136/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir kynferðisbrot samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 202. gr. sömu laga með því að hafa beitt A nánar tilgreindu ofbeldi og ólögmætri nauðung og haft samræði við hana án samþykkis og gegn vilja hennar. Í dómi Landsréttar var skírskotað til þess að X hefði ávallt neitað sök í málinu og fullyrt að hann hefði haft samfarir við A með samþykki hennar. Var framburður X metinn trúverðugur og það sama gilti um framburð A, en hún neitaði eindregið að vilji hennar hafi staðið til þess að hafa samfarir við X í umrætt sinn, heldur hafi hann þröngvað henni til þeirra. Í dómi réttarins kom fram að engin vitni hefðu verið að þessum samskiptum þeirra og stæði því orð gegn orði um hvernig atvikum hefði verið háttað. Til að unnt væri að byggja sakfellingu á framburði brotaþola þyrfti hann að fá næga stoð í framburði annarra vitna eða öðrum sönnunargögnum. Leit rétturinn til þess að framburður vitna, vottorð og skýrslur sérfræðinga væru einvörðungu byggð á endursögn A af því sem gerðist og væri ekki til að dreifa öðrum sýnilegum sönnunargögnum sem studdu framburð A. Með vísan til þess var ekki talið, gegn eindreginni neitun ákærða, að sannað væri svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa að X hefði gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Í málinu var X sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga enda lá fyrir játning hans um þá vitneskju að A hefði verið 14 ára gömul þegar atvik málsins áttu sér stað en þau voru kærustupar um þriggja til fjögurra mánaða skeið. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að er atburðir málsins gerðust vantaði A tæpa tvo mánuði í að verða 15 ára og X var rétt tæplega 17 ára. Ekkert væri fram komið sem benti til þess að áberandi þroskamunur hefði verið á milli þeirra. Með vísan til síðari málsliðar 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga var refsing X færð niður fyrir lögbundið refsilágmark þeirrar háttsemi sem hann hafði verið sakfelldur fyrir og ákvörðun refsingar hans frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. febrúar 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 23. janúar 2019 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af háttsemi, sem í ákæru er talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en að refsing vegna annarra sakargifta verði ákveðin eins væg og lög leyfa. Til vara krefst hann refsimildunar. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4 Af hálfu brotaþola, A, er þess krafist að ákærði greiði henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur ásamt þeim vöxtum sem greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvikum og framburði ákærða og vitna fyrir héraðsdómi er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

6 Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti voru spilaðar í heild upptökur í hljóði og mynd af framburði ákærða og brotaþola í héraði.

Niðurstaða

7 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af þeirri háttsemi að hafa tekið um háls brotaþola, slegið höfði hennar við vegg og handleikið hníf í því skyni að hræða eða ógna henni. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu og kemur hún ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

8 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Samkvæmt 109. gr. laganna metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti. Tekur matið meðal annars til þess hvaða sönnunargildi skýrsla ákærða eigi að hafa sem og skýrslur vitna.

9 Ákærði hefur ávallt neitað sök í málinu og fullyrt að hann hafi haft samfarir við brotaþola með samþykki hennar. Hann hafi læst þau inni í herberginu til að tryggja að yngri systur brotaþola kæmu ekki inn og trufluðu þau, svo sem þær hefðu átt til að gera. Hann hafi verið búinn að afhenda brotaþola lykilinn að herberginu nokkru áður en að þau höfðu samfarir. Hefur framburður hans fyrir dómi og hjá lögreglu verið staðfastur og er hann metinn trúverðugur. Hið sama gildir um framburð brotaþola en hún hefur eindregið neitað því að vilji hennar hafi staðið til þess að hafa samfarir við ákærða í umrætt sinn, heldur hafi hann þröngvað henni til þeirra þar sem hún var læst inni með honum. Eru í öllu falli engin efni til að gera greinarmun á framburði þeirra hvað þetta varðar sem sé ákærða í óhag. Engin vitni voru að þessum samskiptum þeirra og stendur því orð gegn orði um hvernig atvikum var háttað.

10 Til að unnt sé að byggja sakfellingu á framburði brotaþola þarf hann að fá næga stoð í framburði annarra vitna eða öðrum sönnunargögnum í málinu. Til þess er að líta að framburður vitna, sem báru um að brotaþoli hefði skýrt þeim frá ætluðu broti ákærða, var einvörðungu byggður á endursögn brotaþola af því sem gerðist. Vottorð og skýrslur sérfræðinga, sem lögð hafa verið fram í málinu, eru sama marki brennd. Ekki er til að dreifa öðrum sýnilegum sönnunargögnum sem styðja framburð brotaþola.

11 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ekki talið, gegn eindreginni neitun ákærða, að sannað sé svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að hann hafi gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

12 Samkvæmt 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga varðar það fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum að hafa samræði eða önnur kynferðismök við barn yngra en 15 ára. Ákærði hefur játað að hafa vitað að brotaþoli væri 14 ára gömul þegar atvik málsins áttu sér stað en þau voru kærustupar um þriggja til fjögurra mánaða skeið. Hefur ákærði með háttsemi sinni brotið gegn ákvæðinu.

13 Samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga má lækka refsingu eða láta hana falla niður ef gerandi og þolandi eru á svipuðum aldri eða þroskastigi. Er atburðir þessir gerðust vantaði brotaþola tæpa tvo mánuði í að verða 15 ára og ákærði var rétt tæplega 17 ára. Ekkert er fram komið sem bendir til þess að áberandi þroskamunur hafi verið á milli þeirra. Þykir að þessu virtu mega færa refsingu ákærða niður fyrir lögbundið refsilágmark þeirrar háttsemi sem hann hefur verið sakfelldur fyrir. Samkvæmt þessu og að öllum atvikum málsins virtum þykir rétt að fresta skilorðsbundið ákvörðun refsingar ákærða svo sem nánar greinir í dómsorði.

14 Samkvæmt blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 er heimilt að láta þann, sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns, greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Í broti ákærða fólst ólögmæt meingerð í garð brotaþola, sem eins og áður segir var 14 ára þegar atvik gerðust. Að því virtu og að gættum atvikum máls þessa verða brotaþola dæmdar 400.000 krónur í miskabætur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

15 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi verður felldur á ríkissjóð.

16 Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun skipaðs réttargæslumanns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvörðun refsingar ákærða, X, er frestað og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði brotaþola, A, 400.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. febrúar 2017 til 22. júlí sama ár en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 917.600 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Landsrétti, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 275.280 krónur.