784/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi milli A og B við opinber skipti til slita á óvígðri sambúð. Vísað var frá Landsrétti tilgreindum kröfum A og stóð þá eftir ágreiningur málsaðila um eignarhald á fasteign þeirra og innistæðu á tveimur tilgreindum bankareikningum. Landsréttur tók fram að við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar gilti sú meginregla að hvor aðili tæki þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist meðan á sambúð stóð og að þinglýstar eignarheimildir og skráning veittu líkindi fyrir eignarrétti. Sá sem héldi því fram að í slíkri skráningu fælust ekki réttar upplýsingar bæri sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu. Ekki var talið að A hefði sýnt fram á að hin opinbera skráning á eignarhlutum þeirra í fasteigninni væri röng þannig að á hana væri hallað. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að A væri eigandi að 30% hlut í fasteigninni en B 70%. Þá komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að málsaðilar ættu hvor um sig helming innistæðu á tveimur bankareikningum.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. nóvember 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 30. október 2023 í málinu nr. Q- [...]/2022 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi milli málsaðila við opinber skipti vegna fjárslita á óvígðri sambúð. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að vikið verði frá þinglýstum eignarhlutföllum fasteignarinnar að [...] í Kópavogi, fastanúmer [...], þannig að sóknaraðili teljist eigandi að 70% fasteignarinnar en til vara að sóknaraðila verði dæmd önnur hlutdeild í fasteigninni, 30% eða hærri.

Sóknaraðili krefst þess einnig að innistæða á bankareikningi sóknaraðila, nr.

[Bankareikningur 1], þann 15. desember 2021, komi ekki til skipta né heldur verðmæti sem komið hafa í hennar stað. Verði varnaraðila játuð hlutdeild í því fé sem var á fyrrnefndum reikningi sóknaraðila 15. desember 2021 krefst sóknaraðili þess til vara að 9.808.286 krónur dragist frá hlut varnaraðila. Verði farið með fyrrnefndan bankareikning sóknaraðila sem sameign, krefst hún þess að það sama gildi um bankareikninga varnaraðila nr. [Bankareikningur 2] og [Bankareikningur 3] og að sóknaraðili fái í sinn hlut helming innistæðu sem var á þeim reikningum 15. desember 2021. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess, varðandi síðari lið varakröfu sinnar, að verði farið með fyrrnefndan bankareikning sóknaraðila sem sameign skuli það sama gilda um bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 2].

Loks krefst sóknaraðili aðallega málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar en til vara að málskostnaður falli niður.

3

Varnaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Þá krefst hann þess að kröfum sóknaraðila um að vikið verði frá þinglýstum eignarhlutföllum fasteignarinnar að [...] í Kópavogi, bæði aðal- og varakröfu, verði vísað frá Landsrétti en til vara að kröfunni verði hafnað.

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila um að innistæða á bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1], þann 15. desember 2021, komi ekki til skipta verði hafnað. Varnaraðili krefst þess aðallega að varakröfu sóknaraðila, þess efnis að frá hlut varnaraðila dragist 9.808.286 krónur verði fallist á hlutdeild varnaraðila í fyrrnefndum bankareikningi sóknaraðila, verði vísað frá Landsrétti en til vara hafnað.

Varnaraðili krefst þess aðallega að vísað verði frá dómi varakröfu sóknaraðila, þess efnis að sóknaraðili fái í sinn hlut helming innistæðu sem var á bankareikningum varnaraðila nr. [Bankareikningur 2]og [Bankareikningur 3], þann 15. desember 2021, verði fallist á hlutdeild varnaraðila í bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1] þann 15. desember 2021. Verði þessari varakröfu ekki vísað frá dómi í heild sinni krefst varnaraðili þess annars vegar að kröfu sóknaraðila um hlutdeild í bankareikningi varnaraðila nr. [Bankareikningur 2]verði hafnað, hins vegar aðallega að kröfu sóknaraðila um hlutdeild í bankareikningi varnaraðila nr. [Bankareikningur 3] verði vísað frá Landsrétti en til vara hafnað. Þá krefst varnaraðili þess aðallega að vísað verði frá dómi varakröfu sóknaraðila, þess efnis að verði farið með bankareikning sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1]sem sameign verði það sama látið gilda um bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 2]en til vara að henni verði hafnað.

Loks krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Sóknaraðili hefur lagt fyrir Landsrétt nokkur ný skjöl. Um er að ræða útreikninga, rétt greiðsluyfirlit frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, samning aðila um skipti á lausafé, gjafsóknarleyfi varnaraðila í forsjármáli, tölvupóstsamskipti lögmanna og dómara vegna tímaskýrslna, málskostnaðaryfirlit varnaraðila í héraði og tímaskýrslur lögmanns sóknaraðila í héraði. Varnaraðili hefur einnig lagt fyrir réttinn nokkur ný skjöl, sem eru tölvupóstsamskipti lögmanna aðila 17. til 20. nóvember 2023 ásamt þeim dómskjölum sem samskiptin varðar, leiðrétt yfirlit yfir greiðslur varnaraðila á húsnæðislánum vegna fasteignar aðila ásamt tölvupóstsamskiptum varnaraðila við Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, útskrift af bankareikningi lögmanns varnaraðila sem sýna greiðslur hans á reikningum lögmanns hans og umfjöllun á samskiptamiðlum um mál þetta.

5

Þegar sóknaraðili skilaði málsgögnum til Landsréttar lagði hún einnig fyrir réttinn nýtt eintak kæru málsins. Þar kemur fram að blaðsíðutölum hafi þar verið bætt inn í kæruna sem send var héraðsdómi. Hvorki er heimild til þess í lögum nr. 91/1991 né lögum nr.

20/1991 að kæra sé lögð fram á nýjan leik með slíkum endurbótum. Er þetta aðfinnsluvert.

6

Máli þessu var vísað til héraðsdóms með bréfi skiptastjóra 28. nóvember 2022. Þar er því lýst að ágreiningur aðila beinist að innistæðum á tveimur bankareikningum, það er reikningi nr. [Bankareikningur 1] í nafni sóknaraðila og reikningi nr.

[Bankareikningur 2] í nafni varnaraðila. Númer fyrrnefnda reikningsins er misritað í bréfinu og er rétt númer hans samkvæmt gögnum málsins og kröfugerð aðila [Bankareikningur 1]. Þá geri sóknaraðili kröfu um að tekið verði tillit til vinnuframlags hennar við umönnun barna málsaðila og krefjist 26.358.048 króna úr hans hendi. Einnig geri sóknaraðili kröfu á hendur varnaraðila um bætur fyrir greiðslu húsaleigu að fjárhæð 970.340 krónur. Báðir aðilar geri kröfu um að leysa til sín fasteign aðila að [...] í Kópavogi. Númer bankareikninga varnaraðila er misritað í kröfugerð sóknaraðila en rétt númer reikninganna eru nr. [Bankareikningur 2] og [Bankareikningur 3].

7

Með hinum kærða úrskurði var leyst úr kröfum málsaðila og var þá vísað frá dómi kröfu varnaraðila um 50% eignarhlut í fasteign sóknaraðila að [...]í Hafnarfirði, sem og kröfu sóknaraðila um skaðabætur úr hendi varnaraðila að fjárhæð 970.340 krónur.

Leyst var efnislega úr öðrum kröfum málsaðila. Kæra sóknaraðila tekur ekki til fyrrnefndrar skaðabótakröfu hennar og varnaraðili hefur ekki kært úrskurðinn fyrir sitt leyti. Koma þessar tvær kröfur, sem vísað var frá héraðsdómi, því ekki til skoðunar í Landsrétti.

8

Endanleg dómkrafa sóknaraðila í héraði um fasteign aðila að [...]í Kópavogi var á þá leið að staðfest yrði að sóknaraðili væri,, eigandi að 100% hreins andvirðis“ fasteignarinnar,,, að frádregnum þeim rekstrarkostnaði og greiðslum af íbúðalánum sem varnaraðili hefur annast frá 15. desember 2021.“ Sóknaraðili gerir nú aðallega kröfu um að hún teljist eigandi að 70% fasteignarinnar en til vara gerir hún kröfu um aðra hlutdeild í henni, 30% eða hærri, en gerir ekki lengur kröfu um frádrátt vegna rekstrarkostnaðar og greiðslna af íbúðalánum sem varnaraðili hefur annast. Skilja verður málatilbúnað sóknaraðila þannig að fallið sé frá þessari frádráttarkröfu.

Aðalkrafa sóknaraðila er að þessu gættu skýr og er ítarlega rökstudd í greinargerð hennar til Landsréttar. Skilja verður varakröfu sóknaraðila í þessum þætti þannig að hún krefjist þess að hlutdeild hennar í fasteigninni verði ákveðin lægri en 70% en þó aldrei lægri en 30%. Krafa sóknaraðila í þessum þætti rúmast innan upphaflegrar dómkröfu hennar. Verður því ekki fallist á frávísun aðal- eða varakröfunnar í þessum þætti málsins frá Landsrétti.

9

Við meðferð málsins í héraði gerði sóknaraðili þá varakröfu, yrði fallist á að varnaraðili ætti hlutdeild í innistæðu á bankareikningi sóknaraðila nr.

[Bankareikningur 1] þann 15. desember 2021, að draga ætti frá 2.608.286 krónur vegna kaupa á bifreið og 2.000.000 króna sem varnaraðili héldi fram að hefðu verið notaðar til kaupa á húsgögnum og skrautmunum sem þegar hafi verið skipt. Þegar málið var tekið fyrir í héraðsdómi 15. júní 2023 féll sóknaraðili frá þessari varakröfu.

Varakrafa sóknaraðila fyrir Landsrétti, þess efnis að frá hlut varnaraðila í innistæðu á bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1] dragist 9.808.286 krónur, er sundurliðuð þannig að hún er samsett úr þessum tveimur kröfuliðum en að auki er gerð krafa um að frá verði dregnar 5.200.000 krónur sem sóknaraðili hafi millifært til varnaraðila á árunum 2017 til 2021. Þeir liðir varakröfu sóknaraðila sem hún féll frá við meðferð málsins í héraði koma ekki til álita fyrir Landsrétti. Þá er krafa um frádrátt á 5.200.000 krónum fyrst höfð uppi fyrir Landsrétti. Af þessum sökum verður þessari varakröfu sóknaraðila vísaðfrá Landsrétti.

10

Samkvæmt 1. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991 skal í bréfi skiptastjóra til héraðsdóms meðal annars koma fram um hvað ágreiningur aðila við opinber skipti standi og hverjar kröfur hafi komið fram í því sambandi. Af því leiðir að ekki verður fyrir dómi leyst úr öðrum ágreiningsefnum en þeim sem upp eru talin í bréfi skiptastjóra.

Ágreiningur um bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 3] var ekki borinn undir héraðsdóm og er krafa vegna hans fyrst höfð uppi fyrir Landsrétti. Verður varakröfu sóknaraðila um að hún fái hlutdeild í innistæðu reikningsins því vísað frá Landsrétti.

11

Varakrafa sóknaraðila um að hún fái í sinn hlut helming innistæðu sem var á bankareikningi varnaraðila nr. [Bankareikningur 2] kom fram í bréfi skiptastjóra til héraðsdóms. Verður þeirri kröfu sóknaraðila því ekki vísað frá héraðsdómi, svo sem skilja verður frávísunarkröfu varnaraðila.

12

Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að farið verði með bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 2] sem sameign en ekki er berum orðum gerð krafa um að hún fái í sinn hlut tiltekið hlutfall af innistæðu reikningsins miðað við stöðu hans á tilteknum degi. Að þessu gættu er krafan efnislega samhljóða fyrrnefndri varakröfu sóknaraðila. Þar sem sóknaraðili hefur hvorki skýrt né sýnt fram á að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá leyst sérstaklega úr þessari kröfu, að frágengnum öðrum kröfum sínum, verður henni vísað frá Landsrétti.

13

Eftir standa samkvæmt þessu kröfur sóknaraðila um allt að 70% eignarhlut í fasteign aðila að [...], krafa hennar um að innistæða á bankareikningi hennar nr.

[Bankareikningur 1]komi ekki til skipta né heldur verðmæti sem komið hafa í hennar stað og sú varakrafa hennar að hún fái í sinn hlut helming af innistæðu á bankareikningi varnaraðila nr. [Bankareikningur 2]þann 15. desember 2021.

14

Við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar ber að líta á sambúðarfólk sem tvo fjárhagslega sjálfstæða einstaklinga og gildir þá sú meginregla að hvor aðili tekur þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist meðan á sambúðinni stóð. Eftir almennum reglum fjármunaréttar gildir sú meginregla við fjárslit að þinglýstar eignarheimildir og opinber skráning eigna veita líkindi fyrir eignarrétti. Leiðir af þeirri reglu að sá sem heldur því fram að í slíkri skráningu felist ekki réttar upplýsingar ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 6. júní 2023 í máli nr. 10/2023.

15

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að innistæða á bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1]komi til skipta þannig að málsaðilar eigi hvor um sig helming innistæðunnar.

16

Varnaraðili er skráður eigandi að 70% hlut í fasteign málsaðila að [...]í Kópavogi en sóknaraðili er skráð fyrir 30% eignarhlut. Ekki er um það deilt að varnaraðili greiddi með aðstoð foreldra sinna einn útborgun vegna kaupa málsaðila á fasteigninni. Þá virðist ekki heldur vera ágreiningur um það að varnaraðili hafi að greitt af áhvílandi lánum og kostnað sem tengdist rekstri fasteignarinnar. Styðja framlögð gögn það, og verður af þeim ráðið að varnaraðili hafi á sambúðartíma greitt samtals um 25.608.167 krónur vegna þessa.

17

Fyrir liggur að báðir málsaðilar höfðu tekjur á sambúðartíma þeirra. Þó að tekjur sóknaraðila hafi verið umtalsvert hærri er til þess að líta að varnaraðili naut fjárhagslegs stuðnings fjölskyldu sinnar, auk þess sem hann hafði fjármagnstekjur á sambúðartímanum. Fyrir liggur að sóknaraðili greiddi til varnaraðila samtals rúmlega 14 milljónir króna á sambúðartíma þeirra, þar af 5.100.000 krónur af fyrrnefndum bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1] eftir að aðilar hófu að taka við söfnunarfé á þann reikning. Hér að framan var komist að þeirri niðurstöðu að málsaðilar ættu innistæðu á þeim reikningi saman og er því ekki unnt að líta til þeirrar millifærslu. Eftir standa þá rúmlega níu milljónir króna sem sóknaraðili hefur greitt varnaraðila. Samkvæmt því er ljóst að varnaraðili hefur að einhverju leyti greitt af áhvílandi lánum og rekstrarkostnað fasteignarinnar með framlagi sóknaraðila. Þegar litið er til þess að sóknaraðili tók ekki þátt í greiðslu útborgunar vegna fasteignarinnar og til þeirra fjárhæða sem bæði hafa lagt til á sambúðartíma sínum hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á, gegn mótmælum varnaraðila, að hin opinbera skráning á eignarhlutum þeirra í fasteigninni sé röng, þannig að á hana sé hallað. Verður bæði aðal- og varakröfu sóknaraðila um að hún sé eigandi að stærri hlut í fasteigninni en 30% því hafnað.

18

Af gögnum málsins verður ráðið að fjárhagsleg samstaða hafi myndast með málsaðilum á sambúðartímanum. Þá liggur fyrir, eins og áður er rakið, að sóknaraðili millifærði samtals 5.100.000 krónur af söfnunarfé af bankareikningi sínum nr.

[Bankareikningur 1] yfir á bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 2]. Að auki greiddi sóknaraðili um níu milljónir króna inn á bankareikning varnaraðila á sambúðartímanum. Áður var komist að þeirri niðurstöðu að málsaðilar ættu innistæðu á bankareikningi sóknaraðilanr. [Bankareikningur 1]í jöfnum hlutföllum. Þegar litið er til þessa verður að fallast á það með sóknaraðila að slík blöndun hafi orðið á fé aðila á þessum bankareikningi varnaraðila að hún eigi rétt til helmings af innistæðu á reikningnum miðað við 15. desember 2021. Verður krafa sóknaraðila þar um því tekin til greina á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

19

Samkvæmt öllu framansögðu er öðrum kröfum sóknaraðila hafnað og felst í þeirri niðurstöðu að hinn kærði úrskurður er staðfestur um þær.

20

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 3. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991.

Úrskurðarorð :

Vísað er frá Landsrétti varakröfu sóknaraðila, A, um að verði varnaraðila, B, játuð hlutdeild í innistæðu á bankareikningi sóknaraðila nr. [Bankareikningur 1] 15. desember 2021 þá dragist frá hlut hans 9.808.286 krónur, varakröfu sóknaraðila um að hún fái í sinn hlut helming innistæðu sem var á bankareikningi varnaraðila nr.

[Bankareikningur 3] miðað við stöðu reikningsins 15. desember 2021 og kröfu sóknaraðila um að farið verði með bankareikning varnaraðila nr. [Bankareikningur 2] sem sameign.

Við opinber skipti til fjárslita vegna loka sambúðar milli málsaðila skal skipta til helminga milli þeirra innistæðu á bankareikningi varnaraðila nr. [Bankareikningur 2] miðað við stöðu reikningsins 15. desember 2021.

Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.