684/2023

Útdráttur

Sóknaraðili kærði úrskurð héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi ákæru héraðssaksóknara 7. júní 2023 á hendur varnaraðilum X og Y. Í I. kafla ákærunnar var X gefin að sök tilraun til hryðjuverka og háttsemin talin varða við 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í

II. kafla ákærunnar var Y gefin að sök hlutdeild í tilraunarbroti X samkvæmt I. kafla og háttsemin talin varða við sömu ákvæði, sbr. og 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að skýra yrði ákvæði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 þannig að verknaðarlýsing ákæru yrði að vera það greinargóð og skýr að ákærði gæti ráðið af henni hvaða refsiverðu háttsemi honum væri gefin að sök og hvaða lagaákvæði hann væri talinn hafa brotið svo að honum yrði fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi viðhlítandi vörnum gegn þeim. Með úrskurði Landsréttar 10. mars 2023 hefði rétturinn áður vísað frá dómi ákæruköflum I og II í ákæru héraðssaksóknara frá 9. desember 2022 þar sem ákæran var ekki talin uppfylla skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála, sbr. 180. gr. sömu laga. Ólíkt því sem kom fram í fyrri ákæru héraðssaksóknara væri nú í b-lið I. kafla ákæru lýst í tölusettum liðum orðfæri og yfirlýsingum í nánar tilgreindum samskiptum X og Y sem væri talið sýna fram á að X hefði tekið ákvörðun um að fremja hryðjuverk. Jafnframt væri því nú lýst að X hefði sýnt ásetning sinn til hryðjuverka ótvírætt í verki með undirbúningsathöfnum svo sem rakið væri í tölusettum liðum í a og c til f-lið I. kafla ákæru. Loks væri í ákæru lýst þeirri ætlan ákæruvaldsins að með þeim yfirlýsingum og athöfnum sem raktar væru í atil f-lið I. kafla hefði X sýnt í verki áform sín um að fremja hryðjuverk hér á landi, með skotvopnum og/eða sprengingum, dulbúinn sem lögreglumaður. Jafnframt var talið að í II. kafla ákæru væri að finna nákvæmari lýsingu en í fyrri ákæru á því hvernig ákæruvaldið teldi Y hafa liðsinnt X í orði og verki. Samkvæmt framansögðu var það ekki talið fara á milli mála fyrir hvaða háttsemi X og Y væru ákærðir og var ekki talið að þeim væri á grundvelli ákæru torvelt að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum. Var ákæran því talin fullnægja skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga um meðferð sakamála.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. október 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. október 2023 í málinu nr. S- [...]/2022 þar sem ákæru sóknaraðila 7. júní 2023 á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í t-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka ákæruna til efnismeðferðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Málsatvik

4

Með ákæru 9. desember 2022 var höfðað sakamál á hendur varnaraðilum og voru brot þau sem ákært var fyrir tilgreind í sex köflum. Í I. kafla ákærunnar var varnaraðilanum X gefin að sök tilraun til hryðjuverka og háttsemin talin varða við 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í II. kafla var varnaraðilanum Y gefin að sök hlutdeild í tilraunarbroti meðákærða samkvæmt I. kafla og háttsemin talin varða við sömu ákvæði, sbr. og 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Í III. kafla var varnaraðilum báðum gefið að sök stórfellt vopnalagabrot, framið í sameiningu. Í IV. kafla var X gefið að sök stórfellt vopnalagabrot og Y samskonar brot í V. kafla. Loks var Y í VI. kafla ákærunnar gefið að sök fíkniefnalagabrot og brot gegn lögum um bann við tilteknum frammistöðubætandi efnum og lyfjum.

5

Í ákærunni var háttsemi varnaraðilans X í I. kafla lýst á þann veg að honum væri gefin að sök tilraun til hryðjuverka með því að hafa ákveðið að valda ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað, bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þess í hættu með stórfelldum eignaspjöllum og sýnt þann ásetning ótvírætt í orði á tímabilinu maí til september 2022, meðal annars með orðfæri og yfirlýsingum á dulkóðaða samskiptaforritinu „ Signal“, og í verki með því að útbúa, framleiða og afla sér skotvopna, íhluta í skotvopn, þar með talinn búnaðinn „ Swift link“, skotfæra og varnarbúnað, kaupa árásarriffla af gerðinni AK- 47 og AR- 15, sem hann hafi breytt í hálfsjálfvirkan, sækja og tileinka sér efni frá þekktum aðilum sem framið hafa hryðjuverk, verða sér úti um efni og upplýsingar um sprengju- og dróna gerð, reyna að verða sér úti um lögregluskilríki, lögreglufatnað og lögreglubúnað, með það fyrir augum að villa um fyrir fólki í tengslum við skotárás á fólk, allt í þeim tilgangi að valda almenningi verulegum ótta og mikilli ringulreið í þjóðfélaginu, en lögregla hafi stöðvað áform hans er hann var handtekinn 13. og 21. september 2022.

6

Þá var háttsemi varnaraðilans Y í II. kafla ákærunnar lýst svo að honum væri gefin að sök hlutdeild í framangreindu broti X, með liðsinni í orði og verki, á sama tímabili, með því að senda X, á dulkóðaða samskiptaforritinu „ Signal“, hvatningarorð og undirróður um að fremja hryðjuverk og einnig efni og upplýsingar um þekkta hryðjuverkamenn, hugmyndafræði, undirbúning og verknaðaraðferðir þeirra, upplýsingar um sprengju- og dróna gerð og taka þátt í framleiðslu skotvopna, íhluta í skotvopn, þar með talið „ Swift link“, og skotfæra, allt í því skyni að styrkja ásetning og áform X um að fremja hryðjuverk, uns lögregla handtók þá X 21. september 2022.

7

Með úrskurði héraðsdóms 6. febrúar 2023 var I. og II. kafla ákærunnar vísað frá dómi með vísan til óskýrleika í verknaðarlýsingu og var sú niðurstaða kærð til Landsréttar.

Í úrskurði réttarins 10. mars 2023 í máli nr. 102/2023 var vikið að þeim þætti verknaðarlýsingar í ákæru á hendur X að hann hefði ákveðið að valda ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað, bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þess í hættu með stórfelldum eignaspjöllum. Vísaði rétturinn til þess málatilbúnaðar sóknaraðila að ekki hefðu legið fyrir nægar upplýsingar við útgáfu ákæru um að hverju eða hverjum hin ætluðu hryðjuverk X hefðu átt að beinast eða hvar og hvenær hann hefði ætlað að láta til skarar skríða. Að því virtu var ekki talið að sá háttur sem hafður var á tilgreiningu andlags og staðsetningu og tímasetningu hins fyrirhugaða brots hafi, eins og hér stóð á, einn og sér farið gegn fyrirmælum c-liðar 1. mgr. 152. laga nr. 88/2008 svo að varðaði frávísun, en tvö síðastnefndu atriðin teldust til aukaatriða brots samkvæmt 1. mgr. 180. gr. sömu laga.

8

Á hinn bóginn var í úrskurðinum vísað til þess að skýra yrði ákvæði c- og d-liðar 1. mgr. 152. gr. svo að í ákæru skuli tilgreina þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök með eins nákvæmum hætti og mögulegt er út frá þeim rannsóknargögnum sem liggja fyrir hverju sinni. Að virtum gögnum málsins yrði að telja að verið hefði nauðsynlegt og ákæruvaldinu unnt að tilgreina mun skýrar og nákvæmar í ákæru hvaða orðfæri og yfirlýsingar í samskiptum varnaraðila teldust sýna að X hefði tekið ákvörðun um að fremja hina lýstu refsiverðu háttsemi. Jafnframt var talið skorta verulega á að ákæruvaldið gerði með viðhlítandi hætti í ákæru grein fyrir þeim undirbúningsathöfnum X sem þar var vísað til og hvernig þær athafnir tengdust ákvörðun hans um að fremja hryðjuverk. Af þessu þótti leiða að hlutdeild Y í því broti sem X var gefið að sök teldist heldur ekki vera lýst með viðhlítandi hætti í ákæru. Auk þess væri enga frekari lýsingu eða útlistun að finna í ákæru á ætluðum hvatningarorðum og undirróðri Y eða því efni og upplýsingum sem hann ætti að hafa miðlað til X og hvernig efnið og upplýsingarnar tengdust ætluðum áformum hins síðarnefnda um að fremja hryðjuverk. Samkvæmt framangreindu var talið að ákæran væri haldin slíkum annmörkum hvað I. og II. kafla varðaði að hún fullnægði ekki skilyrðum c-liðar 1. mgr. 152. gr., sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa þeim hluta ákærunnar frá dómi.

9

Með ákæru 7. júní 2023 var á ný höfðað mál á hendur varnaraðilum, samkvæmt I. kafla á hendur varnaraðilanum X fyrir tilraun til hryðjuverka og samkvæmt II. kafla á hendur varnaraðilanum Y fyrir hlutdeild í því broti. Með hinum kærða úrskurði var ákærunni vísað frá dómi, sem fyrr á þeim grunni að verknaðarlýsing hennar væri óskýr. Sóknaraðili krefst endurskoðunar þeirrar niðurstöðu hér fyrir dómi og telur að með nýrri ákæru hafi verið bætt úr þeim annmörkum sem Landsréttur taldi vera á þeirri fyrri. Því andmæla varnaraðilar og krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

10

Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal meðal annars greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af. Af því leiðir að verknaðarlýsing í ákæru verður að vera það greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni hvaða refsiverða háttsemi honum er gefin að sök og hvaða lagaákvæði hann er talinn hafa brotið svo að honum sé fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi viðhlítandi vörnum gegn þeim, sbr. til hliðsjónar meðal annars dóm Hæstaréttar 1. október 2014 í máli nr. 630/2014. Þá verður ákæra að leggja fullnægjandi grundvöll að máli svo að fella megi dóm á það samkvæmt því sem í henni greinir, enda verður ákærði ekki dæmdur fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Þesser jafnframt að gæta að það getur ráðist af eðli brots og atvikum máls hversu miklar kröfur verða gerðar til nákvæmni um lýsingu á einstökum þáttum verknaðar.

11

Í ákæru sóknaraðila á hendur varnaraðilum frá 7. júní 2023, sem rakin er orðrétt í hinum kærða úrskurði, er varnaraðilanum X í I. kafla gefin að sök tilraun til hryðjuverka, með því að hafa ákveðið að valda, með skot- og/eða sprengjuárás, hér á landi, ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað og tíma, bana eða stórfelldu líkamstjóni eða stefna lífi þeirra í hættu með stórfelldum eignaspjöllum, í þeim tilgangi að valda almenningi verulegum ótta og veikja eða skaða stjórnskipan og þjóðfélagslegar undirstöður ríkisins. Ásetning sinn til hryðjuverka hafi varnaraðili sýnt ótvírætt í verki á tímabilinu maí til september 2022, eins og nánar er rakið í stafliðum atil f. Samkvæmt a-lið „með því að útbúa, framleiða og afla sér skotvopna, skotfæra og íhluta í skotvopn“ eins og nánar er lýst í sex tölusettum undirliðum.

Samkvæmt b-lið „með orðfæri og yfirlýsingum á dulkóðaða samskiptaforritinu Signal“ en undir þeim lið eru rakin samskipti varnaraðila á framangreindu samskiptaforriti í töluliðum 7 til 32. Samkvæmt c-lið „með því að sækja, móttaka og tileinka sér efni um þekkta aðila sem framið hafa hryðjuverk, aðferða- og hugmyndafræði“ eins og nánar greinir í töluliðum 33 til 49. Samkvæmt d-lið „með því að verða sér út um efni og upplýsingar um sprengju- og dróna gerð“ og er það nánar tilgreint í töluliðum 50 og 51. Samkvæmt e-lið „með því að skoða og kynna sér efni á netinu sem tengist mögulegum árásarþolum“ eins og nánar greinir í töluliðum 52 til 54. Loks samkvæmt f-lið „með því að kynna sér, verða sér út um og reyna að verða sér út um aðgerða búnað, lögreglufatnað og lögreglubúnað“ eins og nánar greinir í töluliðum 55 til 64. Þá segir í ákærunni: „Með ofangreindum yfirlýsingum og athöfnum sýndi ákærði X í verki áform sín um að framkvæma hryðjuverk hér á landi, með skotvopnum og/eða sprengingum, dulbúinn sem lögreglumaður, en lögregla stöðvaði áform hans er hann var handtekinn 13. og 21. september 2022.“ Er háttsemi varnaraðilans X samkvæmt I. kafla ákæru talin varða við 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga.

12

Samkvæmt II. kafla ákærunnar er varnaraðilanum Y gefin að sök hlutdeild í fyrrgreindu broti X, með liðsinni í orði og verki, með því að taka þátt í og aðstoða X við framleiðslu skotvopna og íhluta í skotvopn, þar með talið „ Swift link“, og aðstoðað hann við kaup á skotfærum í AR- 15 og AK- 47 árásarriffla, vitandi að X hafi haft í hyggju að fremja hryðjuverk, eins og nánar sé lýst í töluliðum 2, 5 og 6 í I. kafla ákæru, og með því að senda til X, á dulkóðaða samskiptaforritinu „ Signal“, hvatningu og undirróður um að fremja hryðjuverk, eins og nánar greini í töluliðum 7 til 9, 11 til 12, 14, 17 til 21 og 24 til 32, aðstoðað hann við öflun lögreglubúnaðar og lögreglu fatnaðar, eins og greini í töluliðum 14, 17, 22 og 56, miðla til hans efni og upplýsingum um þekkta hryðjuverkamenn, hugmyndafræði, undirbúning og verknaðaraðferðir þeirra, eins og greini í töluliðum 9, 32, 35, 37 og 42, auk upplýsinga um sprengju- og dróna gerð, sbr. tölulið 28. Allt framangreint hafi varnaraðili unnið í því skyni að styrkja ásetning og áform X um að fremja hryðjuverk, uns lögregla handtók Y 21. september 2022. Er háttsemin talin varða við 1., 2. og 4. tölulið 1. mgr. 100. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr., sbr. og 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga.

13

Í ákærunni er því lýst að tilraunarverknaður varnaraðilans X hafi beinst að ótilgreindum hópi fólks, á ótilgreindum stað og tíma. Er verknaðarlýsingin að þessu leyti sambærileg því sem var í fyrri ákæru á hendur varnaraðilum en með framangreindum úrskurði Landsréttar í máli nr. 102/2023 var ekki talið að sú tilgreining andlags og stað- og tímasetningar færi gegn fyrirmælum c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 svo að varðaði frávísun. Verður sú niðurstaða lögð til grundvallar í máli þessu.

14

Í b-lið I. kafla ákæru er í tölusettum liðum lýst orðfæri og yfirlýsingum í nánar tilgreindum samskiptum varnaraðila sem sóknaraðili telur sýna fram á að X hafi tekið ákvörðun um að fremja hryðjuverk. Jafnframt er því lýst að X hafi sýnt ásetning sinn til hryðjuverka ótvírætt í verki með undirbúningsathöfnum svo sem rakið er í tölusettum liðum í a og c til f-lið I. kafla ákæru. Loks er í ákærunni lýst þeirri ætlan sóknaraðila að með þeim yfirlýsingum og athöfnum sem raktar eru í a- til f-lið I. kafla hafi X sýnt í verki áform sín um að fremja hryðjuverk hér á landi, með skotvopnum og/eða sprengingum, dulbúinn sem lögreglumaður.

15

Hvað varnaraðilann Y varðar er í II. kafla ákærunnar að finna nákvæmari lýsingu en var í fyrri ákæru á því hvernig sóknaraðili telur hann hafa liðsinnt X í orði og verki þannig að varði hann refsingu fyrir hlutdeild í ætluðu broti X. Þannig er tilgreint að hann hafi aðstoðað X við framleiðslu skotvopna, íhluta í skotvopn og skotfæri, átt við hann samskipti á framangreindu samskiptaforriti sem fólu í sér hvatningu og undirróður, aðstoðað hann við öflun lögreglubúnaðar og lögreglu fatnaðar, miðlað til hans efni og upplýsingum um þekkta hryðjuverkamenn og um sprengju- og dróna gerð, allt með vísan til hlutaðeigandi töluliða í I. kafla ákærunnar. Þá er tekið fram að sóknaraðili telji Y hafa aðhafst framangreint í því skyni að styrkja ásetning og áform X um að fremja hryðjuverk.

16

Samkvæmt framangreindu fer ekki á milli mála fyrir hvaða háttsemi varnaraðilar eru ákærðir og verður ekki talið að þeim sé á grundvelli ákæru torvelt að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum. Breytir engu þar um þótt í nokkrum liðum ákærunnar sé vísað til sömu háttsemi og lýst er í þeim köflum fyrri ákæru sem eftir standa, enda getur brot varðað við fleiri en eitt refsiákvæði. Það heyrir síðan undir efnismeðferð málsins að skera úr um hvort fyrir hendi séu skilyrði refsiverðrar tilraunar til hryðjuverka og hlutdeildar í tilraunarverknaði svo að varði við þau refsiákvæði sem í ákærunni greinir. Samkvæmt þessu fullnægir ákæran skilyrðum c- liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008.

17

Með ákærunni var höfðað mál á hendur varnaraðilum vegna sömu sakargifta og hafðar voru uppi í I. og II. kafla fyrri ákæru, sem vísað var frá dómi. Málið var höfðað innan þess frests sem greinir í 3. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008 og hefur það verið sameinað fyrra málinu fyrir héraðsdómi. Verða þau því eftirleiðis rekin í einu lagi. Er engan veginn unnt að fallast á að sú málsmeðferð fari í bága við meginreglu 1. mgr. 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð vegna refsiverðrar háttsemi eða tvöfaldri refsingu.

18

Samkvæmt öllu framangreindu verður ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka ákæruna til efnismeðferðar.

Úrskurðarorð :

Fellt er úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar um að vísa frá dómi ákæru héraðssaksóknara 7. júní 2023 á hendur varnaraðilum, X og Y.