578/2022

Útdráttur

Með úrskurði héraðsdóms var annars vegar fallist á kröfur barnaverndarnefndar um vistun þriggja barna A og B utan heimilis í allt að tvo mánuði frá 12. júlí síðastliðnum að telja. Hins vegar var fallist á kröfu um heimild til að vista börnin utan heimilis til 12. janúar 2023, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Fyrir Landsrétti kröfðust B og barnaverndarnefnd staðfestingar hins kærða úrskurðar. Í úrskurði Landsréttar var rakið að í ljósi þess að vistun barnanna á grundvelli úrskurðar barnaverndarnefndar frá 12. júlí sl. hefði runnið sitt skeið á enda 12. september síðastliðinn hefðu fyrrgreindir aðilar ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn um gildi úrskurðarins. Þeim kröfum er lutu að gildi hans var því vísað frá Landsrétti. Á hinn bóginn var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um heimild barnaverndarnefndar til að vista börnin utan heimilis til 12. janúar 2023.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kærum 21. og 22. september 2022.

Greinargerð varnaraðila barst réttinum 3. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. september 2022 í málinu nr. U- [...]/2022 þar sem staðfestur var úrskurður varnaraðila um vistun þriggja barna sóknaraðila utan heimilis í allt að tvo mánuði, frá 12. júlí 2022 að telja, auk þess sem fallist var á kröfu um heimild til að vista börnin utan heimilis til 12. janúar 2023, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 28. gr., barnaverndarlaga nr. 80/2002. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/ 2002.

2

Sóknaraðili, A, krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar kröfu varnaraðila um heimild til að vista börnin utan heimilis til 12. janúar 2023, sbr. 28. gr. laga nr. 80/2002, en til vara að sá tími sem vistun barna þeirra utan heimilis er markaður í hinum kærða úrskurði verði styttur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Sóknaraðili, B, krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að sá tími sem vistun barna þeirra utan heimilis er markaður í hinum kærða úrskurði verði styttur. Þá krefst hún kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

4

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í hinum kærða úrskurði.

6

Varnaraðili hefur lagt ný gögn fyrir Landsrétt. Þar á meðal eru gögn er varða húsnæðismál fjölskyldusóknaraðilao g greinargerð F, uppeldis- og meðferðarfulltrúa, G, uppeldis- og meðferðarráðgjafa, og H, forstöðumanns [...], 30. september 2022, um gang vistunnar barna sóknaraðila og stöðu barnanna.

7

Samkvæmt tölvubréfi 14. júlí 2022 veitti Reykjavíkurborg leyfi fyrir því að sóknaraðili B sækti ein um félagslegt húsnæði fyrir sig og börnin. Í dagál frá 27. september síðastliðnum kemur fram að það hafi hún gert fyrr þann dag. Hafi hún óskað eftir íbúð í sama hverfi og fjölskyldan hefur búið í. Áformað var að taka umsókn sóknaraðila fyrir í byrjun þessa mánaðar.

8

Í fyrrnefndri greinargerð 30. september 2022 kemur fram að sóknaraðili B hafi fengið hjálp við að skrá börnin í tómstundastarf og við að nota frístundastyrki. Er sóknaraðili sögð hafa verið í fyrstu hikandi við að leita til ráðgjafa [...], vistheimilis barna þar sem börn sóknaraðila eru vistuð, en hún orðið ófeimnari við það með tímanum.

Sóknaraðili hafi verið samvinnufús og yfirleitt tekið ábendingum ráðgjafa vel. Á stöðufundi 23. ágúst 2022 hafi komið fram að móður liði vel á [...] og að hún teldi föður barnanna vera virkari þátttakanda í uppeldi þeirra nú en áður.

9

Hvað börn sóknaraðila varðar sérstaklega kemur fram í greinargerðinni að þau hafi á vistunartímanum yfirleitt verið glöð, í góðu jafnvægi og snyrtileg til fara. Svo virðist sem þau uni sér almennt vel á [...]. Móðir hafi fengið stuðning ráðgjafa til að virkja börnin í gegnum frístund eftir skóla og í íþróttum og lært betur á réttindi sín og barnanna. Samstarf við móður hafi verið til fyrirmyndar og svo virst sem bæði hún og börnin hafi styrkst og dafnað á [...]. Ráðgjafarnir telji mikilvægt að móðir fái áfram ráðgjöf um réttindi sín og barnanna svo þau fái áfram að þroskast og dafna í takt við jafnaldra sína. Þá sé mikilvægt að elsti sonur sóknaraðila gangist undir t augaþroskamat svo veita megi honum þann stuðning sem hann þurfi í skóla- og frístundastarfi. Mikilvægt sé að börnin og móðir búi áfram við öruggar aðstæður þar sem þau fái hvatningu til að sinna aldurssvarandi verkefnum og þátttöku í daglegu lífi.

Niðurstaða

10

Vistun þriggja barna sóknaraðila í tvo mánuði á heimili á vegum varnaraðila á grundvelli úrskurðar nefndarinnar 12. júlí 2022 rann sitt skeið á enda 12. september síðastliðinn. Í málinu er einnig til úrlausnar krafa varnaraðila um vistun barnanna utan heimilis til 12. janúar 2023. Sóknaraðili B og varnaraðili hafa því ekki lögvarða hagsmuni af því að kveðið verði á um gildi úrskurðar varnaraðila í máli þessu, sbr. til dæmis úrskurð Landsréttar í máli nr. 675/2020. Þeim kröfum er lúta að gildi úrskurðarins verður því vísað frá Landsrétti.

11

Samkvæmt 2. mgr. 63. gr. a barnaverndarlaga skal gefa barni sem ekki er aðili kost á að tjá sig um mál í samræmi við aldur þess og þroska nema dómari telji að afstaða barns komi nægilega skýrt fram í gögnum máls. Sú skylda hvílir samkvæmt þessu ekki fortakslaust á héraðsdómara að gefa barni sem ekki er aðili máls kost á að tjá sig um það. Getur dómari látið það ógert telji hann að afstaða barns komi fram með nægilega skýrum hætti í gögnum máls, ellegar að barnið sé það ungt og óþroskað að ekki verði með réttu talið að afstaða þess geti haft þýðingu við úrlausn málsins. Verður eins og atvikum er hér háttað að telja að héraðsdómari hafi mátt láta við það sitja að byggja á því sem fram kom um afstöðu barna sóknaraðila í gögnum málsins. Þykja því ekki efni til þess að ómerkja hinn kærða úrskurð án kröfu þótt héraðsdómari hafi ekki gefið neinu barnanna kost á að tjá sig um málið áður en hann lagði á það úrskurð.

12

Eins og fyrr var getið kemur fram í greinargerð 30. september 2022 sem varnaraðili hefur lagt fyrir Landsrétt að sóknaraðila B hafi verið boðið að dvelja hjá börnum sínum að [...]á vistunartímanum og að hún hafi þekkst það boð. Samstarf við móður er sagt hafa verið til fyrirmyndar og að svo virðist sem bæði hún og börnin hafi styrkst og dafnað vel á [...].

13

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði hafa sóknaraðilar lengi búið ásamt börnum sínum við ófullnægjandi aðstæður. Verður af gögnum málsins ráðið að fjölskyldunni hafi ítrekað staðið til boða hentugra húsnæði og aðstoð við að bæta aðstæður á heimilinu að öðru leyti en sóknaraðilar ekki þekkst það boð. Samkvæmt framansögðu liggur hins vegar fyrir að sóknaraðili B hefur á vistunartíma barnanna sýnt í verki vilja sinn til þess að búa börnunum betri aðstæður og aðbúnað til framtíðar.

14

Fallast verður á það með varnaraðila að gögn málsins beri með sér að tvö elstu börn sóknaraðila hafi lengi búið við ófullnægjandi aðstæður í umsjá sóknaraðila sem bitnað hafi á þroska barnanna. Þannig liggur meðal annarsfyrir að stuðningsúrræðið [...]var nýtt fyrir heimili fjölskyldunnar eftir að tilkynningar bárust á árinu 2021 og í kjölfar þess staðan metin þannig að uppeldisfærni sóknaraðila A væri „ekki til staðar“ og að húsnæði fjölskyldunnar væri óviðunandi með tilliti til barnanna, sbr. skýrslu 20. apríl 15

Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

16

Kærumálskostnaður fellur niður.

17

Um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Vísað er frá Landsrétti þeim hluta krafna sóknaraðila B og varnaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, er lúta að gildi úrskurðar varnaraðila frá 12. júlí 2022.

Staðfest er sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að heimila varnaraðila að vista börn sóknaraðila, C, D og E utan heimilis til 12. janúar 2023.

Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað og gjafsóknarkostnað.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila A fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 400.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila B fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, E-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 400.000 krónur.