76/2018

Útdráttur

G var sakfelldur fyrir brot gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að hafa gert ólögmæt eintök af höfundarréttarvernduðu efni og birt hópi fólks á veraldarvefnum án heimildar frá rétthöfum. Um var að ræða tvo þætti úr íslenskri þáttaröð. Í dómi Landsréttar kom fram að brotið hafi varðað talsverða fjárhagslega hagsmuni rétthafa. Þá var G gert að sæta upptöku tölvubúnaðar sem sannað þótti að hann hefði notað við framningu brotsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 9. maí 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 3. maí 2017 í málinu nr. S235/2016.

2 Ákæruvaldið gerir kröfu um að hafnað verði kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og að hann verði staðfestur um sakfellingu ákærða. Gerð er krafa um þyngingu refsingar ákærða og að ákvörðun héraðsdóms um upptöku tölvubúnaðar verði staðfest. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í málinu, þ.e. sakarkostnað í héraði, svo og kostnað við áfrýjun málsins og við meðferð þess fyrir Landsrétti.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, til vara að hann verði sýknaður en að því frágengnu að refsing verði felld niður. Þá krefst ákærði sýknu

4 Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skal ákærði lýsa yfir áfrýjun héraðsdóms í bréflegri tilkynningu til ríkissaksóknara þar sem meðal annars skal tekið fram í hvaða skyni sé áfrýjað og hverjar séu dómkröfur ákærða. Þegar áfrýjun er ráðin gefur ríkissaksóknari út áfrýjunarstefnu, en í henni skal greina hver áfrýi héraðsdómi og nákvæmlega í hverju skyni það sé gert, sbr. clið 2. mgr. 201. gr. laga nr. 88/2008.

5 Í tilkynningu um áfrýjun 5. maí 2017 kom fram að áfrýjað væri aðallega í því skyni að ákærði yrði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins í málinu, en til vara að refsing samkvæmt hinum áfrýjaða dómi yrði milduð. Þá kom þar fram að þess væri krafist að hafnað yrði kröfu í ákæru um upptöku tölvubúnaðar. Þessi kröfugerð var síðan tekin upp í áfrýjunarstefnu 9. sama mánaðar. Krafa ákærða um ómerkingu héraðsdóms kom fyrst fram í greinargerð hans til Landsréttar 7. febrúar 2018. Hún var því of seint fram komin. Ákæra málsins er í samræmi við fyrirmæli 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Eins og málinu er háttað leiðir ekki heldur til ómerkingar hins áfrýjaða dóms að ekki hafi verið neytt heimildar 3. mgr. 3. gr. sömu laga til að kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dóminum við meðferð þess í héraði. Eru því engir annmarkar á ákæru málsins eða meðferð þess að öðru leyti sem geta valdið því að málinu verði vísað frá dómi án kröfu eða til þess að héraðsdómurinn verði sjálfkrafa ómerktur.

6 Eins og kemur fram í hinum áfrýjaða dómi er upphaf máls þessa að rekja til þess að Skjárinn ehf. kærði ákærða til lögreglu 24. febrúar 2014 vegna gruns um brot á höfundalögum með því að dreifa tveimur fyrstu þáttunum af íslensku þáttaröðinni „The Biggest Loser Ísland“ á vefslóðinni deildu.net. Sjónvarpsþættirnir voru framleiddir af Sagafilm ehf. fyrir fjölmiðlafyrirtækið SkjáEinn. Kærunni fylgdu tvö myndskeið sem deilt hafði verið á framangreindri vefslóð og skjáskot þar sem sést að þegar slökkt var á skjámyndavél þess sem tók upp síðari þáttinn kemur nafn ákærða fram sem notandanafn efst í hægra horni upptökunnar.

7 Ákærði hefur frá upphafi neitað sök í málinu. Hann hefur kannast við að hafa notað svokallað Skjáfrelsi og tekið upp sjónvarpsþættina sem um ræðir en hafnar því að hafa deilt þeim á netinu, eins og honum er gefið að sök í ákæru. Þá hafnar hann því að eiga nokkur tengsl við notandanafnið Wikipedia, en undir því nafni var þáttunum hlaðið inn á vefslóðina deildu.net.

8 Ákærði var handtekinn og yfirheyrður í tvígang af lögreglu 24. mars 2014. Við fyrri skýrslutöku kvaðst hann áreiðanlega einhvern tíma hafa sótt sjónvarpsþættina tvo inn á deildu.net, en vildi annars lítið tjá sig um það sem honum var gefið að sök. Í skýrslu síðar þennan dag kvaðst hann hafa notað svonefnt Skjáfrelsi og tekið þættina upp, en það hefði aðeins verið til eigin nota. Kvaðst ákærði hafa vistað þættina á flakkara og framangreindum samtökum að nota fartölvu sína og flakkara. Þá kvað hann geta verið að einhver hefði farið í opna tölvu hans í skólanum. Niðurstöður tölvurannsóknar um rafræn spor sem fundust í tölvubúnaði ákærða voru bornar undir hann við yfirheyrsluna, en hann tjáði sig ekki um þær. Loks var ákærði yfirheyrður af lögreglu 18. maí 2016 og kvaðst hann þá draga í efa það sem fram hefði komið við rannsókn lögreglu um tímasetningar þeirra aðgerða sem lýst er í ákæru, en rökstuddi það ekki frekar.

9 Framburður ákærða við aðalmeðferð málsins er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram var ákærði meðal annars krafinn skýringa á því hvers vegna ekki hefðu fundist rafræn spor á flakkara sem lögregla lagði hald á, sem hann hefði borið um að hafa lánað ónafngreindum mönnum. Bar ákærði þá að um tvo flakkara hefði verið að ræða, en lögregla hefði skilið annan eftir við húsleit. Þá kvað hann hafa komið fyrir að hann hefði skilið fartölvu sína eftir í hópi nemenda á opnu svæði í háskólanum þar sem hann stundaði nám og því hefði hver sem er getað komið þáttunum í dreifingu á deildu.net.

10 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð ítarleg grein fyrir rannsókn lögreglu á tölvubúnaði sem lagt var hald á við húsleit á heimili ákærða 24. mars 2014. Þar kemur fram að báðar mp4 myndskeiðaskrárnar, sem getið er í ákæru og innihéldu upplýsingar um efni sjónvarpsþáttanna tveggja, hafi fundist í fartölvu ákærða. Skráin með fyrri þættinum var búin til í tölvunni 2. febrúar 2014 kl. 22:28:52. Sérstök torrentskrá, sem innihélt upplýsingar um efni myndskeiðaskrárinnar, var samkvæmt lögreglurannsókninni einnig búin til í sömu tölvu fáeinum mínútum síðar, eða kl. 22:42:08. Upplýsingar af vefslóðinni deildu.net um torrentskrá, sem þar var aðgengileg og veitti aðgang að efni sama þáttar, gefa til kynna að henni hafi verið hlaðið inn á vefsíðuna fáeinum mínútum síðar, eða kl. 22:47:14. Rannsókn lögreglu á rafrænum sporum í fartölvu ákærða um gerð eintaka af síðari sjónvarpsþættinum gefa hliðstæða mynd. Samkvæmt henni var myndskeiðaskrá af þættinum búin til í tölvunni 4. febrúar 2014 kl. 01:22:01 og torrentskrá, sem veitti aðgang að myndskeiðaskránni, kl. 01:35:53. Torrentskrá, sem vísaði í sama þátt, var samkvæmt upplýsingum sem lögregla sótti af vefsíðunni deildu.net, hlaðið inn á vefsíðuna fáeinum mínútum síðar, eða kl. 01:46:54. Í skýrslu lögreglu um rannsóknina kemur jafnframt fram að innsláttarvilla hafi verið í skráarheiti fyrri þáttarins sem fannst í fartölvu ákærða en sömu innsláttarvillu sé jafnframt að finna í heiti skrárinnar sem hlaðið var inn á deildu.net.

11 Við rannsókn lögreglu fundust enn fremur rafræn spor í tölvubúnaði ákærða um að leitarstrengurinn Wikipedia hefði verið sleginn inn í google.is á nákvæmlega sama tíma og notandinn Wikipedia skráði sig á deildu.net. Samkvæmt vafrasögu Internet Explorer var einkasíða notandans Wikipedia á deildu.net heimsótt úr fartölvu ákærða, en þá síðu getur einungis sá sem skráður er með notandaheitið komist inn á. Loks

12 Að framangreindu virtu þykir hafið yfir vafa að sjónvarpsþáttunum tveimur hafi verið hlaðið inn á vefinn deildu.net úr fartölvu ákærða undir notandanafninu Wikipedia.

13 Sem að framan er lýst var framburður ákærða misvísandi við lögreglurannsókn málsins og aðalmeðferð þess fyrir dómi. Tók framburður ákærða breytingum eftir því sem rannsókn málsins vatt fram og nýjar upplýsingar voru bornar undir hann. Þá þykja ótrúverðugar skýringar ákærða í þá veru að ónafngreindir einstaklingar hafi haft aðgang að tölvu hans og hugsanlega hlaðið þáttunum á vefinn. Ákærði hefur viðurkennt að hafa tekið upp sjónvarsþættina sem um ræðir. Með vísan til framangreinds þykir jafnframt sýnt að hann hafi hlaðið þáttunum inn á vefslóðina deildu.net og þar með birt hópi fólks á veraldarvefnum án heimildar frá rétthöfum, eins og rakið er í ákæru. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru.

14 Með 1. gr. laga nr. 9/2016 varð sú breyting á höfundalögum nr. 73/1972 að efnisinntak 3. gr. laganna var flutt í 1. mgr. 2. gr. laganna. Þá var hugtakið „eintakagerð“ skilgreint í 2. mgr. sömu lagagreinar, en samkvæmt 2. málslið þeirrar málsgreinar telst það meðal annars eintakagerð ef verk er flutt yfir á miðil sem nota má til endurmiðlunar. Loks er í 3. og 4. mgr. skilgreint hvað felst í því að gera verk aðgengileg almenningi. Breytingarlögin öðluðust gildi 5. mars 2016 og á tilvísun í ákæru til 3. gr. höfundalaga því ekki lengur við, heldur varðar háttsemi ákærða við 2. gr. og 1. mgr. 48. gr., sbr. 54. gr. höfundalaga. Þykir ákvæði 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 ekki standa í vegi fyrir sakfellingu ákærða samkvæmt þeim refsiákvæðum, enda um sömu hegðun að ræða og í ákæru greinir.

15 Samkvæmt 1. og 5. tölulið 2. mgr. 54. gr. höfundalaga varða brot gegn 2. gr. og 1. mgr. 48. gr. laganna sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Með háttsemi sinni braut ákærði gegn einkarétti framleiðenda sjónvarpsefnisins sem um ræðir til að gera eintök af verki sínu og gera það aðgengilegt almenningi. Af gögnum málsins verður ráðið að brotið hafi varðað talsverða fjárhagslega hagsmuni rétthafa, en fram kemur að 19. mars 2014 hafi fyrri þátturinn verið sóttur 10.900 sinnum og síðari þátturinn 10.330 sinnum inn á vefsíðuna deildu.net. Með hliðsjón af því, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður staðfest niðurstaða hans um að refsing ákærða sé hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga, sem bundin verði skilorði eins og í dómsorði greinir. Samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var brot ákærða því ófyrnt er ákæra var gefin út.

16 Í ákæru er þess krafist að tölvubúnaður, nánar tiltekið fartölva og turntölva, sem lögregla lagði hald á við rannsókn málsins verði gerður upptækur með vísan til 1. tölul. 1. mgr. 69. gr. a almennra hegningarlaga og 1. og 2. mgr. 55. gr. höfundalaga. Sem að framan greinir er lagt til grundvallar að ákærði hafi notað fartölvu sína við ekki sömu gerðar og sá hugbúnaður sem fannst í fartölvunni og notaður var til að taka upp sjónvarpsþættina sem um ræðir. Verður ákærði því sýknaður af kröfu um upptöku turntölvunnar.

17 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

18 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en upptöku tölvubúnaðar.

Ákærði, G-kk-nf M-kk-nf H-kk-nf D-kk-nf, sæti upptöku á fartölvu, Toshiba Satellite, raðnúmer […]. Ákærði er sýkn af kröfu ákæruvaldsins um upptöku turntölvu, Cooler Master, raðnúmer […].

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins 945.358 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 930.000 krónur.