61/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Ó um að krafa hans yrði viðurkennd sem forgangskrafa í þrotabú A hf. samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Deildu aðilar meðal annars um hvort Ó hefði haft þá stöðu gagnvart hinu gjaldþrota félagi að teljast nákominn því í skilningi 3. gr. laganna með því að eiga sæti í framkvæmdastjórn þess og að vera framkvæmdastjóri þróunarsviðs þess. Í úrskurði Landsréttar kom fram að Ó hefði hvorki setið í stjórn félagsins né haft aðkomu að fjármálum þess. Þá hefði hann ekki farið með daglegan rekstur félagsins, hann hefði lotið boðvaldi forstjóra þess og verið eini starfsmaðurinn á áðurnefndu þróunarsviði. Þá hefði hann ekki haft prókúru fyrir félagið og hefði ekki getað haft áhrif á það hvaða ákvarðanir voru teknar á þeim sviðum sem réðu úrslitum um það hvort menn teldust nákomnir í skilning 3. gr. laganna. Teldist hann því ekki nákominn félaginu í skilningi ákvæðisins. Landsréttur taldi jafnframt skilyrðum 2. mgr. 112. gr. laganna fullnægt þar sem dómur hefði gengið um kröfu Ó á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar. Var krafa Ó því tekin til greina.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. janúar 2019, en kærumálsgögn bárust réttinum 1. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 17. janúar 2019 í málinu nr. X8/2018 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að kröfu sem hann lýsti við slit varnaraðila yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og honum breytt á þá leið að krafa hans í þrotabú varnaraðila, eins og henni var lýst í kröfulýsingu 5. desember 2017, verði samþykkt sem forgangskrafa í búið, sbr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir féll dómur í Héraðsdómi Reykjaness 22. nóvember 2016 þar sem félaginu AZAZO hf. var gert að greiða sóknaraðila 5.810.327 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum og málskostnað vegna ólögmætrar riftunar á ráðningarsamningi milli félagsins og sóknaraðila.

5 Héraðsdóminum var áfrýjað til Hæstaréttar 17. febrúar 2017 af hálfu félagsins. Hæstiréttur vísaði málinu frá 30. nóvember 2017, þar sem félagið hafði ekki reitt fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar, er krafist hafði verið af hálfu sóknaraðila, eftir að bú félagsins hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta 3. október 2017. Með dómi Hæstaréttar var varnaraðili dæmdur til að greiða sóknaraðila 400.000 krónur í málskostnað.

6 Í ráðningarsamningi sóknaraðila og félagsins 14. nóvember 2014 kom fram að sóknaraðili væri ráðinn sem starfsmaður fyrirtækisins og bæri hefðbundna ábyrgð gagnvart forstjóra þess. Sóknaraðili væri ráðinn framkvæmdastjóri þróunarsviðs og sæti í framkvæmdastjórn fyrirtækisins. Nánar er þar rakið að sóknaraðili beri ábyrgð á vöruþróun í samræmi við stefnu fyrirtækisins á því sviði og í samráði við forstjóra. Hann skuli taka þátt í vinnu í tengslum við ýmis verkefni og verkefnastjórn og gæti í einhverjum tilvikum tekið þátt í ráðgjafaverkefnum. Þá skyldi hann sjá um að stýra þeim starfsmönnum sem tengdust verkefnum sem hann sæi um. Undir samninginn rituðu B-kvk-nf G-kvk-nf fyrir hönd félagsins og sóknaraðili.

7 Framangreind B-kvk-nf mun hafa verið forstjóri félagsins og sat í stjórn þess. Bar hún fyrir héraðsdómi í máli því sem sóknaraðili höfðaði vegna slita á ráðningarsamningi að sóknaraðili hefði verið eini starfsmaður þróunarsviðsins. Í hans vinnu hefði falist að greina markaðinn og sjá hvaða tækifæri væru erlendis. Framkvæmdastjóratitill á þróunarsviði þýddi ekki að,,þú sért í alþjóðlegu fyrirtæki með fullt af fólki“.

8 Í skýrslugjöf sinni fyrir héraðsdómi kvaðst sóknaraðili ekki hafa stýrt daglegum rekstri félagsins og ekki haft prókúru fyrir félagið eða þróunarsviðið. Þá kvaðst hann ekki hafa haft neinn aðgang að fjárhagsupplýsingum félagsins og ekki borið neina fjárhagslega ábyrgð í því. Hann hafi heyrt beint undir forstjórann, fyrrgreinda B-kvk-þf. Hann kvað fundi í framkvæmdastjórn hafa verið haldna um það bil einu sinni í viku. Þar hafi verið fjallað um stöðu verkefna á hverjum tíma, en ekki um fjárhagslega stöðu félagsins. Hafi forstjórinn séð alfarið um allt sem tengst hafi fjármálum þess. Hafi þeir sem setið hafi í framkvæmdastjórn félagsins fengið upplýsingar um skuldir félagsins á nákvæmlega sama tíma og allir aðrir starfsmenn og ekki haft betri aðgang að upplýsingum um þau málefni en aðrir starfsmenn. 9 Samkvæmt vottorði fyrirtækjaskrár um hlutafélagið AZAZO 21. september 2017 var dagsetning samþykkta félagsins 30. október 2015. Skráður tilgangur þess var þróun og sala hugbúnaðarlausna sem,,efla upplýsingastjórnun fyrirtækja og stofnana og annar skyldur rekstur. Ráðgjöf, varsla og önnur þjónusta sem styður við bætta upplýsingastjórnun fyrirtækja og stofnana.“ Sóknaraðili sat ekki í stjórn þess og var ekki skráður framkvæmdastjóri þess, en firmað ritaði meirihluti stjórnar.

10 Ágreiningur málsins snýst einvörðungu um það hvar skipa skuli kröfu sóknaraðila í réttindaröð við skipti á varnaraðila.

Málsástæður

Málsástæður sóknaraðila

11 Sóknaraðili byggir á því að skilyrðum 112. gr. laga nr. 21/1991 sé fullnægt og njóti krafa hans forgangs við gjaldþrotaskipti varnaraðila. Krafan sé grundvölluð á 2. tölulið 1. mgr. 112. gr. laganna, en samkvæmt 2. mgr. 112. gr. skuli kröfur njóta rétthæðar samkvæmt þeirri grein þótt þær séu eldri en þar segir, ef mál hefur verið höfðað til heimtu þeirra innan sex mánaða frá gjalddaga og dómur hefur gengið um þær á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar.

12 Á því er byggt í fyrsta lagi að sóknaraðili hafi ekki verið nákominn þrotamanni, hvorki þegar honum var vikið úr starfi hjá AZAZO hf. né vegna þess tímabils sem bótakrafan nær til. Bendir sóknaraðili á að hann hafi ekki verið framkvæmdastjóri félagsins í skilningi laga þótt hann hafi borið titilinn framkvæmdastjóri þróunarsviðs. Hann hafi verið starfsmaður þess sviðs og ekki haft nein mannaforráð. Seta sóknaraðila í svonefndri,,framkvæmdastjórn“ geti enga þýðingu haft, enda hafi hún enga lögformlega þýðingu og ekkert umboð að lögum. Sóknaraðili hafi ekki komið að fjármálum fyrirtækisins með nokkrum hætti, hann hafi hvorki haft prókúru né aðgang að fjármálakerfi félagsins og hann hafi þurft að leita með allar ákvarðanir varðandi útgjöld til framkvæmdastjórans. Hann hafi starfað eftir fyrirmælum framkvæmdastjóra félagsins.

13 Í öðru lagi grundvallist krafa hans á dæmdri bótakröfu vegna ólögmætra starfsloka hjá AZAZO hf., sem nemi vangoldnum launum á sex mánaða tímabili eftir að ráðningarsambandi hafi verið rift einhliða af hálfu félagsins. Hafi það átt sér stað tveimur árum áður en úrskurður gekk um gjaldþrotaskipti félagsins.

14 Þá hafi endanlegur dómur í máli sóknaraðila vegna þeirrar kröfu er mál þetta varðar ekki fallið fyrr en með dómi Hæstaréttar 30. nóvember 2017. Tilgangur 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 sé að kröfur sem ella hefðu notið forgangs samkvæmt 1.6. tölulið greinarinnar missi ekki þá réttarvernd á þeim grunni að hið gjaldþrota félag neiti að greiða réttmætar kröfur og því þurfi að höfða mál til greiðslu þeirra. Geti kröfurnar þannig orðið eldri en 18 mánaða, en notið samt forgangs samkvæmt 2. mgr. 112. gr. laganna. Í máli þessu beri að miða tímamörk samkvæmt ákvæðinu við dóm Hæstaréttar sem fallið hafi 30. nóvember 2017 og séu því þau tímaskilyrði sem ákvæðið tilgreini uppfyllt. Málsástæður varnaraðila

15 Varnaraðili kveður óumdeilt að sóknaraðili hafi verið ráðinn sem framkvæmdastjóri þróunarsviðs AZAZO hf. og hafi jafnframt setið í framkvæmdastjórn félagsins. Þá hafi hann verið einn af lykilstarfsmönnum félagsins. Staða sóknaraðila innan þess hafi meðal annars birst í vikulegum fundum hans með framkvæmdastjóra og framkvæmdastjórn. Ákvæði 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 eigi ekki einungis við um þá sem að forminu til séu titlaðir framkvæmdastjórar í skilningi laga nr. 2/1995 um hlutafélög, heldur eigi það einnig við um þá forráðamenn félagsins sem hafi raunverulega yfirmannsstöðu. Þá hljóti þeir sem hafa með höndum kjarnastarfsemi félags að falla undir 3. mgr. 112. gr. laganna og teljast nákomnir því. Sóknaraðili hafi samkvæmt framangreindu verið einn af lykilstarfsmönnum AZAZO hf. og farið með raunverulega yfirmannsstöðu. Það hvort hann hafi farið með fjárheimildir félagsins ráði ekki úrslitum þegar meta skuli hvort hann teljist nákominn í skilningi 3. gr. laganna.

16 Þá bendir varnaraðili á að þeir sem störfuðu fyrir félagið sem síðar varð gjaldþrota og nutu stöðu nákomins aðila í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991 njóti ekki réttinda samkvæmt 1.3. tölulið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, óháð því hvort viðkomandi starfaði áfram fyrir félagið í uppsagnarfresti eða ekki.

17 Enn fremur bendir varnaraðili á að máli AZAZO hf. á hendur sóknaraðila hafi verið vísað frá Hæstarétti án kröfu og án efnisúrlausnar um kröfu sóknaraðila. Efnisúrlausnin sé í héraðsdóminum sem áfrýjað hafi verið og sé ekki unnt að líta svo á að í Hæstarétti hafi gengið dómur um kröfu sóknaraðila í skilningi 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991. Séu tímaskilyrði 2. mgr. 112. gr. laganna ekki uppfyllt og breyti áfrýjun til Hæstaréttar engu um það.

Niðurstaða

18 Samkvæmt 1. mgr. 68. gr. laga nr. 2/1995 fer félagsstjórn með málefni félagsins og skal annast um að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi. Félagsstjórn og framkvæmdastjóri fara með stjórn félagsins. Samkvæmt 2. mgr. annast framkvæmdastjóri daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið.

19 Í 3. gr. laga nr. 21/1991 er rakið hvaða tengsl annars vegar milli manna og hins vegar milli manna og félaga, sem og félaga í milli, geti orðið til þess að þeir teljist nákomnir. Í 4. tölulið greinarinnar er meðal annars kveðið á um að ef maður situr í stjórn félags eða stýrir daglegum rekstri þess teljist hann nákominn félaginu.

20 Við mat á því hvort sóknaraðili teljist nákominn í skilningi 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. gr. laganna, ræður ekki úrslitum að hann hafi borið titilinn framkvæmdastjóri þróunarsviðs og setið í framkvæmdastjórn félagsins, heldur ber að horfa til þess meðal annars hvaða stjórnunarheimildir hann hafði og hvort í stöðu hans hafi falist raunverulegt vald til að hafa áhrif á mikilsverðar ákvarðanir sem teknar voru innan félagsins og gátu skuldbundið það. 21 Af því sem rakið hefur verið um starfssvið sóknaraðila er fram komið að hann sat ekki í stjórn félagsins og hafði enga aðkomu að fjármálum þess. Hann fór ekki með daglegan rekstur félagsins, hann laut boðvaldi forstjóra þess og var eini starfsmaðurinn á þróunarsviði, þar sem hann bar titilinn framkvæmdastjóri. Hann hafði ekki prókúru fyrir félagið og gat ekki haft áhrif á það hvaða ákvarðanir voru teknar á þeim sviðum sem ráða úrslitum um það hvort menn teljist nákomnir í skilningi 3. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt öllu framangreindu telst sóknaraðili ekki nákominn í skilningi 3. gr. laganna og á því undantekningarákvæði 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 ekki við um hann.

22 Af hálfu varnaraðila er því einnig haldið fram að tímaskilyrði 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 séu ekki uppfyllt, þar sem ekki sé unnt að líta svo á að með dómi Hæstaréttar 30. nóvember 2017 hafi gengið dómur um kröfu sóknaraðila í skilningi þess lagaákvæðis.

23 Í 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 er kveðið á um að kröfur samkvæmt 1.6. tölulið 1. mgr. greinarinnar njóti forgangsréttar þótt þær séu eldri en kveðið er á um í 1. mgr., hafi mál verið höfðað til heimtu þeirra innan sex mánaða frá gjalddaga og dómur gengið um þær á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar.

24 Sóknaraðili höfðaði mál til heimtu kröfu þeirrar sem kröfulýsing hans er reist á 8. janúar 2016 en samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjaness 22. nóvember sama ár féll krafan í gjalddaga 26. október 2015. Málið var því höfðað innan sex mánaða frá gjalddaga kröfunnar. Frestdagur við skipti á búi varnaraðila var 28. september 2017, en dómur héraðsdóms gekk 22. nóvember 2016. Áður hafði félagið áfrýjað dómi héraðsdóms til Hæstaréttar og frestað þar með aðfararhæfi kröfunnar, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Með dómi Hæstaréttar 30. nóvember 2017 í máli nr. 114/2017 var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti, þar sem varnaraðili hafði ekki lagt fram tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

25 Samkvæmt framangreindu hélt sóknaraðili rétti sínum til laga eins og honum var kostur. Með dómi Hæstaréttar 30. nóvember 2017 varð niðurstaða héraðsdóms um kröfu sóknaraðila endanleg, enda gat hann ekki eftir að málinu hafði verið áfrýjað hafið fullnustuaðgerðir á grundvelli héraðsdómsins. Endanlegur dómur í skilningi 2. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 féll því þá. Að þessu virtu er einnig fullnægt því skilyrði að dómur hafi gengið um kröfu sóknaraðila á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag eða síðar.

26 Af hálfu varnaraðila hafa ekki komið fram efnisleg andmæli við fjárhæð kröfu sóknaraðila. Að öllu framangreindu virtu verður krafa sóknaraðila tekin til greina að fjárhæð 8.996.327 krónur, eins og henni var lýst í kröfulýsingu 5. desember 2017 og samþykkt að hún njóti rétthæðar samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Krafa um greiðslu kostnaðar vegna kröfulýsingar telst eftirstæð krafa, sbr. 1. tölulið 114. gr. laga nr. 21/1991. 27 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Viðurkennt er að krafa sóknaraðila, Ó-kk-ef P-kk-ef E-kk-ef, 8.996.327 krónur, sem lýst var með kröfulýsingu við skipti varnaraðila, þrotabús AZAZO hf., 5. desember 2017 njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.