546/2019

Útdráttur

H var sakfelldur fyrir að hafa ekið hópbifreið, sem var ekki í lögmæltu ástandi, of hratt miðað við aðstæður og of nálægt fólksbifreið sem fram undan var, en hópbifreiðinni var ekið á afturhorn fólksbifreiðarinnar og lenti í kjölfarið utan vegar og valt með þeim afleiðingum að tveir farþegar hópbifreiðarinnar létust og aðrir tveir hlutu alvarleg líkamsmeiðsl. Varðaði brot H við 215. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk nánar tilgreindra ákvæða umferðarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að H hefði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi og var refsing hans ákveðin fangelsi í sex mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var H sviptur ökurétti í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. júlí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 27. júní 2019 í málinu nr. S288/2018.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða og sviptingu ökuréttar og að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að honum verði ákveðin vægari refsing.

4 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð hljóð og myndupptaka af skýrslu ákærða við aðalmeðferð málsins í héraði, auk þess sem dómkvaddur matsmaður kom fyrir dóminn til skýrslugjafar. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram ók ákærði hópferðabifreið austur Suðurlandsveg í Skaftárhreppi 27. desember 2017 er slys varð um klukkan 11 á móts við áningar og útsýnisstað við Eldhraun. Atvikaðist það þannig að hópferðabifreiðinni var ekið á afturhorn fólksbifreiðar sem fram undan var með þeim afleiðingum að hópferðabifreiðin lenti utan vegar og valt. Farþegar í hópferðabifreiðinni voru 46 talsins en um var að ræða kínverska ferðamenn ásamt leiðsögumanni. Tveir farþeganna létust af áverkum sem þau hlutu við slysið og tveir slösuðust alvarlega. Með ákæru var ákærða gefið að sök að hafa orðið valdur að slysinu með því að aka bifreiðinni of hratt miðað við aðstæður, of nærri fólksbifreiðinni og án nægjanlegrar aðgæslu. Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að ákærði hefði sýnt af sér saknæmt gáleysi í umrætt sinn og var hann sakfelldur fyrir hegningar og umferðarlagabrot.

6 Í héraðsdómi er rakin skýrsla lögreglu um skoðun ökurita hópferðabifreiðarinnar þar sem fram kemur að hraði hennar síðustu mínútur fyrir slysið hafi verið á bilinu 100 til 102 kílómetrar miðað við klukkustund en hemlað hefði verið snögglega úr 101 niður í 93 kílómetra hraða. Í skýrslunni er dregin sú ályktun að þá hafi hafist nauðhemlun niður í 43 kílómetra hraða en síðan hefði orðið truflun á skráningu líkt og bifreiðin hefði orðið fyrir höggi. Eftir það hefði hægst enn á hraðanum niður í 32 kílómetra miðað við klukkustund en síðan í 40 þar sem hraðinn hefði fest uns snúningur drifhjóla stöðvaðist. Einnig er í héraðsdómi gerð grein fyrir niðurstöðu bíltæknirannsóknar og hemlaprófunar á hópferðabifreiðinni. Kemur þar fram að hemlabúnaði hafi verið verulega áfátt og ástand hjólbarða bágborið.

7 Eftir að málinu var áfrýjað til Landsréttar var að beiðni ákærða dómkvaddur matsmaður, M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, prófessor í vélaverkfræði, til að svara eftirgreindum spurningum um hraða hópferðabifreiðarinnar og akstur fólksbifreiðarinnar sem hún rakst á:

1. Á hvaða hraða má gera ráð fyrir að hópferðabifreiðin hafi verið er hún lenti í árekstri við fólksbifreiðina að morgni 27. desember 2017 skammt vestan við Hunkubakka í Skaftárhreppi?

2. Hver hafi verið hraði hópferðabifreiðarinnar í aðdraganda árekstursins, metra fyrir metra eins langt frá árekstrarstaðnum og gögn málsins leyfa.

3. Hver hafi verið ökuferill fólksbifreiðarinnar í aðdraganda árekstursins.

4. Hver hafi verið afstaða hópferðabifreiðarinnar annars vegar og fólksbifreiðarinnar hins vegar þegar árekstur varð.

5. Hvort svör við matsspurningum 3 og 4 gefi til kynna að fólksbifreiðinni hafi verið ekið í veg fyrir hópferðabifreiðina og ef svo er hve langt hún hafi verið frá fólksbifreiðinni þegar það gerðist.

8 Í matsgerðinni 15. september 2020 kemur fram að til að reikna út hver hraði hópferðabifreiðarinnar hafi verið í aðdraganda árekstursins hafi verið stuðst við hraðamælingar frá GPS punktum og ökuritaskífu ásamt lögmáli eðlisfræði um orkuvarðveislu. Er fyrstu spurningunum tveimur svarað á þann veg að niðurstaða útreikninga sé að hópferðabifreiðinni hafi verið ekið með 92 kílómetra hraða miðað við klukkustund er hún lenti í árekstri við fólksbifreiðina. Að teknu tilliti til vikmarka hafi hraðinn í mesta lagi verið 101 en í minnsta lagi 83 kílómetrar miðað við klukkustund á því tímamarki. Þá sé ekki vísbending um að hópferðabifreiðin hafi náð að hemla eða lækka hraðann fyrir áreksturinn. Einnig kemur fram í matsgerðinni að hraðinn hafi verið kominn niður í 44 kílómetra miðað við klukkustund þegar bifreiðin valt. Að því er varðar spurningar þrjú til fimm greinir í matsgerðinni að ekki séu forsendur til að finna nákvæman ökuferil fólksbifreiðarinnar fyrir áreksturinn. Hins vegar liggi fyrir að hópferðabifreiðin hafi rekist aftan á vinstra horn fólksbifreiðarinnar án þess að snúa henni á glerhálum vegi og af því megi ráða að hraði fólksbifreiðarinnar hafi verið á bilinu 41 til 62 kílómetrar miðað við klukkustund. Ekki yrði ráðið með vissu af gögnum málsins hvort fólksbifreiðinni hafi verið ekið í veg fyrir hópferðabifreiðina. Það sé þó ljóst að hópferðabifreiðin hafi lent aftan á fólksbifreiðinni en ekki á hlið hennar og beyglað hana án þess að snúa henni eða breyta stefnu hennar það mikið að hún lenti utan vegar. Tiltekur matsmaður að það hefði tekið fólksbifreiðina um 7,7 sekúndur að ná 41 kílómetra hraða miðað við klukkustund ef hún hefði tekið af stað úr kyrrstöðu, en á þeim tíma myndi hópferðabifreiðin aka 198 metra á hraðanum 92 kílómetrar miðað við klukkustund.

9 Í skýrslu matsmannsins fyrir Landsrétti kom fram að hann teldi öll gögn benda til þess að hraði hópferðabifreiðarinnar hafi verið um 92 kílómetrar miðað við klukkustund við áreksturinn. Hann kvað ekki unnt að lesa það af ökurita bifreiðarinnar að henni hefði verið nauðhemlað fyrir áreksturinn heldur hefði dregið úr ökuhraða eftir að árekstur varð. Þá teldi hann mjög litlar líkur á því að fólksbifreiðinni hafi verið ekið af stað úr kyrrstöðu í veg fyrir hópferðabifreiðina. Matsmaðurinn benti á að það hafi verið staðfest að hemlar hópferðabifreiðarinnar hafi verið í ólagi og bifreiðin því leitað til hægri þegar henni var hemlað. Tilgáta hans væri því sú að við hemlun hafi hópferðabifreiðin leitað í átt að fólksbifreiðinni en við það hafi getað virst sem fólksbifreiðinni væri ekið í veg fyrir hópferðabifreiðina. Ekki væri þó unnt að fullyrða að atburðarásin hafi verið með þeim hætti.

10 Í greinargerð ákæruvaldsins kemur fram að ekki hafi tekist að hafa uppi á ökumanni og farþega fólksbifreiðarinnar eftir að mál þetta var höfðað og reyndist því ekki unnt að boða þau til skýrslugjafar fyrir dómi.

Niðurstaða

11 Krafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er á því reist að við aðalmeðferð málsins í héraði hafi verið tekin skýrsla af vitninu X-x-x J-x-x W-x-x gegnum síma en augljóst hafi verið að úrslit málsins gætu ráðist af framburði hennar, sem hafi orðið raunin. Hafi því ekki verið heimilt að viðhafa þessa aðferð við skýrslutökuna, sbr. lokaákvæði 4. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá hafi túlkur sem kallaður var til að þýða skýrslu vitnisins við aðalmeðferðina hvorki verið löggiltur dómtúlkur né hæfur til að annast þýðinguna og hafi málsmeðferðin að því leyti ekki samrýmst 2. mgr. 12. gr. laga nr. 88/2008.

12 Vitnið X-x-x J-x-x W-x-x var leiðsögumaður í hópferðinni í umrætt sinn og sat hún í sæti við hlið ákærða í bifreiðinni er slysið varð. Þótt af gögnum málsins hafi mátt ráða að framburður hennar gæti haft þýðingu við úrlausn málsins voru ekki efni til að ætla að hann myndi ráða úrslitum þess. Ekki verður heldur fallist á það með ákærða að framburður vitnisins hafi ráðið niðurstöðu héraðsdóms. Þá hlutaðist ákæruvaldið til um að láta þýða skýrslu vitnisins fyrir héraðsdómi að nýju fyrir aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti en með því var bætt úr annmörkum sem taldir voru vera á fyrri þýðingu. Samkvæmt framangreindu verður hafnað kröfu ákærða um ómerkingu héraðsdóms.

13 Í skýrslu lögreglu kemur fram að talsverð hálka hafi verið á vettvangi er slysið varð, ýmist svell, ísing eða á köflum autt í hjólförum. Ákærði lýsti því fyrir héraðsdómi að hann hefði orðið var við ísrastir í vegarkantinum og hefði hann því fært sig nær miðju vegarins. Hann hefði slegið af hraðanum er hann nálgaðist útsýnisstaðinn við Eldhraun enda vissi hann að þarna væri vinsæll áningarstaður ferðamanna. Hefði hann séð fótgangandi fólk við veginn og hagað akstrinum eftir því. Kvaðst hann telja að hraði bifreiðarinnar hefði verið um 70 kílómetrar miðað við klukkustund þegar þetta var. Hann hefði orðið var við fólksbifreið sem hefði verið nær kyrrstæð á leið út af veginum en síðan skyndilega verið sveigt inn á hann í veg fyrir hópferðabifreiðina. Ákærði kvaðst þá hafa nauðhemlað en það hefði ekki dugað til og hefði hægra framhorn hópferðabifreiðarinnar lent á vinstra afturhorni fólksbifreiðarinnar. Við það hefði hann misst stjórn á akstrinum. Einnig kom fram hjá ákærða að hann hefði fyrir slysið orðið var við að hemlun bifreiðarinnar hafi verið ójöfn og að hann hefði verið viðstaddur þegar vetrardekk voru sett undir hana en ekki kynnt sér ástand þeirra sérstaklega.

14 Á ökumanni hvílir skylda til að gæta þess að sýna tillitssemi og varúð við akstur bifreiðar svo að ekki leiði til hættu eða tjóns, sbr. 1. mgr. 4. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, áður lög nr. 50/1987. Þá ber honum að gæta þess að bifreiðin sé í góðu ástandi, sbr. 3. mgr. 69. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, áður 3. mgr. 59. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ábyrgð eiganda bifreiðar á að ökutæki sé í lögmæltu ástandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar, haggar ekki skyldu ökumanns að þessu leyti. Samkvæmt því sem rakið hefur verið ók ákærði hópferðabifreiðinni eftir hálum vegi er hann nálgaðist fjölfarinn áningarstað. Fram er komið að hann þekkti vel til aðstæðna þar og kvaðst hann jafnframt hafa séð gangandi vegfarendur beggja vegna vegarins. Þá liggur fyrir að hann hafði orðið var við að hemlabúnaði bifreiðarinnar væri ábótavant og mátti vera kunnugt um ástand hjólbarða. Með hliðsjón af gögnum málsins, einkum matsgerð dómkvadds matsmanns og þess sem fram kom í skýrslu hans fyrir Landsrétti, er ótrúverðugur framburður ákærða um ökuhraða hópferðabifreiðarinnar í aðdraganda slyssins og ökulag fólksbifreiðarinnar sem áreksturinn varð við. Er sýnt að ákærði ók bifreiðinni of hratt miðað við aðstæður og gætti þess ekki að hafa nægilegt bil á milli hennar og fólksbifreiðarinnar sem fram undan var með þeim afleiðingum að slys varð sem leiddi tvo farþega í hópferðabifreiðinni til dauða og olli alvarlegum líkamsmeiðslum tveggja annarra. Hefur hann því gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Varðar háttsemin refsingu samkvæmt 215. gr. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 2. mgr. 18. gr. og 1. mgr. og hlið 2. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. 94. gr. og 95. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, áður 3. mgr. 14. gr. og 1. mgr. og hlið 2. mgr. 36. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

15 Ákvæði héraðsdóms um ákvörðun refsingar, sviptingu ökuréttar og sakarkostnað skal vera óraskað að öðru leyti en því að um sviptingu ökuréttar vísast til 1. mgr. 99. gr. núgildandi umferðarlaga. Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, H-kk-nf H-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 3.313.273 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 2.626.630 krónur.