376/2019

Útdráttur

Í málinu kröfðust S og B þess að felld yrði úr gildi veðsetning fasteignar þeirra sem veitt var til tryggingar á veðskuldabréfi sem sonur þeirra gaf út til forvera L hf. og að L hf. yrði gert að aflýsa veðinu og fella úr gildi skuldskeytingu þar sem S og B urðu skuldarar samkvæmt því. Þá krafðist B endurgreiðslu úr hendi L hf. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki væru slíkir ágallar á greiðslumötum eða upplýsingagjöf L hf. að skuldbindingum S og B vegna skuldabréfalána sonar þeirra yrði af þeim sökum vikið til hliðar á grundvelli 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða að þau yrðu á grundvelli reglna um rangar eða brostnar forsendur leyst undan skuldbindingum sínum. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu L hf. af kröfum S og B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf, og E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 28. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. maí 2019 í málinu nr. E221/2018.

2 Áfrýjendur krefjast þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að felld verði úr gildi veðsetning fasteignar áfrýjenda að Norðurbakka 23, Hafnarfirði, samkvæmt veðflutningi 27. desember 2011 af fasteigninni Hraunbrún 25, Hafnarfirði, til tryggingar veðskuldabréfi nr. 320270, útgefnu 11. október 2004 af G-kk-þgf A-kk-þgf B-kk-þgf til stefnda. Þá er þess krafist að stefnda verði gert að aflýsa framangreindu veðskuldabréfi af fasteigninni Norðurbakka 23, Hafnarfirði, og að felld verði úr gildi skuldskeyting 18. júlí 2014 samkvæmt undirritun á viðauka við veðskuldabréfið þar sem áfrýjendur gerðust skuldarar samkvæmt því. Áfrýjandi B-kk-nf J-kk-nf krefst þess jafnframt að stefndi greiði sér 9.621.348 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 3. júlí 2017 til greiðsludags. Auk framangreinds krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður falli niður.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Fyrir Landsrétti lagði stefndi fram yfirlit yfir tékkareikning G-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef, sonar áfrýjenda, fyrir tímabilið 29. október til 30. nóvember 2004. Þar kemur fram að 29. október 2004 hafi verið lögð inn á reikninginn laun frá „Vélaverkstæði Hjalta Einars“ að fjárhæð 188.153 krónur og að 30. nóvember sama ár hafi borist innborganir frá sama aðila, samtals að fjárhæð 235.344 krónur. Samkvæmt umsókn G-kk-ef 18. október 2004 um 1.800.000 króna lán, sem honum var veitt sama dag, ritaði hann „Vélsmiðja Hjalta“ í reit þar sem óskað var upplýsinga um vinnuveitanda umsækjanda.

Niðurstaða

5 Áfrýjendur byggja á því með vísan til 36. gr. eða 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. þágildandi 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, 4. og 6. gr. þágildandi laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti, samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 og tillitsskyldu aðila gagnkvæms samningssambands, að víkja beri til hliðar veðsetningu á fasteigninni Norðurbakka 23 í Hafnarfirði. Framangreind fasteign var eftir veðflutning 27. desember 2011, í stað fasteignarinnar Hraunbrúnar 25 í Hafnarfirði, sett til tryggingar greiðslu skuldabréfalána nr. 320270 og 320278 sem sonur áfrýjenda fékk hjá stefnda 11. og 18. október 2004. Af sömu ástæðum beri einnig að víkja til hliðar skuldskeytingu 18. júlí 2014 samkvæmt viðauka við veðskuldabréf nr. 320270 þar sem áfrýjendur gerðust skuldarar samkvæmt skuldabréfinu. Enn fremur beri af sömu ástæðum að endurgreiða áfrýjanda B-kk-þgf þá fjárhæð sem hann greiddi í afborganir af framangreindu skuldabréfi, eftir að hann gerðist skuldari þess, sem og þá fjárhæð sem hann greiddi 3. júlí 2017 til uppgjörs skuldabréfaláns, sem hann og áfrýjandi S-kvk-nf tóku sjálf 11. júlí 2014 til uppgreiðslu á skuldabréfalánum sonar síns nr. 320278 og 321077, en síðastnefnda lánið hafði sonur hans fengið hjá stefnda 25. október 2006 og áfrýjendur gengist í sjálfskuldarábyrgð. Hvað varðar skuldskeytinguna og sjálfskuldarábyrgð á síðastnefnda láninu byggja áfrýjendur einnig á því að þar sem um hafi verið að ræða beinar afleiðingar af því að fyrrnefndu lánin voru ranglega veitt beri að leysa þau undan skuldbindingum sínum á grundvelli reglna um rangar eða brostnar forsendur.

6 Áfrýjendur vísa í þessu sambandi einkum til þess að í aðdraganda veitingar skuldabréfalána nr. 320270 og 320278 í október 2004 hafi mat stefnda á greiðslugetu lántaka verið rangt vegna ofmats ráðstöfunartekna og vanmats framfærslukostnaðar. 7 Samkvæmt greiðslumati 11. október 2004 var greiðslugeta sonar áfrýjenda talin 39.692 krónur á mánuði eftir töku skuldabréfalána nr. 320270 og 320278 en stefndi hefur fallist á að frá þeirri fjárhæð megi draga 5.375 krónur þar sem greiðslubyrði lánanna hafi verið vanáætluð um þá fjárhæð. Áfrýjendur telja að framlögð skattframtöl lántaka fyrir tekjuárin 2003 og 2004 sýni að við gerð matsins hafi mánaðarlegar ráðstöfunartekjur að fjárhæð 163.000 krónur verið ofmetnar. Samkvæmt fyrra skattframtalinu hafi árstekjur hans eftir skatta numið 1.081.712 krónum en 1.329.863 krónum samkvæmt því síðarnefnda. Þá hafa áfrýjendur lagt fram launaseðil vegna maí 2004 frá Tæknival hf. en samkvæmt honum námu útborguð laun sonar þeirra 1. júní það ár 111.210 krónum. Áfrýjendur byggja jafnframt á því að framfærslukostnaður lántaka hafi verið vanmetinn þar sem ekki hafi verið gert ráð fyrir neinum húsnæðiskostnaði hjá honum og aðeins hafi verið gert ráð fyrir rekstri einnar bifreiðar í stað tveggja sem hann var skráður fyrir. Stefndi hefur mótmælt því að greiðslumatið hafi verið rangt og vísar í því sambandi meðal annars til þess að þar sem tekjur síðustu mánaða fyrir gerð greiðslumats þyki gefa gleggsta mynd af stöðu lántaka séu ráðstöfunartekjur að jafnaði miðaðar við launaseðla síðustu þriggja mánaða fyrir lántöku. Þó geti verið vikið frá því viðmiði hafi lántaki til dæmis skipt um vinnu eða verið í launalausu leyfi.

8 Samkvæmt framlagðri útprentun úr vefsafni stefnda frá því um það leyti er hið umdeilda greiðslumat var gert skyldi umsækjandi láta afrit síðustu skattskýrslu og launaseðla síðustu þriggja mánaða fylgja með umsókn sinni um greiðslumat. Væri umsækjandi að hefja störf hjá nýjum vinnuveitanda eða tekjur að hækka skyldi hann einnig leggja fram staðfestingu vinnuveitandans um ráðningu og launakjör. Eins og að framan greinir lagði stefndi við meðferð málsins í Landsrétti fram yfirlit yfir tékkareikning sonar áfrýjenda þar sem fram kemur að hann hafi fengið hærri fjárhæð en 163.000 krónur greidda frá Vélaverkstæði Halta Einars í lok október og nóvember 2004. Sama aðila hafði sonur áfrýjenda gefið upp sem vinnuveitanda sinn við gerð lánsumsóknar 18. október 2004. Þá er ljóst af framlögðum launaseðli frá maí sama ár að laun hans voru lægri hjá fyrri vinnuveitanda. Verður því litið svo á að eðlilegt hafi verið að miða greiðslumatið við væntanleg laun lántaka frá framangreindu vélaverkstæði og hefur stefndi með framlagningu gagna um fjárhæð þeirra launagreiðslna sýnt nægilega fram á að mánaðarlegar ráðstöfunartekjur lántaka hafi ekki verið ofmetnar í greiðslumatinu. Þá var lántaki með skráð lögheimili hjá áfrýjendum og gaf það upp sem heimilisfang sitt á þeim tíma er greiðslumatið var gert. Samkvæmt því verður ekki talið að rangt hafi verið að byggja á því að hann stæði á þeim tíma ekki straum af húsnæðiskostnaði en auk þess gátu áfrýjendur sjálf ráðið af greiðslumatinu að ekki var gert ráð fyrir þeim kostnaði í því. Loks voru í héraði lögð fram gögn um að önnur bifreiðanna sem áfrýjendur vísa til hafi síðast verið skoðuð á árinu 1996 og hafi því verið afskráð úr bifreiðaskrá. Verður því ekki fallist á það með áfrýjendum að ráðstöfunartekjur lántaka hafi verið ofáætlaðar eða framfærslukostnaður hans vanáætlaður við gerð greiðslumatsins. Þá er og til þess að líta að í greiðslumatinu, sem áfrýjendur staðfestu með undirritun að hafa kynnt sér, var berum orðum tekið fram að það væri miðað við fjárhagsstöðu lántaka á þeim tíma þegar það var gert og háð ófyrirséðum breytingum auk þess að vera með fyrirvara um að það væri að hluta til byggt á upplýsingum sem væru komnar frá lántaka sjálfum.

9 Hvað varðar skuldabréfalán nr. 321077 byggja áfrýjendur jafnframt á því að mat á greiðslugetu sonar þeirra 25. október 2006 hafi verið rangt vegna ofmats ráðstöfunartekna og vanmats framfærslukostnaðar.

10 Samkvæmt greiðslumatinu 25. október 2006 var greiðslugeta sonar áfrýjenda talin 121.756 krónur á mánuði eftir töku nýja lánsins og að teknu tilliti til fyrri lánveitinga. Áfrýjendur telja að framlagt skattframtal lántaka fyrir tekjuárið 2005 sýni að við gerð matsins hafi mánaðarlegar ráðstöfunartekjur að fjárhæð 287.950 krónur verið ofmetnar. Meðal gagna málsins eru aftur á móti fjórir launaseðlar lántaka vegna sjómannsstarfa í maí, júní, ágúst og september 2006 sem af má ráða að ráðstöfunartekjur hafi að lágmarki numið 238.408 krónum á mánuði ef launagreiðslum er deilt niður á það fimm mánaða tímabil sem launaseðlarnir ná yfir. Hefði niðurstaða greiðslumatsins því einnig verið jákvæð þótt miðað hefði verið við þá fjárhæð. Verður því ekki fallist á það með áfrýjendum að ráðstöfunartekjur sonar þeirra hafi verið ofáætlaðar við gerð þess. Þá verður af sömu ástæðum og raktar eru í efnisgrein 8 hér að framan ekki fallist á að framfærslukostnaður hans hafi verið vanmetinn.

11 Áfrýjendur vísa meðal annars einnig til þess að stefndi hafi ekki verið í beinum samskiptum við þau í tengslum við framangreindar lánveitingar til sonar þeirra, ekki afhent þeim upplýsingabækling um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila og hvorki sent þeim tilkynningar um vanskil sonar þeirra né yfirlit yfir ábyrgðir um áramót, sbr. einnig 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn. Þá byggja áfrýjendur á því að þau hafi ekki verið upplýst um að ráðstafa skyldi láni nr. 321077 til greiðslu skulda sonar þeirra við stefnda.

12 Áfrýjendur undirrituðu greiðslumötin 11. október 2004 og 25. október 2006 og staðfestu með undirritun sinni að hafa kynnt sér þau og framangreindan upplýsingabækling. Verður því hvorki fallist á þá málsástæðu þeirra að þau hafi ekki fengið upplýsingabæklinginn í hendur né að það hafi áhrif á skuldbindingar þeirra að stefndi hafi ekki verið í beinum samskiptum við þau.

13 Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 ber lánveitanda svo fljótt sem kostur er að senda ábyrgðarmanni skriflega tilkynningu um vanefndir lántaka. Þá ber lánveitanda að senda eftir hver áramót tilkynningu með upplýsingum um stöðu láns sem ábyrgð stendur fyrir og yfirlit yfir ábyrgðir. Þessar skyldur lánveitanda taka samkvæmt 12. gr. laganna einnig til skuldbindinga sem stofnað var til fyrir gildistöku þeirra og hvíldu þær því á stefnda gagnvart áfrýjendum. Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna skal ábyrgðarmaður vera skaðlaus af vanrækslu lánveitanda á tilkynningaskyldu þessari og ef vanræksla er veruleg skal ábyrgð falla niður.

14 Eins og að framan greinir tóku áfrýjendur yfir skuldbindingar sonar síns í júlí 2014 en meðal gagna málsins er að finna tilkynningar um yfirlit ábyrgða og stöðu lána hans sem sendar voru áfrýjendum, öðru þeirra eða báðum, nálægt áramótum á árabilinu 2010 til 2014. Þó hefur vegna áramótanna 2011–2012 einungis verið lögð fram slík tilkynning til áfrýjanda S-kvk-ef vegna láns nr. 321077 en engin tilkynning vegna lána nr. 320270 og 320278. Aftur á móti hefur einnig verið lagður fram fjöldi tilkynninga um vanskil allra þriggja lánanna sem beint var til beggja áfrýjenda á árunum 2009 til 2011, sem og greiðsluáskoranir sem beint var til þeirra á árunum 2011 og 2013. Hafa áfrýjendur ekki sýnt fram á hvernig framkvæmd stefnda á tilkynningaskyldu sinni samkvæmt lögum nr. 32/2009, sem í öllu falli hefur ekki verið verulega vanrækt, hefur valdið þeim skaða. Verður því ekki fallist á kröfur þeirra af þeim sökum.

15 Áfrýjendur árituðu lánsumsókn sonar síns 25. október 2006 vegna láns nr. 321077 sem sjálfskuldarábyrgðaraðilar. Á henni kemur fram að lánið sé veitt til að greiða upp yfirdráttarskuldir. Með vísan til þess geta þau ekki byggt rétt á því að stefndi hafi ekki nægilega uppfyllt ákvæði 2. mgr. 4. gr. samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001 þar sem kveðið er á um að ábyrgðarmaður skuli staðfesta skriflega að honum hafi verið kynnt það ef ráðgert er að verja meira en helmingi lánsfjár til að endurgreiða önnur lán skuldara hjá fjármálafyrirtæki.

16 Að öllu framangreindu virtu, og þar sem áfrýjendur hafa ekki stutt aðrar málsástæður sínar fullnægjandi rökum eða gögnum, eru ekki slíkir ágallar á framangreindum greiðslumötum eða upplýsingagjöf stefnda að skuldbindingum áfrýjenda vegna skuldabréfalána sonar þeirra verði af þeim sökum vikið til hliðar eða að þau verði á grundvelli reglna um rangar eða brostnar forsendur leyst undan skuldbindingum sínum. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

17 Stefndi lagði ekki fram gögn um launagreiðslur inn á bankareikning sonar áfrýjenda á árinu 2004 fyrr en við meðferð málsins fyrir Landsrétti. Með vísan til þess og 3. mgr. 130 gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður málskostnaður fyrir Landsrétti felldur niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.