163/2020

Útdráttur

B varð fyrir líkamstjóni 2010 þegar hún starfaði hjá A. Á slysdegi var A með landbúnaðartryggingu hjá V hf. og féllst félagið á greiðsluskyldu sína gagnvart B en dró ætlaðar bætur úr slysatryggingu launþega frá skaðabótum vegna varanlegrar örorku og varanlegs miska. B höfðaði mál gegn A og V hf. þar sem hún krafðist greiðslu bóta að fullu. Í hinum áfrýjaða dómi var talið ósannað að B hefði slasast á meðan hún var í vinnu hjá A. Var því ekki fallist á sjónarmið V hf. um að draga ætti frá skaðabótakröfu B bætur sem hún hefði átt rétt á úr slysatryggingu launþega. V hf. var því gert að greiða B bætur úr ábyrgðarlið landbúnaðartryggingarinnar að fullu í samræmi við kröfugerð hennar í héraði. Á hinn bóginn var talið ósannað að slys stefndu yrði rakið til saknæmrar háttsemi A. Með hinum áfrýjaða dómi hafði málskostnaður milli aðila verið felldur niður með vísan til atvika málsins. A áfrýjaði dómnum og krafðist staðfestingar um annað en málskostnað, auk þess sem hann krafðist málskostnaðar fyrir Landsrétti. Landsréttur taldi rétt að virtum þeim aðdraganda málsins og þeim vafaatriðum sem þar voru uppi, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað og málskostnað yrði staðfest. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur. Þá var A gert að greiða B málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. desember 2019 í málinu nr. E- [...]/2018.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað og að stefnda verði dæmd til að greiða honum málskostnað í héraði án tillits til gjafsóknar sem henni var veitt. Þá krefst áfrýjandi einnig málskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Niðurstaða

4

Atvikum málsins, tengdum slysi sem stefnda varð fyrir 26. júní 2010 þegar naut réðst á hana, er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Verulegur vafi var uppi um það hvernig slysið atvikaðist og hvort stefnda hefði verið við störf hjá áfrýjanda umrætt sinn. Við aðalmeðferð málsins í héraði féll áfrýjandi frá upphaflegri málsástæðu sinni um að stefnda hefði ekki verið starfsmaður hjá honum þegar slysið varð.

5

Á slysdegi var áfrýjandi með landbúnaðartryggingu hjá Vátryggingafélagi Íslandshf. en í upphafi hafnaði félagið bótaskyldu úr ábyrgðar lið tryggingarinnar gagnvart stefndu. Stefnda skaut þeirri úrlausn til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og 18. ágúst 2015 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi bæri ábyrgð á slysi stefndu og að stefnda ætti rétt á bótum úr þeirri tryggingu. Vátryggingafélag Íslands hf. ákvað að una þeirri niðurstöðu og féllst á greiðsluskyldu sína en dró ætlaðar bætur úr slysatryggingu launþega frá skaðabótum vegna varanlegrar örorku og varanlegs miska. Afmarkaðist ágreiningur málsins að þessu leyti í héraði því einungis við frádráttarheimild félagsins.

6

Í hinum áfrýjaða dómi var talið ósannað að stefnda hefði slasast á meðan hún var við vinnu hjá áfrýjanda. Var því ekki fallist á sjónarmið tryggingafélagsins um að draga ætti frá skaðabótakröfu stefndu bætur sem hún ætti rétt á úr slysatryggingu launþega.

Tryggingafélaginu var því gert að greiða stefndu bætur úr ábyrgðarlið landbúnaðartryggingar áfrýjanda hjá félaginu að fullu í samræmi við kröfugerð hennar í héraði. Á hinn bóginn var talið ósannað að slys stefndu yrði rakið til saknæmrar háttsemi áfrýjanda og var áfrýjandi því sýknaður af öllum kröfum stefndu í héraði.

Svo sem áður er rakið krefjast báðir málsaðilar þess að efnisleg niðurstaða hins áfrýjaða dóms verði staðfest og greinir einvörðungu á um niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað. Í héraði krafðist áfrýjandi málskostnaðar að fjárhæð 2.181.780 krónur. 7

Með hinum áfrýjaða dómi var málskostnaður milli aðila felldur niður með vísan til atvika málsins. Að virtum þeim aðdraganda málsins sem hér hefur verið lýst sem og þeim vafaatriðum semþar voru uppi, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað og málskostnað staðfest og skal hinn áfrýjaði dómur því vera óraskaður. Um málskostnað og gjafsóknarkostnað hér fyrir dómi fer eins og greinir í dómsorði en málflutningsþóknun er þar tilgreind án virðisaukaskatts.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, B, 353.4 00 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, H-kk-ef F-kk-ef A-kk-ef, 285.000 krónur.

Dómur Héraðsdómur Reykjavíkur 20. desember 2019

Mál þetta, sem var höfðað með stefnu sem birt var stefndu 18. og 24. október 2018, var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 27. nóvember 2019. Stefnandi er B, [...]. Stefndu eru Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík, og A, [...].

Stefnandi krefst þess að stefndu verði dæmd óskipt til að greiða sér 2.447.080 kr. með 4,5% vöxtum, skv. 16. gr. laga nr. 50/1993, af 1.595.775 kr. frá 26. júní 2010 til 26. desember 2010 og af stefnufjárhæð frá þeim degi til 2. júlí 2017 en með dráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001, frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi greiðslu málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og greiðslu málskostnaðar úr hendi hennar.

Stefndi, A, krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda en til vara að kröfur hennar verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst hann greiðslu málskostnaðar úr hendi stefnanda.

I.

Stefnandi varð fyrir slysi 26. júní 2010 þegar naut réðst á hana. Varð hún fyrir talsverðum meiðslum og hlaut m. a. mjaðmagrindar- og rifbeinsbrot. Í matsgerð sem stefnandi og stefndi, Vátryggingafélag Íslands, öfluðu sameiginlega er fjallað um afleiðingar slyssins. Niðurstaða matsmanna er sú að þjáningartímabil skv. 3. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hafi verið frá slysdegi til 1. október 2010, með rúmlegu allan tímann, varanlegur miski skv. 4. gr. laganna sé 15 stig og varanleg örorka 3%, en ekki sé um tímabundið atvinnutjón að ræða. Stöðugleikapunkt telja matsmenn vera 26. desember s. á.

Í máli þessu krefur stefnandi stefndu óskipt um fullar bætur vegna þess tjóns sem hún varð fyrir.

Í lögregluskýrslu lögreglunnar [...], dagsettri 29. júní s. á, er greint frá því að kl. 22.41 á slysdegi hafi lögreglu borist tilkynning um konu sem orðið hafi fyrir slysi þegar nauð réðst á hana við nautagirðingu um 1 km austan við bæinn [...]. Í fyrstu var talið að hún hefði fengið taugaáfall en væri óslösuð. Þegar lögregla kom á vettvang voru sjúkrabifreið og læknir komin á slysstað og grunur var uppi um innvortis áverka stefnanda. Var ákveðið að flytja hana með sjúkrabifreið á [...] og þaðan með þyrlu á Landspítalann í Reykjavík.

Stefndi A var vitni að slysinu ásamt [...] ára gömlum syni stefnanda. Í skýrslu lögreglunnar segir að A hafi setið í bifreið sinni fyrir innan girðinguna þegar lögregla kom á vettvang. Í lögregluskýrslu, sem tekin var tveimur dögum eftir slysið, lýsir hann atvikum á þann hátt að þau þrjú hafi verið í bíltúr og stöðvað við nautgripagirðinguna. Stefnandi og sonur hennar hafi farið út úr bílnum á meðan hann hafi létt á sér. [...]. Síðan kveðst hann næst hafa séð strákinn koma hlaupandi til sín og benda á mömmu sína sem hafi þá verið komin inn fyrir girðinguna. Hann hafi ekki skilið hvað hún hafi verið að gera þar. Hann hafi þá ekið bifreiðinni inn í girðinguna og staðið á flautunni til að hrekja nautin í burtu sem hafi gengið eftir. Hann hafi síðan hringt í 112 og beðið um aðstoð frá [...]. Hann hafi síðan beðið eftir hjálp og ekki náð stefnanda inn í bifreiðina því að hún hafi kennt mikið til.

Í skýrslu sem stefnandi gaf að eigin frumkvæði hjá lögreglu 12. nóvember 2013 segir hún svo frá að hún hafi á slysdegi verið vinnukona hjá stefnda A á bænum [...]. A hafi beðið hana að opna hlið inn á tún þar sem fé var haft ásamt nautum. Hafi hún gert þetta og ekki vitað fyrr en hún hafi horfst í augu við eitt nautanna sem síðan hafi ráðist á hana og stangað hana hvað eftir annað. Hún kveðst hafa reynt að standa upp en síðan misst meðvitund. Í skriflegri skýrslu stefnanda með frásögn af atburðarás slyssins kemur fram að ástæða þess að stefndi A bað hana að opna hliðið hefði verið sú þau hefðu frétt að fé væri komið niður af heiði og inn fyrir girðinguna, og ætlunin hefði verið sú að reka það aftur upp á heiði áður en þau sneru heim að bæ.

Á slysdegi var stefndi A með landbúnaðartryggingu hjá meðstefnda, Vátryggingafélagi Íslands. Hið stefnda tryggingafélag hafnaði í upphafi bótaskyldu gagnvart stefnanda úr ábyrgðarlið tryggingarinnar og tilkynnti henni um þá afstöðu sína bréflega 15. desember 2014. Stefnandi skaut málinu til Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og þann 18. ágúst 2015 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að stefndi A bæri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda þar sem hann hefði ekki gætt nægjanlega að öryggi stefnanda eða veitt fullnægjandi leiðbeiningar í umrætt skipti. Var lagt til grundvallar að stefnandi hefði slasast við vinnu hjá stefnda A og hann sem vinnuveitandi hefði ekki uppfyllt skyldur sínar. Var bótaskylda því staðfest úr ábyrgðarlið landbúnaðartryggingar stefnda A hjá meðstefnda.

Vátryggingafélagið ákvað að una úrskurði nefndarinnar og óskuðu aðilar í kjölfarið sameiginlega eftir mati því sem að framan er greint frá. Þegar það lá fyrir greiddi félagið stefnanda þjáningabætur að fullu en dró ætlaðar bætur úr slysatryggingu launþega, að fjárhæð 2.679.969 krónur, frá skaðabótunum vegna varanlegrar örorku og varanlegs miska.

Þessum frádrætti mótmælti stefnandi á þeim forsendum að engin slysatrygging launþega væri til staðar þar sem stefndi A hefði ekki keypt slíka tryggingu. Hið stefnda félag telur að frádrátturinn sé heimill, óháð því hvort slysatrygging launþega hafi verið keypt eða ekki.

Stefnandi getur ekki sætt sig við framangreinda niðurstöðu og telur ljóst að hún eigi rétt til fullra skaðabóta, óskipt úr hendi stefndu. Hefur hún því höfðað mál þetta.

Stefnandi og stefndi A gáfu aðilaskýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins. Auk þess kom vitnið C, bróðir stefnda A, fyrir dóm og gaf skýrslu og einnig matsmennirnir D læknir og E lögmaður. Framburður þeirra er rakinn í niðurstöðukafla dómsins eftir því sem tilefni er til.

II.

Stefnandi reisir kröfur sínar á því að tjón hennar sé að rekja til ólögmætrar og saknæmrar háttsemi stefnda, A. Eigi hún því rétt til bóta úr hans hendi á grundvelli almennu sakarreglunnar og annarra meginreglna skaðabótaréttar. Stefndi A, sem hafi verið vinnuveitandi stefnanda þegar hún varð fyrir slysi, hafi vanrækt að veita stefnanda viðeigandi fræðslu og þjálfun varðandi það starf sem hún sinnti þegar slysið varð og ekki tryggt að fyllsta öryggis væri gætt. Stefnandi byggir á því að stefndi A hafi beðið stefnanda að opna hliðið inn á túnið þar sem nautin voru.

Vísar stefnandi í þessu efni til laga nr. 45/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, einkum 13., 14., 37. og 42. gr. laganna. Ábyrgð vinnuveitenda á líkamstjóni starfsmanna sinna sé almennt rík. Stefndi A hafi vitað að stefnandi hafi verið óvön sveitastörfum og jafnframt hafi honum mátt vera ljós sú hætta sem fólst í því að fela stefnanda að opna hliðið að nautgripagirðingunni. Hafi honum borið að vara hana við hættunni og leiðbeina henni um viðeigandi háttsemi og viðbrögð við óvæntum atvikum. Það hafi hann vanrækt og beri því fulla ábyrgð á tjóni sem stefnandi varð fyrir.

Á grundvelli framangreindrar skaðabótaskyldu stefnda A eigi stefnandi rétt til bóta úr ábyrgðarlið landbúnaðartryggingar hans hjá meðstefnda, Vátryggingafélagi Íslands, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Hið stefnda félag sé bundið af niðurstöðu Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, sem hafi úrskurðað stefnanda í vil og hafnað kröfu félagsins um að bótaréttur hennar sætti takmörkunum á grundvelli 1. mgr. 23. gr. a í skaðabótalögum nr. 50/1993. Þá mótmælir stefnandi því að hinu stefnda félagi sé heimilt á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að draga frá bótum hennar fjárhæð sem hún hefði fengið úr slysatryggingu launþega ef slík trygging hefði verið fyrir hendi. Frádráttarheimild nefnds ákvæðis eigi einungis við varðandi greiddar bætur úr gildum tryggingum. Fyrir liggur að stefndi A hafi ekki keypt slíka tryggingu og óljóst sé hvort honum hafi verið það skylt. Því hafi stefnandi ekki fengið neinar bætur greiddar sem með réttu sé heimilt að draga frá bótum úr tryggingu A hjá hinu stefnda félagi. Jafnframt mótmælir stefnandi því að skilmálar tryggingar þeirrar sem stefnandi sæki bætur úr geti verið gild heimild til frádráttar. Skýra lagaheimild þurfi til frádráttar á viðurkenndri skaðabótakröfu.

Enn fremur mótmælir stefnandi grundvelli frádráttar hins stefnda félags sökum óskýrleika. Byggir stefnandi á því að félagið hafi ekki sýnt fram á réttmæti frádráttarins, svo sem á hvaða grundvelli hann byggir og hve rétt fjárhæð hans sé. Ófullnægjandi sé í þessu efni að vísa almennt til kjarasamnings Starfsgreinasambandsins, auk þess sem ósannað sé að stefnandi hafi verið hefðbundinn launþegi hjá stefnda og hafi þegið laun á grundvelli kjarasamnings, sem sé forsenda þess að hún njóti kjarasamningsbundinnar verndar slysatryggingar launþega. Sönnunarbyrði um þessi atriði hvíli á hinu stefnda félagi.

Fjárhæð dómkröfu stefnanda byggir á niðurstöðu matsgerðar, sem hún og hið stefnda félag öfluðu sameiginlega, og ákvæðum skaðabótalaga. Annars vegar krefst hún bóta vegna 15 stiga varanlegs miska, að fjárhæð 1.595.775 krónur. Vísar hún til 4. gr., sbr. 15. gr., skaðabótalaganna varðandi grundvöll fjárhæðar bótanna. Hins vegar krefst hún bóta fyrir varanlega örorku skv. 5. gr. laganna, að fjárhæð 851.305 krónur, og miðast sú krafa við lágmarklaun skv. 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Þá krefst stefnandi 4,5% vaxta af miskabótakröfunni frá tjónsdegi til þess dags er stöðugleika hafi verið náð, og frá þeim degi vegna dómkröfunnar í heild, með vísan til 16. gr. skaðabótalaga. Dráttarvaxta er krafist frá 2. júlí 2017, þegar einn mánuður hafi verið liðinn frá því að stefnandi krafði hið stefnda félagum greiðslu bóta, og vísar í því efni til 9. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga.

III.

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., byggir sýknukröfu sína á því að félaginu hafi verið heimilt að draga frá skaðabótakröfu stefnanda fjárhæð sem nemur bótum sem hún á rétt til úr slysatryggingu launþega samkvæmt kjarasamningi og vísar því til stuðnings til 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Heimildin til frádráttar sé ekki háð því að vinnuveitandi hafi í raun keypt slysatryggingu fyrir launamann, enda sé ábyrgðartryggingunni sem stefndi seldi meðstefnda ekki ætla að tryggja hann gegn vanrækslu á skyldum sínum samkvæmt kjarasamningi. Greiðsluskylda félagsins afmarkist við skilmála þeirrar vátryggingar sem félagið seldi meðstefnda og þriðji maður, sem kunni að eiga rétt til bóta úr viðkomandi tryggingu, sé í sömu sporum gagnvart félaginu og vátryggingartakinn.

Á slysdegi hafi meðstefndi A verið með landbúnaðartryggingu hjá félaginu. Stefnanda hafi verið greiddar bætur úr ábyrgðartryggingarhluta þeirra tryggingar, sem greiði bætur vegna tjóns sem falli á vátryggingartaka vegna skaðabótaábyrgðar hans á grundvelli almennra reglna. Í skilmálum tryggingarinnar sé kveðið á um að bætur úr umsaminni atvinnuslysatryggingu vátryggðs komi að fullu til frádráttar bótum úr ábyrgðartryggingunni, sama þótt sú trygging hafi ekki verið keypt. Því hafi félaginu verið fyllilega heimilt að draga frá mögulegar bætur stefnanda úr slysatryggingu launþega áður en skaðabætur hafi verið greiddar út. Skilmálar tryggingarinnar afmarki greiðsluskyldu félagsins. Þá sé því mótmælt að niðurstaða Úrskurðarnefndar í vátryggingamálum, varðandi heimild til að skerða bætur stefnanda með vísan til eigin sakar, sbr. 1. mgr. 23. gr. skaðabótalaga, haggi þessari niðurstöðu, enda sé sá lögbundni og samningsbundni réttur til frádráttar sem félagið hafi beitt annars eðlis.

Þá byggir hið stefnda félag á því að stefnandi hafi verið launþegi hjá meðstefnda. Sé það í samræmi við það sem hún sjálf hafi frá upphafi byggt á. Mótmælt sé ummælum í stefnu þess efnis að hún hafi ekki verið „hefðbundinn“ launþegi, enda sé engin slík aðgreining til. Af stöðu hennar hjá meðstefnda leiði að hann hafi verið atvinnurekandi sem hafi borið að virða ákvæði laga um lágmarkskjör, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Um störf hennar hafi því gilt samningur milli Starfsgreinasambands Íslands og Bændasamtaka Íslands, sem gilt hafi frá 1. maí 2008 til 30. nóvember 2010, um störf af því tagi sem stefnandi vann hjá meðstefnda. Í þeim samningi sé vísað til ákvæða aðalkjarasamnings Starfsgreinasambandsins við Samtök atvinnulífsins varðandi önnur atriði en framangreindur samningur kveði á um. Í aðalkjarasamningnum sé mælt fyrir um skyldu atvinnurekenda til að tryggja launafólk sitt vegna tjóns af völdum vinnuslyss. Með vísan til þess sé skylda meðstefnda til að kaupa umrædda tryggingu skýr og byggi bæði á lögum og kjarasamningi. Grundvöllur frádráttar félagsins sé því ljós og sömuleiðis fjárhæð frádráttar. Staðhæfingum um annað sé mótmælt sem röngum. IV.

Stefndi A byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Nautið sem réðst á stefnanda hafi ekki verið í hans eigu og tjón af völdum skepnunnar því ekki á hans ábyrgð. Fébótaábyrgð vegna tjóns af völdum dýra hvíli á eigendum þeirra.

Í öðru lagi byggir stefndi á því að skilyrði almennu sakarreglunnar séu ekki fyrir hendi þannig að unnt sé að fella bótaábyrgð á hann. Slys stefnanda sé að rekja til óhappatilviks en ekki saknæmrar háttsemi hans.

Því sé mótmælt að slysið hafi átt sér stað í vinnutíma. Slysið hafi verið tilkynnt seint á laugardagskvöldi og stefnandi hafi verið undir áhrifum áfengis. Þá sé því mótmælt sem röngu og ósönnuðu að stefndi hafi beðið stefnanda að opna hliðið. Hún hafi því ekki verið að fylgja fyrirmælum hans þegar slysið varð.

Komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að sannað sé að stefnandi hafi verið að fylgja boðum stefnda þegar hún opnaði hliðið, þá er á því byggt að hún sjálf hafi sýnt af sér gáleysi með því að ganga inn á svæðið þar sem nautgripir voru án þess að óska aðstoðar stefnda. Stefnandi hafi vitað eða mátt vita að hættur kynnu að fylgja því að vera í kringum naut. Jafnvel kunni orsök þess að nautið réðst að stefnanda að vera sú að hún hafi stuggað við því. Slysið verði því rakið til hennar eigin gáleysis. Í öllu falli sé ósannað að orsakatengsl séu á milli ætlaðrar sakar stefnda og tjóns stefnanda eða að skilyrðið um sennilega afleiðingu sé til staðar.

Verði bótaskylda allt að einu felld á stefnda A byggir hann sýknukröfu sína á 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, að því gefnu að bótaskylda verði felld á hið meðstefnda tryggingafélag.

Þá mótmælir stefndi niðurstöðu matsgerðar og byggir á því að umfang tjóns stefnanda sé ósannað. Matsgerðin sé haldin slíkum annmörkum að hún verði ekki lögð til grundvallar fjárkröfu. Í matsgerð sé ekki gerð fullnægjandi grein fyrir áhrifum fyrri heilsufarseinkenna á heilsu stefnanda eftir slysið. Virðist sem matsmenn hafi hvorki tekið tillit til þeirrar starfsorkuskerðingar sem stefnandi bjó við fyrir slysið, lögbundinnar tjónstakmörkunarskyldu hennar, né heldur áhrifa annarra slysa sem hún hafi lent í síðar á heilsufar hennar nú.

Að endingu, verði ekki fallist á neitt af framangreindu krefst stefndi þess að bótakrafa stefnanda verði lækkuð vegna eigin sakar stefnanda.

Dráttarvöxtum frá fyrri tíma en dómsuppsögu er mótmælt með vísan til þess að fjárkröfu hafi ekki verið beint að stefnda A fyrr en með stefnu þessa máls.

V.

Í máli þessu er deilt um rétt stefnanda til bóta vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í slysi við bæinn [...] þann 26. júní 2010. Báðir stefndu krefjast sýknu en á grundvelli ólíkra málsástæðna.

Í greinargerð stefnda A og í gögnum frá báðum stefndu á fyrri stigum máls er því mótmælt sem ósönnuðu að stefnandi hafi verið starfmaður stefnda A. Í skýrslum A og stefnanda fyrir dómi kom hins vegar fram að stefnandi réði sig sem vinnukonu til A, sem er bóndi á bænum [...], og hafði starfað hjá honum um nokkurra mánaða skeið þegar slysið varð. Féll stefndi A frá þessari málsástæðu við upphaf málflutnings aðalmeðferðar. Er því ekki um það deilt að stefnandi var starfsmaður hjá stefnda A þegar slysið varð. Að öðrum skilyrðum uppfylltum, getur atvinnurekandi borið bótaábyrgð á líkamstjóni starfsmanna sinna þótt bótaskylda kunni jafnframt að hafa stofnast á hendur þriðja manni. Er því hafnað kröfu stefnda A um sýknu vegna aðildarskorts þar sem beina eigi bótakröfu að eigandi nautsins sem olli tjóni stefnanda.

Á hinn bóginn telur dómurinn ósannað að stefnandi hafi slasast á meðan hún var við vinnu. Í því efni verður að líta til þess hve margt er ósannað um atvik þegar slysið varð. Fyrir liggur að stefnandi slasaðist seint á laugardagskvöldi, en tilkynning um slysið barst lögreglu kl. 22.41. Bæði stefnandi og stefndi A kváðu fyrir dómi að þau hefðu neytt nokkurs áfengis áður en slysið varð. Í ódagsettri skriflegri yfirlýsingu stefnanda er greint frá atvikinu á þann veg að hún og A hafi verið við heyskap þennan dag. A hafi fengið fréttir af því að kindur hefðu komið ofan af heiði og þau hafi ætlað að reka þær aftur upp á heiðina áður en þau færu heim að bænum. Þegar þau hafi komið að hliðinu hafi A beðið hana um að fara út úr bílunum og opna hliðið svo að hann gæti keyrt inn á túnið. Á meðan hafi hann ætlað að létta á sér. Hún hafi farið og opnað hliðið og beðið síðan eftir A, en ætlunin hafi verið að keyra inn eftir túninu, finna ærnar og reka þær aftur upp á heiði. Hafi hún ekki vitað fyrr til en naut hafi verið komið alveg upp að henni og ráðist á hana. Á sama veg bar hún í skýrslu hjá lögreglu 12. nóvember 2011 og lagði þar jafnframt fram framangreinda skriflega yfirlýsingu.

Stefndi A lýsir því í skýrslutöku hjá lögreglu, sem tekin var tveimur dögum eftir slysið, að hann, stefnandi og ungur sonur hennar hafi verið í bíltúr og hann hafi beðið þau tvö að víkja úr bifreiðinni um stund þar sem hann hafi þurft að létta á sér. Hann mótmælir því að hafa beðið stefnanda að opna hliðið á girðingunni og jafnframt að hún hafi í raun opnað það. Í skýrslu fyrir dómi kveður hann hliðið hafa verið lokað þegar hann varð þess var að stefnandi hafi verið komin inn fyrir girðinguna og lægi þar slösuð. Hann kveðst hafa ekið í gegnum hliðið til að koma stefnanda til aðstoðar. Það síðastnefnda kom einnig fram í framburði hans við lögreglu sem hann gaf á slysstað eftir að lögregla kom á vettvang, og í sömu skýrslu segir að A hafi verið í bifreið sinni fyrir innan girðinguna þegar lögregla koma á vettvang. Þá sagði A í skýrslu fyrir dómi að umrætt hlið hefði verið á girðingu sem afgirti svæði þar sem bæði hefðu verið nautgripir og sauðfé. Sagði hann svæðið girt af á alla vegu og því ekki mögulegt að þar hefði verið sauðfé sem leitað hefði þangað ofan af heiði. Mótmælti hann því sem röngu að ferð þeirra stefnanda hefði verið heitið inn fyrir girðingu að leita að fé til að reka á ný upp á heiði, svo sem stefnandi greinir frá.

Skýrsla C, bróður stefnda, sem hann gaf fyrir dómi, bætir litlu við atvikalýsingu að öðru leyti en því að hann kannast ekki við að sauðfé hafi komið ofan af heiði umræddan dag eða að hann hafi beðið stefnda A að reka féð úr túni. Þá bar hann, eins og A, um aðstæður að því leyti að umrædd girðing væri inn á afgirt tún og því myndi sauðfé ofan af heiði ekki eiga greiða leið inn á það tún.

Ekki er öðrum vitnum af atvikum til að dreifa og gögn málsins varpa ekki frekara ljósi á málið að þessu leyti. Að mati dómsins verður, með hliðsjón af því sem að framan er rakið, að telja ósannað að stefnandi og stefndi A hafi verið að bústörfum þegar slysið varð. Jafnframt er ósannað, gegn eindregnum mótmælum stefnda A, að hann hafi beðið stefnanda að opna umdeilt hlið á girðingunni. Að þessari niðurstöðu fenginni verður því að telja ósannað að slys stefnanda hafi átt sér stað á vinnutíma og að það sé að rekja til skorts á leiðbeiningum eða þjálfun sem stefnandi hefði átt að fá. Hefur því ekki verið sýnt fram á að slys stefnanda megi rekja til saknæmrar háttsemi stefnda A og verður hann því sýknaður af kröfu stefnanda.

Hvað varðar greiðsluskyldu meðstefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., verður hins vegar að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að félagið hefur fallist á greiðsluskyldu sína með bindandi hætti. Afmarkast ágreiningur málsins einvörðungu við frádráttarheimild félagsins. Þegar að framan er virt sú niðurstaða dómsins að ósannað sé að stefnandi hafi verið að störfum þegar slysið varð er ekki unnt að fallast á heimild hins stefnda félags til að draga bætur úr slysatryggingu launþega frá bótum stefnanda. Sú trygging, hefði hún verið keypt, er bundin við tjón af völdum slyss við vinnu eða á eðlilegri leið til ogfrá vinnu, sbr. grein 8.7 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands, sem hið stefnda félag vísar til varðandi skyldu meðstefnda til kaupa á tryggingu. Þegar af þessari ástæðu er frádráttur á þeim forsendum sem félagið byggir áekki tækur. Verður krafa stefnanda á hendur hinu stefnda félagi því tekin til greina.

Rétt þykir, með hliðsjón af atvikum máls, að málskostnaður milli aðila falli niður. Stefnandi nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi, dagsettu 14. nóvember 2017. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist því úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, E-kk-ef D-kk-ef E-kk-ef, sem er hæfilega ákveðin 1.600.000 krónur.

I-kvk-nf Þ-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., skal greiða stefnanda, B, 2.447.080 krónur með 4,5% vöxtum, skv. 16. gr. laga nr. 50/1993, af 1.595.775 krónum frá 26. júní 2010 til 26. desember s. á. og af stefnufjárhæð frá þeim degi til 2. júlí 2017, en með dráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi, A, er sýkn af kröfu stefnanda.

Málskostnaður milli aðila fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun E-kk-ef D-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.600.000 krónur.