501/2019

Útdráttur

Í ársbyrjun 2016 kom upp eldur í hóteli í eigu P ehf. að Skriðulandi í Dalabyggð. P ehf. hafði gert samning við T hf. um viðbótarbrunatryggingu hótelsins og brunatryggingu lausafjár þar. Í maí 2017 krafði P ehf. T hf. um viðurkenningu á greiðsluskyldu vegna brunans en í október sama ár hafnaði T hf. greiðsluskyldu. Afstaða T hf. byggðist á því að með hliðsjón af rannsóknargögnum væri hafið yfir allan vafa að fyrirsvarsmaður P ehf. hefði af ásetningi valdið því tjóni sem hlaust af brunanum og var í þeim efnum vísað til skilmála trygginganna og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Í kjölfarið höfðaði P ehf. mál þetta á hendur T hf. til viðurkenningar á rétti sínum til bóta. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 ber sá sem skuldbindur sig með samningi til að veita vátryggingu ekki ábyrgð ef vátryggður hefur valdið því af ásetningi að vátryggingaratburður verður. Sams konar ákvæði voru í vátryggingarsamningum aðila. Í dómi Landsréttar var meðal annars vísað til þess að með ásetningi í 1. mgr. 27. gr. laganna væri átt við þegar vátryggður viðhefði háttsemi sem hann vissi eða með vissu mátti vita að ylli vátryggingaratburði. Fyrir lægi að eldur hefði orðið laus í tveimur aðskildum byggingum á svæðinu og hefði ekkert komið fram í málinu sem hnekkti þeirri niðurstöðu lögreglu að líklegast væri að eldur hefði verið borinn að þeim. Í þeim efnum væri talin ótrúverðug sú skýring fyrirsvarsmanns P ehf. að kviknað hefði í út frá eldi í arni. Þegar meðal annars væri litið til gagna málsins, ástands fyrirsvarsmanns P ehf. í umrætt sinn, framburðar vitna fyrir dómi og atburðarásar í heild væri ekki óvarlegt að telja sannað að fyrirsvarsmaður P ehf. hefði orðið valdur að eldsupptökum í umrætt sinn. Engin önnur líkleg eða skynsamleg skýring hefði komið fram um þau. Því var héraðsdómur staðfestur um sýknu T hf. af kröfum P ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf prófessor. Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. júlí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2019 í málinu nr. E3255/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til bóta úr hendi stefnda á grundvelli viðbótarbrunatryggingar húseigna og brunatryggingar lausafjár vegna brunatjóns á fasteign áfrýjanda að Skriðulandi í Dalabyggð og lausafjármunum þar 31. janúar 2016. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4 Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var nafni stefnda breytt í TM hf.

Málsatvik, málsástæður og sönnunarfærsla

5 Áfrýjandi er eigandi hótels að Skriðulandi í Dalabyggð. Stefndi er tryggingafélag og hafði áfrýjandi gert samning við það um viðbótarbrunatryggingu hótelsins og brunatryggingu lausafjár þar.

6 Aðfaranótt 31. janúar 2016 kom upp eldur í hótelinu og brann hluti þess til grunna. Í kjölfarið krafðist áfrýjandi viðurkenningar á greiðsluskyldu stefnda vegna brunans. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu að öllu leyti þar sem fyrirsvarsmaður áfrýjanda hefði af ásetningi valdið því tjóni sem þarna varð með því að bera eld að vörugeymslu og hótelálmu. Vísaði stefndi til greinar 4.2 í skilmálum stefnda nr. 150 um brunatryggingu húseigna, greinar 11.1 í skilmálum nr. 100 um brunatryggingu lausafjár, sem og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Var afstaða stefnda meðal annars byggð á skýrslum lögreglu og rannsóknargögnum um brunann.

7 Áfrýjandi hefur mótmælt því að fyrirsvarsmaður félagsins hafi átt nokkurn þátt í brunanum. Engin gögn, hvorki rannsóknarniðurstöður lögreglu né matsgerð matsmanns um eldsupptakarannsókn, sem aflað var við rannsókn málsins hjá lögreglu, styðji þá málsástæðu stefnda að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hafi valdið brunanum með íkveikju.

8 Um málsatvik og málsástæður aðila er að öðru leyti vísað til hins áfrýjaða dóms.

9 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði fyrirsvarsmanns áfrýjanda, V-kk-ef Þ-kk-ef Ó-kk-ef, fyrir héraðsdómi og vitnanna A-kk-ef M-kk-ef, H-kk-ef J-kk-ef K-kk-ef og S-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef. Auk þess gaf vitnið B-kk-nf R-kk-nf skýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir Landsrétti lagði áfrýjandi fram myndbandsbúta sem hann kveður sýna aðstæður þegar eldur logar í arni í veitingahúsi hótelsins.

Niðurstaða

10 Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 kemur fram að vátryggingarfélag beri ekki ábyrgð ef vátryggður hefur valdið tjóni af ásetningi. Hið sama kemur fram í grein 4.2 í skilmálum stefnda nr. 150 um brunatryggingu húseigna og grein 11.1 í skilmálum nr. 100 um brunatryggingu lausafjár.

11 Með ásetningi í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 er átt við þegar vátryggður viðhefur háttsemi sem hann veit eða með vissu mátti vita að veldur vátryggingaratburði. Er að öðru leyti stuðst við viðteknar skýringar á merkingu þess hugtaks. Óumdeilt virðist að skilyrðum ákvæðisins sé mætt ef á annað borð telst sannað að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hafi valdið brunanum með íkveikju. Sönnunarbyrði um það hvílir á stefnda.

12 Fyrir liggur að eldur varð laus í tveimur aðskildum byggingum á svæðinu og hefur ekkert komið fram í málinu sem hnekkir þeirri niðurstöðu lögreglu að líklegast sé að eldur hafi verið borinn að þeim. Í þeim efnum telur dómurinn ótrúverðuga skýringu fyrirsvarsmanns áfrýjanda að kviknað hafi í þeim út frá eldi í arni, en í skýrslugjöf fyrir héraðsdómi bar vitnið B-kk-nf S-kk-nf lögreglufulltrúi, sem framkvæmdi eldsupptakarannsókn, meðal annars á þann veg að útilokað væri að eldsvoðann mætti rekja til notkunar arinsins.

13 Í hinum áfrýjaða dómi var meðal annars byggt á því að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hafi verið ofurölvi umrætt kvöld og borið fyrir sig minnisleysi um atburði næturinnar. Þá hafi í niðurstöðu sálfræðilegs mats í bréfi lögreglu 27. júlí 2018 komið fram að frásögn fyrirsvarsmannsins um að hann hafi verið í óminnisástandi væri trúleg. Er byggt á því í dómi héraðsdóms að hafið sé yfir allan vafa að hann hafi verið í annarlegu ástandi í umrætt skipti og framkoma hans og hegðun fjarri því sem einkenni hann dagsdaglega. Væri óhætt að fullyrða að dómgreind hans hafi verið verulega skert og hann því líklegri en ella til að grípa til aðgerða sem hvorki væru skynsamlegar né rökréttar.

14 Í dómi héraðsdóms var jafnframt byggt á því að afar sterkar vísbendingar væru um að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hefði áður, þegar ölvunarástand hans hafi verið líkt því sem var í umrætt skipti, gert tilraun til íkveikju. Var í dóminum vísað til atviks 25. október 2015 í Reykjavík og atburðar á þorrablóti að kvöldi 30. janúar 2016. B-kk-nf R-kk-nf sem var dyravörður á þorrablótinu gaf sem fyrr segir skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti og bar að fyrirsvarsmaðurinn hefði farið inn á salerni og verið þar einn en vitnið staðið þar fyrir utan. Þegar hann hafi komið út af salerninu hafi vitnið orðið vart við mikla reykjar og brunalykt og í kjölfarið séð að reynt hafði verið að kveikja í salernisrúllum.

15 Eins og hér háttar til verður ekki talið að þau tvö fyrri tilvik sem hér hafa verið rakin hafi þýðingu við mat á sönnun um það hvort fyrirsvarsmaður áfrýjanda hafi valdið brunanum með íkveikju umrætt sinn. Á hinn bóginn er það mat dómsins þegar litið er til gagna málsins, ástands fyrirsvarsmanns áfrýjanda í umrætt sinn, framburðar vitna fyrir dómi og atburðarásar í heild en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, að ekki sé óvarlegt að telja sannað að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hafi orðið valdur að eldsupptökum í umrætt sinn. Hefur engin önnur líkleg eða skynsamleg skýring komið fram um þau.

16 Samkvæmt framansögðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfu áfrýjanda.

17 Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.