi í nágrenninu og hafi þau alltaf haft mikla aðkomu að uppeldi dætra hans. Hafi erfiðleikar á heimili málsaðila fyrst og fremst tengst erfiðu skaplyndi, æðisköstum og kvíðaköstum stefnanda. Stefnandi hafi þó reynst dætrum hans vel á sambúðartíma, en hana skort úthald og samkvæmni í samskiptum við þær.

Hvað varðar umgengni er lögð áhersla á að ekkert kalli á breytingar á þeirri jöfnu umgengni sem hafi verið frá sambúðarslitum aðila. Stúlkunni líði vel við þessar aðstæður og fái það bæði stoð í matsgerð og yfirmatsgerð að þessi tilhögun þjóni hagsmunum hennar best. Þá sé rétt að umgengni um jól, páska og í sumarleyfi verði einnig sem jöfnust.

Verði fallist á að lögheimili stúlkunnar verði hjá stefnda er þess krafist að stefnandi greiði einfalt meðlag frá 1. júní 2018 þar til stúlkan verður 18 ára, en ella að meðlag greiðist frá síðara tímamarki. Krafa um meðlag er studd við 53. og 54. gr. barnalaga.

IV

Matsgerð sem aflað var undir rekstri málsins Undir rekstri málsins óskaði stefnandi eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður til að leggja mat á forsjárhæfni aðila, tengsl þeirra við barnið, uppeldisaðstæður hjá hvoru foreldri og fleiri atriði. Í þinghaldi 5. september 2019 var D sálfræðingur dómkvödd til að leggja mat á þau atriði sem voru tilgreind í matsbeiðni. Matsgerð hennar frá 6. janúar 2020 er meðal gagna málsins. Tekið skal fram að um er að ræða uppfærða matsgerð þar sem láðst hafði að ræða við ömmur barnsins við upphaflega vinnu við matsgerð. Matsmaður vildi bæta úr því og lagði lögmaður stefnanda því fram uppfærða matsgerð í þinghaldi 14. janúar 2020.

Í matsgerðinni er meðal annars gerð grein fyrir aðstæðum og högum málsaðila, lýsingu þeirra á barninu, viðhorfi þeirra til foreldrahlutverksins og uppeldisaðferða, sem og óskum varðandi forsjá, lögheimili og umgengni. Jafnframt er gerð grein fyrir niðurstöðum á PAI persónuleikaprófi sem var lagt fyrir málsaðila, heimsóknum á heimili þeirra og samtölum við ömmur barnanna. Tekið er fram að matsmaður hafi hitt starfsmenn leikskóla stúlkunnar og hafi komið fram að stúlkan væri mjög vel stödd á allan hátt. Hún væri samviskusöm, nákvæm, fylgdist vel öllu og væri fús til samstarfs við fullorðna og börn. Hún hefði skipt um deild síðastliðið haust og það gengið mjög vel. Fram kom að starfsmenn teldu stúlkuna hljóta gott atlæti hjá foreldrum sínum sem legðu sig fram í samstarfi við skólann. Engan mun væri að sjá á stúlkunni eftir því hjá hvoru foreldrinu hún dveldi hverju sinni.

Í niðurstöðum matsgerðarinnar er tekið fram að báðir foreldrar tryggi almennt vel þætti sem tengist vernd og öryggi barnsins, sem og örvun, hvatningu og stuðningi. Þá sé ekki tilefni til athugasemda við aðbúnað foreldra hvað varðar líkamlega umönnun og atlæti eða hvað varðar stöðu þeirra sem fyrirmyndir og við að kenna barninu góða siði. Áherslur þeirra séu þó ólíkar þar sem móðir leggi mikið upp úr að vernda dóttur sína en leyfi henni einnig að spreyta sig á alls konar verkefnum, en faðir leggi áherslu á að dætur hans séu sjálfstæðar. Móðir þurfi eflaust að gæta þess að ofvernda ekki barnið síðar meir, en faðir þess að ábyrgð dætra hans verði ekki meiri en þær geti staðið undir. Engin merki séu um ofbeldi í umhverfi stúlkunnar, báðir foreldrar tryggi rétt hennar til umgengni og hafi hún átt ríkulegar samvistir við systur sínar. Í samantekt um forsjárhæfni aðila segir: „Matsmaður telur að forsjárhæfni beggja foreldra sé góð. Þau eru vel gert og heilbrigt fólk, aðstæður þeirra eru góðar og stöðugleiki ríkir hjá þeim báðum. Styrkleikar þeirra sem foreldrar eru sumpart ólíkir og gott er að telpan fái það besta frá báðum. Matsmaður telur tengsl telpunnar við móður vera dýpri og sterkari en við föður. Leikskólinn lýsir góðum þroska telpunnar og góðri líðan hennar hjá báðum foreldrum. Engan mun er að sjá þar á.“

Hvað varðar persónulega eiginleika stefnanda er meðal annars tekið fram hún hafi glímt við kvíða, leitað sér aðstoðar á erfiðum tímum og að undanförnu notað væg kvíðalyf. Niðurstöður persónuleikaprófs endurspegli þennan kvíða sem fari ekki yfir klínísk mörk og sé talinn tengjast streitu í aðstæðum. Hvað varðar stefnda er tekið fram að niðurstöður persónuleikaprófs sýni nokkra varnarstöðu og að hann hafi tilhneigingu til að gefa jákvæða mynd af sér. Heilsa þeirra beggja sé góð og lífsstíll heilbrigður.

Fram kemur að matsmaður telji tengsl barns við foreldra vera veigamesta þáttinn þegar forsjárhæfni sé metin. Hafi tengsl stúlkunnar við foreldra verið metin með klínískum hætti í heimsóknum til þeirra, auk þess sem tekið hafi verið tillit til mikilvægra atriða í forsögunni. Stefnandi hafi verið með barnið á brjósti þar til hún var ársgömul og sé brjóstagjöf mikilvægur þáttur í tengslamyndun. Vinnutími stefnda hafi verið langur og hann tekið stutt fæðingarorlof. Sé því hafið yfir vafa að í frumbernsku hafi myndast sterkari tengsl á milli stúlkunnar og móður. Í heimsókn hafi mátt sjá að stefnandi sinnti stúlkunni á óvenjunatinn hátt og að tengsl þeirra væru mjög góð og sterk. Í heimsókn til stefnda hafi hann sinnt stúlkunni vel þegar á þurfti að halda en matsmaður ekki séð sömu djúpu tilfinningalegu nándina í samskiptum þeirra og hjá mæðgunum. Þá er tekið fram að stúlkan sé í hópi [...] annarra systra á heimili stefnda og því ekki ein um athygli foreldrisins líkt og hjá móður sinni.

Hvað varðar umgengni er tekið fram að hún hafi verið jöfn og miðast við viku hjá hvoru foreldri frá sambúðarslitum. Matsmaður telji það almennt nokkuð langan tíma frá hinu foreldrinu í ljósi ungs aldurs stúlkunnar við sambúðarslit, en að upplýsingar frá leikskóla gefi ekki tilefni til breytinga á fyrirkomulaginu. Matsmaður telji stúlkuna eiga mun nánari tengsl við móður en föður og það styðja fyrirkomulag þar sem stúlkan sé meira hjá móður sinni. Móðir hafi einnig meiri tök á að sinna stúlkunni þar sem faðir þurfi að deila athygli á milli annarra dætra sinna. Það sé mikilvægt að stúlkan eigi góð tengsl við systur sínar, en það kalli ekki á jafna umgengni í ljósi aldursmunar á milli þeirra.

Í skýrslutöku skýrði matsmaður að hún hefði uppfært þá matsgerð sem hún skilaði upphaflega þar sem henni hefði láðst að tala við ömmur barnsins. Hún teldi að í þeirri matsgerð sem var upphaflega skilað, hefði henni ekki tekist að koma þeirri skoðun sinni að barnið væri í nánari tengslum við móður en föður með nægilega skýrum hætti á framfæri. Ekki væri um breytta afstöðu matsmanns að ræða í hinni uppfærðu matsgerð, heldur hefði hún skýrt mat sitt nánar. Þá kom fram að matsmaður teldi kvíða stefnanda vera aðstæðubundinn og ekki skerða forsjárhæfni hennar. Hún teldi allra best ef foreldrar gætu náð samkomulagi um að barnið væri meira hjá móður þannig að faðir, sem hefði nú þegar einn umsjón með [...] dætrum, gæti sinnt barninu meira þegar það væri hjá honum. Aðspurð tók hún fram að það væri ekkert sem kallaði að hennar mati á breytingu á fyrirkomulagi umgengni.

V

Yfirmatsgerð sem aflað var undir rekstri málsins Að beiðni stefnda voru yfirmatsmenn dómkvaddir hinn 28. janúar 2020 til að leggja mat á sömu atriði og fjallað var um í fyrrgreindri matsgerð. Í yfirmatsgerð sálfræðinganna E og F frá 24. maí 2020 er fjallað um forsögu málsins, ýmsa þætti sem varða aðstæður og afstöðu beggja málsaðila, sem og lýsingu þeirra á barninu, uppeldisstíl og tengsl þeirra við barnið. Þá er meðal annars gerð grein fyrir niðurstöðum sálfræðilegra prófa sem voru lögð fyrir aðila og heimsóknum á heimili þeirra.

Hvað varðar forsjárhæfni aðila kemur fram að yfirmatsmenn séu sammála þeirri niðurstöðu matsmanns að þau búi bæði yfir góðri forsjárhæfni. Því til stuðnings er vísað til umsagnar frá leikskóla sem rakin var í undirmatsgerð og áður hefur verið gerð grein fyrir. Tekið er fram að stefnandi sé „mjög hlý og natin móðir sem tekur foreldrahlutverki sínu mjög alvarlega og vandar sig í hvívetna við það. Hún leggur áherslu á að viðurkenna og virða tilfinningar C“. Um stefnda segir að hann sé „reyndur faðir sem hefur nánast einn borið ábyrgð á [...] eldri dætrum sínum. Hann sinnir dætrum sínum sem virðast þrífast vel og vera í góðum tengslum við hann og hver við aðra. Hann leggur áherslu á að vekja athygli barna í gegnum leik“.

Hvað varðar persónulega eiginleika stefnanda segir í niðurstöðum yfirmatsmanna að hún sé hlý, einlæg, opin og vandvirk. Í viðkynningu og á sálfræðilegum matstækjum komi skýrt fram að hún sé kvíðin, óviss um eigin getu, óákveðin og tvístígandi. Yfirmatsmenn séu ósammála því áliti matsmanns að einungis sé um að ræða „aðstæðubundinn kvíða“ og telji að stefnandi glími við „djúpstæðari kvíðavanda“. Sem dæmi um birtingarmynd kvíðans er nefnt að stefnandi fylgist með stefnda á samfélagsmiðlum, eigi erfitt með að tjá ósætti sitt og setja mörk. Hún hafi lítið innsæi í eigin hegðun og líðan, en leiti að ytri skýringum á vanlíðan sinni eða einblíni á líkamleg einkenni í stað þess að líta í eigin barm. Henni hætti til að vera svartsýn, sem og neikvæð og geri ríkar kröfur til sinna nánustu. Hvað varðar persónulega eiginleika stefnda er tekið fram aðhann sé hæglátur, rólegur og tilgerðarlaus. Í viðtölum og sálfræðilegum prófum komi ekki fram nein einkenni vanlíðanar eða saga um geðræn einkenni. Hann hafi stöðuga sjálfsmynd, gott sjálfstraust og sé að eðlisfari bjartsýnn. Hann eigi auðvelt með samskipti og njóti sín innan um aðra. Hann geti verið fastur fyrir og eigi það til að kenna öðrum um ófarir sínar og vera bitur. Hann sé sáttur í eigin skinni, en segist sjálfur vinna í því að vera síður langrækinn. Það sé jákvætt að samskipti hans við barnsmóður sína séu nú góð þrátt fyrir fyrri erfiðleika og sé það til marks um að hann geti ýtt biturð sinni til hliðar í því skyni að skapa dætrum sínum betri tilveru.

Hvað varðar tengsl barnsins við málsaðila er tekið fram að þau hafi einkum verið metin með viðtölum við foreldra og systur barnsins, tengslamatslista sem hafi verið lagður fyrir aðila og með áhorfi á samskipti á heimilum þeirra. Tekið er fram að stefndi hafi tekið nokkurra vikna fæðingarorlof eftir að stúlkan fæddist, en stefnandi verið heima með hana í um 18 mánuði. Stúlkan hafi verið á brjósti til eins árs aldurs og þá verið háð stefnanda. Sé því líklegt og eðlilegt að frumtengsl hafi myndast í ríkara mæli við móður en föður á þeim tíma. Þegar stefnandi hafi hafið háskólanám haustið 2017 hafi stefndi komið meira að umönnun barnsins og það verið í jöfnum samvistum við báða foreldra frá sambúðarslitum. Báðir foreldrar geri sér grein fyrir persónuleika stúlkunnar, leggi sig fram við að hlúa að henni og efla, en séu nokkuð ólík þar sem stefnandi leggi áherslu á tilfinningalega nánd og skilning en stefndi fremur á að efla sjálfstæði og kenna barninu í gegnum leik. Stefndi sýni meira öryggi en stefnandi við að setja mörk og styðja barnið til sjálfstæðis. Í heimsóknum á heimili beggja aðila hafi stúlkan verið afslöppuð og örugg, en stefnandi átt erfiðara með að stýra stúlkunni þegar hún hafi látið reyna á mörk með hegðun. Samandregið telji yfirmatsmenn að stúlkan sé með „örugg en nokkuð ólík tengsl við báða foreldra sína og líði vel í umsjá þeirra beggja“. Þá bendi ekkert til annars en að tengsl stúlkunnar við báðar stórfjölskyldur séu góð, auk þess sem [...] systur hennar lýsi kærum og eðlilegum tengslum þeirra á milli.

Hvað varðar stöðugleika kemur fram að yfirmatsmenn telji aðstæður í dag sýna að meiri stöðugleiki sé hjá föður en móður. Hann sé í fastri vinnu og búi í eigin íbúð í því hverfi sem hann hafi alist upp í, nálægt stuðningsneti sínu og skólaumhverfi dætra sinna. Hann hyggi ekki á breytingar á sínum högum. Stefnandi sé aftur á móti í námi og búi á [...], fjarri heimahögum sínum og foreldrum. Muni því verða breytingar á hennar högum, svo sem atvinnu og búsetu. Stúlkan sé nú með lögheimili hjá föður og gangi í leikskóla í nágrenninu, en við óbreytt lögheimili muni hún fara í [...] með systrum sínum. Fram kemur að stefnandi hafi sagt að hún vilji að stúlkan haldi áfram í sama leikskóla og fari í [...]. Þá sagði að yrði „lögheimili hjá B og fari svo að C dvelji meira hjá henni en föður verður bagalegt fyrir barnið að ganga ekki í leikskóla og skóla í því hverfi sem hún býr í. B segist í undirmati sjá vel fyrir sér að flytja í [...] í framtíðinni en í yfirmati talar hún um að vera búsett á [...] þar til hún ljúki meistaranámi, það er næstu [...]ár“.

Jafnframt er fjallað um skyldu foreldra til að tryggja rétt barnsins til umgengni og gerð grein fyrir því að yfirmatsmenn telji gögn málsins og forsögu sýna að stefnandi hafi átt erfiðara með að virða umgengnistíma en stefndi. Henni hafi til að mynda fundist erfitt að stúlkan væri hjá stefnda yfir jól þó að hún hafi verið hjá stefnanda jólin áður. Hana virðist skorta sveigjanleika við skipulagningu sumarfrís og við að finna lausnir, en meðal annars hafi komið upp ágreiningur um umgengni þegar þeir sem dvöldust á heimili stefnda þurftu að fara í sóttkví vegna Covid-19. Tekið er fram að stefnandi hafi verið opin fyrir ráðleggingum hvað þetta varðar og hafi undir lok matsvinnu beðið stefnda að hitta sig á kaffihúsi til að skipuleggja sumarið. Telji yfirmatsmenn að báðir foreldrar muni virða niðurstöðu dómsins. Þá er tekið fram að barninu líði vel hjá báðum foreldrum og halli á hvorugan aðila. Lögð er áhersla á að aðstæður foreldra séu mjög ólíkar og sé erfitt að bera þær saman, en hjá móður fengi stúlkan fulla athygli en þyrfti að deila henni með systrum sínum hjá föður. Yfirmatsmenn telji það samrýmast best hagsmunum stúlkunnar að fá að tilheyra báðum heimilum án þess að þurfa að upplifa togstreitu eða finna fyrir sektarkennd.

Í yfirmatsgerðinni er vikið að því hvaða fyrirkomulag við umgengni henti barninu best og kemur fram að barninu líði vel við núverandi fyrirkomulag þar sem umgengni sé jöfn og vikuskipt. Lögð er áhersla á að stúlkan þurfi „mikil samskipti og umgengni við foreldra sína, systur og stórfjölskyldur“ og „ríkulegan tíma á báðum heimilum sínum“. Tekið er fram að verði umgengni ekki áfram jöfn sé mikilvægt að stúlkan gangi í leikskóla og síðar skóla í því hverfi þar sem hún dveljist að mestu.

Yfirmatsmenn gáfu skýrslu fyrir dómi og tóku fram að forsjárhæfni beggja foreldra væri góð og að kvíði stefnanda hefði ekki áhrif í þeim efnum. Þá teldu þau ekki ástæðu til að gera breytingu á fyrirkomulagi umgengni. Fram kom í skýrslu E að stúlkan væri glöð og örugg á báðum heimilum, tengsl barnsins við báða foreldra væru góð og ekki unnt að gera upp á milli. Hún lagði áherslu á að foreldrarnir væru ólíkir og að uppeldisaðferðir þeirra væru það einnig. Að hennar mati ættu aðilar að geta rætt saman og leyst úr ágreiningi sínum, en mögulega truflaði kvíði stefnanda samskipti þeirra. Í skýrslu F kom meðal annars fram að hann hefði ekki getað greint að barnið væri tengdara föður en móður í dag. Aðspurður tók hann fram að mögulega gæti kvíði stefnanda haft áhrif á umgengni stefnda við barnið, en jafnframt að hún hefði verið opin fyrir leiðsögn og ráðgjöf hvað varðar samskipti aðila.

VI

Niðurstaða

Aðilar slitu samvistum í [...] 2018 þegar dóttir þeirra, sem fæddist [...], var rúmlega [...] ára gömul. Þau höfðu þá verið í sambúð með hléum frá [...] 2015, bæði á [...] um nokkurra mánaða skeið og í Reykjavík frá byrjun árs 2017. Frá samvistarslitum aðila hefur stúlkan, sem er nú [...] ára gömul, dvalist jafnt hjá foreldrum sínum, það er viku og viku á heimili hvors þeirra um sig. Aðilar eru sammála um að fara sameiginlega með forsjá stúlkunnar, en þau greinir á um hvar lögheimili hennar skuli vera og hvernig umgengni við barnið skuli háttað.

Lögheimili stúlkunnar er nú skráð á heimili stefnda þar sem aðilar bjuggu saman fram að samvistarslitum og hefur verið óbreytt frá þeim tíma. Stúlkan er nú á leikskóla í námunda við heimili stefnda og hafa báðir aðilar lýst því yfir að þau vilji að hún verði þar fram að skólagöngu hvernig sem máli þessu lykti. Eins og rakið hefur verið þá er stefnandi í námi í [...] og býr nú á [...]. Hún hyggur á útskrift í [...] og kveðst þá hafa áhuga á áframhaldandi tveggja ára námi í [...]. Stefndi er í fullu starfi hjá fyrirtækinu [...] þar sem hann hefur starfað frá vorinu 2019 og býr í íbúð í fjölbýlishúsi í [...] ásamt [...] dætrum sínum úr fyrra sambandi sem hann fer einn með forsjá vegna. Hann lýsti því í aðilaskýrslu að hann hefði í hyggju að flytja sem fyrst í stærra húsnæði í sama hverfi. Báðir aðilar eiga fjölskyldu sem býr í Reykjavík, en foreldrar stefnanda búa í [...].

Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 61/2012, skal dómur ákveða forsjá eða lögheimili barns eftir því sem barni er fyrir bestu. Það er í samræmi við 2. mgr. 1. gr. laganna, sbr. 1. gr. laga nr. 61/2012, þar sem fram kemur að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar séu ákvarðanir um málefni þess. Í 2. mgr. 34. gr. barnalaga eru tilgreind atriði sem dómara ber að líta til við mat á því hvað sé barni fyrir bestu þegar ákvörðun er tekin um fyrirkomulag forsjár og lögheimili. Lúta þessi atriði að hæfi foreldra, stöðugleika í lífi barnsins, tengslum þess við báða foreldra, skyldum þeirra til þess að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldrar eða aðrir á heimili barns hafi orðið fyrir eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs þess og þroska. Um þessi atriði liggja fyrir dóminum ýmis gögn, en þar má einkum nefna matsgerð dómkvadds matsmanns og yfirmatsgerð tveggja dómkvaddra yfirmatsmanna.

Eins og rakið hefur verið að framan ber undir- og yfirmatsmönnum saman um að stefnandi og stefndi séu bæði hæf til að fara með forsjá barnsins og lögheimili. Báðir foreldrar sinna umönnun stúlkunnar vel og er ekki talið unnt að gera greinarmun á líðan eða umhirðu hennar eftir því hjá hvoru foreldri hún dvelur. Þá er ljóst að jafnvel þó að yfirmatsmenn telji stefnanda glíma við kvíða sem sé djúpstæðari en talið var í undirmatsgerð þá telja þeir kvíðann ekki hafa áhrif á forsjárhæfni eða getu stefnanda til að annast barnið, en þetta kom meðal annars fram í skýrslutökum fyrir dómi. Þá bera gögn málsins með sér að stefnandi hafi skýrt með einlægum hætti frá kvíða sínum, hafi leitað sér aðstoðar hjá sálfræðingi vegna þessa og taki nú væg kvíðalyf. Það virðist ljóst að stefnandi var undir miklu álagi á sambúðartíma aðila sem var stuttur og stormasamur. Hún var ung að árum þegar sambúðin hófst, óreynd í barnauppeldi og kom inn á heimili þar sem [...] stjúpdætur bjuggu eftir erfiðan skilnað foreldra. Að framansögðu virtu telur dómurinn kvíða stefnanda ekki hafa sérstaka þýðingu við ákvörðun um hvar lögheimili barnsins skuli vera.

Að mati dómsins, sem er skipaður sérfróðum meðdómsmanni, eru tilfinningatengsl barnsins við aðila á meðal þess sem skiptir einna mestu máli við mat á því hvar lögheimili þess skuli vera til framtíðar litið að teknu tilliti til þess að foreldrarnir eru bæði talin hæf til að sinna umönnun barnsins og uppeldi. Það liggur fyrir að stefnandi var í fæðingarorlofi í 18 mánuði og með barnið á brjósti þar til það var ársgamalt. Á þessum tíma var vinnutími stefnda langur og hann tók aðeins nokkurra vikna fæðingarorlof. Telur dómurinn því að frumtengsl barnsins, sem nú er aðeins [...] ára gamalt, við stefnanda séu ótvírætt sterkari og fær það jafnframt stoð í matsgerð, sem og yfirmatsgerð. Eins og rakið hefur verið taldi undirmatsmaður sterkari tengsl vera á milli stefnanda og barnsins, en það mat var meðal annars byggt á samskiptum í heimsókn matsmanns á heimili aðila. Yfirmatsmenn töldu aftur á móti ekki unnt að gera greinarmun á tengslum aðila við stúlkuna eins og staðan væri í dag. Taka verður undir það mat yfirmatsmanna að stúlkan eigi örugg tengsl við báða aðila, en að tengslin séu ólík þar sem stefnandi leggi áherslu á tilfinningalega nánd og skilning en stefndi á að efla sjálfstæði og kenna barninu í gegnum leik. Dómurinn telur að við úrlausn málsins verði að taka mið af forsögunni, ungum aldri stúlkunnar og þeirri staðreynd að stefnandi var aðalumönnunaraðili barnsins þegar sterkustu geðtengslin voru að myndast. Þá hafi það einnig þýðingu að stúlkan er eina barn stefnanda, sem býr ein, en að á heimili stefnda eru aftur á móti [...] önnur börn á mismunandi aldri sem þarf að sinna. Við þá umönnun þarf stefndi fyrst og fremst að treysta á sjálfan sigo g fjölskyldu sína. Stefnandi getur því veitt barninu, högum og hvers kyns vandamálum sem kunna að koma upp, óskipta athygli, auk þess sem ætla má að hún hafi rýmri tíma til að sinna þáttum á borð við tómstundastarf, sbr. þær skyldur sem hvíla á því foreldri sem fer með lögheimili samkvæmt 1. mgr. 28. gr. a barnalaga.

Meðal annarra þátta sem hafa þýðingu við ákvörðun um lögheimili er stöðugleiki í lífi barns, sbr., 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Yfirmatsmenn töldu, eins og áður greinir, að meiri stöðugleiki ríkti hjá stefnda en stefnanda væri litið til aðstæðna þeirra í dag. Virðist það einkum helgast af þeirri staðreynd að stefnandi er í námi og býr á [...], en af þeim sökum muni breytingar verða á hennar högum í framtíðinni. Hvað þetta varðar skal tekið fram að stefndi býr nú í íbúð í [...] ásamt dætrum sínum [...] og hefur búið þar frá því að dóttir málsaðila fæddist. Eins og áður greinir hefur stefndi hug á að flytja sem fyrst í stærra húsnæði innan sama hverfis. Hann hefur nú starfað hjá sama fyrirtæki. frá vori 2019, en á meðan á sambúð hans og stefnanda hófst starfaði hann hjá tveimur öðrum vinnuveitendum. Að mati dómsins hefur stefnandi skýra sýn á framtíð sína og hefur hún staðið sig vel í vinnu ásamt því að vera í krefjandi námi. Það verður ekki fallist á að sú staðreynd að hún skuli vera í námi þýði að stöðugleiki barnsins verði minni sé lögheimili þess hjá stefnanda fremur en stefnda. Þá hefur stefnandi lýst því yfir með ótvíræðum hætti að hún vilji að stúlkan sé áfram á sama leikskóla í [...], en hún á um [...] ár eftir af leikskólagöngu sinni. Stefnandi er jafnframt jákvæð fyrir því að barnið gangi í [...], eins og eldri hálfsystur barnsins hafa gert. Hvað það varðar skal tekið fram að systur stúlkunnar eru [...] árum eldri en hún og yrði hún því ekki lengi á sama skólastigi og þær. Þá verður ekki fram hjá því litið að algengt er að foreldrar flytji með börn sín þannig að þau þurfi að aðlagast grunnskóla í öðru hverfi en þar sem þau hafa gengið í leikskóla. Ekkert bendir til þess að slíkt yrði erfiðara fyrir dóttur málsaðila en börn almennt. Að öllu þessu virtu er að mati dómsins ekki unnt að gera greinarmun á stöðugleika hjá aðilum þannig að það hafi þýðingu við mat á því hvar lögheimili barnsins skuli vera.

Hvað varðar skyldu foreldra til að tryggja rétt barns til umgengni telur dómurinn allar líkur á að báðir aðilar muni gera það. Fram kemur í yfirmatsgerð að það sé trú yfirmatsmanna að báðir foreldrar muni virða niðurstöðu dómsins og matsmaður var sama sinnis. Eins og áður greinir kemur fram í yfirmatsgerð að gögn málsins og forsaga sýni að stefnandi hafi átt erfiðara með að virða umgengnistíma barnsins með föður sínum og systrum en öfugt. Þau dæmi sem þar eru nefnd gefa að mati dómsins ekki tilefni til að ætla að stefnandi muni tálma umgengni, enda verður ekki annað séð en að hún hafi fylgt ráðleggingum lögmanns síns við þær aðstæður sem voru uppi og hefur stefnandi sjálf lagt áherslu á mikilvægi umgengni barnsins við föður sinn og systur. Þá voru yfirmatsmenn jafnframt sammála um að stefnandi væri opin fyrir ráðleggingum um skipulag á umgengni, svo sem hvað varðar sumarleyfi, og tóku fram að hún hefði átt frumkvæði að samskiptum aðila í þeim efnum. Samkvæmt þessu telur dómurinn ekkert fram komið sem bendir til þess að stefnandi muni ekki tryggja rétt barnsins til umgengni við stefnda komi til þess að lögheimili barnsins verði hjá henni.

Að öllu framangreindu virtu og á grundvelli heildstæðs mats á þeim þáttum sem líta ber til telur dómurinn, sem er skipaður sérfróðum meðdómsmanni, að það sé stúlkunni fyrir bestu að lögheimili hennar sé hjá stefnanda. Verður því fallist á kröfu stefnanda þess efnis.

Jafnframt er fallist á kröfu stefnanda um að stefnda verði gert að greiða henni einfalt meðlag með stúlkunni frá dómsuppsögu eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun hverju sinni allt til 18 ára aldurs barnsins, sbr. 54. gr. barnalaga.

Báðir aðilar krefjast þess að inntak umgengnisréttar við barnið verði ákveðið með dómi. Frá því að aðilar slitu samvistum fyrir rúmum [...] árum hefur stúlkan verið í jafnri vikuskiptri umgengni við þau. Gögn málsins bera með sér að stúlkunni líði vel við þessar aðstæður, enda þó að ákveðinnar aðlögunar sé þörf þegar skipt er um heimili. Að sama skapi virðist stúlkan njóta góðs af mismunandi aðstæðum og ólíkum áherslum beggja foreldra, auk þess sem það er mikilvægt að hún eigi ríkar samvistir með systrum sínum sem búa á heimili stefnda. Þá fær það stoð í fyrirliggjandi matsgerðum, sem og framburði matsmanns og yfirmatsmanna fyrir dómi, að núverandi fyrirkomulag samrýmist hagsmunum barnsins vel. Að þessu virtu er ekkert fram komið sem styður kröfu stefnanda um að gerðar verði breytingar á þeirri jöfnu vikuskiptu umgengni sem hefur verið við lýði. Verður því miðað við að stefndi sæki stúlkuna á leikskóla annan hvern mánudag og skili henni aftur á leikskóla að morgni mánudags í vikunni á eftir. Þá skal umgengni barnsins við aðila um jól, áramót, páska og í sumarleyfum vera sem jöfnust. Verður þannig miðað við að stúlkan dvelji önnur hver jól, áramót og páska hjá stefnda, auk fjögurra vikna í sumarfríi, en gerð er nánari grein fyrir fyrirkomulaginu að þessu leyti í dómsorði.

Með hliðsjón af atvikum öllum, og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þykir rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu og greiðist kostnaður vegna málsins úr ríkissjóði. Að teknu tilliti til umfangs málsins þykir þóknun lögmannsins hæfilega ákveðin 1.400.000 krónur án virðisaukaskatts, sbr. til hliðsjónar úrskurð Landsréttar frá 10. apríl 2018 í máli nr. 288/2018.

Rétt þykir að ákveða að áfrýjun fresti ekki réttaráhrifum dómsins, sbr. 1. mgr. 44. gr. barnalaga.

Dóminn kveða upp Á-kvk-nf R-kvk-nf héraðsdómari, H-kk-nf S-kk-nf héraðsdómari og G-kvk-nf E-kvk-nf sálfræðingur.

D Ó M S O R Ð :

Lögheimili dóttur aðila, C, skal vera hjá stefnanda, B.

Stefndi greiði einfalt meðlag með barninu frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs þess.

Barnið skal dvelja hjá stefnda, A, aðra hverja viku frá mánudagseftirmiðdegi til mánudagsmorguns. Stefndi skal sækja barnið í leikskóla og skila því þangað á mánudagsmorgni.

Umgengni um jól og áramót skal vera með þeim hætti að barnið dvelji hjá stefnda frá 23. til 28. desember annað hvert ár, fyrst árið 2021, sem og frá 29. desember til 2. janúar annað hvert ár, fyrst áramótin 2020-2021. Barnið skal dvelja hjá stefnda aðra hverja páska, fyrst árið 2022, og skal miða við páskaleyfi samkvæmt skóladagatali [...]. Barnið skal dvelja hjá stefnda í fjórar vikur á hverju sumri, þar af samfellt í tvær vikur hvoru sinni. Óskir aðila um sumarleyfi með barninu skulu liggja fyrir 1. apríl ár hvert. Stangist óskir aðila á skiptast þeir á að hafa forgang þannig að óskir stefnda hafi forgang sumarið 2021 og óskir stefnanda sumarið 2022 og svo koll af kolli. Reglubundin umgengni fellur niður um jól, áramót, páska og í sumarleyfum.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef, 1.400.000 krónur.

Áfrýjun dómsins frestar ekki réttaráhrifum hans.