530/2019

Útdráttur

G ehf. tók á leigu hjólaskóflu hjá E ehf. til notkunar við námuvinnslu. Ekki var gerður skriflegur samningur um leiguna og greindi aðila á um hvað samið hefði verið um varðandi leigutíma og leigugjald. Í dómi Landsréttar kom fram að eins og háttaði til í málinu væri ósannað að tekist hefði samningur um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í leigugjald. Því færi um lögskipti aðila eftir þeirri meginreglu kröfuréttar, sem meðal annars kemur fram í lokamálslið 45. gr. laga nr. 50/2002 um lausafjárkaup, að greiða skuli það verð sem krafist er nema telja megi það ósanngjarnt. Sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt hvílir á þeim sem því heldur fram. Að virtum gögnum málsins og í ljósi yfirmatsgerðar sem lá fyrir í málinu var ekki talið að G ehf. hefði sýnt fram á að það endurgjald sem E ehf. áskildi sér fyrir leiguna væri ósanngjarnt. Var G ehf. því dæmdur til að greiða þá fjárhæð sem hann var krafinn um.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 10. júlí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 14. júní 2019 í málinu nr. E976/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 4.116.800 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 6.348.800 krónum frá 19. mars 2018 til 24. apríl 2018, af 4.348.800 krónum frá 24. apríl 2018 til 6. júlí 2018 og af 4.116.800 krónum frá 6. júlí 2018 til greiðsludags. Auk þess krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður falli niður.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi tók stefndi í júlí 2017 á leigu hjólaskóflu hjá áfrýjanda til notkunar við námuvinnslu. Ekki var gerður skriflegur samningur um leiguna og greinir aðila á um hvað samið var um varðandi leigutíma og leigugjald. Fyrirsvarsmaður áfrýjanda kveður ekkert hafa verið ákveðið um leigutíma en aðilar hafi sammælst um að stefndi myndi greiða tímagjald fyrir leigu á vélinni, 10.000 krónur fyrir hverja klukkustund auk virðisaukaskatts miðað við átta stunda vinnudag. Fyrirsvarsmaður stefnda heldur því hins vegar fram að samið hafi verið um svokallaða þurrleigu, það er að greitt væri fast mánaðargjald fyrir leiguna, sem væri sambærilegt því sem fyrirtækið Armar ehf. byði fyrir sams konar vél, um 600.000 krónur á mánuði, auk þess sem leigusali myndi annast viðhald vélarinnar á leigutíma.

5 Stefndi skilaði vélinni í lok október 2017 og hafði þá haft umráð hennar í þrjá mánuði. Áfrýjandi gaf út reikning vegna leigugjaldsins í nóvember sama ár miðað við 10.000 króna tímagjald átta klukkustundir á dag í 91 dag. Nam fjárhæð reikningsins 9.027.200 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti. Stefndi gerði athugasemd við fjárhæð reikningsins og ber aðilum saman um að hann hafi borið fyrir sig að vélin hafi aðeins verið í notkun í 64 daga á meðan hún var í hans umráðum. Í kjölfarið bakfærði áfrýjandi reikninginn og gaf út nýjan reikning miðað við þann dagafjölda en með sömu kjörum og fyrr. Nam fjárhæð þess reiknings 6.348.800 krónum með virðisaukaskatti. Stefndi greiddi áfrýjanda 24. apríl 2018 2.000.000 króna og 232.000 krónur í júlí sama ár en hafnaði frekari greiðsluskyldu. Í máli þessu krefur áfrýjandi stefnda um þá fjárhæð sem eftir stendur samkvæmt framangreindum reikningi auk dráttarvaxta.

6 Að beiðni stefnda var dómkvaddur matsmaður, H-kk-nf S-kk-nf, byggingatæknifræðingur og húsasmíðameistari, til að leggja mat á hvað væri hæfilegt og sanngjarnt leigugjald, það er gangverð á leigumarkaði í júlí til október 2017 fyrir hjólaskóflu af sömu eða sambærilegri tegund, stærð, árgerð og í sambærilegu ástandi og hjólaskóflan sem stefndi leigði af áfrýjanda, miðað við algengustu aðferðir á markaði við ákvörðun leigugjalds og miðað við að tímamælir vélar væri ekki notaður við útreikning gjaldsins. Matið fór þannig fram að matsmaður hafði samband við fyrirtæki sem leigja út vinnuvélar, meðal annars Arma ehf. Niðurstaða matsgerðar 20. mars 2019 er á þann veg að hæfilegt endurgjald fyrir leigu á sambærilegri hjólaskóflu og um ræðir sé á bilinu 810.000 til 1.140.000 krónur á mánuði án virðisaukaskatts. Miðað við verðlag á þeim tíma sem vélin var í leigu, það er júlí til október 2017, hefði hæfilegt leigugjald verið 778.000 til 1.094.000 krónur. Verður matsgerðin skilin svo að þar sé miðað við mánaðargjald.

7 Eftir uppkvaðningu héraðsdóms var að beiðni áfrýjanda aflað yfirmats og voru dómkvaddir til verksins E-kk-nf A-kk-nf rafeindavirki og S-kk-nf E-kk-nf Þ-kk-nf bifvélavirki. Í yfirmatsgerð 15. nóvember 2019 kemur fram að við útleigu á vinnuvél þurfi að tryggja að leiguverð taki til helstu kostnaðarliða sem falli til við útleigu. Þar komi í fyrsta lagi til fastur kostnaður, svo sem afskriftir, fjármagnskostnaður og tryggingar, í öðru lagi rekstrarkostnaður, það er viðhald, viðgerðir og fleira, og í þriðja lagi kostnaður vegna reksturs og umsýslu leigusala, svo sem launa og aðstöðukostnaður. Miðað við útreikninga yfirmatsmanna á þessum grunni hefði sanngjarnt leiguverð fyrir sambærilega hjólaskóflu í þurrleigu á þeim tíma sem um ræðir verið um 1.486.508 krónur á mánuði án virðisaukaskatts. Þá kom fram að við ákvörðun leiguverðs væri oft miðað við 5% af stofnverði vélar og þá þannig að afskriftir nemi 2,5%, fjármagnskostnaður og tryggingar 1% og umsýsla 1,5%. Samkvæmt útreikningum með þessari aðferð hefði leiguverð vélarinnar numið 1.499.000 krónum á mánuði án virðisaukaskatts. Samkvæmt framangreindu var það niðurstaða matsmanna að leiguverð á markaði hefði verið 1.500.000 krónur á mánuði á þeim tíma sem um ræðir án virðisaukaskatts.

8 Yfirmatsmenn gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti og gerðu þar nánar grein fyrir útreikningum sínum og niðurstöðu. Fram kom í skýrslum beggja að sú vél sem stefndi vísaði til að hefði boðist til leigu hjá Örmum ehf. væri um fimm tonnum léttari en sú sem hann hafði á leigu hjá áfrýjanda. Ekki hefði því verið um sambærilegar hjólaskóflur að ræða enda ráðist afköst vélar af þyngd hennar. Þá svaraði E-kk-nf A-kk-nf því fyrir dóminum að hann teldi reikning áfrýjanda sem um er deilt í málinu vera eðlilegan og það leigugjald sem áfrýjandi kveður hafa verið samið um sanngjarnt miðað við það sem þekktist á þessum markaði. S-kk-nf E-kk-nf Þ-kk-nf kvaðst telja að í þessu tilviki hefði verið eðlilegt að greitt væri fast mánaðargjald fyrir leigu vélarinnar. Miðað við niðurstöðu matsgerðarinnar hefði sanngjarnt endurgjald fyrir leigu í 91 dag því verið 4.500.000 krónur án virðisaukaskatts.

Niðurstaða

9 Sem að framan er rakið gerðu fyrirsvarsmenn aðila munnlegt samkomulag um leigu á hjólaskóflu í júlí 2017. Þá greinir hins vegar á um efni þess samkomulags. Eins og háttar til í málinu er ósannað að tekist hafi samningur um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar í endurgjald fyrir leigu vélarinnar. Fer því um lögskipti aðila eftir þeirri meginreglu kröfuréttar, sem meðal annars kemur fram í lokamálslið 45. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, að greiða skuli það verð sem krafist er nema telja megi það ósanngjarnt, sbr. meðal annars til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 5. desember 2013 í máli nr. 467/2013, 30. mars 2017 í máli nr. 442/2016 og 20. desember 2019 í máli nr. 36/2019 og dóm Landsréttar 12. júní 2020 í máli nr. 362/2019. Sönnunarbyrði fyrir því að umkrafið verð sé ósanngjarnt hvílir á þeim sem því heldur fram.

10 Áfrýjandi gaf út reikning vegna leigunnar að fjárhæð 5.120.000 krónur auk virðisaukaskatts, alls 6.348.800 krónur. Að virtum gögnum málsins og í ljósi yfirmatsgerðar sem liggur fyrir verður ekki talið að stefndi hafi sýnt fram á að það endurgjald sem áfrýjandi áskilur sér fyrir leiguna sé ósanngjarnt. Samkvæmt því verður stefndi dæmdur til að greiða þá fjárhæð sem hann er krafinn um. Þá verður honum gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, GT Verktakar ehf., greiði áfrýjanda, E.T. ehf., 4.116.800 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 6.348.800 krónum frá 19. mars 2018 til 24. apríl 2018, en frá þeim degi af 4.348.800 krónum til 6. júlí 2018, en frá þeim degi af 4.116.800 krónum til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.