521/2022

Útdráttur

X var sakfelldur í héraði fyrir að hafa sent fyrrverandi eiginmanni A smáskilaboð með kynferðislegum myndum af A og smáskilaboð með myndbandi sem sýndi A í kynferðislegum athöfnum samkvæmt ákærulið I.2 í ákæru, dagsettri 28. október 2021, sem og að hafa sent A tölvupóst með fjórum ljósmyndum í viðhengi en tvær myndanna sýndu A veita X munnmök, sbr. ákærulið I.3 í sömu ákæru. Héraðsdómur heimfærði háttsemi X undir 199. gr. a, sbr. áður 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Með dómi Landsréttar var sakfelling X staðfest. Var háttsemi X samkvæmt ákærulið I.2 heimfærð undir 199. gr. a og 233. gr. b almennra hegningarlaga, en háttsemi hans samkvæmt ákærulið I.3 var heimfærð undir 209. gr. og 233. gr. b almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar X var litið til þess að brot hans fólu í sér grófa röskun á friðhelgi einkalífs A og væri til þess fallið að valda þeim sem fyrir því yrði andlegu tjóni eða hugarangri. Þá væri ávallt hætta á því að myndefni af þessum toga færi í stjórnlausa dreifingu á internetinu. Einnig var tekið tillit til þess að tafir höfðu orðið á meðferð málsins. Að öllu þessu virtu og með vísan til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 78. gr., sbr. 1. mgr. 77. gr., almennra hegningarlaga, var refsing X ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu hennar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða A 500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf J-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. júlí 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 17. maí 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. maí 2022 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og heimfærslu háttsemi hans til 199. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. áður 209. gr. sömu laga, en að háttsemi ákærða verði einnig heimfærð til 233. gr. b sömu laga og refsing hans þyngd.

3

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum I.2 og I.3 í ákæru 28. október 2021, en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst ákærði þess að bótakröfu í sömu ákæru verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um greiðslu miskabóta til hennar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Ákæruvaldið lagði fyrir Landsrétt fimm tölvupósta sem bera það með sér að vera sendir úr netföngum ákærða 18. ágúst, 21. október og 10. nóvember 2017 til brotaþola með tilkynningu um birtingu niðurlægjandi mynda og myndskeiða af henni. Þá lagði brotaþoli fyrir Landsrétt vottorð frá Stígamótum 5. október 2023 og vottorð P sálfræðings 17. sama mánaðar.

6

Við aðalmeðferð málsins gáfu ákærði og brotaþoli viðbótarskýrslur. Tölvupóstur 17. nóvember 2017 og fjórar myndir sem fylgdu honum í viðhengi, sbr. ákærulið I.3 í ákæru 28. október 2021, var borinn undir ákærða. Hann kvað netfangið sem pósturinn væri frá,,,[...]“, vera gamalt netfang og að hann hafi ekki sent tölvupóstinn. Þá kvaðst ákærði ekki kannast við myndirnar. Hann kvaðst þekkja brotaþola á myndunum en hafnaði því að hann væri sá maður sem sést á tveimur myndanna. Ákærði var því næst spurður út í þá fimm tölvupósta sem ákæruvaldið lagði fyrir Landsrétt. Ákærði kvaðst ekki kannast við póstana og neitaði því að hafa sent þá. Ákærði ítrekaði að netfangið ,,[...]“ væri eldgamalt netfang og kvaðst hafa verið með það fyrirum 20 árum.

7

Undir brotaþola voru borin smáskilaboð og myndir sem fylgdu þeim í viðhengi, sbr. ákærulið I.2 í ákæru 28. október 2021. Kvaðst hún fyrst hafa vitað af tölvupóstinum og meðfylgjandi myndum þegar vitnið C, fyrrverandi eiginmaður hennar, lagði þau gögn fram með stefnu í forsjármáli sem hann höfðaði á hendur brotaþola. Henni hafi verið mjög brugðið að sjá þessi gögn og lýsti því hvaða áhrif það hefði haft á hana.

Lýsti hún því meðal annars að samskipti hennar og vitnisins C hefðu orðið erfiðari í kjölfarið. Undir brotaþola var einnig borinn tölvupóstur 17. nóvember 2017 og fjórar myndir sem fylgdu honum í viðhengi, sbr. ákærulið I.3. Brotaþoli staðfesti að pósturinn hefði verið sendur á hennar netfang frá netfangi ákærða, en hann hefði verið með mörg netföng. Brotaþoli sagði að ákærði hefði alltaf verið að hóta því að senda myndir en hún hefði ekki trúað því að hann léti verða af því. Þá tók brotaþoli fram að ákærði hefði alltaf verið að taka myndir á síma sinn og hann hefði sagst vera með myndavélakerfi í húsinu. Tilgangur myndatökunnar hafi verið sá að hafa stjórn á brotaþola en ákærði hafi verið stjórnsamur og lýsti hún því nánar. Þá var brotaþoli næst spurð út í þá fimm tölvupósta sem ákæruvaldið lagði fyrir Landsrétt. Hún kannaðist við tölvupóstana og kvaðst alls ekki vera búin að jafna sig á afleiðingum þess að myndum af henni hafi verið dreift.

Niðurstaða

8

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum I.2 og I.3 í ákæru héraðssaksóknara 28. október 2021 en sýknaður að öðru leyti af háttsemi sem honum var gefin að sök í ákærunni að því frágengnu að ákæruvaldið féll frá ákærulið um húsbrot við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Þá var ákærði jafnframt sýknaður af nauðgun sem honum var gefin að sök í ákæru héraðssaksóknara 12. ágúst 2021. Ákæruvaldið fellir sig við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu ákærða.

9

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um heimfærslu á háttsemi ákærða til 199. gr. a, sbr. áður 209. gr. almennra hegningarlaga, en að háttsemi hans verði einnig heimfærð til 233. gr. b almennra hegningarlaga og að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

10

Samkvæmt framangreindu er sakfelling héraðsdóms fyrir háttsemi sem lýst er í ákæruliðum I.2 og I.3 til endurskoðunar fyrir Landsrétti og heimfærsla til refsiákvæða, teljist háttsemin sönnuð, svo og ákvörðun refsingar.

11

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi, svo og framburður ákærða, brotaþola og vitna. Sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök í framangreindum tveimur ákæruliðum ákæru 28. október 2021 varðar annars vegar ætlaða sendingu hans á smáskilaboðum til fyrrverandi eiginmanns brotaþola tilgreinda daga í september og október 2017, sbr. ákærulið I.2, með myndum af brotaþola og ákærða er sýndu hana í kynferðislegum athöfnum með honum. Hins vegar lýtur háttsemin að því að hafa sent brotaþola tölvupóst með fjórum ljósmyndum, sbr. ákærulið I.3, en tvær myndanna sýndu brotaþola veita ákærða munnmök.

12

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða fyrir þá háttsemi sem lýst er í ákæruliðum I.2 og I.3 í ákæru 28. október 2021.

13

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir þeim smáskilaboðum, tölvupóstum og myndefni sem ákærði sendi fyrrverandi eiginmanni brotaþola og henni sjálfri. Með 1. gr. laga nr. 8/2021 um breytingu á almennum hegningarlögum var nýrri grein, 199. gr. a, bætt við lögin. Þar segir að hver sem útbúi, afli sér, dreifir eða birtir ljósmynd, kvikmynd, texta eða sambærilegt efni af nekt eða kynferðislegri háttsemi annars manns án hans samþykkis skuli sæta sektum eða fangelsi allt að fjórum árum. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 8/2021 segir að tilefni lagasetningarinnar sé aukið stafrænt kynferðisofbeldi í íslensku samfélagi. Engin einhlít skilgreining liggi fyrir um hugtakið en með því sé vísað til háttsemi sem feli st í því að nýta stafræn samskipti til þess að búa til, dreifa eða birta kynferðislegt myndefni af öðrum í heimildarleysi. Í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins segir að í dreifingu feli stað öðrum er veittur aðgangur að efni. Í dæmaskyni er nefnt áframsending myndar til tilgreindra aðila í gegnum samfélagsmiðil. Birting sé aftur á móti að sýna efni eða gera það aðgengilegt til dæmis með því að hlaða myndskeiði á almenna vefsíðu og gera það þannig öðrum aðgengilegt.

14

Hvað varðar þá háttsemi ákærða sem lýst er í ákærulið I.2 sem fólst í sendingu á kynferðislegum myndum og myndbandi af brotaþola til fyrrverandi eiginmanns hennar verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að heimfæra háttsemina undir 1. mgr. 199. gr. a, sem hér á við á grundvelli 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, enda háttsemin refsivert brot samkvæmt 209. gr. sömu laga þegar það var framið. Háttsemi ákærða sem lýst er í ákærulið I.3 er á hinn bóginn af öðrum toga en þar hefur ákærði verið fundinn sekur um að senda brotaþola sjálfri tölvupóst með fjórum ljósmyndum, en þar af sýndu tvær þeirra brotaþola veita ákærða munnmök. Eins og ráða má af greinargerð með frumvarpi sem varð að lögum nr. 8/2021 var ákvæði 199. gr. a ætlað að ná til öflunar, dreifingar eða birtingu myndefnis af öðrum í heimildarleysi og að í dreifingunni felist að öðrum er veittur aðgangur að því efni sem um ræðir. Þegar virtar eru skýringar á ákvæðinu fæst ekki séð að sú háttsemi ákærða sem lýst er í þessum ákærulið eigi undir 199. gr. a almennra hegningarlaga. Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt ákærulið I.3 er, eins og fram er komið, staðfest og er á það fallist að brot hans varði við 209. gr. almennra hegningarlaga.

15

Svo sem fram er komið krefst ákæruvaldið þess að háttsemi ákærða verði einnig heimfærð til refsiákvæðis 233. gr. b almennra hegningarlaga. Samkvæmt því ákvæði skal sá, sem móðgar eða smánar maka sinn eða fyrrverandi maka, barn sitt eða annan mann sem er nákominn geranda, og verknaður verður talinn fela í sér stórfelldar ærumeiðingar, sæta fangelsi allt að tveimur árum.

16

Samkvæmt því sem ráðið verður af gögnum málsins um samband ákærða og brotaþola og framburði þeirra fyrir héraðsdómi verður að álykta sem svo að þau hafi átt í ástarsambandi um langt skeið og hafi samband þeirra verið þess eðlis að brotaþoli teljist hafa verið nákomin ákærða í skilningi ákvæðis 233. gr. b almennra hegningarlaga. Ákærði kvað við skýrslutöku í héraði að hann og brotaþoli hefðu verið saman frá því síðla sumars 2016 þar til í maí 2019 er brotaþoli sakaði hann um nauðgun. Ákærði bar að þau hefðu í tvígang trúlofast og hefðu ætlað að ganga í hjónaband. Fjárhagur þeirra hefði hins vegar verið aðskilinn. Brotaþoli lýsti því að þau hefðu byrjað saman í júlí eða ágúst 2016 en aldrei búið saman og haft aðskilinn fjárhag. Þau hefðu trúlofast í tvígang árið 2017 og í desember 2018. Tvisvar hefði slitnað upp úr sambandi þeirra, annars vegar á árinu 2017 og hins vegar á árinu 2018.

Endanlega hafi sambandi þeirra lokið í mars 2019.

17

Háttsemi ákærða eins og henni er lýst í ákærulið I.2 fólst í sendingu smáskilaboða og dreifingu myndefnis af honum sjálfum og brotaþola í kynferðislegum athöfnum til fyrrverandi eiginmanns brotaþola. Háttsemin er að mati réttarins móðgun og smánun í garð brotaþola og fól í sér stórfelldar ærumeiðingar í hennar garð. Verður því orðið við kröfu ákæruvaldsins hvað þennan ákærulið varðar og háttsemi ákærða einnig heimfærð til 233. gr. b almennra hegningarlaga.

18

Háttsemi ákærða eins og henni er lýst í ákærulið I.3 fólst í sendingu tölvupósts og myndefnis til brotaþola af honum sjálfum og henni í kynferðislegum athöfnum. Þegar horft er til fyrri tölvupóstsendinga ákærða til brotaþola, meðal annars 18. ágúst, 21. október og 10. nóvember 2017, sem vikið hefur verið að hér að framan, er á það fallist að tölvupósturinn 17. nóvember 2017 feli í sér móðgun og smánun í garð brotaþola og stórfelldar ærumeiðingar í hennar garð. Verður því einnig orðið við kröfu ákæruvaldsins hvað þennan ákærulið varðar og háttsemi ákærða heimfærð til 233. gr. b almennra hegningarlaga

19

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um refsingu ákærða, miskabætur og sakarkostnað.

20

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.624.232 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 903.960 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef I-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 542.360 krónur.