420/2023

Útdráttur

Með úrskurði héraðsdóms í máli A á hendur TM tryggingum hf. var málið fellt niður og málskostnaður á milli aðila felldur niður. Að virtum atvikum málsins taldi Landsréttur rök standa til þess að víkja frá meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um að stefnanda máls í héraði verði gert að greiða stefnda málskostnað þegar mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í málinu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. júní 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1 9. maí 2023 í málinu nr. E- [...]/2022 þar sem mál varnaraðila á hendur sóknaraðila var fellt niður, leyst var úr ágreiningi þeirra um málskostnað og kveðið á um gjafsóknarkostnað varnaraðila. Kæruheimild er í g-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að ákvæði hins kærða úrskurðar um að málskostnaður falli niður á milli aðila verði hrundið og að varnaraðila verði gert að greiða honum málskostnað. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar líkt og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Málsatvik og og málsástæður aðila

4

Líkt og fram kemur í hinum kærða úrskurði slasaðist varnaraðili í umferðarslysi 25. nóvember 2011 og var bifreiðin sem olli slysinu tryggð lögbundinni ábyrgðartryggingu hjá sóknaraðila. Aðilar öfluðu sameiginlega mats tveggja lækna á afleiðingum slyssins og fór bótauppgjör sem tók mið af matsgerðinni fram 4. september 2013. Var uppgjörið undirritað af hálfu varnaraðila með „fyrirvara um mat á tímabundnum og varanlegum afleiðingum tjónþola auk útlagðs kostnaðar“.

5

Gögn málsins bera með sér að varnaraðili hafi undanfarin ár sótt ýmis konar meðferð vegna afleiðinga slyssins og talið heilsu sína fara versnandi. Varnaraðili upplýsti sóknaraðila 14. september 2020 um að afleiðingar slyssins væru alvarlegri en fyrrgreind matsgerð gerði ráð fyrir og að hún vildi taka málið upp að nýju. Fram kom að varnaraðili væri á leið í endurhæfingu á [...] í annað skipti og að ljóst væri að læknisvottorð myndi ekki berast fyrir lok árs. Þess var óskað að sóknaraðili samþykkti að „falla frá fyrningu nú um áramótin 2020/2021“. Með svari sóknaraðila 24. september 2020 var því hafnað og tekið fram að málið væri að hans mati nú þegar fyrnt. Vottorð læknis varnaraðila lá fyrst fyrir 16. ágúst 2021 og var sent sóknaraðila þremur dögum síðar. Varnaraðili óskaði eftir því að aðilar stæðu sameiginlega að öflun nýs mats vegna varanlegra afleiðinga slyssins. Þá fór hún fram á að sóknaraðili „f[é]lli frá fyrningu“ þar til matsgerð lægi fyrir, en að öðrum kosti myndi hún höfða dómsmál þar sem tíu ár yrðu brátt liðin frá umferðarslysinu. Sóknaraðili féllst ekki á beiðnina. Í svari hans kom fram að vottorðið staðfesti að varnaraðili hefði fundið fyrir viðvarandi einkennum frá slysi. Vottorðið hefði ekki áhrif á afstöðu sóknaraðila heldur styddi fyrri afstöðu hans um að kröfur varnaraðila væru fyrndar. Hinn 22. nóvember 2021 höfðaði varnaraðili mál á hendur sóknaraðila til þess að slíta tíu ára fyrningarfrest bótakröfu sinnar, sbr. 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Málið var fellt niður 25. janúar 2022.

6

Varnaraðili höfðaði að nýju mál gegn sóknaraðila 27. júní 2022 innan sex mánaða frá niðurfellingu fyrra málsins, sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 150/2007. Sama dag var varnaraðila veitt gjafsókn í málinu sem tók meðal annars til öflunar matsgerðar. Málið var þingfest 30. júní 2022 og lagði varnaraðili þá fram beiðni um dómkvaðningu matsmanna. Matsgerð dómkvaddra matsmanna lá fyrir 27. mars 2023 og kom þar fram að varnaraðili hefði lýst útbreiddari einkennum og almennt meiri afleiðingum vegna umferðarslyssins en gerð hefði verið grein fyrir í fyrri matsgerð. Aftur á móti komust matsmenn að þeirri niðurstöðu að orsakatengsl væru ekki til staðar milli slyssins og „versnunar einkenna matsbeiðanda frá fyrri matsgerð“. Í þinghaldi 15. maí 2023 var matsgerðin lögð fram og óskaði varnaraðili eftir því að málið yrði fellt niður.

Varnaraðili krafðist þess að málskostnaður á milli aðila yrði felldur niður, en sóknaraðili krafðist málskostnaðar úr hendi varnaraðila. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu varnaraðila um niðurfellingu málsins, sbr. c-lið 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991, og málskostnaður milli aðila felldur niður.

7

Kröfu sína um málskostnað úr hendi varnaraðila reisir sóknaraðili á 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Sóknaraðili vísar til þess að samkvæmt fortakslausu orðalagi ákvæðisins skuli gera stefnanda að greiða málskostnað ef mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í máli. Málið hafi verið fellt niður að kröfu varnaraðila eftir að matsgerð lá fyrir þar sem staðfest var að hvorki varanlegur miski né varanleg örorka hennar hefði aukist vegna umferðarslyssins frá því sem fyrri matsgerð gerði ráð fyrir. Niðurstaðan hafi verið í samræmi við þann málatilbúnað sóknaraðila að málsóknin væri tilefnislaus enda ljóst frá upphafi að varnaraðili ætti ekki rétt á frekari bótum.

8

Til stuðnings kröfu varnaraðila um að staðfest verði niðurstaða hins kærða úrskurðar um að málskostnaður falli niður er vísað til þess að hún hafi haft fullt tilefni til málshöfðunar þar sem heilsa hennar hafi versnað til muna eftir að bótauppgjör á grundvelli fyrri matsgerðar fór fram. Þá hafi málshöfðun verið óhjákvæmileg í ljósi þeirrar afstöðu sóknaraðila að hafna því að standa með varnaraðila að endurmati á afleiðingum slyssins, en fjárhagsstaða varnaraðila sé bág og hafi henni verið veitt gjafsókn til þess að afla matsgerðar. Þá beri lögskýringargögn og dómaframkvæmd með sér að þrátt fyrir afdráttarlaust orðalag 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 hafi dómstólar svigrúm til að líta til aðstæðna allra við ákvörðun málskostnaðar.

Niðurstaða

9

Samkvæmt 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 skal stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað ef mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í máli. Í dómaframkvæmd hefur verið vísað til ákvæðisins sem meginreglu og hafa dómstólar horft til aðstæðna allra við mat á því hvort rétt þyki að víkja frá henni, sbr. meðal annars til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 24. janúar 2014 í máli nr. 780/2013, 19. apríl 2013 í máli nr. 181/2013 og 30. október 2001 í máli nr. 402/2001 og úrskurði Landsréttar 28. ágúst 2018 í máli nr. 605/2018 og 2. maí 2022 í máli nr. 145/2022.

10

Gögn málsins bera með sér að heilsa varnaraðila hafi versnað eftir að bótauppgjör fór fram í september 2013 á grundvelli matsgerðar sem aðilar höfðu aflað sameiginlega vegna umferðarslyssins. Áður hefur verið rakið að varnaraðili óskaði annars vegar eftir því að sóknaraðili stæði með henni að öflun nýrrar matsgerðar vegna afleiðinga slyssins og hins vegar að hann samþykkti að bera ekki fyrir sig að bótakrafa sem kynni að vera sett fram þegar matsgerð lægi fyrir væri fyrnd. Sóknaraðili hafnaði þessu og skilja verður höfnunina svo að hún hafi byggst á því að einkenni varnaraðila hefðu ekki versnað, heldur verið viðvarandi frá slysi og krafan því fyrnd. Við þessar aðstæður átti varnaraðili ekki annan kost til að fylgja eftir kröfu sinni en að höfða mál þetta og óska gjafsóknar í því skyni að standa undir kostnaði við öflun matsgerðar. Af matsgerðinni verður ráðið að varnaraðili hafi fundið fyrir versnun einkenna eftir að fyrra mat fór fram, þótt niðurstaðan hafi verið að versnunin stæði ekki í orsakasambandi við umferðarslysið. Að virtum atvikum standa rök til þess að víkja frá meginreglu 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um að stefnanda máls í héraði verði gert að greiða stefnda málskostnað þegar mál er fellt niður af annarri ástæðu en þeirri að stefndi efni þá skyldu sem hann er krafinn um í máli. Samkvæmt þessu verður staðfest ákvæði hins kærða úrskurðar um að málskostnaður falli niður milli aðila.

11

Sóknaraðila verður gert að greiða kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

12

Um gjafsóknarkostnað varnaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, TM tryggingar hf., greiði 200.000 krónur í kærumálskostnað sem rennur í ríkissjóð.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, L-kvk-ef J-kvk-ef, 200.000 krónur.