741/2021

Útdráttur

K var sakfelldur fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 164. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa á jarðhæð íbúðarhúss þar sem hann bjó kveikt á brauðrist sem staðsett var frammi á gangi við eldhúsið og lagt viskastykki yfir hana áður en hann gekk út úr húsnæðinu, en með athæfi sínu olli K eldsvoða sem hafði í för með sér að íbúar á efri hæð húsnæðisins voru í bersýnilegum lífsháska, auk þess sem augljós hætta var á yfirgripsmiklu eignatjóni annarra. Fyrir Landsrétti var fallist á beiðni um dómkvaðningu tveggja yfirmatsmanna. Var niðurstaða þeirra sú að K hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu og að refsing gæti borið árangur í skilningi 16. gr. sömu laga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að K hefði 23. október 2019 verið dæmdur til að sæta fangelsi í þrjá mánuði, þar af 30 daga skilorðsbundið í tvö ár. Tekinn var upp skilorðshluti þess dóms og refsing ákveðin í einu lagi með vísan til 60., sbr. 77. gr. almennra hegningarlaga. Var K gert að sæta fangelsi í tvö ár og þrjá mánuði.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-x-x A-kvk-nf M-kvk-nf J-kvk-nf brunaverkfræðingur og H-kvk-nf J-kvk-nf geðlæknir.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 29. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 25. júlí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 9. nóvember 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd. Til vara er þess krafist að ákærða verði gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun eða vægari öryggisráðstöfunum, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

3

Ákærði krefst aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi en til vara ómerkingar hins áfrýjaða dóms. Til þrautavara krefst hann sýknu en til þrautaþrautavara krefst hann þess að refsing verði felld niður. Að því frágengnu krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa, sem öll verði skilorðsbundin. Loks er þess krafist að því verði hafnað að ákærða verði gert að sæta öryggisráðstöfunum.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð upptaka af framburði ákærða við aðalmeðferð málsins í héraði. Þá var spiluð upptaka af framburði lögreglumanns nr. G fyrir héraðsdómi. Einnig komu fyrir dóm vitnin C, I og J, geðlæknar og dómkvaddir yfirmatsmenn. Þá komu vitnin lögreglumaður nr. F og K fyrir dóm í fjarfundi. Jafnframt var spiluð upptaka úr búkmyndavél lögreglu 6. nóvember 2019.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Málsatvikum og framburði vitna fyrir héraðsdómi er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir var óskað eftir aðstoð lögreglu og slökkviliðs 6. nóvember 2019 klukkan 01.33 vegna elds í húsinu [...]. Samkvæmt frumskýrslu lögreglu voru tveir lögreglumenn komnir á staðinn tveimur mínútum eftir að tilkynning barst um eldinn, eða klukkan 01.35. Sáu lögreglumenn mikinn hvítan reyk leggja frá húsinu og þegar komið var á vettvang mátti sjá eld við glugga á norðurhlið íbúðar á jarðhæð og eld á gólfi á milli forstofu og hols. Tvær íbúðir voru í húsinu, báðar á vegum [...]. Var önnur í kjallara hússins en hin á miðhæð og fylgdi henni ris. Ákærði bjó í kjallaranum en vitnið A á miðhæð. Vitnið B var gestkomandi hjá A þegar atvik urðu. Stóðu þau fyrir utan íbúðina á miðhæð hússins þegar lögreglan kom á vettvang. Haft er eftir A í frumskýrslu lögreglu að hann hafi heyrt hurðarskell frá jarðhæð skömmu áður en hann fann reykjarlykt. Slökkvilið lauk störfum á vettvangi kl. 04.25 og fór lögreglumaður þá á staðinn til að vakta húsið.

6

Í sömu frumskýrslu lögreglu kemur fram að lögregla hefði komið að [...] klukkan 00.35 sömu nótt að beiðni vitnisins A vegna ákærða sem hafði lokað fyrir heita vatnið hjá því og slegið út rafmagni í íbúðinni. Ræddi lögregla við ákærða í íbúð hans og kannaðist hann við að hafa skrúfað fyrir vatnið til að vitnið myndi ekki klára það. Á hinn bóginn neitaði ákærði að hafa átt við rafmagnið. Í rafmagnstöflu hússins mátti sjá að öryggi fyrir íbúðina á miðhæð var sprungið. Aðhafðist lögregla ekkert en benti vitninu á að hafa samband við [...] vegna hegðunar ákærða.

7

Í skýrslu sem tekin var af vitninu A hjá lögreglu 6. nóvember 2019 kom fram að vitnið hefði farið að sofa um klukkan 22.00 kvöldið áður en vaknað stuttu eftir miðnættið og þá tekið eftir því að búið var að slá út rafmagninu í íbúð þess. Grunaði vitnið að ákærði hefði gert það, bæði vegna þess að rafmagnstaflan var niðri hjá honum og ákærði hafði gert það sama áður. Stuttu síðar hefði ákærði bankað á útidyrnar að íbúð vitnisins, kallað til þess og vitnisins B og spurt hvort þau ættu eld. Vitnið kvaðst hafa sagt ákærða að fara, enda væri nótt. Sagði vitnið ákærða að slá inn rafmagninu. Stuttu síðar heyrði vitnið ákærða öskra: „Mig langar í sígarettur“, og síðan hafi það heyrt hurðarskell og talið ákærða hafa farið út úr húsinu. Skömmu síðar fann vitnið lykt af brennandi plasti.

8

Ákærði var handtekinn 6. nóvember 2019 klukkan 01.52 vegna gruns um að hann hefði kveikt í [...]. Stóð ákærði þá á gangstéttinni við gatnamót [...]. Við hlið hans var rautt reiðhjól sem vísaði til suðurs. Við handtökuna var ákærða kynnt tilefni hennar og réttarstaða hans sem sakbornings. Í skýrslu lögreglu um handtökuna kemur fram að ákærði hafi verið samvinnuþýður en hátt uppi og óðamála og sagðist hann vilja tala við lækni og komast á geðdeild. Hann neitaði því að hafa kveikt í húsinu. Var ákærði færður á lögreglustöð og í fangahús.

9

Vitnið K starfaði sem fangavörður þegar ákærði var vistaður í fangageymslu í kjölfar handtökunnar. Í skýrslu vitnisins fyrir Landsrétti kom fram að það hefði oft hitt ákærða, enda hafi hann komið reglulega í fangelsið þegar hann átti ekki í önnur hús að venda. Hann hafi þá fengið mat og húsaskjól. Vitnið sagði að ákærði hafi verið nýkominn inn í fangaklefa þegar hann hafi hringt bjöllu til að kalla eftir aðstoð. Lýsti vitnið því að almennt hafi tveir eða þrír aðilar farið að huga að þeim sem hafi hringt. Lögregla hafi því oft verið í fylgd fangavarða. Þegar fangi hafi hringt kvaðst vitnið yfirleitt hafa spjallað við viðkomandi og spurt hvað hefði gerst. Í þetta sinn hefði það spjallað við ákærða og eftir stutta stund hafi ákærði sagst hafa kveikt í kofanum. Aðspurður hvort venjan sé að búkmyndavél lögreglu sé í gangi við þessar aðstæður sagðist vitnið ekki þekkja aðferðir lögreglunnar. Vitnið hafi ekki veitt því athygli að lögregla hafi kveikt á búkmyndavél. Sagði vitnið lögreglu ekki hafa beðið þaðað ræða við ákærða áður en farið hafi verið að klefanum.

10

Fyrir héraðsdómi kaus ákærði að tjá sig ekki frekar um málið, hann hefði ekkert meira að segja um það en hann hefði gert „í skýrslutökunni.“ Í skýrslutöku hjá lögreglu 22. nóvember 2019 viðurkenndi ákærði að hafa kveikt eld í húsinu. Hann kvaðst hafa verið í annarlegu ástandi þetta kvöld og því ekki muna vel eftir atvikum og sagði minnið gloppótt. Þegar ákærði var spurður að því hvernig hann hefði kveikt eldinn kvaðst hann hafa tekið brauðristina, lagt viskastykki yfir hana og kveikt á henni áður en hann yfirgaf húsið. Þegar ákærði var spurður hvar hann hefði kveikt eldinn sagði hann það hafa verið á ganginum framan við eldhúsið á gólfinu. Aðspurður kvaðst ákærði ekki vita ástæðu þess að eldsupptök hefðu verið á tveimur stöðum samkvæmt rannsókn lögreglu, bæði við millivegg í eldhúsi og við vegg hjá rafmagnstöflunni. Hann hefði sett brauðristina við vegginn á ganginum hjá rafmagnstöflunni en vissi ekki ástæðuna fyrir eldsupptökum á hinum staðnum. Þá kvaðst ákærði hafa kveikt eldinn í hugsunarleysi og ekki hafa hugsað út í það að við það að kveikja eldinn myndi skapast hætta á að það kviknaði í húsinu. Hann hefði þó vitað af vitnunum A og B á efri hæð hússins en ekki hugsað út í þá hættu sem þeim gæti verið búin. Eftir að hann hefði yfirgefið húsið hefði hann farið beina leið yfir túnið að [...] til að sækja hjól sem hann ætti.

11

Í skýrslu lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu um brunarannsókn á vettvangi í [...], sem lögreglumaður númer F ritaði, segir að eldsupptök hafi verið á tveimur stöðum á gangi íbúðar í kjallara. Ekkert hafi verið á öðrum upptakastað eldsins sem kveikt hefði getað í en á hinum hafi verið brauðrist og hafi talsvert verið brunnið þar í kring. Þá segir að mestar líkur séu á því að báðir upptakastaðir eldsins hafi verið út frá brauðristinni sem hafi af einhverjum ástæðum verið færð til. Eru eldsupptök talin hafa verið af mannavöldum þar sem eitthvað hafi þurft til að setja brauðristina á gólf á ganginum og færa hana til eftir að eldur kviknaði.

12

Við rannsókn málsins var lagt hald á brunna brauðrist sem var á þeim stað þar sem talið er að eldurinn hafi kviknað. Var brauðristin send Mannvirkjastofnun til skoðunar. Í skýrslu stofnunarinnar, sem lögð var fyrir Landsrétt, segir að mestar skemmdir hafi verið á annarri hlið þar sem hluti álklæðningar á brauðristinni hafði bráðnað. Þá höfðu báðir endar, sem voru úr plasti, einnig skemmst vegna hita. Ekki hafi fundist nein merki um að brauðristin hefði bilað, hitöldin hafi verið heil og stjórnbúnaður virst í lagi, það er engin ummerki um staðbundna yfirhitnun eða aðrar skemmdir. Bentu skemmdir eingöngu til utanaðkomandi hita og hafi hitastig verið hátt þar sem málmklæðning brauðristarinnar hefði bráðnað að hluta.

13

Vitnið lögreglumaður númer F staðfesti hér fyrir dómi að hafa skrifað skýrslu um brunarannsókn sem fyrir liggur í gögnum málsins. Lýsti vitnið því að mestur eldur hafi verið á gangi inn af anddyri. Brunaferlar hafi leitt í ljós að upptakastaðir elds hafi verið tveir en brunaferlar náð niður í gólf á tveimur stöðum. Á öðrum staðnum hafi ekkert verið sem hafi skýrt ferlana. Á hinum staðnum hafi verið mjög illa brunnin brauðrist og brunaferlar upp frá henni. Þar hafi eldurinn verið mestur og komist í klæðningu og millivegg. Vitnið kvað loftið hafa verið mikið skemmt en sýnilega meira frá seinni upptakastaðnum. Ítarleg skoðun hafi leitt í ljós að brauðristin hafi sennilega verið upphaflega á fyrri upptakastað eldsins og svo dregist eða færst á hinn síðari. Við skoðun á brauðristinni hafi mátt sjá afgang af tauefni sem legið hafi á eða í henni. Brauðristin hafi verið tengd í fjöltengi sem tengt hafi verið í vegg. Snúran hafi verið það löng að hægt hafi verið að færa brauðristina frá öðrum upptakastað eldsins á hinn. Sagði vitnið að ágiskun rannsakenda hefði verið sú að með snúrunni hefði verið hægt að flytja brauðristina úr stað. Vitnið kvað niðurstöðu rannsóknarinnar þá að eldsupptökin hefðu verið af mannavöldum út frá brauðristinni, sem seinna hafi verið færð. Þeir lögreglumenn sem framkvæmt hafi brunarannsóknina hafi ekki rannsakað hvort brauðristin hafi verið flutt af ásetningi eða gáleysi. Vitnið lýsti því að þaðhafi starfað í tæknideild lögreglunnar síðan 2014. Það hafi farið í nám í „Practical Fire Investigation“ hjá Fire College á Englandi. Vitnið sé fulltrúi Íslands í norrænu samstarfi bruna rannsakenda.

14

Við rannsókn málsins var C verkfræðingur dómkvaddur til að leggja mat á almannahættu af ætlaðri íkveikju á neðri hæð hússins. Í matsgerð hans 20. janúar 2020 kemur fram að öruggt megi telja að í brunanum hafi verið um að ræða eldsvoða í skilningi 164. gr. almennra hegningarlaga. Myndi eldurinn hafa þróast á þann veg að breiðast út frá ganginum þar sem kveikt hafi verið í og yfir í aðra brennanlega hluti í íbúðinni sem leitt hefði til þess að yfirgripsmiklar skemmdir yrðu á íbúðinni þar sem eldurinn kviknaði. Þá myndi eldurinn hafa borist í íbúðina á miðhæðinni vegna þess að milligólfið hafði enga skilgreinda brunamótstöðu og valdið því að allir gluggar, hurðir, lagnir og fastar innréttingar eyðilegðust og klæðingar inni í íbúðinni, svo og innbú. Hefðu sofandi íbúar á efri hæð verið í mikilli hættu af völdum reyks og síðan elds. Í matsgerðinni kemur fram að vegna fjarlægðar á milli húsa hafi ekki verið hætta á að eldurinn breiddist út til næstu húsa. Enginn hafi því verið í bersýnilegum lífsháska af eldsvoðanum utan hússins né hætta á að fjármunir færu forgörðum eða spilltust. Loks segir að almannahætta hafi hlotist af íkveikjunni í báðum íbúðum sem og hætta á eignaskaða og íbúum á miðhæð hafi verið bersýnilegur lífsháski búinn við atvikið. 15

Vitnið C, dómkvaddur matsmaður, gaf skýrslu fyrir Landsrétti og staðfesti að hafa unnið mat á almannahættu vegna bruna í íbúðarhúsinu [...]. Kvaðst vitnið hafa farið og skoðað vettvang, sem var þá að mestu óhreyfður eftir brunann. Lögregla hefði rannsakað eldsupptök. Sagði vitnið ljóst að eldsupptökin hefðu veriðá ganginum inn af forstofunni. Kvaðst vitnið ekki vera sammála lögreglunni um að sá sem kveikt hefði í hefði fært brauðristina til eftir að kveikt hafi verið í henni. Það breytti þó ekki niðurstöðunni um staðsetningu eldsupptakanna og að kveikt hafi verið í með brauðristinni. Sagði vitnið að á upptakastað eldsins hefðu verið timburklæðningar og að þar kynnu að hafa verið lausir munir, fatnaður, skór og slíkt, sem oft séu á gangi og forstofu, sem kviknað hefði í eftir að eldurinn í brauðristinni hafi verið kominn af stað. Benti vitnið á að það kynni að vera að eitthvað hefði fallið niður úr loftinu á hinum staðnum. Aðspurður sagðist vitnið ekki hafa fengið brauðristina til skoðunar.

16

Samkvæmt mati dómkvadds matsmanns í héraði, D geðlæknis, var ákærði í geðrofsástandi, sem verulegar líkur séu á að hafi verið að hluta til framkallað með neyslu á kannabisefnum og amfetamíni. Var það mat geðlæknisins að ekki væri hægt að líta svo á að ákærði hafi verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum á þeim tíma sem íkveikjan á að hafa átt sér stað. Hann væri því sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga en ólíklegt væri að „refsing í formi fangelsisvistar [gæti] borið árangur í máli hans.“

17

Fyrir Landsrétti var fallist á beiðni ákærða um dómkvaðningu tveggja yfirmatsmanna. Yfirmatsmennirnir, I og J, voru dómkvaddir 7. september 2022. Í yfirmatsgerð þeirra, sem lögð var fyrir Landsrétt 3. nóvember 2022, kemur fram að ákærði hafi sögu um geðræn veikindi frá barnsaldri sem hafi byrjað með hegðunarvanda og geðlægðareinkennum. Hann hafi verið greindur [...] og með [...]. [ Lýsingar á geðrænum veikindum og neysluvanda]

18

Hvað varði ástand ákærða 4. til 5. nóvember 2019 sé ljóst út frá skráningu tveggja geðlækna í sjúkraskrá að ákærði hafi verið í geðrofsástandi og undir áhrifum fíkniefna. Hafi lyfjaleit í þvagi ákærða gefið jákvætt svar á kókaín og kannabis og vísbendingu um leifar af amfetamíni og benzódíazepín. Þá hafi ákærði viðurkennt í matsviðtali hjá dómkvöddum undirmatsmanni 10. janúar 2020 að hann hefði verið undir áhrifum á þessum tíma. Samkvæmt sama matsviðtali hafi ákærði lýst því að hafa verið í mjög stífri neyslu dögum saman fyrir atburðinn. [ Lýsingar á neyslu og geðrænum veikindum í kringum atburðinn].

19

Dómkvaddir yfirmatsmenn voru beðnir um að leggja mat á hvort ákærði hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu 6. nóvember 2019. Í svari þeirra segir að samkvæmt gögnum málsins hafi ákærði verið í geðhæð með geðrofseinkennum á verknaðarstundu fyrrgreindan dag. Notkun vímugjafa hafi verið mikil í aðdragandanum og ákærði undir áhrifum þeirra á þessum tíma. Ljóst sé út frá sjúkrasögu ákærða að vímuefnaneysla sé undanfari geðhæða og geðrofs hjá honum en þegar hann haldist frá vímugjöfum batni geðheilsan hratt. Niðurstaða yfirmatsmanna sé að notkun ákærða á vímugjöfum hafi átt stóran þátt í að framkalla geðhæð með geðrofseinkennum á verknaðarstundu. Verði ákærði fundinn sekur telja yfirmatsmenn hann sakhæfan í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt var það niðurstaða þeirra að ekkert væri því til fyrirstöðu að refsing geti borið árangur í tilviki ákærða, sbr. 16. gr. sömu laga.

20

Vitnið I, geðlæknir og dómkvaddur yfirmatsmaður, staðfesti hér fyrir dómi að hafa framkvæmt geðheilbrigðisrannsókn, yfirmat, með J geðlækni. Lýsti vitnið því að yfirmatsmenn telji að ákærði hafi verið sakhæfur á verknaðarstundu. Vísaði það til þess að notkun ákærða á vímuefnum hafi átt mestan þátt í að framkalla geðhæð og geðrofseinkenni sem hafi verið til staðar á verknaðarstundu. Sagði vitnið þá ályktun dregna af því hversu fljótt ákærði hefði komið niður úr geðhæð og geðrofi eftir vistun í fangelsi og á spítala. Sagði vitnið matsmennina ekki sjá neitt því til fyrirstöðu að refsing geti borið árangur. Vandi ákærða orsakaðist að mestu leyti af vímuefnaneyslu. Af sjúkrasögu ákærða megi ráða að ef hann er á stofnun þar sem hann sé frá vímuefnum sé geðhagur hans betri. Þá sjáist skjótur bati. Hann ætti að geta haldist frá vímuefnum í fangelsi eins og á geðdeild. Þegar ákærði komi úr neyslu verði hann skýr og skilji gjörðir sínar. Aðspurt sagði vitnið að fyrri greining á geðhvarfaklofa ákærða væri líklega rétt. Á tímabili sem ákærði hefði verið frá fíkniefnum hefði hann verið með einhverjar lyndissveiflur. Hann hefði farið í þunglyndislotu og vægari geðhæðir en ekkert í líkingu við það þegar hann væri í neyslu. Geðhagur hans hefði verið stöðugri á því tímabili.

21

Vitnið J, geðlæknir og dómkvaddur yfirmatsmaður, staðfesti að hafa framkvæmt geðheilbrigðisrannsókn með I. Sagði vitnið niðurstöðuna vera þá að ákærði væri sakhæfur og refsing gæti borið árangur. Hefðu yfirmatsmenn hitt ákærða sem hefði tjáð sig í samhengi og orðið skýrari eftir því sem leið á viðtalið. Lýsti vitnið því að ákærði ætti tæplega 20 ára sögu um geðræn vandamál og þörf fyrir innlagnir vegna geðrof a. Sagði vitnið að mjög sterk tengsl væru milli neyslu ákærða á vímugjöfum og geðrænna vandamála hans. Vitnið kvaðst hafa kynnt sér matsgerð D geðlæknis sem liggur fyrir í gögnum málsins. Varðandi það atriði hvort refsing geti borið árangur vísaði vitnið til þess að mjög sterk tengsl væru á milli neyslu vímugjafa og alvarlegustu veikindalota ákærða. Þegar náist að koma í veg fyrir vímuefnanotkun hans sé staða hans allt önnur. Með fangelsisvist væri líklega hægt að koma í veg fyrir vímuefnanotkun, sem væri lykilatriði í að ákærði héldi heilsu. Aðspurt kvaðst vitnið ekki bjartsýnt á að ákærði gæti tekist á við fíknivanda sinn.

Niðurstaða

22

Ákærði gerir aðallega kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi með vísan til e-liðar 1. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 204. gr. sömu laga, en til vara að dómur héraðsdóms verði ómerktur ásamt meðferð málsins frá upphafi aðalmeðferðar og því vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju, sbr. d-lið 1. mgr. 196. gr. laganna. Kröfuna um frávísun hafði ákærði fyrst uppi með tölvupósti til Landsréttar 8. nóvember 2022 þar sem vísað var til þess að ákæruvaldið hefði 12. september sama ár lagt fram upptöku úr búkmyndavél sem sýni „óvenjulegt samtal fangavarðar og sakbornings sem var tekið upp að því er virðist með nokkurri leynd“. Á upptökunni heyrist hvernig fangavörðurinn hafi leitt samtalið að atvikum málsins með stýrandi og veiðandi hætti. Það sé ámælisvert að upptaka þessi komi fyrst fram eftir að greinargerðarfrestur fyrir Landsrétti sé liðinn. Verjandi í héraði hefði ekki fengið þessar upplýsingar fyrir aðalmeðferð málsins en að þeim fengnum væri lögregluskýrsla í málsgögnum augljóslega villandi um atvik máls. Bendir ákærði á að fram séu komin gögn á upptöku úr búkmyndavél sem leiði til þess að sönnunarfærslu í héraði hafi verið ábótavant af hálfu varnarinnar í samhengi við aðra þætti rannsóknar. Hafi þessar upplýsingar ekki fengið skoðun eða sætt mati héraðsdóms.

23

Meðal málsgagna er upplýsingaskýrsla lögreglumanns númer G þar sem segir að hún hafi 6. nóvember 2019 fylgt ákærða á salerni klukkan 06.25 og ákærði þá sagt við hana „upp úr þurru að hann viðurkenndi að hafa kveikt í [...]“. Hann hefði sett viskastykki yfir brauðrist og kveikt í. Í skýrslunni segir jafnframt að aftur hafi sami lögreglumaður farið í fangageymsluna klukkan 07.50 ásamt tveimur fangavörðum en þá hafi ákærði verið búinn að binda band um hálsinn á sér. Rætt hafi verið við ákærða og bandið tekið af hálsi hans sem þá hefði endurtekið að hann hefði kveikt í [...]. Er þess sérstaklega getið í skýrslunni að lögreglumaðurinn hafi verið með kveikt á búkmyndavél. Þegar borin er saman sú frásögn sem kemur fram í upplýsingaskýrslu lögreglumannsins og það sem sést og heyrist á myndupptöku úr búkmyndavél hennar um þessi atvik málsins verður ekki séð að þar komi fram slíkt misræmi að komið hafi getað niður á vörnum ákærða í héraði. Samkvæmt því eru engir þeir annmarkar á meðferð málsins hjá lögreglu eða saksókninni sem valdið geti því að málinu verði vísað frá héraðsdómi eða hinn áfrýjaði dómur ómerktur.

24

Krafa ákærða um sýknu af kröfum ákæruvaldsins í málinu er byggð á því að ákæruvaldið hafi ekki axlað sönnunarbyrði um sekt ákærða í málinu. Síður en svo sé hafið yfir skynsamlegan vafa, gegn neitun ákærða, að það hafi verið hann sem var valdur að brunanum eða að hann hafi haft ásetning til þess, svo sem áskilið sé í 164. gr. almennra hegningarlaga. Verði að ganga út frá því að sönnunargögn sem ætlað var að undirbyggja sönnun um sök ákærða undir rannsókn málsins, sýnatökur, fatnaður og önnur gögn, hafi ekki veitt vísbendingu um sök ákærða.

25

Eins og fram er komið neitaði ákærði sakargiftum fyrir héraðsdómi. Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu 22. nóvember 2019 þar sem hann játaði að hafa kveikt eld inni í húsinu og lýsti því hvar og hvernig hann kveikti eldinn. Kvaðst ákærði hafa sett viskastykki yfir brauðrist á gangi hjá rafmagnstöflu, kveikt á brauðristinni og yfirgefið húsið. Ákvæði 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 girðir fyrir að ákærði verði sakfelldur samkvæmt framburði hans hjá lögreglu án þess að frekari sönnun komi til.

26

Í skýrslu tæknideildar lögreglu segir að líklegast sé að eldsupptök í húsinu hafi orðið af mannavöldum og út frá brauðrist. Brauðristin var rannsökuð af Mannvirkjastofnun sem fann engin ummerki þess að hún hefði bilað, það er stjórnbúnaður virtist í lagi og engin ummerki um staðbundna yfirhitnun eða aðrar skemmdir. Í skýrslu lögreglumanns númer F fyrir Landsrétti kom fram að rannsókn tæknideildar lögreglu hefði leitt í ljós að eldsupptökin hefðu verið af mannavöldum út frá brauðristinni. Við skoðun á brauðristinni hefði mátt sjá afgang af tauefni sem legið hefði á eða í henni. Kvaðst vitnið C verkfræðingur, sem var eins og fyrr greinir dómkvaddur til að meta almannahættu vegna brunans og gaf skýrslu fyrir Landsrétti, hafa skoðað vettvanginn skömmu eftir brunann. Kvað hann ljóst að eldsupptökin hefðu verið á gangi inn af forstofu og taldi að kveikt hefði verið í húsinu með brauðristinni.

27

Fyrir liggur að lögregla hafði afskipti af ákærða fyrr um nóttina eða um klukkustund áður en eldsins varð vart. Var hann þá í annarlegu ástandi á heimili sínu og hafði skrúfað fyrir heita vatnið í íbúð vitnisins A á efri hæð hússins og valdið honum ónæði með því banka á útidyr að íbúðinni og biðja um eld. Í skýrslu sem vitnið gaf fyrir héraðsdómi greindi það frá því að það hefði orðið vart við ákærða „niðri“ og heyrt hann skella útidyrahurð eins og hann væri að yfirgefa húsið. Stuttu síðar hafi vitnið fundið lykt af brenndu plasti. Vitnið B, sem var í íbúð vitnisins A þegar atvik gerðust, lýsti því að ákærði hefði verið í „hræðilegu“ ástandi um kvöldið og „gjörsamlega truflaður“ út í hana og vitnið A og hafi „úthúðað“ þeim út af engu. Vitnið kvaðst hafa verið mjög hrætt við ákærða því hann hafi verið svo ógnandi.

28

Samkvæmt því sem nú hefur verið rakið hefur lýsing ákærða í skýrslutöku hjá lögreglu 22. nóvember 2019 á þeirri háttsemi hans að setja viskastykki yfir brauðrist og kveikja á henni á gangi íbúðarinnar stoð í rannsókn tæknideildar lögreglu á eldsupptökum og einnig í matsgerð C þar sem einnig er fjallað um eldsupptökin. Framburður ákærða fær einnig stoð í framburði vitnanna C og lögreglumanns númer F fyrir Landsrétti. Jafnframt fær framburður ákærða stoð í framburði vitnanna A og B fyrir héraðsdómi en tvö síðastnefndu vitnin urðu vör við ákærða í íbúð hans skömmu áður en eldurinn braust út, auk þess sem vitnið A bar um það, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, að ákærði hefði yfirgefið húsið skömmu áður en það fann reykjarlykt í íbúð sinni.

29

Þegar allt framangreint er virt telst sannað svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi kveikt eld í húsinu [...] í umrætt sinn. Mátti ákærði vita að í húsinu væri mikill eldsmatur. Þá var honum kunnugt um að tvær manneskjur voru á efri hæð hússins. Varð ákærði með háttsemi sinni valdur að eldsvoða sem hafði í för með sér almannahættu, sbr. matsgerð C verkfræðings. Gat ákærða ekki dulist að með því að kveikja eld við þessar aðstæður var mönnum búinn bersýnilegur lífsháski, auk þess sem augljós hætta var á yfirgripsmiklu eignatjóni annarra manna.

30

Að framangreindu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða og heimfærslu brots hans til refsiákvæða.

31

Eins og að framan er rakið var niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna, þeirra I og J, að ákærði hefði verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu 6. nóvember 2019. Þá var það mat þeirra að refsing gæti borið árangur í skilningi 16. gr. sömu laga. Samkvæmt þessu og forsendum héraðsdóms er staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakhæfi ákærða þegar hann framdi brotið. Þá er jafnframt staðfest sú niðurstaða að leggja beri til grundvallar að refsing geti borið árangur.

32

Að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem reifuð eru í hinum áfrýjaða dómi um ákvörðun refsingar þykir hún hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og þrjá mánuði.

33

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest.

34

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, K-kk-nf Ö-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár og þrjá mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, 2.768.293 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef R-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns, 1.729.800 krónur.