662/2021

Útdráttur

Þ hf. höfðaði mál gegn SU ehf. og móðurfélagi þess, SJ ehf., til heimtu verklauna á grundvelli verksamnings á milli Þ hf. og SU ehf. um uppsteypu og frágang utanhúss á nánar tilgreindri hótelbyggingu í Reykjavík. Byggðist aðild SJ ehf. í málinu á sjálfskuldarábyrgð félagsins á skuldum SU ehf. að tiltekinni fjárhæð samkvæmt verksamningnum. SU ehf. og SJ ehf. kröfðust aðallega sýknu en til vara lækkunar á kröfum Þ hf. á grundvelli gagnkrafna SU ehf., einkum vegna galla á verkinu og frekari tafabóta en Þ ehf. hafði samþykkt, sem skuldajafna ætti við tildæmdar kröfur Þ hf. Í dómi Landsréttar var krafa Þ hf. vegna óuppgerðrar skuldar á viðskiptareikningi að tiltekinni fjárhæð tekin til greina en til frádráttar henni skyldu koma tilteknar gagnkröfur SU ehf. Þá var tekin til greina krafa Þ hf. er laut að óreikningsfærðum verkþáttum samkvæmt verksamningi annars vegar og viðbótarkostnaðar vegna tiltekinna magnbreytinga hins vegar. Jafnframt voru teknar til greina kröfur Þ hf. vegna ýmissa viðbótar- og aukaverka en tveimur þeirra hafnað. Loks var krafa Þ hf. um greiðslu kostnaðar vegna verktryggingar tekin til greina. Samkvæmt dómi Landsréttar var fallist á gagnkröfu SU ehf. vegna nánar tilgreinds galla en á hinn bóginn þótti félagið hafa fyrirgert rétti sínum til tafabóta sökum tómlætis. Voru kröfur Þ ehf. þannig teknar til greina með 37.371.743 krónum og gagnkröfur SU ehf. með 5.583.022 krónum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og Á-kk-nf I-kk-nf verkfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. október 2021 í málinu nr. E- 28/2019.

2

Aðaláfrýjendur krefjast þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt þannig að þeir verði sýknaðir af kröfum gagnáfrýjanda, en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Þá krefjast aðaláfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 18. janúar 2022. Hann krefst þess að aðaláfrýjanda Suðurhúsum ehf. verði gert að greiða honum 49.764.275 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.340.200 krónum frá 8. júlí 2016 til 22. febrúar 2017, af 7.304.934 krónum frá þeim degi til 22. apríl sama ár, af 7.958.537 krónum frá þeim degi til 6. september sama ár, af 19.435.129 krónum frá þeim degi til 29. nóvember sama ár, af 35.929.252 krónum frá þeim degi til 19. apríl 2018, af 45.896.126 krónum frá þeim degi til 18. desember sama ár, en af 49.764.275 krónum frá þeim degi til greiðsludags, þar af óskipt með aðaláfrýjanda Sjöstjörnunni ehf. 44.874.528 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 18. desember 2018 til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Réttargæslustefndi hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

5

Gagnáfrýjandi höfðaði mál þetta á hendur aðaláfrýjendum 18. desember 2018 til heimtu verklauna á grundvelli verksamnings á milli hans og aðaláfrýjandans Suðurhúsa ehf. um uppsteypu og frágang utanhúss á hótelbyggingu á lóð nr. 17- 19 við Hafnarstræti í Reykjavík. Um verkið segir í 1. gr. samningsins að vinna sé hafin við að endurbyggja friðað timburhús við Hafnarstræti 17 „sem áfast verður við steinsteypta húsið við Hafnarstræti 17- 19.“ Endurbyggingin verði unnin af öðrum verktaka og tilheyri ekki samningsverkinu.

6

Aðaláfrýjandinn Sjöstjarnan ehf. er móðurfélag Suðurhúsa ehf. og tókst það félag á hendur sjálfskuldarábyrgð á skuldum dótturfélagsins samkvæmt verksamningnum að fjárhæð 44.874.528 krónur. Málsástæður aðaláfrýjenda í málinu eru þær sömu. Ræðst niðurstaða um mögulega greiðsluskyldu móðurfélagsins þannig alfarið af því hvort og þá að hvaða marki kröfur á hendur dótturfélaginu á grundvelli verksamningsins ná fram að ganga. Þegar hér eftir er getið um aðaláfrýjanda án frekari tilgreiningar er í þessu ljósi átt við Suðurhús ehf.

7

Krafa gagnáfrýjanda samkvæmt héraðsdómsstefnu nam 63.048.260 krónum. Undir rekstri málsins í héraði féll hann frá kröfu að fjárhæð 270.000 krónur vegna málunar og nam því krafan sem leyst var úr með dómi héraðsdóms 62.778.260 krónum.

8

Aðaláfrýjendur kröfðust aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda en til vara lækkunar á þeim á grundvelli gagnkröfu vegna galla á verkinu og tafabóta. Þá var einstökum liðum í kröfugerð gagnáfrýjanda mótmælt.

9

Með hinum áfrýjaða dómi var aðaláfrýjendum óskipt gert að greiða gagnáfrýjanda 36.683.487 krónur ásamt vöxtum, allt að frádregnum samtals 5.926.418 krónum.

10

Fyrir Landsrétti leitar gagnáfrýjandi ekki endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um sýknu aðaláfrýjenda af kröfum hans að fjárhæð samtals 12.043.790 krónur, en þær lutu annars vegar að villum í málsetningu á teikningum og hins vegar að vinnu tæknimanna í tengslum við teikningar og hönnunargögn. Þá tekur áfrýjun ekki til niðurstöðu héraðsdóms um að gagnáfrýjandi eigi rétt á greiðslu að fjárhæð 714.650 krónur vegna niðurfalla og 752.000 krónur vegna breytinga á stálsmíði. Að þessu sögðu nemur krafa gagnáfrýjanda vegna viðbótar- og aukaverka 25.124.792 krónum.

Er hún í fimm liðum og sundurliðast í meginatriðum svo:

Þar við bætist krafa vegna kostnaðar sem annars vegar hafi fallið til vegna aðstöðuleysis á verkstað við ísetningu glugga og vinnu við þakefni og fleira að fjárhæð 1.658.874 krónur og hins vegar vegna verktryggingar, en sú krafa nemur 3.868.149 krónum. Loks gerir gagnáfrýjandi kröfu um greiðslu á óuppgerðri skuld á viðskiptareikningi vegna samningsverka að fjárhæð 2.618.337 krónur og kröfu upp á 16.494.123 krónur vegna verkframvindu sem ekki hafi verið reikningsfærð annars vegar og viðbótarkostnaðar vegna magnbreytinga hins vegar.

11

Samkvæmt héraðsdómsstefnu nam upphafleg krafa gagnáfrýjanda vegna skuldar á viðskiptareikningi 15.529.551 krónu. Samþykktar gagnkröfur námu 12.534.307 krónum og stóð því eftir við höfðun málsins krafa að fjárhæð 2.995.244 krónur. Í samþykktri gagnkröfu voru meðal annars innifaldar 7.500.000 króna tafabætur.

Aðaláfrýjandi telur sig eiga rétt á frekari tafabótum og hefur uppi sérstaka kröfu þar að lútandi sem eigi að ráðstafa með skuldajöfnuði til greiðslu á þeim kröfum gagnáfrýjanda sem kunna að standa eftir þegar afstaða hefur verið tekin til kröfugerðar aðila að öðru leyti. Þá eigi hið sama við um tildæmda kröfu hans að fjárhæð 4.355.000 krónur vegna galla á verkinu. Héraðsdómur hafnaði kröfu um frekari tafabætur en féllst á gallakröfuna.

12

Fyrir Landsrétti hefur gagnáfrýjandi lækkað framangreinda kröfu sína vegna skuldar á viðskiptareikningi í 2.618.337 krónur. Tekur lækkunin í fyrsta lagi til gagnkröfu að fjárhæð 141.676 krónur vegna förgunar á rusli, í öðru lagi er fallið frá kröfu að fjárhæð 53.511 krónur vegna vinnustaðateikningar frá Hnit verkfræðistofu hf. og í þriðja lagi er unað við niðurstöðu héraðsdóms um gagnkröfu að fjárhæð 181.720 krónur sem er hluti af kröfu aðaláfrýjanda vegna kostnaðar við lagfæringu á steyptri plötu framan við starfsmannainngang. Gagnáfrýjandi hafnar frekari gagnkröfum.

13

Aðaláfrýjandi krefst þess að til frekari lækkunar á kröfunni eigi að koma gagnkrafa að fjárhæð 1.843.176 krónur vegna tjóns sem hlaust af því þegar krani sem undirverktaki á vegum gagnáfrýjanda var með í notkun á vinnusvæðinu féll á húsið nr. 17 við Hafnarstræti 29. september 2016 með þeim afleiðingum að skemmdir urðu á þaki þess. Er á því byggt að tjónið hafi numið 4.316.880 krónum. Gagnáfrýjandi hafi samþykkt að greiða 2.028.750 krónur og með hinum áfrýjaða dómi hafi verið fallist á að honum beri að greiða 444.954 krónur til viðbótar á grundvelli matsgerðar dómkvadds manns. Þá hafi héraðsdómur tekið til greina aðrar gagnkröfur að fjárhæð 803.068 krónur umfram þær tvær kröfur, samtals að fjárhæð 323.396 krónur (141.676

+ 181.720), sem að framan er getið. Frekari gagnkröfum að fjárhæð samtals 4.605.519 krónur var á hinn bóginn hafnað og leitar aðaláfrýjandi endurskoðunar á þeirri niðurstöðu, svo sem nánar verður rakið síðar.

14

Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir H-kk-ef S-kk-ef húsasmíðameistara og byggingatæknifræðings 8. janúar 2021 en hann var dómkvaddur 19. júní 2019 að beiðni gagnáfrýjanda til að meta umfang vinnu við viðbótar- og aukaverk og þann kostnað sem af henni leiddi. Sama dag var hann að beiðni aðaláfrýjenda dómkvaddur til að leggja mat á galla sem þeir telja að hafi verið á verkinu, tjón vegna framangreindra skemmda sem urðu á húsinu í september 2016, kostnað við ýmis verk sem þeir hefðu þurft að vinna en gagnáfrýjandi hefði átt að hafa með höndum og loks tafabætur.

15

Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Af hálfu aðaláfrýjenda er gerð sú athugasemd við lýsingu málsatvika í dóminum að af henni megi ráða að gagnáfrýjandi hafi boðað til úttektar á verkinu 3. apríl 2017. Það sé ekki rétt heldur hafi erindi sem hann beindi til aðaláfrýjanda þennan dag lotið að því að félagið sem verkkaupi myndi ákveða tímasetningu úttektar, en ekki hafi verið í hans verkahring að gera það. Þá geti skoðun eftirlitsaðila sem fram fór 9. júní 2017 ekki heldur talist sú úttekt sem gagnáfrýjandi hafi óskað eftir þar sem hann hafi ekki verið boðaður til hennar. Hafi þar í reynd verið um að ræða einhliða yfirferð verkkaupa með eftirlitsaðila þar sem farið hafi verið yfir þá verkþætti sem ætti eftir að klára. Að því er varðar málsatvik hefur af hálfu gagnáfrýjanda verið bent á að í skýrslu Vinnueftirlitsins um rannsókn á framangreindu óhappi 29. september 2016 komi fram að öryggisbúnaður kranans hafi mögulega verið gerður óvirkur en í héraðsdómi sé enginn fyrirvari gerður hvað þetta varðar. Þá segi ranglega í umfjöllun um matsgerð að segldúkur sem settur var yfir vinnupalla við tilteknar veðuraðstæður hafi verið í eigu aðaláfrýjanda en í matsgerðinni komi fram að gagnáfrýjandi hafi átt hann. Að þessu gættu er um málsatvik og málsástæður vísað til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

Óuppgerð skuld á viðskiptareikningi

16

Endaleg krafa gagnáfrýjanda samkvæmt þessu lið kröfugerðar hans nemur svo sem fram er komið 2.618.337 krónum.

17

Um gagnkröfur aðaláfrýjanda, sem ekki hefur verið tekin afstaða til, er þess fyrst að geta að kröfu sína um frekari bætur vegna skemmda sem urðu á þaki hússins að Hafnarstræti 17 þegar byggingarkrani féll á það byggir aðaláfrýjandi á því að raunkostnaður vegna viðgerðar á því hafi numið 4.316.880 krónum samkvæmt reikningi frá verktaka sem hann hafi leitað til og falið að gera við þakið. Um það bil viku eftir að þetta atvik átti sér stað lá fyrir kostnaðaráætlun frá Hnit verkfræðistofu hf. sem aðaláfrýjandi hafði óskað eftir, en samkvæmt henni var talið að viðgerðarkostnaður myndi nema 2.028.750 krónum. Gagnáfrýjandi samþykkti að greiða þá fjárhæð. Svo sem fram er komið öfluðu aðaláfrýjendur mats dómkvadds manns um þennan kostnað, sem samkvæmt matsgerð var talinn nema 2.473.704 krónum. Fram kemur í matsgerðinni að við kostnaðarmat sitt hafi matsmaður stuðst við lýsingu á verkstöðu og skemmdum á þakinu sem fram kom á matsfundi og í minnisblaði frá Hnit verkfræðistofu hf. þar sem viðgerðarkostnaður var jafnframt áætlaður. Þá er því ítarlega lýst í matsgerðinni í hverju viðgerðin fólst miðað við þessar forsendur.

18

Ekki er um það deilt að gagnáfrýjandi beri gagnvart aðaláfrýjanda bótaábyrgð á því tjóni sem hér um ræðir. Þá er hafnað þeirri málsvörn gagnáfrýjanda að bindandi samkomulag hafi komist á milli aðila um að tjónið væri að fullu bætt með 2.028.750 krónum á grundvelli framangreindrar kostnaðaráætlunar. Aðaláfrýjandi krafði gagnáfrýjanda um greiðslu á 4.316.880 krónum með reikningi útgefnum 31. desember 2016 en hann styðst að sögn aðaláfrýjanda við reikning frá þeim verktaka sem annaðist viðgerð á þakinu. Sá reikningur liggur ekki fyrir í málinu en reikningi aðaláfrýjanda fylgdi sundurliðun sem tekur til þess efnis sem hafi farið í verkið.

19

Samkvæmt framangreindu er verulegur munur á fjárhæð þeirrar kröfu sem aðaláfrýjandi hefur uppi í þessum þætti málsins og áætluðum viðgerðarkostnaði. Í ljósi þessa og atvika að öðru leyti þykja ekki vera efni til að fallast á það með aðaláfrýjanda að tjón hans að þessu leyti teljist því aðeins að fullu bætt að framangreind krafa hans verði tekin til greina. Þykir því rétt að staðfesta þá niðurstöðu héraðsdóms að aðaláfrýjandi eigi á grundvelli matsgerðar tilkall til bóta að fjárhæð 2.473.704 krónur vegna þess tjónsatburðar sem hér um ræðir og þar með 444.954 krónur umfram það sem gagnáfrýjandi hefur samþykkt og kröfugerð hans tekur mið af.

20

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna gagnkröfum aðaláfrýjanda vegna úttektar á járnbendingu, segldúks, breytinga á svölum, smíðaefnis sem starfsmenn gagnáfrýjanda hafi tekið ófrjálsri hendi og uppsetningar á skrám, hurðum, pumpum og slám á neyðar útgöngu hurðum, en þær nema samtals 4.605.519 krónum (499.027 + 3.260.800 + 73.560 + 139.407 + 632.725).

21

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á gagnkröfu aðaláfrýjanda að fjárhæð 346.975 krónur vegna orkunotkunar. Segir um þetta í dóminum að málflutningur gagnáfrýjanda verði ekki skilinn með öðrum hætti en að fallist hafi verið á þessa kröfu.

Því mótmælir gagnáfrýjandi í greinargerð sinni til Landsréttar. Hann hafi þvert á móti mótmælt kröfunni í héraðsdómsstefnu og í munnlegum málflutningi fyrir héraðsdómi þar sem hún eigi ekki við rök að styðjast. Þá sé fjárhæð hennar mótmælt sérstaklega. 22

Aðaláfrýjandi gaf út reikning 31. mars 2017 þar sem framangreind krafa er meðal annars sett fram. Samkvæmt gögnum málsins áttu sér stað samskipti milli samningsaðila um þennan hluta reikningsins í byrjun maí 2017. Af þeim samskiptum og framburði fyrirsvarsmanns gagnáfrýjanda fyrir héraðsdómi verður ekki annað ráðið en að gerður hafi verið fyrirvari við kröfuna vegna þess að fylgigögn með henni hafi vantað, en henni hafi ekki afdráttarlaust verið hafnað. Þessum samskiptum lauk, eftir því sem best verður séð, með því að aðaláfrýjandi sendi gagnáfrýjanda frekari gögn til stuðnings kröfunni sem ekki var sérstaklega brugðist við af hálfu gagnáfrýjanda. Að þessu virtu verður framangreind niðurstaða héraðsdóms staðfest. 23

Eftir stendur að taka afstöðu til gagnkröfu aðaláfrýjanda að fjárhæð 637.813 krónur vegna vinnu við að lagfæra steypta plötu framan við starfsmannainngang sem hafði verið steypt of há. Krafan styðst við matsgerð og í héraðsdómi var hún að fullu tekin til greina. Af hálfu gagnáfrýjanda hefur, svo sem fram er komið, verið fallist á kröfuna að hluta, eða með 181.720 krónum. Þá standa eftir 456.093 krónur. Lúta mótmæli gagnáfrýjanda fyrir Landsrétti að því að þessi hluti kröfunnar taki samkvæmt matsgerð til þess að hitalögn hafi verið komið fyrir í plötunni en í útboðslýsingu hafi ekki verið gert ráð fyrir gólfhita í þessum verkþætti. Ekki verður séð að gagnáfrýjandi hafi byggt á þessari málsástæðu við meðferð málsins fyrir héraðsdómi. Samkvæmt því er um að ræða nýja málsástæðu fyrir Landsrétti sem kemst ekki að í málinu, enda standa ekki til þess skilyrði 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Að þessu gættu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að aðaláfrýjandi eigi gagnkröfu að fjárhæð 456.093 krónur umfram þær 181.720 krónur sem gagnáfrýjandi hefur fallist á.

24

Krafa gagnáfrýjanda samkvæmt þessum lið í kröfugerð hans verður í samræmi við það sem að framan er rakið tekin til greina með 2.618.337 krónum (2.995.244 -141.676 - 53.511 - 181.720) en til frádráttar henni koma gagnkröfur aðaláfrýjanda að fjárhæð samtals 1.248.022 krónur (444.954 + 346.975 + 456.093), svo sem nánar greinir í dómsorði.

Óreikningsfærð verkframvinda

25

Svo sem fram kemur í héraðsdómi tekur sú fjárkrafa sem gagnáfrýjandi hefur uppi undir þessum lið, en líta verður svo á í ljósi greinargerðar hans til Landsréttar að hún nemi 16.494.123 krónum, til óreikningsfærðra verkþátta samkvæmt verksamningi annars vegar og viðbótarkostnaðar vegna magnbreytinga hins vegar. Héraðsdómur féllst á kröfuna og reyndar með lítið eitt hærri fjárhæð og í samræmi við niðurstöðu matsgerðar. Af hálfu aðaláfrýjanda er fallist á niðurstöðu héraðsdóms nema hvað varðar harðviðargólf á svölum og raflagnir í steypu.

26

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að heildarkostnaður við harðviðarklæðningu á svalagólfum hafi numið 8.250.000 krónum og að gagnáfrýjandi eigi þar með réttmæta kröfu vegna magnbreytinga að fjárhæð 6.325.000 krónur.

27

Í greinargerð aðaláfrýjanda til Landsréttar er á því byggt að gagnáfrýjandi hafi ekki gert reka að því að sýna fram á rétt magn raflagna og því beri að lækka kröfu hans um 13.000.000 króna, en fjárhæð þessa verkliðar samkvæmt tilboðsblaði nemur 13.695.879 krónum. Að öðrum kosti beri að ákvarða lækkun að álitum. Ekki hefur verið hrakin sú staðhæfing gagnáfrýjanda að andmæli gegn kröfunni hafi fyrst verið sett fram í greinargerð aðaláfrýjenda til héraðsdóms í febrúar 2019. Að þessu virtu verður á það fallist með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi með tómlæti fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig galla á verkinu að þessu leyti. Þá er það svo að aðaláfrýjandi hefur á engan hátt útlistað mögulega gagnkröfu sína að þessu leyti og engar forsendur standa til þess að ákveða hana að álitum.

28

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að gagnáfrýjandi eigi kröfu á hendur aðaláfrýjanda sem í samræmi við kröfugerð hans fyrir Landsrétti verður tekin til greina með 16.494.123 krónum.

Viðbótar- og aukaverk

29

Svo sem fram er komið una aðaláfrýjendur þeirri niðurstöðu héraðsdóms að gagnáfrýjandi eigi rétt á greiðslu að fjárhæð 714.650 krónur vegna niðurfalla og 752.000 krónur vegna breytinga á stálsmíði. Er því viðurkennd krafa gagnáfrýjanda undir þessum liðað fjárhæð 1.466.650 krónur.

30

Það á við um aðrar kröfur gagnáfrýjanda sem hér koma til úrlausnar að ekki þykja vera efni til að fallast á málsástæðu aðaláfrýjanda þess efnis að gagnáfrýjandi hafi sakir tómlætis fyrirgert rétti til að hafa þær uppi.

Járnbending skrauts

31

Krafa gagnáfrýjanda sem felld verður undir þennan lið nemur 6.208.200 krónum. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um að taka hana til greina með 5.003.000 krónum.

Breytingar á gluggum

32

Krafa að fjárhæð 8.479.942 krónur samkvæmt þessum lið styðst við matsgerð en að teknu tilliti til mistaka sem gagnáfrýjandi segir að þar hafi verið gerð við útreikning á einingarverðum samkvæmt magnskrá og verðskrá vegna hurða og glugga sem upphaflega hafi verið stuðst við og án tillits til breytinga sem síðar hafi þurft að gera á gluggum. Samkvæmt matsgerð nam heildarkostnaður samkvæmt upphaflegri magnskrá 53.764.856 krónum en metinn kostnaður 56.102.605 krónum. Í greinargerð gagnáfrýjanda til Landsréttar er því haldið fram að í fyrri samtölunni hafi ranglega verið tekið tillit til kostnaðar að fjárhæð samtals 4.707.053 krónur vegna þriggja hurða sem aðaláfrýjandi hafi sjálfur keypt og sett upp en honum réttilega verið sleppt í þeirri seinni. Mismunur á kostnaðartölum án tillits til breytinga á gluggum annars vegar en að teknu tilliti til þeirra samkvæmt kostnaðarmati matsmanns hins vegar hafi því að réttu lagi átt að nema 7.044.802 krónum (56.102.605 - 53.764.856 + 4.707.053) í stað þess að vera 2.337.749 krónur (56.102.605 - 53.764.856), svo sem ráða megi af matsgerðinni og hinum áfrýjaða dómi. Þar við bætist krafa vegna fjögurra glugga sem ekki hafi verið tilgreindir í útboðsgögnum og matsmanni hafi láðst að taka tillit til, en krafa vegna þeirra nemi 1.682.428 krónum. Á hinn bóginn hafi þakgluggum fækkað um einn og kostnaður lækkað af þeim sökum um 165.000 krónur. Þá verður ekki annað ráðið af málatilbúnaði gagnáfrýjanda en að hann fallist á frekari lækkun að fjárhæð 82.288 krónur til samræmis við niðurstöðu héraðsdóms. Í greinargerð aðaláfrýjenda í gagnsök sætir framangreint ekki sérstökum andmælum að öðru leyti en því að gagnáfrýjanda hafi borið að afla leiðréttingar eða yfirmats, hafi mistök verið gerð í fyrirliggjandi matsgerð.

33

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á kröfu gagnáfrýjanda vegna breytinga á gluggum að fjárhæð 8.479.942 krónur (7.044.802 + 1.682.428 - 165.000 - 82.288).

34

Undir þennan lið fellur einnig krafa gagnáfrýjanda vegna vinnu tæknimanna og nemur hún 7.440.000 krónum. Í matsgerðinni sem gagnáfrýjandi aflaði kemur fram að engin leið sé að sjá hvort vinna tæknimanna á vegum gagnáfrýjanda hafi verið sú sem hann gaf upp. Óhjákvæmilega falli til vinna stjórnenda og tæknimanna „umfram það sem annars hefði verið vegna þess að hönnun var ekki lokið.“ Matsmaður geti hins vegar ekki metið kostnað vegna þessarar vinnu. Ekki eru forsendur til að meta vinnu tæknimanna að álitum, svo sem gagnáfrýjandi gerir kröfu um til vara. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu gagnáfrýjanda hvað þennan lið hennar varðar.

Röng málsetning hurðargata

35

Sú krafa gagnáfrýjanda sem hér um ræðir nemur 1.530.000 krónum og tekur hún samkvæmt málatilbúnaði gagnáfrýjanda til þess að hækka þurfti nokkur dyraop um 30 mm frá því sem teikningar sýndu til að koma hurðum fyrir í þeim. Með hinum áfrýjaða dómi var þessari kröfu alfarið hafnað þar sem ekki hefði verið leitað eftir samþykki aðaláfrýjanda fyrir umræddu verki fyrr en eftir að lokið var við það, sbr. 9. grein verksamnings og grein 3.6.5 í íslenskum staðli ÍST 30, 6. útgáfu 2012. Ekki er á það fallist með gagnáfrýjanda að héraðsdómur hafi byggt þessa niðurstöðu sína á málsástæðu sem aðaláfrýjandi hafi ekki teflt fram í héraði. Þá hefur gagnáfrýjandi hvað sem þessu líður ekki á annan hátt rennt stoðum undir það að taka beri þessa kröfu hans til greina. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna henni.

Kostnaður vegna aðstöðu

36

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sýknu aðaláfrýjanda af þeirri kröfu gagnáfrýjanda sem hér um ræðir, en hún nam, svo sem fram er komið, 1.658.874 krónum.

Gagnkrafa vegna galla

37

Þessi gagnkrafa aðaláfrýjanda, sem samkvæmt hinum áfrýjaða dómi var tekin til greina með 4.355.000 krónum, snýr að því að frágangur kanta með gluggum hafi ekki verið í samræmi við verklýsingu. Af hálfu gagnáfrýjanda er krafa um sýknu af henni byggð á því að aðaláfrýjandi hafi sökum tómlætis fyrirgert rétti sínum til bóta.

Aðaláfrýjandi hafi komið á framfæri athugasemdum varðandi þennan verkþátt við verklokaúttekt í júní 2017. Við þeim hafi snarlega verið brugðist og gagnáfrýjandi talið að þar með væri málið úr sögunni. Í greinargerð sinni til héraðsdóms hafi aðaláfrýjandi á hinn bóginn komið fram með nýjar kröfur, en þá hafi verið liðið meira en eitt ár frá því að þeim úrbótum sem ráðist var í af hálfu gagnáfrýjanda lauk.

Aðaláfrýjandi hafnar þessu. Vísar hann til þess að fyrirliggjandi matsgerð staðfesti að verkskil að þessu leyti hafi verið ófullnægjandi og hann hafi aldrei gefið annað í skyn. 38

Með matsgerð sem aðaláfrýjandi aflaði undir rekstri málsins í héraði var komist að þeirri niðurstöðu að frágangur á köntum við glugga hafi ekki verið í samræmi við verklýsingu þar sem múrhúð hafi vantað „á um 1,5 cm rönd næst gluggum.“ Bæta mætti úr þessu með því að slípa kantana með bollaskífu og filta að nýju þétt upp að gluggum og mála kantana. Gagnkrafa aðaláfrýjanda styðst við þessa niðurstöðu matsmanns og kostnaðarmat hans. Krafan var höfð uppi í greinargerð aðaláfrýjanda til héraðsdóms og var þar áætluð 15.000.000 króna en áskilinn réttur til breytingar á henni þegar matsgerð lægi fyrir. Að framangreindu virtu verður ekki á það fallist með gagnáfrýjanda að hann hafi haft réttmæta ástæðu til að líta svo á að aðaláfrýjandi hafi fallið frá kröfu sinni vegna framangreindra galla á verkinu. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að aðaláfrýjandi eigi gagnkröfu á hendur gagnáfrýjanda vegna þeirra, en í samræmi við kostnaðarmat dómkvadds manns verður hún tekin til greina með 4.335.000 krónum.

Tafabætur

39

Þess er áður getið að gagnáfrýjandi greiddi aðaláfrýjanda 7.500.000 krónur í tafabætur, þar af 3.000.000 króna 1. júní 2017. Ýtrasta krafa aðaláfrýjanda um frekari tafabætur er reist á því að þær hafi fallið til frá og með 15. apríl 2017 og að verkinu hafi ekki lokið fyrr en 31. október sama ár. Sé miðað við verklok 9. júní 2017 nemi ógreiddar tafabætur 23.000.000 króna en sé miðað við að einungis smáfrágangi hafi verið ólokið 15. apríl það ár nemi þær 13.500.000 krónum. Raunverulegur verklokadagur hafi hins vegar verið mun síðar.

40

Í samræmi við reikning aðaláfrýjanda, útgefinn 31. maí 2017, verður að miða við að gagnáfrýjandi hafi með greiðslu reikningsins staðið skil á tafabótum vegna apríl 2017 og að upphafstími frekari tafabóta samkvæmt kröfugerð aðaláfrýjanda sé því 1. maí 2017.

41

Af hálfu gagnáfrýjanda er sýknukrafa hans að því er tekur til kröfu aðaláfrýjanda um frekari tafabætur en hann telst hafa staðið skil á samkvæmt framansögðu aðallega reist á tómlæti aðaláfrýjanda við að halda þeirri kröfu sinni fram. Vísar aðaláfrýjandi hvað þetta varðar til þess að með framangreindri 3.000.000 króna greiðslu sinni hafi hann litið svo á að ágreiningi aðila um tafabætur væri endanlega lokið, enda hafi aðaláfrýjandi ekkert aðhafst sem gaf annað til kynna allt þar til hann í mars 2018 hafi upplýst um þá afstöðu sína að hann ætti rétt til frekari tafabóta úr hendi aðaláfrýjanda.

Af gögnum málsins er ljóst að aðilar áttu samskipti í maí 2017 vegna tafabóta. Verður ekki betur séð en að þeim hafi lyktað með því að gagnáfrýjandi innti framangreinda greiðslu af hendi. Í ljósi þessa og atvika að öðru leyti er á það fallist með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjanda hafi borið að tilkynna honum um það tafarlaust ef hann taldi að svo komnu tilefni til að krefja hann um frekari tafabætur. Samkvæmt gögnum málsins var það ekki gert fyrr en í desember 2017 .

Í ljósi fjárhæðar

umsaminna tafabóta og þeirra brýnu hagsmuna sem gagnáfrýjandi hafði af því að bregðast við slíkri kröfu er óhjákvæmilegt að líta svo á að aðaláfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti með því að tilkynna ekki, þá þegar hann taldi tilefni til, að hann hygðist krefjast frekari tafabóta samkvæmt samningi aðila. Telst hann þegar af þessari ástæðu hafa fyrirgert rétti sínum til þeirra. Má til hliðsjónar um þetta vísa til dóms Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 664/2016.

Kostnaður vegna verktryggingar

42

Krafa um greiðslu kostnaðar vegna verktryggingar nam samkvæmt héraðsdómsstefnu 3.868.149 krónum. Af héraðsdómi og málatilbúnaði aðila verður ráðið að krafan hafi verið tekin til greina með 2.288.039 krónum en í forsendum dómsins er engin niðurstöðutala tilgreind. Fyrir Landsrétti gerir gagnáfrýjandi sömu kröfu og í héraði.

43

Í ábyrgðaryfirlýsingu Landsbankans hf. sem gagnáfrýjandi aflaði til tryggingar því að hann innti af hendi skyldur sínar sem verktaki í samræmi við útboðslýsingu og verkssamning sagði að ábyrgðin miðaðist við 10% af samningsfjárhæð og stæði þannig óbreytt til verkloka en lækkaði í 4% af samningsupphæð eftir að lokaúttekt staðfest af verkkaupa hefði borist bankanum. Ágreiningslaust er að sú verktrygging sem í þessu fólst er í samræmi við grein 0.6.2 í útboðs- og samningsskilmálum.

44

Í greinargerð aðaláfrýjenda til héraðsdóms sagði um þennan kröfulið að tjón aðaláfrýjanda vegna vanefnda gagnáfrýjanda næmi mun hærri fjárhæð en framlögð verktrygging hans. Gagnáfrýjandi hafi haldið aðaláfrýjanda í gíslingu frá því að hann hefði fyrst sett fram óbilgjarnar kröfur sínar sem hann hefði síðar aukið við. Ekki hefði staðið á aðaláfrýjanda að ljúka uppgjöri en ekki væri kominn efndatími á skilum tryggingar þar sem verkinu væri enn ólokið. Því bæri að sýkna aðaláfrýjanda af þessari kröfu. Til samræmis við þetta segir það eitt um þessa kröfu gagnáfrýjanda í greinargerð aðaláfrýjanda í aðalsök að hún eigi eðli máls samkvæmt einungis rétt á sér ef komist verði að þeirri niðurstöðu að réttmætar kröfur gagnáfrýjanda séu hærri en gagnkröfur aðaláfrýjanda. Verði það niðurstaðan sé tekið undir vel rökstudda niðurstöðu héraðsdóms varðandi útreikning, upphafsdag vaxta og annað sem varðar kröfuna.

45

Í forsendum héraðsdóms um þessa kröfu er komist að þeirri niðurstöðu að með vísan til þess að krafa gagnáfrýjanda væri tekin til greina með 28.469.030 krónum, að teknu tilliti gagnkrafna aðaláfrýjanda að fjárhæð 5.926.418 krónur, hafi ekki verið forsendur til að halda eftir verktryggingu eftir að verklokaúttekt fór fram 9. júní 2017, en í kröfugerð sinni hafði gagnáfrýjandi í því sambandi miðað við 3. apríl 2017. Þá var vaxtaútreikningi einnig breytt með tilliti til dagafjölda, svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Í greinagerð sinni til Landsréttar í aðalsök byggir gagnáfrýjandi á því að aðaláfrýjandi hafi engar athugasemdir gert við tölulega framsetningu og útreikning hans á kröfum sínum vegna verktryggingar og þar um vísað til þess sem rakið er hér að framan úr héraðsgreinargerð aðaláfrýjanda og greinagerð hans í aðalsök fyrir Landsrétti. Héraðsdómur hafi þannig farið út fyrir málsforræði aðila með niðurstöðu sinni. Í greinargerð aðaláfrýjanda í gagnsök er látið við það sitja að árétta framangreind ummæli í greinagerð hans í aðalsök.

46

Aðila greinir á um hvort lokaúttekt hafi verið framkvæmd 9. júní 2017 en í öllu falli gengur málatilbúnaður þeirra út á það að fyrra tímamark komi þar ekki til álita.

Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður lækkun verktryggingar úr 10% í 4% miðuð við 9. júní 2017 í stað 3. apríl sama ár svo sem gagnáfrýjandi gengur út frá í ýtrustu kröfum sínum.

47

Fyrir Landsrétti hefur gagnáfrýjandi leiðrétt útreikning á þessari kröfu sinni að því marki sem telja verður honum heimilt, en þær leiðréttingar lúta að misritun á dagsetningum og sýna fram á réttan útreikning kröfugerðar hans miðað við að borið hafi að lækka verktryggingu 9. júní 2017. Að þessu öllu virtu verður krafan tekin til greina með 3.309.691 krónu.

48

Samkvæmt öllu framansögðu telst gagnáfrýjandi eiga kröfur á hendur aðaláfrýjendum að fjárhæð 37.371.743 krónur (714.650 + 752.000 + 2.618.337 + 16.494.123 + 5.003.000 + 8.479.942 + 3.309.691) sem þeim verður óskipt gert að greiða honum.

Til lækkunar koma gagnkröfur aðaláfrýjanda sem í heild nema 5.583.022 krónum (1.248.022 + 4.335.000). Um vexti fer svo sem greinir í dómsorði.

49

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað verður staðfest.

50

Samkvæmt framansögðu sætir hinn áfrýjaði dómur engum breytingum á grundvelli kröfugerðar aðaláfrýjenda og fjárhæð þeirra krafna gagnáfrýjanda sem fallist hefur verið á hækkar lítillega. Að þessu virtu verður aðaláfrýjendum gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Aðaláfrýjendur, Suðurhús ehf. og Sjöstjarnan ehf., greiði óskipt gagnáfrýjanda, Þarfaþingi hf., 37.371.743 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.964.734 krónum frá 22. febrúar 2017 til 22. apríl sama ár, en af 2.618.337 krónum frá þeim degi til 18. desember 2018, en af 37.371.743 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 444.954 krónum 22. apríl 2017, 346.975 krónum 10. apríl 2017 og 4.791.093 krónum 18. desember 2018.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Aðaláfrýjendur greiði óskipt gagnáfrýjanda 2.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.