88/2018

Útdráttur

Máli ákæruvaldsins gegn X, þar sem hann var sakaður um brot gegn umferðarlögum, var vísað frá héraðsdómi þar sem ákæra málsins uppfyllti ekki áskilnað cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Úrskurður Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 5. október 2017 að fengnu áfrýjunarleyfi í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 14. mars 2017 í málinu nr. S[…]/2016.

2 Í greinargerð til Landsréttar 2. febrúar 2018 krafðist ákærði þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur og málinu vísað heim til héraðsdóms til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju, en til vara að refsing hans yrði milduð. Þá krafðist ákærði málsvarnarlauna fyrir Landsrétti úr ríkissjóði.

3 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hafnað verði kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða en að refsing hans verði þyngd. Jafnframt er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í málinu, þar með talinn sakarkostnað í héraði, kostnað við áfrýjun málsins og meðferð þess fyrir Landsrétti.

4 Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að með vísan til skýlausrar játningar ákærða, sem dómari hafi ekki talið ástæðu til að draga í efa að væri sannleikanum samkvæm, hafi verið farið með málið í samræmi við 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Niðurstaða

5 Samkvæmt ákæruskjali 12. desember 2016, sem tekið er upp í hinn áfrýjaða dóm, eru ákærða gefin að sök þrenns konar brot gegn umferðarlögum nr. 50/1987, svo og ákvæðum reglugerða og reglna settra á grundvelli þeirra, við akstur bifreiðarinnar […] að kvöldi laugardagsins 1. október 2016.

6 Samkvæmt clið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal í ákæru greina svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla ef því er að skipta. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa þessi fyrirmæli verið skýrð þannig að lýsing á þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni einni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að ákærða verði torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Að þessu leyti verður ákæra að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir því hvað ákærði er sakaður um og hvernig sú háttsemi verði talin refsiverð. Samkvæmt þessu verður ákæra að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókn svo að dómur verði lagður á mál í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra hegðun en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

7 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi bera gögn málsins með sér að ákærði hafi verið stöðvaður af lögreglu 30. október 2016 vegna þeirrar háttsemi sem um er fjallað í ákærunni en ekki 1. þess mánaðar eins og fram kemur í ákæru. Í hinum áfrýjaða dómi var talið að um væri að ræða misritun í ákæru á aukaatriðum brots sem ætti ekki að hafa áhrif á úrslit málsins með vísan til 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Við meðferð málsins í héraði lagði ákærði fram gögn sem hann telur sýna fram á að hann hafi látið skoða umrædda bifreið 6. október 2016 vegna skráningar á aukinni dráttargetu hennar úr 2.721 kg í 3.500 kg. Fullnægjandi gögnum hafi ekki verið skilað af hálfu skoðunaraðila til Samgöngustofu fyrr en 29. október 2016 og ekki hafi verið gengið endanlega frá skráningunni fyrr en 15. nóvember 2016. Verður því ekki fallist á með héraðsdómi að röng verknaðarstund í ákæru hafi ekki verið til þess fallin að hafa áhrif á úrslit málsins. Í ákæru í máli þessu er ekki að finna neinar upplýsingar um verknaðarstað.

8 Í ákæru er háttsemi ákærða lýst með þeim hætti að hann hafi ekið bifreiðinni […] með óskráðan eftirvagn sem vó 3.150 kg (420%) umfram leyfilega heildarþyngd eftirvagnsins og jafnframt 1.179 kg (43%) yfir leyfðri dráttargetu bifreiðarinnar. Ekki er hins vegar greint frá heildarþyngd eftirvagnsins, leyfðri heildarþyngd hans eða leyfðri dráttargetu bifreiðarinnar. Þá er ekki að finna í ákæru lýsingu á gerð eða eiginleikum eftirvagnsins. 9 Í þeim refsiákvæðum sem háttsemi ákærða er heimfærð til í ákæru er ekki að finna skýra leiðsögn um hvaða sektarviðmiðum eigi að beita um háttsemi sem felst í drætti á óskráðum eftirvagni, gerðum fyrir meira en 750 kg heildarþyngd og því skráningarskyldum, með meiri en 750 kg heildarþyngd. Ákvæði 6. mgr. 10. gr. reglugerðar nr. 155/2001, sem vísað er til í ákæru, er þar ekki til leiðbeiningar þar sem hún mælir aðeins fyrir um að ekki megi hlaða ökutæki þannig að heildarþyngd þess eða ásþungi verði meiri en heimilað er í skráningarskírteini þess. Í ákæru virðist byggt á því að eftirvagn sá sem bifreið ákærða dró hafi verið skráningarskyldur þar sem hann hafi haft meiri burðargetu en 750 kg. Ákærða er jafnframt gefið að sök að hafa verið með yfirþunga á eftirvagninum. Sá yfirþungi var í ákæru reiknaður á þeim mótsagnakennda grundvelli að burðargeta eftirvagnsins væri minni en 750 kg þar sem hann hafi verið óskráður. Í engu er greint frá ástandi og burðargetu eftirvagnsins í ákæru og enga nánari útlistun er þar að finna á nokkuð flóknu samspili refsiákvæða sem háttsemi ákærða var heimfærð til.

10 Með hliðsjón af þeim refsiákvæðum sem ákærða er gefið að sök að hafa brotið gegn er lýsingu á háttsemi hans í ákæru áfátt í svo mörgu að með réttu verður talið að ákærða hafi verið gert erfitt um vik að taka afstöðu til sakarefnis og halda uppi vörnum í málinu. Fullnægir ákæran ekki framangreindum skilyrðum cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og ber af þeim sökum að vísa málinu frá héraðsdómi.

11 Það athugast að í endurriti úr þingbók héraðsdóms 2. mars 2017 er þess getið að ákærði hafi viðurkennt skýlaust að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru. Með hliðsjón af þeim gögnum sem lögð voru fram af hálfu ákærða fyrir héraðsdómi, sem þó er engin afstaða tekin til í hinum áfrýjaða dómi, og málatilbúnaði málsaðila fyrir Landsrétti er ljóst að játning ákærða byggði á ákæru sem var áfátt í mörgum atriðum auk þess sem hann hafði uppi varnir fyrir héraðsdómi sem lutu að því að brot hans væru annars eðlis og minni að umfangi en þar kom fram. Þessar varnir, sem að engu er getið í hinum áfrýjaða dómi, voru til þess fallnar að skipta máli við mat á sakarefni málsins og heimfærslu á háttsemi ákærða til refsiákvæða og þar með á ákvörðun um grundvöll og þyngd viðurlaga. Ekki voru því skilyrði til að ljúka málinu með játningardómi.

12 Verjandi ákærða afsalaði sér þóknun vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi. Allur sakarkostnaður í héraði og áfrýjunarkostnaður málsins verður lagður á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti sem ákveðin verða, að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Málinu er vísað frá héraðsdómi.