558/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins vegna fjögurra tilgreindra spurninga í tengslum við málshöfðun B og J á hendur L hf. Ákvað héraðsdómari á hinn bóginn að eigin frumkvæði að leita ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins um nánar tilgreind atriði.

Í dómsmáli aðila var deilt um breytilega vexti í veðskuldabréfi, sem B og J gáfu út til L hf. og höfðu greitt upp. Í úrskurði Landsréttar var til þess vísað að í málinu reyndi á samspil beggja málsliða 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda og skýringu á hugtökum sem í þeim væri að finna. Hafi fyrri málsliðurinn falið í sér innleiðingu a-liðar 24. gr. tilskipunar 2014/17/ESB um lánssamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði en síðari málsliðurinn ætti rætur að rekja til tilskipunar 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur. Ekki yrði séð að nægjanlega leiðsögn væri að finna í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins og EFTA- dómstólsins um skýringu á áðurgreindum tilskipunum og samspili þeirra. Í ljósi atvika málsins, málsástæðna aðila og markmiða EES- samningsins um einsleitni og samræmda túlkun þótti því nægjanlega í ljós leitt að ákvæði tilskipananna og skýring á lykilhugtökum þeirra gæti haft raunverulega þýðingu fyrir úrslit málsins. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að leitað yrði álits EFTA- dómstólsins en spurningu til hans bæri að haga á þann veg sem greindi í úrskurðarorði Landsréttar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 6. júlí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 14. september sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. júní 2022 í málinu nr. E - 5932/2021 þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins vegna fjögurra tilgreindra spurninga í tengslum við mál það er varnaraðila r reka á hendur sóknaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur en héraðsdómari ákvað að leita ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins um nánar tilgreind atriði. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTA- dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði ómerktur að því leyti sem þar er ákveðið að leita ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Þá krefst sóknaraðili þess til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því leyti sem þar er ákveðið að leita ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins en að því frágengnu að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi í heild sinni. Loks krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðila r krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði kröfðust varnaraðilar þess undir rekstri máls þeirra á hendur sóknaraðila í héraði að aflað yrði ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins vegna fjögurra tilgreindra spurninga í tengslum við málshöfðunina. Féllst héraðsdómur ekki á að leitað yrði álits um þau álitaefni sem tilgreind voru í spurningum 1 til 3, eins og þau voru sett þar fram af varnaraðilum. Einnig var fjórðu spurningunni hafnað með þeim rökum að með henni væri leitað álits EFTA- dómstólsins á beitingu íslenskrar lagareglu sem enga skírskotun hefði til reglna Evrópuréttarins og samningsins um evrópska efnahagssvæðið. Með heimild í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 ákvað héraðsdómari á hinn bóginn að eigin frumkvæði að orða spurningu til EFTA- dómstólsins um sömu álitaefni og fram komu í fyrstu og annarri spurningu varnaraðila. Lutu þær meðal annars að því hvernig túlka bæri með hliðsjón af atvikum málsins f-lið 2. mgr. 10. gr. tilskipunar 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur og 24. gr. tilskipunar 2014/17/ESB um lánssamninga fyrir neytendur í tengslum við íbúðarhúsnæði. Samkvæmt þessu liggur fyrir að aðilum gafst kostur á að tjá sig um ágreiningsefnið áður en málið var tekið til úrskurðar í héraði, sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994. Breytir engu í því sambandi þótt héraðsdómur hafi kosið að orða spurningu um álitaefnið með öðrum hætti en gert var í beiðni varnaraðila. Eru því ekki efni til að fallast á kröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar.

5

Eins og að framan greinir krefjast varnaraðilar staðfestingar hins kærða úrskurðar og koma hinar upphaflegu spurningar sem þeir settu fram í beiðni sinni til héraðsdóms því ekki til úrlausnar hér fyrir dómi.

6

Í dómsmáli aðila er deilt um skilmála um breytilega vexti í veðskuldabréfi, sem varnaraðilar gáfu út til sóknaraðila 4. júlí 2019 og greiddu upp 2. febrúar 2021. Í forsendum hins kærða úrskurðar kemur fram að ágreiningurinn lúti einkum að túlkun og beitingu fyrri og síðari málsliðar 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 um fasteignalán til neytenda, en báðir þessir málsliðir eigi rót að rekja til áðurgreindra tveggja tilskipana. Þannig hafi fyrri málsliður 1. mgr. 34. gr. falið í sér innleiðingu a-liðar 24. gr. tilskipunar 2014/17/ESB og þá byggðist síðari málsliður málsgreinarinnar á f-lið 4. mgr. 7. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán sem aftur hafi falið í sér innleiðingu á f - lið 2. mgr. 10. gr. tilskipunar 2008/48/EB. Skýring á efni þessara tilskipana gæti því haft raunverulega þýðingu við efnislega úrlausn málsins.

7

Í 34. gr. samnings EFTA- ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls er EFTA- dómstólnum fengið vald til að veita dómstólum þeirra EFTA- ríkja sem aðilar eru að EES- samningnum ráðgefandi álit um túlkun samningsins og þeirra gerða sem af honum leiða. Í samræmi við þetta er í 1. gr. laga nr. 21/1994 mælt svo fyrir að dómari geti kveðið upp úrskurð um að ráðgefandi álits verði leitað. Í réttarframkvæmd hefur verið litið svo á að ráðgefandi álits verði leitað ef nægilega skýrt liggur fyrir að skýring á ákvæðum EES- samningsins hafi raunverulega þýðingu fyrir úrslit málsins, staðreyndir þess liggi nægilega ljóst fyrir og fyrir hendi sé, í ljósi sakarefnisins, réttlætanlegur vafi um túlkun EES- reglna með hliðsjón af fyrirliggjandi dómaframkvæmd Evrópudómstólsins eða EFTA- dómstólsins.

8

Í 19. lið formálsorða tilskipunar 2014/17/ESB er mælt fyrir um að við innleiðingu aðildarríkjanna á tilskipuninni verði tekið mið af efnisreglum tilskipunar 2008/48/EB.

Þá beri þeim að tryggja að samræmi verði í beitingu og túlkun á grundvallar skilgreiningum og lykilhugtökum sem sé að finna í báðum tilskipununum þannig að sömu hugtök vísi til sömu málsatvika án tillits til þess hvort lánið er neytendalán eða lán í tengslum við íbúðarhúsnæði.

9

Samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laga nr. 118/2016 gildir síðari málsliður málsgreinarinnar aðeins ef atvik eru með þeim hætti að fyrri málsliðurinn á ekki við. Í málinu reynir því á samspil þessara tveggja málsliða og skýringu á hugtökum sem í þeim er að finna.

Með hliðsjón af málsástæðum aðila mun þannig reyna á skýringu á hugtakinu „viðmiðunarvextir“ í fyrri málslið. Verði hann ekki talinn eiga við um atvikin liggur fyrir að taka þurfi afstöðu til þess hvað felist í þeirri kröfu síðari málsliðar um að tilgreina þurfi í lánssamningi „skilyrði og málsmeðferð“ við breytingu á útlánsvöxtum. Eiga þessi hugtök rætur að rekja til áðurgreindra tveggja tilskipana.

Verður ekki séð að nægjanlega leiðsögn sé að finna í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins og EFTA- dómstólsins um skýringu á áðurgreindum tilskipunum og samspili þeirra.

10

Þegar framangreint er virt í ljósi atvika málsins, málsástæðna aðila og markmiða EES- samningsins um einsleitni og samræmda túlkun þykir nægjanlega í ljós leitt að ákvæði áðurgreindra tilskipana og skýring á lykilhugtökum þeirra geti haft raunverulega þýðingu fyrir úrslit málsins. Samkvæmt því er með vísan til laga nr. 21/1994 staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að rétt sé að leitað verði álits EFTA- dómstólsins um framangreint en spurningu til hans ber að haga á þann veg sem nánar greinir í úrskurðarorði.

11

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Leitað er ráðgefandi álits EFTA- dómstólsins á eftirfarandi:

Samræmist það tilskipun 2014/17/ESB, sbr. einkum 24. gr. tilskipunarinnar, og eftir atvikum f-lið 2. mgr. 10. gr. tilskipunar 2008/48/EB, sbr. 19. lið formálsorða tilskipunar 2014/17/ESB, að í skilmálum fasteignaláns til neytanda, þar sem vextir eru breytilegir, komi fram að vaxtabreytingar taki meðal annars mið af vöxtum Seðlabanka Íslands, vöxtum á markaði og öðrum fjármögnunarkjörum lánveitandans.

Sóknaraðili, Landsbankinn hf., greiði varnaraðilum, B-kk-þgf Þ-kk-þgf G-kk-þgf og J-kvk-þgf S. G-kvk-þgf, sameiginlega 400.000 krónur í kærumálskostnað.