323/2019

Útdráttur

L hf. höfðaði mál og krafðist þess að K og F yrði með dómi gert að þola fjárnám vegna skuldar M ehf. við bankann sem var tryggð með veði í fasteign þeirra. Í dómi Landsréttar kom fram að réttur L hf. til að leita fullnustu í fasteign K og F hefði ekki fallið niður þótt krafan hefði ekki komist að við skipti á þrotabúi M ehf. vegna vanlýsingar né vegna þess að ekki reyndi frekar á ábyrgð M ehf. á skuldinni eftir lok skipta á þrotabúinu. Þá var ekki fallist á þær málsástæður K og F að krafa L hf. væri fyrnd eða fallin niður vegna tómlætis. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 7. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. apríl 2019 í málinu nr. E2326/2018.

2 Áfrýjendur krefjast þess aðallega að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnda en til vara að kröfur á hendur þeim verði „felldar niður“ eða lækkaðar verulega. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Fyrir Landsrétti byggja áfrýjendur í fyrsta lagi á því að krafa stefnda á hendur Mara ehf., sem tryggð var með veði í fasteign þeirra, hafi fallið niður fyrir vanlýsingu þar sem kröfu stefnda hafi ekki verið lýst í þrotabú skuldarans Mara ehf. Þá hafi jafnframt fallið niður veðréttindi stefnda í fasteign áfrýjenda. Þessu til stuðnings vísa áfrýjendur einkum til dóms Hæstaréttar 20. ágúst 2001 í máli nr. 222/2001 sem var ágreiningsmál vegna gjaldþrotaskipta. Krafist var viðurkenningar á launakröfum og úthlutunar úr þrotabúi á grundvelli sjóðveðréttar fyrir þeim kröfum í fiskiskipi sem selt hafði verið frjálsri sölu. Launakröfunni hafði ekki verið lýst í þrotabúið fyrir lok kröfulýsingarfrests. Í dóminum sagði: „eru kröfur, sem varnaraðilar kunna að hafa átt á hendur þrotabúinu og þeir rekja til áðurgreindra atvika fallnar niður vegna vanlýsingar. Er þá sjálfgefið að sjóveðréttur, sem varnaraðilar kunna að hafa notið, sé jafnframt fallinn niður.“

5 Samkvæmt 118. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. kemur krafa ekki til greina við úthlutun úr þrotabúi, sé henni ekki lýst innan kröfulýsingarfrests og glatast slík krafa að jafnaði gagnvart búinu. Fyrrnefndur dómur Hæstaréttar er í samræmi við þá reglu en er ekki fordæmisgefandi fyrir ágreining þessa máls þar sem hann varðar sjóveðrétt samkvæmt XI. kafla laga siglingalaga nr. 34/1985 og afdrif kröfu á hendur þrotamanni sjálfum við skipti á þrotabúi.

6 Í dómi Hæstaréttar 23. október 1997 í máli nr. 2/1997, sem fjallaði um sambærileg lögskipti og þetta mál, var komist að þeirri niðurstöðu að vanlýsing kröfu við skipti á þrotabúi aðalskuldara leiddi ekki til þess að lögum að krafan félli sjálfkrafa niður gagnvart eiganda fasteignar sem staðið hefði til tryggingar greiðslu kröfunnar. Hins vegar kynni kröfuhafi með vanlýsingunni að hafa skapað sér bótaábyrgð gagnvart veðþola, sem svaraði því sem kröfuhafinn hefði farið á mis við úr hendi aðalskuldarans.

7 Í dómi Hæstaréttar 15. desember 2016 í máli nr. 306/2016 var komist að þeirri niðurstöðu að þótt tilvist einkahlutafélags hefði lokið þegar skiptum lauk í þrotabúi þess, og ekki reyndi samkvæmt því á ábyrgð félagsins á skuld þeirri sem um var fjallað í málinu, leiddi það ekki til þess að krafan hefði sjálfkrafa og samtímis því liðið undir lok, sbr. einnig dóm Landsréttar 22. febrúar 2019 í máli nr. 501/2018.

8 Með hliðsjón af síðastnefndum þremur dómum, sem þykja hafa fordæmisgildi í máli þessu, féll krafa stefnda gagnvart Mara ehf. ekki niður þótt hún kæmist ekki að við skipti á þrotabúi félagsins vegna vanlýsingar. Þá féll réttur stefnda til að leita fullnustu í fasteign áfrýjenda á grundvelli tryggingarbréfsins hvorki niður vegna vanlýsingarinnar né vegna þess að ekki reynir frekar á ábyrgð Mara ehf. á skuldinni eftir lok skipta í þrotabúi félagsins.

9 Fyrir liggur að stefndi hefur dregið frá skuld Mara ehf., sem hann krefst að áfrýjendum verði með dómi gert að þola fjárnám vegna, fjárhæð sem svarar ríflega til þess hluta kröfunnar sem ætla verður að hefði greiðst við skipti á þrotabúi félagsins ef henni hefði verið lýst.

10 Með vísan til framangreinds verður ekki fallist á málsástæðu áfrýjenda sem lýtur að vanlýsingu.

11 Í öðru lagi er af hálfu áfrýjenda byggt á því að krafa stefnda sé fyrnd. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að ekki komi til álita að beita fyrningarreglu 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er hin umdeilda krafa byggð á lánssamningi sem gerður var 19. júlí 2007 og stofnaðist hún því í tíð eldri laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Samkvæmt þeim lögum skyldi slík krafa fyrnast á 10 árum, sbr. 2. mgr. 4. gr. laganna. Krafan féll í gjalddaga þegar bú Mara ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 2. október 2009. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði nr. XIV í lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem kom inn í lögin með 2. gr. laga nr. 151/2010 og breytt var með 1 gr. laga nr. 38/2014, reiknast fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar frá 16. júní 2010 og skal hann vera átta ár frá því tímamarki. Samkvæmt gögnum málsins höfðaði stefndi mál á hendur áfrýjendum vegna tryggingarbréfsins 30. ágúst 2017. Málið var fellt niður með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 1. febrúar 2018. Stefndi höfðaði síðan mál þetta á hendur áfrýjendum 22. júní 2018, innan þess 6 mánaða frests sem veittur er í 1. mgr. 11. gr. laga nr. 14/1905, sbr. nú 1. mgr. 22. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, til að höfða mál að nýju eftir að fyrra mál sem rofið hefur fyrningu hefur verið fellt niður.

12 Með tryggingarbréfinu sem áfrýjendur undirrituðu stofnuðu þeir ekki til fjárkröfu gegn sér heldur veðsettu þau eign sína til tryggingar kröfum á hendur þriðja manni. Var því ekki um það að ræða að þau gengjust í ábyrgð með persónulegri skuldbindingu sinni. Slíkur veðréttur í eign sem hér um ræðir fyrnist ekki, sbr. dóm Hæstaréttar 20. apríl 2018 í máli nr. 23/2017.

13 Þær fjárkröfur sem féllu undir tryggingarbréfið og vísað er til í dómkröfum voru samkvæmt framansögðu ófyrndar þegar mál þetta var höfðað á hendur áfrýjendum.

14 Áfrýjendur byggja á því í þriðja lagi að krafa stefnda sé fallin niður vegna tómlætis. Krafa stefnda er reist á lánssamningi sem bundinn var gengi erlendra gjaldmiðla en um lögmæti slíkra lána og endurútreikning þeirra var nokkur réttaróvissa um alllangan tíma eftir hrun íslensku bankanna haustið 2008. Lánið sætti endurútreikningi 15. ágúst 2011 og aftur 29. október 2013. Tilkynningar þess efnis voru sendar upphaflegum lántaka, Mæti ehf., á heimilisfang þess félags, sem er hið sama og áfrýjenda. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki talið að áfrýjendur hafi mátt ætla að stefndi hefði fallið frá kröfu sinni samkvæmt lánssamningnum og breytti engu þar um þótt stefndi hefði á árinu 2017 höfðað mál á hendur áfrýjendum vegna sama tryggingarbréfs sem hann felldi niður í upphafi árs 2018. Verður málsástæðu áfrýjenda um tómlæti stefnda því hafnað.

15 Með vísan til framangreinds og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur að öðru leyti en um málskostnað.

16 Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.