274/2019

Útdráttur

D ehf. krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaábyrgð I ohf. vegna tjóns sem D ehf. taldi sig hafa orðið fyrir vegna hagnaðarmissis sem leiddi af ákvörðun I ohf. um að semja ekki við D ehf. um verslunarrými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í kjölfar útboðsins,,Commercial Opportunities at Keflavik Airport“. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í málinu reyndi meðal annars á það álitaefni hvort matsnefnd hefði með málefnalegum hætti komist að þeirri niðurstöðu að tilboð D ehf. hefði verið óraunhæft. Svo að unnt væri að taka afstöðu til þess hvort fjárhagsáætlanir D ehf. hefðu verið raunhæfar miðað við tæknilega hluta forvalsins og forsendur sem að öðru leyti voru gefnar upp í forvalsgögnum þyrfti sérfræðiþekkingu á sviði smásöluverslunar og gerð fjárhagsáætlana. Landsréttur taldi að héraðsdómara hefði verið rétt að kveðja til meðdómsmann með sérkunnáttu til að fjalla um þessi atriði. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, A-kvk-nf E-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 17. apríl 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. mars 2019 í málinu nr. E4962/2014.

2 Í þinghaldi í héraði 22. mars 2018 var ákveðið að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst yrði fjallað um bótaábyrgð en síðar um umfang tjónsins. Í þessum þætti málsins krefst áfrýjandi þess að viðurkennd verði skaðabótaábyrgð stefnda á tjóni áfrýjanda vegna hagnaðarmissis áfrýjanda, sem leiðir af ákvörðun stefnda um að semja ekki við áfrýjanda um verslunarrými í Flugstöð Leifs Eiríkssonar í kjölfar útboðsins,,Commercial Opportunities at Keflavik Airport“ sem efnt var til í maí 2014. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Atvik málsins eru í meginatriðum óumdeild og er þeim lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í upphafi árs 2014 vann ráðgjafafyrirtækið Concession Planning International Limited skýrslu um skipulag á verslunar og veitingasvæði í norðurhluta Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar fyrir stefnda. Skýrslunni var skilað 11. mars 2014 og voru þar settar fram tillögur að skipulagi verslunarrýmis til þess að hámarka tekjur fyrirtækja sem rekin væru í þessum hluta flugstöðvarinnar. Í kjölfar útgáfu skýrslunnar efndi stefndi með opinberri auglýsingu til forvals á verslunar og veitingaþjónustu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Stefndi skipaði samhliða fimm manna nefnd til þess að meta tillögur þátttakenda í forvalinu.

5 Forvalinu var skipt í tvo þætti. Var þátttakendum annars vegar gert að skila tillögum í tæknilegan hluta þess þar sem kæmu fram upplýsingar um fyrirhugað vöruúrval, vörumerki og heildarhugmynd verslunar, verðstefnu, markaðssetningu, starfsmannamál, þjónustu við viðskiptavini svo og hönnun og útlit verslunar. Í seinni þættinum skyldu þátttakendur gera grein fyrir fjárhagslegum þáttum tilboðs en þar átti að setja fram fjögurra ára rekstraráætlun fyrir smásöluverslun, hlutfall af sölutekjum sem þátttakandinn væri reiðbúinn að greiða stefnda sem leigu, fjárhæð lágmarksgreiðslu fyrir aðstöðu og fjárfestingarkostnað við innréttingar og búnað í verslunarrýminu. Forvalsgögn stefnda gerðu ráð fyrir því að tæknilegu tillögurnar yrðu fyrst metnar og aðeins þeir sem skoruðu hærra en 60% í því mati kæmust á annað stig forvalsins þar sem fjárhagslegar forsendur yrðu metnar í samhengi við tæknilegu tillögurnar.

6 Áfrýjandi skilaði til stefnda tæknilegum tillögum í forvalinu í flokkum sem lutu að sölu minjagripa og útivistarfatnaðar og hlaut tillagan 6,6 stig hjá nefndarmönnum sem leiddi til þess að áfrýjandi komst á annað stig forvalsins. Matsnefndin gaf fjárhagslegu tillögu áfrýjanda 3,5 stig og 5,4 stig að meðaltali fyrir báða þættina. Skoraði áfrýjandi lægst af þeim þátttakendum í forvalinu sem metnir voru. Stefndi tilkynnti áfrýjanda að gengið yrði til samninga við þá aðila sem skoruðu hæst í matinu.

7 Í málinu liggur fyrir að stefndi taldi rekstraráætlun áfrýjanda óraunhæfa miðað við þær forsendur sem lágu fyrir í tæknilegu tillögu hans og rauntölur um söluveltu hjá þeim aðilum sem höfðu áður selt minjagripi og útivistarfatnað í flugstöðinni. Nefndarmenn mátu það svo að áfrýjandi hygðist selja tvöfalt meira en rauntölur vegna fyrri ára sýndu. Tilboðið hafi verið metið sem yfirboð og því hafi það ekki fengið hærri einkunn við mat á fjárhagslega hluta þess.

8 Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda þar sem hann hefði ekki sýnt fram á að stefndi hefði brotið gegn þeim reglum sem giltu um forvalið við mat á tilboði áfrýjanda.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

9 Áfrýjandi byggir kröfur sínar í málinu á því að hann hafi verið með hagstæðasta tilboðið í forvalinu. Hann hafi gert ráð fyrir hæstu sölutekjunum, hæsta hlutfalli af sölutekjum sem leigugreiðslu og að auki hæstu lágmarksgreiðslunni. Mat stefnda á því að tilboð áfrýjanda væri óraunhæft sé rangt enda væri söluaukning í rekstaráætlun byggð á margra ára reynslu áfrýjanda af því að selja ferðamönnum minjagripi og útivistarfatnað. Forvalsgögn hefðu gert ráð fyrir 28% fjölgun ferðamanna og þá hafi útboðsgögn gert ráð fyrir því að hægt væri að stækka verslunarrýmið um 52% frá því sem áður var. Rauntölur úr rekstri þess aðila sem fékk samninginn eftir forvalið hafi sýnt að tilboð áfrýjanda var raunhæft og því hagstæðast. Matsgerðir í málinu staðfesti einnig að tilboð áfrýjanda hafi verið raunhæft.

10 Áfrýjandi reisir kröfur sínar nánar á því að þágildandi lög nr. 84/2007 um opinber innkaup svo og lög nr. 65/1993 um framkvæmd útboða hafi gilt um forvalið og að stefndi hafi brotið gegn ýmsum reglum sem þar koma fram. Þá byggir áfrýjandi einnig á því að reglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið brotnar. Ef ekki verði fallist á að lögin gildi um samskipti aðila verði í öllu falli að byggja á þeim meginsjónarmiðum sem liggja þeim lögum til grundvallar.

11 Með forvalinu hafi stefndi í raun verið að bjóða út sérleyfissamning um þjónustu á fríhafnarsvæði flugvallarins og því verið að úthluta opinberum gæðum. Við úthlutun á slíkum gæðum verði að taka mið að grunnreglum útboðsréttar svo sem að taka eigi hagstæðasta tilboðinu og að gefa eigi bjóðendum kost á að skýra tilboð sitt ef það þykir óraunhæft. Þá hafi stefnda verið skylt að gefa áfrýjanda nánari upplýsingar og rökstuðning fyrir því af hverju boði annars aðila sem hefði verið með lægra boð hafi verið tekið. Áskorunum um að leggja fram frekari upplýsingar svo að hægt sé að leggja málefnalegt mat á tilboðin hafi verið hafnað og stefndi eigi því að bera hallann af þeim upplýsingaskorti. Stefndi hafi samkvæmt þeim reglum sem um forvalið giltu verið skuldbundinn til að taka hagstæðasta tilboðinu.

12 Þá byggir áfrýjandi á því að ekki hafi verið gætt jafnræðis við framkvæmd forvalsins, tilboð áfrýjanda hafi ekki verið rannsakað nægilega auk þess sem hann hafi ekki fengið tækifæri til að andmæla niðurstöðu matsnefndar um að tilboð hans hefði verið óraunhæft. Þá hafi málefnaleg sjónarmið ekki legið til grundvallar vali á viðsemjanda þar sem hagstæðasta tilboðinu var ekki tekið.

Málsástæður stefnda

13 Stefndi byggir kröfu sína á því að hann hafi í skjóli eignarréttinda og lögbundins tilgangs samkvæmt 4. gr. laga nr. 76/2008, um stofnun opinbers hlutafélags um rekstur Keflavíkurflugvallar o.fl., og 4. gr. laga nr. 153/2009, um samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar, rétt til að ráða tilhögun á afnotum og ráðstöfun á húsnæði flugstöðvarinnar. Stefndi sé ekki stjórnvald og útleiga hans á húsnæðinu sé ekki stjórnvaldsákvörðun heldur einkaréttarlegur gerningur. Stefndi sé því ekki bundinn af lögum um opinber innkaup nr. 84/2007 þar sem þau taki ekki til útleigu á húsnæði. Þá taki lög um framkvæmd útboða nr. 65/1993 ekki heldur til útleigunnar þar sem ekki sé verið að leita bindandi tilboða í verk, vöru eða þjónustu.

14 Með þátttöku í forvalinu hafi áfrýjandi skuldbundið sig til að hlíta skilyrðum og skilmálum sem fram koma í forvalsgögnum. Tilboð áfrýjanda hafi ekki verið metið hagstæðast af matsnefndarmönnum samkvæmt þeim viðmiðunum sem forvalsgögnin gerðu ráð fyrir að beitt yrði við mat á tilboðum. Tilboð áfrýjanda hafi þvert á móti verið óraunhæft miðað við þær forsendur sem miðað var við í forvalinu.

Niðurstaða

15 Í málinu reynir meðal annars á það álitaefni hversu hagstætt tilboð áfrýjanda hafi verið og hvort matsnefndin hafi með málefnalegum hætti komist að þeirri niðurstöðu að samkvæmt skilmálum forvalsins hafi tilboðið verið óraunhæft. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi og fram kemur í framburði matsnefndarmanna fyrir héraðsdómi studdist mat á tilboðum í forvalinu við sérfræðiþekkingu matsnefndarmanna og þær sérhæfðu valforsendur sem settar voru fram í 7. og 8. kafla seinni hluta forvalsgagnanna. Í tæknilega hluta forvalsins skyldi taka afstöðu til upplýsinga um fyrirhugað vöruúrval, vörumerki og heildarhugmynd verslunar, verðstefnu, markaðssetningu, starfsmannamála, þjónustu við viðskiptavini svo og hönnunar og útlits verslunar. Í fjárhagslega þættinum skyldi meta hvort fjögurra ára rekstraráætlun fyrir smásöluverslun, hlutfall af sölutekjum sem þátttakandinn væri reiðbúinn að greiða stefnda í leigu og fjárhæð lágmarksgreiðslu fyrir aðstöðuna væru raunhæfar miðað við þær forsendur sem settar voru fram í tæknilega hluta forvalsins. Svo unnt sé að taka afstöðu til þess hvort fjárhagsáætlanir áfrýjanda séu raunhæfar miðað við tæknilega hluta forvalsins og forsendur sem að öðru leyti voru gefnar upp í forvalsgögnum þarf sérfræðiþekkingu á sviði smásöluverslunar og gerð fjárhagsáætlana.

16 Við þessar aðstæður og eins og málið liggur fyrir var héraðsdómara rétt að kveðja til setu í dóminum sérfróðan meðdómsmann til að fjalla um málsástæður sem hafðar voru uppi um framangreindan þátt málsins, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem þessa var ekki gætt er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu í hérað til löglegrar meðferðar.

17 Rétt er að hvor aðili um sig beri kostnað sinn af rekstri málsins fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað í hérað til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.