43/2022

Útdráttur

X og Y voru ákærðir fyrir brot gegn 217. og 231. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ruðst í heimildarleysi inn á heimili A, ráðist að honum og veitt honum áverka, með nánar tilgreindum afleiðingum. Í dómi Landsréttar er rakið að frásögn A um að á hann hafi verið ráðist fengi stoð í framburði vitna og annarra sönnunargagna og sló rétturinn því föstu að ráðist hefði verið á A á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir og honum veittir þeir áverkar sem þarer lýst. Á hinn bóginn taldi Landsréttur að ekkert haldbært lægi fyrir til stuðnings framburði A um aðild ákærða Y að atlögunni og var hann þegar af þeirri ástæðu sýknaður með vísan til 1. mgr. 109. gr. laganr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá taldi Landsréttur að rannsókn málsins hefði verið umfangslítil og að mörgu leyti ófullkomin. Þegar framburður vitna og rannsókn lögreglu voru virt heildstætt var ekki talið að fullyrðing A um aðild ákærða X fengi slíka stoð að með réttu yrði slegið föstu, gegn neitun ákærða, svo ekki yrði vefengt með skynsamlegum rökum, að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru. Var ákærði X því einnig sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. desember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 10. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 30. nóvember 2021 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærðu verði þyngd.

3

Ákærði X krefst sýknu af kröfum ákæruvalds og að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi. Til vara krefst ákærði þess að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa og að bótakrafa brotaþola verði lækkuð.

4

Ákærði Y krefst sýknu af kröfum ákæruvalds en til vara að refsing verði felld niður.

Að því frágengnu krefst ákærði þess að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Hvað einkaréttarkröfu brotaþola varðar krefst ákærði þess að kröfunni verði vísað frá dómi en til vara að hann verði sýknaður af kröfunni. Að því frágengnu krefst ákærði þess að bótakrafa brotaþola verði lækkuð.

5

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærðu verði óskipt gert að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 800.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. október 2019 til 26. maí 2021 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu hans. Þá krefst brotaþoli þess að ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað hans verði staðfest auk málskostnaðar úr hendi ákærðu fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Samkvæmt frumskýrslu lögreglu 1. nóvember 2019 barst Fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra tilkynning brotaþola að kvöldi 31. október sama ár, klukkan 22.07, um að tveir menn hefðu komið á heimili hans fyrr um kvöldið og lamið hann.

Lögreglumenn D og E fóru á vettvang og ræddu við brotaþola. Er haft eftir honum í skýrslu lögreglu að ákærðu hafi verið árásarmennirnir. Í skýrslunni er jafnframt höfð eftir brotaþola sú lýsing á atlögunni að ákærðu hafi byrjað á því að henda honum í rúmið. Ákærði Y hafi síðan haldið fótum hans á meðan ákærði X hafi lamið hann í tvígang í höfuðið. Í skýrslunni kemur fram að brotaþoli hafi verið með áverka í hársverði á vinstri hlið og blóðuga vör í munnviki vinstra megin.

7

Eftir að hafa rætt við brotaþola fór lögregla að heimili ákærða X og ræddi við hann. Í frumskýrslu lögreglu segir: „X kvaðst ekki vilja tjá sig um málið án lögfræðings en sagði þó að hann hafi farið heim til hans vegna uppsafnaðra mála sem hann hafi átt á móti [brotaþola] “. Þegar ákærði X mætti til skýrslugjafar hjá lögreglu vegna málsins 5. nóvember 2019 kvaðst hann ekki vilja tjá sig um sakarefnið og við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi gerði hann slíkt hið sama. Ákærði gerði þó athugasemd við ummæli sem höfð eru eftir honum í frumskýrslu lögreglu þess efnis að hann hefði farið heim til brotaþola. Hið rétta væri að ákærði hefði sagt við lögreglumanninn að hann „væri ekki að fara þangað“.

8

Ákærði Y var boðaður til skýrslugjafar hjá lögreglu vegna málsins 5. nóvember 2019.

Vildi ákærði hvorki tjá sig almennt um sakarefnið né svara einstökum spurningum lögreglu. Við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi skoraðist hann einnig undan því að tjá sig um sakarefnið.

9

Brotaþoli lýsti atvikum svo fyrir lögreglu að hann hefði verið að horfa á sjónvarpið í íbúð sinni síðla kvölds 31. október 2019 þegar ákærðu hefðu ruðst óboðnir og mjög æstir inn í íbúðina. Ákærðu hefðu ráðist beint á brotaþola og ákærði X slegið hann nokkrum höggum í höfuðið. Þeir hefðu síðan hrint honum utan í skáp og á sófann sem hann hafði áður setið í. Ákærði Y hefði því næst haldið fótum brotaþola á meðan ákærði X sló hann nokkrum höggum til viðbótar í höfuðið. Kvaðst brotaþoli hafa rotast í stutta stund við atlöguna en rankað við sér aftur þegar ákærðu hlupu út. Þeir hefðu síðan ekið á brott. Ástæðu árásarinnar sagði brotaþoli hafa verið þá að hann hefði sagt yfirmanni ákærða X frá akstri hans undir áhrifum.

10

Fyrir héraðsdómi bar lögreglumaður D, sem ritaði frumskýrslu lögreglu í málinu, að hann hefði farið á vettvang ásamt starfsfélaga sínum og rætt við brotaþola. Brotaþoli hefði greint lögreglu frá því að hann hefði verið laminn af ákærða X. Kom fram hjá vitninu að brotaþoli hefði hlotið hrufláverka á enni. Lögregla hefði síðan farið og rætt við ákærða X. Ákærði hefði vísað til uppsafnaðra mála gagnvart brotaþola. Einnig hefði komið fram hjá ákærða að hann hefði tekið son sinn með sér til brotaþola. Innt eftir því hvort „ákvæðin“ hefðu verið kynnt ákærða kvaðst vitnið ekki minnast þess.

Þá kom fram hjá vitninu að lögregla hefði hvorki skoðað né ljósmyndað hendur ákærða í þágu rannsóknar málsins.

11

Lögreglumaður E bar fyrir héraðsdómi að hann hefði farið á vettvang ásamt starfsfélaga sínum og rætt við brotaþola, sem borið hefði sýnilega áverka á höfði.

Brotaþoli hefði tjáð lögreglu að tveir menn, sem hann hefði kannast við og getað nafngreint, hefðu komið heim til hans og hefði annar þeirra haldið fótum hans á meðan hinn veitti honum áverkana. Í kjölfarið hefðu lögreglumennirnir farið og rætt við annan mannanna. Vitnið sagði starfsfélaga sinn hafa rætt við hann og gat vitnið lítið tjáð sig um það sem þeim fór á milli annað en það að maðurinn hefði kannast við að hafa farið heim til brotaþola vegna uppsafnaðra mála. Innt eftir því hvort gætt hefði verið „ákvæða“ við manninn áður en við hann var rætt gat vitnið engu um það svarað. 12

Vitnið B, leigusali brotaþola, bar fyrir lögreglu að klukkan rúmlega tíu að kvöldi 31. október 2019 hefði verið barið að dyrum heima hjá honum. Vitnið hefði ekki farið til dyra en skömmu síðar hefði það heyrt öskur frá herbergi brotaþola, sem sé aðliggjandi húsinu, og í kjölfarið séð ógreinilega hvar fólksbifreið var ekið í burtu. Vitnið hefði sett sig í samband við brotaþola til að athuga með hann og hefði brotaþoli þá greint vitninu frá því sem gerst hafði. Fyrir dómi lýsti vitnið atvikum þessum svo að það hefði vaknað upp ásamt konu sinni við öskur. Rak vitnið einnig minni til að hafa heyrt hurð skellast. Vitnið hefði klætt sig og því næst kíkt út um glugga. Vitnið hefði þá séð hurð leggjast aftur á bifreið sem var fyrir utan húsið. Bifreiðinni hefði síðan verið ekið á brott og hefði vitnið ekki séð hverjir voru í henni. Vitnið hefði í kjölfarið annað hvort rætt við brotaþola eða sent honum skilaboð og brotaþoli þá upplýst vitnið um að ráðist hefði verið á hann og hann tuskaður til. Vitnið kvað brotaþola ekki hafa nafngreint árásarmennina.

13

Í málinu liggur frammi vottorð frá 14. nóvember 2019, ritað af C læknakandidat, sem skoðaði brotaþola á bráðamóttöku [...] 1. nóvember 2019. Í vottorðinu er haft eftir brotaþola að hann hafi orðið fyrir líkamsárás tveggja manna skömmu fyrir miðnætti daginn áður. Þeir hafi kýlt brotaþola í höfuðið nokkrum sinnum með krepptum hnefa og við það hafi hann dottið aftur fyrir sig og lent á kommóðu. V æri brotaþoli búinn að vera með þrýstings verk í enni þar sem höggin lentu. Brotaþoli lýsti jafnframt vægri ógleði og þá kenndi hann til í vinstri olnboga og mjóbaki. Samkvæmt skoðun var brotaþoli marinn og með bólgu í hársverði vinstra megin og með þreifieymsli yfir því svæði. Hann var einnig með sár á vör vinstra megin og bólgu. Þreifieymsli voru yfir „parasternal“- vöðvum og byrjandi mar neðan við vinstra herðablað. Þá kvartaði brotaþoli yfir verk í vinstri hendi.

14

Ákærðu komu fyrir Landsrétt við aðalmeðferð málsins. Neituðu þeir báðir að gefa skýrslu um sakarefni málsins, svo sem þeim var heimilt samkvæmt 2. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Áréttaði ákærði X þá athugasemd sem hann gerði fyrir héraðsdómi við frumskýrslu lögreglu. Við aðalmeðferðina var spiluð hljóð- og myndupptaka af framburði brotaþola fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

15

Sakargiftir á hendur ákærðu eru reistar á framburði brotaþola. Hann hefur borið að síðla kvölds 31. október 2019 hafi ákærðu ruðst inn á heimili hans, ráðist að honum og veitt honum áverka.

16

Frásögn brotaþola fær nokkra stoð í framburði leigusala hans sem hefur borið um að hafa heyrt öskur og umgang um kvöldið. Hann hafi í framhaldinu litið út um glugga og þá séð fólksbifreið ekið í burtu. Í kjölfarið hafi brotaþoli greint honum frá því að á hann hefði verið ráðist, án þess að nafngreina árásarmennina.

17

Framburður brotaþola fær jafnframt stoð í vætti þeirra tveggja lögreglumanna sem fóru á vettvang og ræddu við hann en lögreglumennirnir báru meðal annars um að hafa séð áverka á höfði hans og liggja ljósmyndir sem lögregla tók af þeim áverka frammi í málinu. Þá fær framburður brotaþola enn fremur stoð í vottorði C læknakandidats en efni þess er reifað hér að framan.

18

Þegar framangreint er virt þykir liggja fyrir sönnun þess að ráðist hafi verið á brotaþola á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir og honum veittir þeir áverkar sem þar er lýst.

19

Brotaþoli hefur frá upphafi borið að ákærðu hafi verið þeir menn sem á hann réðust samkvæmt framansögðu. Fyrir liggur að engir sjónarvottar voru að árásinni ogþá gat leigusali brotaþola ekkert um það borið hver eða hverjir voru á bifreið þeirri sem ekið var frá húsi hans í kjölfar hennar.

20

Ákærðu neita sök í málinu. Þeir hafa frá upphafi rannsóknar lögreglu neitað að tjá sig að öðru leyti um sakargiftir, að því undanskildu að ákærði X hefur gert athugasemd við ummæli sem höfð eru eftir honum í frumskýrslu lögreglu, svo sem fyrr var rakið.

21

Samkvæmt því sem fram er komið liggur ekkert haldbært fyrir til stuðnings framburði brotaþola um aðild ákærða Y að atlögunni að honum. Þegar að því gættu þykir ákæruvaldinu ekki hafa tekist að sanna gegn neitun ákærða Y, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Verður hann því sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

22

Ákæruvaldið hefur vísað til þess að ákærði X hafi í samtali sem lögregla átti við hann við heimili hans umrætt kvöld gengist við því að hafa farið heim til brotaþola fyrr um kvöldið. Svo sem áður var rakið gerði ákærði X fyrir héraðsdómi athugasemd við ummæli sem höfð eru eftir honum í frumskýrslu lögreglu þess efnis að hann hafi farið heim til brotaþola og sagði hann hið rétta vera að hann hefði sagt við lögreglumanninn að hann „væri ekki að fara þangað“. Áréttaði ákærði þessa athugasemd sína fyrir Landsrétti. Við mat á gildi skýrslu lögreglu við úrlausn málsins verður auk þessarar athugasemdar ákærða ekki fram hjá því litið að svo virðist sem lögregla hafi rætt við ákærða án þess að kynna honum réttindi hans sem sakaðs manns og það þótt ákærði hefði strax nefnt að hann vildi ekki „tjá sig um málið án lögfræðings“. Þegar þessa er gætt er hvorki unnt með afgerandi hætti að styðja sakfellingu í málinu við framangreinda lögregluskýrslu né framburð lögreglumannanna sem hana tóku.

23

Meðal gagna málsins eru tvær ljósmyndir sem lögregla tók af farsíma brotaþola 1. nóvember 2019. Á fyrri myndinni má sjá upplýsingar um tengilið sem nefndur er „ [...]“ og sagður vera með símanúmerið [...]. Hin ljósmyndin er af rafrænum skilaboðum sem brotaþola bárust úr framangreindu símanúmeri þann dag klukkan 12.46. Af myndinni má ráða að á nefndum tíma hafi „[...]“ sent brotaþola svohljóðandi skilaboð: „Þú veist banka upplýsingar hjá [Y].... Getur fengið að skifta þessu í þrennt ef það kemur í dag fyrsta greiðsla.“ Brotaþoli svarar með sendingu eftirfarandi skilaboða: „Er uppa á spítalanum að fá áverka vottorð svo er ég að fara hitta lögfræðinginn minn uppa lögreglustöð er ekki að fara að greiða neinum neitt veit ekkert hvað þú ertað tala um vertu blessaður“.

24

Við aðalmeðferð málsins í héraði var brotaþoli spurður út í skilaboðin. Hann sagði tengiliðinn „[...]“ í síma sínum vera ákærða X. Efnislega sagðist brotaþoli hins vegar lítið muna eftir skilaboðunum.

25

Í frumskýrslu lögreglu er símanúmerið [...] sagt vera símanúmer ákærða X. Hins vegar verður ekki séð að lögregla hafi aflað upplýsinga frá símafyrirtækjum henni til staðfestu. Jafnframt verður ekki fram hjá því horft að brotaþoli gat fyrir dómi afar takmarkaðar skýringar gefið á efni þeirra skilaboða sem honum bárust frá tengiliðnum „ [...]“. Þá verður ekki séð að í skilaboðunum sé með beinum hætti fjallað um eða vísað til þeirrar háttsemi sem ákærða X er gefin að sök í málinu.

26

Rannsókn málsins var lítil að umfangi og að mörgu leyti ófullkomin. Þannig voru ákærða X ekki kynnt réttindi sakbornings er lögregla ræddi fyrst við hann. Þá voru hugsanlegir áverkar á honum ekki rannsakaðir auk þess sem brotavettvangur var ekki ljósmyndaður og gagna ekki aflað frá símafyrirtækjum. Þegar framburður vitna og rannsóknargögn lögreglu eru virt heildstætt þykir fullyrðing brotaþola um aðild ákærða X að atlögunni að honum ekki fá slíka stoð að með réttu verði slegið föstu gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Verður ákærði X því sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

27

Eftir framangreindum málsúrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá héraðsdómi.

28

Sakarkostnaður, eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi, verður felldur á ríkissjóð.

29

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærðu, X og Y, eru sýknir af öllum kröfum ákæruvalds í málinu.

Einkaréttarkröfu brotaþola, A, er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu.

Áfrýjunarkostnaður málsins, 1.235.484 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu fyrir Landsrétti, lögmannanna G-kk-ef T-kk-ef og Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 600.000 krónur til hvors þeirra um sig.