249/2022

Útdráttur

A hf. höfðaði mál gegn S og Í og krafðist ógildingar eða breytingar á stjórnvaldsákvörðun Fjármálaeftirlitsnefndar S um álagningu stjórnvaldssektar á A hf. vegna brota gegn þágildandi 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti eftir að frétt birtist á vefmiðlinum Mannlíf 22. september 2019 um skipulagsbreytingar A hf. Krafðist A hf. jafnframt endurgreiðslu greiddrar stjórnvaldssektar eða lækkunar hennar. Með ákvörðuninni var talið að A hf. hefði bo riðað birta þær innherjaupplýsingar sem um ræddi eins fljótt og auðið var eftir að frétt Mannlífs var birt, enda hefði ekki tekist að tryggja trúnað um upplýsingarnar. A hf. birti upplýsingarnar ekki fyrr en 26. september 2019 með fréttatilkynningu. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á að megininntak fréttar vefmiðilsins hefði verið í samræmi við upplýsingar sem þegar hefðu verið opinberar og áður hefði verið fjallað um í fjölmiðlum. Lagt var til grundvallar að fréttin hefði verið nægilega nákvæm til að gefa A hf. til kynna að ekki hefði tekist að varðveita trúnað um þær innherjaupplýsingar sem hann hafði nýtt sér heimild 4. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 til að fresta birtingu á. Fréttin hefði í megindráttum verið í samræmi við þær innherjaupplýsingar sem um ræddi og ekki skipti máli þó að umfjöllunin hefði ekki verið í öllum atriðum rétt. Mestu skipti að inntak fréttarinnar hefði gefið til kynna að leki innherjaupplýsinga hefði átt sér stað og hefði A hf. því ástæðu til að ætla að trúnaður um þær væri ekki lengur tryggður. Við þessar aðstæður hefði hvílt á A hf. afdráttarlaus skylda til að bregðast við með tafarlausri birtingu upplýsinganna, sbr. 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 og c-lið 2. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 630/2005. Talið var að A hf. hefði brotið gegn þágildandi ákvæði 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 og að uppfyllt hefðu verið skilyrði til að gera bankanum stjórnvaldssekt, sbr. 141. gr. sömu laga. Loks var ekki fallist á kröfu A hf. um að fjárhæð sektar sem honum hafði verið gerð yrði lækkuð.

Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu S og Í af kröfum A hf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf R-kvk-nf settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. apríl 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. apríl 2022 í málinu nr. E- 6521/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að felld verði úr gildi sú ákvörðun fjármálaeftirlitsnefndar stefnda Seðlabanka Íslands frá 7. júlí 2020 að áfrýjandi hafi brotið gegn 1. mgr. 122 gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, og að honum sé gert að greiða 87.700.000 krónur í stjórnvaldssekt. Þá er þess krafist að stefndi íslenska ríkið endurgreiði áfrýjanda 87.700.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. ágúst 2020 til 2. október 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að ákvörðun fjármálaeftirlitsnefndar stefnda Seðlabanka Íslands frá 7. júlí 2020 um að áfrýjandi skuli greiða 87.700.000 krónur í stjórnvaldssekt verði felld úr gildi og að stefndi íslenska ríkið greiði áfrýjanda sömu fjárhæð með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. ágúst 2020 til 2. október 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Að því frágengnu er þess krafist að ákvörðun fjármálaeftirlitsnefndar stefnda Seðlabanka Íslands frá 7. júlí 2020 verði breytt á þann veg að ákvörðuð sektarfjárhæð verði lækkuð verulega og að stefndi íslenska ríkið greiði áfrýjanda mismun þeirrar fjárhæðar sem áfrýjandi innti af hendi til stefnda íslenska ríkisins þann 24. ágúst 2020 og hinni lækkuðu sektarfjárhæð með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. ágúst 2020 til 2. október 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst áfrýjandi greiðslu málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Atvikum málsins og málsástæðum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er gerð grein fyrir lýtur málið að því hvort áfrýjandi hafi brotið gegn skyldu til að birta innherjaupplýsingar samkvæmt þágildandi ákvæði 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti eftir að frétt birtist á vefmiðlinum Mannlífi að kvöldi 22. september 2019. Áfrýjandi hafði áður tilkynnt Fjármálaeftirlitinu um frestun á birtingu innherjaupplýsinga, sbr. 4. mgr. 122. gr. sömu laga þar sem fram kemur að útgefanda fjármálagerninga sé á eigin ábyrgð heimilt að fresta birtingu innherjaupplýsinga til að vernda lögmæta hagsmuni sína, svo framarlega sem frestunin er ekki líkleg til að villa um fyrir almenningi og útgefandi getur tryggt trúnað um upplýsingarnar. Með ákvörðun Fjármálaeftirlits stefnda Seðlabanka Íslands 7. júlí borið að birta þær innherjaupplýsingar sem um ræðir eins fljótt og auðið var eftir að frétt Mannlífs var birt, enda hefði ekki tekist að tryggja trúnað um upplýsingarnar.

Áfrýjandi birti upplýsingarnar 26. september 2019 með fréttatilkynningu sem bar fyrirsögnina „Hagræðing og skipulagsbreytingar sem munu hafa jákvæð áhrif á afkomu bankans.“

5

Áfrýjandi byggir að meginstefnu til á því að frétt Mannlífs hafi ekki verið nægjanlega nákvæm til að gefa til kynna að trúnaður um þær innherjaupplýsingar sem frestað var birtingu á hafi ekki verið tryggður. Fréttin hafi verið reist á orðrómi sem tengdist ekki þeim innherjaupplýsingum sem um ræðir og hafi því ekki verið skylt að bregðast við henni. Þá hafi umfjöllunin verið byggð á fyrri yfirlýsingum fyrirsvarsmanna áfrýjanda um mikilvægi þess að draga úr kostnaði við rekstur bankans og þar með starfsmannafjölda sem ítrekað hafi verið fjallað um í fjölmiðlum.

6

Þær upplýsingar sem áfrýjandi frestaði birtingu á með tilkynningu 6. september 2019 eru tilgreindar í fundargerð svokallaðs In Di Fo hóps sem starfaði innan bankans.

Upplýsingarnar lutu að fyrirhuguðum skipulagsbreytingum á komandi vikum, þar með talið að uppsögn 80 til 100 starfsmanna, sem taldar voru leiða til umfangsmikils sparnaðar á kostnaði. Það er ágreiningslaust að um var að ræða innherjaupplýsingar í skilningi 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007. Til þess er að líta að í frétt Mannlífs frá 22. september 2019 var staðhæft að miðillinn hefði heimildir fyrir því að áfrýjandi hefði í undirbúningi umtalsverðar skipulagsbreytingar sem yrðu kynntar „á morgun eða á allra næstu dögum“. Jafnframt kom fram að allt að 80 manns yrði sagt upp störfum fyrir mánaðamót og væri það liður í yfirlýstri stefnu bankastjóra um að auka arðsemi bankans. Framsetning fréttarinnar og afdráttarlaust inntak hennar var annars eðlis en umfjöllun og almennar yfirlýsingar forsvarsmanna bankans sem höfðu áður birst í fjölmiðlum og lutu meðal annars að mikilvægi þess að minnka rekstrarkostnað bankans og auka arðsemi hans. Verður því ekki fallist á að megininntak fréttarinnar hafi verið í samræmi við upplýsingar sem þegar voru opinberar og áður hafði verið fjallað um í fjölmiðlum.

7

Að virtu efni fréttarinnar og jafnframt með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður lagt til grundvallar að fréttin hafi verið nægilega nákvæm til að gefa áfrýjanda til kynna að ekki hefði tekist að varðveita trúnað um þær innherjaupplýsingar sem hann hafði nýtt sér heimild 4. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 til að fresta birtingu á.

Fréttin var í megindráttum í samræmi við þær innherjaupplýsingar sem um ræðir og skiptir ekki máli þó að umfjöllunin hafi ekki verið í öllum atriðum rétt, svo sem um það hvort ætlunin væri að segja upp allt að 80 starfsmönnum fremur en um 100 og hvort tilkynnt yrði um skipulagsbreytingarnar 23. september 2019 eða 26. sama mánaðar. Mestu skiptir að inntak fréttarinnar gaf til kynna að leki innherjaupplýsinga hefði átt sér stað og hafði áfrýjandi því ástæðu til að ætla að trúnaður um þær væri ekki lengur tryggður. Við þessar aðstæður hvíldi á áfrýjanda afdráttarlaus skylda til að bregðast við með tafarlausri birtingu upplýsinganna, sbr. 1. mgr. 122. gr. laga nr.

108/2007 og c-lið 2. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 630/2005 um innherjaupplýsingar og markaðssvik.

8

Sú röksemd áfrýjanda að túlka beri 4. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 með þeim hætti að skylda til að bregðast við sé háð því að sannað sé að innherjaupplýsingar hafi lekið frá útgefanda fær hvorki stoð í þágildandi ákvæðum laganna né tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/6/EB um innherjasvik og markaðsmisnotkun sem ákvæðin verða rakin til. Verður þvert á móti lagt til grundvallar að áfrýjanda, sem bar að tryggja trúnað um upplýsingarnar, hafi verið skylt að bregðast við þegar hann varð þess áskynja að umrædd frétt hafði birst sem tengdist þeim innherjaupplýsingum sem frestað hafði verið birtingu á. Verður því ekki fallist á að stefnda Seðlabanka Íslands hafi borið að rannsaka frekar þann leka á upplýsingum sem fréttin gaf til kynna áður en hin umdeilda stjórnvaldsákvörðun var tekin.

9

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á að áfrýjandi hafi brotið gegn þágildandi ákvæði 1. mgr. 122. gr. laga nr. 108/2007 þar sem innherjaupplýsingar, sem frestað hafði verið birtingu á, voru ekki birtar eins fljótt og auðið var eftir að fyrrgreind frétt var birt á vefmiðli Mannlífs.

Voru því uppfyllt skilyrði til að gera áfrýjanda stjórnvaldssekt, sbr. 141. gr. sömu laga, og verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að hafna aðalkröfu og varakröfu áfrýjanda.

10

Áfrýjandi krefst þess til þrautavara að fjárhæð þeirrar sektar sem honum var gert að greiða verði lækkuð. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er ákvörðun sektar hverju sinni byggð á heildstæðu mati á öllum atvikum sem máli skipta, sbr. 4. mgr. 141. gr. laga nr. 108/2007, og tók ákvörðun stefnda Seðlabanka Íslands mið af lögbundnum og málefnalegum sjónarmiðum. Þá er til þess að líta að með breytingu á 141. gr., þar með talið sektarmörkum, sbr. 13. gr. laga nr. 58/2015 um breytingar á lagaákvæðum um viðurlög við brotum á fjármálamarkaði o. fl., var gagngert ætlunin að efla varnaðaráhrif við brotum á fjármálamarkaði. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um sýknu stefndu af þrautavarakröfu áfrýjanda staðfest.

11

Að virtum dómi Hæstaréttar 16. desember 2019 í máli nr. 40/2019 var þarflaust að stefna íslenska ríkinu til varnar í máli þessu, sbr. jafnframt dóm Landsréttar 17. febrúar 2023 í máli nr. 661/2021.

12

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

13

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Arion banki hf., greiði stefndu, Seðlabanka Íslands og íslenska ríkinu, sameiginlega 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.