155/2019

Útdráttur

S höfðaði mál á hendur A og B og krafðist þess að þau yrði svipt forsjá tveggja barna sinna samkvæmt a, c og dliðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í héraðsdómi, sem skipaður var einum embættisdómara og tveimur sálfræðingum, var fallist á kröfu S. Í úrskurði Landsréttar var rakið að með 1. gr. laga nr. 49/2016 hefði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verið breytt þannig að þegar sérþekkingar væri þörf sæti einn sérfróður meðdómandi í héraðsdómi ásamt tveimur embættisdómurum. Hæstiréttur hefði í dómi 27. febrúar 2019 komist að þeirri niðurstöðu að eftir þessa breytingu samræmdist orðalag 1. mgr. 54. gr. barnverndarlaga nr. 80/2002 ekki lengur almennum reglum um meðferð einkamála og hefði í raun fallið brott sá almenni þáttur lagagreinarinnar að sérfróðir meðdómsmenn, við rekstur máls um sviptingu forsjár barns, skyldu vera tveir. Var skipan dóms í héraði því í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 og óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 4. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands 16. janúar 2019 í málinu nr. F[…]/2018.

2 Áfrýjendur krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara sýknu af öllum kröfum stefnda. Þá krefjast þau málskostnaðar úr hendi stefnda á báðum dómstigum án tillits til gjafsóknar sem þeim hefur verið veitt.

3 Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara staðfestingar héraðsdóms. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Mál þetta var skriflega flutt á grundvelli 2. málsliðar 3. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

5 Mál þetta lýtur að kröfu stefnda um að áfrýjendur verði svipt forsjá tveggja barna sinna, D og E, samkvæmt a, c og dliðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með hinum áfrýjaða dómi var krafa stefnda tekin til greina. Börnin hafa verið vistuð utan heimilis áfrýjenda frá […] 2017 og dvalið á fósturheimili.

6 Málsaðilar reisa kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms á því að ákvörðun héraðsdómara um að kveðja til tvo sérfróða meðdómsmenn til að skipa dóm í málinu hafi verið í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991.

7 Við meðferð málsins í héraði voru tveir sálfræðingar kvaddir til setu í dómi sem sérfróðir meðdómsmenn.

8 Fyrir gildistöku laga nr. 49/2016 sagði í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 að ef deilt væri um staðreyndir sem bornar væru fram sem málsástæður og dómari teldi þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr gæti hann kvatt til tvo meðdómsmenn sem hefðu slíka sérkunnáttu. Eftir breytingu með 1. gr. laga nr. 49/2016 segir í ákvæðinu að dómari geti, ef deilt er um staðreyndir sem eru bornar fram sem málsástæður og hann telur þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr, kvatt til einn meðdómsmann sem hafi slíka kunnáttu. Þó sé dómara heimilt að kveðja til tvo meðdómsmenn ef hann telur þurfa sérkunnáttu í dómi á fleiri en einu sviði.

9 Með dómi Hæstaréttar 27. febrúar 2019 í máli nr. 26/2018 var komist að þeirri niðurstöðu að eftir framangreinda breytingu samræmist orðalag 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga ekki lengur almennum reglum um meðferð einkamála. Yrði að þessu gættu að líta svo á að óhögguð stæði sú sérregla í 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga að héraðsdómara bæri ávallt að kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi við rekstur máls um sviptingu forsjár barns, en með 1. gr. laga nr. 49/2016 hafi í raun fallið brott sá almenni þáttur fyrrnefndu lagagreinarinnar að sérfróðu meðdómsmennirnir skyldu vera tveir.

10 Lög nr. 49/2016 tóku gildi 1. janúar 2018. Mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi 16. júlí 2018 og tóku meðdómsmennirnir sæti í dómi 8. nóvember sama ár. Samkvæmt framansögðu var þessi skipan í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 og verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

11 Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda á báðum dómstigum fer samkvæmt því sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, á báðum dómstigum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun G-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 2.000.000 króna.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, B, á báðum dómstigum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun K-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns 1.740.960 krónur, og Þ-kvk-ef I. J-kvk-ef lögmanns, 400.000 krónur.