158/2022

Útdráttur

A höfðaði mál til viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í starfi sínu hjá B ehf., þegar hann rak tá í állista með þeim afleiðingum að hann féll niður stiga og slasaðist. Í málinu lá fyrir að slysið var ekki rannsakað af Vinnueftirlitinu þar sem ekki var tilkynnt um það þegar það átti sér stað. Einnig lá fyrir að umræddur állisti var fjarlægður fljótlega eftir að slysið varð. Í dómi Landsréttar var talið ótvírætt að rannsókn Vinnueftirlitsins áður en listinn var fjarlægður hefði verið til þess fallin að varpa ljósi áð aðstæður og ástæður slyssins.

Vegna vanrækslu vinnuveitanda á því að stuðla að því að slíkar upplýsingar fengust var lögð til grundvallar sú frásögn A að listinn hafi verið laus og staðið upp úr gólfinu.

Þá var talið að aðbúnaður, það er að laus listi skagaði upp fyrir parketið við gólf efri hæða, viki frá því sem gera má kröfu um. Féllst Landsréttur því á það með A að B ehf. sem vinnuveitandi hafi brotið gegn almennum skyldum sem mælt er fyrir um í 13. gr., 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980, sbr. og 6. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Var slysið því rakið til saknæmrar háttsemi B ehf. eða starfsmanna hans, annarra en A. Bæri B ehf. því bótaábyrgð á tjóni A á grundvelli sakarreglunnar og óskráðrar reglu skaðabótaréttar um vinnuveitendaábyrgð, og stefndi S hf. sem ábyrgðartryggjandi hans. Var krafa A því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og J-kk-nf

H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. mars 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. mars 2022 í málinu nr. E- 4592/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefnda úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf., vegna líkamstjóns sem áfrýjandi varð fyrir á [...] að [...],25. janúar 2019. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Áfrýjandi slasaðist við þrif á gistiheimili B ehf. í [...] 25. janúar 2019 en félagið var með ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Tildrög slyssins voru að hans sögn þau að hann rak annan fótinn í járnlista sem komið hafði verið fyrir á samskeytum efsta þreps og gólfs á efri hæð gistiheimilisins með þeim afleiðingum að hann datt niður stigann og varð fyrir líkamstjóni. Í læknisvottorði frá Heilsugæslunni á [...] 28. janúar 2019 segir að áfrýjandi hafi dottið niður tíu þrep og borið fyrir sig hönd. Er því lýst að hann hafi mikla verki í hendinni og vilji ekki hreyfa hægri úlnlið.

5

Slysið var ekki tilkynnt til lögreglu en meðal gagna málsins er tilkynning 1. febrúar 2019 um vinnuslys til Vinnueftirlitsins undirrituð bæði af fulltrúa fyrirtækisins og öryggistrúnaðarmanni þess. Þar er ekki aðra lýsingu að finna á slysinu en að starfsmaður í þrifum hafi dottið niður stiga. Í tölvupósti starfsmanns Vinnueftirlitsins kemur fram að tilkynningin hafi borist stofnuninni 20. mars 2019 og slysið ekki verið rannsakað þar sem það hafi ekki verið tilkynnt er það átti sér stað. Í tilkynningu vátryggingartaka til Sjúkratrygginga Íslands 1. febrúar 2019 segir um tildrög slyssins að áfrýjandi hafi verið við vinnu þegar hann „hrasaði og við það datt hann niður stiga milli hæða“. Í málinu liggja fyrir tvö eintök af tilkynningunni og í annarri þeirra segir orðrétt: „Tjónþoli er að þrífa á efri hæð og ætlaði að skúra niður stiga milli hæða.

Þegar hann ætlar að stíga niður í þrep rekur [hann] hæl á skóm sem hann er í í lausa brík á efsta [...] þrepi [og] dettur aftur fyrir sig niður stigann.“

6

Í tilkynningu vátryggingartaka til stefnda 19. mars 2019 segir um orsakir slyssins að áfrýjandi hafi rekið fótinn í, hrasað og dottið niður stiga. Merkt er við að slysið hafi verið tilkynnt til Sjúkratrygginga Íslands og Vinnueftirlitsins en fulltrúi þess hafi ekki komið á staðinn. Þá kemur fram að engin vitni hafi orðið að slysinu. Meðal málsgagna eru upplýsingar sem eigandi vátryggingartaka sendi stefnda vegna kröfu í ábyrgðartryggingu hans hjá stefnda þar sem fram kemur að húsnæðið hafi fengið allar lögboðnar úttektir án athugasemda. Ekki hafi verið um vanrækslu vátryggingartaka að ræða, enda hafiverið settur á stigaskörina sá þynnsti gólflisti sem völ hafi verið á, eða um einn til tveir millimetrar að þykkt, og hann límdur kyrfilega niður. Þá sé handrið beggja vegna stigans. Ljóst sé að áfrýjandi hafi „ekki sýnt nægilega aðgæslu við störf sín enda bakkar hann fram af stiganum og gerir sér ekki grein fyrir því [...] hversu langt hann er kominn og fellur aftur fyrir sig með þeim afleiðingum að listinn losnar upp.“ Áfrýjandi hafi margoft farið um þetta svæði en þennan dag ekki hugað að sér eins og áðurog eins og allir gestir og aðrir starfsmenn geri margsinnis daglega.

Ógjörningur sé að falla aftur fyrir sig niður stigann nema fyrir aðgæsluleysi.

7

Með bréfi 24. apríl 2019 krafðist lögmaður áfrýjanda bóta úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka vegna slyssins. Var gerð krafa um fullar bætur fyrir líkamstjón sem áfrýjandi varð fyrir á grundvelli ábyrgðar vinnuveitanda á slysinu. Er lýst þeim tildrögum slyssins að áfrýjandi hafi verið að moppa gólf og hafi verið kominn að stigabrún þegar hann hafi fest hæl á skó sínum í állista sem sé við samskeyti efsta þreps og gólfs. Við það hafi hann fallið niður stigann og slasast, meðal annars á hægri hönd. Állistinn hafi ekki verið nægilega vel festur niður og hafi það verið ástæða þess að skóhællinn festist með þeim afleiðingum að áfrýjandi datt niður stigann. Einnig segir að áfrýjandi hafi leitað samdægurs til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands og sé enn óvinnufær af völdum slyssins. Í svari stefnda 3. september 2019 segir að tjónþoli hafi ekki sýnt fram á að tjón hans verði rakið til vanbúnaðar sem vátryggingartaki beri ábyrgð á eða saknæmra mistaka annarra starfsmanna vátryggingartaka.

8

Áfrýjandi höfðaði mál þetta á hendur stefnda sem þingfest var í héraði 28. september 2021. Tildrögum slyssins er þannig lýst í stefnunni að þegar áfrýjandi hafi lokið við þrif á efri hæð gistiheimilisins og ætlað niður stiga á fyrstu hæð hafi hann rekið fótinn í járnlista sem vátryggingataki hafði komið fyrir á samskeytum efsta þreps stigans og gólfsins á efri hæð gistiheimilisins með þeim afleiðingum að hann datt fram fyrir sig og niður stigann. Við fallið hafi áfrýjandi náð að bera hendurnar fyrir sig, en orðiðvið það fyrir líkamstjóni. Byggði áfrýjandi kröfu sína á því að vátryggingataki hafi sýnt af sér skaðabótaskylda og óforsvaranlega háttsemi með því að koma járnlista fyrir á gólfi við efsta þrep stiga milli hæða þannig að slysahætta stafaði af. E innigvarbyggt á því að vátryggingar taki hefði átt að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins án tafar í samræmi við 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum þar sem fullvíst var að áfrýjandi yrði óvinnufær í einn dag eða fleiri, enda hafi læknir ritað vottorð til atvinnurekanda vegna fjarvista á slysdegi fyrir tímabilið frá 25. janúar 2019 til 1. mars sama ár. Tilkynning um slysið hafi verið móttekin af Vinnueftirlitinu tveimur mánuðum eftir slysið. Þá hafi verið orðið of seint fyrir Vinnueftirlitið að sinna þeirri skyldu sinni, sem mælt sé fyrir um í 81. gr. laga nr. 46/1980, að rannsaka skuli slys sem tilkynnt sé um samkvæmt 79. gr. laganna.

9

Stefndi fullyrðir í greinargerð í héraði að áfrýjandi hafi gengið „aftur á bak að stiganum, gætti ekki að því hve langt hann var kominn og féll aftur fyrir sig niður stigann.“ Byggir stefndi sýknukröfu sína á því að ósannað sé að slys áfrýjanda verði rakið til saknæms vanbúnaðar á fasteign vátryggingar taka heldur verði það einungis rakið til óhappatilviljunar og að hluta til gáleysis áfrýjanda.

10

Við aðalmeðferð málsins í héraði lýsti áfrýjandi því að hann hefði dottið fram fyrir sig niður stigann eftir að hafa fest fæturna í listanum. Eigandi vátryggingartaka bar að kærasta áfrýjanda hefði lýst því fyrir vitninu að áfrýjandi hefði verið að skúra ganginn uppi og fest skóinn í gólflista, fallið aftur fyrir sig niður stigann og einhvern veginn borið höndina fyrir sig og brotnað illa. Vitnið bar einnig að ekki hefðu komið fram athugasemdir frá starfsfólki við frágang listans, en hann hefði verið 0,6 millimetrar og hefði verið settur þarna í öryggisskyni til að forða því að fólk myndi reka tærnar í.

Hefði listinn verið límdur niður með límkítti og beygður fyrir tröppuna.

Niðurstaða

11

Í málinu greinir aðila á um það hvort áfrýjandi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá stefnda. Ekki er deilt um það að áfrýjandi hafi slasast 25. janúar 2019 við fall niður stiga þegar hann var við vinnu sína á gistiheimilinu. Eins og fram er komið fór engin rannsókn fram á slysinu. Vátryggingartaki sendi tilkynningu um slysið til Vinnueftirlitsins og var hún móttekin þar 20. mars 2019.

12

Þ ær sönnunarreglur sem mótast hafa í dómaframkvæmd um þá aðstöðu þegar atvik að vinnuslysum eru óljós snúast að verulegu leyti um hvorum málsaðila það hafi staðið nær að leitast við að upplýsa atvikin og tryggja sönnun um þau. Vinnuveitandi sem ekki tilkynnir vinnuslys samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980 þarf að bera hallann af því að rannsókn Vinnueftirlitsins fari ekki fram, teljist atvik ekki nægilega upplýst af þeim sökum, enda ber honum að sinna lögbundinni tilkynningaskyldu sinni. Einnig er ljóst að þótt vinnuveitandi hafi uppfyllt lögboðna tilkynningaskyldu getur hann orðið að bera halla af því að málsatvik séu ekki nægilega upplýst ef það er talið hafa staðið honum nær að leitast við að upplýsa atvik frekar, til dæmis með því að fylgja tilkynningu eftir eða að hlutast á annan hátt til um rannsókn eða varðveislu sönnunargagna. Sama kann að eiga við ef aðstæðum er breytt á slysstaðnum áður en vettvangsrannsókn hefur farið fram.

13

Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 skal vinnuveitandi án ástæðulausrar tafar tilkynna Vinnueftirlitinu öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Slys þar sem líkur eru á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skal tilkynna Vinnueftirlitinu eigi síðar en innan sólarhrings. Ber Vinnueftirlitinu að rannsaka orsakir slysa og óhappa sem tilkynnt er um samkvæmt 79. gr. í þeim tilgangi að stuðla að því að komið sé í veg fyrir að slíkt endurtaki sig á vinnustöðum, sbr. 1. mgr. 81. gr. laganna. Í 2. mgr. greinarinnar segir að þegar Vinnueftirlitinu hafi borist tilkynning skuli starfsmenn þess fara á staðinn án ástæðulauss dráttar til að hefja vettvangskönnun. Þá segir að óheimilt sé að breyta aðstæðum á slysstað umfram það sem nauðsynlegt er vegna björgunaraðgerða áður en vettvangskönnun hefur farið fram. Eins og fram er komið var tilkynning um slysið móttekin hjá Vinnueftirlitinu 20. mars 2019 eða tæpum tveimur mánuðum frá slysdegi. Vinnueftirlitið framkvæmdi ekki lögboðna rannsókn á slysinu. Í tölvupósti lögmanns áfrýjanda til Vinnueftirlitsins 10. mars 2020 var óskað eftir afriti af skýrslu vegna slyssins. Í svari til lögmannsins segir að slysið hafi ekki verið rannsakað af Vinnueftirlitinu þar sem það hafi ekki verið tilkynnt þegar það átti sér stað.

14

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður lögð til grundvallar frásögn áfrýjanda um að hann hafi rekið tá í listann sem um ræðir og fallið framfyrir sig niður stigann. Líkt og þar er rakið er óumdeilt að tvær ljósmyndir í málsgögnum eru teknar á slysdegi en þær sýna stigann og gólflistann.

15

Í framburði eiganda vátryggingartaka fyrir héraðsdómi kom fram að henni hefði verið kunnugt um það að áfrýjandi hefði brotnað við slysið og að hann kæmi ekkitil vinnu á næstunni. Samkvæmt því bar að tilkynna um slysið innan sólarhrings til Vinnueftirlitsins. Svo sem fram er komið varð slysið 25. janúar 2019, en var ekki tilkynnt til Vinnueftirlitsins fyrr en með tilkynningu 1. febrúar sama ár sem barst Vinnueftirlitinu 20. mars 2019. Þá liggur fyrir að slysið var ekki rannsakað af Vinnueftirlitinu þar sem það var ekki tilkynnt þegar það átti sér stað. Enn fremur liggur fyrir að listinn var fjarlægður fljótlega eftir að slysið átti sér stað, daginn eftir eða daginn þar á eftir, samkvæmt framburði eiganda vátryggingartaka fyrir héraðsdómi.

16

Ótvírætt er að rannsókn Vinnueftirlitsins áður en listinn var fjarlægður hefði verið til þess fallin að varpa ljósi á aðstæður og ástæður slyssins. Vegna vanrækslu vinnuveitanda á því að stuðla að því að slíkar upplýsingar fengjust verður að leggja til grundvallar þá frásögn áfrýjanda að listinn hafi verið laus og staðið upp úr gólfinu, það er skagað upp fyrir park etið á gólfi efri hæðar. Fær það stoð í fyrrnefndum ljósmyndum frá slysdegi. Af hálfu stefnda hefur verið á því byggt að sú beygla sem þar sést á listanum hafi komið til við slysið. Fyrir því ber stefndi sönnunarbyrði og er það ósannað.

17

Ótvírætt verður að telja að sá aðbúnaður, sem samkvæmt framansögðu verður að leggja til grundvallar niðurstöðu, vék frá því sem gera mátti kröfu um, hvort sem litið er til skráðra hátternisreglna eða annarra þátta sem þýðingu hafa við sakarmat. Þannig fól laus listi er skagaði upp fyrir parketið við gólf efri hæðar í sér mikla hættu á tjóni og þar að auki miklu tjóni, enda stiginn brattur. Auðvelt var fyrir vinnuveitandann að gera sér grein fyrir þessu, enda verður ráðið af framburði eiganda vátryggingartaka fyrir héraðsdómi að henni hafi verið ljóst að hætta fylgdi stiganum. Þar bar hún meðal annars að hann væri „mjög brattur“ og fara þyrfti „mjög varlega í kringum hann“.

Listinn hafi verið settur þarna „til þess einmitt að forða því að fólk myndi reka tærnar í þetta“. Eins verður að telja að auðvelt hafi verið að gera ráðstafanir til þess að minnka hættu á tjóni sem af þessu leiddi, svo sem að líma listann tryggilega niður eða fjarlægja hann, líkt og síðar var gert. Að þessu virtu verður að telja að vinnuveitandi áfrýjanda hafi brotið gegn þeim almennu skyldum sem mælt er fyrir um í 13., 37. og 42. gr. laga nr. 46/1980, sbr. og 6. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Samkvæmt þessu verður slysið rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka eða starfsmanna hans, annarra en áfrýjanda. Ber vátryggingartaki því bótaábyrgð samkvæmt sakarreglunni og óskráðri reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð á tjóni áfrýjanda og stefndi sem ábyrgðartryggjandi hans.

18

Svo sem fram er komið varð slys áfrýjanda með þeim hætti að hann rak tá í állista með þeim afleiðingum að hann féll niður stiga og slasaðist. Frásögn áfrýjanda er eins og fram er komið lögð til grundvallar um að hann hafi í fallinu dottið fram fyrir sig niður stigann. Eins og atvikum málsins er háttað eru ekki efni til að telja áfrýjanda hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og láta hann bera hluta af tjóni sínu sjálfur, sbr. 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993. Er þá meðal annars litið til þess sem að framan greinir um sök vinnuveitanda hans og þess að meginábyrgðin á öruggu vinnuumhverfi hvílir á vinnuveitanda.

19

Eftir þessari niðurstöðu og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður stefnda gert að greiða málskostnað vegna reksturs málsins í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði og renni hann í ríkissjóð í samræmi við 4. mgr. 128. gr. sömu laga.

20

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda verður staðfest.

21

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Sjóvár- Almennra trygginga hf., úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf. vegna líkamstjóns sem áfrýjandi, A, varð fyrir á gistiheimili að [...], 25. janúar 2019.

Stefndi greiði 2.000.000 króna í málskostnað vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti, sem renni í ríkissjóð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað áfrýjanda skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, G-kvk-ef B-kvk-ef, 1.000.000 króna.