244/2022

Útdráttur

FÞG var sakfelldur í héraði fyrir nauðgun með því að hafa, með ofbeldi og ólögmætri nauðung haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola án hennar samþykkis, hrint henni á rúm og haldið henni fastri, haldið fyrir vit hennar svo hún ætti erfitt með andardrátt og slegið hana, bitið og klipið mörgum sinnum um allan líkamann. Þar að auki með því að hafa stungið nokkrum fingrum inn í leggöng hennar, allt með þeim afleiðingum að brotaþoli hafi hlotið eymsli yfir kinnum og út að eyrum og yfir hnakka í hnakkafestum, marbletti á neðri vör, á hálsi, brjóstum, baki, mjöðmum og báðum handleggjum og fótleggjum, roðarák með punktablæðingu og rispu á hálsi, baki og á mjöðmum. Með hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að FÞG hefði gerst sekur um að hafa rifið mörgum sinnum í hár brotaþola og troðið hönd sinni mörgum sinnum upp í munn hennar. Í dómi Landsréttar kom fram að þrátt fyrir að framburður FÞG hefði verið stöðugur og nákvæmur, samræmdist hann ekki í öllum atriðum öðrum upplýsingum sem lágu fyrir í málinu. Var framburður hans því ekki metinn trúverðugur. Framburður brotaþola var á hinn bóginn talinn staðfastur og mjög trúverðugur og fékk stuðning í þeim læknisfræðilegu upplýsingum sem lágu fyrir í málinu og framburði annarra vitna. Þá var ekki fallist á með FÞG að hann hefði haft réttmæta ástæðu til að ætla að brotaþoli væri samþykk þeim ofbeldisfullu kynferðismökum sem ákært var fyrir. Þvert á móti var lagt til grundvallar að hann hefði ekki skeytt um raunverulegan vilja brotaþola til að stunda með honum kynferðismök þar sem beitt væri þeirri hörku og því mikla ofbeldi sem hann viðhafði gagnvart henni. Með vísan til þess var talið sannað að FÞG hefði af ásetningi haft kynferðismök við brotaþola án hennar samþykkis, þar með talið að hafa mörgum sinnum rifið í hár brotaþola og hafa troðið hönd mörgum sinnum upp í munn hennar.

Aftur á móti var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að bólgublæðingar og létta blæðingu í leghálsi væri ekki að rekja til háttsemi FÞG. Var FÞG sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til 1., 2., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing FÞG ákveðin fangelsi í þrjú ár. Þá var FÞG gert að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 2.000.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 4. apríl 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 22. febrúar 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 31. mars 2022 í málinu nr. S- 1681/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu og að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi. Til vara krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfa og lækkunar á einkaréttarkröfu.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 króna auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 3. nóvember 2019 til 27. október 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um miskabótakröfu hennar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Atvik málsins og framburður ákærða og vitna í héraði eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Með honum var ákærði sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 3. nóvember 2019 á heimili sínu, með ofbeldi og ólögmætri nauðung, haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola án hennar samþykkis hrint henni á rúm og haldið henni fastri, h aldið fyrir vit hennar svo hún átti erfitt með andardrátt, slegið hana, bitið og klipið mörgum sinnum um allan líkamann og haft við hana samræði og stungið síðan nokkrum fingrum inn í leggöng hennar, allt með þeim afleiðingum að brotaþoli hafi hlotið eymsli yfir kinnum og út að eyrum og yfir hnakka og í hnakkafestum, marbletti á neðri vör, á hálsi, brjóstum, baki, mjöðmum og báðum handleggjum og fótleggjum, roðarák með punktblæðingu og rispu á hálsi og rispur á baki og á mjöðmum. Í dóminum var á hinn bóginn komist að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að ákærði hefði gerst sekur um að hafa rifið mörgum sinnum í hár brotaþola og troðið hönd sinni mörgum sinnum upp í munn hennar, svo sem einnig var ákært fyrir. Þá var talið ósannað að bólgubreyting og létt blæðing á leghálsi hafi verið afleiðingar af atlögu ákærða. Var brotið talið varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði var dæmdur til að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Þá var ákærða gert að greiða brotaþola 1.800.000 krónur í miskabætur auk nánar tilgreindra vaxta.

6

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslum ákærða og brotaþola í héraði, auk þess sem þau komu fyrir dóminn og gáfu viðbótarskýrslur. Þá voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslum sem vitnin B læknir, C og D gáfu í héraði. Að auki voru spilaðar hljóðupptökur af símaskýrslum lögreglu af vitnunum C og D.

7

Í viðbótarskýrslu ákærða fyrir Landsrétti kom fram að hann teldi framburð sinn í héraði gefa rétta lýsingu á atvikum. Kvaðst hann ekki hafa beitt brotaþola neinu ofbeldi eða þvingunum og að kynlíf þeirra hafi verið með fullu samþykki hennar.

Hann hafi ráðið samþykki hennar fyrir kynlífinu af samskiptum þeirra. Brotaþoli hefði fært sig til með honum, strokið honum, veitti honum munnmök og þau hafi verið saman í þessu. Hann kvaðst ekki hafa bitið, klipið eða með öðrum hætti beitt brotaþola ofbeldi. Þá sagðist hann ekki hafa óskað eftir leyfi frá brotaþola til að stunda ofbeldisfullt kynlíf með henni. Ákærði taldi að það hefði verið langt liðið á nóttina er hann og brotaþoli fóru heim til hans því stutt hafi verið í að öldurhús sem þau voru á lokaði en hann taldi að það lokaði ekki fyrr en eftir klukkan fjögur. Ákærði lýsti því að fljótlega eftir að þau hefðu komið heim til hans hefðu þau hvort um sig afklæðst og stundað kynlíf í 30 til 45 mínútur. Hann kvaðst ekki hafa fengið sáðlát. Að kynlífinu loknu hefðu þau spjallað saman í stutta stund, kannski 15 mínútur. Þau hefðu farið að sofa skömmu fyrir klukkan 7 um morguninn og stillt vekjaraklukku þar sem brotaþoli hefði þurft að vera komin heim til sín til að taka á móti börnum sínum fyrir ákveðinn tíma. Þau hefðu síðan vaknað um klukkan 9 og hann ekið henni heim til sín.

Kvaðst ákærði ekki hafa séð neina áverka á brotaþola um morguninn en hann hefði heldur ekki veitt því sérstaka athygli. Kunni hann engar skýringar á þeim áverkum sem lýst séí læknisvottorði.

8

Brotaþoli kvaðst fyrir Landsrétti ekki vilja bæta neinu við þann framburð sem hún gaf í héraði. Hún sagði að hún og ákærði hefðu ekkert rætt um hörku í kynlífi eða að ákærði yrði ráðandi í kynlífsathöfnum þeirra. Hún lýsti því að fas ákærða hefði breyst strax og þau komu heim til hans. Hún hefði orðið sérstaklega vör við það þegar hann sneri henni við í rúminu strax í upphafi kynlífisathafna þeirra. Ákærði hefði beitt hana miklu ofbeldi í langan tíma en hún gæti ekki lýst þessu í tímaröð eða einstökum þáttum enda langt um liðið og hún væri að reyna að hugsa sem minnst um þennan atburð.

Hún myndi þó sérstaklega eftir biti ákærða aftan á kálfa á vinstri fæti og að hann hefði í raun slegið hana og klipið út um allan líkama. Myndi hún sérstaklega eftir því að ákærði hefði klipið hana í ilina. Þá hefði hann troðið hönd upp í munn hennar, að því er virtist til að styðja sig. Nánartiltekið lýst hún því að hann hefði farið með fingurna uppí munn hennar en ekki alla höndina. Í eitt skiptið hefði þetta gengið svo langt að hún hafi ekki náð andanum. Þá kvað hún mar sem hún hafi fengið á innanverða vörina hafa verið sýnilegt daginn eftir. Þá lýsti brotaþoli því að atburðurinn hefði haft mikil áhrif á líf hennar, erfitt væri að rifja þetta upp og aukinn kvíði fylgdi því þegar málið var tekið fyrir í héraði og nú aftur fyrir Landsrétti. Hún fyndi nú fyrir meiri ótta og væri farin að dreyma um atburðinn aftur. Hún kvaðst hafa farið í meðferð eftir atburðinn að ráði starfsmanns Neyðarmóttöku og það hefði hjálpað henni að takast á við afleiðingarnar. Þá kvaðst brotaþoli nú ekki muna nákvæmar tímasetningar á ferðum þeirra eða hvort þau hefðu haft munnmök.

Niðurstaða

9

Ákærði byggir sýknukröfu sína á því að kynlíf hans og brotaþola hafi farið fram með samþykki beggja aðila. Óumdeilt sé að brotaþoli hafi samþykkt að stunda samfarir með ákærða eftir að þau komu heim til hans. Hún hafi ekki dregið það samþykki til baka, hvorki með orðum né athöfnum. Misræmi sé í framburði brotaþola um þátt hennar í kynlífisathöfnum þeirra en þó hafi hún viðurkennt að hafa veitt samþykki fyrir kynlífinu í upphafi og einnig tekið virkan þátt í því síðar. Ákærði og brota þoli séu ein til frásagnar um það sem gerðist og séu þær frásagnir ólíkar um það hvernig kynlíf þeirra fór fram. Þá bendi háttsemi brotaþola eftir að kynlíf þeirra var yfirstaðið til þess að það hafi farið fram með samþykki hennar. Hún hafi sofnað með ákærða í rúmi hans, svarað vinkonu sinnií skilaboðum að hún væri örugg og beðið ákærða um að aka sér heim. Allan vafa beri að skýra ákærða í hag og þá sérstaklega um að hann hafi haft ásetning til þess að eiga ofbeldisfullt kynlíf með brotaþola án hennar samþykkis. Hann hafi allan tímann haft réttmæta ástæðu til að telja að kynlífið væri með fullu samþykki hennar. Þá séu miklir annmarkar á rannsókn málsins sem leiði til þess að margt í atburðarrásinni hafi ekki verið upplýst svo fullnægjandi sé. Verði ákæruvaldið að bera hallann af því að tilteknar upplýsingar liggi ekki fyrir í málinu, til að mynda samskipti með símaskilaboðum og upplýsingar um tímasetningu á heimferð ákærða og brotaþola.

10

Fyrir liggur að ákærði og brotaþoli eru ein til frásagnar um það sem átti sér stað á heimili ákærða aðfararnótt sunnudagsins 3. nóvember 2019. Framburður ákærða hefur verið stöðugur, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, um að fljótlega eftir að þau hefðu komið á heimili hans í [...] hefðu þau afklæðst og byrjað að stunda kynlíf í svefnherbergi hans. Brotaþoli hafi með athöfnum sínum gefið fullt samþykki fyrir samræði þeirra. Hann neitar staðfastlega að hafa beitt brotaþola ofbeldi og telur að þeir áverkar sem hún greindist með við skoðun síðdegis mánudaginn 4. nóvember stafi ekki af kynlífsathöfnum þeirra. Hann hafi ekki séð neina áverka á brota þola þegar þau vöknuðu um morguninn, enda hefði hann ekki verið að veita því sérstaka athygli.

Ákærði hefur lýst atburðarrásinni þannig að þau hafi komið á heimili hans þegar langt var liðið á nóttina en þau hafi lagt af stað frá öldurhúsi í miðborg Reykjavíkur skömmu áður en það lokaði en ákærði telur að það hafi ekki lokað fyrr en eftir klukkan fjögur um nóttina. Hann kveður þau hafa stundað kynlíf í 30 til 45 mínútur og að þau hafi síðan farið að sofa stuttu síðar og að þá hafi klukkan verið nálægt sjö að morgni.

Kynlíf þeirra hafi allan tímann verið með fullu samþykki brota þola og hún hafi ekki gefið til kynna að hún væri því mótfallin með neinum hætti.

11

Framburður brotaþola af atvikum hefur verið stöðugur og var með sama hætti hjá lögreglu og fyrir dómstólum, þótt hún hafi ekki treyst sér til þess að lýsa athöfnum ákærða í smáatriðum og lýst því að eiga erfitt með að muna nákvæmlega einstaka þætti í ætluðu ofbeldi ákærða. Brotaþoli hefur borið um að þegar þau hefðu verið búin að afklæðast heima hjá ákærða, í því skyni að stunda venjulegt kynlíf, með samþykki beggja, hefði fas ákærða breyst. Hann hefði hrint henni á rúmið og snúið henni harkalega við. Hann hefði haldið henni fastri, haldið fyrir vit hennar svo hún átti erfitt með andardrátt, slegið hana, bitið og klipið mörgum sinnum um allan líkamann, haft við hana samræði og stungið fingrum inn í leggöng hennar. Hún hefði reynt að streitast á móti en ákærði þá haldið áfram hinu ofbeldisfulla kynlífi. Þær ofbeldisfullu kynlífsathafnir hafi ekki verið með hennar samþykki. Ofbeldi ákærða gagnvart henni hefði staðið í um það bil þrjár klukkustundir en hann hefði nokkrum sinnum stoppað og farið út úr svefnherberginu í stutta stund. Hún lýsti því að hún hefði verið dauðhrædd við ákærða, meðal annars vegna þess svips sem var á andliti hans þegar hann beitti hana ofbeldi og þeirra ummæla sem hann viðhafði meðan á því stóð. Í viðleitni sinni til að ljúka þessu ástandi hefði hún að lokum reynt að taka þátt í kynlífsathöfnum ákærða. Það hefði leitt til þess að ákærði varð pirraður og afhuga frekara kynlífi. Hann hefði að lokum lagst ofan á hana og sofnað. Hún hefði síðan ýtt honum af sér og legið vakandi í rúmi hans þar til hann vaknaði. Hann hefði þá reynt að fá hana til frekari kynlífsathafna en hún hefði komið í veg fyrir það. Ákærði hefði síðan ekið henni heim til sín. Brotaþoli staðfesti að hún hefði svarað smáskilaboðum frá vinkonu sinni, vitninu, D, um morguninn og sagst vera örugg. Lýsti hún því að hún hefði verið mjög óttaslegin í kjölfar atburðarins og það hefði tekið hana allan sunnudaginn að vinna úr því sem hefði gerst. Hún hefði hringt í vinkonu sína, vitnið C, á sunnudagskvöldið og lýst atburðinum fyrir henniog áverkum sínum og sagst vera að hugsa um að hringja á Neyðarmóttökuna og vinkona hennar hefði í samtalinu tekið undir að með háttsemi sinni hefði ákærði misnotað hana. Minnti hana að hún hefði í kjölfarið hringt í Neyðarmóttökuna og fengið þær upplýsingar að hún gæti komið þangað daginn eftir. Brotaþoli fór á Neyðarmóttökuna síðdegis 4. nóvember 2023 þar sem hún var skoðuð.

12

Í skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun, sem gerð var af B lækni og E hjúkrunarfræðingi eftir komu brotaþola á Neyðarmóttöku 4. nóvember 2023 klukkan 18, er höfð eftir brotaþola lýsing á hinu ætlaða ofbeldi sem er mjög á sömu lund og framburður hennar fyrir dómi. Í skýrslunni kemur fram að brotaþoli hafi verið með fjölmarga áverka á höfði, hálsi, brjóstkassa og brjóstum, baki, herðum, mjöðmum, efri útlimum og fótleggjum. Í niðurstöðu læknis kemur meðal annars fram að eymsli hafi verið í hársverði og höfði eftir hártog og þegar hnakki rakst í. Þá liggur fyrir í málinu móttökuskýrsla hjúkrunarfræðings á Neyðarmóttöku þar sem er að finna sambærilega lýsingu á frásögn brotaþola og í framburði hennar fyrir dómi. Vitnið B gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði og staðfesti hún efni fyrrnefndrar skýrslu. Sagði hún málið minnistætt vegna lýsinga brotaþola á því hvernig áverkanir hefðu komið til, með því að gerandinn hefði klipið hana með fingrum og haldið fyrir vit hennar. Þá h efðuáverkar verið um allan kropp og að brotaþoli hafi nefnt iljar eða fætur sem hafi verið óvenjulegt. Staðfesti læknirinn að áverkarnir samræmdust lýsingu sem brotaþoli gaf af atvikum. Þá staðfesti hún að bólga í leghálsi og blæðing stafaði langlíklegast af bakteríusýkingu og væru málinu óviðkomandi. Vitnið var sérstaklega spurt að því hvort áverkar myndu sjást í munni ef hönd væri sett inn í hann og tók hún þá fram að munnur og kinnar væru mjög teygjanlegar. Lýsing brotaþola á því að ákærði hefði sett hönd í munn hennar hafi að minnsta kosti ekki vakið grunsemdir hennar um að áverka væri að finna á þessu svæði. E hjúkrunarfræðingur gaf einnig skýrslu í héraði og staðfesti efni skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun og að lýsingar í henni um ætlað ofbeldi væru hafðar eftir brotaþola.

13

Svo sem áður hefur verið nefnt voru brotaþoli og vinkona hennar, vitnið D, í samskiptum með símaskilaboðum eftir að ákærði hafði ekið henni heim aðfararnótt sunnudagsins og morguninn eftir. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð hljóðupptaka af símaskýrslu vitnisins hjá lögreglu. Í þeirri skýrslu kom fram hjá vitninu að þær hefðu farið niður í bæ skömmu eftir miðnætti og verið komnar þangað um klukkan eitt. Þær hefðu verið þar í um það bil einn og hálfan til tvo klukkutíma uns ákærði keyrði vitnið heim og brotaþoli fór síðan áfram með ákærða á heimili hans.

Við skýrslugjöfina las vitnið upp fyrir lögreglu símaskilaboð sem höfðu gengiðá milli vitnisins og brotaþola aðfararnótt sunnudagsins 3. nóvember. Lýsti hún því að brotaþoli hefði sent henni skilaboð klukkan 3.28 þar sem var skrifað: „þú tékkar á mér“. Þegar vitnið hefði verið komin heim til sín hafi hún svarað og spurt: „hver er staðan“ og brotaþoli þá svarað: „good good“. Vitnið hefði í beinu framhaldi eða klukkan 3.29 spurt: „eru þið heima hjá þér“ og: „er mér óhætt að fara að sofa ertu örugg ha ha ha“. Brotaþoli hefði svarað henni klukkan 9.15 „ha ha ha já ég er örugg ertu vöknuð“. Þá kemur fram í skýrslunni að vitnið hefði ekki rætt við brotaþola fyrr en að kvöldi 4. nóvember og brotaþoli hefði þá upplýst hana um það sem gerðist. Við skýrslugjöf í héraði staðfesti vitnið efni framangreindra símaskilaboða og að brotaþoli hefði upplýst hana um það sem raunverulega gerðist daginn eftir þegar hún var búin að fara á Neyðarmóttökuna.

14

Vitnið C gaf skýrslu í héraði og upplýsti að brotaþoli hefði rætt við hana að kvöldi sunnu dagsins 3. nóvember. Hún kvað brotaþola hafa lýst fyrir henni að nokkru leyti atvikum sem áttu sér stað á heimili ákærða um nóttina. Brotaþoli hefði verið í losti og eins og að hún hefði ekki alveg vitað hvernig hún ætti að koma þessu frá sér. Lýsing atvika hefði komið fram smám saman. Brotaþoli hefði sagt henni að hún teldi að ákærði hefði nauðgað sér. Þá kvað vitnið brotaþola hafa um kvöldið sent sér myndir af marblettum sem hún var með eftir ætlað ofbeldi ákærða. Eftir að vitnið hafði heyrt lýsingar brotaþola hefði hún tjáð henni að hún teldi að ákærði hefði misnotað hana.

Er vitnið hafi séð brotaþola helgina eftir þá hefði hún séð marblett á kálfa sem var lengi að fara, marblett á vör og klórfar á hálsi brotaþola. Skýrsla vitnisins fyrir héraðsdómi var efnislega á sömu lund og við skýrslugjöf hjá lögreglu.

15

Í hinum áfrýjaða dómi er ítarlega rakið efni vottorða sálfræðinganna F 10. febrúar 2020 og G 9. mars 2021. Þar er rakið að brotaþoli hafi leitað til þeirra í kjölfar atburðarins og að hann hafi haft talsverð áhrif á brotaþola, meðal annars aukið hjá henni kvíða, valdið truflunum á svefni og vakið með henni ótta.

16

Í 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga er mælt fyrir um að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun og skuli sæta fangelsi ekki skemur en eitt ár og allt að 16 árum. Samþykki telst liggja fyrir ef það er tjáð af frjálsum vilja. Samþykki telst ekki liggja fyrir ef beitt er ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. Til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti. Skýrt er af efni ákvæðisins að verndarandlag 1. mgr. 194. gr. er sjálfsákvörðunarréttur og athafnafrelsi fólks í kynlífi.

17

Þótt framburður ákærða hafi verið stöðugur og mjög nákvæmur um atvik málsins fær frásögn hans, um tímasetningar á komu hans og brotaþola á heimili hans og hversu lengi kynlíf þeirra stóð, ekki stoð í öðrum gögnum málsins. Ef tekið er mið af tímasetningu framangreindra símaskilaboða milli vitnisins D og brotaþola um nóttina má gera ráð fyrir því að ákærði og brotaþoli hafi komið á heimili ákærða nokkru fyrir klukkan 4 um nóttina. Ákærði og brotaþoli hafa bæði borið um að þau hafi byrjað að stunda kynlíf fljótlega eftir að þau komu heim til hans. Ákærði hefur jafnframt borið um að þau hafi lagst til svefns, eftir stutt spjall, skömmu fyrir klukkan 7 að morgni.

Frásögn ákærða um að kynlíf hans og brotaþola hafi einungis staðið í 30 til 45 mínútur samræmist ekki þessum tímasetningum. Þær samræmast hins vegar betur frásögn brotaþola um að kynlíf þeirra hafi staðið, með stuttum hléum, yfir í um það bil þrjár klukkustundir.

18

Ákærði hefur afdráttarlaust neitað því að brotaþoli kunni hafa fengið þá áverka sem lýst er í skýrslu um réttarlæknisfræðilega skoðun við kynlífsathafnir þeirra. Fyrir liggur að vitnið C hefur borið um að brotaþoli hafi hringt í hana að kvöldi sunnudagsins 3. nóvember og lýst fyrir henni atburðum næturinnar. Brotaþoli hafi sagt henni frá áverkunum og jafnframt sent henni myndir af hluta þeirra. Vitnin D og C eru vinkonur brotaþola og verður að skoða framburð þeirra í því ljósi. Framburður þeirra er þó trúverðugur og styður hann lýsingar brotaþola á atvikum. Þá verður ekki litið fram hjá því að þeir áverkar sem greindir voru á brotaþola við skoðun mánudaginn 4. nóvember voru margir og útbreiddir og samræmast lýsingu brota þola á háttsemi ákærða. Engar vísbendingar eru um það í málinu að áverkarnir stafi af öðrum orsökum en þeim sem brotaþoli hefur greint frá.

19

Óumdeilt er að brotaþoli var samþykk því að stunda kynlíf með ákærða eftir að þau komu á heimili hans. Hins vegar hefur hún verið staðföst í þeim framburði sínum að hún hafi verið mótfallin því ofbeldi sem ákærði sýndi henni fljótlega eftir að þau komu inn í svefnherbergi hans. Þótt hún hafi ekki gefið ákærða til kynna með orðum að hún væri á móti þessum harkalegu kynlífsathöfnum hefur hún borið um að hún hafi streist á móti þeim en óttast viðbrögð ákærða, eins og áður hefur verið rakið. Fyrir liggur að ákærði leitaði ekki eftir samþykki brotaþola til þess að stunda með henni harkalegt og ofbeldisfullt kynlíf.

20

Í framangreindu ljósi liggur fyrir að framburður ákærða samræmist ekki í öllum atriðum öðrum gögnum sem liggja fyrir í málinu. Verður framburður hans því ekki metin trúverðugur þótt hann hafi verið stöðugur og nákvæmur.

21

Framburður brotaþola er á hinn bóginn staðfastur og mjög trúverðugur og fær stuðning í þeim læknisfræðilegu gögn umsem liggja fyrir í málinu. Þá fær framburður hennar stoð í framburði vinkvenna hennar og sálfræðinga sem hún leitaði til í kjölfar atburðarins. Þótt brotaþoli hafi ekki getað lýst nákvæmri tímaröð á ætluðu ofbeldi ákærða og nákvæmlega einstökum atlögum er það eðlilegt í ljósi þeirrar lýsingar hennar að það hafi staðið í langan tíma og verið því sem næst stöðugt. Hefur þetta atriði því ekki áhrif á mat á trúverðugleika framburðar hennar. Hið sama gildir um þau viðbrögð hennar að reyna ljúka ofbeldinu með því að taka þátt í kynlífsathöfnunum eftir að þær höfðu staðið yfir í langan tíma. Þá eru viðbrögð hennar í kjölfar atburðarins metin trúverðug að teknu tilliti til lýsinga hennar á því að hún hafi verið óttaslegin og í losti, auk þess sem hún hefur með trúverðugum hætti lýst því að það hafi tekið hana nokkurn tíma að greina hvað fólst í háttsemi ákærða þannig að hún treysti sér til þess að lýsa því fyrir vinkonu sinniog taka ákvörðun um að leita til

Neyðarmóttökunnar.

22

Af framangreindum ástæðum verður framburður brotaþola, sem er metinn trúverðugur, lagður til grundvallar um atvik málsins. Að því virtu sem að framan er rakið verður að telja að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sé komin fram fyrir því að ákærði hafi í kynferðismökum umrætt sinn viðhaft það ofbeldi gagnvart brotaþola sem ákært er fyrir oghún hefur lýst í framburði sínum og læknisfræðileg gögn styðja, þar með talið að ákærði hafi mörgum sinnum rifið í hár brotaþola og hafa troðið hönd margsinnis upp í munn hennar svo sem hún gerði nánar grein fyrir í skýrslu sinni fyrir Landsrétti. Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að bólgublæðingar og létt blæðing á leghálsi sé ekki að rekja til háttsemi ákærða.

23

Ákærði ber því við að þar sem brotaþoli hafi upphaflega samþykkt að hafa við hann kynferðislegt samræði og ekki gefið honum til kynna, hvorki með orðum né athöfnum, að hún væri andsnúin kynlífsathöfnum hans sé ósannað að hann hafi haft ásetning til þess að stunda kynlíf með henni án hennar samþykkis. Samkvæmt 18. gr. almennra hegningarlaga er verknaður sem refsing er lögð við samkvæmt þeim lögum ekki saknæmur nema hann sé unninn af ásetningi eða gáleysi. Fyrir gáleysisbrot skal því aðeins refsa að sérstök heimild sé til þess í lögunum en slíka heimild er ekki að finna í 194. gr. almennra hegningarlaga. Í almennum athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 61/2007 og breyttum XXII. kafla almennra hegningarlaga segir að ásetningur verði að ná til allra efnisþátta verknaða eins og þeim sé lýst í refsiákvæðum.

Í því felist að hann verði að taka bæði til verknaðaraðferðar og kynmakanna.

Ásetningur þurfi einnig að ná til þess að nota hinar ólögmætu verknaðaraðferðir til þess að ná fram kynmökunum. Þá verði ásetningur að taka til þvingunarinnar þegar brotið sé gegn 194. gr. en í því felist að þetta sé gert gegn vilja brotaþola þannig að samþykki þolandans sé ekki fyrir hendi. Loks þurfi ásetningur að ná til orsakasambandsins á milli verknaðaraðferða sem leiða til þvingunar og kynmaka. Þá segir í athugasemdunum að þegar „ákærði neitar sök [geti]verið mjög erfitt að sanna huglæga afstöðu hans til verknaðarins. Verða dómstólar þá að meta hvað ákærði hafi hlotið að gera sér grein fyrir og tvinnast þá oft saman sakarmat og sönnunarmat. Mat ákærða á aðstæðum er lagt til grundvallar þannig að ekki er unnt að refsa honum fyrir nauðgun ef hann hafði réttmæta ástæðu til að ætla að þolandi væri samþykkur kynmökunum. Ástæða þess er sú að þá er ekki fyrir hendi ásetningur til að þvinga þolanda til kynmaka.“

24

Í athugasemdum við 1. gr. í frumvarpi sem varð að lögum nr. 16/2018 og breyttu ákvæði 194. gr. almennra hegningarlaga segir meðal annars:

Hvað varðar hugtakið samþykki í 1. gr. frumvarpsins er ljóst að samþykki til þátttöku í samræði eða öðrum kynferðismökum verður að tjá með orðum eða annarri ótvíræðri tjáningu. Það þýðir að gefa þarf samþykki til kynna eða að virk þátttaka í tiltekinni athöfn verði túlkuð sem samþykki af hálfu annars eða annarra þátttakenda. Ekki verður gerð krafa um að þátttakandi mótmæli eða sýni mótstöðu gagnvart þátttöku í kynferðislegri athöfn.

Þá getur algert athafnaleysi ekki verið túlkað sem vilji til þátttöku. Samþykki fyrir þátttöku í samræði eða öðrum kynferðismökum afmarkast við það tiltekna tilvik og við þær kynferðislegu athafnir sem samþykkið nær til. Af kynfrelsi leiðir að eðlilegt er að þátttakandi í kynferðislegri athöfn geti hvenær sem er skipt um skoðun um þátttöku sína.

Slík skoðanaskipti verður að tjá með orðum eða annarri tjáningu þannig að annar eða aðrir þátttakendur verði þess áskynja. Ekki er talið æskilegt að skilgreina of nákvæmlega með hvaða hætti samþykki skuli tjáð.

25

Áður er rakið að verndarandlag nauðgunarákvæðisins sé sjálfsákvörðunarréttur og athafnafrelsi fólks í kynlífi. Verður því ekki litið svo á að samþykki það sem brotaþoli veitti ákærða til samfara eða annarra kynferðismaka hafi tekið til hvers kyns kynferðisathafna þar sem beitt væri mikilli hörku, niðurlægingu og öðru ofbeldi. Af þessu leiðir að þeim sem hyggst viðhafa ofbeldi í kynlífi á að vera ljóst að hann þurfi að ganga ríkt á eftir því að hann hafi skýrt og ótvírætt samþykki fyrir því. Það gerði ákærði ekki. Samkvæmt því verður ekki á það fallist með ákærða að hann hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að brotaþoli væri samþykk þeim ofbeldisfullu kynferðismökum sem ákært er fyrir. Þvert á móti verður lagt til grundvallar að hann hafi ekki skeytt um raunverulegan vilja brotaþola til að stunda með henni kynferðismök þar sem beitt væri þeirri hörku og því mikla ofbeldi sem fyrrgreindir áverkar á brotaþola bera skýrlega með sér að hann hafi viðhaft gagnvart henni. Braut ákærði þannig gegn sjálfsákvörðunarrétti og kynfrelsi brotaþola.

26

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið verður ákærði sakfelldur fyrir að hafa af ásetningi haft kynferðismök við brotaþola án hennar samþykkis svo sem nánar er lýst í málsgrein 22. Er háttsemi hans réttilega heimfærð í ákæru til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

27

Ákærði hefur ekki áður hlotið refsidóm. Nokkur dráttur var á rannsókn málsins hjá lögreglu og verður til þess horft við ákvörðun refsingar. Við ákvörðun hennar verður einnig litið til þess í hversu langa tíma brotið stóð yfir og þeirra afleiðinga sem það hafði á brotaþola, sbr. 1., 2., 6. og 7. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga.

Samkvæmt þessu og með hliðsjón af c-lið 195. gr. sömu laga er refsing ákærða ákveðin fangelsi í þrjú ár.

28

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærða verði gert að greiða brotaþola miskabætur en fjárhæð þeirra þykir hæfilega ákveðin 2.000.000 króna með hliðsjón af háttsemi ákærða og þeim áhrif umsem gögn málsins bera með sér að athafnirhansh afa haft á líf og heilsu brotaþola.

29

Ákærða verður gert að greiða allan sakarkostnað í héraði eins og hann var þar ákveðinn.

30

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, F-kk-nf Þ. G-kk-nf, sæti fangelsi í þrjú ár.

Á kvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði A 2.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. nóvember 2019 til 27. nóvember 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ. M-kk-ef lögmanns, 1.506.600 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 451.980 krónur.