363/2019

Útdráttur

Í hf. var lægstbjóðandi í útboði F um byggingu stúdentagarða við Sæmundargötu 21 í Reykjavík. Í hf. lagði fram bæði aðaltilboð í verkið og frávikstilboð. F fjármagnaði framkvæmdina með framkvæmdaláni frá L hf. en greiddi það lán upp að framkvæmdum loknum með láni frá ÍB. F ákvað að hafna öllum tilboðum í verkið en samdi síðan við ÍS hf. sem átt hafði hæsta tilboðið. Byggðist höfnun F á því að tilboð Í hf. væri yfir hámarki á því láni sem sá fyrrnefndi gæti tekið hjá ÍB til framkvæmdanna og vísaði til greinar 0.2.5 í útboðslýsingu. Í hf. höfðaði mál á hendur F og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu F vegna missis hagnaðar og byggði á því að ákvörðun F hefði verið ólögmæt. Landsréttur sló því föstu að Í hf. hefði verið eða mátt vera ljóst að umrætt verk væri háð fjármögnun með láni frá ÍB og að lánveitingar til verkefnisins tækju mið af þeim reglum sem um sjóðinn giltu. Í hf. gæti ekki borið fyrir sig ókunnugleika um þessar reglur eða að honum hafi annars verið ókunnugt um að lánafyrirgreiðsla frá ÍB væri hluti af valforsendum útboðsins. Landsréttur lagði til grundvallar að tilboð Í hf. hefði ekki uppfyllt reglur ÍB. Var því ekki fallist á það með Í hf. að höfnun tilboða hans hefði verið ómálefnaleg og ólögmæt og F bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart honum. Var F sýknaður af öllum kröfum Í hf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 20. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. apríl 2019 í málinu nr. E3919/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda við áfrýjanda vegna missis hagnaðar sökum ákvörðunar stefnda 22. september 2017 um að hafna aðaltilboði áfrýjanda, dagsettu 25. ágúst 2017, í útboði um verkið,,Bygging Stúdentagarða við Sæmundargötu 21“. Til vara krefst áfrýjandi þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda við áfrýjanda vegna missis hagnaðar sökum þeirrar ákvörðunar stefnda 22. september 2017 að hafna frávikstilboði áfrýjanda, dagsettu 25. ágúst 2017, í útboði um sama verk og greinir í aðalkröfu. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Í apríl 2017 bauð stefndi út byggingu stúdentagarða við Sæmundargötu í Reykjavík. Áfrýjandi gerði tilboð í verkið ásamt Ístaki hf. og Jáverki ehf. og voru bæði aðaltilboð og frávikstilboð hans lægst tilboða sem bárust. Allt að einu ákvað stefndi að hafna öllum tilboðunum en semja síðan við Ístak hf. í kjölfarið sem átt hafði hæsta tilboðið. Áfrýjandi telur að sú ákvörðun stefnda að hafna tilboðum hans hafi verið ólögmæt þar sem málefnalegar ástæður hefðu ekki búið þar að baki. Krefst áfrýjandi dóms um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda vegna missis hagnaðar sem af þessari ákvörðun hafi hlotist.

5 Útboðslýsingin sem mál þetta er risið af er meðal gagna málsins. Þar segir í niðurlagi greinar 0.2.5 að stefndi sé háður lánareglum Íbúðalánasjóðs hverju sinni og sé því hámark á því láni sem hann geti tekið til framkvæmdanna. Segir jafnframt að stefndi áskilji sér rétt til að hafna öllum tilboðum sem séu yfir 3.300.000.000 króna. Tekið er fram að þetta eigi eingöngu við stúdentagarðinn á 1.5. hæð og frágang lóðar eins og alútboðsgögn skilgreina, en bílakjallari og sjálfstætt jarðvinnuútboð á lóðarframkvæmdum séu ekki innifalin í þessari fjárhæð. Enn fremur kemur fram í greinum 0.1.1 og 1.1.2 að áætlað byggingarmagn á lóðinni sé 14.735 fermetrar. Þar af sé bílakjallari allt að 4.610 fermetrar og stúdentagarður 10.125 fermetrar.

6 Á þeim tíma sem útboðið fór fram fór Íbúðalánasjóður með stjórn og framkvæmd húsnæðismála samkvæmt lögum nr. 44/1998 um húsnæðismál. Samkvæmt 33. gr. laganna var sjóðnum heimilt að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum, sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis, lán til byggingar eða kaupa leiguíbúða. Í 35. gr. laganna um lánsumsóknir er tekið fram að í lánsumsókn skuli koma fram fjöldi, gerð og stærð fyrirhugaðra íbúða, framkvæmdatími, áætlaður byggingarkostnaður og annað það sem nauðsynlegt er til þess að unnt sé að taka afstöðu til umsóknar. Þar segir að auki að Íbúðalánasjóður taki að lokinni athugun ákvörðun um hvort framkvæmdin og lánveitingin falli að settum skilyrðum fyrir láni. Í ákvæðinu kemur einnig fram að ráðherra setji með reglugerð frekari ákvæði um skilyrði lána til leiguíbúða, þar á meðal um lágmarksfjölda íbúða, gerð íbúða, stærðir þeirra, viðmið um ákvörðun leigufjárhæðar, hagkvæmni og byggingarkostnað, úrræði til þess að tryggja sem lægst íbúðarverð, takmarkanir við arðgreiðslum og þinglýsingu leigusamninga.

7 Á grundvelli framangreindrar heimildar setti ráðherra reglugerð nr. 1042/2013 um lánveitingar Íbúðalánasjóðs til sveitarfélaga, félaga og félagasamtaka sem ætlaðar eru til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum. Samkvæmt 18. gr. þeirrar reglugerðar, eins og henni var breytt með reglugerð nr. 787/2016, var Íbúðalánasjóði óheimilt að lána til kaupa á leiguíbúðum sem fara yfir það hámarksverð sem tiltekið er í ákvæðinu og miðast við fermetrafjölda íbúðar. Þar segir einnig að um hámarksverð vegna byggingar á nýjum leiguíbúðum gildi ákvæði um stofnvirði við byggingu almennra íbúða skv. 11. gr. reglugerðar nr. 555/2016 um stofnframlög ríkis og sveitarfélaga, húsnæðissjálfseignarstofnanir og almennar íbúðir.

8 Miða verður við að áfrýjanda hafi verið eða mátt vera ljóst, meðal annars af tilvitnuðu ákvæði útboðslýsingar, að bygging stúdentagarða við Sæmundargötu væri háð fjármögnun með lánum frá Íbúðalánasjóði og að lánveitingar til verkefnisins tækju mið af þeim reglum sem um sjóðinn giltu. Áfrýjandi, sem er umsvifamikið verktakafyrirtæki með mikla reynslu í gerð tilboða og byggingarframkvæmdum, getur ekki borið fyrir sig ókunnugleika um þessar reglur eða að honum hafi annars verið ókunnugt um að lánafyrirgreiðsla frá Íbúðalánasjóði væri hluti af valforsendum útboðsins.

9 Í málinu hefur komið fram að stefndi leitaði til Íbúðalánasjóðs í kjölfar útboðsins til þess að fá staðfestingu á því hvort tilboðin uppfylltu kröfur sjóðsins. Íbúðalánasjóður lét stefnda í té reikniforsendur sem miðað væri við í reglum hans. Í gögnum málsins liggur fyrir útreikningur frá stefnda sem byggist á þeim grundvelli og sýnir hann að tilboð áfrýjanda var 7,51% yfir mörkum sjóðsins. Tilboð Ístaks var 2,1% yfir mörkum og tilboð Jáverks ehf. 13,72% yfir mörkum. Einungis frávikstilboð áfrýjanda var undir mörkunum. Áfrýjandi hefur borið því við að stefnda hafi ekki tekist að sanna að aðaltilboð hans hafi ekki uppfyllt kröfur Íbúðalánsjóðs. Framangreindur útreikningur stafi frá stefnda og ekkert í málinu liggi fyrir um afstöðu Íbúðalánsjóðs til tilboðanna. Af útreikningi sem stefndi hefur lagt fram í málinu má ráða að hann byggist á þeim reikniforsendum sem Íbúðalánasjóður lét stefnda í té. Fyrir liggur að upphaflegar reikniforsendur Íbúðalánasjóðs voru settar fram með fyrirvara um reikningsskekkjur þar sem þeir hefðu ekki nákvæmar upplýsingar um tilboðin. Áfrýjandi hefur meðal annars bent á að í upphaflega útreikningnum hafi verið færð inn hærri tilboðsfjárhæð frá honum og annar fermetrafjöldi en í útreikningi stefnda. Í endanlegum útreikningi stefnda sem lagður hefur verið fram í málinu hefur verið færð inn rétt tilboðsfjárhæð og fermetrafjöldi samkvæmt tilboði áfrýjanda. Reikniforsendur stefnda miða við að hámarksverð á fermetra samkvæmt reglum Íbúðalánasjóðs á þeim tíma sem tilboðum var skilað hafi verið 378.000 krónur. Áfrýjandi hefur ekki hnekkt þessari forsendu né að öðru leyti fært rök fyrir því að fjárhæð tilboðs hans eða fermetrafjöldi sé ekki réttur í reikniforsendunum. Verður því að leggja til grundvallar að tilboð hans hafi ekki uppfyllt reglur Íbúðalánasjóðs.

10 Að þessu gættu og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti verður ekki fallist á með áfrýjanda að höfnun tilboða hans hafi verið ómálefnaleg og ólögmæt og stefndi hafi þannig bakað sér bótaskyldu gagnvart áfrýjanda. Verður héraðsdómur því staðfestur.

11 Staðfest er og ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað í héraði. Um málskostnað fyrir Landsrétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Íslenskir aðalverktakar hf., greiði stefnda, Félagsstofnun stúdenta, 1.000.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.