89/2020

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í starfi sínu hjá B er hann sagaði kjöt með bandsög. Í málinu var einkum deilt um hvort A hefði hlotið viðhlítandi þjálfun til starfsins og hvort verkstjórn hefði verið áfátt. Þá var deilt um hvort umrædd sög hefði verið vanbúin þar sem á henni hefði ekki verið tiltekinn búnaður. Í dómi Landsréttar, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, var vísað til þeirra skyldna sem á atvinnurekanda hvíla samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Tók rétturinn fram að B hefði borið ábyrgð á því að hafa viðeigandi öryggisbúnað sem hefði fylgt umræddri sög tiltækan og á því að þjálfun nýliða og leiðbeiningar um framkvæmd verksins væru forsvaranlegar og tækju mið af notkun slíks búnaðar þar sem það væri unnt. Ljóst væri að á hvort tveggja hefði skort. Með því að gera ekki sérstakt áhættumat fyrir vinnu við umrædda sög hefði B vanrækt ábyrgð sína samkvæmt 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980. Stæðu líkur til þess að við gerð slíks áhættumats hefði komið til skoðunar hvaða öryggisbúnað hefði verið unnt að nota við vinnu við sögina til að draga úr slysahættu. Þótti B verða að bera hallann af skorti á sönnun um orsakatengsl framangreindrar vanrækslu við slys A. Þótt A hefði sýnt af sér augnabliks aðgæsluleysi er hann rak fingurinn í sagarblaðið hefði sú sök ekki verið mikil í samanburði við sök B. Með vísan til almennra reglna skaðabótaréttar og 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 þóttu ekki efni til þess að skerða bótarétt hans vegna eigin sakar. Var krafa A um að bótaábyrgð B yrði viðurkennd að fullu því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn J-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, og H-kk-nf E-kk-nf kjötiðnaðarmeistari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 13. febrúar 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2020 í málinu nr. E- 399/2019.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði breytt þannig að viðurkenndur verði að fullu réttur hans til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda vegna slyss sem hann varð fyrir í starfi sínu hjá gagnáfrýjanda 24. janúar 2018. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 24. febrúar 2020. Hann krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum aðaláfrýjanda, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

4

Af hálfu réttargæslustefnda eru engar kröfur gerðar.

Málsatvik og málsástæður

5

Helstu málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram slasaðist aðaláfrýjandi alvarlega á fingri 24. janúar 2018 er hann í starfi sínu hjá gagnáfrýjanda sagaði frampart í súpukjöt með bandsög. Lögregla og Vinnueftirlit ríkisins voru kölluð til og rannsökuðu slysavettvang samdægurs. Í skýrslu lögreglu er haft eftir aðaláfrýjanda að hann hafi fyrst „skorið við endann og endinn því næst notaður til þess að halda við kjötið [til] að fingur fari ekki nær blaðinu á vélsöginni en [sem því] nemur“ og „því næst gleymt sér örskotsstundu“ með framangreindum afleiðingum.

6

Í umsögn Vinnueftirlitsins um vinnuslysið er vísað til framangreindrar lýsingar á slysinu og kemur fram að sögin sé bandsög af gerðinni Reich Industrie 500, framleiðsluár 2007, með CE merkingu. Blaðhlíf sagarinnar hafi verið í um það bil 20 cm hæð frá borðinu er að var komið. Aðaláfrýjandi hafi verið í þunnum vinnuhönskum og bómullarhönskum þar undir. Fyrirtækið hafi gert skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði og fyrirliggjandi sé fræðsla fyrir nýja starfsmenn, en ekki sé þó „tekið sérstaklega á því hvernig að slíkri sögun skuli staðið“. Þ að sé mat Vinnueftirlitsins að rekja megi slysið til eftirfarandi þátta: „1. Ekki var gætt að stilla blaðhlíf sagarinnar í samræmi við það verk er unnið var. 2. Meðvirkandi þáttur: Ekki lá fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir er varða umrædda vinnu né veitt fræðsla um hlutverk blaðhlífar til að tryggja öryggi starfsmanna.“ Gefin voru fyrirmæli um úrbætur er fólust í að gera skyldi skriflega áætlun um öryggi og heilbrigði „vegna verkþáttarins sem slysið varð við“, en hún ætti meðal annars að fela í sér „sérstakt áhættumat með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta við verkþáttinn“.

7

Aðaláfrýjandi er ekki menntaður kjötiðnaðarmaður og hafði einungis starfað við kjötsögun hjá gagnáfrýjanda frá því snemma í janúar sama ár, en áður hafði hann starfað í pökkunardeild fyrirtækisins um nokkurra mánaða skeið. Í aðilaskýrslu hans fyrir héraðsdómi kom fram að er hann sóttist eftir því að verða fluttur í kjötsal og vinna við sögun hefði hann upplýst gagnáfrýjanda um reynslu sem hann hefði öðlast hjá öðrum vinnuveitanda eina sláturvertíð, eða í um þrjá mánuði, sem að hluta fólst í að „saga bara hausa“. Er ekki á öðru byggt af hálfu gagnáfrýjanda en að aðaláfrýjandi hafi veitt sömu upplýsingar um reynslu sína á þessu sviði er hann sóttist eftir því að fá flutning milli deilda fyrirtækisins.

8

Í málinu er einkum deilt um hvort aðaláfrýjandi hafi hlotið viðhlítandi þjálfun til starfsins og hvort verkstjórn hafi verið áfátt. Þá er deilt um hvort sögin hafi verið vanbúin þar sem á henni var ekki tiltekinn búnaður, svokallað „land“ og „eftirreka“. Gagnáfrýjandi bendir á að Vinnueftirlitið hafi ekki gert athugasemd við búnað sagarinnar en aðaláfrýjandi byggir á því að fjarlægður hafi verið mikilvægur öryggisbúnaður sem fylgi söginni frá framleiðanda. Ekki er á því byggt að aðaláfrýjandi hafi sjálfur fjarlægt neinn búnað af söginni.

9

Með héraðsdómi var bótaábyrgð gagnáfrýjanda á líkamstjóni aðaláfrýjanda viðurkennd að helmingi en hann látinn bera tjón sitt að hálfu vegna eigin sakar. Hvorugur málsaðila unir þeirri niðurstöðu.

Niðurstaða

10

Samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum hvíla ýmsar skyldur á atvinnurekanda. Skal hann tryggja að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta á vinnustað. Meðal annars skal atvinnurekandi sjá til þess að vinnu sé hagað og hún framkvæmd þannig, og enn fremur að vélar og tæki séu þannig úr garði gerð, að gætt sé fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta, sbr. 1. mgr. 13. gr., 1. mgr. 37. gr. og 1. mgr. 46. gr. laganna.

11

Samkvæmt 65. gr. laganna ber atvinnurekandi jafnframt ábyrgð á því að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað og skal áætlunin meðal annars fela í sér sérstakt áhættumat, sbr. 65. gr. a laganna. Samkvæmt síðarnefndri lagagrein felur sérstakt áhættumat í sér að meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi. Við gerð þess skal sérstaklega litið til starfa þar sem fyrirsjáanlegt er að heilsu og öryggi þeirra starfsmanna sem sinna þeim sé meiri hætta búin en öðrum starfsmönnum.

12

Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett er á grundvelli laga nr. 46/1980, skal atvinnurekandi gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að tæki sem starfsmönnum er ætlað að nota innan fyrirtækis hæfi verkinu sem inna skal af hendi eða sé hæfilega lagað að verkinu, þannig að starfsmenn geti notað tækið án þess að öryggi þeirra eða heilsu sé hætta búin. Þegar ekki er að fullu unnt að tryggja að starfsmenn geti notað tæki án þess að öryggi og heilsu þeirra sé hætta búin, skal atvinnurekandi gera nauðsynlegar ráðstafanir til að draga úr áhættunni eins og kostur er.

13

Tekið er undir með héraðsdómi að verk það sem aðaláfrýjanda var falið að vinna sé stórhættulegt og að gera verði ríkar kröfur til atvinnurekenda um að gæta allra varúðarráðstafana til að draga úr hættu sem því fylgir. Á það sérstaklega við þegar slíkt verk er unnið af nýliða. Þá verður, með vísan til þess sem hér að framan er rakið, tekið undir það með héraðsdómi að reynsla aðaláfrýjanda af því að vinna við bandsög hafi verið takmörkuð.

14

Eins og fyrr sagði taldi Vinnueftirlitið að slysið væri að rekja til þess að ekki hefði verið nægjanlega gætt að stillingu á blaðhlíf sagarinnar auk þess sem það var talinn „meðvirkandi þáttur“ að hvorki lá fyrir skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir er varða umrædda vinnu né var veitt fræðsla um hlutverk blaðhlífar til að tryggja öryggi starfsmanna. Héraðsdómur féllst ekki á að sögin hefði verið vanstillt er slysið varð og taldi að blaðhlíf vélarinnar yrði „ekki komið fyrir mikið neðar en gert var umrætt sinn“. Vegna mismunandi stærðar og óreglulegrar lögunar framparta yrði bandsagarblaðið óhjákvæmilega að vera óvarið í „10 til 12 sentimetra hæð yfir sagarborðinu“. Með vísan til þessa verður á það fallist að sögin hafi að minnsta kosti ekki verið verulega vanstillt.

15

Í framburði vitnisins C kjötiðnaðarmanns fyrir héraðsdómi, sem hafði það hlutverk að þjálfa aðaláfrýjanda í starfinu, kom fram að vitninu hefði ekki fundist það þurfa að fara ítarlega yfir hættueiginleika sagarinnar þar sem aðaláfrýjandi hefði sagst vera „vanur“. Þá kom fram að þetta hefðu ekki verið heilir frampartar sem þurfti að kljúfa sem sagaðir voru umrætt sinn. Hann staðfesti að sögin hefði ekki verið búin „þessum skammtara [...] eða stýringum eða landi“ og sagði að honum hefði sjálfum verið kennt að saga súpukjöt án þess að nota land eða eftirreku. Í framburði D, sem var verkstjóri í kjötskurði hjá gagnáfrýjanda er slysið varð, kom fram að hann héldi að það væri ekki venjan að nota land og eftirreku við sögun á súpukjöti, það væri svo erfitt ef bitar væru ekki í sömu stærð.

16

Gagnáfrýjandi hefur ekki mótmælt sérstaklega staðhæfingu aðaláfrýjanda um að sög af umræddri gerð fylgi land og eftirreka er hún kemur frá framleiðanda, eins og gögn málsins sýna. Engar skýringar eru fram komnar á því hvers vegna umrædd sög var ekki búin slíkum búnaði, en óumdeilt er að aðaláfrýjanda verður ekki um það kennt.

17

Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, taldi sýnt að ekki væri „með góðu móti“ unnt að vinna verkið með því að nota land og eftirreku. Á þetta er ekki unnt að fallast. Að áliti réttarins er ekkert því til fyrirstöðu að land og eftirreka sé notað þegar frampartur er sagaður í súpukjöt með bandsög, utan þess helst þegar verið er að kljúfa heilan frampart í tvennt. Óumdeilt er að aðaláfrýjandi var ekki að kljúfa heilan frampart heldur að saga kjöt í sneiðar þegar slysið átti sér stað. Notkun á landi, eftirreku eða öðrum búnaði sem gegnir hlutverki hlífar milli sagarblaðs og handar er almennt til þess fallin að draga úr hættu á meiðslum af því tagi sem aðaláfrýjandi varð fyrir. Ekki er á því byggt að aðaláfrýjanda hafi staðið til boða öryggisbúnaður sem hann hafi ekki nýtt sér. Er mikilvægt að starfsmönnum, einkum nýliðum, sem vinna svo hættulegt verk sem hér um ræðir standi til boða og sé uppálagt að nota búnað eins og land og eftirreku þar sem því verður við komið, til að draga úr slysahættu. Getur engu um þetta breytt þó að vanir starfsmenn kunni að telja hentugra að nota ekki slíkan búnað og þó að það kunni að tíðkast í einhverjum mæli hjá gagnáfrýjanda og hugsanlega fleiri atvinnurekendum að sleppa því. Vísast til þeirra skyldna sem á atvinnurekanda hvíla samkvæmt lögumnr. 46/1980.

18

Fyrir liggur að gagnáfrýjandi hafði ekki látið gera sérstakt áhættumat, sbr. 65. gr. a laga nr. 46/1980, vegna þess verkþáttar sem hér um ræðir, það er vinnu við sög af gerðinni Reich Industrie 500. Af hans hálfu er þó vísað til þess að sérstakt áhættumat hafi verið unnið fyrir annars konar sög, af gerðinni „Kolbe“, og að áhættan af notkun bandsaga hafi því verið vel þekkt hjá fyrirtækinu. Í málsgögnum kemur fram um þá sög að hættan af henni sé „þekkt og afleiðingar miklar“ en „öryggisbúnaður [sé] til staðar“. Þá kemur fram að „öryggisbúnaður [sé] notaður þegar hægt er að koma því við“.

19

Gagnáfrýjandi bar ábyrgð á því að hafa viðeigandi öryggisbúnað sem fylgdi söginni tiltækan og á því að þjálfun nýliða og leiðbeiningar um framkvæmd verksins væru forsvaranlegar og tækju mið af notkun slíks búnaðar þar sem það væri unnt. Með vísan til þess sem hér að framan hefur verið rakið er ljóst að á hvort tveggja skorti. Með því að gera ekki sérstakt áhættumat fyrir vinnu við umrædda sög vanrækti gagnáfrýjandi ábyrgð sína samkvæmt 1. mgr. 65. gr. a laga nr. 46/1980. Standa líkur til þess að við gerð slíks áhættumats hefði komið til skoðunar hvaða öryggisbúnað væri unntað nota við vinnu við sögina til að draga úr slysahættu. Eins og atvikum er háttað þykir gagnáfrýjandi verða að bera hallann af skorti á sönnun um orsakatengsl framangreindrar vanrækslu við slys aðaláfrýjanda.

20

Samkvæmt framanrituðu verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að gagnáfrýjandi beri skaðabótaábyrgð á tjóni aðaláfrýjanda. Þótt aðaláfrýjandi hafi sýnt af sér augnabliks aðgæsluleysi er hann rak fingurinn í sagarblaðið er sú sök ekki mikil í samanburði við sök gagnáfrýjanda. Með vísan til almennra reglna skaðabótaréttar og 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 eru ekki efni til þess að skerða bótarétt hans vegna eigin sakar. Verður bótaábyrgð gagnáfrýjanda því viðurkennd að fullu eins og krafist er.

21

Aðaláfrýjandi naut gjafsóknar í héraði. Þar sem málinu var gagnáfrýjað nýtur hann einnig gjafsóknar fyrir Landsrétti, sbr. 5. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, enda er annað ekki tekið fram í gjafsóknarleyfi hans 10. desember 2018. Skilja verður málskostnaðarkröfu aðaláfrýjanda svo að krafist sé málskostnaðar fyrir Landsrétti úr hendi gagnáfrýjanda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, eins oghann gerði fyrir héraðsdómi. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað og málskostnað í héraði skulu standa óröskuð. Um málskostnað og gjafsóknarkostnað fyrir Landsrétti fer eftir því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Viðurkenndur er að fullu réttur aðaláfrýjanda, A, til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda, B ehf., vegna slyss sem hann varð fyrir í starfi sínu hjá gagnáfrýjanda 24. janúar 2018.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda 900.000 krónurí málskostnað fyrir Landsrétti sem renni til ríkissjóðs. Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, P-kk-ef K-kk-ef, 9 00.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2020

1. Mál þetta var höfðað 25. janúar 2019. Stefnandi er A, [...] á [...]. Stefndu eru B ehf. [...], Reykjavík og til réttargæslu Vátryggingafélag Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík. Aðalmeðferð málsins fór fram 13. nóvember 2019 og var málið dómtekið að henni lokinni. Dómsuppsaga dróst fram yfir lögbundinn frest og var málið endurflutt þann 15. janúar 2019 og dómtekið að nýju þann dag.

2. Dómkröfur stefnanda eru að viðurkenndur verði réttur stefnanda til skaðabóta úr hendi stefnda vegna slyss sem stefnandi varð fyrirí starfi sínu hjá stefnda þann 24. janúar 2018. Þá krefst stefnandi 1.595.615 króna í málskostnað úr hendi stefnda einsog mál þetta væri ekki gjafsóknarmál en stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu. Dómkröfur stefnda eru aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnanda en til vara að sök verði skipt og stefnanda gert að bera meirihluta sakar. Af hálfu réttargæslustefnda eru ekki gerðar sjálfstæðar dómkröfur, enda engar kröfur gerðar á hendur honum.

3. Stefnandi hóf störf hjá stefnda, B í ársbyrjun 2017 og starfaði í pökkunardeild fyrirtækisins allt árið 2017. Í ársbyrjun 2018 var hann að eigin beiðni fluttur starfa í kjötsal. Þann 24. janúar 2018 var stefnandi að störfum í kjötsal og hafði fengið það verkefni að saga frosna lambakjötsframparta í súpukjöts sneiðar. Stefnandi bar sig þannig að að hann hélt kjötstykkjunum með hanskaklæddum höndum að bandsagarblaðinu og reyndi að gæta þess að sneiðarnar væru sem jafnastar að þykkt. Skömmu eftir hádegi varð stefnandi fyrir því að reka hægri höndina í sagarblaðið með þeim afleiðingum að hann slasaðist illa á vísifingri. Lögregla og vinnueftirlit voru kölluð til og rannsókn fór fram á slysavettvangi. Við skoðun á fingri stefnanda á slysadeild kom í ljós að hann var illa skaddaður og báðar slagæðar lófahliðar í sundur og þörf skjótrar aðgerðar á fingrinum. Tókst að bjarga fingrinum en hann hefur ekki náð fullri virkni þrátt fyrir sjúkraþjálfun svo að líkamstjónið háir enn stefnanda við daglegar athafnir og vinnu.

4. Stefnandi byggir á því að stefndi hafi vanrækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og að starfsmenn stefnda hafi sýnt af sér saknæma háttsemi sem hafi verið orsök slyssins og að á hvorutveggja beri stefndi ábyrgð. Stefnandi byggir á því að þjálfun og kennsla hans hafi verið ófullnægjandi að því er varðaði notkun bandsaga og það verklag sem rétt sé að nota þegar slík tæki eru notuð. Stefnandi hafi ekki hlotið fullnægjandi þjálfun en hann hafi aðeins unnið við bandsögun í um þrjár vikur þegar slysið varð. Þá byggir stefnandi á því að stefndi hafi vanrækt að láta vinna skriflegt áhættumat vegna verksins og áætlun um forvarnir auk þess sem stefndi hafi vanrækt að fræða starfsmenn um hlutverk blaðhlífar. Stefnandi telur að ef hann hefði hlotið fullnægjandi upplýsingar og þjálfun hefði hann verið mun betur í stakk búinn til að átta sig á hættueiginleikum sagarinnar. Þá byggir stefnandi á því að það verklag sem notað var sé óforsvaranlegt með tilliti til hættueiginleika sagarinnar sem sé stórhættulegt tæki. Þá sé líkt verklag heldur ekki í samræmi við það sem gert sé ráð fyrir við hönnun sagarinnar.

5. Stefnandi byggir á því að hann hafi ekki fengið leiðbeiningar frá verkstjóra um rétt verklag til að draga úr hættueiginleikum þess verks sem honum var falið að vinna. Telur hann, og vísar til álits Vinnueftirlits, að sögin hafi verið vanstillt og að verkstjóri hefði átt að grípa inn í og láta lagfæra stillingu vélarinnar en slíkt hefði mögulega getað afstýrt slysinu. Þá hafi það verið hlutverk verkstjóra að sjá til þess að stefnandi notaði viðeigandi persónuhlífar við verkið en það hafi brugðist. Stefnandi vísar til þess að bandsöginni sem slysinu olli fylgi sérstakur búnaður sem ætlaður sé til notkunar til að ekki þurfi að bera kjötstykki að sagarblaðinu fríhendis heldur sé stálstykki notað til að ýta kjötinu að sagarblaði. Þá fylgi þessum búnaði svonefnt land sem haldi kjötstykkinu hins vegar við sagarblaðið. Stefnandi byggir á því að samkvæmt reglugerð nr. 1005/2009 um vélar og tæknilegan búnað sé skilyrði þess að vélar séu teknar í notkun að þær fullnægi skilyrðum svonefndra CE staðla sem ætlað er að tryggja að þær fullnægi gildandi lágmarkskröfum samkvæmt þeim kröfum sem gilda á evrópska efnahagssvæðinu. Gildandi staðall fyrir sög einsog þá sem slysinu olli sé ÍST EN 12268:2014 en stefnandi byggir á því að umrædd sög hafi ekki uppfyllt öryggiskröfur staðalsins þar sem skyldubundin hlíf sem hafi verið hluti af öryggisbúnaði vélarinnar hafi verið fjarlægður. Af öllu framansögðu leiði að stefndi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og sé því bótaskyldur gagnvart stefnanda. Stefnandi hafnar því að hann hafi sýnt af sér óaðgæslu eða gáleysi í aðdraganda slyssins svo að hann af þeim sökum verði að bera eigin sök í málinu.

6. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi fengið sérstaka þjálfun og tilsögn er hann hóf störf í kjötskurðarsal stefnda. Þá hafi honum verið afhent starfsmannahandbók. Stefndi telur að allri þjálfun og upplýsingagjöf hafi verið hagað í samræmi við þá verkferla sem hjá fyrirtækinu gildi um þjálfun nýrra starfsmanna. Þó hafi eins og eðlilegt er verið tekið mið af þeim upplýsingum sem fyrir lágu frá stefnanda, þ. e. að hann hefði reynslu af notkun bandsagar úr fyrra starfi. Stefndi vísar til þess að stefnanda hafi sjálfum sagst svo frá strax eftir slysið að það hafi orðið vegna þess að hann hafi gleymt sér smá stund. Stefndi telur að ósannað sé að hann beri að lögum skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna umrædds slyss einsog stefnandi heldur fram. Þannig telur stefndi ósannað að slysið hafi orðið vegna atvika eða manna sem stefndi ber ábyrgð á. Stefndi hafnar því að stefnandi hafi ekki fengið fullnægjandi þjálfun eða upplýsingar um verklag sem beita skal við notkun bandsagar. Vísar stefndi til þess að þvert á móti megi ráða af skýrslu stefnanda sjálfs fyrir lögreglu að honum hafi verið fullkunnugt um hvernig haga skyldi vinnu við bandsögina. Hann hafi enda sjálfur skýrt svo frá er hann hóf störf í kjötskurðarsalnum að hann hefði reynslu af vinnu við bandsögun.

7. Stefndi hafnar því að verklag það sem viðhaft var við bandsögun í kjötskurðarsalnum hafi verið óforsvaranlegt eða ekki í samræmi við það sem gert hafi verið ráð fyrir við hönnun sagarinnar. Raunar sé verklag þetta alþekkt og almennt notað á öllum þeim vinnustöðum hérlendis þar sem súpukjöt er sagað. Þá telur stefndi að þrátt fyrir að sérstakt áhættumat samkvæmt 65. gr. a laganna nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum hafi ekki legið fyrir sé ekki sýnt fram á að nein orsakatengsl séu á milli þeirrar meintu vanrækslu stefnda og þess tjóns sem stefnandi varð fyrir. Stefndi hafnar því að tjón stefnanda sé að rekja til ófullnægjandi verkstjórnar og telur að þvert á móti hafi stefnandi notið þeirrar verkstjórnar, umsjár og leiðbeiningar sem eðlilegt sé og lög geri ráð fyrir. Hvað varðar þann málatilbúnað stefnanda að vélin sem slysinu olli hafi verið vanstillt og að það hefði átt að vera hlutverk verkstjóra að grípa inní og tryggja rétta stillingu hennar telur stefndi að þessi málatilbúnaður sé haldlaus. Bæði hafnar stefndi því að vélin hafi verið vanstillt og eins sé það svo að stillingar vélarinnar hverju sinni séu á ábyrgð þess sem hana notar en ekki verkstjóra. Þá telur stefndi að sá málatilbúnaður stefnanda að hann hafi haft ófullnægjandi persónuhlífar sé bæði rangur og ósannaður. Að því er varðar vísun stefnanda til þess að sögin er slysinu olli hafi ekki uppfyllt CE kröfur með því að skort hafi á búnað vélarinnar mótmælir stefndi því sem röngu og ósönnuðu og hafnar því að vísan stefnanda til staðals sem sé leiðbeinandi og hafi ekkert lagagildi hér á landi hafi þýðingu í því sambandi.

8. Stefndi byggir sýknukröfu sína og á því að stefnandi hafi sýnt svo stórfellt gáleysi að jafnvel þótt talið yrði að einhver sök væri til staðar hjá stefnda hlyti stefnandi að glata bótarétti með vísan til þess að hann hefði sjálfur staðið þannig að verki að falið hafi í sér stórfellt gáleysi hans. Þannig verði atvik það sem varð og mál þetta snýst um eingöngu orðið vegna athafna stefnanda sjálfs. Stefnandi hafi hlotið tilsögn og þjálfun og verið fenginn viðeigandi og réttur útbúnaður. Hann hafi þar að auki haft reynslu af störfum við tæki eins og það sem hann stýrði er slysið varð. Hefði eitthvað á skort í þessum efnum hefði það verið á ábyrgð stefnanda sjálfs að leita leiðsagnar eða óska eftir úrbótum og því verði slysið aðeins rakið til aðgæsluleysis hans sjálfs. Slysið hafi enda orðið vegna þess að stefnandi gætti ekki nægjanlegrar varúðar og aðgæslu er hann vann við sögunina en hann mátti gera sér grein fyrir að hann vann við hættulegt tæki sem krefðist fullrar athygli og varúðar og að líklegt væri að skortur á aðgæslu og athygli kynni að leiða til tjóns. Verði ekki á þetta fallist byggir stefndi á því að um hreint óhappatilvik hafi verið að ræða sem hann geti ekki borið ábyrgð á en til vara krefst stefndi þess að verði ekki fallist á aðalkröfu hans verði sök skipt og réttur stefnanda til skaðabóta aðeins viðurkenndur að hluta.

9. Það er markmið laganna nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum að leitast við að tryggja öruggt og heilsusamlegt starfsumhverfi sem jafnan sé í samræmi við félagslega og tæknilega þróun í þjóðfélaginu og að tryggja skilyrði fyrir því að innan vinnustaðanna sjálfra sé hægt að leysa öryggis-og heilbrigðisvandamál í samræmi við lög og reglur, ráðleggingar aðila vinnumarkaðarins og ráðleggingar og fyrirmæli Vinnueftirlits ríkisins. Umræddum lögum og reglugerðum, sem settar hafa verið með heimild í lögunum, er þannig ætlað að tryggja öryggi starfsmanna. Af dómafordæmum Landsréttar og Hæstaréttar verður ályktað að starfsmenn eigi almennt að geta treyst því að ef ekki er af hálfu atvinnurekanda farið eftir fyrirmælum vinnuverndarreglna fái þeir bætt tjón sem af því hlýst ef ekki er um stórfellt gáleysi þeirra sjálfra að ræða. Ráða má af dómaframkvæmd í málum vegna vinnuslysa að ríkar kröfur eru gerðar til atvinnurekenda um að fylgja lögum og reglum um vinnuvernd.

10. Dómurinn fór á vettvang við aðalmeðferð og skoðaði bandsögina sem stefnandi var að vinna við er slys það sem mál þetta er sprottið af varð. Þá átti dómurinn þess kost að fylgjast með er vélin var notuð til að vinna verk eins og það sem stefnanda hafði verið falið umrætt sinn. Það er afstaða dómsins að hann fellst ekki á að vélin hafi verið vanstillt er slysið varð líkt og stefnandi byggir á og Vinnueftirlit gerir athugasemd um í skýrslu sinni. Dómurinn telur ljóst að ef nota á vél af þessum toga til að saga frosna framhryggjarbita verði blaðhlíf vélarinnar ekki komið fyrir mikið neðar en gert var umrætt sinn. Með tilliti til þess að framhryggjarbitar eru mismunandi að stærð og óreglulegir að lögun telur dómurinn að bandsagarblaðið verði óhjákvæmilega að vera óvarið í 10 til 12 sentimetra hæð yfir sagarborðinu og að sýnt sé að ekki sé með góðu móti unnt að vinna verkið með því að nota land og eftirreku einsog stefnandi byggir á.

11. Á hinn bóginn telur dómurinn ljóst að verk einsog það sem stefnanda var falið er stórhættulegt og að gera verður strangar kröfur til atvinnurekanda um að standa í einu og öllu að undirbúningi þess þannig að allra varúðarráðstafana sé gætt í því skyni að draga úr hættueiginleikum verksins. Í því sambandi verður að gera kröfur til þess að þjálfun nýliða sé vönduð og ítarleg og að þeim sé fenginn leiðbeinandi sem hefur reynslu og stöðu til að meta hvort viðkomandi starfsmaður sé hæfur og heppilegur til að vinna svo hættulegt verk. Þá verður að krefjast þess að atvinnurekandi tryggi að allur umbúnaður sé að öðru leyti til þess fallinn að skapa trausta umgjörð um vinnslu verksins og tryggja að í einu og öllu sé farið að þeim reglum sem gilda um undirbúning og framkvæmd verksins.

12. Þegar stefnandi varð fyrir slysinu þann 24. janúar 2018 er ljóst að hann hafði takmarkaða reynslu af að vinna við bandsög. Hann mun hafa komið að slíkum verkum sem starfsmaður í sláturhúsi við kljúfa sviðahausa eina sláturtíð en á slysdegi hafði hann aðeins unnið í kjötsal stefnda í um þrjár vikur. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að formleg nýliðaþjálfun hafi verið framkvæmd í tilviki stefnanda. Sá málatilbúnaður stefnda er ósannaður en í ljósi þess að það var á hans ábyrgð að tryggja að slík þjálfun færi fram verður á því byggt að sönnunarskortur um þetta atriði verði metið stefnda í óhag. Í ljósi hættueiginleika verksins verður ekki á það fallist að atvinnurekandi geti látið sér nægja að treysta því að nýliði kunni til verka á grundvelli þess að hann sjálfur segist hafa komið að slíku verki áður. Í slíku tilviki hlyti nýliðaþjálfun að sönnu að verða fljótlegri en annars væri en eigi að síður verður það að vera á ábyrgð atvinnurekanda að tryggja að hún fari fram meðal annars í þeim tilgangi að meta í hverju tilviki hvort viðkomandi starfsmaður er hæfur til verksins. Í þessu sambandi er og óhjákvæmilegt að nefna að leiðbeinandi sá sem falið var að vinna með stefnanda umrætt sinn var ungur og tiltölulega óreyndur sem slíkur en samkvæmt almennri reynslu er mikilvægt að tryggja að sá sem slíkt hlutverk rækir hafi þekkingu, reynslu og burði til að segja nýjum starfsmanni til þannig að líklegt sé að viðkomandi taki mark á þeim leiðbeiningum sem honum eru gefnar og fari eftir þeim við hættulegar vinnuaðstæður eins og þær sem hér um ræðir. Loks er til þess að líta að gögn málsins benda ekki til að skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir vegna notkunar þessa tiltekna tækis hafi verið til staðar hjá stefnda umrætt sinn. Má meta þetta stefnda til sakar. Af slíkum úrræðum verður fyrst og fremst talið að skapist varnaðaráhrif hjá atvinnurekanda og starfsmönnum hans sem almennt eru til þess fallin að skapa vitund um hættueiginleika verks og stuðla þar með að því að þau séu unnin á eins öruggan hátt og unnt er. Þetta brást hjá stefnda. Hvað sem öllu þessu líður verður á hinn bóginn ekki framhjá því litið að aðgæsluleysi stefnanda sjálfs var einnig að verulegu leyti um að kenna hvernig fór er hann vann verk það sem honum var falið 24. janúar 2018 með þeim afleiðingum sem hann nú líður fyrir. Í ljósi þessa verður hann því að bera sjálfur nokkra sök í málinu. Með vísan til ofanritaðs verður það því niðurstaða dómsins að réttur stefnanda til skaðabóta úr hendi stefnda verður viðurkenndur að hluta eins og nánar greinir í dómsorði. Fyrir stefnanda flutti málið Ó-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf lögmaður en J-kk-nf E-kk-nf M-kk-nf lögmaður fyrir stefndu. Málið dæma Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari sem dómsformaður, A-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari og J-kk-nf G-kk-nf N-kk-nf kjötiðnaðarmeistari.

Dómsorð :

Viðurkennd er bótaábyrgð stefnda, B ehf., á helmingi þess líkamstjóns sem stefnandi, A, hlaut 24. janúar 2018. Stefndi greiði stefnanda 1.400.000 krónur í málskostnað sem renni til ríkissjóðs. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. þóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef V-kk-ef G-kk-ef, 1.400.000 krónur.