494/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að S yrði gert að aflétta haldi á tilteknum munum og gögnum í eigu X . Héraðsdómur hafði með fyrri úrskurði heimilað húsleit og haldlagningu og kom sú úrlausn ekki til endurskoðunar Landsréttar.

Rétturinn taldi X á hinn bóginn heimilt sem eiganda hinna haldlögðu muna að bera undir dómstóla hvort haldinu yrði aflétt. Eins og dómkröfum X var háttað var þó ekki unnt að taka afstöðu til þeirra og var þeim hafnað.

Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. júní 2018, innan kærufrests, sem barst Landsrétti ásamt kærumálsgögnum næsta dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júní 2018, í málinu nr. R[…]/2018, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að aflétta haldi á tilteknum munum og gögnum í eigu varnaraðila sem voru haldlögð 2. maí síðastliðinn. Kæruheimild er í glið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði breytt á þann veg að fallist verði á kröfur varnaraðila um að haldlagningu embættis skattrannsóknarstjóra á gögnum í eigu varnaraðila verði tafarlaust aflétt. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4 Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði var í Héraðsdómi Reykjavíkur kveðinn upp úrskurður 1. maí 2018, að kröfu sóknaraðila, meðal annars um húsleit á skrifstofu varnaraðila og um haldlagningu skjallegra sönnunargagna sem og tölva, flakkara, síma og minnislykla sem þar kynnu að vera varðveitt og aðra muni og skjöl sem þar kynnu að finnast og tengjast ætluðum sakarefnum en auk þess afrit tölvugagna sem kynnu að vera varðveitt hjá hýsingaraðila. Heimild skattrannsóknarstjóra til að leita úrskurðar héraðsdóms um leit og haldlagningu er að finna í niðurlagsákvæði 2. mgr. 94. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Samkvæmt 7. mgr. 103. gr. laganna skal við rannsóknaraðgerðir skattrannsóknarstjóra gætt ákvæða laga um meðferð sakamála eftir því sem við getur átt, einkum varðandi réttarstöðu grunaðra manna á rannsóknarstigi. Um framkvæmd húsleitar og haldlagningar af hálfu skattrannsóknarastjóra fer því samkvæmt lögum nr. 88/2008.

5 Fyrir liggur að umrædd húsleit og haldlagning er um garð gengin og verður úrskurður héraðsdómara því ekki kærður til Landsréttar, sbr. 3. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008. Sá úrskurður verður því heldur ekki tekinn til endurskoðunar í þessu kærumáli.

6 Varnaraðili er lögmaður og úrskurður héraðsdóms 1. maí 2018 laut að húsleit og haldlagningu á skrifstofu hans. Varnaraðili hefur stöðu sakbornings við rannsókn embættis skattrannsóknarstjóra. Í síðari málslið 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 er lagt bann við því að leggja hald á muni ef þeir hafa að geyma upplýsingar um það sem sakborningi og verjanda hans hefur farið á milli, svo og upplýsingar sem 2. mgr. 119. gr. laganna tekur til en þar á meðal eru upplýsingar um einkahagi manns sem viðkomandi hefur verið trúað fyrir í starfi sem lögmaður, sbr. bliður 2. mgr. umræddrar greinar.

7 Haldlagning rafrænna gagna og leit í þeim verður ekki framkvæmd með sama hætti og hvað varðar áþreifanlega muni, þar með talið skjöl. Rafræn gögn eru hins vegar geymd í ýmsum tækjabúnaði sem unnt er að haldleggja beint eða afrita gögnin og haldleggja með þeim hætti. Leit að upplýsingum í rafrænum gögnum krefst bæði vélbúnaðar og sérhæfðs hugbúnaðar, góðs undirbúnings og getur tekið talsverðan tíma. Enn hafa ekki hafa verið settar sérstakar réttarreglur hér á landi um framkvæmd haldlagningar á tækjum sem ætluð eru til varðveislu og vinnslu rafrænna gagna eða um framkvæmd frekari leitar í gögnum sem þau hafa að geyma og heldur ekki um húsleit hjá lögmönnum eða öðrum sem bliður 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008 tekur til. Það getur þó ekki komið í veg fyrir að haldlagningu og leit verði beitt við rannsókn alvarlegra brota þegar ástæða er til að ætla að gögn með mikilvægum upplýsingum geti verið að finna í vörslu framangreindra sérfræðinga og þá sérstaklega rafræn gögn. Við haldlagningu og leit við þessar aðstæður þarf þó að tryggja að þeir hagsmunir sem síðari málsliður 1. mgr. 68. gr. og 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008 er ætlað að tryggja verði ekki fyrir borð bornir.

8 Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar kemur fram að þau rafrænu gögn sem haldlögð voru hjá varnaraðila hafi enn ekki verið skoðuð og að varnaraðila standi til boða að vera viðstaddur skoðun sóknaraðila á haldlögðum gögnum og þar með hafa um það að segja hvað verði skoðað og hvað ekki. Við athugun á þeim upplýsingum sem hinir haldlögðu munir hafi að geyma verði sérhverju gagni, sem ber með sér að vera af því tagi að það falli undir síðari málslið 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008, eytt að viðstöddum varnaraðila. Verður því ekki annað séð en að sóknaraðili hafi gætt og sé tilbúinn til að gæta nauðsynlegra varúðarráðstafana við leit í rafrænum gögnum varnaraðila.

9 Telja verður að varnaraðila sé, á grundvelli 3. mgr. 69. gr. og 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008, heimilt sem eiganda hinna haldlögðu muna að bera undir dómstóla kröfu um að haldi sé aflétt, meðal annars á þeim grundvelli að haldlagning munanna hafi verið óheimil samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 68. gr. laganna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 3. júlí 2009 í málinu nr. 363/2009.

10 Enda þótt varnaraðili hafi leitt að því nokkrum líkum að meðal þeirra rafrænu gagna sem varðveitt eru í hinum haldlögðu gagnageymslum kunni að vera gögn sem falli undir framangreint bann í 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008 hefur hann hvorki fyrir héraðsdómi né Landsrétti gert tilraun til að takmarka kröfur sínar við þau gögn sem ákvæðið tekur til og afmarka nánar hvaða gögn um er að ræða til dæmis með skjalaheitum eða heitum á skjalaskrám. Það er ekki hlutverk dómstóla að laga kröfur varnaraðila að þessu leyti. Eins og þessum kröfum varnaraðila er háttað er ekki unnt að taka afstöðu til þeirra.

11 Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

12

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr.

88/2008.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.