571/2022

Útdráttur

R, sem rekur bílastæðahús að Hafnartorgi í Reykjavík, krafði B ehf. um leigugjöld fyrir notkun á bílastæðum í bílastæðahúsinu á tímabilinu maí til september 2019. Í dómi Landsréttar var talið sannað að leigutakar bifreiða hjá B ehf., sem rekur bílaleigu, hefðu nýtt sér stæði í húsinu á fyrrnefndu tímabili án þess að greiða áskilið stöðugjald. Fallist var á það með R að umráðamanni bifreiðar sem lagt væri í húsinu hafi mátt vera ljóst að hann gæti ekki nýtt sér bílastæðin án endurgjalds og að hann væri skuldbundinn til að greiða gjald fyrir leigu á bílastæði í samræmi við gjaldskrá eiganda bílastæðahússins. Hins vegar væri í lögum ekki að finna almenna reglu þess efnis að skráður eigandi bifreiðar yrði skuldbundinn til að greiða stöðugjöld án þess að fyrir lægi samþykki hans og var ekki á það fallist að B ehf. bæri eðli máls samkvæmt ábyrgð á greiðslu stöðugjaldanna. Þá var R ekki talinn hafa sannað að B ehf. hefði veitt leigutökum bifreiða umboð til að skuldbinda hann til greiðslu stöðugjalda.

Rétturinn tók undir með R að B ehf. væri heimilt að láta R í té upplýsingar um það hverjir væru leigutakar bifreiðanna. R hefði ekki skorað á B ehf. að leggja fram í málinu leigusamninga þá sem R gerði við leigutaka á grundvelli 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af þessum sökum reyndi ekki beint á skyldu B ehf. til að leggja fram í dómsmáli upplýsingar um leigutaka og þá eftir atvikum hvort frásögn R um efni samninganna yrði lögð til grundvallar um úrlausn málsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. sömu laga. Við þessar aðstæður væru ekki efni til að fallast á það með R að B ehf. hefði fellt á sig greiðsluskyldu með því einu að upplýsa ekki um nöfn leigutakanna. Var B ehf. því sýknaður af kröfum R í málinu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 14. september 2022 að fengnu áfrýjunarleyfi.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. maí 2022 í málinu nr. E - 5103/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði með dómi gert að greiða áfrýjanda 52.449 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.840 krónum frá 31. maí 2019 til 3. júní 2019, en af 9.047 krónum frá þeim degi til 4. júní 2019, en af 11.140 krónum frá þeim degi til 11. júní 2019, en af 13.468 krónum frá þeim degi til 13. júní 2019, en af 16.633 krónum frá þeim degi til 16. júní 2019, en af 18.601 krónu frá þeim degi til 17. júní 2019, en af 20.934 krónum frá þeim degi til 23. júní 2019, en af 22.897 krónum frá þeim degi til 30. júní 2019, en af 25.308 krónum frá þeim degi til 23. júlí 2019, en af 27.280 krónum frá þeim degi til 24. júlí 2019, en af 36.609 krónum frá þeim degi til 28. júlí 2019, en af 38.810 krónum frá þeim degi til 27. ágúst 2019, en af 40.927 krónum frá þeim degi til 29. ágúst 2019, en af 43.487 krónum frá þeim degi til 7. september 2019, en af 47.728 krónum frá þeim degi til 12. september 2019, en af 49.996 krónum frá þeim degi til 18. september 2019, en af 52.449 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi en þar kemur fram að áfrýjandi krefjist þess að stefndi greiði honum leigugjöld fyrir notkun á bílastæðum á tímabilinu maí til september 2019 í bílastæðahúsi sem áfrýjandi rekur að Hafnartorgi í Reykjavík.

Stefndi rekur bílaleigu og telur áfrýjandi að leigutakar bifreiða hjá stefnda hafi nýtt sér bílstæði í húsinu án þessa greiða áskilið stöðugjald.

5

Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfu áfrýjanda og áfrýjanda gert að greiða honum málskostnað. Taldi héraðsdómur að stefndi bæri ekki ábyrgð á greiðslu leigugjaldanna sem eigandi bifreiðanna og að hann hefði ekki veitt leigutökunum umboð til þess að skuldbinda hann til þess að greiða þau gjöld. Þá leiddi synjun stefnda á að upplýsa um nöfn leigutaka ekki til þess að stefndi felldi á sig ábyrgð á greiðslu gjaldanna.

Niðurstaða

6

Áfrýjandi byggir kröfu sína á því að leigutakar bifreiða hjá stefnda hafi lagt bifreiðum í bílastæðahúsi hans án þess að greiða stöðugjald. Áfrýjandi hefur lagt til grundvallar málatilbúnaði sínum yfirlýsingu fyrirsvarmanns stefnda um að það hafi verið leigutakar bifreiðanna en ekki starfsmenn stefnda sem hafi haft umráð þeirra þegar þeim var lagt í bílastæðahúsið.

7

Stefndi byggir sýknukröfu sína á því að ósannað sé að leigutakar sem voru umráðamenn bifreiða hans hafi nýtt sér bílastæði í bílastæðahúsi áfrýjanda. Áfrýjandi hefur lagt fram í málinu myndir sem sýna númeraplötur þeirra bifreiða sem hann byggir á að hafi verið lagt í bílastæðahúsinu á tilteknum tímum. Myndirnar eru að sögn áfrýjanda úr eftirlitskerfi í bílastæðahúsinu sem rekið er af Parka lausnum hf. og kom framkvæmdastjóri þess fyrirtækis fyrir dóm og staðfesti að myndirnar væru úr kerfi þess. Óumdeilt er að stefndi er eigandi þeirra bifreiða sem bera umræddar númeraplötur. Stefndi hefur neitað að upplýsa um nöfn umráðamanna bifreiða sem áfrýjandi telur að hafi verið lagt í bílastæðahúsinu. Umráðamenn bifreiðanna eru líklega þeir einu sem geta borið um hvort þeir hafa nýtt sér bílastæði hjá áfrýjanda án greiðslu stöðugjalds en áfrýjandi hefur af framangreindri ástæðu ekki getað kallað þá til vitnis í málinu. Verður stefndi að bera hallann af því. Samkvæmt framanrituðu er staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sannað sé að leigutakar hjá stefnda hafi lagt bifreiðunum í bílastæðahúsinu á því tímabili sem áfrýjandi tilgreinir án þess að greiða áskilið stöðugjald.

8

Í málinu liggja fyrir myndir úr bílastæðahúsinu sem sýna glögglega að sá sem hyggst nýta sér bílastæði í húsinu eigi að borga stöðugjald fyrir notkun á bílastæði. Fallist er á það með áfrýjanda að umráðamanni bifreiðar sem lagt er í húsinu hafi mátt vera ljóst að hann gæti ekki nýtt sér bílastæðin án endurgjalds. Jafnframt er ljóst að umráðamaður bifreiðar sem ákveður að geyma bifreið í bílastæðahúsi verður skuldbundinn til að greiða gjald fyrir leigu á bílastæði í samræmi við þá gjaldskrá sem eigandi bílastæðahússins setur.

9

Í lögum er ekki finna almenna reglu sem mælir fyrir um að skráður eigandi bifreiðar verði skuldbundinn til að greiða stöðugjöld án þess að fyrir liggi samþykki hans. Í umferðarlögum nr. 77/2019 er þó gert ráð fyrir því að skráður eigandi bifreiðar geti orðið ábyrgur fyrir greiðslu gjalda vegna notkunar bifreiðar á stöðureitum í sveitarfélögum samkvæmt 1. mgr. 110. gr., sbr. f. lið 1. mgr. 109. gr. þeirra laga. Fram kemur í 110. gr. að ábyrgð á greiðslu stöðugjalds hvíli í grunninn á þeim sem tekur ákvörðun um að leggja bifreið í bílastæði. Þá hefur stefndi upplýst að hann hafi gert samninga við aðila sem reka bílastæði í Þingvallaþjóðgarði og Vatnajökulsþjóðgarði um greiðslu stöðugjalda vegna bifreiða sem hann leigir út. Þótt í umferðarlögum sé mælt fyrir um skyldu eiganda bifreiða til að greiða sveitarfélögum stöðugjald fyrir notkun á merktum stöðureitum verður ekki af því dregin sú ályktun að það sé meginregla að skráður eigandi bifreiðar verði skuldbundinn til greiðslu stöðugjalda hjá einkaaðila þegar umráðamaður bifreiðar leggur í stæði í bílastæðahúsi án þess að greiða stöðugjald. Áðurgreindir samningar stefnda við aðra veitendur bílastæðaþjónustu gefa til kynna að slík greiðsluskylda sé háð samningi milli aðila.

Með framangreindum rökum verður ekki á það fallist með áfrýjanda að eðli máls leiði til þess að stefndi beri ábyrgð á greiðslustöðu gjalda sem leigutakar stofna til.

10

Áfrýjandi reisir kröfu sína að því að stefndi hafi veitt leigutökum bifreiðanna umboð til þess að skuldbinda stefnda til að greiða stöðugjaldef leigutakinn greiði rekki áskilið gjald. Byggir áfrýjandi á því að þetta umboð megi ráða af almennum leiguskilmálum sem stefnda notar við útleigu bifreiða auk þess sem það felist í þeirri starfsemi að leigja út bifreiðar að umráðamaður geti skuldbundið leigusala til að greiða stöðugjöld.

Umboðið sé heimildarumboð, sbr. 18. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í samningsskilmálunum sé til að mynda gert ráð fyrir því að stefnda sé heimilt að skuldfæra kreditkort leigutaka fyrir stöðugjöldum ásamt umsýslugjaldi. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi kveða samningsskilmálar stefnda skýrlega á um það að ábyrgð á greiðslu stöðugjalda hvíli fyrst og fremst á leigutaka og að honum beri að greiða öll gjöld og sektir ásamt umsýslugjaldi samkvæmt gjaldskrá stefnda, sbr. 17. gr. skilmálanna. Þá er skýrt tekið fram í 48. gr. skilmálanna að stefndi eigi rétt á að færa gjöld sem leigutaki á að greiða á kreditkort leigutaka. Hvergi er í skilmálunum mælt fyrir um að stefndi sé ábyrgur fyrir stöðugjöldum sem leigutakar kunna að fella á sig vegna leigu á bifreiðastæðum hjá einkaaðilum. Þriðji maður getur því ekki byggt sjálfstæðan rétt hvað þetta varðar á skilmálum leigusamningsins. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um að áfrýjandi hafi ekki sannað að stefndi hafi veitt leigutökum bifreiða umboð til að skuldbinda hann til greiðslu stöðugjalda.

11

Fyrir liggur að áfrýjandi hefur ítrekað óskað eftir því við stefnda að hann veiti upplýsingar um þá leigutaka sem höfðu bifreiðarnar til umráða er þeim var lagt í bílastæðahúsi áfrýjanda og að stefndi hefur talið sér óheimilt að veita áfrýjanda þær upplýsingar. Áfrýjandi byggir sérstaklega á því að þar sem stefndi hafi neitað að veita honum upplýsingar um leigutaka bifreiðanna hafi hann fellt á sig greiðsluskyldu.

Stefndi sé sá eini sem upplýst geti um það hverjir voru umráðamenn bifreiðanna þegar til greiðsluskyldunnar var stofnað. Stefnda sé heimilt á grundvelli 6. töluliðar 1. mgr. 9. gr. laga nr. 90/2018 um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga að láta áfrýjanda þær upplýsingar í té.

12

Stefndi ber á hinn bóginn fyrir sig að honum sé hvorki heimilt né skylt að veita upplýsingar um það hverjir voru leigutakar bifreiðanna þegar þeim var lagt í bílastæðahúsinu. Hann sé bundinn trúnaði við viðskiptamenn sína, auk þess sem áfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að hann hafi lögmæta hagsmuni af því að fá upplýsingar um leigutaka og því eigi tilvitnað ákvæði 6. töluliðar 1. mgr. 9. gr. laga nr. 90/2018 ekki við í málinu.

13

Almennir leiguskilmálar, sem eru hluti af leigusamningum stefnda við leigutaka bifreiða, liggja frammi í málinu. Í 30. til 36. gr. skilmálanna er að finna ákvæði um gagnavinnslu stefnda vegna leigusamninga. Fram kemur í 36. gr. skilmálanna að leigutaki samþykki gagnavinnslu stefnda í tengslum við leigusamninginn með því skilyrði að leigusali haldi trúnað um hana. Þá kemur fram í 30. gr. leiguskilmálanna að leigusamningurinn innihaldi nafn leigutaka, kennitölu, heimilisfang, símanúmer, tölvupóstfang og númer ökuskírteinis. Af þessu er ljóst að stefndi hefur sem ábyrgðaraðili samkvæmt lögum 90/2018 fengið samþykki leigutaka fyrir gagnavinnslu og að hann hefur yfir að ráða persónuupplýsingum um leigutaka sem áfrýjandi hefur óskað eftir. Uppfyllt er því skilyrði 1. töluliðar 1. mgr. 9. gr. laga nr. 90/2018 um samþykki leigutaka fyrir gagnavinnslunni. Þá er gagnavinnslan liður í því að efna samning sem leigutaki er aðili að, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 9. gr. sömu laga.

Leigutakar eru í viðskiptatengslum við stefnda og vegna eðlis þess samningssambands má leigutaki gera ráð fyrir því að stefndi geti þurft að veita þriðja aðila persónuupplýsingar um umráðamann bifreiðar á tilteknum tíma. Á þetta til að mynda við ef tjón hefur hlotist af notkun bifreiðar, henni ekki ekið í samræmi við umferðarlög eða hún nýtt á þann hátt að eigandi geti orðið greiðsluskyldur vegna stöðubrota. Er því einnig uppfyllt skilyrði 6. töluliðar 1. mgr. 9. gr. laganna um að ábyrgðaraðili hafi lögmæta hagsmuni af vinnslu persónuupplýsinganna og að hann geti þá miðlað þeim til þriðja aðila að gættum ákvæðum 1. mgr. 8. gr. laganna.

14

Áður hefur því verið slegið föstu að leigutakar bifreiða stefnda hafi nýtt sér bílastæði áfrýjanda án þess að þeir hafi innt af hendi gjald fyrir þá þjónustu eins og þeim var þó skylt að gera. Samkvæmt þessu er ljóst að áfrýjandi hefur lögmæta hagsmuni af því að fá upplýsingar um það hverjir leigðu bíla af stefnda og voru umráða menn þeirra er þeim var lagt í bílastæðahús áfrýjanda, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 90/2018. Í samræmi við það sem að framan greinir er stefnda heimilt að láta áfrýjanda í té upplýsingar um það hverjir voru leigutakar bifreiðanna.

15

Þótt áfrýjandi hafi óskað eftir því að stefndi léti honum í té upplýsingar um leigutaka bifreiðanna áður en hann höfðaði málið hefur hann ekki skorað á stefnda að leggja fram í málinu leigusamninga þá sem stefndi gerði við leigutaka á grundvelli 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en eins og að framan er getið ættu í þeim samningum að koma fram þær upplýsingar um leigutaka sem áfrýjandi hefur sóst eftir. Af þessum sökum reynir ekki beint á skyldu stefnda til þess að leggja fram í dómsmáli upplýsingar um leigutaka og þá eftir atvikum hvort frásögn áfrýjanda um efni samninganna verði lögð til grundvallar um úrlausn málsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. sömu laga. Við þessar aðstæður og í ljósi þess að áfrýjandi byggir á því að leigutakar bifreiða hjá stefnda hafi haft umráð bifreiðanna en ekki starfsmenn stefnda er þeim var lagt í bílastæðahúsi eru ekki efni til þess að fallast á það með áfrýjanda að stefndi hafi fellt á sig greiðsluskyldu með því einu að upplýsa ekki um nöfn leigutakanna.

16

Að framanrituðu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sýknu stefnda.

17

Áfrýjanda verður gertað greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Rekstrarfélag Hafnartorgs, greiði stefnda, Brimborg ehf., 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.