455/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem samþykkt var krafa ákæruvaldsins um að skýrsla yrði tekin af brotaþola í gegnum fjarfundarbúnað með stoð í bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í úrskurði Landsréttar var bent á að bráðabirgðaákvæðið hefði verið í lög leitt til að bregðast við einstökum aðstæðum hér á landi og erlendis sem leiddi af faraldri kórónuveiru og hafi ferðalög hingað til lands af þeim sökum sætt verulegum takmörkunum. Þegar litið væri til ástæðu óskar brotaþola um að gefa skýrslu í gegnum fjarfundarbúnað og haft í huga að slík skýrslutaka fæli í sér undanþágu frá meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð fyrir dómi og til þess að ætla mætti að úrslit málsins gætu ráðist af framburði brotaþola, féllst Landsréttur ekki á það með héraðsdómi að næg efni væru til að heimila að brotaþoli gæfi skýrslu í gegnum fjarfundarbúnað. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 16. júní 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. júní 2023 í málinu nr. S- [...]/2023 þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um að skýrsla yrði tekin af brotaþola í gegnum fjarfundarbúnað.

Kæruheimild er í n-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Niðurstaða

4

Samkvæmt 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 getur dómari ákveðið að skýrsla verði tekin af vitni á dómþingi gegnum síma eða annað fjarskiptatæki, enda sé vitni statt fjarri þingstað eða það hefði annars sérstakt óhagræði af því að koma fyrir dóm. Ber þá að haga skýrslutöku þannig að allir sem eru staddir á dómþingi heyri orðaskipti við vitnið. Þessari heimild verður þó ekki beitt ef ætla má að úrslit máls geti ráðist af framburði vitnisins. Ætla má að úrslit málsins geti ráðist af framburði brotaþola og er skýrslutaka af henni í gegnum fjarfundarbúnað því almennt ekki heimil á grundvelli framangreinds ákvæðis.

5

Með 5. gr. laga nr. 32/2020 var lögfest nýtt bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 88/2008.

Þar kemur fram að til 1. október 2020 geti dómari ákveðið að aðalmeðferð og önnur þinghöld, þar með talin skýrslugjöf sakbornings, ákærða og vitna fari fram á fjarfundi, enda verði þinghaldi háttað þannig að allir viðkomandi aðilar heyri þau orðaskipti sem fara fram. Í niðurlagi ákvæðisins kemur fram að skýrslugjöf sakbornings, ákærða og lykilvitna skuli þó fara fram á fjarfundi með hljóði og mynd. Með þessari lagaheimild var dómara veitt víðtækari heimild til að ákveða að skýrsla verði tekin af vitni á dómþingi í gegnum fjarskiptatæki en leiðir af 4. mgr. 116. gr. laganna.

6

Fram kemur í almennum athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 32/2020 að tilgangur þessarar tímabundnu heimildar séað dómstólar geti áfram sinnt lögbundnum verkefnum þrátt fyrir samkomubann og fjarlægðartakmarkanir sökum kórónuveirufaraldursins. Með 2. gr. laga nr. 121/2020 var þessi heimild framlengd til 31. desember 2021 og með 4. gr. laga nr. 136/2021 var heimildin á ný framlengd til 31. desember 2023. Í almennum athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 121/2020 kemur fram að þar sem enn ríki óvissa vegna útbreiðslu kórónuveiru hér á landi þykir nauðsynlegt að leggja til að bráðabirgðaheimildir meðal annars laga nr. 88/2008 verði framlengdar. Þá segir í almennum athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 136/2021 að þar sem allri óvissu vegna útbreiðslu kórónuveiru hér á landi hafiekki verið eytt þyki nauðsynlegt að leggja til að bráðabirgðaheimild meðal annars laga nr. 88/2008 verði framlengd þannig að dómstólar geti áfram sinnt lögbundnu hlutverki sínu og málsaðilar verði ekki fyrir réttarspjöllum.

7

Með úrskurðum Landsréttar 1. október 2020 í máli nr. 551/2020 og 8. desember sama ár í máli nr. 702/2020 voru staðfestir úrskurðir héraðsdóms um að heimilt væri að taka skýrslu af vitnum sem búsett voru erlendis í gegnum fjarfundarbúnað. Við þær aðstæður sem þá voru fyrir hendi var ekki talið að ákvörðun dómara setti skorður við rétti ákærða til að fá að spyrja eða láta spyrja vitnið, sbr. d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, eða að hún græfi að öðru leyti undan rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar, sbr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

8

Fyrrgreint bráðabirgðaákvæði var í lög leitt til að bregðast við einstökum aðstæðum hér á landi og erlendis sem leiddi af faraldri kórónuveiru og voru ferðalög hingað til lands af þeim sökum verulegum takmörkunum háð. Þær samkomu- og ferðatakmarkanir sem voru í gildi þegar umræddir úrskurðir Landsréttar voru kveðnir upp hafa verið afnumdar. Samkvæmt gögnum málsins er ástæða þess að vitnið hefur óskað eftir að gefa skýrslu í gegnum fjarfundarbúnað sú að hún er búsett erlendis og sé með tvö börn sem hún getur ekki skilið ein eftir. Þegar til þessa er litið og þegar haft er í huga að skýrslutaka í gegnum fjarfundarbúnað felur í sér undanþágu frá meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð fyrir dómi og að ætla má að úrslit málsins geti ráðist af framburði brotaþola, verður ekki fallist á það með héraðsdómi að næg efni séu til heimila að brotaþoli gefi skýrslu í gegnum fjarfundarbúnað. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.