635/2018

Útdráttur

A krafðist þess að B og C yrðu svipt forsjá tveggja barna sinna á grundvelli a og d liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Héraðsdómur féllst ekki á að framangreindum skilyrðum væri fullnægt og taldi að vægari úrræði hefðu ekki verið fullreynd. Sýknaði héraðsdómur B og C af kröfum A. Fyrir Landsrétti krafðist A ómerkingar héraðsdóms á þeim grundvelli að samkvæmt 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga og 2. mgr. 2. gr. nr. 91/1991 hefði átt að kveðja til tvo sérfróða meðdómendur við meðferð málsins í héraðsdómi en dómurinn var skipaður tveimur héraðsdómurum og einum sérfróðum meðdómsmanni. Í dómi Landsréttar var vísað til breytinga á 2. gr. laga nr. 91/1991 um að dómari geti kvatt til einn meðdómsmann þegar þess þurfi. Þá var vísað til þess að orðalag 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga útiloki ekki túlkun til samræmis núgildandi meginreglu 2. gr. laga nr. 91/1991. Var því ekki fallist á ómerkingarkröfu A. Landsréttur taldi að af gögnum málsins yrði ráðið að líkamlegri umhirðu barns B og C hafi verið verulega ábótavant og að daglegum samskiptum þeirra við barnið hafi jafnframt verið alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska. Efnisleg skilyrði aliðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga ættu því við um umönnun barnsins. Ekki hefði á hinn bóginn verið fullreynt að bæta forsjárhæfni B og skortur hafi verið á leiðbeiningum til C sem hafi þurft öflugt inngrip í formi beinnar þjálfunar í umönnun barna. Ekki höfðu verið færðar sönnur á að líkamlegri eða andlegri heilsu barnanna eða þroska þeirra væri hætta búin sökum þess að B væri augljóslega vanhæf til að fara með forsjána, svo sem vegna þeirra skerðinga sem tilgreindar eru í dlið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Með vísan til meðalhófsreglu 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga var ekki fallist á kröfu A um sviptingu forsjár barna þeirra.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og Á-kk-nf H-kk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms […] 16. júlí 2018 í málinu nr. E[…]/2018 þar sem stefndu voru sýknuð af öllum kröfum áfrýjanda.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst áfrýjandi þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þann veg að stefndu verði svipt forsjá D og E til frambúðar. Verði kröfum áfrýjanda hafnað krefst hann þess að réttaráhrifum dómsins verði frestað.

3 Stefndu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá Landsrétti en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og að kröfu áfrýjanda um frestun réttaráhrifa verði hafnað. Loks krefjast þau þess að áfrýjanda verði gert að greiða stefndu málskostnað eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta lýtur að forsjá barnanna D, sem er […], og E, sem er […]. Stefndu eru foreldrar […] og fara þau bæði með forsjá þeirra. Með málsókn sinni krefst áfrýjandi þess að þau verði svipt forsjá […] á grundvelli a og dliða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 varðandi D en dliðar sömu greinar varðandi E. Með hinum áfrýjaða dómi var kröfum áfrýjanda hafnað og er málinu áfrýjað í því skyni að fá héraðsdóminum hnekkt þannig að fallist verði á kröfu áfrýjanda um forsjársviptingu beggja […].

5 Stefndu eru […]. Stefnda eignaðist […] F árið […] og bjuggu […]. […] Þremur árum síðar kynntist hún stefnda C […]. Stefnda B flutti [...] með F og hóf sambúð með stefnda C, […] síðar í íbúð á vegum áfrýjanda […]. F hóf nám í […] bekk […]. Stefnda B byrjaði að vinna […]. Hinn […] eignuðust stefndu […] D. Yngri […] þeirra, E, er […]

6 Áfrýjanda barst tilkynning […] 2015 frá grunnskóla F þar sem lýst var áhyggjum af aðstæðum […]. Þar var því meðal annars haldið fram að D, […] hefði verið […] eftir í umsjá F einn dag meðan foreldrarnir fóru […] án þess að óska eftir leyfi fyrir F í skólanum. Í gögnum frá áfrýjanda kemur fram að í viðtölum félagsráðgjafa við stefndu hafi hún staðfest að samskipti hennar við F væru slæm vegna eigin öryggisleysis og að hún hafi óskað eftir sálfræðiaðstoð. Í kjölfarið mun hafa verið samþykkt af hálfu áfrýjanda að greiða fyrir sálfræðiþjónustu fyrir stefndu auk þess sem unnið var að því að finna fjölskyldunni húsnæði. 7 Í málinu liggur fyrir áætlun um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga, dags. […] 2015, vegna athugunar á máli F. Þar kemur fram að ástæða íhlutunar sé tilfinningaleg vanræksla á barni og var markmið áætlunarinnar að styðja við barnið og foreldrana í því skyni að bæta samskiptin á heimilinu. Í áætluninni, sem átti að gilda til […] 2016, var gert ráð fyrir því að stefndu kæmu einu sinni í mánuði til viðtals við félagsráðgjafa og að hann myndi hitta F jafn oft á tímabilinu. Þá skyldi stefnda sækja tíma hjá sálfræðingi. Ný áætlun um meðferð á máli F var gerð fyrir tímabilið […] 2016. Þar var gert ráð fyrir einu viðtali foreldra á tímabilinu við ráðgjafa áfrýjanda og að hann hitti F tvisvar á sama tíma auk þess sem stefnda kæmi til með að sækja áfram tíma hjá sálfræðingi. Enn fremur var samþykkt að F fengi persónulegan ráðgjafa. Þriðja áætlunin um meðferð á máli F var gerð fyrir tímabilið […] 2016. Samkvæmt henni var við það miðað að stefndu og F hittu félagsráðgjafa oftar en áður og að barnið fengi persónulegan ráðgjafa. Enn fremur að tilsjónarmaður yrði fenginn og að sótt yrði um í MST en það er úrræði á vegum Barnaverndarstofu.

8 Af gögnum málsins verður ráðið að stefndu hafi sótt viðtöl hjá félagsráðgjafa í samræmi við framangreindar áætlanir. Þá sótti stefnda B sjö tíma hjá sálfræðingi á […] vegna eigin vanlíðunar. Hún mun hafa hætt að sækja þá tíma án fyrirvara. Áfrýjandi kveðst hafa sótt um MST í samræmi við það sem fram kemur í síðastgreindu áætluninni en að umsókninni hafi verið hafnað. Þá kveðst áfrýjandi hafa fengið persónulegan ráðgjafa til að styðja við F. Í samræmi við síðastnefndu áætlunina var […] tilsjónarmaður fenginn til þess að koma inn á heimili stefndu með það að markmiði að bæta foreldrarhæfni þeirra og aðstæður á heimilinu.

9 Í gögnum málsins kemur fram að áfrýjandi hafi ákveðið […] 2016 að hefja könnun á máli D samkvæmt 21. gr. barnaverndarlaga á grundvelli þeirra upplýsinga sem lágu fyrir í máli F. […] byrjaði D í leikskóla og fljótlega fóru starfsmenn leikskólans að hafa áhyggjur af aðstæðum […]. Áfrýjanda barst tilkynning frá leikskólanum […] þar sem greint var frá því að F, sem þá var [...] ára, bæri óeðlilega mikla ábyrgð á […]. F hefði séð um aðlögun D og sæi alfarið um að koma með […] og sækja á leikskólann. Þá hefði það komið fyrir allavega þrisvar að D væri enn með næturbleyjuna þegar […] mætti á morgnana. Enn fremur hafi komið fyrir að saur hafi verið í bleyjunni og hafi hann verið þar í einhvern tíma þar sem […] hafi verið illa […]. Þá hefði C ekki klætt […] í útiföt þegar hann hafi sótt […] í leikskólann.

10 Í málinu liggur fyrir ódagsett lýsing leikskólastjóra á samskiptum við stefndu. Þar kemur fram að haldinn hafi verið fundur með þeim […] 2016 á leikskólanum þar sem fulltrúi félagsþjónustu áfrýjanda var einnig viðstaddur. Þar hafi meðal annars verið rætt um að bæta svefnvenjur D og þrif á bleyjusvæði. Í lýsingunni segir að bleyjusvæðið hafi litið verst út á mánudögum og að […] hafi oft verið illa […]. Foreldrunum hafi jafnframt verið leiðbeint um hvaða útiföt D þyrfti að hafa í leikskólanum sem og um reglur um veikindi barna. Skrifleg tilkynning frá leikskólanum sem er dagsett […] 2016 liggur einnig fyrir í málinu. Þar segir að D hafi mætt illa vegna veikinda, […] sé yfirleitt […] til augnanna og með bauga undir augunum. […] gráti, leiki sér […] og hafi lítið úthald. Málþroski og skilningur sé slæmur en […] sé […] að hreyfa sig og löngu […] að ganga. Samskipti við stefndu hafi gengið erfiðlega en séu orðin betri. Þá mæti D oft með fulla bleyju og sé yfirleitt […] á bleyjusvæði.

11 Áfrýjandi kveður starfsmann félagsþjónustunnar hafa boðað stefndu á fund sinn […] 2016 að því er virðist vegna könnunar á máli D. Hafi stefnda B mætt á fundinn en ekki stefndi C. Ekki liggur fyrir skráning á því sem fram fór á fundinum í samræmi við 42. gr. barnaverndarlaga. Þá verður ekki séð að foreldrunum hafi áður verið tilkynnt að fyrrgreind könnun stæði yfir á aðstæðum D í samræmi við 3. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga. Í málinu liggur fyrir áætlun um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga, dags. […] 2016, vegna athugunar á máli D. Markmið áætlunarinnar var að bæta aðbúnað barnsins og styðja og efla foreldra í uppeldishlutverkinu. Þar var lagt upp með að stefndu samþykktu meðal annars að tilsjónarmaður kæmi til þeirra sem og að þau sæju til þess að barnið væri ávallt í viðeigandi hlífðarfatnaði, það fengi nægan nætursvefn og að F bæri ekki of mikla ábyrgð á barninu. Þessi áætlun var ekki undirrituð en ekki liggur fyrir hver ástæða þess var.

12 Í málinu liggur fyrir skýrsla tilsjónarmanns frá […] 2016. Hún lýtur aðallega að erfiðleikum í samskiptum stefndu B og […] F. Tilsjónarmaður er þar nokkuð tvísaga um árangur og horfur á því að unnt væri að bæta samskipti þeirra. Á það er minnst að F hafi upplýst tilsjónarmann um að […] hafi séð móður sína hrista D. Stefnda hafi hins vegar neitað því og reiðst F vegna ásökunarinnar. Um D segir að öðru leyti í skýrslunni að stefndi C sé hættur að gefa […] sælgæti. Önnur skýrsla tilsjónarmanns er dagsett […] sama ár. Þar er lýst tilteknum markmiðum um að foreldrar lesi sögur fyrir D, að fjölskyldan borði saman og að stefndu gefi sér tíma til þess að leika við D. Í skýrslunni er staðhæft að engu þessara markmiða hafi verið náð.

13 Í greinargerð félagsþjónustu, sem lögð var fyrir áfrýjanda […] 2017, kemur fram að í viðtali við stefndu […] 2016 hafi verið farið yfir áætlun um meðferð á máli D. Ekki liggur fyrir skráning á því sem fram fór á fundinum í samræmi við fyrirmæli 42. gr. barnaverndarlaga. Í greinargerðinni segir aftur á móti að stefnda hafi lagt áherslu á það í viðtalinu að í áætluninni kæmi fram að hún myndi aðeins fara eftir fyrirmælum ef hún væri sammála þeim. Þá kemur þar fram að þar hafi hún sagt að hún ætti erfitt með að fylgja leiðbeiningum tilsjónarmanns með því að lesa það lesefni sem hann legði fyrir foreldrana þar sem hún væri svo þreytt á kvöldin. Hafi hún frekar viljað að tilsjónarmaðurinn upplýsti þau um innihaldið.

14 Í málinu liggur fyrir áætlun […] 2016 um meðferð á máli D samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga, sem foreldrarnir samþykktu báðir með undirritun sinni. Engir fyrirvarar voru á samþykki stefndu B. Gildistími áætlunarinnar var frá […] 2016 til […] 2017. Markmið hennar var að auka færni foreldra og bjargráð í uppeldishlutverki sínu svo tryggja mætti að D fengi þá umönnun sem […] þyrfti „með því að fylgja fyrirmælum félagsráðgjafa, tilsjónaraðila og sálfræðings“. Þá var stefnt að því að foreldrar fjölguðu samverustundum með D, töluðu meira við […], læsu fyrir […] og léku við […] í því skyni að auka þroska […] og málskilning. Til að ná markmiðunum var foreldrunum gert að hitta félagsráðgjafa einu sinni til tvisvar í mánuði. Þá skuldbundu þau sig til þess að vera í samvinnu við tilsjónarmann og fylgja leiðbeiningum hans. Enn fremur skyldi C sækja viðtöl til sálfræðings á vegum félagsþjónustunnar. Jafnframt samþykktu foreldrar að tryggja að barnið væri ávallt í viðeigandi hlífðarfatnaði og fengi nægan nætursvefn. Þá skyldu þau sjá til þess að F bæri ekki of mikla ábyrgð á barninu. Enn fremur að þau sinntu þörfum þess meðal annars með því að tala, lesa og leika við það sem og að „passa upp á persónulega umhirðu (bleyjuskipti) og passi mataræði barnsins“. Stuðningsúrræðum á vegum áfrýjanda er lýst á þann veg að félagsráðgjafi kæmi til með að boða foreldra í framangreind viðtöl auk þess sem hann yrði í samskiptum við leikskóla og tilsjónarmann og veitti leiðsögn.

15 Skýrsla tilsjónarmanns […] 2016 liggur fyrir í málinu. Þar kemur fram að tilgangur vinnu hans hafi aðallega verið að foreldrar breyttu uppeldisaðferðum sínum til að koma í veg fyrir að uppeldismistök yrðu endurtekin. Markmiðum er þar lýst í nokkrum liðum og lutu þau meðal annars að því að lesa barnasögur fyrir D, að fjölskyldan borðaði saman, að foreldrarnir gæfu sér tíma til að leika við D, að settar yrðu heimilisreglur og þeim framfylgt og að samskiptin yrðu bætt. Í skýrslunni segir að tveimur markmiðum hafi þegar verið náð, að auka leik við D og að fölskyldan borðaði saman. Þar kom einnig fram að stefnda B hefði ekki náð að breyta neikvæðu viðhorfi sínu til […] F en að hún væri að vinna að því að hafa stjórn á skapi sínu. Í næstu skýrslu tilsjónarmanns […] 2017 segir að stefnda B hafi tekið vel í ábendingar um reglur í uppeldi barna og að hún hafi innleitt þær „í daglegu lífi“. Hafi tilsjónarmaðurinn orðið vör við að D væri „[…] að horfa á barnamyndir og vakna á nóttunni“. Stefnda B sé orðin ákveðnari við D og bregðist ekki við þegar […] leitist við að ná sínu fram með því að bresta í grát. Þá hafi staðan á fjölskyldunni lagast, eins og það er orðað, meðan F hafi verið í jólafríi […]. B sé brosmildari og „væri orðin önnur manneskja“.

16 Félagsþjónustu áfrýjanda barst bréf frá leikskóla D […] 2017. Þar segir að barnið mæti vel í leikskólann og […] sé sótt á réttum tíma. Þá líði […] vel og sé […]. […] væri ekki enn […] að tala og því væri erfitt að segja til um málþroska […]. D ætti það til að koma illa […] á bleyjusvæði og því hafi […] „á tíðum“ verið illa lyktandi og […] og hafi starfsmenn leikskólans tekið eftir […] í bleyju […]. Fram kemur í bréfinu að D sé alltaf með aukaföt í leikskólanum þó að það sé mat starfsfólks að útifatnaður […] samræmist ekki stærð […] og líkamsbyggingu. Þá hafi gengið ágætlega að eiga samskipti við foreldrana. Faðir kæmi með barnið og sækti það en móðir kæmi sjaldan. […] 17 Af framlögðum gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefnda B hafi mætt nokkuð reglulega í bókaða tíma í mæðraskoðun bæði á Landspítala og heilsugæslu vegna meðgöngu frá [...] uns barnið fæddist […]. Fram kemur að stefnda hafi greinst með meðgöngusykursýki og fengið leiðsögn um hvernig henni bæri að standa að mælingum á blóðsykri. Í sjúkraskrá kemur fram að nokkur vanhöld hafi orðið á því að stefnda mætti í mæðraskoðun með skrá yfir þær mælingar. Félagsþjónustunni barst tilkynning frá ljósmóður [...] um að stefnda sinnti ekki þessum mælingum sem skyldi og var ákveðið að taka málið til frekari skoðunar.

18 Á sama tíma og stefndu samþykktu meðferðaráætlun í máli D […] 2016 undirrituðu þau áætlun um meðferð á máli F. Þar skuldbundu þau sig meðal annars til þess að halda áfram að hitta félagsráðgjafa og vera í samvinnu við tilsjónarmann. Þar var enn fremur við það miðað að F fengi stuðningsfjölskyldu. Í gögnum málsins kemur fram að tilkynning hafi borist […] 2017 […] um að F hafi sýnt sjálfskaðandi hegðun með því að skera sig. Nokkur vinna virðist hafa farið fram af hálfu félagsþjónustunnar í samvinnu við grunnskólann og foreldra til að bæta líðan F. Í kjölfar framangreindrar tilkynningar virðist áfrýjandi hafa lagt áherslu á að F kæmi reglulega til ráðgjafa félagsþjónustunnar. Hafi stefnda hins vegar staðið gegn því og óskað eftir því að […] fengi þess í stað sálfræðiaðstoð. Á vormánuðum 2017 var […]. Með því átti meðal annars að hvíla […] á erfiðum samskiptum þeirra á milli. Þau áform gengu ekki eftir.

19 Ný áætlun um meðferð máls var gerð vegna F […] 2017 og átti hún að gilda til ársloka. Þar var meðal annars vikið að […] námi F. Enn fremur var við það miðað að […] færi til stuðningsfjölskyldu eina til tvær helgar í mánuði auk þess sem áfram var gert ráð fyrir tilsjón inn á heimilið.

20 Í greinargerð félagsþjónustunnar til áfrýjanda […] 2017 sem og í héraðsdómsstefnu er því lýst að F hafi í viðtölum við félagsráðgjafa greint frá því að stefnda B beitti […] líkamlegu og andlegu ofbeldi. Stefnda hefur staðfastlega neitað þeim ásökunum. F mun hafa verið skipaður talsmaður […] 2017 sem ræddi þá reglulega við […]. Í skýrslu talsmannsins […] 2017 segir að F hafi greint honum frá atviki sem átt hafi sér stað um sumarið þar sem stefnda B á að hafa slegið í lærið á D eftir að […] hafði hent síma í gólfið. Hafi F brugðið og tekið […] grátandi inn í herbergið sitt. Af þessu tilefni segir í skýrslunni að F hafi greint frá því að móðir […] hafi beitt […] ofbeldi þegar […] var lítil og hafi fundist það „verra þegar hún gerði það við […]. Í skýrslunni kveðst talsmaðurinn hafa áhyggjur af aðstæðum og aðbúnaði F. […] liði illa á heimili sínu, væri verulega […] og „einhver saga virðist vera um líkamlegt ofbeldi“. Talsmaðurinn tilkynnti áfrýjanda um ofbeldið gagnvart D […] 2017.

21 Í greinargerð félagsþjónustunnar til áfrýjanda […] 2017 kemur fram að stefnda B hafi komið á fund félagsráðgjafa […] sama ár og óskað eftir því að félagsmálanefnd vistaði F utan heimilis þar sem stefnda réði ekki lengur við aðstæður. Eftir að hafa verið leiðbeint […] um hvað fælist í því undirritaði stefnda yfirlýsingu um vistun F utan heimilis á grundvelli 25. gr. barnaverndarlaga frá […] 2017. Daginn eftir dró hún samþykki sitt til baka.

22 Tilsjónarmaður ritaði skýrslu um vinnu sína með fjölskyldunni […] 2017. Laut hún einkum að slæmum samskiptum stefndu B og F. Þar kom þó fram að markmiðið um að koma reglu á svefnvenjur D hafi náðst á tímabilinu frá […] 2017. Þá hafi fjárhagsstaða fjölskyldunnar lagast og stefndi C náð að sjá betur um „hreinlæti D sem varðar bleyjuskipti“. Um horfur taldi tilsjónarmaður að vankunnátta móður myndi endurtaka „sig í framtíðinni varðandi D þar sem móðir fer ekki eftir neinum reglum heima“ þrátt fyrir ábendingar tilsjónarmanns. Í niðurstöðukafla tilsjónarmanns segir þó að hann eigi erfitt með að fullyrða á þessu stigi „hvort B hafi breyst“.

23 Samkvæmt fyrrgreindri greinargerð til áfrýjanda […] 2017 bárust félagsþjónustunni upplýsingar í […] um að F dveldi utan heimilis síns og neitaði að koma heim. Þar er jafnframt gerð grein fyrir því að stefndu hafi mætt á skrifstofu félagsþjónustunnar […] 2017 og lýst óánægju sinni með vinnubrögð hennar í máli F. Hafi stefnda B hafnað því að bera ábyrgð á vanda fjölskyldunnar og kennt F um ástandið. Stefndu hafi verið gerð grein fyrir því að félagsþjónustan teldi nauðsynlegt að vista F utan heimilis tímabundið til að unnt væri að kanna málið betur. Stefndu samþykktu við svo búið að […] yrði […] þrjá mánuði utan heimilis á grundvelli 25. gr. barnaverndarlaga. Fram kemur í greinargerðinni að F hafi einnig verið […] vistuninni. Af lýsingum í framangreindri greinargerð verður ekki annað ráðið en að stefndu hafi verið verulega ósátt við að geta ekki haft samskipti við F meðan á vistuninni stæði. Stefndu afturkölluðu samþykki sitt með bréfi […] 2017. Í framhaldi af því var ákveðið að vista F utan heimilis án samþykkis foreldra með vísan til heimildar til neyðarráðstöfunar samkvæmt 31. gr. barnaverndarlaga. Með bréfi […] 2017 óskaði félagsþjónustan eftir lögreglurannsókn vegna gruns um andlegt og líkamlegt ofbeldi stefndu B í garð F.

24 Í málinu liggur fyrir bréf frá leikskóla D […] 2017 til félagsþjónustunnar. Þar kemur fram að eftir sumarfrí hafi barnið verið sótt á ýmsum tímum og oft þegar […] væri í hvíld. Í bréfinu er því lýst að mikilvægt sé fyrir málþroska D að […] dvelji út vistunartíma sinn. Þess var þó getið að D liði vel í leikskólanum og væri […]. […] færi hins vegar oft ekki að fyrirmælum og væri stundum […] við hina krakkana. Þá kæmi […] stundum […] í framan og væri bleyjan „oft mjög þung“. Fram kemur að deildarstjóri hafi hitt foreldrana þar sem rætt hafi verið um þunga bleyju og að D væri oft […] á bleyjusvæðinu. Hafi þau ákveðið að koma með púður handa […] en […] hafi fengið ofnæmi fyrir því. Hafi foreldrarnir þá farið með barnið til læknis þar sem þeim hafi verið ráðlagt að nota kartöflumjöl. D sé þó enn þá „dálítið […] á bleyjusvæðinu“ og talið sennilegt að […] þyrfti stærri bleyjur. Þá sé fatnaður […] stundum óhentugur, ekki í réttri stærð og hamli […] í hreyfingum, auk þess sem […] sé oft of mikið [...]. Fram kemur í bréfinu að faðirinn komi með D og sæki […]. Móðirin vilji þó fá öll skilaboð frá leikskólanum enda sé hætt við að þau berist henni ekki. Erfitt sé að átta sig á því hversu mikið faðirinn skilji af því sem sagt sé við hann. Í niðurlagi bréfsins kemur fram að það sé mat starfsmanna að lítið hafi breyst frá því að síðasta bréf hafi verið ritað til félagsþjónustunnar.

25 F gaf skýrslu hjá lögreglu […] 2017 vegna tilkynningar félagsþjónustunnar um ætlað ofbeldi stefndu B í […] garð. Þar kvað F samskiptin á heimilinu vera mjög slæm og að móðir […] hafi ítrekað beitt […] líkamlegu ofbeldi áður en […]. Eftir það hafi dregið úr ofbeldinu til að byrja með en það hafist að nýju og aldrei liðið meira en fjórar vikur milli þess sem […]. Spurð um aðstæður D á heimilinu kvað […] móður sína veita […] eðlilega umönnun þegar hún væri heima. Hins vegar sæi stefndi C oft um D meðan móðir […] væri að vinna en hann væri illa fær um það. Hann skipti ekki á […] þegar þörf væri á því og veitti […] ekki næga athygli. Hafi D nokkrum sinni hlotið áverka við að detta eftir að hafa klifrað upp í sófa eða annað og ítrekað hafi […] komist í hættulega hluti eins og skæri. Þá greindi F frá því að […] hafi einu sinni orðið vitni að því þegar stefnda B beitti barnið ofbeldi. Hafi […] þá heyrt hávaða, rokið til og séð móður sína vera nýbúna að slá barnið sem hafi haldið grátandi um fótinn. Þegar móðirin hafi reitt hönd sína til höggs að nýju hafi F gripið í […] og komið í veg fyrir að stefnda slægi barnið.

26 Lögregluskýrsla var tekin af stefnda C […] og af stefndu B […] 2017. Þar neituðu þau staðfastlega að F hefði verið […] ofbeldi þó að [...] rifust oft. Þá þvertóku þau fyrir að stefnda B hefði lagt hendur á D.

27 Hinn […] 2017 barst félagsþjónustunni tilkynning um að D gréti sáran á heimili stefndu á nóttunni. Í athugasemdum á tilkynningarblað kemur fram að upplýsingarnar séu metnar trúverðugar og að rík ástæða sé til að bregðast við. Ákveðið var að vista D þann dag utan heimilis með vísan til 31. gr. barnaverndarlaga. Í ákvörðuninni kemur fram að það hafi verið gert í ljósi upplýsinga sem borist hefðu og til að „gæta rannsóknarhagsmuna“. Mun starfsmaður félagsþjónustunnar hafa sótt D á leikskólann og farið með […] á heimili sömu vistforeldra og F var […] hjá. Stefnda C var því næst birt ákvörðunin auk þess sem honum var afhent boðun á fund áfrýjanda […] 2017 þar sem ákveðið yrði hvort tilefni væri til þess að úrskurða um kyrrsetningu barnsins utan heimilis í allt að tvo mánuði með vísan til aliðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Enn fremur var stefndu tilkynnt að ákveðið hefði verið að engin umgengni yrði við barnið meðan á könnun málsins stæði. Gögn málsins bera með sér að stefnda B hafi fengið áfall þegar hún frétti af framangreindri ráðstöfun. Hún var lögð inn á meðgöngu og sængurlegudeild Landspítalans í kjölfarið. Þá munu ljósmæður sem önnuðust hana hafa ákveðið í samráði við félagsþjónustuna að vísa stefndu í svonefnda áhættumæðravernd á Landspítalanum.

28 Hinn […] 2017 tók lögregla ákvörðun um að stefnda B skyldi sæta nálgunarbanni samkvæmt 4. gr. laga nr. 85/2011, um nálgunarbann og brottvísun af heimili, í sex vikur þannig að henni væri bannað að koma að og vera við dvalarstað F eða veita […] eftirför, heimsækja eða vera á nokkurn annan hátt í beinu sambandi við […]. Nálgunarbannið var staðfest með úrskurði Héraðsdóms […] sama ár. Úrskurðurinn var staðfestur með dómi Hæstaréttar […] 2017.

29 Mál F og D voru tekin fyrir á fundi áfrýjanda […] 2017 þar sem tillaga félagsþjónustunnar lá fyrir um að börnin yrðu vistuð utan heimilis í tvo mánuði. Farið var yfir málefni fjölskyldunnar með stefndu og lögmanni þeirra og fengu þau tækifæri til þess að tjá sig um fyrirliggjandi tillögu. Að því loknu voru kveðnir upp úrskurðir þess efnis að […] yrðu um kyrrt í fóstri í allt að tvo mánuði.

30 […] samþykktu stefndu áætlun um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga vegna ófædds barns þeirra. Kom þar fram að markmið áætlunarinnar væri að tryggja öryggi barnsins. Hlutverk foreldranna væri að mæta í allar skoðanir hjá mæðravernd og fylgja fyrirmælum starfsmanna hennar í hvívetna. Enn fremur að samþykkja tilvísun í FMBteymi Landspítalans og taka þátt í þeirri meðferðarvinnu sem þar væri lagt upp með. Þá var þeim gert að skila lyfja og fíkniefnaprufum. Stuðningsúrræði áfrýjanda áttu samkvæmt áætluninni að felast í því að starfsmenn félagsþjónustunnar yrðu í samstarfi við starfsmenn mæðraverndar og að foreldrum yrðu útveguð sálfræðiviðtöl og stuðningsviðtöl ef þau óskuðu eftir því. Skyldi áætlunin gilda þar til barnið fæddist.

31 Í greinargerð félagsþjónustunnar til áfrýjanda […] 2017 kemur fram að […] sama ár hafi lögreglan […] haft samband og látið vita að F væri […] á lögreglustöðinni ásamt […]. Starfsmaður félagsþjónustunnar kom á staðinn og ræddi við […]. Í því samtali hafi komið fram að F vildi draga ásakanir sínar um ofbeldi á heimili stefndu til baka og að […] færu aftur heim. Hafi F þá verið gerð grein fyrir því að vegna aldurs […] gæti […] ákveðið að fara heim strax en að D gæti ekki farið með […]. Hafi F þá sagt að það gengi ekki, […] þyrftu að fara saman heim. Í framhaldinu hafi F […] að vera áfram hjá vistunaraðilum. Ekki liggur fyrir önnur skráning á því sem þarna fór fram í samræmi við fyrirmæli 42. gr. barnaverndarlaga. Í málinu liggur fyrir tölvuskeyti frá skipuðum réttargæslumanni F […] 2017 þar sem gerð er grein fyrir því að […], ásamt fulltrúa félagsþjónustunnar, hafi […] átt fund með F meðal annars til þess að upplýsa […] um tilgang nálgunarbanns og vistunar barnanna hjá vistunaraðilum. Þar lýsir réttargæslumaðurinn því að honum þyki ljóst að F hafi sætt miklum þrýstingi frá fjölskyldu sinni um að draga framburð sinn til baka. Engin ósk hafi komið fram hjá F um að ræða við lögreglu um það.

32 Samkvæmt lýsingu í greinargerð félagsþjónustunnar til áfrýjanda […] 2017 áttu starfsmenn fund með starfsmönnum leikskóla D […] sama ár. Ekki liggur fyrir önnur skráning samkvæmt 42. gr. barnaverndarlaga en þessi lýsing á því sem fram fór á fundinum. Af greinargerðinni verður ráðið að farið hafi verið yfir stöðu málsins, aðbúnað barnsins og samskipti við foreldra. Þar er meðal annars vikið að því að […] D hafi að öllu leyti séð um aðlögun barnsins. Áberandi hafi verið að barnið hafi alltaf verið „með bauga, […] í framan, […], þreytt“ og litið út fyrir að vera […]. Hafi […] einnig grátið mikið og sýnt varnarviðbrögð þegar starfsmenn hafi komið of geyst að […]. Þar segir einnig að strax „í upphafi“ hafi D komið „með mjög skítugar, þungar og illa lyktandi bleyjur“ og […] því brunnið illa og kveinkað sér við bleyjuskipti. Ítrekað hafi verið rætt við foreldrana um „bleyjumálin“ en móðirin hafi kennt leikskólanum um með því að ekki væri gætt að því að barnið borðaði ekki sand. Fram kemur í greinargerðinni að ástandið á mánudagsmorgnum hafi verið verst, „gamall kúkur og mikill bruni“. Í eitt skipti hafi barnið fengið lánsbleyju frá leikskólanum á föstudegi og komið með sömu bleyjuna aftur á mánudegi. Hafi ástandið verið viðvarandi og því hafi foreldrarnir verið kallaðir á fund […] 2017. Hafi barnið þá enn verið að koma með „verulega skítugar bleyjur fullar af pissi og stundum kúk“. Bleyjurnar hafi verið tveimur númerum of litlar. Foreldrunum hafi verið ítrekað bent á að koma með stærri bleyjur en það hafi aldrei verið gert. Þá hafi gengið erfiðlega að fá foreldra til að koma með föt við hæfi. Hafi samskipti við foreldrana reynst erfið, einkum við móður. Hafi hún átt það til að vera ókurteis við starfsmenn leikskólans.

33 Eins og þegar hefur verið gerð grein fyrir liggur fyrir í málinu ódagsett samantekt nokkurra starfsmanna leikskólans um aðbúnað D og samskipti þeirra við foreldra […]. Ber hún með sér að hennar hafi verið aflað […] 2017 í tengslum við rannsókn á ætlaðri vanrækslu stefndu eftir að barnið var vistað utan heimilis með neyðarráðstöfun. Af þeirri samantekt má ráða að hreinlæti tengt bleyjuskiptum hafi verið viðvarandi vandamál og að samskipti foreldra við starfsmenn leikskólans hafi ekki alltaf gengið sem skyldi.

34 Samkvæmt greinargerð félagsþjónustunnar […] 2017 var leitað upplýsinga hjá vistunarforeldrum um stöðu D. Hjá þeim kom fram að barnið hefði við komu verið „bjúgað, þrútið og rautt í kringum augun“. Þá hafi hárið verið skítugt og fötin of lítil. Þar er einnig vikið að því að D hafi ekki borðað vel í byrjun dvalarinnar en á því hafi orðið breyting. Þá hafi til að byrja með reynst erfitt að baða D og […] harðneitað að leyfa vistunarforeldrum að tannbursta sig. Ekki liggur fyrir önnur skráning í samræmi við 42. gr. barnaverndarlaga en þessi lýsing á framangreindum samskiptum.

35 Með umsókn […] 2017 sótti félagsráðgjafi á vegum áfrýjanda um þjónustu FMBteymis hjá Landspítalanum fyrir stefndu. Kom fram að ástæða tilvísunar væri að efla tengsl foreldra við ófætt barn og undirbúa þau betur fyrir komu þess. Í skýrslu félagsmálastjóra fyrir héraðsdómi kemur fram að umsókninni hafi verið hafnað.

36 Stefndu voru boðuð […] 2017 til fundar við áfrýjanda 12. sama mánaðar þar sem taka átti fyrir hvort framlengja skyldi vistun D utan heimilis. Matsmaður var dómkvaddur næsta dag til þess að leggja mat á forsjárhæfni stefndu.

37 Eftir að D var […] utan heimilisins […] 2017 leitaði áfrýjandi í samráði við stefndu álits G geðlæknis á stefndu. Í málinu liggur fyrir bréf geðlæknisins […] 2017. Þar kemur fram að hann hafi átt ítarlegt viðtal við stefndu. Þar hafi þau meðal annars lýst undrun sinni á því að D hefði verið […] af þeim. Í lok bréfsins er vikið að mati geðlæknisins á forsjárhæfni stefndu. Þar kemur fram að hvorugt þeirra sýni „gott innsæi í aðstæður og líðan barnanna“ og að þau hafi tilhneigingu til þess að gera lítið úr þeirra líðan. Stangist frásögn þeirra oft á við upplýsingar sem starfsmenn félagsþjónustunnar hafi veitt. Þau séu „því greinilega að fegra ástandið hvort sem það er vegna skorts á innsæi eða vísvitandi að villa um“. Geðlæknirinn tekur fram að stefnda B hafi íhugað meira svör sín við spurningalistum en stefndi C. Virtist sem hún gæti „endurskoðað það sem hún hefur sagt og séð nýjar hliðar á málum í samtalinu“. Það var mat geðlæknisins að hún gæti „hugsanlega lært að setja sig betur í spor barna sinna og breyta sínum uppeldisaðferðum“. Hins vegar gæti það tekið talsverðan tíma og regluleg viðtöl í eitt til tvö ár. Þá segir í bréfinu að stefnda geti hugsað sér að nýta slíka meðferð. Um stefnda C kemur hins vegar fram í bréfinu að hann hafi litla hæfileika til þess að setja sig í spor barna sinna og ekki liggi fyrir vísbendingar um að hann geti lært það og breytt uppeldisaðferðum sínum [...].

38 Stefndu var heimiluð umgengni við D […] 2017 undir eftirliti í eina og hálfa klukkustund. Lýsing starfsmanns félagsþjónustunnar á umgengninni liggur fyrir í málinu.

39 Í greinargerð félagsþjónustunnar til áfrýjanda […] 2017, vegna fyrirhugaðs fundar hennar […] sama mánaðar, er því haldið fram að mál F og D hefðu verið til vinnslu í tvö og hálft ár. Ýmis stuðningur hafi verið reyndur en erfitt hafi verið að ná samstarfi við foreldra. Þar er ályktað að aðbúnaður D hafi ekki verið viðunandi þrátt fyrir ítrekaðar leiðbeiningar tilsjónarmanns og leikskóla. Skrifleg greinargerð þáverandi lögmanns stefndu liggur einnig fyrir í málinu. Þar eru gerðar athugasemdir við málsmeðferð félagsþjónustunnar meðal annars með tilliti til 10. og 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Enn fremur er því mótmælt í greinargerðinni að fullnægt sé skilyrðum til að beita vistun utan heimilis. Þar var lagt til að börnin kæmu heim og því lýst yfir að foreldrarnir væru reiðubúnir að sæta óboðuðu eftirliti. Þá var lagt til að stefndu og F færu í fjölskylduráðgjöf og fengju sálfræðiþjónustu og að þau héldu áfram að sækja tíma hjá G geðlækni.

40 Á fundi áfrýjanda […] 2017 var stefndu og þáverandi lögmanni þeirra gefinn kostur á því að tjá sig um málið. Fram kom af hálfu lögmannsins að ekki gæti staðist að D hafi komið með sömu bleyju í leikskólann á mánudagsmorgni og […] hafi verið með þegar […] yfirgaf leikskólann á föstudegi. Þá telji foreldrarnir að vandamál tengd bleyjuskiptum hafi ekki komið upp mjög lengi. Enn fremur telji stefnda B sig hafa sinnt mæðraskoðun eins vel og henni sé unnt. Samþykkt var á fundinum að fela lögmanni nefndarinnar að gera kröfu fyrir dómi um framlengingu vistunar D og F utan heimilis, sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga.

41 F gaf skýrslu að nýju hjá lögreglu […] 2017. Þar dró […] fyrri framburð sinn um ofbeldi af hálfu móður sinnar til baka. Kvaðst […] hafa logið þessu til þess að komast af heimilinu og njóta meira frjálsræðis. Þrátt fyrir þetta var ákæra gefin út […] 2018 á hendur stefndu B. Þar er henni gefin að sök líkamsárás og barnaverndarlagabrot með því að hafa slegið F einu sinni í andlitið á árinu 2016. Ekki liggur fyrir að dómur hafi fallið í málinu.

42 Eftir að nálgunarbann stefndu B gagnvart F rann út leitaði F til félagsþjónustunnar […] 2017 og lýsti vilja sínum til þess að fara aftur heim til sín. […] mun þá hafa verið gerð grein fyrir því að ákvörðun um vistun utan heimilis væri enn þá í gildi. Þrátt fyrir það var F […] af stefnda C. Af hálfu félagsþjónustunnar mun hafa verið farið á heimili stefndu til að kanna aðstæður F. Hafi […] þá verið ákveðin í því að fara ekki með starfsmönnum félagsþjónustunnar heldur dvelja hjá móður sinni og stjúpföður. Við það virðist hafa verið unað af hálfu starfsmanna félagsþjónustunnar.

43 Krafa var lögð fram af hálfu áfrýjanda fyrir Héraðsdómi […] 2017 þar sem farið var fram á að ráðstöfun, sem ákveðin var með úrskurði áfrýjanda […] 2017 um að D yrði um kyrrt þar sem […], yrði framlengd um átta mánuði.

44 Í greinargerð félagsþjónustunnar […] 2017, sem lögð var fyrir fund áfrýjanda […] sama mánaðar, er lýst fundi […] 2017 með stefndu og lögmanni þeirra. Þar munu hafa verið lögð fram drög að áætlun um meðferð á máli ófædda barnsins samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga. Í drögunum var lagt upp með að stefndu mættu í viðtöl í FMBteymi og tækju þátt í þeirri meðferðarvinnu að því gefnu að umsókn um þjónustu teymisins yrði samþykkt. Ella yrði stefndu vísað í viðtöl hjá G geðlækni. Enn fremur var gengið út frá því að stefnda B myndi dveljast á Landspítala þrjá til fimm daga með barnið eftir fæðingu þess. Þá skyldu foreldrar vistast með barninu á heimili á vegum áfrýjanda […] í allt að sex vikur eftir útskrift. Jafnframt að foreldrarnir sinntu allri ungbarnavernd og fylgdu í hvívetna fyrirmælum sem þar yrðu gefin. Að lokum yrði þeim gert að skila lyfja og fíkniefnaprufum ef farið yrði fram á það. Var við það miðað að áætlunin gilti frá fæðingu barnsins til […] 2017. Fram kemur í fyrrgreindri greinargerð að stefndu hafi lýst þeirri afstöðu sinni á fundinum að þau væru mótfallin því að vera vistuð á heimili […] með barnið. Aftur á móti hafi þau samþykkt önnur atriði í áætluninni. Hafi þá verið lagt upp með að stefndu færu í heimsókn á umrætt heimili til að kynna sér aðstæður áður en barnið fæddist. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að stefndu hafi fallist á það. Ekki liggur fyrir önnur skrifleg lýsing á því sem fram fór á framangreindum fundi í samræmi við 42. gr. barnaverndarlaga.

45 Samkvæmt framangreindri greinargerð höfðu stefndu ekki kynnt sér heimilið [...] þegar barnið fæddist. Þar kemur fram að starfandi félagsmálastjóri hafi hringt í þáverandi lögmann stefndu að morgni þess dags. Því er haldið fram að lögmaðurinn hafi verið hvattur eindregið til þess að „ræða alvarlega við skjólstæðinga sína og hvetja þau til að samþykkja vistunina“. Hafi verið útskýrt fyrir honum „að myndu þau ekki samþykkja vistunina þyrfti barnavernd að taka afstöðu til þess hvort ástæða væri til að grípa til frekari ráðstafana“. Ekki liggur fyrir í málinu önnur skrifleg lýsing á samskiptum félagsmálastjóra og lögmannsins í samræmi við 42. gr. barnaverndarlaga. Þá liggur ekki fyrir að tekin hafi verið skýr ákvörðun, sem unnt hafi verið að kynna stefndu, um afleiðingarnar ef þau höfnuðu framangreindum stuðningsúrræðum. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf fyrrum lögmaður stefndu skýrslu í héraði. Þar kvaðst hann ekki hafa vitað af því að ákveðið hefði verið að taka hið nýfædda barn af foreldrunum á fæðingardeildinni fyrr en það hafi verið gert. Hafi hann þá verið upplýstur um að það væri of seint að samþykkja framangreint úrræði.

46 Í greinargerðinni […] 2017 er að því vikið að starfandi félagsmálastjóri hafi leitað til sérfræðings í klínískri sálfræði […] 2017 og óskað upplýsinga um tengslamyndun ungbarna og umönnunaraðila og hvaða áhrif það hefði á ungabarn að vera innan um foreldra með skerta innlifunarfærni. Enn fremur hvaða áhrif það hefði á tengslamyndun barns og foreldris ef það ælist ekki upp hjá þeim fyrst um sinn. Hafi sálfræðingurinn tekið fram í samtalinu að samkvæmt rannsóknum hefði það alvarlegri áhrif á barn að alast upp hjá foreldrum með takmarkaða innlifunarhæfni „og nái því ekki að leggja grunninn að öruggri tengslamyndun“ heldur en að vera hjá hæfum umönnunaraðila fyrst um sinn sem tryggi örugga tengslamyndun ásamt því að mæta öðrum grunnþörfum ungabarns. Færi barnið aftur til foreldra „innan sjö til átta mánaða“ hefðu „möguleikar barnsins á öruggri tengslamyndun við þá ekki verið takmarkaðir“. Í málinu liggur einnig fyrir skrifleg greinargerð sálfræðingsins […] 2017 í tilefni af framangreindu samtali og fylgdi hún greinargerð félagsþjónustunnar. Þar er lögð áhersla á mikilvægi þess að börn séu í öruggum tengslum við umönnunaraðila fyrstu sjö til átta mánuði ævinnar. Sé innlifunarhæfni umönnunaraðila skert komi það fram í óöruggri tengslamyndun sem rannsóknir sýni að leggi grunninn að „margvíslegum vanda barnsins“ á sviðum sem skipti miklu fyrir farsæla framtíð þess.

47 E fæddist [...] nokkrum dögum fyrir áætlaðan fæðingardag. Samkvæmt framangreindri greinargerð […] 2017 munu starfsmenn félagsþjónustunnar hafa komið daginn eftir á sængurlegudeild Landspítalans […]. Þar kemur fram að stefndu hafi þá verið birt ákvörðun á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga um að kyrrsetja barnið á spítalanum og að ákvörðun um framhaldið yrði tekin degi síðar. Hafi foreldrunum verið gerð grein fyrir því að þau gætu dvalist með barninu á spítalanum þangað til. Þá hafi þeim ítrekað verið bent á að þeim stæði til boða „vægara úrræði“, þ.e. vistun með barninu á heimili […]. Hafi stefnda B ekki verið reiðubúin að samþykkja það. Ekki liggur fyrir í málinu önnur skrifleg lýsing á þessum samskiptum á fæðingardeildinni, sbr. 42. gr. barnaverndarlaga.

48 Í málinu liggur fyrir skjal, dags. […] 2017, sem ber yfirskriftina Neyðarráðstöfun skv. 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Skjalið er undirritað af félagsráðgjafa félagsþjónustunnar fyrir hönd áfrýjanda. Þar kemur fram að barnið sé „tekið úr umsjá“ stefndu og „vistað á heimili á vegum barnaverndarnefndar“ frá og með […] 2017 á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga. Um rök fyrir ráðstöfuninni er í skjalinu vísað til upplýsinga sem hefðu borist en talið var að hún væri nauðsynleg „til að tryggja öryggi barnsins og gæta rannsóknarhagsmuna á meðan unnið“ væri frekar í málinu. Upplýst var að málið yrði tekið fyrir á fundi áfrýjanda eins fljótt og auðið væri og eigi síðar en að 14 dögum liðnum og yrðu foreldrar boðaðir til hans. Ekki liggur fyrir annað skjal um þá ákvörðun sem áfrýjandi kveðst hafa birt stefndu […] 2017.

49 Hvað sem líður efni framangreindrar ákvörðunar virðist henni ekki hafa verið framfylgt fyrr en daginn eftir að hún er dagsett. Í greinargerð félagsþjónustunnar […] 2017 til áfrýjanda segir að […] 2017 klukkan 13 hafi stefndu ekki verið búin að upplýsa um afstöðu þeirra til tillögu félagsþjónustunnar um að þau dveldu með barninu á heimili á vegum áfrýjanda í sex vikur. Hafi þá verið ákveðið að túlka aðgerðarleysi og þögn þeirra sem synjun á því stuðningsúrræði. Því hafi starfsmenn félagsþjónustunnar ekki talið „annað fært en að vista barnið utan heimilis“. Haft hafi verið samband við þáverandi lögmann stefndu og hann boðaður á fæðingardeildina. Samkvæmt lýsingu í greinargerðinni hafi þá verið margmenni á staðnum en lokað hafi verið fyrir gestagang inn á deildina. Hafi foreldrunum verið tilkynnt um framangreinda ákvörðun. Samkvæmt lýsingu í greinargerðinni virðist nokkurt írafár hafa skapast í kjölfarið en lögregla var á staðnum til að tryggja öryggi viðstaddra. Svo fór að stefnda B afhenti ljósmóður E sem afhenti starfsmanni félagsþjónustunnar barnið. Í kjölfarið var farið með það til vistunarforeldra. Í málinu liggur ekki fyrir önnur skrifleg lýsing á því sem fram fór á fæðingardeildinni umræddan dag, sbr. 42. gr. barnaverndarlaga.

50 Samkvæmt framlögðum gögnum sóttu stefndu reglulega viðtöl hjá G geðlækni á þessum tíma. Í læknabréfi […] 2017, sem samið var að beiðni félagsþjónustunnar, lýsir hún afstöðu sinni til þess hvernig meðferðarviðtölin hefðu gengið og hvort stefndu gætu sett sig í spor barna sinna og forgangsraðað þörfum þeirra framar eigin þörfum. Þar áréttaði geðlæknirinn það sem fram kom í bréfi hennar […]2017. Hún tók jafnframt fram að rannsóknir sýndu að einna mikilvægustu eiginleikar foreldra væru næmi á þarfir og tjáningu barnsins og hæfileikinn til þess að líta á barnið sem sjálfstæða, hugsandi veru með sérstakar þarfir og langanir. Enn fremur þurfi foreldrar að geta forgangsraðað þörfum barnsins framar eigin þörfum þegar það eigi við. Ályktaði hún að stefndu hefðu ekki sýnt „mikla burði á þessu sviði“ þar sem þau átti sig ekki á tilefni afskipta áfrýjanda. [...] Hún tók þó fram að lengri tíma tæki að meta þessi atriði og „fylgjast með hvernig foreldrum tekst að yfirfæra það sem unnið er með í meðferðinni yfir á aðstæður heimafyrir“.

51 Félagsþjónustan óskaði eftir því að G gæfi einnig álit sitt á „tengslamyndun D við blóðforeldra sína“ samkvæmt lýsingu á umgengni sem fram fór […] 2017. Greinargerð geðlæknisins er dagsett […] 2017. Þar er tekið fram að læknirinn hafi hvorki hitt barnið með foreldrum né vistunarforeldrum. Þá segir orðrétt í greinargerðinni: „Það sem er sláandi í lýsingu á samskiptum barnsins við blóðforeldra sína er að […] sýnir að […] í samskiptum við þau bæði, en vísbendingar um tengslamynstur eru mismunandi fyrir móður og föður.“ Samkvæmt greinargerðinni hafi komið fram sterkar vísbendingar um „disorganized tengsl“ við móður „sem sést á því að D fer upp í fang móður sinnar í byrjun umgengninnar (fyrstu 10 mínúturnar) en fer síðan frá henni aftur og virðist […]“. Kemur þar fram að barnið sýni merki óöryggis t.d. með því að forðast að horfa á foreldrana og sleikja út um. Um tengslamyndun við föður segir í greinargerðinni að vísbendingar séu um „avoidant tengsl“. Sú ályktun var á því reist að barnið hefði hundsað beiðni föður síns um að koma til hans. Þá hafi barnið ekki sýnt nein viðbrögð við því þegar hann fór af staðnum. Í greinargerðinni dró geðlæknirinn einnig ályktanir af ljósmyndum af D. Kemur þar fram að ráða megi af útliti […]að barnið hafi verið vannært þó að holdarfar teldist innan eðlilegra marka. Benti það til þess að barnið hefði ekki fengið nægilega fjölbreytta fæðu þó að fjöldi hitaeininga hefði verið nægur. Þá var sú ályktun dregin af baugum undir augum að svefni kynni að hafa verið ábótavant. Ekki liggur fyrir hvaða ljósmyndir lágu til grundvallar þessu mati eða hvenær þær voru teknar.

52 Stefndu munu hafa verið boðuð til fundar við áfrýjanda sem haldinn var […] 2017 þar sem taka átti mál E fyrir. Fyrir fundinum lá greinargerð félagsþjónustunnar […]sem vitnað hefur verið til. Þar var lagt til að barnið yrði kyrrsett í vistun utan heimilis með vísan til aliðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Í úrskurði nefndarinnar […] 2017 kemur fram að stefndu, lögmaður þeirra og fulltrúi [...]hafi verið viðstödd fundinn. Þar kemur fram að lögmaður stefndu hafi mótmælt því að framangreind tillaga næði fram að ganga. Því til stuðnings vísaði hann meðal annars til sjónarmiða um meðalhóf og vilja foreldranna til samstarfs. Í úrskurðinum var fallist á tillögu um vistun barnsins utan heimilis í tvo mánuði.

53 Sama dag, […] 2017, fór fram umgengni stefndu við D. Í málinu liggur fyrir lýsing starfsmanns félagsþjónustunnar á umgengninni. Dómkvaddur matsmaður mun hafa fylgst með henni.

54 Fyrsta umgengni stefndu við E fór fram […] 2017. Í málinu liggur fyrir lýsing starfsmanns félagsþjónustunnar á umgengninni sem varði í klukkustund. Önnur umgengni stefndu B við E fór fram […] 2017, en föður var meinað að vera þar viðstaddur sökum þess að kvöldið áður hafði hann ekki staðist fíkniefnapróf. Dómkvaddur matsmaður fylgdist með umgengninni en lýsing starfsmanns félagsþjónustunnar á henni liggur fyrir.

55 Dómkvaddur matsmaður, H, skilaði ítarlegri matsgerð […] 2017 um forsjárhæfni stefndu. Þar kemur fram að forsaga og niðurstöður sálfræðilegra prófa bendi til þess að alveg frá barnæsku hafi stefnda B átt erfitt með […]. Erfiðleikar af þessu tagi rýri foreldrahæfni og samskipta og tengslagetu hennar sem virðist annars vegar hafa einkennst af stjórnsemi, sjálfmiðaðri hegðun og skorti á innsæi en einnig vanrækslu og að því er virðist andlegu og líkamlegu ofbeldi. […] feli í sér þá hættu að hún geti ekki látið þarfir […] sinna hafa forgang fram yfir sínar þarfir þegar það sé nauðsynlegt. Þessir persónuþættir leiði til þess að hún hafi átt erfitt með að þiggja stuðning og lúta leiðsögn um umönnun barna sinna og ekkert bendi til þess að það geti breyst. 56 Í matsgerðinni kemur jafnframt fram að niðurstöður greindarprófs bendi til þess að stefndi C sé […] en niðurstaða persónuleikaprófs var ómarktæk vegna mikillar fegrunar. Forsaga, niðurstöður greindarprófs og niðurstöður úr mati bendi til þess að sökum […] sé sýn stefnda C á lífið og markmið barnsleg og virðast mörkin hjá honum á raunverulegu lífi og ímynduðu nokkuð óskýr. […] Erfiðleikar af þessu tagi rýri foreldrahæfni og samskipta og tengslagetu hans sem virðist hafa einkennst af eftirlátssemi, sjálfmiðaðri hegðun, innsæisleysi, skilningsleysi og vanrækslu. Hann sé ekki líklegur til að hafa mikið frumkvæði í umönnun barnanna og sé ekki fær um að axla neins konar heildarábyrgð í því sambandi. Hann sé þó líklegri en meðstefnda til þess að sætta sig við utanaðkomandi aðstoð og muni geta sinnt afmörkuðum umönnunarþáttum fái hann til þess leiðbeiningar og stuðning.

57 Matsmaðurinn telur að stefndu séu ekki hæf sem foreldrar til að skapa börnum sínum eðlileg og þroskavænleg uppeldisskilyrði þótt þau nytu verulegrar aðstoðar og stuðnings yfirvalda. Helstu ástæður þessa séu […]. Einkennandi sé vangeta stefndu til þess að setja sig í spor barna sinna, tengjast þeim og setja þarfir þeirra fram fyrir eigin þarfir.

58 Helstu niðurstöður matsgerðarinnar eru þær að matsmaður telur að stefndu séu ekki hæf til að fara með forsjá D og E. Þá sé stefnda B ekki hæf til að fara með forsjá F. Daglegri umönnun og uppeldi eða samskiptum stefndu og […] yrði alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þeirra og þroska færu […] á ný í umsjón stefndu. Telur matsmaður að stefndu ráði ekki við að veita […] þann stuðning og aðhald sem […] þurfi. Í umsjá stefndu væri líkamlegri og/eða andlegri heilsu […] eða þroska þeirra hætta búin. Stefndu séu í óöruggum tengslum við F og D og bendi allt til þess að svo yrði einnig með tengsl þeirra við E. Telur matsmaður að E yrði ekki […] í umsjá stefndu.

59 Í gögnum málsins kemur fram að umgengni stefndu við E hafi átt að fara fram […] 2017. Umgengnin hafi hins vegar fallið niður vegna hótana í garð starfsmanna félagsþjónustunnar. Ekkert liggur fyrir um að stefndu hafi átt nokkurn þátt í þeim hótunum.