691/2022

Útdráttur

Kærður var dómur héraðsdóms þar sem kröfu þrotabús K um afsal allra hluta í T ehf. var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þrotabú K hefði krafist riftunar á ráðstöfun þrotamanns sem hefði falist í því að hann afsalaði með kaupsamningi til J öllum hlutum í félaginu T ehf. Meginreglan við riftun væri að aðilar skyldu verða eins settir fjárhagslega og ef hin riftanlega ráðstöfun hefði ekki verið gerð. Með vísan til verðmætaaukningar hluta í félaginu hefði verið nauðsynlegt að þrotabú K rökstyddi með hvaða hætti aðalkrafa hans, um að J yrði dæmdur til að afsala aftur til þrotabús K öllum hlutum í félaginu gegn greiðslu er næmi söluverði hlutanna, færi saman við framangreinda meginreglu og hvort og þá með hvaða hætti hann myndi jafna greiðslur aðila. Það hefði þrotabú K ekki gert. Taldi Landsréttur málatilbúnað þrotabús K að þessu leyti svo óljósan og vanreifaðan að óhjákvæmilegt væri að vísa þessari kröfu hans sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. nóvember 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 18. sama mánaðar. Kærður er dómur Héraðsdóms Reykjaness 27. október 2022 í málinu nr. E- 30/2019 þar sem kröfu sóknaraðila um afsal allra hluta í Toska ehf. var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að ákvæði hins kærða dóms, um að vísa kröfu sóknaraðila um afsal allra hluta í Toska ehf. frá dómi, verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað og ákvæði hins kærða dóms staðfest. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Samkvæmt stefnu til héraðsdóms höfðaði sóknaraðili mál þetta til riftunar á ráðstöfun þrotamanns, K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, sem fólst í því að með kaupsamningi, sem á er rituð dagsetningin 13. janúar 2014, afsalaði hann til varnaraðila, sem er sonur hans, öllum hlutum í félaginu Toska ehf., að nafnverði 500.000 krónur. Sóknaraðili krafðist þess í aðalkröfu sinni að varnaraðili yrði dæmdur til að afsala aftur til sóknaraðila öllum hlutum í félaginu gegn greiðslu er næmi söluverði hlutanna, 1.133.000 krónum, sbr. 144. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., að viðlögðum dagsektum. Til vara krafðist hann nánar tilgreindra skaðabóta úr hendi varnaraðila eins og nánar er rakið í hinum kærða dómi. Í greinargerð sinni gerði varnaraðili meðal annars þá kröfu að framangreindri aðalkröfu sóknaraðila yrði vísað frá héraðsdómi. Með úrskurði héraðsdóms 30. september 2019 var þeirri kröfu hafnað.

5

Nýr dómari tók við málinu 7. október 2020 en vék sæti í málinu 28. janúar 2022 og tók enn nýr dómari við málinu 8. næsta mánaðar. Aðalmeðferð í málinu fór fram 2. september sama ár. Með hinum kærða dómi var áður greindri aðalkröfu sóknaraðila vísað frá dómi en fallist á varakröfu sóknaraðila og varnaraðili dæmdur til að greiða sóknaraðila bætur að fjárhæð 465.600.000 krónur, að frádreginni þeirri fjárhæð sem varnaraðili greiddi fyrir félagið, 1.133.000 krónum. Munnlegur málflutningur málsins við aðalmeðferð þess mun aðeins hafa lotið að efnislegum ágreiningi aðila.

6

Í máli þessu hefur héraðsdómur samkvæmt framansögðu fjallað um frávísun málsins með tveimur gagnstæðum niðurstöðum. Þegar dómari hrindir frávísunarkröfu er hann ekki bundinn af þeim úrskurði ef nýjar upplýsingar koma fram síðar undir rekstri máls um þau atriði sem úrskurðað var um, sbr. 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991. Af dómum Hæstaréttar 8. maí 2008 í máli nr. 194/2008 og 23. ágúst 2010 í máli nr. 415/2010 verður ráðið að túlka beri umrætt skilyrði fremur rúmt og enn fremur að dómstóll skuli tilgreina ástæður þess að hann breyti fyrri afstöðu til kröfu um frávísun máls, til dæmis ef forsendur eru breyttar, nýjar frávísunarkröfur koma fram eða málatilbúnaður lýtur að öðrum atriðum en við fyrri úrlausn þess.

7

Með hinu kærða ákvæði í dómi héraðsdóms var samkvæmt framansögðu tekin önnur afstaða til kröfugerðar og málatilbúnaðar sóknaraðila en í úrskurði dómsins 30. september 2019, sem leiddi enda til gagnstæðrar niðurstöðu að því er varðaði aðalkröfu sóknaraðila. Með þeim úrskurði hafnaði dómurinn því að málatilbúnaður sóknaraðila hvað kröfuna varðaði væri svo verulega vanreifaður eða í andstöðu við e- lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að frávísun varðaði. Í hinum kærða dómi segir aftur á móti að samkvæmt 144. gr. laga nr. 21/1991 skuli, ef annar hvor aðila krefjist þess, skila greiðslum í þeim mæli sem þær séu enn til, enda verði það gert án óhæfilegrar rýrnunar verðmæta. Skuli þá jafna greiðslur eftir því sem þurfi með peningagreiðslum.

Sóknaraðili hafi, hvað varði rökstuðning fyrir umræddri kröfu, látið við það sitja í stefnu að vísa til þess að varnaraðili sé enn eigandi allra hluta í félaginu og því sé unnt að skila greiðslum án rýrnunar verðmæta. Í stefnu sé á hinn bóginn hvorki vikið að því hvort og þá hvernig sóknaraðili hyggist jafna greiðslur í skilningi 144. gr. laga nr. 21/1991 né sé þar leitast við að sýna fram á hvað teldist eðlilegt virði félagsins, yrðu hlutirnir afhentir með stoð í ákvæðinu. Væri kröfunni um afhendingu hlutanna því vísað frá dómi.

8

Áður hefur verið vikið að því hvað ráða má af 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 um heimild dómara til að vísa máli frá dómi í andstöðu við fyrri úrskurð. Eins og ákvæðið er orðað áskilur það að nýjar upplýsingar komi síðar fram undir rekstri málsins. Eins og áréttað er í dómi Hæstaréttar 28. júní 2021 í máli nr. 29/2021 verður af dómaframkvæmd ráðið að ákvæðið geri að minnsta kosti þá kröfu að dómstóll tilgreini ástæðu þess að hann breyti fyrri afstöðu sinni til kröfu um frávísun máls, svo sem ef forsendur eru breyttar, nýjar frávísunarkröfur koma fram eða málatilbúnaður lýtur að öðrum atriðum en við fyrri úrlausn. Í hinum kærða dómi er í engu að þessu vikið. Er það aðfinnsluvert. Ekki hefur þýðingu þótt sóknaraðili beri því ekki við í kæru sinni til Landsréttar að engar ástæður séu nefndar fyrir breyttri afstöðu dómsins. 9

Með hliðsjón af því sem segir í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 29/2021 og að teknu tilliti til 4. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, sem ætla verður að hinn kærði dómur hafi tekið mið af, getur framangreindur annmarki þó ekki valdið því að ákvörðun, sem tekin er að réttu lagi um að vísa kröfu frá héraðsdómi, verði felld úr gildi af þeirri ástæðu einni. Af því leiðir að óhjákvæmilegt er að meta hvort ástæða sé til frávísunar á kröfu sóknaraðila frá dómi.

10

Samkvæmt d- og e-liðum 1. mgr. 80. laga nr. 91/1991 skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur stefnanda og þær málsástæður sem hann byggir málsókn sína á. Dómkrafa sóknaraðila, sem vísað var frá dómi með hinum kærða dómi, er skýr að því leyti að hún kveður á um að varnaraðila verði gert að afsala aftur til sóknaraðila öllum hlutum í Toska ehf. gegn greiðslu er nemi söluverði hlutanna. Sú krafa er á hinn bóginn ekki rökstudd með öðrumhætti en að varnaraðili sé enn eigandi allra hlutanna og því sé unnt að skila þeim aftur til sóknaraðila án rýrnunar verðmæta, eins og segir í hinum kærða dómi. Hvað það varðar verður að líta til þess að af gögnum málsins, þar á meðal tveimur matsgerðum, má ráða að verðmæti hlutanna hafi aukist margfalt frá sölu þeirra og að sú verðmætaaukning stafi ekki af markaðsaðstæðum einum saman. Þannig liggur fyrir að stjórnendur dótturfélaga Toska ehf., þar á meðal Lyfja og heilsu hf., hafa frá árinu 2014 fjárfest árlega fyrir háar fjárhæðir á grundvelli sérstakra fjárfestingaáætlana. Hafa varnaraðilar leitt að því líkur að það sé ekki síst vegna þeirra fjárfestinga sem verðmæti hluta Toska ehf. hefur vaxið jafn mikið og raun ber vitni.

11

Í máli þessu krefst sóknaraðili riftunar á ráðstöfun þrotamanns sem fólst í því að hann afsalaði með kaupsamningi til varnaraðila öllum hlutum í félaginu Toska ehf.

Meginreglan við riftun er að aðilar skuli verða eins settir fjárhagslega og ef hin riftanlega ráðstöfun hefði ekki verið gerð. Með vísan til þess sem að framan greinir um verðmætaaukningu hluta í félaginu var nauðsynlegt að sóknaraðili rökstyddi með hvaða hætti aðalkrafa hans, um að varnaraðili yrði dæmdur til að afsala aftur til sóknaraðila öllum hlutum í félaginu gegn greiðslu er næmi söluverði hlutanna, færi saman við framangreinda meginreglu og hvort og þá með hvaða hætti hann myndi jafna greiðslur aðila. Það gerði sóknaraðili ekki. Verður málatilbúnaður hans að þessu leyti talinn svo óljós og vanreifaður að óhjákvæmilegt sé að vísa þessari kröfu hans sjálfkrafa frá héraðsdómi.

12

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og segir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Niðurstaða héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um afsal allra hluta í

Toska ehf. er staðfest.

Sóknaraðili, þrotabú K-kk-ef E-kk-ef W-kk-ef, greiði varnaraðila, J-kk-þgf H-kk-þgf

K-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.