742/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa Í um að F yrði gert skylt að afhenda henni afrit af tilteknum lánareglum S. Landsréttur vísaði til þess að ekki væri um það deilt að umræddar lánareglur væru í vörslum F. Í hefði verið synjað um það með ákvörðun F að fá lánareglurnar afhentar og hefði Í ekki gert reka að því að fá þeirri ákvörðun hnekkt. Landsréttur tók næst til skoðunar hvort efni umræddra lánareglna væri slíkt að starfsmönnum F væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra. Landsréttur taldi að svo væri ekki. Því gæti ekki átt við að Í ætti samkvæmt 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 rétt á að krefjast þess að F léti skjölin af hendi á þeirri forsendu að starfsmönnum hans væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra ef á það reyndi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. október 2018. Kærumálsgögn bárust 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. september 2018 í málinu nr. E3083/2017, þar sem Fjármálaeftirlitinu var gert skylt að afhenda varnaraðila afrit af lánareglum Sparisjóðs Bolungarvíkur, útgefnum í desember 2003. Kæruheimild er í dlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Til vara er þess krafist og telji rétturinn það eiga við, að beitt verði heimild í 1. mgr. 69. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, þannig að lánareglurnar verði lagðar fyrir dómara í trúnaði og gegn þagnarskyldu og hann annað hvort taki eftirrit af þeim úr skjalinu sem skylt er eða geri skýrslu um þau atriði. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4

Mál þetta lýtur að kröfu sóknaraðila á hendur varnaraðila um greiðslu skuldar samkvæmt lánasamningi varnaraðila við Sparisjóð Bolungarvíkur frá 27. desember 2007 en óumdeilt er í málinu að lántaka varnaraðila var tilkomin vegna kaupa hennar á stofnfjárbréfum í Sparisj óði Bolungarvíkur.

5

Í júní 2014 samþykkti Fjármálaeftirlitið samruna Sparisjóðs Bolungarvíkur við Sparisjóð Norðurlands á grundvelli 1. mgr. 106. gr. laga um fjármálafyrirtæki nr.

161/2002. Voru sparisjóðirnir sameinaðir undir nafni Sparisjóðs Norðurlands.

Í september 2015 samþykkti Fjármálaeftirlitið síðan samruna Sparisjóðs Norðurlands við sóknaraðila, Landsbankann hf. Sóknaraðili varð þannig eigandi kröfu þeirrar sem um er deilt í málinu.

6

Varnaðili reisir kröfu sína um sýknu af fjárkröfu sóknaraðila samk væmt framangreindum lánasamningi meðal annars á því að Sparisjóður Bolungarvíkur hefði við lánveitinguna brotið eigin lánareglur með því að láta hjá líða að meta á fullnægjandi hátt greiðslugetu varnaraðila. Í greinargerð sinni til héraðsdóms sem lögð var fram 14. desember 2017 kemur fram að haldi sóknaraðili öðru fram, sé skorað á hann að leggja fram umræddar lánareglur.

7

Samkvæmt gögnum málsins var í þinghaldi 27. febrúar 2018 bókað að lögmaður varnaraðila „hafi innt stefnanda eftir því“ hvort sóknaraðili yrði við áskorun um framlagningu á lánareglum Sparisjóðs Bolungarvíkur sem voru í gildi í desember 2007. Í sama þinghaldi óskaði sóknaraðili eftir frekari fresti til gagna

öflunar, en tók að svo stöddu ekki afstöðu til áskorunarinnar. Í þinghaldi 27. mars 2

018 lagði varnaraðili fram bókun þar sem fram kemur að varnaraðili hafi með erindi til Fjármálaeftirlitsins óskað eftir því að sér yrðu látnar í té lánareglur Sparisjóðs Bolungarvíkur frá desember 200

3 . Í svari Fjármálaeftirlitsins við þeirri beiðni 22. janúar 2018 kemur fram, samkvæmt því sem fram kemur í bókuninni, að sóknaraðili hafi lýst sig andsnúinn því að varnaraðila yrðu afhentar umræddar lánareglur.

Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 12. febrúar 2018 var beiðni varnaraðila hafnað. Í bókuninni er skorað á sóknaraðila að heimila varnaraðila aðgang að reglunum hjá Fjármálaeftirlitinu, og jafnframt að verði ekki orðið við því sé skorað á varnaraðila sjálfan með vísan til 2. og 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 að leggja umræddar lánareglur fram í málinu.

Enn segir í umræddri bókun að verði sóknaraðili ekki við áskoruninni geri varnaraðili þá kröfu að dómurinn skýri það svo að sóknaraðili samþykki staðhæfingar varnaraðila um inntak lánareglnanna.

8

Í þinghaldi 22. júní 2018 mótmælti sóknaraðili efni bókunarinnar frá 27. mars 2018, þar með talið þeim réttaráhrifum sem varn ar aðili hélt fram að synjun sóknaraðila á afhendingu reglnanna ætti að hafa. Krafðist varnaraðili þess þá að dómurinn úrskurðaði um skyldu Fjármálaeftirlitsins til þess að afhenda henni lánareglur þær sem deilt er um. Var málinu við svo búið frestað í því skyni að boða vörslumann skjalsins, Fjármálaeftirlitið, fyrir dóm til að tjá sig um kröfuna. Málið var tekið fyrir að nýju 12. september 2018. Þar óskaði sóknaraðili bókunar um að hann andmælti því sérstaklega sem fram komi í bókun 27. mars 2018 um að efni lánarreglanna sé á þann veg sem haldið sé fram í bókuninni.

Kom þá fyrir dóminn

A lögfræðingur við Fjármálaeftirlitið. Í úrskurði héraðsdóms er því lýst að í máli hennar hafi komið fram að ákvörðun Fjármálaeftirlitsins hafi fyrst og fremst verið reist á þagnarskyldu starfsmanna stofnunarinnar samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi nr. 87/1998 og það hefði verið mat Fjármálaeftirlitsins að lánareglurnar hefðu að geyma upplýsingar um viðskipti og rekstur eftirlitsskylds aðila. Andstaða sóknaraðila við að reglurnar yrðu afhentar hafi einnig haft verulega þýðingu fyrir ákvörðun Fjármálaeftirlitsins.

Niðurstaða

9 Í hinum kærða úrskurði er Fjármálaeftirlitinu gert skylt að afhenda varnaraðila afrit af lánareglum Sparisjóðs Bolungarvíkur útgefnum í desember 2003. Krafa sóknaraðila um að úrskurði héraðsdómara verði hrundið er á því reist meðal annars að lánareglur þær sem um ræðir varði innra verklag útlána og ábyrgðarveitingar og hafi ekki verið settar með opinbera birtingu í huga. Þá hafi reglurnar að geyma upplýsingar um rekstur eftirlitsskylds aðila sem fara eigi leynt samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 87/1998. Þá væri afhending þeirra einnig óheimil samkvæmt 9. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012. Að auki hafi umræddar lánareglur ekki þýðingu í málinu þar sem þær hafi engin áhrif á gildi lánveitingar þeirrar sem um sé deilt. Beri því að fella úrskurð héraðsdóms úr gildi.

10 Kröfu sína um að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur reisir varnaraðili á því að lánareglurnar kunni að hafa mikilvæga þýðingu fyrir efnisvarnir hans og séu raunar nauðsynlegar til sönnunar málsástæðum hennar.

11 Sem fyrr greinir hefur varnaraðili ítrekað skorað á sóknaraðila að leggja fram fyrrnefndar lánareglur, en af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að sóknaraðili sé andvígur því, þótt honum sé annars kleift að verða við þeirri áskorun.

12 Ákvæði laga nr. 91/1991 um sönnun og sönnunarfærslu eru meðal annars reist á þeirri meginreglu að aðilar í einkamáli hafi, hvor eða hver fyrir sitt leyti, forræði á sönnunarfærslu og leggi fram sönnunargögn. Getur þar ýmist verið um að ræða gögn sem þeir hafa þegar undir höndum eða afla frá öðrum undir rekstri málsins. Við öflun sönnunargagna getur aðili ekki fengið gagnaðila knúinn til að gefa munnlega skýrslu fyrir dómi né láta af hendi skjöl eða önnur sýnileg sönnunargögn. Verði gagnaðilinn á hinn bóginn ekki við áskorun um slíkar athafnir megi skýra synjun hans á þann veg að hann samþykki frásögn áskoranda um efni skjalsins, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði laga nr. 91/1991 gera á hinn bóginn ráð fyrir því að unnt sé að krefjast atbeina þriðja manns til sönnunarfærslu undir rekstri máls með því að fá hann skyldaðan til að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni eða til að afhenda tiltekið skjal eða annað sýnilegt sönnunargagn til framlagningar þar, enda sanni aðili að sönnunargagnið sé til og í vörslum þess manns. Ákvæði 1. mgr. 46. gr., 2. mgr. 50. gr., 1. mgr. 51. gr., 1. og 2. mgr. 55. gr., 67. gr. og 68. gr. laga nr. 91/1991 eru reist á þessum meginreglum.

13

Í 2. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram að skori aðili á gagnaðila að leggja fram skjal sem hann hefur í vörslum sínum beri gagnaðila að verða við því ef aðili á rétt til skjalsins án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að gagnaðila væri skylt að bera vitni um það ef hann væri ekki aðili að málinu.

Í 1. mgr. 68 . gr. sömu laga kemur síðan fram að verði aðili ekki við áskorun samkvæmt 2. mgr. 67. gr. um að leggja fram skjal sem þykir sannað að hann hafi undir höndum geti dómari skýrt það svo að hann samþykki frásögn áskoranda um efni skjalsins. Til að unnt sé að beita þessari sönnunarreglu 1. mgr. 68. gr. þarf að meta hvort sóknaraðila, eða starfsmönnum hans, yrði gert skylt að bera um inntak umræddra lánareglna ef hann væri ekki aðili málsins.

14

Í 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 kemur fram að sé skjal í vörslum manns sem er ekki aðili að máli geti aðili krafist þess að fá það afhent til framlagningar í máli ef vörslumanni skjalsins er skylt að afhenda það aðilanum án tillits til málsins eða efni skjalsins er slíkt að vörslumanni sé skylt að bera vitni um það í mál inu.

15 Í málinu er ekki deilt um það að lánareglur Sparisjóðs Bolungarvíkur frá 2003, sem varnaraðili krefst að fá lagðar fram í málinu, séu í vörslum Fjármálaeftirlitsins í skilningi 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991. Að því er varðar rétt varnaraðila er þess að geta að varnaraðila var synjað um það með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins frá 12. febrúar 2018 meðal annars með vísan til þagnarskyldu starfsmanna stofnunarinnar samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 87/1998, en varnaraðili hefur ekki gert reka að því að fá þeirri ákvörðun hnekkt.

16 Kemur þá til skoðunar hvort efni umræddra lánareglna sé slíkt að starfsmönnum Fjármálaeftirlitsins væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra. Í málinu hefur ekkert komið fram um að Fjármálaeftirlitið eða starfsmenn þess hafi komið að samningu umræddra reglna né hafi þeir verið vitni að nokkru því sem efnislega kann að vera fjallað um í reglunum eða verið vitni að málsatvikum að öðru leyti. Við svo búið verður að líta svo á að einstakir starfsmenn Fjármálaeftirlitsins geti ekkert borið af eigin raun um nein atvik sem varðað geta málið milli sóknaraðila og varnaraðila, sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991. Af þessum ástæðum er ekki heldur unnt að beita ákvæðum VIII. kafla þeirra laga til að kveðja starfsmenn Fjármálaeftirlitsins fyrir dóm og krefja þá vættis um hvers þeir kynnu að hafa orðið áskynja með því einu að lesa umræddar lánareglur. Enn síður er unnt að beita undantekningarreglu 5. mgr. 51. gr. sömu laga til að leggja fyrir starfsmenn Fjármálaeftirlitsins að hafa lánareglurnar meðferðis við skýrslugjöf fyrir dómi til þess eins að lesa þær þar. Getur því ekki átt hér við að varnaraðili eigi samkvæmt 3. mgr. 67. gr. laga nr. 91/1991 rétt á að krefjast þess að Fjármálaeftirlitið láti skjölin af hendi á þeirri forsendu að starfsmönnum þess væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra ef á það reyndi.

17 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður bæði aðalkröfu og varakröfu varnaraðila hafnað. Krafa sóknaraðila um að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi er tekin til greina.

18 Kærumálskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Kærumálskostnaður fellur niður.