500/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem sóknaraðila var heimiluð húsleit að dvalarstað varnaraðila til haldlagningar muna sem þar kynnu að finnast og tengdust ætluðum sakarefnum. Þá var fallist á kröfu sóknaraðila um heimild til leitar og rannsóknar á rafrænu efnisinnihaldi farsíma og annarra tilgreindra muna sem kynnu að verða haldlagðir og væru í eigu og/eða umráðum varnaraðila. Í úrskurði Landsréttar var rakið að leit sóknaraðila á dvalarstað varnaraðila væri lokið og var málinu vísað frá að því er þær rannsóknarathafnir varðar, sbr. 3. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Á hinn bóginn væri leit í tveimur farsímum og tölvu sem sóknaraðili lagði hald á við húsleitina ólokið. Varnaraðili hafi ekki verið boðaður á dómþing við meðferð málsins í héraði þar sem fjallað var um kröfur sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 104. gr. laga nr. 88/2008. Þegar krafa sóknaraðila var lögð fyrir héraðsdóm hafi ekki legið fyrir upplýsingar um hvort lagt yrði hald á einhverja muni eða gögn sem kynnu að finnast við húsleitina. Héraðsdómi hafi verið rétt að hafna kröfu sóknaraðila um heimild til þess að leita í og rannsaka efnisinnihald fjarskiptatækja sem kynnu að finnast við húsleit þar til fyrir lægi hvaða tæki yrðu haldlögð og þá hvort efni væri til að boða varnaraðila á dómþing til þess að taka afstöðu til kröfunnar. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur að þessu leyti og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 30. júní 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. júní 2023 í málinu nr. R- [...]/2023 þar sem sóknaraðila var heimiluð húsleit að dvalarstað varnaraðila að [...], [...], [...] Reykjavík til að finna, haldleggja og skoða skjalleg sönnunargögn sem og tölvur, netbeina, flakkara, farsíma og minnislykla sem þar kunna að vera varðveitt og haldleggja muni sem þar kunna að finnast og tengjast ætluðum sakarefnum. Heimildin nær til leitar í læstum hirslum og geymslum við fasteignina. Þá var fallist á kröfu sóknaraðila um rannsókn á rafrænu efnisinnihaldi farsíma, tölvu, flakkara, netbeina og minnislykla sem haldlagðir kunna að verða og eru í eigu og/eða umráðum varnaraðila. Kæruheimild er í g - og i-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að kröfum varnaraðila verði vísað frá Landsrétti en til vara er krafist staðfestingar hins kærða úrskurðar.

3

Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að heimild sóknaraðila verði markað minna umfang. Þá er krafist þóknunar til handa skipuðum lögmanni varnaraðila.

Niðurstaða

4

Krafa sóknaraðila fyrir héraðsdómi um heimild til rannsóknaraðgerða laut í fyrsta lagi að leit á dvalarstað varnaraðila og haldlagningu muna sem þar kynnu að finnast og tengdust ætluðum sakarefnum í máli sem er til rannsóknar hjá sóknaraðila. Í öðru lagi krafðist sóknaraðili þess að fá heimild til leitar og rannsóknar á rafrænu efnisinnihaldi farsíma, tölvu, flakkara, netbeina og minnislykla sem kynnu að verða haldlagðir og væru í eigu og/eða umráðum varnaraðila.

5

Samkvæmt 3. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 verður úrskurður héraðsdómara ekki kærður ef athöfn, sem kveðið er á um í úrskurðinum, hefur þegar farið fram eða ástand, sem leitt hefur af ákvæðum hans, er þegar um garð gengið. Fyrir liggur að leit sóknaraðila á dvalarstað varnaraðila er lokið en ekki leit í tveimur farsímum og tölvu sem sóknaraðili lagði hald á við húsleitina. Brestur þannig heimild til að kæra úrskurðinn um annað en þær rannsóknaraðgerðir sem ekki hafa farið fram.

6

Krafa sóknaraðila um heimild til leitar er reist ákvæðum 2. mgr. 94. gr. og 7. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 74. gr., sbr. 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt 74. gr. laganna er heimilt að leita í húsum sakbornings, geymslustöðum, hirslum, skipum, loftförum, bifreiðum eða öðrum farartækjum hans í því skyni að handtaka hann, rannsaka andlag brots og önnur ummerki eða hafa uppi á munum sem hald skal leggja á. Þá er kveðið á um það í 1. mgr. 75. gr. laganna að leit samkvæmt 74. gr. skuli ákveðin með úrskurði dómara nema fyrir liggi ótvírætt samþykki eiganda eða umráðamanns eða ef undantekningarákvæði 2. og 3. mgr. lagaákvæðisins eiga við. Í 2. mgr. 79. gr. laganna er mælt fyrir um að kynna skuli eiganda eða umráðamanni húsakynna eða farartækis, þar sem leit fer fram, heimild til húsleitar og gefa honum kost á að vera viðstaddur leitin ef unnt er.

7

Í dómaframkvæmd hefur heimild til leitar í fjarskiptatækjum, svo sem símum og tölvum, og rannsókn á efnisinnihaldi þeirra verið reist á lögjöfnun frá ákvæðum 1. mgr. 70. gr. og 1. mgr. 84. gr. laga nr. 88/2008. Í 1. mgr. 84. gr. er kveðið á um að til þeirra aðgerða sem taldar eru upp í 80. til 82. gr. þurfi úrskurð dómara, en í þeim lagaákvæðum er mælt fyrir um skilyrði heimildar til að afla upplýsinga frá fjarskiptafyrirtækjum um símtöl og önnur fjarskipti, símahlustun eða hlustun á önnur fjarskipti, töku ljósmynda og kvikmynda af fólki eða koma fyrir eftirfararbúnaði. Vegna rannsóknarhagsmuna er almennt nauðsynlegt að þessar ráðstafanir fari fram með leynd og mat á því hvort heimild verði veitt til þeirra tekur mið af því aðþær fela í sér verulega skerðingu á friðhelgi einkalífs þess sem þeim sætir. Af 1. mgr. 84. gr. laga nr. 88/2008 leiðir að skilyrði fyrir þeim aðgerðum sem taldar eru upp í 80. til 82. gr. laganna er að ætla megi að upplýsingar sem skipt geti máli fyrir rannsókn málsins fáist með þeim hætti, sbr. 1. mgr. 83. gr. laganna.

8

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði gerði sóknaraðili kröfu um að varnaraðili yrði ekki kvaddur á dómþing þar sem fjallað var um kröfu sóknaraðila, sbr. 1. mgr. 103. gr. laga nr. 88/2008. Í 1. mgr. 104. gr. laganna er kveðið á um að dómari skuli að jafnaði ekki taka slíka kröfu til greina nema hann telji það nægilega rökstutt að vitneskja um aðgerðina fyrir fram hjá sakborningi eða þeim sem hún á að beinast að geti spillt fyrir rannsókn. Héraðsdómur féllst á kröfu sóknaraðila um að varnaraðili yrði ekki boðaður í dómþing og skipaði honum lögmann til þess að gæta hagsmuna hans á grundvelli 2. mgr. 84. gr. sömu laga.

9

Mat dómara samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga nr. 88/2008 er eins og áður er rakið byggt á því hvort vitneskja sakbornings geti spillt fyrir rannsókn. Í máli því sem hér er til umfjöllunar er ljóst að rannsóknarhagsmunir stóðu til þess að brotaþoli fengi ekki vitneskju um að til stæði að leita á dvalarstað að munum og gögnum sem gætu varpað ljósi á það sakarefni sem til rannsóknar er. Þegar krafa sóknaraðila var lögð fyrir héraðsdóm lágu eðli málsins samkvæmt ekki fyrir upplýsingar um hvort lagt yrði hald á einhverja muni eða gögn sem kynnu að finnast við húsleitina. Rannsóknarhagmunir stóðu, eins og hér háttar til, þannig ekki til þess að á því stigi yrði veitt almenn heimild til rannsóknar á efnisinnhaldi fjarskiptabúnaðar sem kynni að finnast á heimili varnaraðila. Af dómframkvæmd má ráða að það sé venjuhelgað verklag við rannsókn sakamála að krafa um leit í og rannsókn á efnisinnihaldi fjarskiptatækja sé ekki sett fram fyrr en fyrir liggur að slík tæki hafi fundist við húsleit og verið haldlögð.

Sakborningur kann að hafa hagsmuni af því að fá að tjá sig sérstaklega um kröfu um slíka rannsókn. Þá hefur það augljóslega áhrif á mat dómara samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laganna um það hvort boða skuli sakborning á dómþing ef munirnir hafa þegar verið haldlagðir þegar krafa um rannsóknaraðgerð er sett fram.

10

Að öllu framangreindu virtu, og eins og hér háttar til, var héraðsdómi rétt að hafna kröfu sóknaraðila um heimild til þess að leita í og rannsaka efnisinnihald fjarskiptatækja sem kynnu að finnast við húsleit þar til fyrir lægi hvaða tæki yrðu haldlögð og þá hvort efni væri til að boða varnaraðila á dómþing til þess að taka afstöðu til kröfunnar. Eins og málið liggur nú fyrir verður hinn kærði úrskurður að þessu leyti ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

11

Samkvæmt 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 2. mgr. 84. gr. sömu laga, greiðist þóknun skipaðs lögmanns varnaraðila, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Ákvæði hins kærða úrskurðar um heimild til leitar í farsímum og eftir atvikum öðrum raftækjum sem sóknaraðili hefur lagt hald á er ómerkt og vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Málinu er að öðru leyti vísað frá Landsrétti.

Þóknun lögmanns varnaraðila, Ö-kvk-ef K-kvk-ef E-kvk-ef, 75.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.