474/2022

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur V til heimtu skaðabóta vegna umferðarslyss sem A varð fyrir í febrúar 2017. Laut ágreiningur aðila að útreikningi bóta, en A byggði á því að byggja ætti á 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem aðstæður hennar hefðu verið óvenjulegar á viðmiðunarárum samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, en A hafði verið utan vinnumarkaðar vegna andlegra veikinda í um það bil tvö og hálft ár fyrir slysdag og notið örorkugreiðslna frá T frá miðju ári 2015. Í dómi Landsréttar var rakið að á viðmiðunartímabili samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 hefði A aðeins aflað launatekna hluta ársins 2014 og voru tekjur hennar því undir lágmarksárslaunum samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laganna. Hins vegar varð ekki fram hjá því litið að atvinnuþátttaka A hafði verið mjög takmörkuð allt frá því að hún lauk háskólanámi. Í ljósi takmarkaðra varanlegra afleiðinga slyssins sem A varð fyrir varð einnig að taka tillit til þess að A hafði verið utan vinnumarkaðar eftir slysið. Þótti A ekki hafa sýnt fram á að skilyrðum undantekningarreglu 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993 væri fullnægt, þ. e. að óvenjulegar aðstæður hefðu verið fyrir hendi árin 2014- 2016, og að annar mælikvarði á framtíðartekjur hennar væri réttari en lágmarkslaun skv. 3. mgr. 7. gr. laganna. Var V því sýknað af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. júlí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2022 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 11.611.009 krónur en til vara 9.303.394 krónur, í báðum tilvikum með 4,5% ársvöxtum frá 15. maí 2017 til 5. júní 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 3.813.389 krónum sem stefndi greiddi 22. janúar 2021. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt á báðum dómstigum.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og honum dæmdur málskostnaður úr hendi áfrýjanda í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Stefndi hefur ekki gagnáfrýjað héraðsdómi og kemur því ekki til álita krafa hans um málskostnað í héraði.

Niðurstaða

5

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi deila aðilar um uppgjör bóta fyrir varanlega örorku áfrýjanda vegna umferðarslyss sem hún varð fyrir 15. febrúar 2017. Lýtur ágreiningur þeirra nánar tiltekið að því hvort beita beri 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við útreikning bótanna. Til að fallist verði á að það ákvæði laganna eigi við þurfa tvö skilyrði að vera uppfyllt. Annars vegar að fyrir hendi séu óvenjulegar aðstæður og hins vegar að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur en sá sem fjallað er um í 1. mgr. greinarinnar, en í tilviki áfrýjanda voru tekjur hennar samkvæmt þeim mælikvarða undir lágmarksárslaunum 3. mgr. sömu greinar.

Sönnunarbyrði fyrir því að báðum skilyrðum sé mætt hvílir á áfrýjanda, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 1. nóvember 202 3 í máli nr. 17/2023 og 22. febrúar 2018 í málum nr. 70/2017 og 71/2017.

6

Það var niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandi hefði ekki sýnt fram á að fyrir lægi annar réttari mælikvarði um viðmiðunartekjur hennar en sá sem fram komi í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Var stefndi því sýknaður af kröfu hennar um frekari bætur en félagið hefur þegar staðið skil á svo sem kröfugerð hennar ber með sér.

7

Áfrýjandi var 41 árs á slysdegi. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi lauk hún BA- prófi í lögfræði árið [...] og meistaraprófi í sömu grein árið [...]. Á árunum [...]lagði hún stund á þverfaglegt nám á sviði mannréttinda. Þá lauk hún tveggja missera diplómanámi í jákvæðri sálfræði í [...]. Í málinu liggja ekki fyrir haldbær gögn um atvinnuþátttöku hennar fram til ársins 2010. Hún starfaði sem lögfræðingur í tímabundnum stöðum á árunum 2010 til 2014. Segir í forsendum héraðsdóms að áfrýjandi hafi ekki verið í fullu starfi einhvern hluta þessa tímabils og að ekki hafi verið um samfellda atvinnuþátttöku hennar að ræða. Hefur þetta ekki sætt andmælum af hálfu áfrýjanda. Samkvæmt gögnum málsins námu launatekjur hennar 2.741.953 krónum árið 2010, 2.559.069 krónum árið 2011, 5.746.445 krónum árið 2012, 4.504.673 krónum árið 2013 og 4.265.066 krónum árið 2014.

8

Áfrýjandi kveðst hafi verið í starfi hjá [...] fyrstu átta mánuði ársins 2014 og tekur kröfugerð hennar meðal annars mið af því. Þaðan í frá og þar til slysið varð hafði áfrýjandi verið utan vinnumarkaðar vegna andlegra veikinda, eða í um það bil tvö og hálft ár. Hún var af þeim sökum metin til hæsta örorkustigs hjá Tryggingastofnun ríkisins frá 1. júní 2015 til 30. september 2017. Það mat hefur síðan verið framlengt og er enn í gildi. Áfrýjandi hefur þannig notið örorkugreiðslna frá Tryggingastofnun frá miðju ári 2015. Liggur fyrir að þessi örorka áfrýjanda er óháð því slysi sem kröfugerð hennar tekur til, en samkvæmt matsgerð bæklunarskurðlæknis og lögmanns var varanleg örorka hennar vegna þess metin 10% og varanlegur miski 12 stig. Hún hefur engar launatekjur haft eftir slysið.

9

Aðalkröfu sína í málinu, 11.611.009 krónur, byggir áfrýjandi á því að réttasti mælikvarðinn á líklegar framtíðartekjur hennar séu meðaltekjur fyrir sérfræðistörf í lögfræði árið 2017 samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands. Þær hafi þá numið 10.464.000 krónum en þar við bætist 8,5% framlag vinnuveitanda í lífeyrissjóð.

Varakröfu sína, 9.303.394 krónur, styður áfrýjandi þeim rökum að við mat á líklegum framtíðartekjum hennar skuli tekið mið af tekjum hennar hjá [...] árið 2014 uppreiknuðum eins og hún hefði verið þar í starfi allt það ár og að teknu tilliti til framlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð, en mánaðarlaun hennar á átta mánaða starfstíma hafi að meðaltali numið 533.133 krónum. Ekki er ágreiningur um útreikning bóta samkvæmt kröfugerð áfrýjanda.

10

Við ákvörðun árslauna samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga ber að leggja til grundvallar meðalatvinnutekjur áfrýjanda að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til batahvarfa. Samkvæmt þessu átti að nota sem grundvöll við ákvörðun árslauna áfrýjanda atvinnutekjur hennar árin 2014, 2015 og 2016. Á þessu tímabili aflaði áfrýjandi einungis launatekna á hluta ársins 2014 og voru tekjur hennar á þessum árum því sem fyrr segir undir lágmarksárslaunum 3. mgr. 7. gr. laganna.

11

Við mat á því hvort fullnægt sé í málinu skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til þess að ákveða árslaun sérstaklega er fyrst og fremst til þess að líta að svo sem að framan er rakið hefur atvinnuþátttaka áfrýjanda allt frá því að hún lauk meistaranámi í lögfræði árið [...] og fram til þessa dags verið mjög takmörkuð. Þannig liggur fyrir að í tvö og hálft ár fyrir slysið 15. febrúar 2017 var hún utan vinnumarkaðar auk þess sem atvinnuþátttaka hennar var ekki samfelld fram að því. Eftir slysið hefur hún síðan verið áfram utan vinnumarkaðar þrátt fyrir að matsgerðin sem uppgjörið byggir á geri einungis ráð fyrir 10% starfsorkuskerðingu. Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að aðrir þættir en afleiðingar slyssins eru þar ráðandi en í ljósi takmarkaðra varanlegra afleiðinga þess fyrir áfrýjanda verður að taka tillit til atvinnuþátttöku hennar og launatekna eftir það, sbr. áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 70/2017.

12

Að framangreindu virtu og þegar horft er heildstætt til fyrirliggjandi gagna og metið hver líklegt ekju saga áfrýjanda hefði orðið án tillits til slyssins 15. febrúar 2017 hefur áfrýjandi ekki sýnt fram á að fullnægt sé skilyrðum undantekningar reglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga um að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi árin 2014 til 2016 og að annar mælikvarði á framtíðartekjur hennar sé réttari en lágmarkslaun þau sem mælt er fyrir um í 3. mgr. sömu greinar og leiða af meginreglunni í 1. mgr. hennar.

Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða einnig staðfest.

13

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

14

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, T-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef, 800.000 krónur.