940/2018

Útdráttur

X var sýknaður í héraði af ákæru um brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í úrskurði Landsréttar kom fram að saksóknarfulltrúi í héraði væri skyldur vitninu A, sem var unnusta X, að öðrum lið til hliðar. Samkvæmt 26. gr. laga nr. 88/2008 væru gerðar sömu kröfur um sérstakt hæfi til handhafa ákæruvalds og þeirra sem flytja mál af þess hálfu fyrir dómi og gerðar væru til dómara samkvæmt 6. gr. laganna. Í ljósi tengsla saksóknarfulltrúans og vitnisins A hefði honum verið óheimilt að flytja málið af hálfu ákæruvaldsins. Þótti því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 27. nóvember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands vestra 30. október 2018 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur en til vara að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar.

3 Ákærði krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa.

4 Samkvæmt ákvörðun Landsréttar var málið flutt munnlega 8. október 2019 um formsatriði þess.

Niðurstaða

5 Ómerkingarkrafa ákæruvaldsins er studd þeim rökum að saksóknarfulltrúi í héraði sé tengdur vitni í málinu með þeim hætti sem greinir í flið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hafi hann af þeim sökum verið vanhæfur til að fara með málið samkvæmt 26. gr. sömu laga. Upplýsingar um þessi tengsl munu ekki hafa legið fyrir við meðferð málsins fyrir héraðsdómi.

6 Ákærði hafnar því að forsendur séu til að ómerkja dóm héraðsdóms vegna umræddra tengsla. Byggir hann á því að þrátt fyrir skyldleika saksóknarfulltrúans og vitnisins hafi ekki verið nein „raunveruleg tengsl“ milli þeirra. Þá hafi vitnaskýrslan enga þýðingu í málinu þar sem vitnið geti ekki borið um hina umdeildu atburðarás. Auk þess vegi ómerking að grundvallarréttindum ákærða til skjótrar og réttlátrar málsmeðferðar. Af þeim sökum beri ekki að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

7 Samkvæmt gögnum málsins annaðist B, fulltrúi lögreglustjórans á Norðurlandi vestra, saksókn af hálfu ákæruvaldsins frá og með þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi 8. maí 2018. Fyrir liggur að vitnið A, unnusta ákærða, er dóttir föðurbróður B og telst þannig skyld honum að öðrum lið til hliðar.

8 Samkvæmt 26. gr. laga nr. 88/2008 eru gerðar sömu kröfur um sérstakt hæfi til handhafa ákæruvalds og þeirra sem flytja mál af þess hálfu fyrir dómi og gerðar eru til dómara samkvæmt 6. gr. sömu laga. Liggi þannig fyrir að sá sem annast saksókn af hálfu ákæruvaldsins tengist vitni í málinu, með þeim hætti sem greinir í dlið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008, telst hann á grundvelli fliðar sama lagaákvæðis vanhæfur til að fara með málið fyrir dómi.

9 Í ljósi fyrrgreindra tengsla saksóknarfulltrúans við vitnið A var honum ótvírætt óheimilt að flytja málið af hálfu ákæruvaldsins. Tilgangur hæfisreglna 26. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 88/2008, er að tryggja óhlutdrægni við saksókn máls. Reglunum er ekki ætlað það eitt að vernda rétt sakaðs manns samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar heldur einnig að tryggja óhlutdrægni við rækslu ákæruvalds á því lögbundna hlutverki að halda uppi refsivörslu ríkisins í þágu almannahagsmuna. Vanhæfisregla fliðar 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 er hlutlæg og af þeim sökum hefur ekki þýðingu hversu mikil tengsl hafi í reynd verið milli saksóknarfulltrúans og vitnisins eða hvert vægi skýrslu vitnisins kann að hafa við sönnunarfærslu málsins.

10 Vegna fyrrgreindra annmarka á meðferð málsins fyrir héraðsdómi verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm ásamt meðferð málsins fyrir héraðsdómi frá og með þinghaldi 8. maí 2018.

11

Ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíður nýs dóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðar orði greinir, og útlagður kostnaður hans .

Úrskurðarorð:

Hinn áfrýjaði dómur og meðferð málsins frá og með þinghaldi 8. maí 2018 er ómerkt og er málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 421.000 krónur og útlagður kostnaður hans að fjárhæð 21.660 krónur. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 421.000 krónur og útlagður kostnaður hans að fjárhæð 21.660 krónur.