520/2018

Útdráttur

Þ var sakfelldur brot gegn 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ítrekað tælt A með fíkniefnum, lyfjum og gjöfum til að hafa við sig samræði og önnur kynferðismök þegar A var 15 til 17 ára gamall og fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. sömu laga með því að hafa notfært sér að A gat ekki spornað við háttsemi hans sökum áhrifa lyfja og fíkniefna til að hafa samræði og önnur kynferðismök við A. Þá var Þ sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga með því að hafa haft í vörslu sinni ljósmyndir og hreyfimynd sem sýndu börn á kynferðislegan eða klámfenginn hátt. Loks var Þ sakfelldur fyrir brot gegn 232. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sent A skilaboð gegnum samskiptaforrit, verið í símasamskiptum við A og tekið A upp í bifreið sína þrátt fyrir nálgunarbann sem kvað á um að Þ væri bannað að setja sig í samband við A. Við ákvörðun refsingar Þ var litið til þess að mál á hendur honum vegna fjölmargra brota á hendur A frá 15 ára aldri var til meðferðar fyrir héraðsdómi þegar Þ gerðist sekur um nauðgun gagnvart A. Var refsing Þ ákveðin fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Þá voru ákvæði héraðsdóms þar sem Þ var gert að sæta upptöku á farsíma og greiða A 3.500.000 krónur í miskabætur staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 11. júní 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 18. maí 2018 í málinu nr. S[…]/2017. 2 Ákæruvaldið krefst sakfellingar ákærða fyrir þau brot sem hann er ákærður fyrir samkvæmt báðum ákærum málsins. Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd og að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um upptöku á farsíma.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað en til vara krefst hann sýknu af sakargiftum samkvæmt 1. lið, 2. lið að hluta og 5. lið ákæru 30. ágúst 2017 og öllum sakargiftum samkvæmt ákæru 9. mars 2018. Að því frágengnu krefst hann refsimildunar. Þá krefst hann þess að miskabótakröfum verði vísað frá dómi, að því er varðar þá ákæruliði sem hann krefst sýknu af, en að öðru leyti að þær verði lækkaðar.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 9.000.000 króna, með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms um dæmdar bætur og vexti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Ákærði óskaði ekki eftir því að gefa munnlega viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti en óskaði eftir því að brotaþoli gæfi slíka skýrslu. Af hálfu ákæruvaldsins var ekki óskað eftir því að ákærði eða brotaþoli gæfi munnlega viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti og brotaþoli lagðist gegn því að gefa slíka skýrslu. Af hálfu réttarins var ekki talið að munnlegar viðbótarskýrslur hefðu þýðingu við úrlausn málsins og að nægilegt væri að spila við aðalmeðferð þess fyrir Landsrétti hljóð og myndupptökur af framburði þeirra fyrir héraðsdómi. Við aðalmeðferð málsins voru auk þess spilaðar upptökur úr eftirlitsmyndavélum við gistiheimili að […], í Landsbankanum í […] og í verslunarmiðstöðinni Smáralind.

Niðurstaða

Formhlið málsins

6 Krafa ákærða um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað er studd þeim rökum að málið hafi ekki verið dæmt af sérfróðum meðdómsmanni í héraði, enda þótt héraðsdómara hafi mátt vera ljóst að niðurstaða um sakargiftir samkvæmt ákæru 9. mars 2018 myndi að verulegu leyti ráðast af mati á því hvað ætla mætti um ástand brotaþola á þeim tíma sem hann dvaldi með ákærða dagana 6. til 11. janúar 2018, það er hvort ætla mætti að lyfja og fíkniefnaneysla hans þessa daga hafi leitt til ástands er nálgist rænuleysi. Nauðsynlegt hefði því verið að kveðja til setu í dóminum meðdómsmann með læknisfræðilega sérkunnáttu til þess að leggja mat á slík atriði.

7 Mat á því hvort sú háttsemi, sem ákærða er gefin að sök í ákæru 9. mars 2018, teljist sönnuð snýr að heildarmati á fjölmörgum atriðum og sönnunargögnum sem háttseminni tengjast. Meðal þessara atriða er ástand brotaþola meðan hann var samvistum við ákærða á tímabilinu frá 6. til 11. janúar 2018. Um það nýtur, auk framburðar ákærða og brotaþola, ýmissa sönnunargagna, þar á meðal matsgerðar um niðurstöðu rannsóknar á efnum í blóði brotaþola, framburðar sérfræðings fyrir dómi um áhrif þeirra efna sem fundust í blóði brotaþola og síðast en ekki síst upptaka úr eftirlitsmyndavélum frá umræddu tímabili sem sýna ástand brotaþola og samskipti hans og ákærða. Mat á því hvernig ástand brotaþola var á þessu tímabili og hvernig það samræmist þeirri verknaðarlýsingu í ákæru að ákærði hafi annars vegar svipt brotaþola sjálfræði og hins vegar að ákærði hafi notfært sér að brotaþoli hafi ekki getað spornað við háttsemi ákærða vegna áhrifa lyfja og fíkniefna er venjulegur þáttur í sönnunarmati löglærðra embættisdómara í sakamáli af þessu tagi. Ekki verður því fallist á með ákærða að í málinu séu slík vafaatriði um sönnun að kveðja hafi þurft meðdómsmann með sérkunnáttu til setu í dómi í héraði til þess að leysa úr þeim. Samkvæmt þessu verður hafnað kröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms.

Ákæra 30. ágúst 2017

8 Ákæran er í fimm liðum og hefur ákærði alfarið neitað að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 5. ákærulið. Hann hefur játað að hafa haft í vörslum sínum það myndefni sem um getur í 2. ákærulið en neitar að hafa tekið þær ljósmyndir og hreyfimyndir af brotaþola sem honum er gefið að sök í ákæruliðnum. Þá telur ákærði að hann hafi ekki gerst sekur um brot gegn nálgunarbanni vegna þeirrar háttsemi sem hann er sakaður um samkvæmt 3. ákærulið þar sem tilraunir hans til að hafa samband við brotaþola hafi ekki borið árangur. Þar sem tilraun til brots gegn nálgunarbanni sé ekki refsiverð beri að sýkna hann af ákæruefninu. Ákærði hefur hins vegar játað að hafa gerst sekur um þau brot sem honum eru gefin að sök í 4. lið ákærunnar.

9 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið 1 og um heimfærslu til refsiákvæða.

10 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að ósannað teljist að ákærði hafi tekið þær ljósmyndir og hreyfimyndir sem honum er gefið að sök í 2. lið ákærunnar. Með hliðsjón af játningu ákærða er hins vegar staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákærði hafi gerst sekur um að hafa haft í vörslum sínum umrætt myndefni sem og heimfærsla brotanna til 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

11 Í ákæruliðum 3, 4 og 5 eru ákærða gefin að sök ítrekuð brot gegn nálgunarbanni á tímabilinu 28. janúar til 14. apríl 2017 en á þeim tíma var honum, samkvæmt ákvörðun lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 25. janúar 2017, sem staðfest var með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. […], bannað að setja sig í samband við brotaþola. Samkvæmt 232. gr. almennra hegningarlaga varðar það sektum eða fangelsi allt að einu ári að brjóta gegn nálgunarbanni, en allt að tveimur árum ef brot er ítrekað eða stórfellt. Þar sem ekki er að finna í almennum hegningarlögum heimild til að refsa fyrir gáleysisbrot gegn nálgunarbanni verður ekki refsað fyrir slíkt brot nema ásetningur sé sannaður, sbr. 18. gr. laganna. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili er með nálgunarbanni samkvæmt lögunum meðal annars átti við þau tilvik þegar manni er bannað að koma á tiltekinn stað eða svæði, veita eftirför, heimsækja eða setja sig með öðru móti í samband við annan mann. Orðalagið að „setja sig með öðru móti í samband við annan mann“ verður að skýra með þeim hætti að með því hafi fullframningarstig brotsins verið fært fram þannig að ásetningur brotamanns þurfi einungis að ná til þess til dæmis að hringja í viðkomandi eða senda honum skilaboð þótt hringingu eða skilaboðum sé ekki svarað enda verður ekki séð að þeir hagsmunir sem lögunum er ætlað að tryggja verði verndaðir með gagnstæðri túlkun ákvæðisins. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæruliðum 3, 4 og 5 og um heimfærslu til refsiákvæða.

Ákæra 9. mars 2018

12 Í ákærunni eru ákærða gefin að sök brot gegn 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa á tímabilinu 6. til 11. janúar 2018, á dvalarstað sínum að […] og á gistiheimilum við […] og að […] haft kynferðismök við brotaþola, sem fólust í endaþarmsmökum og munnmökum, í allt að sex skipti. Öllum brotum ákærða gegn 1. mgr. 194. gr. er nánar lýst með þeim hætti að hann hafi beitt brotaþola ofbeldi og ólögmætri nauðung sem fólst í að svipta hann sjálfræði með því að láta hann taka inn og halda að honum lyfjum og fíkniefnum þrátt fyrir að vita um fíknivanda brotaþola og nýta sér þannig yfirburði sína gagnvart honum vegna aldurs og aðstöðumunar. Öllum brotum ákærða gegn 2. mgr. 194. gr. er jafnframt lýst með þeim hætti að ákærði hafi notfært sér að brotaþoli gat ekki spornað við háttsemi ákærða sökum áhrifa lyfja og fíkniefna.

13 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi hafði brotaþoli samband við ákærða 5. janúar 2018 en þeir hittust síðan 6. sama mánaðar og dvaldi brotaþoli hjá ákærða frá þeim tíma þangað til um klukkan 21 að kvöldi 11. sama mánaðar. Dvöldu þeir fyrst á heimili ákærða að […], frá kvöldi 6. janúar og fram til 8. janúar í herbergi sem ákærði tók á leigu á gistiheimili við […] og loks í þrjár nætur í herbergi sem ákærði tók á leigu frá 8. til 15. janúar 2018 á gistiheimili að […].

14 Í skýrslu sem tekin var af ákærða hjá lögreglu 12. janúar 2018, daginn eftir að brotaþoli yfirgaf ákærða, bar ákærði að hann og brotaþoli hefðu í fimm eða sex skipti á þeim sex dögum sem þeir dvöldu saman haft kynmök sem falist hafi í gagnkvæmum munn og endaþarmsmökum. Kynmökin hefðu alltaf verið að frumkvæði brotaþola. Ákærði bar jafnframt að brotaþoli hefði verið mjög lyfjaður þegar hann kom til ákærða 6. janúar en ákærði hefði reynt að koma honum úr því ástandi. Þá bar ákærði að ástand brotaþola kvöldinu áður, það er að kvöldi 11. janúar, hefði eiginlega verið með besta móti miðað við það sem verið hefði. Ákærði bar að þegar hann hefði stundað kynlíf með brotaþola hefði brotaþoli verið frekar góður miðað við það sem hann hefði verið inn á milli og þá vitað hvað hann var að gera. Brotaþoli hafi ekki verið út úr heiminum. Spurður um hvort brotaþoli hefði verið í mjög annarlegu ástandi alla þessa viku svaraði ákærði því til að það hefði hann verið meira og minna en það hefði komið og farið. Ákærði bar að brotaþoli hefði átt heilmikinn lager af lyfjum og fíkniefnum þegar hann kom til ákærða og auk þess hefði einhver komið til brotaþola að minnsta kosti tvisvar og brotaþoli keypt meira.

15 Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði aðeins muna eftir því að hann og brotaþoli hefðu tvívegis haft kynmök á umræddu sex daga tímabili en kvað það hugsanlega hafa verið þrisvar. Ákærði gerði heldur minna úr vímuástandi brotaþola á því tímabili sem þeir dvöldu saman en hann gerði í skýrslu hjá lögreglu. Spurður um ástand brotaþola dagana 6. til 11. janúar kvað ákærði vímuástand brotaþola hafa verið „voðalega misjafnt“. Hann hefði ekki veitt því athygli að brotaþoli væri að fá sér eitthvað nema þegar hann hefði farið út með brotaþola að spjalla meðan hann hefði verið að fá sér að reykja. Ákærði sagðist ekki hafa séð brotaþola í verra ástandi en því sem hann var í 10. janúar 2018 þegar hann var að reyna að taka peninga út úr hraðbanka í Landsbankanum í […]. Af framburði ákærða fyrir dómi mátti ráða að hann gerði sér grein fyrir því að einstaklingur í því ástandi sem brotaþoli var í þegar hann var í mestri vímu gæti ekki haft frumkvæði að því að hafa kynmök en bar að ástand brotaþola hefði verið betra þegar þeir hafi stundað kynmök. Ákærði bar fyrir dómi að þegar brotaþoli fór hefðu verið liðnir um tveir sólarhringar frá síðustu kynmökum þeirra. Þá bar ákærði bæði hjá lögreglu og fyrir dómi að brotaþoli hefði verið með talsverða peninga þegar hann kom til ákærða.

16 Eftir að brotaþoli náði sambandi við móður sína að kvöldi 11. janúar 2018 hafði stjúpfaðir hans samband við lögreglu. Samkvæmt framburði E lögreglumanns fyrir dómi fór hann ásamt stjúpföðurnum að leita að brotaþola og fundu þeir hann þar sem hann kom reikulum sporum út úr húsinu nr. […] við […]. Í framhaldinu var farið með brotaþola á neyðarmóttöku kynferðisbrota þar sem hann var skoðaður. Þar var einnig tekin fyrsta lögregluskýrslan af brotaþola. Af framburði brotaþola hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi er ljóst að hann man afar lítið eftir atvikum þá sex daga sem hann dvaldi með ákærða. Hann hefur lýst minningum sínum sem stökum myndum og eru lýsingar hans á samskiptum við ákærða mjög brotakenndar. Í fyrstu lögregluskýrslu, sem tekin var af brotaþola 11. janúar 2018, taldi hann ákærða hafa haft við sig endaþarmsmök tvisvar eða þrisvar sinnum. Hann kvaðst þó aðeins muna eftir því að litlum hluta. Hann taldi að ákærði hefði síðast haft samfarir við sig um sex klukkustundum fyrr. Fyrir héraðsdómi kvaðst brotaþoli ekki muna neitt eftir kynferðismökum en muna eftir að hafa vaknað og ákærði þá verið að tala um að þeir væru nýbúnir að stunda kynmök. Brotaþoli hefði verið nývaknaður og ekkert vitað hvað hefði gerst. Þess vegna hefði hann orðið hræddur og sent móður sinni SMSskilaboð. Þetta hefði gerst um kvöldið þegar stjúpfaðir hans og E komu. Hann hefði ekki rankað við sér fyrr en þá.

17 Brotaþoli bar meðal annars fyrir dómi að hann hefði fengið greidd laun í byrjun janúar 2018 og þá átt yfir 80.000 krónur. Hann hefði eytt þeim peningum að mestu á fyrstu dögum ársins. Hann hefði neitt lyfsins xanax fyrstu dagana í janúar 2018. Hann hefði síðan flutt að heiman og búið hjá vini sínum í nokkrar nætur áður en þeir ákærðu hefðu hist. Brotaþoli kvað ákærða hafa útvegað honum xanax og fleiri lyfseðilsskyld lyf og fjármagnað þau kaup. Brotaþoli taldi líklegast að hann hefði sjálfur fundið seljendur að slíkum efnum á vefnum og gefið ákærða upp símanúmer. Ákærði hefði síðan haft samband við viðkomandi sölumann og nálgast efnin hjá honum. Brotaþoli kvaðst muna eftir einum svona viðskiptum þar sem ákærði hefði keypt handa honum xanax en taldi að það hefði ekki enst allan tímann meðan þeir voru samvistum. Aðspurður hvort ákærði hefði gefið honum fyrirmæli um að taka hin og þessi lyf eða efni neitaði brotaþoli því og svaraði því að hann hefði langað til að taka fíkniefni og komast í vímu. Brotaþoli kvað ákærða hins vegar hafa verið með lyfin og hann hefði þurft að spyrja ákærða ef hann þurfti meira af þeim. Brotaþoli bar að hann hefði áður misnotað xanax og það hefði þau áhrif á hann að hann myndi ekkert.

18 Reikningsyfirlit um færslur á bankareikningi brotaþola staðfesta að hann átti rúmar 89.000 krónur inni á bankareikningi 2. janúar 2018 en sú inneign var komin niður í 21.933 krónur 5. sama mánaðar. Ekki verður séð að brotaþoli hafi fram til 11. sama mánaðar tekið út af reikningnum fjármuni sem dugað hefðu til að fjármagna umfangsmikil kaup á fíkniefnum eða lyfjum.

19 Við handtöku ákærða að kvöldi 11. janúar 2018 fundust í fórum hans 20 töflur af lyfinu alprazolam sem inniheldur sama virka efnið og lyf sem gengur undir heitinu xanax. Rannsókn lögreglu leiddi í ljós að ákærði fékk ávísað 30 töflum af lyfinu frá lækni og leysti þær út 11. janúar klukkan 15.36. Af þessum lyfjaskammti hafa ekki fundist 10 töflur og hefur ákærði ekki getað gert grein fyrir þeim.

20 Blóð og þvagsýni voru tekin úr brotaþola við komu hans á neyðarmóttöku kynferðisbrota. Samkvæmt matsgerð rannsóknarstofu í lyfja og eiturefnafræði 9. febrúar 2018 mældist styrkur alprazolam í blóði brotaþola 110 ng/ml, MDMA 275 ng/ml, tetrahýdrókannabínól 1,2 ng/ml og tramadól 135 ng/ml. Í matsgerðinni sagði að alprazolam væri róandi og kvíðastillandi lyf af flokki benzódíazepína. Styrkur þess í blóðinu væri hærri en eftir töku lyfsins í ráðlögðum lækningalegum skömmtum og gæti bent til eitrunar. Tramadól væri verkjalyf af flokki ópíata. Styrkur þess í blóðinu væri eins og eftir töku ráðlagðra skammta við verkjum.

21 M, sviðsstjóri rannsóknarstofu í lyfja og eiturefnafræði, kom fyrir héraðsdóm og skýrði niðurstöður matsgerðarinnar. Hún kvað styrk alprazolam í blóði mælast milli 5 og 50 ng/ml ef það væri notað í lækningaleyfðum skömmtum. Hún kvað rannsóknir hafa sýnt fram á að ef styrkur alprazolam mældist yfir 100 ng/ml væri talið að um eitrun væri að ræða. Við þær aðstæður væru áhrif lyfsins mjög mikil og lyfið þá mjög slævandi. Hún bar að þá væri um að ræða syfju, höfga og svefndrunga og lýsti ástandinu nánar þannig: „Ég veit ekki hvernig ég á að lýsa því betur, þannig að menn verða mjög þungir og jafnvel sofna eða verða út úr, ekki kannski orða það út úr heiminum en er ekki með hvorki athygli eða annað.“ Þá taldi hún styrk MDMA í blóði brotaþola hafa verið frekar mikinn en styrk tetrahýdrókannabínól í lægri kanti og styrk tramadól innan þeirra marka sem mælist þegar lyfið væri tekið samkvæmt læknisráði við verkjum. Hún kvað öll þessi lyf nema MDMA vera slævandi. Hún kvað lyfið alprazolam innihalda sama virka efnið og lyfin tafil og xanax sem væri selt í Bandaríkjunum og fengist ekki undir því heiti í lyfjaverslunum hér á landi.

22 Meðal rannsóknargagna eru upptökur úr öryggismyndavélum. Upptökur úr öryggismyndavélum í verslunarmiðstöðinni Smáralind frá 8. janúar 2018 sýna ákærða og brotaþola þar á ferð, lengst af hvorn í sínu lagi en síðan hittast þeir og brotaþoli fer að lokum út úr verslunarmiðstöðinni með ákærða eða í humátt á eftir honum. Upptökurnar sýna brotaþola ganga um, reikulan í spori og að því er virðist talsvert ráðvilltan og setjast niður hvar sem tækifæri gafst til að hvíla sig. Upptökur af brotaþola samrýmast því vel að hann hafi verið undir talsverðum áhrifum vímuefna og/eða slævandi lyfja. Upptökur úr öryggismyndavélum af brotaþola 10. janúar 2018 frá klukkan 10.17 til 10.36 í hraðbanka og bankaafgreiðslu Landsbankans í […] sýna svo ekki verður um villst að brotaþoli var þá undir miklum áhrifum vímuefna og/eða slævandi lyfja. Upptökur frá útidyrum á gistiheimilinu […] af ákærða og brotaþola frá mörgum tímaskeiðum á tímabilinu frá 9. janúar 2018, klukkan 9.49, til 11. janúar, klukkan 21, sýna brotaþola ítrekað fara út á tröppur í fylgd ákærða, að nóttu sem degi, til að reykja, að því er virðist vafninga og pípu. Ákærði virðist skammta brotaþola efnin og aðstoða hann á ýmsa lund, meðal annars við að kveikja í. Upptökurnar sýna auk þess brotaþola og ákærða koma og fara, saman eða hvorn í sínu lagi. Ekki fer á milli mála að þessar upptökur sýna allar brotaþola undir mismiklum áhrifum vímuefna og/eða slævandi lyfja, reikulan í spori og skjögrandi og að ákærði þurfti í sumum tilvikum að styðja brotaþola. Á útidyrahurð gistiheimilisins var talnalás og virðist brotaþoli hafa fengið upplýsingar um talnaröðina en upptökurnar sýna að ítrekað var honum ómögulegt að muna talnaröðina og þurfti því að bíða þess að ákærði kæmi. Brotaþoli sést í nokkur skipti hringja í GSMsíma eða gera tilraunir til þess.

23 Framangreindar upptökur sýna svo ekki verður um villst að brotaþoli var undir miklum áhrifum vímuefna og/eða slævandi lyfja að minnsta kosti frá 8. janúar 2018 og undir mjög miklum áhrifum 9. og 10. sama mánaðar en heldur minni áhrifum 11. janúar.

24 Samkvæmt framlagðri skýrslu lögreglu um samtal hennar við N, annan rekstraraðila gistiheimilisins að […], taldi hann að starfsmenn gistiheimilisins hefðu ekki séð til ákærða og brotaþola utan það að starfsmaður, sem séð hefði um þrif, hefði séð þá saman og fundist furðulegt. Af þessari skýrslu verður ekki ráðið að framburður umrædds starfsfólks hefði getað haft mikla þýðingu fyrir niðurstöðu málsins.

25 Brotaþoli hefur staðfastlega haldið því fram að samskipti hans og ákærða hafi frá upphafi kynna þeirra þegar hann var 15 ára einkennst af því að ákærði hafi útvegað honum ýmis vímuefni og lyfseðilsskyld lyf og greitt fyrir þau. Ákærði hefði hins vegar sífellt sóst eftir að hafa við hann kynmök. Brotaþoli hafi í upphafi kynna þeirra sóst eftir kynlífi með ákærða en síðan orðið því fráhverfur og fíkn hans og ásókn í vímuefni og lyf verið ástæða þess að hann leitaði til ákærða. Ákærði hefði hins vegar gengið stíft eftir því að brotaþoli stæði við loforð um kynlíf en brotaþoli reynt að færast undan því eins og mögulegt var. Ákærði virðist hafa upplifað samskipti þeirra með talsvert öðrum hætti en brotaþoli. Hann hefur viðurkennt að hafa sóst eftir að stunda kynlíf með brotaþola og virðist standa í þeirri trú að þar hafi brotaþoli ávallt stjórnað ferðinni. Þannig virðist hann telja að þegar brotaþoli samþykkti að stunda kynlíf með honum hafi brotaþoli átt frumkvæði að kynlífinu og ráðið ferðinni.

26 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi sýna útprentanir af samskiptum ákærða og brotaþola í gegnum samskiptaforrit á netinu svo ekki verður um villst að ákærði hafði um langt skeið útvegað brotaþola ýmis vímuefni og lyfseðilsskyld lyf. Fjármunir sem brotaþoli hafði til umráða frá áramótum 2018 og ráðstöfun þeirra bendir ekki til þess að hann hefði getað fjármagnað sjálfur mikla neyslu sína á vímuefnum og lyfseðilsskyldum lyfjum. Enda þótt ekki verði útilokað að brotaþoli hafi sjálfur keypt og fjármagnað neyslu sína að einhverju leyti þann tíma sem hann dvaldi með ákærða, frá 6. til 11. janúar, þykir það að brotaþoli leitaði til ákærða, fyrri samskipti þeirra, sú velþóknun sem ákærði virðist hafa haft á neyslu brotaþola og upptökur úr öryggismyndavélum sýna og síðast en ekki síst kaup ákærða á lyfinu alprazolam 11. janúar 2018, staðfesta framburð brotaþola um að ákærði hafi að miklu leyti séð brotaþola fyrir umræddum vímuefnum og lyfjum á þessu tímabili.

27 Ákærði bar fyrir héraðsdómi að hann myndi eftir því að hann og brotaþoli hefðu haft gagnkvæm munnmök og endaþarmsmök í tvö skipti á tímabilinu 6. til 11. janúar 2018, í annað skiptið á gistiheimilinu […] en í hitt skiptið á gistiheimilinu […]. Hann útilokaði ekki þriðja skiptið. Hann bar hins vegar hiklaust í skýrslutöku hjá lögreglu daginn eftir að brotaþoli fór frá honum að skiptin hefðu verið fimm til sex. Þær skýringar hans fyrir héraðsdómi á breyttum framburði að hann hefði ekki munað þetta rétt í upphafi vegna töku lyfja eru afar ósannfærandi og ótrúverðugar. Nærtækt er að álykta að með breyttum framburði hafi ákærði verið að laga framburð sinn að framburði brotaþola hjá lögreglu um fjölda kynmaka sem brotaþoli mundi eftir. Í ljósi þess að ákærði og brotaþoli voru, að minnsta kosti frá 8. til 11. janúar 2018, nánast stöðugt samvistum dag og nótt í herbergi á gistiheimili sem rúmaði lítið annað en tvíbreitt rúm og með tilliti til framburðar ákærða, sem ber vott um mikla löngun hans til kynferðismaka með brotaþola, þykir óhætt að telja sannað á grundvelli upphaflegs framburðar ákærða að hann og brotaþoli hafi haft kynmök ekki sjaldnar en fimm eða sex sinnum á tímabilinu frá 6. til 11. janúar 2018.

28 Framburður brotaþola um neyslu sína á vímuefnum og lyfseðilsskyldum lyfjum, útvegun þeirra, vímuástand sitt, kynmök þeirra ákærða og önnur samskipti á tímabilinu 6. til 11. janúar 2018 er sem fyrr segir afar brotakenndur en trúverðugur svo langt sem hann nær, enda hefur brotaþoli borið við minnisleysi sem samrýmist vel öðrum sönnunargögnum sem rakin hafa verið. 29 Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að brotaþoli var að meira eða minna leyti undir áhrifum vímuefna og slævandi lyfja allan þann tíma sem þeir ákærðu dvöldu saman á umræddu tímabili. Þar sem hins vegar nýtur svo lítilla upplýsinga og gagna við um vímuástand brotaþola og samskipti hans og ákærða meðan þeir dvöldu á gistiheimilinu við […] telst ekki í ljós leitt að brotaþoli hafi á þeim tíma verið undir svo miklum áhrifum vímuefna og slævandi lyfja að sannað teljist að ákærði hafi gerst sekur um að hafa nauðgað brotaþola á þeim tíma.

30 Þegar metið er heildstætt framburður ákærða, brotakenndur framburður brotaþola, upptökur úr öryggismyndavélum sem sýna brotaþola á tímabilinu 8. til 11. janúar 2018, matsgerð rannsóknarstofu í lyfja og eiturefnafræði um samsetningu og magn lyfseðilsskyldra slævandi lyfja og vímuefna í blóði brotaþola svo og framburður vitnisins M um áhrif slíkra efna, þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að brotaþoli var langtímum saman í því ástandi dagana 8. til 11. janúar 2018 að hann gat á þeim tíma vegna sljóleika og svefndrunga ekki spornað við kynmökum.

31 Upptökur úr eftirlitsmyndavélum við gistiheimilið að […] og í Landsbankanum í […] sýna að vímuástand brotaþola var sérstaklega slæmt dagana 9. til 11. janúar 2018. Þá staðfesti rannsókn á blóðprufu sem tekin var úr brotaþola að kvöldi 11. janúar styrk lyfsins xanax yfir eitrunarmörkum í blóði hans en að auki mikið magn annarra vímuefna og slævandi lyfja. Þá lýsti ákærði því sjálfur fyrir dómi að hann hefði síðast haft kynmök við brotaþola um tveimur sólarhringum áður en brotaþoli hvarf á braut og brotaþoli bar fyrir héraðsdómi að ákærði hefði þegar brotaþoli vaknaði daginn sem hann yfirgaf ákærða, lýst fyrir honum kynmökum þeirra. Með vísan til alls framangreinds þykir ekki varhugavert að telja að í málinu liggi fyrir sönnun, sem hafin sé yfir skynsamlegan vafa, um að ákærði hafi að minnsta kosti í eitt skipti á tímabilinu 9. til 11. janúar 2018 haft við brotaþola endaþarmsmök og munnmök með þeim hætti að brotaþoli hafi ekki getað spornað við verknaðinum sökum svefndrunga. Ákærði telst þar með hafa gerst sekur um nauðgun samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

32 Þótt samkvæmt framansögðu megi draga þá ályktun að brotaþoli hafi á tímabilinu 6. til 11. janúar 2018 verið í hlekkjum vímuefnafíknar og að útvegun ákærða á fíkniefnum og fjármögnun hans á neyslu brotaþola á vímuefnum og slævandi lyfjum, að minnsta kosti að hluta til, hafi átt þátt í að halda brotaþola í þessum hlekkjum verður að horfa til þess að brotaþoli sóttist eftir samskiptum við ákærða og að vera í vímu svo og til þess að upptökur úr öryggismyndavélum sýna að brotaþoli var ekki hindraður í að yfirgefa ákærða og hafði til umráða síma sem hann notaði til samskipta við aðra. Telst ákæruvaldið því ekki hafa sýnt alveg nægilega fram á að í háttsemi ákærða gagnvart brotaþola hafi falist ofbeldi eða annars konar ólögmæt nauðung í formi sjálfræðissviptingar þannig að ákærði teljist með háttsemi sinni jafnframt hafa gerst brotlegur við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. 33 Við ákvörðun refsingar verður tekið tillit til þess að þegar ákærði gerðist sekur um þá nauðgun sem hann hefur verið sakfelldur fyrir samkvæmt ákæru 9. mars 2018 var mál á hendur honum samkvæmt framangreindri ákæru 30. ágúst 2017, vegna fjölmargra brota gegn brotaþola frá 15 ára aldri þess síðarnefnda, til meðferðar fyrir héraðsdómi og beið þar aðalmeðferðar. Ljóst er að framburður brotaþola í því máli gat skipt sköpum fyrir ákærða og telst nauðgunarbrot ákærða sérstaklega alvarlegt í því ljósi. Með skírskotun til framangreinds og þess að ákærði er með dómi þessum aðeins sakfelldur fyrir nauðgun í eitt skipti en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Til frádráttar refsingu ákærða kemur gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 12. janúar 2018.

34 Ákvæði héraðsdóms um upptöku, málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, greiðslu sakarkostnaðar og einkaréttarkröfu brotaþola, verða staðfest.

35 Samkvæmt 1. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður ákærða gert að greiða helming af áfrýjunarkostnaði málsins, þar með talið helming af málsvarnarlaunum skipaðra verjenda sinna og ferðakostnaði þeirra, þóknun verjanda ákærða á rannsóknarstigi og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðinn verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, Þ-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt frá 12. janúar 2018.

Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Ákærði greiði 2.734.192 krónur af áfrýjunarkostnaði málsins, þar með talið helming af málsvarnarlaunum verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 2.740.400 krónum og ferðakostnaði hans, 28.800 krónum, helming af málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns, G-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 843.200 krónum og ferðakostnaði hennar 13.200 krónum, helming af þóknun verjanda ákærða á rannsóknarstigi, H-kk-ef G-kk-ef, 843.200 krónum, helming af þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola fyrir Landsrétti, D-kvk-ef M-kvk-ef E-kvk-ef lögmanns, 632.400 krónum og helming af öðrum áfrýjunarkostnaði málsins, 367.185 krónum.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.