783/2018

Útdráttur

V var ákærður fyrir manndráp með því að hafa veist með ofbeldi að bróður sínum, A, með þeim afleiðingum að A lést. Héraðsdómur sakfelldi V fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök og taldi brot hans varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Landsréttar kom fram að atlaga V að A hefði verið svo ofsafengin að honum hlyti að hafa verið ljóst að langlíklegast væri að bani hlytist af henni. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu V en brotið talið varða við 211. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var vísað til þess að um hömlulausa atlögu V hefði verið að ræða en að öðru leyti höfð hliðsjón af 1., 2., 3. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og honum gert að sæta fangelsi í 14 ár. Þá var honum gert að greiða börnum A miskabætur og kostnað vegna útfarar A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 3. október 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 24. september 2018 í málinu nr. S135/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og að refsing verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði lækkuð og að brot hans verði heimfært undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af þeim en að því frágengnu að dæmdar skaðabætur verði lækkaðar. 4 B, C, D og E krefjast þess að ákærði verði dæmdur til að greiða þeim hverju um sig miskabætur að fjárhæð 10.000.000 króna auk vaxta. Þá krefjast B og D staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um greiðslu útfararkostnaðar. Einkaréttarkröfuhafar krefjast jafnframt málskostnaðar fyrir Landsrétti.

5 Vitnið F réttarmeinafræðingur gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

6 Ákærða er í máli þessu gefið að sök manndráp með því að hafa, aðfaranótt laugardagsins 31. mars 2018, á heimili sínu að Gýgjarhóli 2 í Bláskógabyggð, veist með ofbeldi að bróður sínum, A, eins og nánar er rakið í ákæru, með þeim afleiðingum að hann lést. Er háttsemi ákærða talin varða við 211. gr. almennra hegningarlaga í ákæru.

7 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Eins og fram kemur í héraðsdómi er enginn til frásagnar um það hvernig dauða A bar að. Ákærði hefur borið við algjöru minnisleysi um atburðinn en lýst óljósum minningarbrotum um samskipti þeirra bræðra í aðdraganda hans. Í héraðsdómi er gerð grein fyrir niðurstöðum vettvangsrannsóknar lögreglu, þar með talið blóðferlagreiningar og DNArannsóknar sem fram fóru í tengslum við hana. Einnig niðurstöðu krufningar á líki A og réttarlæknisfræðilegri skoðun á ákærða eftir handtöku. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um að sannað sé að ákærði hafi veitt A þann eða þá áverka sem leiddu til dauða hans.

8 Niðurstaða réttarkrufningar var sú að dánarorsök A hafi verið bráð andnauð vegna innöndunar magainnihalds. Í krufningarskýrslu kemur fram að víða á líkama hans hafi verið merki um marga höggáverka. Aðalhöggáverkinn hafi verið ofarlega vinstra megin á enni en þar hafi verið sár sem svaraði til blæðingar innan höfuðkúpu, einkum á vinstra ennisblaði heila. Sú ályktun var dregin af staðsetningu og útliti blæðingarinnar að eitt eða fleiri högg vinstra megin í enni hefðu valdið áverkanum. Líklegast hafi hann hlotist af snertingu við hart en frekar sljótt yfirborð, svo sem harðan hlut, skósóla eða fót. Höggáverkinn hafi valdið blæðingu innan höfuðkúpu og snöggri breytingu á meðvitundarstigi A, ógleði, svima, uppköstum og innöndun magainnihalds, sem hafi leitt til dauða hans.

9 Einnig er í skýrslunni lýst banvænum áverkum á hægri hlið líkama A. Þar hafi verið mörg brotin rifbein og hafi sum brotin stungist í hægra lunga og lifur, sem olli blæðingu inn í fleiðruhol og kviðarhol. Kom fram að áverkarnir gætu hafa orðið til vegna sparka eða þannig að stappað hafi verið á líkama A. Frekar lítið hafi blætt frá þessum áverkum, sem sé til marks um að A hafi hlotið þá nærri dauðastundu.

10 Í andliti voru margúlar, líklega eftir mörg högg. Brot á sjöunda hálslið ásamt blæðingum í hálsvöðvum var rakið til hraðasveifluhöggáverka á höfuð og háls, sem gæti verið eftir spark í höfuð. Í niðurlagi skýrslunnar kemur fram að mjög líklegt sé að A hafi orðið fyrir mörgum hnefahöggum og spörkum eða stappi með fæti, og hafi hann þá mögulega verið liggjandi.

11 Í skýrslu lögreglu um blóðferlagreiningu kemur fram að blætt hafi úr sárinu á höfði A og hafi stefna og dreifing blóðbletta á þvottavél samrýmst því að hann hafi verið í álútri stöðu eða á hnjánum framan við þvottavélina þegar hann hafi fengið högg eða spörk í höfuðið. Blóðferlar á gólfi við höfuð A hefðu myndast eftir að hann var kominn í gólfið. Talið var að blóð hefði spýst úr blóðpolli undir höfði við hreyfingar þess í pollinum vegna högga eða sparka í hægri síðu hans.

12 Sem fyrr greinir gaf F réttarmeinafræðingur viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Vitnið gerði frekari grein fyrir niðurstöðu krufningar, einkum áverkum á höfði hins látna og í brjóst og kviðarholi. Hann lýsti því að fjöldi svöðusára og blóðgúlpa hefði verið á höfði og samsvarandi blæðing innan höfuðkúpu. Útlit áverkanna hafi gefið til kynna að þeim hafi verið valdið með þungum höggum eða spörkum eða þannig að stappað hafi verið á höfði hins látna. Dánarorsök væri rakin til höfuðáverkanna, eins og fyrr greinir. Fram kom hjá vitninu að svimi, meðvitundarleysi og uppköst sem leiði til andnauðar væru þekktar afleiðingar þess að fá högg á höfuð og gætu margar mínútur liðið frá því að áverki hlýst þar til sá sem fyrir högginu verður kastar upp.

13 Þá hafi krufning leitt í ljós annan lífshættulegan áverka í brjóst og kviðarholi hægra megin. Þar hafi verið blóðgúlpar og brotin rifbein, sem hafi stungist í lunga og lifur og valdið innvortis blæðingu, sem fyrr greinir. Vitnið taldi líklegt að A hafi verið meðvitundarlaus eða jafnvel látinn þegar hann hlaut þessa áverka, miðað við hversu lítið hefði blætt frá þeim. Þá kom fram hjá vitninu að miðað við blæðingu frá lunga og lifur mætti gera ráð fyrir því að einhverjar mínútur hafi liðið frá því er A hlaut höfuðáverka þangað til hann hlaut áverka í brjóst og kviðarholi, sennilega þrjár til fimm mínútur. Hann kvað ekki vera rétt eftir sér haft í héraðsdómi þar sem fram kom að lengri tími hafi getað liðið þarna á milli, eða allt að hálftími eða klukkutími.

14 Vitnið var viðstaddur blóðferlagreiningu á vettvangi og staðfesti það sem kemur fram í skýrslu lögreglu að rannsóknin hafi leitt í ljós að A hafi hlotið fjölda áverka þegar hann lá í gólfinu. Blóðslettur frá höfði hins látna hafi gefið til kynna að hann hafi fengið þung högg á höfuðið þegar hann var á hnjánum eða liggjandi á gólfinu. Mikið sár á enni niður á kinnbein hafi líklega orðið við það að stappað hafi verið á höfði A þegar það nam við gólf og hafi sá sem það gerði verið berfættur eða á sokkaleistum. Þá hafi áverki á eyra líklega orðið við það að stappað hafi verið á höfði hans aftan frá en við það hafi teygst á eyranu og það rofnað. Blóðgúlpar í kringum eyrað væru frekar til marks um að þetta hafi gerst með þessum hætti. Þá hafi brot á hálslið líklega orsakast af því að hálsinn hreyfðist eða sveiflaðist til og hafi A líklegast verið meðvitundarlaus á þessu tímamarki þar sem við þær aðstæður slakni á hálsvöðvum og hálsinn hreyfist auðveldlega. Vitnið kvað spark aftan við eyra hafa getað valdið þessum áverka.

15 Vitnið var spurt um hugsanleg tengsl áfengismagns sem mældist í blóði hins látna við dánarorsök. Hann svaraði því til að áfengisáhrif hefðu áhrif á viðbragðsgetu manna, til dæmis getu til að kasta upp. Eins og hér hátti til hafi áverkar á heila A hins vegar að öllum líkindum leitt til meðvitundarskerðingar og við þær aðstæður sé nánast útilokað að einstaklingur geti kastað upp. Vitnið var einnig spurt um tilurð mars á upphandleggjum A sem getið er um í krufningarskýrslu og lýsti hann því að þeir áverkar væru til komnir vegna þess að gripið hefði verið fast um handleggina.

16 Eins og fram kemur í héraðsdómi bar ákærði þess merki að hafa lent í átökum þessa nótt. Í málinu eru skýrslur um réttarlæknisfræðilega skoðun sem hann gekkst undir í kjölfar handtöku og einnig þremur dögum síðar. Við fyrri skoðun reyndist hann vera með lítinn skurð ofan við hægra auga og tvær rispur á enni og ofan á höfði. Mar var á hnúum hægri handar og höndin var blóðug. Þá var blóð undir fótum ákærða og á sokkum og blóðblettir á öðrum fatnaði, meðal annars á buxnaskálmum. Við síðari skoðun sást mar við vinstri augabrún, á vinstri kinn og vinstra megin á brjósti og segir í skýrslu réttarmeinafræðingsins F að um áverka eftir högg hafi verið að ræða. Þá voru hnúar hægri handar bólgnir og mar á hendinni sem náði frá hnúum upp að úlnlið. Kemur fram í skýrslunni að slíkir áverkar verði yfirleitt til við eitt eða fleiri hnefahögg á harðan líkamshluta, svo sem andlit. Við DNArannsókn var leitt í ljós að blóð á hendi ákærða og undir il hans var úr A, sem og blóð á sokkum, buxum og peysu. Í vitnisburði sínum fyrir Landsrétti lýsti réttarmeinafræðingurinn því að skrámur í andliti og á höfði ákærða gætu hafa verið klórför en einnig gæti verið að hann hefði skorist við það að gleraugu hans brotnuðu.

17 Af öllu framangreindu er í ljós leitt að ákærði veittist að A bróður sínum með mörgum, þungum hnefahöggum og spörkum og lét ekki af atlögunni þótt A félli í gólfið og gæti sér þar litla eða enga björg veitt. Þótt gögn málsins beri með sér að einhver átök hafi átt sér stað á milli bræðranna er ljóst að ákærði hafði þar algjöra yfirburði og hlaut aðeins smávægilega áverka af. Af niðurstöðum krufningar og blóðferlagreiningar verður ráðið að ákærði hafi veitt A högg eða spörk í höfuðið þar sem hann var í álútri stöðu eða kominn niður á hnén og sparkað eða stappað á höfði hans og líkama þar sem hann lá í gólfinu. Sem að framan greinir lést A af völdum höfuðáverka en áverkar í brjóst og kviðarholi voru einnig banvænir. Samkvæmt vitnisburði réttarmeinafræðings voru þeir áverkar veittir A þegar hann var orðinn meðvitundarlítill eða meðvitundarlaus vegna höfuðhögga, jafnvel að honum látnum. Atlaga ákærða að A var svo ofsafengin að honum hlaut að vera ljóst að langlíklegast væri að bani hlytist af henni. Brot hans varðar því við 211. gr. almennra hegningarlaga.

18 Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Hann er fundinn sekur um að hafa banað bróður sínum og var um ásetningsverk að ræða. Samkvæmt því og með vísan til þess sem rakið hefur verið um hömlulausa atlögu hans, en að öðru leyti með hliðsjón af 1., 2., 3. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, er refsing hans ákveðin fangelsi í 14 ár. Gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt vegna meðferðar málsins kemur til frádráttar refsingu, sbr. 76. gr. sömu laga.

19 Sem að framan greinir hafa fjögur uppkomin börn A uppi kröfur um miskabætur í málinu, auk þess sem tvö þeirra krefjast greiðslu útfararkostnaðar. Fyrir Landsrétti krefst ákærði meðal annars lækkunar fjárhæðar einkaréttarkrafna á þeim grunni að skilyrði séu til skuldajafnaðar við kröfu sem hann eigi á dánarbú hins látna vegna peningaláns. Krafa um skuldajöfnuð var ekki höfð uppi fyrir héraðsdómi og eru skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ekki uppfyllt fyrir því að hún komi til skoðunar hér fyrir dómi. Samkvæmt framangreindu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður ákvæði hans um einkaréttarkröfur staðfest. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða einkaréttarkröfuhöfum málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

20 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

21 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf L-kk-nf, sæti fangelsi í 14 ár. Gæsluvarðhald ákærða frá 31. mars 2018 kemur til frádráttar refsingu.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og einkaréttarkröfur eru staðfest. Ákærði greiði B, C, D og E, hverju um sig 200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.581.517 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, M-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns, 2.480.000 krónur.