758/2021

Útdráttur

J var sakfelldur fyrir kynferðislega áreitni samkvæmt 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa strokið utan klæða upp og niður eftir rassi A. Með hliðsjón af 78. gr. almennra hegningarlaga var refsing J ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. nóvember 2021. Málsgögn bárust réttinum 17. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. nóvember 2021 í málinu nr. S- 4407/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og dæmdur til refsingar.

3

Ákærði krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar skilmerkilega reifaður framburður ákærða, brotaþola og annarra vitna í héraði.

5

Ákærði gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf ákærða var spiluð upptaka af framburði hans fyrir héraðsdómi. Hann kvað skýrslu sína fyrir héraðsdómi sanna og rétta. Ákærði áréttaði að í upphafi borðhalds hefði eiginkona hans skálað við gesti og boðið þá velkomna. Strax í kjölfar þeirra orða hefði móðir brotaþola borið ákærða sökum. Brotaþoli hefði þá staðið upp og sagt við móður sína að hún gæti talað fyrir sig sjálf. Hún hefði síðan farið frá borðum. Spurður út í skýrslu sína hjá lögreglu 28. mars 2019 þar sem ákærði greindi svo frá að brotaþoli hefði ekki verið sest er móðir hennar bar hann sökum sagði ákærði að þar gætti misskilnings. Brotaþoli hefði sest honum á vinstri hönd eftir að hafa lagt matföng á borðið. Þar hefði hún setið í mjög stuttan tíma áður en hún stóð upp og fór frá borðinu samkvæmt áðursögðu.

6

Brotaþoli A gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf brotaþola var spiluð upptaka af framburði hennar fyrir héraðsdómi. Brotaþoli staðfesti þá skýrslu sína.

Brotaþoli kvað það rétt sem fram hefði komið í framburði ákærða og vitna að áður en hún fór frá borðinu og niður hefði hún sagt við móður sína að hún gæti séð um sig sjálf. Þá staðfesti brotaþoli að sá aðili sem hún hefði haft samband við og útvegað hefði þeim mæðgum gistingu eftir að þær yfirgáfu heimili ákærða og eiginkonu hans hefði verið vitnið H.

7

Vitnið B, móðir brotaþola, gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð upptaka af framburði hennar fyrir héraðsdómi. Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti kvaðst vitnið ekki minnast þess að eiginkona ákærða hefði haldið tölu í upphafi borðhalds og boðið gesti velkomna. Eftir að vitnið hefði borið fram ásökun sína á hendur ákærða kvað vitnið brotaþola hafa sagt eitthvað í þá veru að hún gæti séð um sig sjálf. Þá tók vitnið fram í skýrslu sinni að hún hefði ekki veitt því sérstaka athygli, og myndi ekki nú, hvernig glösum hefði verið stillt upp á matarborðinu.

Hugsanlega hefðu atvik verið með þeim hætti að brotaþoli hefði hellt í glös allra á sama stað og síðan rétt hverjum og einum sitt glas. Í lok skýrslu sinnar kvaðst vitnið aftur á móti staðfesta framburð sinn fyrir lögreglu og héraðsdómi að öllu leyti, einnig um þetta atriði.

8

Vitnið C gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð upptaka af framburði hennar fyrir héraðsdómi. Staðfesti vitnið þá skýrslu. Vitnið bar að brotaþoli hefði verið við það að setjast í sæti sitt og eiginkona ákærða verið að bjóða gesti velkomna þegar móðir brotaþola hefði sett fram ásökun sína gagnvart ákærða. Brotaþoli hefði rétt náð að tylla sér í sætið sitt áður en hún hefði staðið upp aftur og sagt við móður sína að hún gæti séð um sig sjálf. Hún hefði síðan farið frá borðinu. Nokkru eftir að brotaþoli fór sagði vitnið hana hafa hringt í móður sína, sem enn hefði setið við matarborðið, og tjáð henni að hún væri á förum.

9

Vitnið E, eiginkona ákærða, gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð upptaka af framburði hennar fyrir héraðsdómi. Vitnið sagði ekkert hafa komið fram í skýrslu hennar fyrir héraðsdómi sem hún vildi leiðrétta.

Niðurstaða

10

Atvik þau sem um ræðir í málinu áttu sér stað á heimili ákærða og eiginkonu hans í Granada á Spáni. Sýknukrafa ákærða er í fyrsta lagi á því reist að samkvæmt meginreglu 1. mgr. 5. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 verði íslenskum ríkisborgurum aðeins refsað á Íslandi fyrir brot sem framin eru erlendis ef brotið er jafnframt refsivert eftir lögum viðkomandi ríkis. Sönnunarbyrðin um að ætlað brot ákærða sé refsivert samkvæmt spænskum lögum hvíli á ákæruvaldinu. Ákærði telur að ákæruvaldið hafi ekki axlað þá sönnunarbyrði og ósannað sé að ætlað brot hans sé refsivert samkvæmt spænskum lögum. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna hann af kröfum ákæruvalds.

11

Ákærði reisti kröfu sína um frávísun málsins einnig á framangreindri málsástæðu.

Með úrskurði 28. janúar 2021 féllst héraðsdómur á þá kröfu ákærða. Ákæruvaldið kærði úrskurð héraðsdóms til Landsréttar sem kvað upp úrskurð 26. febrúar 2021 í máli nr. 70/2021. Í forsendum úrskurðarins var til þess vísað að af hálfu ákæruvalds væri á því byggt að sú háttsemi sem ákærða væri gefin að sök í ákæru varðaði refsingu samkvæmt 1. mgr. 181. gr. spænskra hegningarlaga. Af orðalagi þess ákvæðis yrði ráðið að það tæki til kynferðislegrar áreitni í skilningi 1. mgr. 199. gr. almennra hegningarlaga, sem samkvæmt lögskýringargögnum fælist meðal annars í hvers konar snertingu á líkama annarrar manneskju sem andstæð væri góðum siðum og samskiptaháttum. Væru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

12

Í málinu hefur ekkert komið fram sem gefur tilefni til þess að hróflað verði við þeirri niðurstöðu Landsréttar í máli nr. 70/2021 að ákvæði 1. mgr. 181. gr. spænskra hegningarlaga taki til kynferðislegrar áreitni í skilningi 199. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið þykir því hafa axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir um að ætlað brot ákærða gegn því ákvæði sé jafnframt refsivert eftir spænskum lögum, sbr. 1. mgr. 5. gr. almennra hegningarlaga.

13

Sýknukrafa ákærða er í öðru lagi á því reist að ósannað sé að hann hafi sýnt af sér þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Í ákæru er ákærða gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa laugardaginn 16. júní 2018 á heimili sínu í Granada á Spáni, strokið utan klæða upp og niður eftir rassi brotaþola sem var gestkomandi á heimilinu. Sakargiftir í málinu eru reistar á framburði brotaþola og móður hennar, auk framburðar þriggja vitna sem voru í samskiptum við brotaþola í kjölfar ætlaðs brots ákærða.

14

Upplýst er að nefndan dag buðu ákærði og eiginkona hans brotaþola, móður hennar og vitninu C til málsverðar á heimili sínu á Spáni. Fyrir liggur með framburði ákærða, brotaþola og nefndra vitna, að lagt var á borð á þaksvölum hússins. Var þannig skipað til borðs að ákærði sat við þann enda borðsins sem næstur var stiga upp á þaksvalirnar.

Gegnt ákærða sat eiginkona hans. Vitnið C sat ákærða á hægri hönd en brotaþoli og móðir hennar honum á vinstri hönd. Brotaþoli nær ákærða en móðir hennar fjær, á milli dóttur sinnar og eiginkonu ákærða.

15

Ákærða, brotaþola og vitnunum þremur ber saman um að undir borðhaldinu hafi móðir brotaþola sakað ákærða um að hafa káfað á dóttur sinni og krafið hann um afsökunarbeiðni fyrir hennar hönd. Þeim ber einnig saman um að ákærði hafi strax vísað þessari ásökun á bug og ekkert viljað kannast við háttsemina. Jafnframt er upplýst með framburði sömu aðila að í kjölfar þessa sagði brotaþoli við móður sína að hún gæti séð um sig sjálf og að hún hafi því næst farið frá borðinu og niður af þaksvölunum.

16

Eftir að hafa staðið upp frá borðum kveðst brotaþoli hafa farið niður í herbergi þar sem hún hafði sofið nóttina áður. Þaðan hefði hún hringt í fyrrum unnusta sinn, G, og greint honum frá því sem hafði gerst. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi staðfesti G að honum hefði borist símtal frá brotaþola þennan dag. Hún hefði verið í mikilli geðshræringu og greint honum frá því að ákærði hefði í óþökk hennar káfað á bakhluta hennar. Systir brotaþola, F, bar fyrir héraðsdómi að um 20 mínútum eftir að hún hefði séð mat borinn á borð hefði brotaþoli hringt grátandi í hana og fengið hana með sér út. Þar hefði brotaþoli tjáð vitninu að ákærði hefði strokið á henni rassinn. Þá bar H, vinur brotaþola, fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði þennan dag hringt grátandi í hann og greint honum frá því að ákærði hefði strokið á henni rassinn. Brotaþoli hefði komið tveimur til þremur klukkustundum síðar ásamt móður sinni og systur og þær fengið að gista um nóttina.

17

Brotaþoli hefur verið staðföst í þeim framburði sínum að þegar hún hefði staðið upp er nokkuð var liðið á borðhaldið til að skenkja víni í glös hefði ákærði strokið upp og niður eftir rassi hennar. Framburður þeirra þriggja vitna sem brotaþoli samkvæmt framansögðu greindi frá ætluðu broti ákærða í kjölfarið er að sínu leyti framburði hennar til stuðnings, en vitnin báru öll um að hún hefði verið í miklu uppnámi er hún greindi þeim frá atvikum.

18

Auk framburðar brotaþola eru sakargiftir í málinu reistar á framburði móður hennar.

Hún hefur allt frá því hún bar ákærða sökum við borðhaldið staðið fast við framburð sinn um að ákærði hafi káfað á rassi brotaþola þegar hún var að skenkja víni í glös.

19

Gegn framburði brotaþola og móður hennar stendur staðföst neitun ákærða. Jafnframt hefur eiginkona hans borið að hann hafi ekki framið ætlað brot. Þá hefur vitnið C ekki kannast við að ákærði hafi sýnt af sér slíka háttsemi.

20

Við mat á framburði brotaþola, móður hennar og þeirra þriggja vitna sem brotaþoli ræddi við í kjölfar ætlaðs brots ákærða verður að horfa til tengsla þeirra innbyrðis, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hinu sama gegnir þegar metnir eru framburðir ákærða, eiginkonu hans og vitnisins C, sem upplýst er að er vinkona þeirra hjóna.

21

Þegar horft er á framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna fyrir dómi og hjá lögreglu má sjá að ekkert þeirra hefur verið fyllilega stöðugt í frásögn sinni af atvikum áður en móðir brotaþola bar ákærða sökum. Af því verða að mati réttarins ekki dregnar sérstakar ályktanir varðandi trúverðugleika ákærða og vitnanna, enda um að ræða hversdagslega hluti sem allur gangur er á hvort fólk veiti athygli og festi sér í minni.

Hitt liggur aftur á móti fyrir að brotaþoli og móðir hennar hafa frá upphafi verið staðfastar í framburði sínum um að ákærði hafi strokið upp og niður rass brotaþola.

Þá verður framburður vitnanna C og E ekkimeð réttu metin svo að í honum felist að útilokað sé að ákærði hafi sýnt af sér hina ætluðu háttsemi, þó svo vitnin hafi ekkert slíkt séð.

22

Fyrir liggur að brotaþoli þekkti ákærða ekkert áður en atvik máls gerðust. Var hún gestkomandi á heimili ákærða og eiginkonu hans ásamt móður sinni og systur en kunningsskapur var með móður hennar og þeim hjónum frá fyrri tíð. Verður ekki séð að nokkuð haldbært hafi komið fram sem með réttu verður talið benda til þess að brotaþoli eða móðir hennar hafi borið þungan hug til ákærða eða viljað honum illt. Þá þykir sú staðreynd að brotaþoli dró til 25. febrúar 2019 að kæra ákærða til lögreglu ekki draga úr trúverðugleika framburðar hennar, enda hefur hún gefið á því haldbærar skýringar. Ekki þykir heldur draga úr sönnunargildi framburðar brotaþola að hún hafi ekki með vissu getað borið um nákvæman fjölda stroka ákærða.

23

Þegar allt framangreint er virt heildstætt þykir ákæruvaldið hafa fært á það sönnur, annars vegar með trúverðugum framburði brotaþola og því sem honum er til stuðnings samkvæmt áðursögðu, og hins vegar með vætti móður hennar, gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir strokið utan klæða upp og niður eftir rassi brotaþola. Með þeirri háttsemi sýndi ákærði af sér kynferðislega áreitni gagnvart brotaþola og braut gegn 199. gr. almennra hegningarlaga, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 7. maí 2021 í máli nr. 814/2019.

24

Ákærði gekkst undir sektargerð lögreglustjóra 6. febrúar 2019 vegna sérrefsilagabrota. Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir í máli þessu var fyrr framið og verður refsing hans því ákveðin eftir fyrirmælum 78. gr. almennra hegningarlaga.

25

Brot gegn 199. gr. almennra hegningarlaga varða allt að tveggja ára fangelsi.

Samkvæmt því og að broti ákærða virtu þykir refsing hans réttilega ákveðin fangelsi í tvo mánuði. Eftir atvikum þykir mega fresta fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

26

Eftir úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað í héraði eins og hann var þar ákveðinn, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008.

27

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, J-kk-nf B-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði allan sakarkostnað eins og hann var ákveðinn í héraði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.884.785 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 1.116.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef

B-kvk-þf, 251.100 krónur.