909/2018

Útdráttur

G slf. höfðaði mál á hendur T til heimtu skuldar að fjárhæð 1.091.567 krónur fyrir verk sem unnið var í þágu hans. Laut ágreiningur í upphafi að fjárhæð endurgjalds fyrir verkið auk þess sem T taldi að gallar væru á því. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi aflaði T matsgerðar dómkvadds matsmanns. Með dómi héraðsdóms sætti krafan lækkun á grundvelli matsgerðarinnar í 279.750 krónur. Í dómi Landsréttar voru verklaunin hækkuð í 305.670 krónur og jafnframt komist að þeirri niðurstöðu að sú krafa væri að fullu greidd með innborgun stefnda í september 2015 og skuldajöfnun við kröfu hans vegna galla. Var T því sýknaður af kröfu G um greiðslu verklauna. Gagnsök sem T höfðaði á hendur G til sjálfstæðs dóms vegna galla á verkinu var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi með vísan til 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 11. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 14. nóvember 2018 í málinu nr. E277/2016.

2 Áfrýjandinn Geri allt slf. krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 1.091.567 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. október 2015 til greiðsludags, að frádreginni innborgun 12. október 2015 að fjárhæð 150.000 krónur. Þá krefjast áfrýjendur þess aðallega að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Loks krefjast þeir málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Málsatvik

4 Mál þetta höfðaði áfrýjandi Geri allt slf. á hendur stefnda 18. október 2016 til heimtu skuldar samkvæmt reikningi að fjárhæð 1.091.567 krónur fyrir verk sem áfrýjandi D-kk-nf S-kk-nf vann á vegum félagsins í þágu stefnda á heimili hans í lok árs 2015. Fólst það í vinnu við pípulagnir en að auki tekur reikningurinn til efnis og aksturskostnaðar. Upp kom ágreiningur á milli aðila um hæfilegt endurgjald fyrir verkið og á síðari stigum lýsti stefndi að auki þeirri afstöðu sinni að gallar væru á því. Við þingfestingu málsins 2. nóvember 2016 lagði stefndi fram greinargerð sína og önnur gögn, þar á meðal beiðni um dómkvaðningu matsmanns til að meta annars vegar hver væri „sanngjörn þóknun fyrir verkið“ og hins vegar hvort því væri í einhverju áfátt og eftir atvikum hvað það myndi kosta að bæta úr göllum á því. Matsgerð lá fyrir 24. janúar 2017. Er þar komist að þeirri niðurstöðu að sanngjörn þóknun fyrir verkið nemi 202.800 krónum. Þá telur matsmaður að verkinu sé áfátt „þar sem ekki eru uppfylltar lágmarkskröfur sem gerðar eru til slíkra verka ásamt því að hluti lagnaefnis er gallað“. Er kostnaður vegna nauðsynlegra úrbóta metinn á 1.778.200 krónur.

5 Stefndi höfðaði gagnsakarmál á hendur áfrýjendum með stefnu útgefinni 10. febrúar 2017 og var það þingfest 14. sama mánaðar. Með henni og á grundvelli matsgerðarinnar var þess krafist að áfrýjendum yrði óskipt gert að greiða stefnda 1.569.764 krónur í skaðabætur vegna galla á verkinu.

6 Með hinum áfrýjaða dómi var stefnda gert að greiða áfrýjanda Geri allt slf. 279.750 krónur í verklaun auk dráttarvaxta frá 12. október 2015 til greiðsludags, að frádreginni innborgun stefnda 26. september sama ár að fjárhæð 150.000 krónur. Þá voru áfrýjendur óskipt dæmdir til að greiða stefnda 1.336.964 krónur í skaðabætur auk dráttarvaxta. Loks var áfrýjanda Geri allt slf. gert að greiða stefnda 2.879.469 krónur í málskostnað, þar af 2.000.000 króna óskipt með áfrýjanda D-kk-þgf S-kk-þgf.

Niðurstaða

7 Af málatilbúnaði aðilanna er ljóst að ekki tókst samningur með þeim um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í endurgjald fyrir það verk sem unnið var í þágu stefnda og mál þetta snýst um. Það er meginregla kröfuréttar að við slíkar aðstæður beri verkkaupa að greiða það verð sem sanngjarnt er miðað við vinnuframlag, gæði verks, efniskaup og annað sem þýðingu hefur. Meginreglu þessarar sér meðal annars stað í 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup. Sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt hvílir á þeim sem heldur slíku fram.

8 Meðal annars með stoð í þeirri matsgerð sem stefndi aflaði undir rekstri málsins í héraði var umkrafið endurgjald áfrýjanda Geri allt slf. lækkað með hinum áfrýjaða dómi úr 1.091.567 krónum í 279.750 krónur. Komst héraðsdómur, sem í átti sæti sérfróður meðdómsmaður, að þeirri niðurstöðu á grundvelli matsgerðarinnar að eðlilegur verktími væri 16 klukkustundir í stað 66 stunda svo sem reikningur áfrýjanda tók mið af og að tímagjald skyldi vera 8.300 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, eða samtals 132.800 krónur, en krafa samkvæmt þessum reikningslið nam 654.720 krónum þar sem tímagjald að teknu tilliti til virðisaukaskatts var 9.920 krónur. Þá sætti krafa vegna efniskostnaðar lækkun til samræmis við matsgerðina úr 282.947 krónum í 70.000 krónur. Við samtölu þessara kröfuliða, 202.800 krónur, bætti héraðsdómur 76.950 krónum sem skiptast í 39.600 krónur í kílómetragjald og 37.350 krónur í tímagjald vegna aksturs (8.300 x 4,5) en aksturskostnaður samkvæmt reikningi áfrýjanda nam 153.900 krónum. Með vísan til þessa var það mat héraðsdóms að sanngjarnt endurgjald til áfrýjanda væri 279.750 krónur.

9 Tímagjald samkvæmt reikningi áfrýjanda er tæplega 20% hærra en það tímagjald sem miðað er við í matsgerð. Við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi var matsmaður inntur eftir því hvernig fjárhæð þessi væri fundin. Svaraði hann því til að farin hefði verið „sanngjörn millileið í taxta“. Dæmi hafi verið um hærra tímagjald en þau hafi verið fá. Tímagjald samkvæmt matsgerð hans hafi verið „eðlilegasta tímagjald sem að var í gangi á þessum tíma og almennasta“.

10 Að þessu virtu eru ekki efni til að líta svo á að sannað sé með matsgerðinni að umkrafið tímagjald samkvæmt reikningi áfrýjanda teljist ósanngjarnt í skilningi fyrrgreindrar meginreglu. Á hinn bóginn telst stefndi hafa sýnt fram á það með viðhlítandi hætti að krafa áfrýjanda sé ósanngjörn með tilliti til fjölda vinnustunda og efniskostnaðar. Verður matsgerðin því lögð til grundvallar við ákvörðun endurgjalds hvað þessa þætti þess varðar enda hefur niðurstöðu hennar ekki verið hnekkt að því leyti. Þá ber áfrýjanda greiðsla vegna aksturs til og frá verkstað en að honum var ekkert vikið í matsgerð. Þykir mega fallast á úrlausn héraðsdóms hvað hann varðar og á þeim grundvelli að með því sé framangreindum áskilnaði um sanngirni gætt.

11 Samkvæmt framansögðu verður krafa áfrýjanda á hendur stefnda um greiðslu verklauna tekin til greina með 305.670 krónum. Inn á þá kröfu greiddi stefndi 150.000 krónur 26. september 2015.

12 Svo sem ráða má af því sem rakið er hér að framan var gagnsakarmál stefnda á hendur áfrýjendum höfðað að liðnum fresti til þess samkvæmt 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hefur verið á því byggt af hálfu stefnda að honum verði ekki metið til vanrækslu að hafa ekki höfðað gagnsök í tæka tíð, sbr. 3. mgr. sömu greinar.

13 Meðal gagna málsins er bréf sem lögfræðingur ritaði áfrýjanda D-kk-þgf S-kk-þgf fyrir hönd stefnda í nóvember 2015 í tilefni af framangreindum reikningi áfrýjanda Geri allt slf. Þar var því haldið fram að gallar væru á umræddu verki og aðallega á því byggt að það hefði ekki verið unnið í samræmi við fyrirmæli í byggingarreglugerð um einangrun pípulagna í veggjum. Þá væri krafa samkvæmt reikningnum „margföld sú fjárhæð sem sambærilegt verk ætti að kosta“. Var um þetta vísað til meðfylgjandi greinargerðar E-kk-ef P-kk-ef, löggilts pípulagningameistara, þar sem fram kemur að hann hafi að beiðni stefnda gert úttekt á verkinu og kostnaðarmetið það. Var verktími þar áætlaður 1620 klukkustundir og kostnaður við verkið í heild 150.000 krónur með virðisaukaskatti. Í bréfinu segir einnig að annar starfandi pípulagningameistari hafi komist að sömu niðurstöðu. Er í greinargerð E-kk-ef lýst því áliti að réttast væri að rífa veggina niður og einangra allar vatnslagnir. Þá segir í niðurlagi framangreinds bréfs til áfrýjanda að þegar tekið sé tillit til galla á verkinu, en ljóst sé að rífa þurfi niður veggi og einangra pípur eða skipta þeim út, sé stefndi reiðubúinn að ljúka málinu með heildargreiðslu upp á 150.000 krónur sem hann hafði þá innt af hendi. Stefndi tæki þá á sig þær viðgerðir sem þyrfti að ráðast í. Um afstöðu áfrýjanda til þessa tilboðs liggur fyrir tölvubréf hans 26. febrúar 2016 þar sem hann kveðst vera tilbúinn að fella kröfuna niður gegn 350.000 króna greiðslu frá stefnda fyrir efni og akstur. Um væri að ræða lokatilraun til sátta af hans hálfu og að til málshöfðunar kæmi ef ekki yrði á hana fallist. Ekki liggja fyrir gögn um frekari samskipti aðila eftir þetta og allt þar til mál til heimtu skuldar samkvæmt reikningnum var höfðað 16. október 2016. Svo sem áður er fram komið lagði stefndi fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns við þingfestingu málsins 2. nóvember 2016 og höfðaði gagnsakarmál á grundvelli matsgerðar hans 10. febrúar 2017.

14 Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að þegar í nóvember 2015 hafði stefndi undir höndum gögn og upplýsingar sem lutu að réttmæti kröfu áfrýjanda á hendur honum og mögulegum rétti hans til bóta vegna galla á verkinu. Verður í ljósi þessa að líta svo á að stefnda hafi verið unnt að höfða gagnsök innan lögbundins frests til þess og að bið eftir matsgerð geti svo sem hér háttar til ekki réttlætt undanþágu frá honum en í þeim efnum fær engu breytt þótt nauðsyn hafi borið til þess að afla hennar með tilliti til afstöðu áfrýjanda til gagnkröfunnar. Verður gagnsökinni því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi.

15 Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 er stefnda í héraði heimilt án gagnstefnu að hafa uppi í greinargerð gagnkröfu til skuldajafnaðar við kröfu stefnanda ef skilyrði fyrir skuldajöfnuði eru fyrir hendi. Að öðrum kosti verður gagnkröfu ekki komið að í máli nema með gagnstefnu.

16 Í greinargerð sinni í héraði krafðist stefndi sýknu af kröfu áfrýjanda. Var sýknukrafan reist á því að hann hefði að fullu greitt fyrir verkið með 150.000 króna greiðslu 26. september 2015, sem áður er getið, en að auki mætti draga frá tildæmdum verklaunum gagnkröfu hans vegna galla og þar um vísað til almennra reglna kröfuréttarins. Í ljósi þessa og þó að ekki hafi verið tekið fram berum orðum í greinargerðinni að stefndi hefði þessa kröfu uppi sem gagnkröfu til skuldajafnaðar þykir mega líta svo á að hún hafi verið sett fram þar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 16. janúar 2003 í máli nr. 226/2002, en hún styðst nú við framlagða matsgerð.

17 Þeirri niðurstöðu matsgerðarinnar að gallar væru á verkinu sem nauðsynlegt væri að bæta úr hefur ekki verið hnekkt. Samkvæmt því og án þess að tekin sé frekari afstaða til einstakra matsliða þykir í öllu falli mega slá því föstu að réttmæt gagnkrafa stefnda nemi fjárhæð þeirrar kröfu áfrýjanda sem eftir stendur, 155.670 krónum, en samkvæmt 7. gr. laga nr. 38/2001 ber krafa áfrýjanda ekki dráttarvexti að því marki sem henni er mætt með gagnkröfu stefnda.

18 Samkvæmt öllu framansögðu verður stefndi sýknaður af kröfu áfrýjanda um greiðslu verklauna.

19 Dómkrafa áfrýjanda Geri allt slf. hefur með dómi þessum sætt umtalsverðri lækkun, eða úr 1.091.567 krónum í 305.670 krónur. Til grundvallar þeirri niðurstöðu liggur matsgerð sem stefndi aflaði. Að þessu gættu og í ljósi málsúrslita verður áfrýjanda Geri allt slf. gert að greiða stefnda hluta málskostnaðar hans í héraði og fyrir Landsrétti í einu lagi og svo sem nánar greinir í dómsorði. Að öðru leyti skal málskostnaður falla niður.

Dómsorð:

Gagnsök er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, T-kk-nf F-kk-nf B-kk-nf, er sýknaður af kröfum áfrýjanda, Geri allt slf.

Áfrýjandi, Geri allt slf., greiði stefnda 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Málskostnaður milli áfrýjanda, D-kk-ef S-kk-ef, og stefnda fellur niður á báðum dómstigum.