102/2023

Útdráttur

Ákæruvaldið kærði úrskurð héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi ákæruköflum I og II í ákæru héraðssaksóknara 9. desember 2022 á hendur varnaraðilum X og Y. Í I. kafla ákæru var X gefin að sök tilraun til hryðjuverka þannig að varðaði við 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 20. gr. sömu laga.

Í II. kafla ákæru var Y gefin að sök hlutdeild í tilraunarbroti meðákærða X samkvæmt I. kafla. Í úrskurði Landsréttar kom fram að skýra yrði ákvæði c- og d-liða 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála þannig að í ákæru skyldi tilgreina þá háttsemi sem ákærða væri gefin að sök með eins nákvæmum hætti og mögulegt væri út frá þeim rannsóknargögnum sem fyrir lægju hverju sinni. Að virtum gögnum málsins yrði að telja að nauðsynlegt hefði verið, og ákæruvaldinu unnt, að tilgreina mun skýrar og nákvæmar í ákæru hvaða orðfæri og yfirlýsingar í samskiptum varnaraðila það teldi sýna að X hefði tekið ákvörðun um að fremja hryðjuverk. Þá var talið skorta verulega á að ákæruvaldið gerði með viðhlítandi hætti í ákæru grein fyrir undirbúningsathöfnum X sem þar væri vísað til og hvernig þær athafnir tengdust ætlaðri ákvörðun hans um að fremja hryðjuverk. Af því leiddi að hlutdeild Y í því broti teldist heldur ekki vera lýst með viðhlítandi hætti í ákæru. Auk þess væri enga frekari lýsingu eða útlistun að finna í ákæru á ætluðum hvatningarorðum og undirróðri Y.

Samkvæmt framansögðu var talið að slíkir ágallar væru á tilgreiningu hinnar ætluðu refsiverðu háttsemi X og Y í umræddum ákæruköflum að þeir yrðu ekki taldir geta ráðið af ákærunni einni hver sú refsiverða háttsemi væri sem þeim væri gefin að sök.

Væru ágallarnir slíkir að með réttu yrði að telja að torvelt yrði fyrir varnaraðila að halda uppi vörnum í málinu. Ákæran var því ekki talin uppfylla skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 180. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. febrúar 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. febrúar 2023 í málinu nr. S- [...]/2022 þar sem ákæruköflum I og II í ákæru héraðssaksóknara 9. desember 2022 var vísað frá dómi. Kæruheimild er í t-lið. 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka ákæruliði I og II til efnismeðferðar.

3

Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Niðurstaða

4

Svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði gaf héraðssaksóknari 9. desember 2022 út ákæru á hendur varnaraðilum og er ákæran í sex köflum. Í I. kafla hennar er varnaraðila X gefin að sök tilraun til hryðjuverka þannig að varði við 1., 2. og 4. töl ulið 1. mgr. 100. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 20. gr. sömu laga. Í II. kafla ákæru er varnaraðila Y gefin að sök hlutdeild í tilraunarbroti meðákærða samkvæmt I. kafla þannig að varði við 1., 2. og 4. töl ulið 1. mgr. 100. gr. a almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 20. gr., sbr. 1. mgr. 22. gr. laganna. Í III. kafla ákæru er varnaraðilum báðum gefið að sök stórfellt vopnalagabrot. Í IV. kafla ákæru er varnaraðila X gefið að sök stórfellt vopnalagabrot og þá er varnaraðila Y gefið að sök sams konar brot í V. kafla. Að lokum er varnaraðila Y í VI. kafla ákæru gefið að sök fíkniefnalagabrot og brot gegn lögum um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum.

5

Samkvæmt ákvörðun héraðsdómara var málið flutt um formhlið þess 26. janúar síðastliðinn, nánar til tekið um hvort vísa bæri frá dómi I. og II. kafla ákæru. Með hinum kærða úrskurði vísaði héraðsdómur nefndum ákæruköflum frá dómi. Í úrskurði héraðsdóms er gerð grein fyrir atvikum málsins og málatilbúnaði sóknar- og varnaraðila oger hvað þau atriði varðar vísað til þeirrar umfjöllunar.

6

Ákærandi höfðar sakamál með útgáfu ákæru, sbr. 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008.

Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. skal í ákæru greina, svo glöggt sem verða má, hver sú háttsemi er sem ákært er út af og hvar og hvenær brotið er talið framið. Skýra ber tilvitnuð fyrirmæli c-liðar svo að lýsing á þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni hvaða refsiverðu háttsemi hann er sakaður umog hvaða refsilagaákvæði hann er talinn hafa brotið. Ekki megi leika slík tvímæli á því hverjar sakargiftir eru að með réttu megi telja torvelt fyrir ákærða að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum í málinu, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 og a-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Ákærði verður að geta ráðið þetta af ákærunni einni og breytir engu í þessu sambandi hvort honum megi vegna rannsóknar málsins vera sakargiftir ljósar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. október 2005 í máli nr. 420/2005. Þá verður ákæra jafnframt að vera svo skýr að hún leggi viðhlítandi grundvöll að saksókninni svo dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki dæmdur fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir, sbr. meginreglu 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. desember 2012 í máli nr. 703/2012.

7

Sem fyrr greinir er varnaraðila X í ákæru gefin að sök tilraun til hryðjuverka og varnaraðila Y hlutdeild í tilraun til hryðjuverka þannig að varði við 1., 2. og 4. töl ulið 1. mgr. 100. gr. a almennra hegningarlaga. Samkvæmt greindum ákvæðum skal refsa fyrir hryðjuverk með allt að ævilöngu fangelsi hverjum sem fremur eitt eða fleiri af eftirtöldum brotum gegn ákvæðum laganna í þeim tilgangi að valda almenningi verulegum ótta: Manndráp samkvæmt 211. gr., líkamsárás samkvæmt 218. gr. eða stórfelld eignaspjöll samkvæmt 2. mgr. 257. gr.

8

Háttsemi varnaraðila X er í I. kafla ákæru lýst á þann veg að honum er gefin að sök tilraun til hryðjuverka með því að hafa ákveðið að valda ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað, bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þess í hættu með stórfelldum eignaspjöllum og sýnt þann ásetning ótvírætt í orði á tímabilinu maí til september 2022, meðal annars með orðfæri og yfirlýsingum á dulkóðaða samskiptaforritinu „Signal“, og í verki með því að útbúa, framleiða og afla sér skotvopna, íhluta í skotvopn, þar með talinn búnaðinn „Swift link“, auk skotfæra og varnarbúnaðar, keypt árásar riffla af gerðinni AK- 47 og AR- 15, sem ákærði hafi breytt í hálfsjálfvirkan (sic), með því að sækja og tileinka sér efni frá þekktum aðilum sem framið hafi hryðjuverk, verða sér úti um efni og upplýsingar um sprengju- og drónasmíði, reynt að verða sér úti um lögregluskilríki, lögreglufatnað og lögreglubúnað með það fyrir augum að villa um fyrir fólki í tengslum við skotárás á fólk, allt í þeim tilgangi að valda almenningi verulegum ótta og mikilli ringulreið í þjóðfélaginu, en lögregla hafi stöðvað áform varnaraðila er hann var handtekinn 13. og 21. september 2022.

9

Háttsemi varnaraðila Y er í II. kafla ákæru lýst með þeim hætti að honum sé gefin að sök hlutdeild í broti varnaraðila X samkvæmt I. kafla með liðsinni í orði og verki á tímabilinu maí til september 2022, með því að senda X, á dulkóðaða samskiptaforritinu „Signal“, hvatningarorð og undirróður um að fremja hryðjuverk og einnig efni og upplýsingar um þekkta hryðjuverkamenn, hugmyndafræði, undirbúning og verknaðaraðferðir þeirra, upplýsingar um sprengju- og drónasmíði og með því að taka þátt í framleiðslu skotvopna, íhluta í skotvopn, þar með talinn búnaðurinn „Swift link“, og skotfæra, allt í því skyni að styrkja ásetning og áform meðákærða um að fremja hryðjuverk, uns lögregla hafi handtekið varnaraðila Y 21. september 2022.

10

Svo sem áður var rakið má hvorki dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Þó má sakfella ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staður og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt af þeim sökum. Samkvæmt framansögðu er varnaraðila X gefið að sök að hafa ákveðið að valda ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað, bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þess í hættu með stórfelldum eignaspjöllum. Að virtum þeim málatilbúnaði sóknaraðila að ekki hafi legið fyrir nægar upplýsingar við útgáfu ákæru um að hverju eða hverjum hin ætluðu hryðjuverk varnaraðila hafi átt að beinast eða hvar og hvenær hannhafi ætlað að láta til skarar skríða, verður ekki talið að sá háttur sem hafður er á tilgreiningu andlags og stað- og tímasetningu hins fyrirhugaða brots varnaraðila hafi, eins og hér stendur á, einn og sér farið gegn fyrirmælum c-liðar 152. gr. laga nr. 88/2008 þannig að frávísun varði, en tvö síðastnefndu atriðin teljast til aukaatriða brots samkvæmt 1. mgr. 180. gr. sömu laga.

11

Ákæra á hendur varnaraðila X er grundvölluð á því að hann hafi tekið ákvörðun um að valda ótilgreindum hópi fólks bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þessí hættu með stórfelldum eignaspjöllum. Í ákæru er vísað til þess að varnaraðili X hafi sýnt ásetning sinn í verki meðal annars með orðfæri og yfirlýsingum á dulkóðaða samskiptaforritinu „ Signal“. Ákæran hefur ekki að geyma frekari lýsingu eða afmörkun á því orðfæri og yfirlýsingum varnaraðila sem ákæruvaldið telur að sýni að hann hafi tekið ákvörðun um að fremja hina lýstu refsiverðu háttsemi og með hvaða hætti hann hafi ótvírætt sýnt þann ásetning sinn í verki. Skýra verður ákvæði c- og d- liða 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 svo að í ákæru skuli tilgreina þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök með eins nákvæmum hætti og mögulegt er út frá þeim rannsóknargögnum sem fyrir liggja hverju sinni. Að virtum gögnum málsins verður að telja að nauðsynlegt hafi verið, og ákæruvaldinu unnt, að tilgreina mun skýrar og nákvæmar í ákæru hvaða orðfæri og yfirlýsingar í samskiptum varnaraðila það teldi sýna að varnaraðili X hafi tekið framangreinda ákvörðun, en í því sambandi verður ekki horft fram hjá hinu mikla umfangi þeirra málsgagna sem geyma samskipti varnaraðila á tímabili ákæru. Jafnframt skortir verulega á að ákæruvaldið geri með viðhlítandi hætti í ákæru grein fyrir þeim undirbúningsathöfnum varnaraðilans X sem þar er vísað til og hvernig þær athafnir tengjast ætlaðri ákvörðun hans um að fremja hryðjuverk.

12

Eins og fyrr er rakið er varnaraðilanum Y í II. kafla ákæru gefin að sök hlutdeild í broti varnaraðila X samkvæmt I. kafla ákærunnar með liðsinni í orði og verki, sem fólgið hafi verið í því að senda honum hvatningarorð og undirróður um að fremja hryðjuverk, efni um þekkta hryðjuverkamenn, hugmyndafræði, undirbúning og verknaðaraðferðir þeirra, upplýsingar um sprengju- og drónasmíði og taka þátt í framleiðslu skotvopna, allt í því skyni að styrkja ásetning og áform X um framningu brotsins. Áður hefur verið rakið að í ákæru skorti verulega á lýsingu og afmörkun á orðfæri og yfirlýsingum í samskiptum varnaraðila, sem ákæruvaldið telur að sýni að varnaraðili X h afi tekið ákvörðunum að fremja hryðjuverk. Af því leiðir að hlutdeild varnaraðila Y í því broti telst heldur ekki vera lýst með viðhlítandi hætti í ákæru. Auk þess er enga frekari lýsingu eða útlistun að finna í ákæru á ætluðum hvatningarorðum og undirróðri varnaraðila Y eða því efni og upplýsingum sem hann á að hafa miðlað til varnaraðila X og hvernig efnið og upplýsingarnar tengdust ætluðum áformum hins síðarnefnda um að fremja hryðjuverk.

13

Samkvæmt framangreindu eru slíkir ágallar á tilgreiningu hinnar ætluðu refsiverðu háttsemi varnaraðila samkvæmt köflum I og II í ákæru að þeir verða ekki taldir geta ráðið af ákærunni einni hver sú refsiverða háttsemi er sem þeim er gefin að sök í málinu. Eru þessir ágallar slíkir að með réttu má telja torvelt fyrir varnaraðila að halda uppi vörnum í málinu. Verður því að telja ákæruna haldna slíkum annmörkum hvað ákærukafla I og II varðar að hún fullnægi ekki skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 180. gr. sömu laga. Samkvæmt því og öðru framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sératkvæði

S-kk-ef S-kk-ef

1

Ég er sammála atkvæði meiri hluta dómenda með þeim rökum er þar koma fram um að heimilt hafi verið að vísa til þess í ákæru að hryðjuverk varnaraðilans X hafi beinst að ótilgreindum hópi á ótilgreindum stað.

2

Í úrskurði Landsréttar 22. desember 2022 í máli nr. 803/2022, vegna kröfu sóknaraðila um gæsluvarðhald yfir varnaraðilanum X, er tekið fram að í 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 felist að til refsiábyrgðar á grundvelli ákvæðisins geti komið vegna undirbúningsathafna einna og sér. Með undirbúningsathöfnum sé átt við þær athafnir eða ráðstafanir geranda sem miði að framkvæmd brots eða sé ætlað að miða að framkvæmd þess en nægi þó ekki til að brot geti fullframist. Þá segir í úrskurðinum að samkvæmt gögnum málsins liggi fyrir upplýsingar um athafnir varnaraðila í aðdraganda þess að hann var handtekinn, sem hlutlægt séð megi virða sem undirbúning að framningu þess hegningarlagabrots sem ákæra í málinu taki til.

3

Samkvæmt ákæru er meðal annars við það miðað að varnaraðilinn X hafi sýnt ásetning til hryðjuverka með orðfærum og yfirlýsingum, án þess að nánari grein sé gerð fyrir þessu orðfæri eða þessum yfirlýsingum. Ég tel að réttara hefði verið, og í betra samræmi við tíðkanlega ákærusmíð, að fram hefði komið í ákæru í það minnsta eitthvert dæmi um þetta orðfæri eða þessar yfirlýsingar. Ég tel hins vegar að ákæran sé nægjanlega skýr um þessa háttsemi varnaraðila.

4

Að því er seinni hluta I. kafla ákæru varðar er ákveðnum undirbúningsathöfnum varnaraðilans X þar lýst. Því er lýst að varnaraðili hafi útbúið, framleitt og aflað sér skotvopna, íhluta í skotvopn, skotfæra og varnarbúnað og keypt árásarriffla sem hann hafi breytt í hálfsjálfvirka. Ég tel ljóst til hvers sé vísað hér, en þessir þættir voru hluti af viðamikilli lögreglurannsókn málsins. Þá er því lýst að varnaraðili hafi sótt og tileinkað sér efni frá þekktum aðilum sem framið hafi hryðjuverk og orðið sér út um efni og upplýsingar um hvernig útbúa megi sprengjur og dróna. Þetta efni er á meðal gagna málsins og því ljóst að hverju sönnunarfærsla beinist. Loks er því lýst hvernig varnaraðili hafi reynt í verki að verða sér út um lögregluskilríki, lögreglufatnað eða lögreglubúnað sem ákæra tilgreinir að varnaraðili hafi gert í því skyni að fremja hryðjuverk. Eins má ljóst vera um hvað sönnunarfærslan snýst hvað þennan þátt ákærunnar varðar. Samkvæmt þessu er ég þeirrar skoðunar að þrátt fyrir framangreinda annmarka sé I. kafli ákæru héraðssaksóknara 9. desember 2022 nægjanlega skýr um það sakarefni sem varnaraðilanum X er gefið að sök. Er héraðsdómi unnt að leggja efnisdóm á þann þátt málsins í því horfi sem það nú er. Ég tel því að ekki séu skilyrði til að vísa þessum kafla ákærunnar frá dómi.

5

Varnaraðilanum Y er gefin að sök hlutdeild í tilraunarbroti varnaraðilans X með liðsinni í orðum og verki sem þar er nánar lýst. Að sama skapi og hvað varðar varnaraðilann X tel ég að ákæran sé nægjanlega skýr um þátt varnaraðilans Y. Er héraðsdómi unnt að leggja efnisdóm á málið í því horfi sem það nú er. Samkvæmt þessu tel ég að ekki séu heldur efni tilað vísa II. kafla ákærunnar frá dómi.

6

Í samræmi við allt framangreint tel ég að fella beri hinn kærða úrskurð úr gildi.