101/2021

Útdráttur

Í málinu deildu aðilar um það hvort A ætti rétt til skaðabóta úr hendi B á þeim grundvelli að B hefði komið í veg fyrir að A gæti hagnýtt sér fasteign sem kom í hlut A samkvæmt fjárskiptasamningi aðila á tilgreindu tímabili. Í dómi Landsréttar kom fram að A teldist hafa sýnt fram á að B hefði komið í veg fyrir að hún gæti hagnýtt eignina á allan þann hátt sem fælist í eignarráðum yfir henni á tímabilinu og var með vísan til þess til þess fallist á að henni bæri á grundvelli sakarreglunnar réttur til skaðabóta úr hendi B. Á grundvelli matsgerðar sem A aflaði undir rekstri málsins þar sem metið var sanngjarnt og eðlilegt leiguverð fyrir fasteignina, og þess að matinu eða forsendum þess hefði ekki verið hnekkt af B, var miðað við að A hefði getað leigt húsnæðið út á því verði sem matsgerðin tilgreindi og þar með væri nægjanlega sýnt fram á að A hefði orðið fyrir tjóni vegna háttsemi B. Var B því gert að greiða A skaðabætur sem næmu fjárhæð tapaðra leigutekna samkvæmt fyrirliggjandi mati.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. febrúar 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra[...]. janúar 2021 í málinu nr. E- [...]2018.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða henni 1.808.040 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 7. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. september 2018 til greiðsludags. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 27. apríl 2021. Hann krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms með þeirri breytingu að aðaláfrýjandi verði dæmd til að greiða honum máls kostnað í héraði. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi féll fasteignin [...] á Akureyri, sem er [...], 24,7 m² að flatarmáli, í hlut aðaláfrýjanda samkvæmt fjárskiptasamningi við lögskilnað aðila í janúar 2015, en fram að því hafði hvort um sig átt helmingshlut í henni. Þegar aðaláfrýjandi leitaði eftir því að gagnáfrýjandi afsalaði sínum eignarhlut til hennar hafnaði hann því á þeim forsendum að lögskilnaðurinn hefði verið til málamynda og samkomulagi um fjárskipti ekki ætlað gildi samkvæmt efni sínu.

Höfðaði aðaláfrýjandi af þessu tilefni mál á hendur gagnáfrýjanda 15. desember 2016 þar sem þess var krafist að honum yrði gert skylt með dómi að gefa út afsal til hennar fyrir 50% eignarhlut í fasteigninni. Féllst héraðsdómur á þá kröfu með dómi sínum [...]. maí 2017 sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar [...]. maí 2018 í máli nr.

[...]/2017.

5

Í málinu deila aðilar um hvort aðaláfrýjandi eigi rétt til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda þar sem hann hafi komið í veg fyrir að hún gæti hagnýtt sér umrædda fasteign allt frá því að fjárskiptasamningur var gerður og þar til dómur Hæstaréttar lá fyrir. Samkvæmt málatilbúnaði aðaláfrýjanda samsvarar bótakrafa hennar tekjum sem fallið hefðu til með útleigu á fasteigninni á þessu tímabili. Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi tekur fjárhæð kröfunnar mið af „eðlilegu leiguverði“ samkvæmt áliti tveggja löggiltra fasteignasala sem aðaláfrýjandi aflaði einhliða áður en til málsóknar kom. Undir rekstri málsins hefur aðaláfrýjandi með öflun matsgerðar dómkvadds manns, sem lá fyrir 15. nóvember 2019, leitast við að renna frekari stoðum undir tölulega kröfugerð sína, en honum var samkvæmt matsbeiðni aðaláfrýjanda 6. júní 2019 falið að meta hvert væri „sanngjarnt og eðlilegt leiguverð“ fasteignarinnar á árunum 2015 til 2018.

6

Með áðurgreindum dómi Hæstaréttar [...]. maí 2018 lá endanlega fyrir að aðaláfrýjandi hafi með fjárskiptasamningi aðila 29. janúar 2015 eignast hlut gagnáfrýjanda í fasteigninni [...] á Akureyri. Þá telst aðaláfrýjandi hafa sýnt fram á að gagnáfrýjandi hafi komið í veg fyrir að hún gæti hagnýtt eignina á allan þann hátt sem felst í eignarráðum yfir henni. Verður með vísan til þessa fallist á það með aðaláfrýjanda að henni beri á grundvelli sakarreglunnar réttur til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda.

7

Staðfest er niðurstaða héraðsdóms um að hafna sýknukröfu sem gagnáfrýjandi reisir á því að hann eigi gagnkröfu á hendur aðaláfrýjanda.

8

Óumdeilt er gagnáfrýjandi flutti í fasteignina að [...] á Akureyri í júlímánuði 2016 eftir að hann sleit samvistum við aðaláfrýjanda. Með framangreindum dómi Hæstaréttar [...]. maí 2018 var staðfest skylda gagnáfrýjanda til þess að gefa út afsal fyrir 50% hluta af fasteigninni til aðaláfrýjanda. Verður lagt til grundvallar að gagnáfrýjandi hafi á framangreindu tímabili nýtt eignina og á sama tíma komið í veg fyrir að aðaláfrýjandi gæti hagnýtt sér hana að fullu. Í málinu liggur fyrir matsgerð C15. nóvember 2019 sem aðaláfrýjandi aflaði undir rekstri málsins í héraði þar sem metið er sanngjarnt og eðlilegt leiguverð fyrir fasteignina. Í matsgerðinni er leiguverð áætlað á bilinu 35.000 til 38.000 krónur á mánuði á árunum 2015 til 2018. Í matsgerðinni kemur fram að forsendur matsins séu meðal annars að húsnæðið hafi takmarkað notagildi, sjaldgæft sé að [...] af þessum toga séu leigðar út og að um takmarkaða eftirspurn sé að ræða. Þessu mati eða forsendum þess hefur gagnáfrýjandi ekki leitast við að fá hnekkt með yfirmati. Við úrlausn málsins verður því miðað við að aðaláfrýjandi hefði getað leigt húsnæðið út á því verði sem matsgerðin tilgreinir og þar með sé nægjanlega sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir tjóni vegna háttsemi gagnáfrýjanda.

9

Með vísan til þess sem að framan greinir er sannað að gagnáfrýjandi hafi valdið áfrýjanda tjóni með því að koma í veg fyrir að hún gæti hagnýtt sér eignina. Þykir tjón aðaláfrýjanda af þessum sökum hæfilega metið 800.000 krónur og er því fallist á kröfu hennar að þeirri fjárhæð.

10

Aðaláfrýjandi krefst fyrir Landsrétti vaxta á skaðabótakröfuna með vísan til 7. gr. laga nr. 38/2001. Tilvitnað lagaákvæði getur ekki sjálfstætt verið grundvöllur að vaxtakröfu í málinu og verður henni því vísað frá Landsrétti.

11

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði og skal hann renna í ríkissjóð. Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað í héraði. Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Gagnáfrýjandi, B, greiði aðaláfrýjanda, A, 800.000 krónur í skaðabætur.

Vaxtakröfu aðaláfrýjanda er vísað frá Landsrétti.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 1.700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem rennur í ríkissjóð.

Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað í héraði.

Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, A-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef, 700.000 krónur.

Sératkvæði

Þ-kk-ef I-kk-ef N-kk-ef

1

Ég tel rétt að staðfesta hinn áfrýjaða dóm með vísan til forsendna hans.

2

Þá tel ég að málskostnaður fyrir Landsrétti eigi að falla niður en er sammála meirihluta dómenda um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi.