106/2023

Útdráttur

Með dómi Landsréttar 15. júní 2018 var X sakfelldur fyrir stórfelld skattalaga- og bókhaldsbrot ásamt peningaþvætti. Ákæru á hendur X fyrir að skila efnislega röngum skattframtölum og láta undir höfuð leggjast að skila tekjuskatti og útsvari var hins vegar vísað frá héraðsdómi þar sem skattyfirvöld höfðu áður gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn vegna sömu brota en hin tvíþætta málsmeðferð var talin fara í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Með úrskurði endurupptökudóms 23. janúar 2023 var fallist á beiðni X um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina endurteknu málsmeðferð komst Landsréttur að sömu niðurstöðu og í hinum upphaflega dómi um að sakfella bæri X fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum og ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi A e hf. og B ehf. Jafnframt fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum í starfsemi A ehf. Þá var X sakfelldur fyrir að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald beggja félaga á nánar tilgreindum rekstrartímabilum. Loks var X sakfelldur fyrir peningaþvætti með því leggja fjármuni, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þá og ráðstafa þeim svo til persónulega útgjalda og fasteignakaupa. Þá var jafnframt komist að sömu niðurstöðu er varðaði frávísun ákæru að hluta frá héraðsdómi. Var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í 3 ár. Þá var honum gert að greiða 258.000.000 króna í sekt.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Með beiðni 8. október 2022 fór ákærði fram á að landsréttarmálið nr. 77/2018 yrði endurupptekið. Endurupptökudómur varð við þeirri beiðni með úrskurði 23. janúar 2023 í málinu nr. [...]. Af því tilefni gaf ríkissaksóknari út fyrirkall 26. janúar 2023 vegna endurupptöku málsins og var það birt fyrir dómfellda 2. febrúar sama ár.

Málsgögn bárust réttinum 24. apríl 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2017 í málinu nr. S- [...]/2016.

2

Ákæruvaldið krefst þess að C- kafla ákæru verði vísað frá héraðsdómi en að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða að öðru leyti og að ákærði verði dæmdur til refsingar. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða sakarkostnað fyrir héraðsdómi að undanskildum kostnaði vegna C- kafla ákæru og að allur sakarkostnaður vegna reksturs landsréttarmáls nr. 77/2018 og af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku verði greiddur úr ríkissjóði. Loks er þess krafist að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um upptöku.

3

Ákærði krefst þess að C- kafla í ákæru héraðssaksóknara verði vísað frá héraðsdómi.

Þá krefst ákærði þess að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsingin verði alfarið bundin skilorði. Þá er þess krafist að upptökukröfum verði hafnað.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti breytti ákæruvaldið kröfugerð sinni hvað D- kafla ákæru varðar þannig að þess er krafist að ákærði verði dæmdur fyrir peningaþvætti eins og greinir í a-lið 1. töluliðar D- kafla í ákæru, samtals að fjárhæð 6.891.525 krónur og samkvæmt b-lið 1. töluliðar sama kafla í ákæru, samtals að fjárhæð 10.469.548 krónur, en um sé að ræða hluta ávinnings vegna brota sem ákærða séu gefin að sök samkvæmt A- kafla ákæru.

Málsatvik

5

Málavöxtum og framburði ákærða og vitna er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

6

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt A- og B- kafla ákæru fyrir meiriháttar skattalagabrot með því að hafa, sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í einkahlutafélögunum A og B, staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum vegna nánar tilgreindra uppgjörstímabila og í tilviki einkahlutafélagsins A fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum félagsins á lögmæltum tíma vegna nánar tilgreindra tveggja uppgjörstímabila. Með því hafi hann vantalið virðisaukaskatt, sem innheimtur var í starfsemi félaganna, samtals að fjárhæð 86.056.031 króna. Þá var hann sakfelldur fyrir bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélögin á nánar tilgreindu tímabili. Ákærði var einnig sakfelldur samkvæmt C- kafla ákæru fyrir meiriháttar skattalagabrot með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2011 til og með 2013, vegna tekjuáranna 2010 til og með 2012. Jafnframt var ákærði sakfelldur samkvæmt a-lið 1. töluliðar D- kafla ákæru fyrir peningaþvætti með því að hafa látið leggja 21.260.613 krónur, „sem [voru] hluti ávinnings af þeim brotum sem honum [voru] gefin að sök samkvæmt A og B kafla ákæru, inn á bankareikning sinn [...]. Þar geymdi hann umræddan ávinning þar til hann ráðstafaði honum til greiðslu á kreditkortareikningum hans og meðákærðu [í héraði] og til persónulegra útgjalda þeirra.“ Enn fremur var ákærði sakfelldur samkvæmt b-lið 1. töluliðar D- kafla ákæru fyrir að hafa hafa lagt samtals 11.465.860 krónur, „sem [voru] hluti ávinnings af þeim brotum sem honum [voru] gefin að sök samkvæmt A og B kafla ákæru, inn á bankareikning meðákærðu [í héraði] [...], og hafa síðan, ásamt meðákærðu ráðstafað umræddum fjármunum til kaupa á fasteigninni [...], Reykjavík.“

Niðurstaða

7

Ákæruvaldið tekur undir kröfu ákærða um að C- kafla ákæru verði vísað frá héraðsdómi þar sem efnismeðferð og sakfelling brjóti í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um rétt til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis. Ákæruvaldið vísar meðal annars til dóma Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021, 13. apríl 2022 í máli nr. 34/2021, 22. júní 2022 í máli nr. 11/2022, 14. september 2022 í máli nr. 21/2022 og 4. október 2023 í máli nr. 14/2023 og þess að frá úrskurði ríkisskattstjóra 22. september 2015 í máli ákærða, þar sem hann sætti viðurlögum af hálfu skattyfirvalda, þar til ákæra var gefin út 20. október 2016, leið eitt ár og einn mánuður. Skilyrðinu um nauðsynlega samþættingu í tíma hafi þannig ekki verið fullnægt við rekstur máls ákærða hjá skattyfirvöldum annars vegar og lögreglu og dómstólum hins vegar.

8

Í ljósi framangreinds og með vísan til fyrrgreindra dóma Hæstaréttar verður fallist á kröfu ákæruvaldsins um að C- kafla ákæru verði vísað frá héraðsdómi.

9

Ákærði krefst sýknu af öðrum kröfum ákæruvaldsins með vísan til þeirra sölureikninga sem hann hafi lagt fram við aðalmeðferð málsins í héraði, eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Þeir reikningar sýni fram á innskatt í rekstri B ehf., sem hefði átt að koma til frádráttar útskatti sama félags og lækka þannig ætlaðan vangoldinn virðisaukaskatt sem ákærða er gefið að sök að hafa ekki staðið skil á til ríkissjóðs.

10

Ráða má af sölureikningum þeim, sem ákærði vísar til, að þeir hafi verið prentaðir út úr rafrænu bókhaldskerfi samkvæmt þágildandi reglugerð nr. 598/1999 um rafrænt bókhald, geymslu rafrænna gagna og lágmarkskröfur til rafrænna bókhaldskerfa, sem sett var með heimild í 42. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

11

Ákærði bar í héraði að hann hefði skömmu fyrir aðalmeðferð málsins fundið reikningana í geymslu sem hann hefði haft á leigu. Hann hafi útbúið reikningana á árinu 2012 eftir ráðgjöf frá bókara félagsins en ákveðið „að sitja á þeim.“ Við húsleit á heimili hans 6. mars 2013 hafi gögnin verið þar í möppu en hann hefði talið sig hafa afhent bókaranum hana. Þegar hann hafi flutt úr húsnæðinu hafi hann þurft að leigja geymslu þar sem nýju húsnæði hans fylgdi ekki geymsla. Þegar hann hafi tæmt geymsluna rétt fyrir aðalmeðferðina í héraði hafi hann svo fundið möppuna í þessari geymslu.

12

Tilvísaðir reikningar eru gefnir út af einkahlutafélögunum C, D, E, F, G og H á hendur B ehf. á árinu 2012. Í öllum tilvikum segir í sölulýsingu: „Innflutt raftæki.“ Ákærði var framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í öllum félögunum sem voru skráð til heimilis að [...] í Reykjavík. Í bréfi ákærða til skattrannsóknarstjóra, sem barst í tölvupósti lögmanns hans í febrúar 2013, segir að fyrrnefndu einkahlutafélögin, sem gáfu út hina umdeildu sölureikninga, hafi hvorki verið með bankareikning né sjóði, að ekkert þeirra hafi gefið út sölureikninga á rekstrarárinu 2012 og að engir vörsluskattar hafi verið innheimtir í rekstri þeirra. Ákærði bar á sama veg 6. mars 2013 hjá sérstökum saksóknara. Jafnframt bar hann að greiðslur til birgja fyrir vörur, sem fluttar voru inn í nafni félaganna, hefðu komið beint frá A ehf. Það félag hefði svo fengið vörurnar til greiðslu þeirrar skuldar sem þar með myndaðist. Fyrir liggur að ekkert félaganna skilaði virðisaukaskattsskýrslum.

13

Samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir í málinu frá skiptastjórum þrotabúa C ehf., D ehf., E ehf., F ehf., G ehf. og H ehf. var engum kröfum lýst öðrum en kröfum Tollstjóra, sem var í öllum tilvikum skiptabeiðandi. Samkvæmt kröfuskrám þrotabús B ehf. 15. apríl 2014 og A ehf. 26. júní 2014 var engum kröfum lýst á hendur þeim af hálfu þessara einkahlutafélaga.

14

Samkvæmt framansögðu er framburður ákærða fyrir héraðsdómi um tilurð þeirra reikninga sem hann lagði fram við upphaf aðalmeðferðar í héraði í miklu ósamræmi við gögn málsins. Þá þykja skýringar hans á því hvers vegna reikningar, samtals að fjárhæð rúmlega 418 milljónir króna, hafi ekki komið fram fyrr ótrúverðugar. Verður því ekki fallist á með ákærða að taka beri tillit til reikninganna við úrlausn málsins.

15

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða fyrir þau brot sem honum eru gefin að sök samkvæmt 1. tölulið A- kafla og 1. tölulið B- kafla ákæru og fyrir að hafa, eins og meðal annars greinir í 2. tölulið A- og B- kafla ákæru, látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald einkahlutafélaganna B og A. Eru brot ákærða réttilega heimfærð til refsiákvæða að því undanskildu að þau brot ákærða að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald félaganna varðar við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994.

16

Í D- kafla ákæru og að gættri breyttri kröfugerð ákæruvalds er ákærða gefið að sök peningaþvætti, sbr. 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa lagt eða látið leggja fjármuni, annars vegar 6.891.525 krónur og hins vegar 10.469.548 krónur, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum sem honum eru gefin að sök samkvæmt A- kafla ákæru, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þá þar og ráðstafa þeim svo með nánar tilgreindum hætti. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms og að teknu tilliti til breyttrar kröfugerðar ákæruvalds verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem lýst er í D- kafla ákæru og varðar brotið við 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

17

Á kærði hefur samkvæmt framansögðu verið sakfelldur fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum, hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi A ehf. að fjárhæð 83.569.785 krónur, allt vegna uppgjörstímabila á árunum 2012 og 2013 sem nánar eru tilgreind í ákæru. Hann hefur jafnframt verið sakfelldur fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum og hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi B ehf. að fjárhæð 2.486.246 krónur vegna nánar tilgreindra uppgjörstímabila á árinu 2013. Þá hefur hann verið sakfelldur fyrir að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald beggja félaga á nánar tilgreindum rekstrartímabilum. Framangreind brot ákærða teljast stórfelld í skilningi 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 1. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994. Loks hefur hann verið sakfelldur fyrir peningaþvætti með því að hafa lagt annars vegar 6.891.525 krónur og hins vegar 10.469.548 krónur, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum sem hann hefur verið fundinn sekur um samkvæmt A- kafla ákæru, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þær þar og ráðstafa þeim svo til persónulegra útgjalda og fasteignakaupa sinna og meðákærðu í héraði.

18

Brotin sem ákærði hefur verið fundinn sekur um bera vott um einbeittan brotavilja, auk þess sem brot hans gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, varðar háar fjárhæðir. Á hinn bóginn ber að horfa til þess að ákærði hefur ekki áður sætt refsingu og að nokkrar tafir urðu á rannsókn málsins. Þá eru nú um og yfir tíu ár liðin frá brotum ákærða og sýna gögn sem lögð hafa verið fyrir Landsrétt að á þeim tíma hafa miklar breytingar orðið á högum hans. Þannig mun ákærði samkvæmt vottorði trúnaðarmanns hans hjá [...]30. ágúst 2023 hafa verið „án áfengis og hugbreytandi efna síðastliðin átta ár“ auk þess að hafa lokið BS- gráðu frá [...] [...] 2023. Ákærði er frá hausti 2023 skráður stúdent til meistaragráðu við sama skóla. Við ákvörðun refsingar verður samkvæmt þessu sérstaklega litið til 2., 5., 6. og 8. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga.

19

Eins og fram kemur í úrskurði Endurupptökudóms 23. janúar 2023 í máli nr. [...]var ákærði með dómi Landsréttar 15. júní 2018 sakfelldur fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 1. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994 og gert að sæta 18 mánaða fangelsi.

Fullnustu 15 mánaða af refsingunni var frestað og kveðið á um að sá hluti hennar skyldi falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins, héldi ákærði almennt skilorð almennra hegningarlaga. Þá var ákærða að auki gert að greiða sekt til ríkissjóðs, sem vegna þess hversu stórfelld brot hans voru, var ákveðin sem næst þrefaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin í tengslum við brotin eða 258 milljónir króna.

20

Skýra ber 5. mgr. 231. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála svo, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 6. júní 2023 í máli nr. 6/2023, að hlutur ákærða megi aldrei verða lakari en hann var eftir hinum upphaflega dómi Landsréttar. Að því virtu og þegar litið er til annars þess sem að framan er rakið þykir refsing ákærða, sektarákvörðun og vararefsing réttilega ákveðin í hinum upphaflega dómi réttarins.

Rétt þykir þó að binda 18 mánaða fangelsisrefsingu ákærða skilorði að öllu leyti.

21

Með því að ákærði hefur samkvæmt framansögðu verið fundinn sekur um hluta þeirra brota er honum voru gefin að sök í ákæru er fullnægt skilyrðum 69. gr., 69. gr. a og 69. gr. b almennra hegningarlaga fyrir upptöku. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur hvað upptöku varðar.

22

Eftir framangreindri niðurstöðu, þar sem meðal annars C- kafla ákæru hefur verið vísað frá héraðsdómi, verður ákærða gert að greiða 2/3 hluta sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraði.

23

Ákæruvaldið krefst þess að sakarkostnaður vegna reksturs landsréttarmáls nr. 77/2018 greiðist úr ríkissjóði. Með hliðsjón af því verður málskostnaður vegna reksturs þess máls felldur á ríkissjóð með þeim fjárhæðum sem ákveðnar voru með dómi réttarins 15. júní 2018.

24

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 6. mgr. 232. gr., sbr. 231. gr. laga nr. 88/2008.

Málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti með þeim hætti sem í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Vísað er frá héraðsdómi C- kafla ákæru.

Ákærði, X, sæti fangelsi í 18 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 258.000.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku eru staðfest.

Ákærði greiði 2/3 hluta sakarkostnaðar í héraði.

Sakarkostnaður vegna reksturs landsréttarmáls nr. 77/2018 greiðist úr ríkissjóði með þeim fjárhæðum sem ákveðnar voru með dómi réttarins 15. júní 2018.

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, V-kk-ef H.

V-kk-ef lögmanns, 753.300 krónur.