847/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir umferðarlagabrot og skjalafals með því að hafa ekið nánar tilgreindri bifreið án þess að hafa öðlast ökuréttindi og framvísað í blekkingarskyni fölsuðu erlendu ökuskír teini er lögregla hafði afskipti af honum. Í dómi Landsréttar kom fram að sönnunarbyrði ákæruvaldsins um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ætti jafnt við um þá háttsemi sem X væri gefin að sök í ákæru sem og huglæga afstöðu hans á verknaðarstundu. X hefði staðfastlega neitað sök og gefið trúverðugar skýringar á framburði sínum sem fengi auk þess stoð í gagni sem lagt var fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti. Var talið ósannað að það hefði verið ásetningur X að framvísa fölsuðu ökuskír teini er lögregla hafði afskipti af honum. Með því að ósannað væri að X hefði vitað að ökuskír teinið sem hann framvísaði hefði verið falsað væri saknæmisskilyrðum vegna umferðarlagabrotsins sem X var gefið að sök ekki fullnægt. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 9. desember 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 1. nóvember 2019 í máli nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing hans verði milduð.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var framburður ákærða fyrir héraðsdómi spilaður í hljóði og mynd og í kjölfarið gaf ákærði viðbótarskýrslu fyrir réttinum.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Í ákæru er ákærða gefið að sök umferðarlagabrot og skjalafals með því að hafa, 2. mars 2019, ekið nánar tilgreindri bifreið án þess að hafa öðlast ökuréttindi og framvísað í blekkingarskyni fölsuðu [...] ökuskír teini er lögregla hafði afskipti af honum í umrætt sinn. Er háttsemin talin varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 100. gr., þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6

Tildrögum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram var akstur ákærða um Reykjanesbraut stöðvaður af lögreglumönnum sem þar voru við umferðareftirlit. Framvísaði ákærði þá [...] ökuskír teini ásamt þýðingu á texta þess frá [...]. Var ökuskír teinið talið falsað af lögreglumönnum á vettvangi sem lögðu hald á það til frekari rannsóknar.

7

Í málinu liggur fyrir að ákærði sótti um skipti á umræddu [...] ökuskír teini í íslenskt ökuskír teini hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 29. október 2018. Samkvæmt fyrrnefndri þýðingu á texta þess gilti það til 13. janúar 2022.

8

Fyrir héraðsdómi bar ákærði um að ökuskír teinið sem hann framvísaði við lögreglu hefði hann fengið útgefið árið 2015, í stað eldra [...] ökuskír teinis sem rann út sama ár, hjá skrifstofu [...] ræðismannsins í [...]. Hann hafi ekki vitað að ökuskír teinið hafi verið falsað en það hafi ekki komið honum á óvart. Nánar spurður um hvað hann ætti við með þeim orðum kvað ákærði það ekki hafa komið sér á óvart í ljósi ástandsins og spillingar yfirvalda í [...]. Hefði hann verið fullviss um að ökuskír teinið væri falsað hefði hann ekki notað það og verið búinn að henda því.

9

Ákærði fékk íslenskt ökuskír teini útgefið 4. apríl 2019. Að því er umsókn hans um það ökuskír teini varðar bar ákærði fyrir héraðsdómi að sýslumaður hefði ekki gert athugasemd við [...] ökuskír teinið sem hann sótti um skipti á og er það sama og hann framvísaði við lögreglu í umrætt sinn. Það athugast að fyrir héraðsdómi kvað ákærði umsókn sína hafa verið „í lagi þangað til [hann] var tekinn í mars“ og lögregla taldi ökuskír teinið falsað. Þá hafi hann afhent sýslumanni fyrrnefnt eldra [...] ökuskír teini sem rann út árið 2015 og skömmu síðar fengið hið íslenska útgefið.

10

Framburður ákærða fyrir Landsrétti var á sömu lund og fyrir héraðsdómi, þar á meðal um ástæður þess að það hafi ekki komið honum á óvart að ökuskír teinið væri falsað og hvenær sýslumaður gerði athugasemd við umsókn hans um skipti á ökuskírteinum. Hann kvaðst ekki hafa grunað að ökuskír teini hans væri falsað. Sýslumaður hefði fyrst gert athugasemd við [...] ökuskír teinið sem hann lagði fram með umsókn sinni um íslenskt ökuskír teini eftir að hann var stöðvaður af lögreglu í umrætt sinn.

11

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti lagði ákæruvaldið fram tölvupóst frá fulltrúa sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu þar sem fram kemur að engin skrifleg gögn séu til hjá embættinu um samskipti við ákærða vegna umsóknar hans. Í ökuskírteinakerfi embættisins sé þó skráð sú athugasemd að ákærði hafi fyrst framvísað „[...] skír teini sem lögreglan úrskurðaði falsað“. Þá hafi hann átt „eldra útrunnið s[k]ír teini sem hafði líka verið skoðað og enga fölsun að sjá í því“.

Niðurstaða

12

Eins og að framan greinir er ákærða gefið að sök umferðarlagabrot með því að hafa ekið nánar tilgreindri bifreið „án þess að hafa öðlast ökuréttindi“. Er sú háttsemi heimfærð undir 1. mgr. 48. gr., sbr. 100. gr., þágildandi umferðarlaga. Samkvæmt því ákvæði er óheimilt að stjórna bifreið nema hafa til þess gilt ökuskír teini. Samhljóða ákvæði er nú að finna í 1. mgr. 58. gr. núgildandi umferðarlaga nr. 77/2019.

13

Ákærða er einnig gefið að sök brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því ákvæði er refsivert að nota falsað skjal til þess að blekkja með því í lögskiptum. Sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, hvílir á ákæruvaldinu, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Á það jafnt við um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök og lýst er í ákæru sem og huglæga afstöðu hans á verknaðarstundu.

14

Ákærði hefur staðfastlega neitað sök og gefið trúverðugar skýringar á framburði sínum þess efnis að það hafi ekki komið honum á óvart að ökuskír teinið sem hann framvísaði við lögreglu í umrætt sinn hafi verið falsað. Verður sá framburður ákærða skilinn svo að eftir á að hyggja hafi það ekki komið honum á óvart að ökuskír teinið væri falsað en ekki þannig að honum hafi hlotið að vera fölsunin ljós á verknaðarstundu. Þá fær framburður ákærða um hvenær sýslumaður gerði athugasemd við umsókn hans um skipti á ökuskírteinum stoð í framlögðum tölvupósti frá fulltrúa sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu.

15

Að framangreindu virtu og með vísan til 109. gr. laga nr. 88/2008 telst ósannað að það hafi verið ásetningur ákærða að framvísa fölsuðu ökuskír teini er lögregla hafði afskipti af honum í umrætt sinn. Verður ákærði því sýknaður af þeim hluta ákæru er lýtur að skjalafalsi samkvæmt 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Með því að ósannað er að ákærði hafi vitað að ökuskír teinið sem hann framvísaði hafi verið falsað er ekki fullnægt saknæmisskilyrðum 1. mgr. 48. gr., sbr. 1. mgr. 100. gr. þágildandi umferðarlaga, sbr. nú 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. núgildandi umferðarlaga.

16

Samkvæmt öllu framangreindu verður ákærði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

17

Sakarkostnaður, eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi, verður felldur á ríkissjóð.

18

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 620.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness föstudaginn 1. nóvember 2019

Mál þetta, sem þingfest var 24. júní 2019, en dómtekið 16. október sama ár, er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum 13. maí 2019 á hendur ákærða, X, fæddum [...], [...]ríkisborgara, búsettum að [...], fyrir umferðar- og hegningarlagabrot;

„með því að hafa, laugardaginn 2. mars 2019, ekið bifreiðinni [...], án þess að hafa öðlast ökuréttindi og fyrir skjalafals, með því að hafa, er lögregla hafði afskipti af ákærða umrætt sinn, framvísað, í blekkingarskyni fölsuðu [...]ökuskír teini.

Telst þessi háttsemi ákærða varða við 1. mgr. 48. gr., sbr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Ákærði neitar sök og krefst aðallega sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög framast leyfa. Í báðum tilvikum krefst hann þess að málsvarnarlaun skipaðs verjanda greiðist úr ríkissjóði.

Málsatvik

Samkvæmt skýrslu lögreglunnar á Suðurnesjum voru lögreglumenn við umferðareftirlit á Reykjanesbraut laugardaginn 2. mars 2019 þegar þeir stöðvuðu bifreiðina [...]. Ökumaður framvísaði [...]ökuskír teini, ásamt þýðingu á texta þess frá [...], sem undirrituð var af A. Einnig framvísaði ökumaður gildu íslensku dvalarleyfi skorti, ánöfnuðu X, ákærða í máli þessu. Þar sem lögreglumenn töldu ökuskír teinið falsað var ökumanni boðið í lögreglubifreiðina til viðræðna. Á meðan var afrit af ökuskír teininu sent skilríkjasérfræðingi til skoðunar og taldi sá skír teinið vera falsað. Ákærði þvertók fyrir að skír teinið væri falsað og sagði það gefið út af yfirvöldum í [...]. Gekkst hann því ekki við brotinu. Ökuskír teini ákærða var haldlagt til frekari rannsóknar og fært vegabréfarannsóknarstofu lögreglu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar til nánari skoðunar. Þar úrskurðaði skilríkjafræðingur ökuskír teinið grunnfalsað.

Framburður fyrir dómi

Fyrir dómi neitaði ákærði sök. Aðspurður hvar hann hefði fengið ökuskír teinið sem hann framvísaði 2. mars 2019 kvaðst hann hafa fengið það hjá ræðismanni þegar hann dvaldi í [...]árið 2015, enda hefði ökuskír teinið sem hann hafði áður og var gefið út í [...] runnið út á því ári. Hefði hann einnig haft það ökuskír teini meðferðis, en geymt það í hanskahólfi bílsins. Hann tók fram að vegna spillingar í [...]kæmi það honum ekki á óvart að ökuskír teinið sem hann framvísaði hafi reynst falsað, en bætti því við að áður hefði hann ekki verið viss um að svo væri. Fram kom einnig í máli ákærða að áður en lögreglan stöðvaði hann hefði hann sótt um íslenskt ökuskír teini til sýslumanns og þá framvísað því ökuskír teini sem lögreglan lagði síðar hald á og taldi falsað. Ekki hefði hann þó fengið íslenskt ökuskír teini í það sinn þar sem starfsmaður sýslumanns hefði hringt í hann og sagt að ökuskír teinið sem hann framvísaði væri falsað. Síðar kvaðst hann hafa sótt um íslenskt ökuskír teini á ný og þá framvísað ökuskír teininu sem gefið var út í [...], en rann út árið 2015. Á grundvelli þeirrar umsóknar fékk hann gefið út íslenskt ökuskír teini 4. apríl 2019.

B rannsóknarlögreglumaður og skilríkjafræðingur gaf skýrslu fyrir dómi. Hún kvaðst hafa rannsakað ökuskír teinið sem ákærði framvísaði við lögreglumenn umrætt sinn og útskýrði á hverju hún byggði niðurstöðuna sína um að skír teinið væri falsað. Loks gaf C lögreglumaður skýrslu, en ekki þykir þörf á að rekja framburð hans.

Niðurstaða.

Undir rekstri málsins lagði ákæruvaldið fram ljósrit af umsókn ákærða um íslenskt ökuskír teini, sem hann lagði fram hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 26. október 2018. Samkvæmt umsókninni var óskað eftir skipti úr erlendu ökuskír teini í íslenskt ökuskír teini og fylgdi umsókninni ljósrit af því ökuskír teini sem síðar reyndist falsað, ásamt þýðingu [...]á texta þess. Fyrir dómi bar ákærði að skömmu eftir það hefði starfsmaður sýslumanns hringt í hann og sagt að framvísað ökuskír teini væri falsað. Var íslenskt ökuskír teini því ekki gefið út til ákærða.

Eins og áður segir fékk ákærði gefið út íslenskt ökuskír teini 4. apríl 2019, en samkvæmt framburði hans fyrir dómi hafði hann þá framvísað hjá sýslumanni ökuskír teini sem gefið hafði verið út í [...] 3. desember 2007, með gildistíma til 29. desember 2015. Reyndist það ökuskír teini ófalsað, en útrunnið. Um mánuði fyrr, eða 2. mars 2019, var ákærði hins vegar stöðvaður af lögreglunni og framvísaði hann þá hinu falsaða ökuskír teini. Í ljósi framburðar ákærða þess efnis að starfsmaður sýslumanns hafði þá nokkrum mánuðum fyrr neitað honum um útgáfu íslensks ökuskír teinis þar eð ökuskír teinið væri falsað, gat ákærða ekki dulist að sama ökuskír teini og hann framvísaði við lögregluna umrætt sinn væri falsað. Reyndar sagði ákærði einnig fyrir dómi að það hefði ekki komið honum á óvart að skír teinið væri falsað.

Samkvæmt framanrituðu þykir komin lögfull sönnun þess að ákærði hafi í umrætt sinn ekið án gildra ökuréttinda og framvísað við lögreglumenn, í blekkingarskyni, fölsuðu ökuskír teini. Verður hann sakfelldur fyrir þá háttsemi sem í ákæru er lýst og er þar rétt heimfærð til refsiákvæða.

Ákærði er fæddur í [...] og hefur ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi svo vitað sé. Við ákvörðun refsingar verður tekið mið af því. Ákveðst refsing hans hæfileg 30 daga fangelsi. Í samræmi við úrslit málsins og með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verður ákærði dæmdur til greiðslu sakarkostnaðar. Er þar um að ræða málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, sem ákveðst hæfileg 214.520 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði, X, [...]ríkisborgari, sem fæddur er [...], sæti fangelsi í 30 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 214.520 krónur.