570/2019

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þarsem felld var úr gildi skipun A-x-x verjanda X við rannsókn L í tilteknu máli.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 26. júlí 2019, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júlí 2019 í málinu nr. R - [...]/2019 þar sem felld var úr gildi skipun varnaraðila sem verjanda X við rannsókn sóknaraðila í tilteknu máli. Kæruheimild er í d-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

5

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðar or ð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur miðvikudaginn 24. júlí 2019

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hefur undanfarna mánuði haft til rannsóknar mál er varðar meinta skipulagða brotastarfsemi sem snýr að framleiðslu á ávana- og fíkniefnum og peningaþvætti. Við rannsókn málsins hefur lögregla greint fjármál X. Sérstaka athygli hafa vakið þrjú handhafaskuldabréf sem þinglýst voru á [...], en X keypti fasteignina þann [...]2017.

Fyrsta handhafaskuldabréfið er dagsett [...] 2017 og er upp á 100 milljónir króna á þriðja veðrétti til 30 ára á eftir lánum frá Arion banka. Ljóst er að veðið fasteignin að [...], á þriðja veðrétt dugi engan veginn til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu höfuðstóls eins og fram kemur í skuldabréfinu. Vottur að réttri dagsetningu, undirritun og yfirlýsingu aðila um fjárræði er B hdl. samkvæmt skuldabréfinu. Umræddu skuldabréfi var síðar aflýst. Fram kemur í kröfugerð að ekki verði séð sé á reikningum X að nokkur slík greiðsla hafi komið inn á þá.

Öðru handhafaskuldabréfi var síðan þinglýst á eignina upp á 120 milljónir króna þann [...] 2018. Vottar að réttri dagsetningu, fjárræði aðila og undirritun voru þá C og A, sem er skipaður verjandi X í þessu máli. sem hér um ræðir. Þessi handhafaskuldabréfi var síðar aflýst án þess að sjá megi á reikningum X að nokkur slík greiðsla hafi komið inn á þá.

Þriðja handhafaskuldabréfinu upp á 120 milljónir króna var þinglýst á eignina [...] 2018. Skuldabréfin tvö að fjárhæð 120 milljóna króna eru nákvæmlega eins fyrir utan nýja votta. Vottar að nýjasta skjalinu eru þeir D, sem handtekinn var ásamt X í júní sl., og E. Miðað við upprunalegu dagsetningu 120 milljóna króna skuldabréfsins þann [...] 2018, og að minnsta kosti lánstíminn sé réttur væri gjalddagi lánsins [...]2028. Við húsleit hjá X fannst umrætt skjal í hans vörslum. Ekki er hægt að sjá að nokkur slík upphæð hafi verið lögð inn á reikninga X.

Ýmsar aðferðir og hættumerki séu þekkt við að þvætta fé. Jafnframt hafi það sýnt sig að ýmsir veikleikar eru í starfsemi lögaðila hvað viðkemur hættu á að starfsemin sé notuð við að þvætta fé. Ýmis hættumerki séu varðandi ólögmætan ávinning, svo sem þegar fjármunir stafi frá aðilum sem reka starfsemi þar sem mikið er um reiðufjárviðskipti og þegar aðilar sem tengjast viðskiptum hafa tengsl við fíkniefnaviðskipti. Alþjóðlegar rannsóknir hafi sýnt að brotamenn leiti eftir þjónustu lögmanna til að þvætta ávinning ólögmætrar starfsemi, bæði vegna þeirrar sérfræðiþjónustu sem lögmenn bjóða upp á og eins til þess að ljá viðskiptum sínum lögmæta ásýnd. Þekktar aðferðir við misnotkun á þjónustu lögmanna eru meðal annars kaup á fasteignum og ávinningur sem brotamenn þvætta með því að misnota þjónustu lögmanna stafar meðal annars helst frá fíkniefnabrotum. Vera kunni að lögmaður greini hættumerki en leiði þau hjá sér. A hefði átt að vera ljóst, og varð það mögulega ljóst, að umræddur gjörningur væri óforsvaranlegur. Hver ástæðan fyrir því að handhafaskuldabréfinu sem þinglýst var þann [...]2018 og A vottaði var aflýst og nýju handhafaskuldabréfi þinglýst, með þeirri einu breytingu að nýir vottar eru á því, er ósvarað.

Í 4. mgr. 33. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 kemur meðal annars fram að ekki megi skipa þann verjanda sem kann að verða kvaddur til að gefa skýrslu sem vitni í máli. Rannsókn lögreglu hefur leitt í ljós að A var vottur að réttri dagsetningu á 120 milljón króna handhafaskuldabréfi sem þinglýst var eign X að [...]þann [...]2018 á þriðja veðrétti. Lögregla telur ljóst að veðið sem lagt var fram, fasteignin að [...], dugi engan veginn til tryggingar skaðlausri og skilvísri greiðslu höfuðstóls eins og fram kemur á skuldabréfinu. Umræddur gerningur er að mati lögreglu liður í peningaþvætti því sem X er grunaður um. Nauðsynlegt sé því að taka skýrslu af X og bera þetta undir hans, sem og þeim aðilum sem vottuðu umrædd handhafaskuldabréf. Ljóst sé því að lögregla mun þurfa að taka vitnaskýrslu af A vegna þessa og hann megi því ekki lengur vera skipaður verjandi X.

Vísað er til framangreinds, framlagðra gagna, 4. mgr. 33. gr. og 2. mgr. 102. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

Niðurstaða

X liggur undir grun um stórfellda fíkniefnaframleiðslu og peningaþvætti Þá kemur fram í kröfu sóknaraðala að rannsókn lögreglu hafi leitt í ljós að hann virðist hafa töluvert meira fé á milli handanna en tekjur hans gefa til kynna. Til að tryggja að ágóði ætlaðs peningaþvættis tapaðist ekki vegna gruns um skipulagða brotastarfsemi fór lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu fram á það að fasteignin að [...]yrði kyrrsett til tryggingar kröfum að lágmarki 8.800.000 ISK vegna væntanlegra krafna ákæruvaldsins um upptöku ávinnings sem aflað hefði verið með broti. Fram kemur á endurriti frá sýslumanni að gerðarþoli ásamt lögmanni sínum A við fyrirtöku hjá sýslumanni. Þann[...]. júlí sl. féllst sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu á kyrrsetingunaa fasteigninnar.

Hver ástæðan fyrir því að handhafaskuldabréfinu, sem þinglýst var þann [...] 2018 og A vottaði, var aflýst og nýju handhafaskuldabréfi þinglýst, með þeirri einu breytingu að nýir vottar eru á því, er ósvarað. Fyrir liggur að A var vottur að réttri dagsetningu, fjáræði og undirritun á 120 milljón króna handhafaskuldabréfinu sem þinglýst var eign X að [...]þann [...]2018 á þriðja veðrétti. Lögregla telur að umræddur gerningur sé liður í peningaþvætti því sem X er grunaður um. Þá kemur fram í kröfu að lögregla telji nauðsynlegt að taka vitnaskýrslu af þeim aðilum sem vottu undirritun, fjárræði og dagsetningu umrædds handhafaskuldabréfs, það A og C.

Ákvæði 4. mgr. 33. gr. laga nr. 88/2008 er fortakslaust um að ekki megi skipa þann verjanda sem kann að verða kvaddur til að gefa skýrslu í málinu. Ljóst er þess vegna að lögregla mun þurfa að taka vitnaskýrslu af A vegna þessa og hann megi því ekki lengur vera skipaður verjandi X. A lýsti því við fyrirtöku að hann gæti ekki borið um neitt annað en það sem fram kæmi veðskuldabréfinu að hann væri að votta. Dómari telur með yfirlýsingu í kröfugerð og því sem fram kom hjá aðstoðarsaksóknara við fyrirtökuna að ekki sé útilokað að lögmaðurinn verði kvaddur til að gefa skýrslu í málinu og því séu ekki skilyrði til að hann verði áfram verjandi í málinu og því óhjákvæmilegt að fella skipun hans úr gildi, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 539/2017.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsómari kveður upp úrskurð þennan. úrskurðarorð:

Felld er úr gildi skipun A sem verjanda X.