530/2022

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa með ofbeldi og ólögmætri nauðung haft samræði og önnur kynferðismök við A án hennar samþykkis, en M settist ofan á bringu A, hélt henni fastri og þvingaði getnaðarlim sínum upp í munn hennar og eftir að A náði að standa upp, ýtti M henni niður á rúm, girti niður um hana, stakk fingrum í leggöng hennar og hafði við hana samræði. Við ákvörðun refsingar var tekið tillit til tafa á rannsókn og ákvörðun um saksókn. Einnig var litið til 1., 2., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing M þótti hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Þá var M gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 1.800.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 4. júlí 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 14. mars 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 26. maí 2022 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og hún bundin skilorði. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður en að því frágengnu að krafan verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni 3.000.000 króna í miskabætur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. janúar 2019 til 19. nóvember 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Ákærði er í máli þessu sóttur til saka fyrir kynferðisbrot gegn brotaþola með því að hafa með ofbeldi og ólögmætri nauðung haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola án hennar samþykkis en ákærði hafi sest ofan á bringu brotaþola, haldið henni fastri og þvingað getnaðarlim sínum upp í munn hennar og eftir að brotaþoli hafi náð að standa upp, ýtt henni niður á rúm, girt niður um hana, stungið fingrum í leggöng hennar og haft við hana samræði. Ætluð háttsemi ákærða er talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem lýst er í ákæru og gert að sæta fangelsi í tvö ár. Þá var honum gert að greiða brotaþola 1.800.000 krónur í miskabætur að viðbættum vöxtum.

6

Vegna málatilbúnaðar ákærða fyrir Landsrétti ákvað ákæruvaldið að óska eftir DNA- rannsókn á lífsýnum sem aflað hafði verið við skoðun á brotaþola á neyðarmóttöku Landspítalans og rannsókn tæknideildar lögreglu hafði leitt í ljós að innihéldu sáðfrumur. Skýrsla tæknideildar lögreglu og gögn vegna DNA- rannsóknar voru lögð fyrir Landsrétt 24. maí 2023. Í skýrslu P, sérfræðings hjá tæknideild lögreglu, 8. maí 2023 vegna rannsóknarinnar, sem gerð var hjá Nationellt Forensiskt Centrum, kemur fram að við frumrannsókn hafi verið staðfest að sáðfrumur hafi verið til staðar í sýnum úr leggöngum brotaþola og endaþarmi. Þá segir að tekið hafi verið til rannsóknar sýni úr dömubindi brotaþola sem haldlagt hafi verið við réttarlæknisfræðilega skoðun og þar fundist sáðfrumur. Leiddu niðurstöður greininga á sýnunum í ljós að öll sýnin höfðu DNA- snið ákærða.

7

Í skýrslu sem tekin var af ákærða hjá lögreglu 26. janúar 2019 kvaðst hann hafa haft samfarir við brotaþola um leggöng með hennar samþykki. Kvaðst ákærði hafa fengið fullnægingu og sáðlát. Spurður neitaði hann að hafa látið brotaþola eiga við sig munnmök. Einnig neitaði ákærði því að hafa sett fingur og reynt að setja liminn í endaþarm brotaþola.

8

Fyrir héraðsdómi skýrði ákærði frá því að skömmu eftir að hann og brotaþoli komu inn í herbergi hans hefði brotaþoli sest á rúmið, ýtt við honum, tekið niður um hann buxurnar og gripið í liminn og byrjað að hafa við hann munnmök sem hefðu staðið í fimm, mesta lagi 10 mínútur. Brotaþoli hefði sagt við hann að þau gætu haft mök af því að hún væri á pillunni. Spurður hvort ákærði hefði fengið samþykki hjá brotaþola fyrir samræðinu svaraði hann því játandi og benti á að brotaþoli hefði átt frumkvæðið og byrjað atlotin með því að toga niður um hann buxurnar. Þegar hún hefði svo tekið niður um sig buxurnar hefði hann farið ofan á hana. Þegar ákærði var beðinn að lýsa stellingunum þegar þau áttu samræði sagði hann að þau hefðu legið hlið við hlið í rúminu „[b]ara eins og gerist þegar kærustupar er með samfarir.“ Þau hefðu byrjað á að kyssast en þá hafi leikar „byrjað að æsast“ og hún sest ofan á hann. Síðan hefðu þau snúið sér við og hann farið ofan á hana „og þá dró hún niður buxurnar og sagði að það væri í lagi að [hann] færi inn í hana, það væri allt í lagi því hún væri á pillunni.“

Spurður neitaði ákærði að hafa fengið sáðlát. Þá neitaði hann að hafa sest ofan á bringu brotaþola, haldið henni fastri og þvingað lim sínum upp í munn hennar. Þá neitaði hann að hafa sett fingur í leggöng hennar og kvaðst ekki hafa reynt það. Síðar í sömu skýrslu kom fram hjá ákærða að hann hefði verið svo drukkinn að honum hafi ekki staðið, þess vegna hefði brotaþoli haft við hann munnmök og viljað „gera þetta allt saman.“ Neitaði ákærði að hafa sett eða reynt að setja lim sinn inn í leggöng brotaþola. 9

Þegar ákærði var beðinn um að lýsa því fyrir héraðsdómi í „algjörum smáatriðum“ hvað hefði gerst á milli hans og brotaþola í umrætt sinn bar hann að brotaþoli hefði haft við hann munnmök í um það bil fimm mínútur en hann gæti ekki sagt til um það nákvæmlega hvað það hefði verið lengi því þau hefðu verið það drukkin. Brotaþoli hefði ýtt honum niður og þau setið á rúminu og byrjað að kyssast og snerta hvort annað. Þau hefðu legið hlið við hlið og hún lagt fótinn ofan á hann og þá hafi leikar „farið að æsast.“ Hann hefði lagst á bakið og brotaþoli sest ofan á hann og byrjað að nudda kynfærum sínum við hann. Síðan hefði brotaþoli lagst á bakið og dregið ákærða að sér og hann þá sest ofan á hana. Þá hefði hún byrjað að klæða hann úr buxunum og sagt að „það [væri] allt í lagi að [hann færi] inn í hana, það verði samræði því að hún [væri] á pillunni.“ Kvaðst ákærði hafa snert kynfæri hennar með höndinni og þá hefði hún reynt að toga í liminn og strjúka honum við kynfæri sín. Hefði honum þá orðið ljóst að hún væri á blæðingum. Spurður hvort hann kalli þetta kynlíf svaraði hann að hann gerði það.

10

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti komu ákærði og brotaþoli fyrir dóm til viðbótarskýrslugjafar en áður var spiluð upptaka af framburði þeirra við aðalmeðferð málsins í héraði. Þá kom vitnið P, sérfræðingur hjá tæknideild lögreglu, fyrir dóm til skýrslugjafar.

11

Í skýrslu ákærða hér fyrir dómi kom fram um atvik í herbergi hans að hann hefði staðið upp og lækkað tónlist, sem þau hefðu spilað, í kjölfar þess að bankað var á vegginn í kvörtunarskyni. Sagði hann brotaþola þá hafa verið sitjandi á rúmi hans en þegar hann hefði slökkt á tónlistinni hefði hún staðið upp og togað í buxur hans. Kvað ákærði brotaþola þá hafa haft við hann munnmök sem staðið hefðu í þrjár til fjórar mínútur. Svo hefði brotaþoli staðið upp, dregið buxur sínar niður og snúið baki til hans. Hefði hún beðið ákærða um að setja getnaðarlim sinn inn í leggöng hennar en ekki endaþarm. Kvaðst ákærði hafa skilið orð brotaþola á þann veg að hún veitti samþykki sitt til samfara. Í framhaldi hefði brotaþoli lagst á bakið í rúmið. Hefði brotaþoli sagt að ákærði mætti fá fullnægingu inni í henni þar sem hún væri á pillunni.

Kvaðst ákærði hafa fengið fullnægingu og dregið getnaðarlim sinn út meðan á henni stóð. Ákærði kvað brotaþola ekki hafa beðið hann um að hætta meðan á samförunum stóð. Hefði hún sagst „vilja meira“ og að hún vildi fá fullnægingu. Ákærði kvað síma brotaþola hafa byrjað að hringja meðan á samförunum stóð og þá hefði hún farið að gráta. Ákærði sagði samskipti hans og brotaþola hafa farið fram á ensku. Taldi hann sig skilja brotaþola vel en þau hefðu þekkst í fjögur ár. Sagðist ákærði sjálfur ekki vera slæmur í ensku en væri alltaf að reyna að bæta enskukunnáttu sína. Staðfesti ákærði að hann hefði lýst atvikum rétt í skýrslu hjá lögreglu en þar hefði þó ekki verið greint frá munnmökum. Spurður út í misræmi í framburði við aðalmeðferð málsins í héraði, þar sem ákærði bar að hann hefði ekki haft samræði við brotaþola um leggöng eða fengið fullnægingu, kvaðst hann þá hafa verið stressaður þar sem hann hefði ekki áður komið í dómsal.

12

Brotaþoli skýrði frá því fyrir Landsrétti að hún hefði ekki gert sér grein fyrir því að veggirnir á heimili ákærða væru þunnir. Ákærði hefði sagt henni það þegar bankað var á vegginn. Spurð um hvað hún hefði gert þegar ákærði hefði farið að kyssa hana og klípa sagðist hún hafa reynt að gera lítið úr því. Hefði hún spurt hann hvað hann væri að gera og ítrekað sagt honum að hún ætlaði að fara en hann beðið hana að vera áfram. Sagðist brotaþoli ekki hafa látið á það reyna hvort hún gæti komist í burtu.

Þegar ákærði hefði svo neytt hana til þess að veita honum munnmök hefði hún ekki getað reist sig við í rúminu eða farið. Í kjölfar þess að hann hefði farið ofan af henni hefði hún staðið snöggt upp og sagst ætla að fara. Sagðist hún hafa snúið sér við til að ná í veski sitt af rúminu en þá hefði á k-x-x ýtt henni á rúmið. Í framhaldi af því hefði ákærði sett fingur í leggöng hennar og reynt að hafa við hana samfarir í endaþarm en hefði endað á því að setja getnaðarlim sinn í leggöng hennar þegar hún hefði sagst vilja það frekar. Brotaþoli sagðist margsinnis hafa beðið ákærða um að hætta meðan á samförunum stóð en hann haldið áfram. Brotaþoli kvaðst enn glíma við áfallastreituröskun og að atburðurinn hefði enn áhrif á daglegt líf hennar. Hún fengi martraðir og endurteknar hugsanir. Hefði hún farið í meðferð hjá Landspítalanum haustið 2022 sem hún hefði lokið í byrjun ársins 2023. Hefði meðferðin hjálpað henni að nokkru leyti.

13

Vitnið P sérfræðingur staðfesti skýrslu sem hann vann vegna DNA- rannsóknar. Sagði hann að beiðni hefði borist um að senda gögn sem varðveitt hefðu verið á neyðarmóttöku til DNA- rannsóknar. Í fyrri rannsókn á gögnunum hefði komið í ljós að sáðfrumur voru til staðar í sýnum frá innri kynfærum, endaþarmi og dömubindi.

Sagðist vitnið hafa skorið hluta úr dömubindi og sent það til rannsóknar ásamt sýnum sem varðveitt hefðu verið á neyðarmóttöku og merkt voru leggangaop, leggangatoppur og endaþarmur. Kvað vitnið DNA- greiningu á sýnunum hafa leitt í ljós að þau hefðu öll DNA- snið ákærða.

Niðurstaða

14

Fallist er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að framburður brotaþola hafi verið trúverðugur um þau atriði sem máli skipta, þar á meðal um það að hún hafi ekki verið samþykk samförunum og látið ákærða vita af því. Framburður ákærða er aftur á móti mjög óljós og misvísandi enda hefur hann tekið miklum breytingum við meðferð málsins hjá lögreglu og fyrir dómi svo sem fyrr hefur verið rakið.

15

Fær framburður brotaþola stoð í framburði annarra vitna og gögnum málsins. Þá er til þess að líta að brotaþoli hafði án tafar, eftir að hún kom út frá ákærða, samband við lögreglu og tilkynnti um nauðgun. Þá leitaði brotaþoli til neyðarmóttöku Landspítala sama dag og ætlað brot var framið. Þar greindi hún hjúkrunarfræðingi og lækni frá því að ákærði hefði varnað henni útgöngu úr herbergi hans og haft við hana kynmök gegn vilja hennar. Var brotaþoli skoðuð á Landspítalanum með tilliti þess að hún hefði orðið fyrir kynferðisbroti. Í skýrslu af brotaþola hjá lögreglu, sem tekin var sama dag og ætlað brot var framið, segist hún hafa reynt að verjast atlotum og ágengni ákærða með því að ýta á móti og segja honum að hætta. Hann hafi sussað á hana og sagt að þetta yrði allt í lagi. Hún hafi fundið að hann var að reyna að setja lim sinn í endaþarm hennar og þá hafi hún beðið hann um að eiga frekar við sig mök um leggöng. Hún hafi ekki getað ýtt honum af sér og talið slík mök sársaukaminni. Svo hafi hún eiginlega hætt að berjast á móti og aðeins legið og muldrað „bara plís hættu.“16

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi voru niðurstöður sæðisprófana tæknideildar lögreglu taldar styrkja framburð brotaþola um að ákærði hefði haft við hana samræði um leggöng sem er í ósamræmi við það sem ákærði hélt fram fyrir héraðsdómi, en ljóst er að framburður hans um þetta er með eindæmum óstöðugur og hafa engar trúverðugar skýringar komið fram um þær breytingar sem framburður hans hefur tekið um þetta og önnur samskipti hans og brotaþola. Dregur það úr trúverðugleika framburðar ákærða við mat á sönnun í málinu. Þá styðja niðurstöður áðurnefndrar DNA- rannsóknar framburð brotaþola um að ákærði hafi haft samræði við hana um leggöng.

17

Í 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, sbr. breytingu með 1. gr. laga nr. 16/2018, segir að hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun og skuli sæta fangelsi ekki skemur en eitt ár og allt að 16 árum. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 16/2018 er ákvæði þetta meðal annars skýrt svo að samþykki verði í forgrunni skilgreiningar á nauðgun.

Þannig verði horfið frá megináherslu á verknaðaraðferð við nauðgun. Þess í stað verði aukin áhersla lögð á kynfrelsi og sjálfsákvörðunarrétt einstaklings með því að skilgreina nauðgun út frá því hvort samþykki hafi verið fyrir hendi eða ekki. Þá þurfi samþykki að hafa verið tjáð af frjálsum vilja.

18

Með vísan til þess sem að framan er rakið og forsendna hins áfrýjaða dóms verður því slegið föstu, gegn neitun ákærða, að með stöðugum og trúverðugum framburði brotaþola og gögnum sem eru honum til stuðnings, sé fram komin nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, um að ákærði hafi á þeim stað og tíma sem um getur í ákæru sest ofan á bringu brotaþola, haldið henni fastri og þvingað getnaðarlim sínum upp í munn hennar, og eftir að hún hafi náð að standa upp, ýtt henni niður á rúm, girt niður um hana, stungið fingrum í leggöng hennar og haft við hana samræði. Verður ekki annað lagt til grundvallar en að ákærði hafi haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola af ásetningi og án hennar samþykkis. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða því staðfest.

19

Ákærði hefur ekki áður hlotið refsidóm. Hann framdi brot sitt 26. janúar 2019 og var það kært samdægurs. Rannsókn málsins virðist að mestu hafa verið lokið 2019, en tvær skýrslur af vitnum voru teknar í desember 2020. Ákæra var þó ekki gefin út fyrr en 24. september 2021 og voru þá liðin rúm tvö og hálft ár frá því að rannsókn málsins hófst. Engar skýringar hafa verið gefnar á þeim drætti sem varð á rannsókn málsins og útgáfu ákæru. Við ákvörðun refsingar verður tekið tillit til tafa á rannsókn og ákvörðun um saksókn. Einnig er litið til 1., 2., 6. og 7. töluliða 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Refsing ákærða þykir hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

20

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað og skaðabætur verða staðfest.

21

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, M-x-x J-x-x C-x-x V-x-x, sæti fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um skaðabætur og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.356.574 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 1.807.920 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 451.980 krónur.