310/2018

Útdráttur

H var vikið úr tímabundnu starfi aðstoðarskólameistara við FV og í kjölfarið einnig úr fyrra starfi sem kennari við skólann. Í málinu krafðist H bóta, sem námu launum og launatengdum greiðslum hans sem aðstoðarskólameistara út fimm ára ráðningartíma, skaðabóta vegna uppsagnar úr kennarastarfi og miskabóta. Fallist var á með héraðsdómi að ákvæði ráðningarsamnings um eins mánaðar uppsagnarfrest á reynslutíma ætti ekki við um tímabundna ráðningu H. Þá var fallist á með héraðsdómi að uppsögn H sem aðstoðarskólameistara hefði verið ólögmæt þar sem ekki hafi verið gætt ákvæða laga nr. 70/1996 um skriflega áminningu. Landsréttur taldi það sama eiga við um fyrirvaralausa brottvikningu H úr starfi sem kennari við skólann. Í samræmi við dómaframkvæmd var H talinn eiga rétt á bótum fyrir fjártjón og miska að álitum. Voru H dæmdar 4.000.000 króna í skaðabætur og 500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf F-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. mars 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. desember 2017 í málinu nr. E3344/2016.

2 Aðaláfrýjandi krefst þess aðallega að gagnáfrýjanda verði gert að greiða honum 63.201.641 krónu, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 58.201.641 krónu frá 1. nóvember 2015 til 14. janúar 2016 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af 63.201.641 krónu frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða honum 42.125.705 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af nánar tilgreindum fjárhæðum frá 1. desember 2015 til greiðsludags auk launa í samræmi við ráðningarsamning aðaláfrýjanda við Fjölbrautarskóla Vesturlands 15. júní 2015, mánaðarlega frá 1. mars 2019 til 31. júlí 2020. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Gagnáfrýjandi skaut málinu til Landsréttar fyrir sitt leyti 25. maí 2018. Gagnáfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, en til vara að kröfur aðaláfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður í héraði og fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Gagnáfrýjandi hefur lagt fram í málinu fyrir Landsrétti þrjá tímabundna ráðningarsamninga Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi við stjórnendur. Um er að ræða samning 16. júní 1997 við J-kk-þf B. B-kk-þf í starf áfangastjóra, samning 8. ágúst 2001 við A-kk-þf H-kk-þf í starf aðstoðarskólameistara og samning 10. ágúst 2009 við H-kvk-þf F-kvk-þf Á-kvk-þf í starf aðstoðarskólameistara.

5 Fyrir Landsrétti gáfu skýrslu vitnin A-kk-nf H-kk-nf, sem gegndi starfi aðstoðarskólameistara við Fjölbrautaskóla Vesturlands með hléi frá árinu 2001 til 2011 og starfi skólameistara frá þeim tíma til ársins 2014 og H-kk-nf Ó-kk-nf H-kk-nf, sem gegndi starfi skólameistara við sama skóla frá árinu 2001 til 2011. Þeir báru báðir vitni í málinu fyrir héraðsdómi. Þá gaf Ó-kk-nf S-kk-nf, fyrrverandi deildarstjóri í mennta og menningarmálaráðuneytinu, skýrslu fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

6 Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 92/2008 um framhaldsskóla ræður skólameistari staðgengil sinn til allt að fimm ára í senn en í ákvæðinu kemur jafnframt fram að kennari, sem ráðinn er sem staðgengill skólameistara, skuli eftir atvikum fá leyfi frá kennarastarfi sínu þann tíma sem hann gegnir staðgöngu. Óumdeilt er að aðstoðarskólameistari er staðgengill skólameistara.

7 Í 14. gr. laga nr. 87/2008 um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla segir meðal annars að til þess að verða ráðinn í stjórnunarstarf við framhaldsskóla skuli umsækjandi hafa starfsheitið framhaldsskólakennari.

8 Fallist er á þær forsendur í hinum áfrýjaða dómi að skólameistara við Fjölbrautaskóla Vesturlands hafi verið heimilt að ráða aðaláfrýjanda tímabundið sem aðstoðarskólameistara og að heimilt hafi verið samkvæmt 2. mgr. 41. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að taka fram í ráðningarsamningi að segja mætti slíkum samningi upp fyrir lok samningstímans.

9 Af þremur ráðningarsamningum við stjórnendur við Fjölbrautaskóla Vesturlands sem gerðir voru á árunum 1997 til 2009 má sjá að þeir voru handskrifaðir á samningsform fyrir tímabundna jafnt sem ótímabundna ráðningarsamninga. Ákvæði um uppsagnarfrest voru eftirfarandi í öllum þremur samningunum: „Uppsagnarfrestur ótímabundins ráðningarsamnings er þrír mánuðir. Þó skal gagnkvæmur uppsagnarfrestur vera einn mánuður á fyrstu þremur mánuðum í starfi. Uppsagnarfrestur tímabundins ráðningarsamnings er einn mánuður. Uppsögn miðast við mánaðamót. Þessi ákvæði um uppsagnarfrest eiga við nema um annað sé samið í kjarasamningi.“

10 Ráðningarsamningur við aðaláfrýjanda í starf aðstoðarskólameistara er dagsettur 15. júní 2015 og í honum kemur fram að upphafstími ráðningar sé 1. ágúst 2015 og lokadagur tímabundinnar ráðningar 31. júlí 2020. Ákvæði um uppsagnarfrest eru sama efnis og í fyrrnefndum þremur samningum að því frátöldu að í stað ákvæðis um að uppsagnarfrestur tímabundins ráðningarsamnings skyldi vera einn mánuður kom svohljóðandi ákvæði: „Uppsagnarfrestur tímabundins ráðningarsamnings er þrír mánuðir hjá framhaldsskólakennurum og leiðbeinendum en einn mánuður hjá öðrum.“

11 Með framburði A-kk-ef H-kk-ef fyrir Landsrétti er upplýst að hann útbjó það samningsform sem ráðningarsamningur við aðaláfrýjanda, sem aðstoðarskólameistara, var ritað á. Hann taldi sig hafa fært eldra samningsform yfir á tölvutækt form og hafi það líklega verið á árinu 2013 en hann var þá skólameistari. Breytingar á efni ráðningarsamningsformsins skýrði hann með því að hann hafi væntanlega breytt því í samráði við lögfræðing í mennta og menningarmálaráðuneytinu, sem hann hafi verið í samskiptum við.

12 Fyrir héraðsdómi svaraði vitnið A-kk-nf þeirri spurningu lögmanns gagnáfrýjanda, hvort einhverjar líkur stæðu til þess að stjórnendur hefðu haft skemmri uppsagnarfrest en leiðbeinendur og framhaldsskólakennarar, á þann veg að starfsheitið framhaldsskólakennari ætti bæði við um þá sem væru óbreyttir kennarar, deildarstjórar, áfangastjórar og aðstoðarskólameistarar, enda þyrfti að hafa starfsheitið framhaldsskólakennari til að vera ráðinn aðstoðarskólameistari. Hann skildi orðið framhaldsskólakennari svo að það ætti við um alla þá starfsmenn sem þyrftu að hafa leyfi til að nota starfsheitið framhaldsskólakennari til að vera ráðnir í störf sín. A-kk-nf bar á sama hátt fyrir Landsrétti. Hins vegar sagðist hann halda að enginn hefði haft aðstoðarskólameistara í huga við gerð þessa samningsforms. Samningsformið hafi verið hugsað vegna ráðningar kennara og verkafólks en ekki yfirstjórnar skólans. Samningformið hafi hins vegar verið notað þegar stjórnendur hafi verið ráðnir þar sem það hafi verið hendi næst og notkun þess byggst á venju.

13 Vitnið H-kk-nf Ó-kk-nf H-kk-nf, bar fyrir Landsrétti að sama eyðublað hefði verið notað við ráðningu allra starfsmanna skólans og engar breytingar hefðu verið gerðar á því í hans tíð sem skólameistari. Hann taldi að aðstoðarskólameistari yrði hvorki felldur undir hugtakið framhaldsskólakennari né aðrir starfsmenn. 14 Samkvæmt því sem að framan greinir var ráðningarsamningur sá sem gerður var við aðaláfrýjanda með svipuðu sniði og þeir sem áður höfðu verið gerðir við aðstoðarskólameistara við Fjölbrautaskóla Vesturlands. Efni ráðningarsamninga þessara var samkvæmt framansögðu í samræmi við ákvæði laga nr. 70/1996, 87/2008 og 92/2008. Verður samkvæmt því að leggja uppsagnarákvæði ráðningarsamningsins, sem gerður var við aðaláfrýjanda, til grundvallar í lögskiptum málsaðila.

15 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms tók ákvæði ráðningarsamningsins um eins mánaðar uppsagnarfrest á þriggja mánaða reynslutíma aðeins til þeirra starfsmanna sem ráðnir voru ótímabundið og átti því ekki við um a-kk-þf sem ráðinn var með tímabundnum ráðningarsamningi. Þar sem ekkert sérákvæði var þannig í ráðningarsamningi hans um uppsagnarfrest á reynslutíma hefur enga þýðingu í málinu að leysa úr ágreiningi aðila um hvenær aðaláfrýjandi tók við starfi aðstoðarskólameistara.

16 Fyrir liggur að sama samningsform hefur verið notað við gerð ráðningarsamninga við stjórnendur og alla aðra starfsmenn Fjölbrautaskóla Vesturlands. Í því samningsformi sem notað var í skólameistaratíð vitnisins H-kk-ef var gert ráð fyrir að uppsagnarfrestur allra tímabundinna ráðningarsamninga væri einn mánuður og því hefur framburður hans um þýðingu þeirrar aðgreiningar á framhaldsskólakennurum, leiðbeinendum og öðrum sem er að finna í ráðningarsamningi við aðaláfrýjanda, sem gerður var eftir að hann lét af störfum, ekkert gildi. Þá verður ekki ráðið af framburði vitnisins A-kk-ef að með breytingu á samningsforminu hafi verið tekin meðvituð ákvörðun um að ákvæði um uppsagnarfrest skyldi ekki gilda um aðstoðarskólameistara. Þar sem ekki var gerður fyrirvari í ráðningarsamningi við aðaláfrýjanda um að uppsagnarákvæðið ætti ekki við um ráðningu hans sem aðstoðarskólameistara er með vísan til framangreinds og forsendna hins áfrýjaða dóms, rétt að túlka ráðningarsamninginn á þann veg að ákvæðið um þriggja mánaða uppsagnarfrest framhaldsskólakennara eigi við um hann, enda skilyrði fyrir ráðningu í starf aðstoðarskólameistara að umsækjandi hafi starfsheitið framhaldsskólakennari.

17 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á með aðaláfrýjanda að uppsögn hans sem aðstoðarskólameistara hafi verið ólögmæt og að hann eigi rétt á bótum vegna þess.

18 Eins og fram kemur í 2. mgr. 8. gr. laga nr. 92/2008 skal kennari sem ráðinn er sem staðgengill skólameistara eftir atvikum fá leyfi frá kennarastarfi sínu þann tíma sem hann gegnir staðgöngu. Þótt ekki hafi verið gengið formlega frá því að aðaláfrýjandi fengi leyfi frá því starfi framhaldsskólakennara sem hann áður gegndi við Fjölbrautaskóla Vesturlands verður með hliðsjón af fyrrnefndu ákvæði að ganga út frá því að hann hafi getað gengið að því starfi vísu að loknum störfum sem aðstoðarskólameistari. 19 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjanda sagt upp starfi aðstoðarskólameistara 28. september 2015, með mánaðar fyrirvara, frá og með 1. október að telja. Samkvæmt því skyldi hann láta af störfum 1. nóvember sama ár. Með bréfi skólameistara 8. október 2015, áður en aðaláfrýjandi skyldi ljúka störfum, var honum tilkynnt að vinnuframlags hans væri ekki óskað frá og með þeim degi, hvorki sem aðstoðarskólameistara né við kennslu í skólanum. Var þess jafnframt farið á leit að hann skilaði lyklum til skólameistara og gengi frá skrifstofu sinni fyrir klukkan 16 þann dag.

20 Með hliðsjón af hinni afdráttarlausu yfirlýsingu skólameistara um að frekara vinnuframlags aðaláfrýjanda við kennslu við skólann væri ekki óskað og þar sem yfirlýsingin var gefin fyrir lok áður boðaðs uppsagnarfrests mátti hann líta svo á að hann ætti að öllu óbreyttu ekki afturkvæmt í fyrra starf sitt sem framhaldsskólakennari við Fjölbrautaskóla Vesturlands og að þýðingarlaust væri fyrir hann að falast eftir slíku starfi.

21 Líta verður svo á að grundvöllur ráðagerða skólameistara um að aðaláfrýjandi gæti tekið aftur við fyrra starfi sem framhaldsskólakennari hafi brostið þegar hún sendi aðaláfrýjanda síðara uppsagnarbréfið 8. október 2015. Eftir sendingu þess var aðaláfrýjanda ekki boðið formlega að taka aftur við fyrra starfi sínu sem framhaldsskólakennari. Ekki verður ráðið af því sem upplýst hefur verið í málinu um síðari sáttaumleitanir við aðaláfrýjanda, meðal annars fyrir milligöngu mennta og menningarmálaráðuneytisins, að hann hafi mátt líta svo á að í þeim fælist endurskoðun á ákvörðun um uppsögn hans sem framhaldsskólakennara eða að honum væri án skilyrða boðið að taka við fyrra starfi. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila er fallist á með aðaláfrýjanda að líta beri á fyrirvaralausa brottvikningu hans úr kennarastarfinu sem ólögmæta uppsögn úr því starfi.

22 Samkvæmt framansögðu er litið svo á að tímabundnum ráðningarsamningi við aðaláfrýjanda sem aðstoðarskólameistara hafi verið sagt upp 28. september 2015 og ótímabundnum ráðningarsamningi við hann sem framhaldsskólakennara 8. október sama ár. Aðaláfrýjandi naut ekki launa eftir 1. nóvember 2015.

23 Aðalkrafa aðaláfrýjanda er byggð á því að hann eigi annars vegar rétt til efndabóta sem nemi samningsbundnum launum og launatengdum greiðslum hans sem aðstoðarskólameistari frá 1. nóvember 2015 út fimm ára ráðningartímann eða til 31. júlí 2020, auk vaxta og dráttarvaxta af samtölu þessara greiðslna frá 1. nóvember 2015 til greiðsludags. Auk þess krefst aðaláfrýjandi greiðslu 6.000.000 króna skaðabóta vegna uppsagnar úr kennarastarfi og 5.000.000 króna miskabóta.

24 Varakrafa aðaláfrýjanda miðast hins vegar við samtölu gjaldfallinna launa og launatengdra greiðslna fram til 1. febrúar 2019 svo og sömu bætur fyrir ólögmæta uppsögn úr kennarastarfi og miska og í aðalkröfu auk nánar tilgreindra dráttarvaxta. Auk þess er gerð krafa um að gagnáfrýjanda verði gert skylt að greiða aðaláfrýjanda umsamin laun til loka fimm ára ráðningartíma.

25 Hvorki er í aðalkröfu né varakröfu aðaláfrýjanda tekið tillit til þess að brottvikning hans hafði í för með sér að vinnuskylda hans féll niður og ekki er heldur tekið tillit til áhrifa þess að hann hefur dregið úr tjóni sínu með því að taka við öðrum launuðum störfum, meðal annars hjá gagnáfrýjanda. Þá hefur aðaláfrýjandi ekki gert tilraun til að núvirða aðalkröfu sína til launa og launatengdra greiðslna, heldur virðist aðalkrafa hans um efndabætur miðuð við að öll krafa hans til launa og launatengdra greiðslna út samningstímann hafi gjaldfallið 1. nóvember 2015. Aðaláfrýjandi hefur samkvæmt framansögðu ekki gert tilraun til að leiða líkur að raunverulegu fjártjóni sínu vegna brottvikningarinnar. Verður þannig ekki fallist á að líta beri á uppsögn hins tímabundna ráðningarsamnings sem riftun sem skapað hafi aðaláfrýjanda rétt til efndabóta með þeim hætti sem hann hefur gert kröfu um.

26 Í samræmi við dómaframkvæmd og forsendur hins áfrýjaða dóms á aðaláfrýjandi rétt á bótum fyrir fjártjón og miska vegna ólögmætrar uppsagna sem ákveðnar verða að álitum. Við ákvörðun bóta fyrir fjártjón aðaláfrýjanda verður að meta hinn tímabundna og ótímabundna ráðningarsamning sem eina heild enda á hann ekki að vera betur settur en ef honum hefði eingöngu verið sagt upp starfi samkvæmt ótímabundnum ráðningarsamningi.

27 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir störfum sem aðaláfrýjandi þáði laun fyrir allt frá ársbyrjun 2016 en frá hausti þess árs hefur hann starfað sem kennari við annan framhaldsskóla og fékk ótímabundna ráðningu sem framhaldsskólakennari frá 1. febrúar 2017. Í málinu liggja fyrir gögn um laun aðaláfrýjanda í þessum störfum en þau sýna að aðaláfrýjandi tók laun samkvæmt lægri launaflokki í því starfi framhaldsskólakennara sem hann tók við frá hausti 2016 en hann tók laun eftir sem aðstoðarskólameistari. Hins vegar tók aðaláfrýjandi laun í hinu nýja starfi samkvæmt hærri launaflokki en hann hafði tekið laun eftir sem framhaldsskólakennari við Fjölbrautaskóla Vesturlands. Verður tekið tillit til þeirra upplýsinga sem fram koma í þessum gögnum við ákvörðun bóta svo og til þess að aðaláfrýjandi naut aðeins launa sem aðstoðarskólameistari til 1. nóvember 2016.

28 Með hliðsjón af öllu framangreindu verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda bætur að álitum fyrir fjártjón vegna ólögmætra uppsagna sem þykja hæfilega ákveðnar 4.000.000 króna.

29 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða ákvæði hans um 500.000 króna miskabætur og dráttarvexti staðfest.

30 Rétt þykir að gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem verður ákveðinn í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, íslenska ríkið, greiði aðaláfrýjanda, H-kk-þgf P-kk-þgf G-kk-þgf, 4.500.000 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 14. janúar 2016 til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.