358/2019

Útdráttur

X var ákærð fyrir fjársvik með því að hafa með blekkingum fengið þjónustufulltrúa í viðskiptabanka til að millifæra símleiðis 150.000 krónur af reikningi í eigu annars aðila inn á hennar eigin bankareikning án heimildar. Í dómi Landsréttar var litið til þess að lögregla hefði ekki rannsakað hvort X hafi skort heimild til úttekta af bankareikningnum, eins og henni hefði verið rétt að gera samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 88/2008, og hefði ákæruvaldinu því ekki lánast sönnun um að X hefði skort slíka heimild þegar millifærslan átti sér stað. Með hliðsjón af framangreindu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu X staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 2. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 5. apríl 2019 í málinu nr. S[...]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði sakfelld fyrir þá háttsemi, sem henni er gefin að sök í ákærulið II í ákæru 27. desember 2017, og að refsing hennar verði þyngd.

3 Ákærða krefst þess aðallega að ákærulið II í ákæru 27. desember 2017 verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Að því frágengnu krefst ákærða vægustu refsingar sem lög leyfi.

4 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf A viðbótarskýrslu en við upphaf hennar var skýrsla sem hún gaf fyrir héraðsdómi spiluð í hljóði og mynd. Þá var spiluð upptaka í hljóði og mynd af framburði ákærðu fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

5 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld fyrir ölvunarakstur á Vesturlandsvegi í Borgarnesi 19. ágúst 2017 samkvæmt ákærulið I í ákæru 27. desember 2017. Þar var ákærða enn fremur sakfelld fyrir ölvunarakstur á bifreiðastæði við Faxafen í Reykjavík 17. september 2016. Ákærða var hins vegar sýknuð af ákærulið II í ákæru 27. desember 2017. Þar er ákærða borin sökum um fjársvik með því að hafa þriðjudaginn 2. maí 2017 með blekkingum fengið þjónustufulltrúa í Íslandsbanka til þess að millifæra 150.000 krónur af tilgreindum bankareikningi [...] ákærðu, A, hjá sama banka, inn á tilgreindan bankareikning ákærðu hjá Landsbankanum „en ákærða fékk starfsmann Íslandsbanka símleiðis til þess að millifæra heimildarlaust fjárhæðina með því að gefa upp leyninúmer bankareiknings A“.

6 Ákæruvaldið hefur áfrýjað héraðsdómi í því skyni að hnekkja framangreindri niðurstöðu um sýknu af ákærulið II í ákæru 27. desember 2017. Telur ákæruvaldið að færðar hafi verið fram fullnægjandi sönnur um sekt ákærðu samkvæmt ákæruliðnum. Því mótmælir ákærða og telur einnig að vísa beri umræddum ákærulið frá dómi sökum þess að verknaðarlýsing í ákæru sé óskýr og að rannsókn málsins hafi verið ábótavant. Ákærða unir aftur á móti niðurstöðu héraðsdóms um þau tvö ölvunarakstursbrot sem hún var sakfelld fyrir í hinum áfrýjaða dómi, þar á meðal um refsingu. Ákæruvaldið fellir sig jafnframt við refsiákvörðun fyrir ölvunarakstursbrotin. Niðurstaða héraðsdóms að því leyti er því ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

7 Samkvæmt clið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal í ákæru greina svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga. Í dómaframkvæmd hafa þessi skilyrði verið skýrð á þann veg að verknaðarlýsing í ákæru verði að vera það greinargóð og skýr að sakborningur geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Ekki má því ríkja slík óvissa um sakargiftir samkvæmt ákæru að torvelt verði talið fyrir sakborning að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum.

8 Í ákærulið II í ákæru 27. desember 2017 er lýst tiltekinni háttsemi ákærðu sem þar er talin fela í sér blekkingu sem varði hana refsingu samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga. Verður ákæran ekki skilin á annan veg en að þar sé ákærða talin hafa blekkt umræddan þjónustufulltrúa um að viðmælandi hans í símanum hefði heimild til þess að taka fjármuni út af reikningi A og þannig hagnýtt sér ranga eða óljósa hugmynd hans um það atriði. Ekki er á það fallist að lýsing á ætlaðri háttsemi ákærðu í ákæru og heimfærslu hennar til laga sé svo ábótavant samkvæmt clið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 að efni sé til þess að vísa ákæruliðnum frá dómi.

9 Samkvæmt 53. gr. laga nr. 88/2008 er það markmið rannsóknar lögreglu að afla allra nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda sé fært að ákveða að henni lokinni hvort sækja skuli mann til sakar svo og að afla gagna til undirbúnings meðferðar máls fyrir dómi. Þeir sem rannsaka sakamál skulu vinna að því að hið sanna og rétta komi í ljós og gæta jafnt að þeim atriðum sem horfa til sýknu og sektar. Nánar er í 54. gr. laganna fjallað um öflun gagna við sakamálarannsókn og að hverju rannsóknin eigi að beinast. Þegar lögregla telur að rannsókn sé lokið og að gögn séu komin fram sem geti leitt til saksóknar sendir hún ákæranda rannsóknargögn málsins eins og segir í 1. mgr. 57. gr. laga nr. 88/2008. Gengur ákærandi þá úr skugga um að rannsókn sé lokið og athugar hvort sækja skuli sakborning til sakar eða ekki, sbr. 145. gr. laganna. Eins og fram kemur í 2. mgr. 57. gr. laganna getur ákærandi mælt fyrir um frekari rannsóknaraðgerðir af hálfu lögreglu ef hann telur þörf á því.

10 Við rannsókn lögreglu í málinu var aflað framburðar ákærðu og A, auk viðskiptakvittunar um millifærslu 2. maí 2017 sem sýndi að 150.000 krónur voru þá teknar af reikningi A og lagðar inn á reikning ákærðu að frádregnum kostnaði að fjárhæð 125 krónur. Enn fremur var aflað hljóðupptöku af símtali því sem var tilefni millifærslunnar og nokkur grein er gerð fyrir í héraðsdómi. Leggja verður til grundvallar að ákæruvaldið hafi metið það svo að það hafi haft nægar upplýsingar um sakarefnið til að ákveða að sækja ákærðu til sakar á grundvelli 145. gr. laga nr. 88/2008. Mat ákæruvalds að þessu leyti sætir ekki endurskoðun dómstóla, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar Íslands frá 14. mars 2011 í máli nr. 140/2011 og 26. október 2011 í máli nr. 578/2011. Skortur á upplýsingum og aðrir annmarkar á rannsókn á atriðum, sem upplýsa verður til að sakfelling komi til álita, geta aftur á móti leitt til þess að ákæruvaldið verði ekki talið hafa axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvílir samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008. Það leiðir til sýknu en ekki frávísunar máls. Samkvæmt framansögðu verður frávísunarkröfu ákærðu hafnað.

11 Þegar ákærða gaf skýrslu fyrir héraðsdómi var upptaka af framangreindu símtali spiluð fyrir hana. Þar neitaði hún að vera sú sem hringdi í bankann en kvaðst þekkja þar rödd [...] sinnar, A. Hún kannaðist við að fjármunirnir hefðu verið lagðir inn á sinn reikning og kvaðst hún ekki hafa endurgreitt þá. Ákærða gat þó enga skýringu gefið á því að [...] hennar hefði lagt jafn háa fjárhæð inn á reikning hennar og raun ber vitni.

12 Ákæruvaldinu var með ákvörðun Landsréttar 13. mars síðastliðinn falið að leiða ákærðu fyrir Landsrétt í því skyni að hún gæfi viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins, sbr. 2. mgr. 110. gr. og 113. gr. laga nr. 88/2008. Upplýst var við aðalmeðferðina að ákæruvaldið hefði falið verjanda ákærðu að boða hana til þinghaldsins. Hún kom ekki fyrir dóm og upplýsti verjandinn að það hygðist hún ekki gera. Kvaðst hann hafa tjáð henni að hún ætti val um það en tók fram að ekki væri um lögmæt forföll að ræða. Ákæruvaldið lýsti því yfir í þinghaldinu að það hefði ekki haft í hyggju að leggja viðbótarspurningar fyrir ákærðu. Þrátt fyrir skyldu ákærðu til að koma fyrir dóminn til skýrslugjafar, sbr. 1. mgr. 113. gr. laga nr. 88/2008, var í ljósi 3. mgr. sömu greinar látið við það sitja að spila upptöku af skýrslu hennar sem hún gaf fyrir héraðsdómi.

13 Í skýrslu A fyrir héraðsdómi greindi hún frá því að hún hefði tekið [...] sína, ákærðu, „af sem prókúruhafa“ á reikningi sínum um viku áður en hún uppgötvaði millifærsluna 2. maí 2017 og kærði hana til lögreglu. Hún hefði hins vegar ekki breytt pinnúmeri sínu sem hún vissi að ákærða þekkti. Við skýrslutökuna var upptaka af símtalinu, þar sem óskað var eftir millifærslunni, spiluð fyrir A. Þar þekkti hún rödd ákærðu og neitaði því að hafa hringt í umrætt sinn. Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti bar A að hún hefði farið í bankann og óskað eftir því að afturkalla heimild ákærðu til að taka út af reikningnum. Hefði hún séð starfsmann bankans bregðast við beiðninni og gera einhverjar breytingar í tölvu sinni í kjölfarið.

14 Þar sem ákært er fyrir fjársvik samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga, með því að ákærða hafi hagnýtt sér ranga eða óljósa hugmynd þjónustufulltrúans um heimild viðmælanda síns til úttekta af bankareikningnum, hefur það grundvallarþýðingu fyrir niðurstöðu í málinu hvort ákærðu hafi skort heimild í þá veru á þeim tíma sem millifærslan átti sér stað. Ekki er ákært fyrir umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga þar sem lýst er refsivert að misnota aðstöðu sem maður hefur fengið til að gera eitthvað sem annar maður verður bundinn við. Útilokað er að dæma ákærðu fyrir brot gegn síðargreinda ákvæðinu á grundvelli undanþáguheimildar í niðurlagi 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008, enda miða varnir ákærðu við það sem greinir í ákæru og telja verður að vörnum hennar yrði áfátt ef framangreindri undanþágu yrði beitt.

15 Ekki liggur annað fyrir í málinu um afturköllun heimildar ákærðu til úttekta af reikningi A en framangreindur framburður hennar. Lögregla leitaði ekki staðfestingar á staðhæfingum hennar í þá veru með því að afla gagna um það atriði hjá Íslandsbanka, eins og henni hefði verið rétt að gera samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 88/2008. Þá gáfu starfsmenn bankans ekki skýrslu fyrir dómi. Breytir engu í þessu sambandi þótt ákærða hafi brugðist við á þann hátt sem hún hefur gert við þeim ásökunum sem á hana hafa verið bornar, enda hvílir á ákæruvaldinu að færa sönnur á öll þau atriði sem eru ákærðu í óhag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008, óháð því hvernig hún hefur borið um atvik. Eins og sönnunarfærslu ákæruvaldsins hefur verið háttað í málinu verður ekki talið að nægilega sé upplýst að ákærðu hafi skort heimild til að taka út af reikningnum þegar millifærslan átti sér stað eins og lagt er til grundvallar í ákæru. Því verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu ákærðu af ákærulið II í ákæru 27. desember 2017.

16 Samkvæmt framangreindri niðurstöðu greiðist allur áfrýjunarkostnaður málsins úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu fyrir Landsrétti, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 802.900 krónur.