564/2021

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu BR um að vista börn A utan heimilis hans til 7. desember 2021, en fellt úr gilti ákvæði héraðsdóms þar sem fyrrgreindri kröfu var hafnað, hvað varðaði vistun barnanna utan heimilis B, og BR heimilað að vista börnin utan heimilis hennar til sama tíma.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili, A, skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. september 2021. Greinargerð varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, barst réttinum 11. næsta mánaðar. Barnaverndarnefnd Reykjavíkur skaut málinu fyrir sitt leyti til Landsréttar með kæru 27. september 2021. Greinargerð varnaraðila, B, barst réttinum 18. október 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. september 2021 í málinu nr. U - [...]/2021 þar sem hafnað var kröfu barnaverndarnefndar Reykjavíkur um að vista börnin C og D utan heimilis varnaraðila, B, en fallist á kröfu sama efnis hvað varðar vistun barnanna utan heimilis sóknaraðila til 7. desember 2021. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að vistun barnanna verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Varnaraðili, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar að því er varðar niðurstöðu hans um að fyrrgreind börn verði vistuð utan heimilis sóknaraðila til 7. desember 2021.

4

Varnaraðili, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hnekkt að því er varðar kröfu á hendur varnaraðila, B, og að fallist verði á kröfu varnaraðila um að börnin verði vistuð utan heimilis hennar til 7. desember 2021.

5

Varnaraðili, B, krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur um að hafna kröfu varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, um vistun barnanna utan heimilis hennar. Til vara krefst hún þess að vistun þeirra verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Málsatvik

6

Atvik málsins eru rakin í hinum kærða úrskurði. Foreldrar C og D, sem fædd eru [...]og [...], eru sóknaraðili og varnaraðilinn B. Afskipti barnaverndaryfirvalda af málefnum barnanna og foreldra þeirra hafa staðið allt frá árinu 2017. Fjöldi tilkynninga hafa borist til barnaverndarnefndar frá leikskóla, skóla, lögreglu, þjónustumiðstöð, SÁÁ, Fangelsismálastofnun og Kvennasmiðjunni. Þá hefur fjöldi tilkynninga um aðstæður barnanna borist undir nafnleynd. Lúta þessar tilkynningar meðal annars að áhyggjum af líðan barnanna og vanrækslu þeirra í umsjá varnaraðila B, fíkniefnaneyslu hennar, akstri undir áhrifum fíkniefna og ofbeldi af hálfu seinni sambýlismanns hennar, K.

7

Af gögnum málsins er ljóst að gerður hefur verið fjöldi meðferðaráætlana á grundvelli 23. gr. barnaverndarlaga frá því að málefni barnanna komu fyrst inn á borð barnaverndarnefndar. Börnin voru fyrst vistuð utan heimilis í júlí 2018 vegna vímuefnaneyslu foreldranna og hafa þegar hér er komið sögu verið vistuð utan heimilis í samtals um 17 mánuði. Þau hafa dvalið hjá ættingjum, á [...], vistheimili barna, með foreldrum sínum eða hjá föður með samþykki móður og nú síðast á fósturheimili frá 25. júní 2021.

8

Í gögnum málsins er rakið með nákvæmum hætti hvernig tilkynningar hafa borist varnaraðila barnaverndarnefnd Reykjavíkur um aðstæður barnanna og óreglu beggja foreldra. Þá er í gögnum málsins gerð grein fyrir sambandi varnaraðila B við K. Þar kemur fram að hún sleit því sambandi vegna ofbeldis af hans hálfu gagnvart henni og börnunum í ágúst 2019. Engu að síður tók hún aftur upp samband við J-kk-þf sem hún segir vera vinasamband, auk þess sem hann búi ekki á heimili hennar. Gögn málsins bera með sér að skýrlega hefur verið lagt fyrir varnaraðila B að K komi ekki inn á heimilið og hitti ekki börnin. Eftir sem áður liggur fyrir að varnaraðili B og nefndur K fóru með börnin annars vegar í keilu og hins vegar í ísleiðangur á liðnu vori áður en þau voru tekin úr umsjá foreldra sinna.

9

Í apríl 2020 var unnið forsjárhæfnismat á foreldrum barnanna og endurmat á varnaraðilanum B 18. maí 2020. Niðurstaða matsins er á þá leið að B hefði ekki nægilega eða nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá barna sinna. Miðað við þær upplýsingar sem lægju fyrir væri ekki unnt að tryggja velferð, öryggi og þroska barnanna í hennar umsjá. Helstu áhyggjur í því sambandi lutu að fíkniefnaneyslu hennar, samskiptum við fyrrverandi kærasta, áhugaleysi á börnunum og vangetu hennar til að setja þarfir barnanna í forgang. Taldi matsmaður úrræði b arnaverndarnefndartil að bæta hæfni móðurinnar þá fullreynd.

10

Börnin voru vistuð hjá sóknaraðila með samþykki varnaraðila B og samningur gerður við hann um stuðning og eftirfylgni, fyrst til tveggja mánaða frá 24. apríl 2020 og síðar til sex mánaða frá 25. júní 2020. Hafði móðir barnanna umgengni við þau á meðan þau voru í umsjá föður síns. Í lok október 2020 var staðfest með lyfjaprófum að faðir barnanna væri fallinn á vímuefnabindindi og voru börnin þá færð í umsjá móður sinnar sem hafði þá um nokkurt skeið mælst hrein af öllum vímuefnum. Með samþykki beggja foreldra voru börnin flutt á [...]29. október 2020 með móður sinni í greiningar- og leiðbeiningarvistun. Vistun barnanna á [...] lauk 22. janúar 2021 og fóru þau þá heim til móður sinnar.

11

Í maí 2021 bárust varnaraðila barnaverndarnefnd Reykjavíkur upplýsingar um að varnaraðili B hefði aftur tekið saman við K og upplýsingar frá skóla og leikskóla sem gáfu, að mati varnaraðila barnaverndarnefnd Reykjavíkur, tilefni til að hafa áhyggjur af aðbúnaði og líðan barnanna.

12

Á fundi með foreldrum 14. maí 2021 samþykktu þau vistun barnanna utan heimilis til 20. sama mánaðar. Á meðferðarfundi starfsmanna barnaverndarnefndar 20. maí síðastliðinn var lagt til að börnin yrðu vistuð utan heimilis í sex mánuði. Foreldrarnir féllust ekki þá tillögu en samþykktu að börnin yrðu vistuð áfram utan heimilis til 7. júní 2021.

13

Mál barnanna var tekið fyrir á fundi barnaverndarnefndar 1. júní 2021. Fyrir fundinum lá greinargerð frá 26. maí síðastliðnum. Í greinargerðinni, sem telur um 60 blaðsíður, er ferill málsins rakinn ítarlega og aðstæðum foreldranna og barnanna lýst. Fram kemur að þrátt fyrir umfangsmikinn stuðning á grundvelli barnaverndarlaga og eftirlit með foreldrum síðastliðin ár hafi takmarkaðar jákvæðar breytingar átt sér stað hjá börnunum. Kemur fram að starfsmenn nefndarinnar hafi verulegar áhyggjur af upplýsingum sem fyrir liggi um stöðu og líðan barnanna og ljóst sé að miðað við þær þurfi að bregðast strax við og koma börnunum í tryggar og þroskavænlegar uppeldisaðstæður, eigi þau að hafa sömu tækifæri og önnur börn á þeirra aldri. Lagt var til að börnin yrðu vistuð utan heimilis í sex mánuði og gerð yrði áætlun um meðferð málsins með samþykki foreldranna. Yrðu foreldrar ekki samvinnuþýðir um það var lagt til að úrskurðað yrði um vistun barnanna utan heimilis í tvo mánuði samkvæmt 27. gr. barnaverndarlaga og borgarlögmanni falið að gera kröfu fyrir dómi um áframhaldandi vistun þeirra utan heimilis í fjóra mánuði til viðbótar samkvæmt 28. gr. laganna. Þar sem foreldrar samþykktu ekki tillögur nefndarinnar kvað nefndin upp úrskurð í samræmi við framangreint.

14

Sóknaraðili og varnaraðili B samþykktu bæði nýja meðferðaráætlun til sex mánaða 1. júní síðastliðinnað því undanskildu að börnin yrðu vistuð utan heimilis á þeim tíma.

Niðurstaða

15

Málsástæðum og lagarökum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Í úrskurðinum var tekin til greina krafa varnaraðilans barnaverndarnefndar Reykjavíkur um að börnin yrðu vistuð utan heimilis sóknaraðila til 7. desember 2021. Kröfu varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, um vistun barna varnaraðila, B, utan heimilis hennar til 7. desember 2021 var aftur á móti hafnað.

16

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um að börn sóknaraðila, C og D, verði að kröfu varnaraðila barnaverndarnefndar Reykjavíkur vistuð utan heimilis hans til 7. desember 2021.

17

Niðurstaða hins kærða úrskurðar að því er varnaraðilann B varðar er reist á því að hún sé ekki lengur í neyslu og henni hafi tekist að vera án vímuefna lengur en nokkra mánuði. Þá hafi hún hafi tekið framförum á þeim tíma sem afskipti varnaraðila barnaverndarnefndar Reykjavíkur af málefnum hennar hafa staðið. Þá er á því byggt að ekki verði loku fyrir það skotið að merki sem börnin hafi sýnt um vanlíðan hafi tengst aðstæðum föður þeirra. Einnig er talið að varnaraðili barnaverndarnefnd Reykjavíkur hafi ekki gert varnaraðila B grein fyrir því með fullnægjandi hætti hverjar afleiðingar þess að hún umgengist fyrrum sambýlismann sinn, K, kynnu að verða, en fyrir láað hann hafði á árinu 2019 beitt bæði varnaraðila B og börn hennar ofbeldi.

18

Gögn málsins bera með sér að vandi varnaraðila B er margþættur. Auk þess að glíma við alvarlegan fíknivanda hefur hún átt í erfiðleikum við umönnun barnanna og tengslamyndum við þau. Hefur varnaraðili barnaverndarnefnd Reykjavíkur allt frá árinu 2017 haft margþætt afskipti af henni til að aðstoða og leiðbeina henni um umönnun barnanna án viðunandi árangurs. Getur því ekki ráðið úrslitum þótt varnaraðilanum B hafi tekist að halda sig frá fíkniefnum um tíma.

19

Í málinu liggur fyrir mat H sálfræðings á forsjárhæfni varnaraðila, B, frá 3. apríl 2020. Í matsgerðinni kemur fram að varnaraðili B hafi lítið sem ekkert innsæi í eigin stöðu, viðhorf hennar til stuðningsúrræða sé neikvætt og hæfni hennar til að nýta sér meðferð sé takmörkuð. Hún gæti ekki talist hafa næga hæfni til að fara með forsjá barnanna og ekki væri unnt að tryggja velferð, öryggi eða þroska þeirraí umsjá hennar. Í endurmati á forsjárhæfni varnaraðila B 18. maí 2020 kom fram að þroski hennar væri skertur að hluta. Vanhæfni hennar fælist í fíkniefnanotkun, neikvæðum viðhorfum til stuðningsúrræða sem henni hefðu verið boðin og afneitun. Hún væri óheiðarleg varðandi samskipti sín við K. Þá væri hún áhugalaus um að sinna börnunum og mynda tengsl við þau.

20

Þótt matsmaður hefði komist að þeirri niðurstöðu að varnaraðilinn B væri í raun ekki hæf til að fara með forsjá barnanna var haldið áfram að reyna stuðning við hana, meðal annars með greiningar- og leiðbeiningarvistun að [...]. Þótt nokkrar framfarir hafi orðið voru áfram áhyggjur fyrir hendi af forsjárhæfni hennar og vanda hennar við samskipti og tengsl við börnin, sérstaklega stúlkuna. Verður af gögnum málsins ráðið að enn skorti talsvert á að viðunandi árangur hafi náðst.

21

Í maí 2021 bárust upplýsingar í máli varnaraðila B sem starfsmenn barnaverndarnefndar töldu að gæfu tilefni til að hafa áhyggjur af börnunum í umsjá hennar. Komu þessar upplýsingar frá listmeðferðarfræðingi stúlkunnar þess efnis að varnaraðili B væri í sambandi við fyrrum sambýlismann sinn K sem hafði beitt hana ofbeldi. Þá bárust upplýsingar sama efnis frá skóla stúlkunnar en í samtali við kennara hennar hefði stúlkan aðspurð sagt kennaranum að móðir hennar ætti í sambandi við K-x-x hann væri „kærasti“ hennaren það væri „algjört leyndarmál“. Af þessu má ráða að á skortir að varnaraðilanum B hafi tekist að fylgja eindregnum og ítrekuðum tilmælum varnaraðila barnaverndarnefndar Reykjavíkur um að láta af sambandi við manninn vegna hagsmuna barna hennar. Samskipti þessi við mann sem hefur beitt varnaraðilann B ofbeldi, sem og börnin, gefa að mati dómsins sterkar vísbendingar um að hún eigi enn í miklum vanda við að setja velferð og hagsmuni barna sinna í forgang fram yfir eigin hagsmuni og langanir. Óheiðarleiki hennar um þessi samskipti bendir einnig til að samband hennar við manninn sé gegn betri vitund hennar og að hún sé meðvituð um hverjar afleiðingar þess kynnu að verða.

22

Þótt ekki sé útilokað að aðstæður föður barnanna eigi þátt í vanlíðan þeirra getur það ekki breytt því að eftir sem áður verður að líta á stöðu barnanna í heild en þau hafa aðallega verið í umsjá varnaraðila B frá vormánuðum 2021.

23

Að öllu framan sögðu gættu ogað teknu tilliti til heildarmats á aðstæðum varnaraðila B verður að fallast á með varnaraðila barnaverndarnefnd Reykjavíkur að brýnir hagsmunir barnanna krefjist þess að þau verði tekin úr umsjá hennar og vistuð utan heimilis eins og krafa er gerð um. Verður hinn kærður úrskurður að því er varnaraðilann B varðar því felldur úr gildi og krafa varnaraðila barnaverndarnefndar Reykjavíkur um að börnin verði tekin úr umsjá hennar og vistuð utan heimilis hennar tekin til greina eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

24

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest. Kærumálskostnaður fellur niður. Um gjafsóknarkostnað fyrir Landsrétti fer líkt og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Ákvæði hins kærða úrskurðar þar sem fallist var á kröfu varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, um að vista börn sóknaraðila, A, þau C, kt. [...], og D, kt. [...], utan heimilis hans til 7. desember 2021 er staðfest.

Fallist er á kröfu varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, um að börnin C og D verði vistuð utan heimili s varnaraðila, B, til 7. desember 2021.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 6 00.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður varnaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, E-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef, 6 00.000 krónur.