392/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni N ehf. og S ehf. um dómkvaðningu matsmanna samkvæmt ákvæðum 4. mgr. 22. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög til að meta verðmæti hluta í F hf. vegna innlausnar hlutabréfa samkvæmt 26. gr. laganna. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ágreiningur aðila lyti ekki aðeins að verðmæti hlutanna heldur jafnframt að því hvort og þá á hvaða grundvelli réttur eða skylda til innlausnar þeirra væri fyrir hendi. Skýra yrði umrædd ákvæði hlutafélagalaga svo að matsmenn yrðu ekki dómkvaddir í því skyni sem þar greindi meðan enn væri óútkljáð hvort N ehf. og S ehf. ættu rétt á að neyta þess innlausnarréttar sem þar væri mælt fyrir um. Var beiðni N ehf. og S ehf. um dómkvaðningu matsmanna því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 24. maí 2019. Kærumálsgögn bárust réttinum 6. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. maí 2019 í málinu nr. M135/2018 þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild er í clið 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna verði hafnað. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. 3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Varnaraðilar eru hluthafar í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. en eigendur varnaraðila munu vera tveir fyrrverandi starfsmenn sóknaraðilans. Samhliða þessu máli er rekið annað matsmál milli varnaraðila og sóknaraðilans Fossa markaða hf. Samkvæmt gögnum málsins á ágreiningur aðila rætur að rekja til starfsloka eigenda varnaraðila þessa máls hjá sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. í mars 2018. Í kjölfar þeirra munu hafa verið teknar upp viðræður um innlausn hluta varnaraðila í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. án þess þó að samkomulag hafi náðst.

5 Með tölvubréfi 19. júní 2018 gerði sóknaraðili Fossar markaðir hf. varnaraðilum tilboð um kaup á hlutum þeirra í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. sem varnaraðilar höfnuðu. Á hluthafafundi sóknaraðila Fossa markaða hf. 29. júní 2018 var samþykkt tillaga um innlausn Ahluta í eigu varnaraðila á grundvelli hluthafasamkomulags milli hluthafa í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. frá 20. október 2015 þar sem meðal annars er kveðið á um skyldu hluthafa til að ganga úr félaginu ef aðilar samkomulagsins óska eftir því vegna samskiptaerfiðleika eða af öðrum ástæðum, enda sé ósk um slíkt tekin fyrir og samþykkt á hluthafafundi með atkvæðum að minnsta kosti ¾ hlutum annarra hluthafa miðað við atkvæðamagn. Skuli félagið þá innleysa hluti viðkomandi aðila. Í samkomulaginu er jafnframt kveðið svo á að aðilar skuli freista þess að ná samkomulagi um verð fyrir hluti þess aðila sem innlausn beinist að en náist ekki samkomulag innan 14 daga frá ákvörðun hluthafafundar skuli dómkveðja tvo matsmenn til að meta verðmæti hlutanna.

6 Með bréfi til sóknaraðila Fossar Markets Holding ehf., sem er stærsti hluthafi Fossa markaða hf., 3. september 2018 kröfðust varnaraðilar innlausnar hluta sinna í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. á grundvelli ákvæða 26. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Með bréfinu var jafnframt lýst yfir riftun framangreinds hluthafasamkomulags. Með bréfi sóknaraðila Fossar Markets Holding ehf. til varnaraðila 6. sama mánaðar var kröfunni hafnað og yfirlýsingu um riftun mótmælt. Í bréfinu var tekið fram að félagið teldi sér rétt og skylt að fylgja eftir ákvörðun hluthafafundar sóknaraðila Fossa markaða hf. 29. júní 2018 um innlausn hluta varnaraðila í samræmi við ákvæði hluthafasamkomulagsins.

7 Með matsbeiðni 24. september 2018 fór sóknaraðili Fossar markaðir hf. þess á leit við héraðsdóm að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta verðmæti 2.684.419 Ahluta í þeim sóknaraðila miðað við 29. júní 2018. Varnaraðilar lögðu fyrir sitt leyti fram matsbeiðni 12. október sama ár þar sem þess var farið á leit við héraðsdóm að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta heildarverðmæti annars vegar A og Bhluta í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf. og hins vegar Ahluta í sama félagi. Fyrrnefnda matsbeiðnin er til umfjöllunar í landsréttarmáli nr. 391/2019 sem lokið er með úrskurði uppkveðnum í dag. Niðurstaða

8 Beiðni varnaraðila um dómkvaðningu tveggja matsmanna til að meta heildarverðmæti A og Bhluta í varnaraðilanum Fossum mörkuðum hf., sem tekin var til greina með hinum kærða úrskurði, er annars vegar reist á ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991 sem varða öflun sönnunargagna án þess að mál hafi verið höfðað og hins vegar á ákvæðum 26. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, sbr. 4. mgr. 22. gr. sömu laga.

9 Samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 er aðila, sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta, heimilt að beiðast dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Dómstólar gæta að þessu skilyrði af sjálfsdáðum enda verður atbeina dómstóla um öflun sönnunargagna samkvæmt lögunum, án þess að mál hafi verið höfðað, ekki leitað í öðrum tilvikum en þeim sem kveðið er á um í XII. kafla þeirra.

10 Varnaraðilar hafa vísað um tilefni matsbeiðni sinnar til innlausnarskyldu meiri hluta hluthafa samkvæmt ákvæðum 26. gr. laga nr. 2/1995. Þótt sóknaraðili Fossar markaðir hf. hafi í öðru máli, sem rekið er samhliða þessu, sjálfur krafist dómkvaðningar matsmanna til að meta verðmæti hluta í sér, hafa sóknaraðilar mótmælt því að skilyrðum innlausnar samkvæmt 26. gr. laga nr. 2/1995 sé fullnægt. Er þannig ljóst að uppi er ágreiningur milli aðila um rétt varnaraðila til að neyta innlausnarréttar á grundvelli ákvæðisins.

11 Eins og aðilar hafa samkvæmt framansögðu afmarkað ágreining sín á milli með málatilbúnaði sínum í þessu máli og öðru sem rekið er samhliða því lýtur hann ekki aðeins að annars vegar heildarverðmæti A og Bhluta og hins vegar heildarverðmæti Ahluta í sóknaraðila Fossum mörkuðum hf., heldur jafnframt að því hvort og þá á hvaða grundvelli réttur eða skylda til slíkrar innlausnar kunni að vera fyrir hendi og þá á hverjum skyldan hvíli.

12 Eins og áður greinir hafa varnaraðilar einnig reist matsbeiðni sína á ákvæðum 26. gr. laga nr. 2/1995, sbr. 4. mgr. 22. gr. sömu laga. Í síðarnefnda ákvæðinu, sem tekur til mats á hlutum við innlausn, segir að ef í samþykktum er ekki ákvæði um reikningsgrundvöll kaupverðs og ekki næst samkomulag um það skuli kaupverðið ákveðið af matsmönnum sem dómkvaddir skulu á heimilisvarnarþingi félagsins. Vilji annar hvor aðila eigi hlíta ákvörðun hinna dómkvöddu matsmanna getur hann borið ákvörðunina undir dómstóla en mál skal þá höfðað innan þriggja mánaða frá því að hinir dómkvöddu matsmenn luku mati sínu. Matsgerð samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði hefur bindandi áhrif um verð hlutar í hlutafélagi ef fyrri eigandi hans fær henni ekki hnekkt með málshöfðun innan tiltekins frests frá því að mati er lokið. Hefur slík matsgerð að þessu leyti ólíkt víðtækari áhrif að lögum en almennt gildir um matsgerð sem er aflað til sönnunar eftir almennum reglum laga nr. 91/1991 . Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 10. júní 1998 í máli nr. 231/1998, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 2319, verður að skýra ákvæði 26. gr. laga nr. 2/1995, sbr. 4. mgr. 22. gr. sömu laga, svo að matsmenn verði ekki dómkvaddir í því skyni að meta verðmæti hlutanna meðan enn er óútkljáð hvort varnaraðilar eigi rétt á að neyta þess innlausnarréttar sem þar er mælt fyrir um.

13 Samkvæmt framansögðu brestur að svo stöddu skilyrði samkvæmt 1. mgr. 77. laga nr. 91/1991 til að verða við beiðni varnaraðila og er henni því hafnað.

14 Eftir atvikum er rétt að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Beiðni varnaraðila, Norðurvarar ehf. og Selsvalla ehf., um dómkvaðningu matsmanna er hafnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.