145/2022

Útdráttur

C höfðaði mál á hendur A og B og krafðist vefengingar á faðerni B. B var sonur A og bróður C, D. D hafði eftir fæðingu B gengist við því að vera faðir hans. A og B kröfðust sýknu af kröfu C, auk málskostnaðar. Að fenginni mannerfðafræðilegri rannsókn, sem fór fram undir rekstri málsins í héraði, krafðist C þess að málið yrði fellt niður um annað en málskostnað. Í úrskurði Landsréttar þóttu hvorki rök né dómaframkvæmd standa til þess að vikið yrði frá meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var C því gert að greiða A og B, hvoru fyrir sig, málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 15. mars 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2022 í málinu nr. E- [...]/2021 þar sem mál varnaraðila gegn sóknaraðilum var fellt niður og varnaraðila gert að greiða þeim málskostnað.

Kæruheimild er í g-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að málskostnaður sem þeim var úrskurðaður úr hendi varnaraðila verði hækkaður. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti 18. mars 2022. Hún krefst þess aðallega að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og að allur málskostnaður verði felldur niður á milli aðila. Til vara krefst varnaraðili þess að málskostnaður verði lækkaður. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Sóknaraðilinn B fæddist [...]. Móðir hans, sóknaraðilinn A, var ekki í hjúskap við fæðinguna en lýsti D föður drengsins nýfædda. Framkvæmd var blóðflokkagreining til könnunar á því hvort D gæti verið faðir B. Niðurstaða þeirrar rannsóknar lá fyrir [...] og samræmdist hún því að svo væri. Ritaði D í kjölfarið undir faðernisviðurkenningu.

5

D varð bráðkvaddur [...] 2020. Hinn 10. mars 2021 höfðaði varnaraðili, systir hins látna, mál þetta gegn sóknaraðilum með vísan til 21. gr. barnalaga nr. 76/2003 til vefengingar á faðerni sóknaraðilans B. Í héraðsdómsstefnu sagði að málshöfðunin byggðist á því að blóðrannsókn sú sem fram hefði farið í kjölfar fæðingar B hefði verið ónákvæm samanborið við nútímarannsóknir. Þannig hefðu aðrir og færri þættir verið rannsakaðir en gert væri í dag. Þá var einnig til þess vísað að útlit B væri ólíkt útliti D heitins og þeir ólíkir í háttum.

6

Fyrir héraðsdómi gerði varnaraðili þá kröfu að framkvæmd yrði mannerfðafræðileg rannsókn á sóknaraðilum og lífsýni úr D heitnum. Þeirri kröfu mótmæltu sóknaraðilar. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 10. maí 2021 var fallist á kröfu varnaraðila um að framkvæmd yrði mannerfðafræðileg rannsókn og sóknaraðilum gert skylt að hlíta blóðtöku í þágu rannsóknarinnar. Rannsóknin var unnin á rannsóknastofu í réttarlæknisfræði á meinafræðideild Landspítalans.

7

Álitsgerð rannsóknastofunnar lá fyrir 24. júní 2021. Samkvæmt henni var það niðurstaða mannerfðafræðilegrar rannsóknar að líkurnar á því að D væri faðir sóknaraðilans B væru meiri en 99%. Álitsgerðin var lögð fram í málinu í þinghaldi 12. júlí 2021 og í þinghaldi 30. september sama ár krafðist varnaraðili þess að málið yrði fellt niður. Varnaraðili krafðist þess einnig að málskostnaður milli aðila félli niður. Af hálfu sóknaraðila var þeirri kröfu mótmælt og þess krafist að þeim yrði úrskurðaður málskostnaður úr hendi varnaraðila. Með hinum kærða úrskurði var málið fellt niður og varnaraðila gert að greiða sóknaraðilum sameiginlega 360.000 krónur í málskostnað.

Málsástæður aðila

Málsástæður sóknaraðila

8

Sóknaraðilar segja málshöfðun varnaraðila hafa verið þarflausa og án tilefnis af þeirra hálfu. Faðir sóknaraðilans B hafi á sínum tíma undirritað faðernisviðurkenningu að undangenginni blóðrannsókn. Hann hafi alla tíð talið sig föður B og notið umgengni við hann. Svo virðist sem varnaraðili hafi höfðað málið í því skyni einu að freista þess að fella niður erfðarétt B og öðlast þannig sjálf erfðarétt, án þess að teflt væri fram haldbærum gögnum eða rökum málatilbúnaðinum til stuðnings. Málsóknin hafi því einu skilað að draga á langinn skipti á dánarbúi D með tilheyrandi kostnaði fyrir B, sem sé einkaerfingi föður síns.

9

Kröfu sína um málskostnað úr hendi varnaraðila reisa sóknaraðilar á 2. mgr. 105. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 130. gr., laga nr. 91/1991. Sóknaraðilar vísa til þess að samkvæmt 2. mgr. 130. gr. skuli gera stefnanda að greiða málskostnað ef mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í máli. Sóknaraðilar segja engu máli geta skipt að í því skyni að rétta varnaraðila sáttahönd og eyða ekki tíma og fjármunum í kæru til Landsréttar hafi þeir kosið að una úrskurði héraðsdóms um að fram skyldi fara mannerfðafræðileg rannsókn til að staðreyna faðerni sóknaraðilans B. Jafnframt mótmæla sóknaraðilar þeim málatilbúnaði varnaraðila að málskostnaður sé jafnan felldur niður í málum sem þessu. Eins og málsatvikum sé hér háttað geti þau ekki með nokkru móti réttlætt þá niðurstöðu.

Málsástæður varnaraðila

10

Varnaraðili heldur því fram að sóknaraðilinn B hafi ítrekað nefnt við D heitinn að „... það væri vitað mál...“ að hann væri ekki faðir hans. Þá hefði D verið kunnugt um að sóknaraðilinn A hefði haft samfarir við tvo aðra karlmenn um sama leyti og D. Lengi hefði því legið fyrir í huga hins látna og hans fjölskyldu að vafi kynni að leika á faðerni B. Þá hefðu lítil útlitsleg líkindi verið með B og D, auk þess sem þeir hefðu verið ólíkir persónuleikar.

11

Varnaraðili segir niðurstöðu hins kærða úrskurðar ekki vera í samræmi við það sem tíðkist í sambærilegum málum. Vísar varnaraðili í því sambandi meðal annars til dóma Hæstaréttar Íslands 15. febrúar 2000 í máli nr. 37/2000, 17. maí 2005 í máli nr. 174/2005, 28. apríl 2008 í máli nr. 183/2008 og 6. október 2021 í máli nr. 17/2021. Af dómaframkvæmd verði ekki annað ráðið en þegar um faðernis- eða vefengingarmál sé að ræða sé þeim sem leita vilji fullvissu um faðerni einungis gert að greiða málskostnað ef um algerlega tilhæfulaust mál sé að ræða þannig að ekki sé talið tilefni til þess að taka til greina kröfu um að mannerfðafræðileg rannsókn fari fram. Í máli þessu hátti svo til að héraðsdómur hafi fallist á kröfu varnaraðila í þá veru. Í ljósi þess verði ekki á það fallist með sóknaraðilum að varnaraðili hafi tapað málinu í öllu verulegu, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Þá geti niðurstaða hinnar mannerfðafræðilegu rannsóknar í ljósi dómaframkvæmdar ekki leitt til þess að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðilum málskostnað.

Niðurstaða

12

Mál það sem varnaraðili höfðaði til vefengingar á faðerni sóknaraðilans B var fellt niður að hennar kröfu með úrskurði héraðsdóms 9. mars 2022, sbr. c-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991. Eins og fyrr var rakið var málið fellt niður að fenginni þeirri niðurstöðu mannerfðafræðilegrar rannsóknar að líkurnar á því að D væri faðir sóknaraðilans B væru meiri en 99%. Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. skal gera stefnanda að greiða málskostnað ef mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í máli. Að virtum atvikum máls þessa þykja hvorki rök né dómaframkvæmd standa til þess að vikið verði frá þeirri meginreglu laga nr. 91/1991. Þá getur í þessu sambandi enga þýðingu haft sú niðurstaða héraðsdóms að fallast á kröfu varnaraðila um að fram skyldi fara mannerfðafræðileg rannsókn. Sóknaraðilum verður því úrskurðaður málskostnaður úr hendi varnaraðila í héraði og kærumálskostnaður, sem ákveðinn verður í einu lagi með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir, sbr. 2. mgr. 132. gr. 91/1991.

13

Það athugist að varnaraðili höfðaði málið gegn sóknaraðilum á grundvelli 21. gr. barnalaga til vefengingar á faðerni sóknaraðilans B. Óumdeilt er það sem fram kemur í meðlagsúrskurði sýslumannsins í [...] 2. mars 1987 að D gekkst eftir fæðingu sóknaraðilans B við því að vera faðir hans. Að því gættu voru ekki skilyrði til þess að höfða vefengingarmál, sbr. 1. mgr. 21. gr. barnalaga, heldur varð að höfða mál til ógildingar á faðernisviðurkenningunni, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Að slíku máli gat varnaraðili hins vegar ekki átt aðild og hefði héraðsdómari því að réttu lagi átt að vísa málinu frá dómi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. apríl 2012 í máli nr. 211/2012. Til þess kom hins vegar ekki heldur var málið fellt niður að kröfu varnaraðila með fyrrnefndum úrskurði héraðsdóms og er sú niðurstaða hér ekki til endurskoðunar.

Úrskurðarorð :

Varnaraðili, C, greiði sóknaraðilum, A og B, hvoru fyrir sig, 600.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.