332/2022

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur S og B og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu S og B vegna líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir þegar bifreið í eigu B var ekið aftan á bifreið sem A ók. Í málinu lágu fyrir ein álitsgerð og tvær matsgerðir, annars vegar undir- og yfirmatsgerð um mat á orsakatengslum milli slyssins og einkenna A. Aðila greindi á um sönnunargildi matsgerðanna, en A taldi að leggja bæri undirmatsgerð E til grundvallar um orsakasamband, annars vegar vegna vanhæfis yfirmatsmanna og hins vegar þar sem yfirmatsmenn hefðu reist niðurstöður á forsendum sem A hefði hrakið með matsgerð vélaverkfræðings um líklegan hraða bifreiðar B þegar áresktur varð. Í dómi Landsréttar var því hafnað að yfirmatsmenn væru vanhæfir vegna vinnu að ”sameiginlegum utan réttar mötum” fyrir S. Þá var rakið að matsgerð vélaverkfræðingsins hefði verið í samræmi við fyrirliggjandi gögn og þannig undirstrikað það sem áður hefði legið fyrir, að ekki hefði verið um harðan árekstur að ræða. Var því ekki fallist á með A að líta bæri framhjá yfirmatsgerðinni þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ekki væri unnt að rekja einkenni A til bifreiðaslyssins. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ekki væri fullnægt skilyrðum til að taka til greina kröfu A um viðurkenningu á bótaskyldu S og B þar sem orsakatengsl milli bifreiðaslyssins og tjóns A væru ósönnuð. Því voru S og B sýknuð af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf

N-kk-nf og B-kk-nf J-kk-nf bæklunarskurðlæknir.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 24. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. apríl 2022 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkennd verði óskipt skaðabótaskylda stefndu vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi 12. febrúar 2013. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er nánar rakið lenti áfrýjandi í umferðarslysi 12. febrúar 2013 þegar fólksbifreið í eigu stefnda B var ekið aftan á bifreið sem hún ók. Leitar áfrýjandi í málinu viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu vegna líkamstjóns sem hún hafi hlotið í slysinu. Af hálfu stefndu hefur því verið hafnað að orsakatengsl séu á milli slyssins og einkenna sem áfrýjandi hefur lýst og viðurkenningarkrafa hennar er reist á.

5

Áfrýjandi leitaði á slysadeild Landspítalans strax í kjölfar slyssins. Samkvæmt læknabréfi var hún þar greind með tognun og ofreynslu á hálshrygg og mar á brjósti og bringu.

6

Í málinu liggja fyrir ein álitsgerð og tvær matsgerðir sem taka til mats á orsakatengslum milli slyssins og þeirra einkenna sem áfrýjandi rekur til þess.

Samkvæmt álitsgerð þeirra C bæklunarskurðlæknis og D lögmanns 12. apríl 2015, sem hið stefnda tryggingafélag og áfrýjandi óskuðu sameiginlega eftir með matsbeiðni 8. október 2014, voru orsakatengsl ekki talin vera fyrir hendi.

7

Í matsgerð dómkvadds manns, E taugalæknis, 11. apríl 2018, sem unnin var að beiðni áfrýjanda, var á hinn bóginn komist að þeirri niðurstöðu að í slysinu hafi áfrýjandi hlotið vægan tognunaráverka „með eymslum í hálsi og dofatilfinningu í andliti sem matsmaður rekur til vöðvaspennu í hálsi.“ Þá megi einnig rekja geðræn einkenni áfrýjanda til slyssins. Í niðurstöðukafla matsgerðarinnar kemur eftirfarandi fram um þetta:

Við slysið kom slinkur á matsbeiðanda og hún fann strax fyrir verk í hálsi. Einnig jukust einkenni í bringunni, en þau einkenni rekur hún til slyss er hún varð fyrir á árinu 2010. [...] Hjá heimilislækni kvartaði hún um dofa í andliti sem hún sagði hafa verið til staðar frá því í ágúst 2013. Hún kvað dofann hafa byrjað um svipað leyti og hún hóf störf á ný og álag jókst. Þessi einkenni frá andliti og hálsi hægra megin hafði matsbeiðandi ekki haft áður svo séð verði og telur matsmaður að dofa í andliti megi rekja til eymslapunkta í vöðvum og að bæði verki og dofa megi þannig rekja til tognunaráverka sem orðið hafi í slysinu 12. febrúar 2013. [...] Í ljósi aðstæðna telur matsmaður að orsakasamband sé milli slyssins sem hér er til mats og einkenna er matsbeiðandi fékk strax í kjölfar þess og hjöðnuðu niður með tímanum en ýfðust síðan upp síðsumars sama ár er hún hóf störf að nýju. Matsbeiðandi hafði tvívegis áður fundið fyrir geðrænum einkennum í tengslum við [...]og voru þau umtalsverð í annað skiptið. Að mati geðlæknis eru geðræn einkenni nú umtalsverð. Þau hófust ekki fyrr en haustið 201 6 að því er best verður metið, þ. e. um 3½ ári eftir slys það sem hér er til mats. Matsmaður telur að geðræn einkenni hafi farið að koma fram er frá leið og matsbeiðandi hafði um langan tíma fundið fyrir líkamlegum einkennum vegna afleiðinga slyssins ogþeim hömlum sem því fylgdi.

Var varanleg örorka áfrýjanda vegna slyssins metin 5% og varanlegur miski 15 stig.

8

Samkvæmt yfirmatsgerð þeirra F, sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum, og G lögmanns 18. janúar 2019, sem aflað var að beiðni stefndu, var talið að með engu móti væri unnt „að staðreyna að dofann eða andleg einkenni matsþola megi rekja til þess slyss sem hér er til mats.“ Í samantektarkafla matsgerðarinnar segir svo um þetta:

Nánar tiltekið telja matsmenn áreksturinn hafa verið vægan og því ólíklegt að hann hafi valdið varanlegum einkennum. Einnig liggur fyrir að tæpt ár leið frá því matsþoli lenti í slysinu og þar til hún kvartaði undan dofaeinkennum. Þá fór matsbeiðandi fyrst að finna fyrir auknum þunglyndiseinkennum um þremur árum eftir slysið en þeirra er t. a. m. ekki getið í frummatsgerð C læknis og D hrl., dags. 12.04.2015. Eru því hvorki bráð einkenni né viðvarandi einkenni til staðar í sjúkrasögu matsþola frá slysi. Að lokum verður ekki framhjá því litið að matsþoli hafði fyrir umrætt slys ítrekað lent í öðrum slysum, þar sem hún hlaut m. a. hálstognanir. Þá á hún einnig sögu um andleg einkenni og dofa í andliti fyrir slysið þann 12.02.2013.

9

Önnur læknisfræðileg gögn sem þýðingu hafa við úrlausn málsins og vísað er til í héraðsdómi eru vottorð læknis á Heilsugæslustöðinni [...] 23. apríl 2014, vottorð heila- og taugaskurðlæknis 3. mars 2017 og vottorð geðlæknis 20. mars 2018 en dómkvaddir matsmenn höfðu þau undir höndum við matsvinnu sína.

10

Á meðal gagna málsins er matsgerð H, prófessors í vélaverkfræði, 27. apríl 2021, en hann var að beiðni áfrýjanda dómkvaddur til þess meðal annars að leggja mat á hver hafi verið hraði bifreiðar stefnda B þegar henni var ekið aftan á bifreið áfrýjanda sem þá var kyrrstæð. Samkvæmt matsgerðinni er það niðurstaða matsmanns að líklegasti hraði bifreiðarinnar þegar áreksturinn varð hafi verið 14 km/klst. Samkvæmt gögnum málsins var stærð og þyngd bifreiðanna nánast sú sama.

11

Með dómi héraðsdóms sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, taugalækni og vélaverkfræðingi, voru stefndu sýknaðir af viðurkenningarkröfu áfrýjanda. Var sú niðurstaða í fyrsta lagi reist á því að langur tími hafi liðið frá slysinu þar til áfrýjandi sannanlega lagðifram kvartanir um meiðsli sín, í öðru lagi á matsgerð yfirmatsmanna, í þriðja lagi á fyrri heilsufarssögu áfrýjanda og í fjórða lagi á því að ekki hafi verið um harðan árekstur að ræða.

12

Áfrýjandi byggir viðurkenningarkröfu sína á því að leggja beri matsgerð E taugalæknis til grundvallar þegar leyst er úr því hvort fyrir hendi séu orsakatengsl á milli slyssins 12. febrúar 2013 og þeirra líkamlegu og andlegu einkenna hennar sem hann rekur til þess. Um þetta vísar áfrýjandi til þess að horfa verði framhjá yfirmatsgerð við úrlausn málsins. Segir í greinargerð hennar til Landsréttar að þar komi einkum tvennt til. Annars vegar verði að líta svo á að yfirmatsmenn hafi verið vanhæfir til að hafa matsstörf með höndum þar sem þeir hafi verið háðir stefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum hf., fjárhagslega vegna fjölmargra „sameiginlegra utan réttar mata“ sem þeir hafi unnið fyrir félagið á árunum 2017 og 2018. Hins vegar sé það svo að yfirmatsmenn byggi niðurstöðu sína á forsendum sem áfrýjandi hafi hrakið með matsgerð H prófessors. Vísar áfrýjandi hvað þetta varðar til svonefndrar PC Crash- skýrslu sem getið er um í héraðsdómi en samkvæmt henni var hraði bifreiðarinnar sem ekið var aftan á bifreið áfrýjanda 7,5 km/klst. þegar áreksturinn varð. Að þessu frágengnu telur áfrýjandi að hún hafi allt að einu sýnt fram á að matsgerð E hafi ekki verið hnekkt með matsgerð yfirmatsmanna, enda sé hún ítarlegri og betur rökstudd en aðrar matsgerðir sem liggi fyrir í málinu.

13

Fyrir Landsrétti byggja stefndu á því að framangreind málsástæða um vanhæfi yfirmatsmanna sé hvað sem öðru líður of seint fram komin þar sem ekki hafi verið á henni byggt undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi. Hún komist því ekki að fyrir Landsrétti vegna ákvæðis 2. mgr. 111. gr., sbr. 2. mgr. 163 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þessu hafnar áfrýjandi.

Niðurstaða

14

Til að fallist verði á kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á skaðabótaskyldu vegna líkamstjóns þarf að vera fullnægt þeim frumskilyrðum skaðabótaábyrgðar að áfrýjandi hafi orðið fyrir tjóni og að orsakatengsl séu á milli þess og umferðarslyssins 12. febrúar 2013. Í samræmi við almennar reglur skaðabótaréttar hvílir sönnunarbyrði um þessi atriði venjulega á tjónþola, sbr. til hliðsjónar til dæmis dóm Hæstaréttar 19. nóvember 2020 í máli nr. 14/2020.

15

Hér að framan er gerð grein fyrir þeim rökum áfrýjanda sem hún telur að leiða eigi til þess að leggja beri undirmatsgerð til grundvallar við úrlausn málsins og snúa annars vegar að vanhæfi yfirmatsmanna og hins var að því að þeir hafi reist niðurstöður sínar á forsendu sem áfrýjandi hafi hrakið með matsgerð dómkvadds manns, en að auki hefur verið byggt á því að stefndu hafi verið óheimilt án samþykkis hennar að styðjast við gögn þar sem umræddrar forsendu er getið.

16

Samkvæmt 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 má þann einn dómkveðja til matsstarfa sem „er að öllu leyti óaðfinnanlegt vitni um það atriði sem á að meta.“ Samkvæmt 59. gr. laganna er afstaða vitnis til málsaðila meðal þeirra atriða sem dómari metur þegar hann tekur afstöðu til sönnunargildis vitnisburðar. Ganga verður út frá því að með „sameiginlegu utanréttarmati“ sé af hálfu áfrýjanda vísað til sérfræðilegs álits í skilningi 1. mgr. 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 sem aflað er á fyrsta stigi máls á grundvelli sameiginlegrar beiðni vátryggingafélag sog tjónþola án aðkomu dómstóla, svo sem gert var í þessu máli með matsbeiðni 8. október 2014 sem áður er getið. Í þess konar gagnaöflun felst að aðilar sammælast um að fela tilteknum einstaklingum að leggja mat á þau atriði sem beiðni tekur til. Á þessum grunni getur ekki komið til þess að slík tengsl verði til á milli matsmanns og viðkomandi tryggingafélags að hann uppfylli þar með ekki framangreinda kröfu 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 til að verða dómkvaddur til mats í öðru máli sem félagið á aðild að. Má þá jafnframt einu gilda þó að félagið standi jafnan skil á greiðslu kostnaðar sem er samfara öflun álitsgerðar af þessum toga. Um þessa málsástæðu áfrýjanda er þess jafnframt að gæta að ekki verður séð að hún hafi verið höfð uppi í héraði, auk þess sem ganga verður út frá því að við dómkvaðningu yfirmatsmanna hafi engin athugasemd verið gerð sem laut að hæfi þeirra.

17

Að því er varðar hraða bifreiðar stefnda B þegar henni var ekið aftan á bifreið áfrýjanda verður lögð til grundvallar sú niðurstaða dómkvadds manns, H, að hann hafi verið 14 km/klst. Sú matsgerð lá ekki fyrir þegar yfirmatsmenn skiluðu sinni matsgerð. Í vitnisburði F fyrir héraðsdómi kom fram að matsgerð H undirstriki það sem áður hafi legið fyrir, að ekki hafi verið um harkalegan árekstur að ræða.

Skemmdir sem voru á bifreiðunum ásamt öðrum fyrirliggjandi gögnum um áreksturinn hafi rennt stoðum undir þá ályktun og ekki hafi sérstaklega verið horft til svonefndrar PC Crash- skýrslu í því sambandi.

18

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ekki á það fallist með áfrýjanda að á grundvelli framangreindra sjónarmiða hennar beri að líta framhjá matsgerð yfirmatsmanna við úrlausn málsins. Þá er þess að geta í ljósi umfjöllunar í niðurlagi greinargerðar áfrýjanda til Landsréttar að engin efni eru til að draga í efa hæfi sérfróðra meðdómsmanna í héraði til að dæma í málinu.

19

Í málinu eru ekki fyrir hendi neinar þær aðstæður sem leitt geta til þess að vikið verði frá almennum reglum um sönnun orsakatengsla.

20

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 leggja dómstólar mat á sönnunarfærslu málsaðila um staðreyndir sem um er deilt og þá meðal annars hvert sönnunargildi matsgerðir dómkvaddra manna hafi, sbr. 2. mgr. 66. gr. sömu laga. Að öllu jöfnu er sönnunargildi yfirmats ríkara en undirmats nema sýnt hafi verið fram á annmarka á yfirmati, sbr. til hliðsjónar til dæmis dóma Hæstaréttar 11. nóvember 2021 í máli nr. 21/2021 og 8. mars 2007 í máli nr. 315/2006.

21

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til þess sem fjölskipaður héraðsdómur lagði til grundvallar við úrlausn málsins og áður er rakið verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ekki sé fullnægt skilyrðum til að taka til greina kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefndu vegna líkamstjóns sem hún rekur til bifreiðaslyssins 12. febrúar 2013 þar sem orsakatengsl á milli þess og tjónsins eru ósönnuð. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

22

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.