324/2021

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur V til heimtu bóta vegna uppsagnar hans úr starfi hjá V. Byggði V á því að uppsögnin hefði verið heimil án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem starf A hefði verið lagt niður, sbr. 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Í dómi Landsréttar var fallist á það með V að uppsögn A hefði ekki tengst persónu hans eða nokkru því sem greinir í 21. gr. laga nr. 70/1996. Aftur á móti var talið að V hefði borið að leggja mat á það hvernig A nýttist í starfsemi V svo og á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn á upplýsingatæknisviði, áður en ákveðið var að segja honum upp störfum. Rétturinn rakti efni skýrslu sem KPMG vann fyrir V, minnisblaðs starfsmanns V og funda sem haldnir voru og taldi ljóst að V hefði rannsakað málið nægilega. Því hefði undirbúningur ákvörðunar V um uppsögn A verið fullnægjandi. Var því ekki fallist á að V hefði brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ekki var heldur á það fallist að V hefði brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar eða andmælarétti A, sbr. 12. og 13. gr. sömu laga. Lagði Landsréttur því til grundvallar að uppsögn A hefði verið lögmæt. Ekki var heldur talið að í uppsögninni hefði falist ólögmæt meingerð af hálfu V gegn æru eða persónu A í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var V því sýknaður af öllum kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 19. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Aðaláfrýjandi krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, en til vara að fjárhæð dæmdra bóta verði lækkuð og að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 13. ágúst 2021. Gagnáfrýjandi krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða gagnáfrýjanda 59.040.568 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi þess einnig að aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Ágreiningur málsins varðar það álitaefni hvort aðaláfrýjanda hafi verið heimilt að segja upp ótímabundnum ráðningarsamningi gagnáfrýjanda með uppsögn 19. september 2019 án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Aðaláfrýjandi byggir á því að uppsögnin hafi verið heimil þar sem starf gagnáfrýjanda hafi verið lagt niður, sbr. 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Einnig deila aðilar um það hvort gagnáfrýjandi eigi rétt til miskabóta vegna uppsagnarinnar.

5

Eins og lýst er í hinum áfrýjaða dómi er gagnáfrýjandi [...] að mennt. Hann starfaði hjá upplýsingatæknideild aðaláfrýjanda á árunum [...]til 2019, síðast sem [...]. Auk forstöðumanns unnu í deildinni [...] starfsmenn í rekstrareiningu og [...] í hugbúnaðareiningu, þar á meðal gagnáfrýjandi. Samkvæmt starfslýsingu var starf gagnáfrýjanda fólgið í því að hafa umsjón með hugbúnaðargerð fyrir aðaláfrýjanda, stuðla að því að hugbúnaðarverkefni væru leyst á sem bestan og hagkvæmastan hátt og fjármunir aðaláfrýjanda nýttir sem best í hugbúnaðarverkefnum, jafnframt því að tryggja að vefur aðaláfrýjanda myndi þróast í takt við tímann og þjóna þeim kröfum sem gerðar væru til nútímavefmiðlunar. Helstu verkefni voru talin þarfagreining og greining kröfulýsinga í samráði við notendur og verkkaupa, hugbúnaðarþróun, mat og val á útfærslu hugbúnaðarverkefna, val og mat á samstarfsaðilum utan aðaláfrýjanda og samskipti við þá, verkefnastýring hugbúnaðarverkefna, þátttaka í þróun tæknilegrar stefnu aðaláfrýjanda í hugbúnaðarmálum og mat og val á útfærsluleiðum við þróun vefs aðaláfrýjanda og verkefnastýring við þróun vefsins. Í aðilaskýrslu gagnáfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram að hann hefði séð um [...] aðaláfrýjanda frá ársbyrjun 2013 og þar til honum var sagt upp störfum hjá aðaláfrýjanda. Hann hefði unnið nánast alla vinnu sem hafi þurft að vinna varðandi [...] aðaláfrýjanda og stýrt verkefnum sem unnin voru af hugbúnaðarhúsum og tengdust [...]. Hann áætlaði að vinna hans við [...] hefði sennilega verið 90% af vinnu hans 2018 og þar til hann fór í veikindaleyfi á árinu 2019. Áður hefði hann sinnt hugbúnaðargerð frá 2009 til 2012, auk smáverkefnis í ágúst og september 2014.

6

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að uppsögn gagnáfrýjanda hafi ekki tengst persónu hans eða nokkru því sem greinir í 21. gr. laga nr. 70/1996.

7

Einnig er staðfest með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms sú niðurstaða að aðaláfrýjanda hafi borið að leggja mat á það hvernig gagnáfrýjandi nýttist í starfsemi stofnunarinnar, svo og hæfni gagnáfrýjanda í samanburði við aðra starfsmenn á upplýsingatæknisviði, áður en ákveðið var að segja gagnáfrýjanda upp störfum.

8

Í framlögðum leiðbeiningarreglum fjármálaráðuneytisins til stjórnenda um uppsagnir ríkisstarfsmanna vegna rekstrarlegra ástæðna frá árinu 2011 kemur meðal annars fram að þegar ákvörðun um uppsögn sé byggð á samanburði á frammistöðu eða starfshæfni einstakra starfsmanna eða stöðu verkefna þeirra gæti málið ekki talist nægjanlega upplýst í skilningi 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 nema aflað sé upplýsinga um þessi atriði hjá viðkomandi starfsmanni. Regla 44. gr. laga nr. 70/1996 útiloki ekki að forstöðumaður ákveði umfram lagaskyldu að gefa þeim starfsmanni, sem gæti misst starf sitt, færi á að tjá sig um málið áður en ákvörðun er tekin. Slíkt gæti orðið til þess að upplýsa málið betur og að sá sem ákvörðunin beinist að skilji betur ástæður hennar.

Þessi leiðbeiningarregla er í samræmi við ákvæði 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996, þar sem fram kemur að ekki sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi ef uppsögn á rætur að rekja til annarra ástæðna en þeirra sem greinir í 21. gr. laganna. Er í 1. mgr. 44. gr. sérstaklega tekið sem dæmi ef starfsmanni er sagt upp vegna hagræðingar í rekstri stofnunar. Samkvæmt þessu er ljóst að það er háð mati hverju sinni hvort mál teljist nægilega upplýst þótt ekki hafi verið rætt við viðkomandi starfsmann áður en ákvörðun um uppsögn er tekin.

9

KPMG vann skýrslu fyrir aðaláfrýjanda í febrúar 2019 um skipulag upplýsingatæknimála hans. Skýrslan var meðal annars byggð á viðtölum við starfsmenn upplýsingatæknideildar, þar á meðal gagnáfrýjanda. Í skýrslunni var meðal annars lýst starfsemi deildarinnar og verksviði einstakra starfsmanna, þar á meðal gagnáfrýjanda. Því var lýst að mikill ávinningur gæti falist í því að fækka hugbúnaðarlausnum og aðlaga verklag þannig að mögulegt væri að nýta staðlaðar lausnir, sem og að útvista hluta verkefnavinnu og tilteknum innviðum. Á fundi 4. apríl 2019 var farið yfir skýrslu KPMG og kynnti B, forstöðumaður upplýsingatækni og skjalastjórnunar aðaláfrýjanda, áform um að aðaláfrýjandi myndi hætta eigin hugbúnaðarþróun og var honum falið að undirbúa þessar breytingar. Á fundi 20. júní 2019 fjallaði B um að brýn þörf væri á starfsmanni sem gæti borið uppi rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis og væri þekking á hýsingu, sýndarumhverfi og skýjaþjónustu mikilvæg. Forstjóri aðaláfrýjanda hafi þá spurt um möguleika á að nýta starfsmenn sem í dag starfi við hugbúnaðarþróun til þessara starfa. B hafi sagst hafa borið saman þekkingu og reynslu þeirra starfsmanna við fyrirliggjandi þarfir og ljóst væri að þessir starfsmenn hefðu ekki þá þekkingu sem þörf væri á og ekki væri tími til að byggja hana upp. Var samþykkt á fundinum að auglýsa eftir starfsmanni. Í minnisblaði KPMG til aðaláfrýjanda frá ágúst 2019 var tekið fram að félagið hefði bent stjórnendum aðaláfrýjanda á að horfa frá því fyrirkomulagi að reka eigin hugbúnaðarþróun og takmarka umfang sérkerfa eins og kostur væri og leggja niður starfsemi hugbúnaðardeildar í núverandi mynd og útvista hugbúnaðarþróun að mestu leyti.

10

B bjó til minnisblað 1. september 2019 um greiningu starfa innan upplýsingatæknideildar vegna skipulagsbreytinga. Þar er vísað til þess að í tengslum við endurskipulagningu á upplýsingatækniumhverfi aðaláfrýjanda væri ljóst að þörf væri á starfsmanni með þekkingu á nútímalegum hýsingarlausnum en á sama tíma væri ljóst að takmörkuð þörf yrði á forritunarþekkingu innan deildarinnar. Greining hafi verið gerð á störfum innan deildarinnar,,, sérstaklega með tilfæringar á mönnum og verkefnum í huga.“ Sérstaklega hafi verið horft til þess hvort komast mætti hjá uppsögnum, meðal annars með því að sleppa því að ráða nýjan starfsmann. Tilgreind voru þau lykilatriði sem horft væri til við ráðningu á nýjum starfsmanni í kerfisrekstur.

Því er lýst að tveir starfsmenn aðaláfrýjanda sem störfuðu við hugbúnaðargerð, og var gagnáfrýjandi annar þeirra, hefðu,, ekki komið með beinum hætti að kerfisrekstri undanfarin ár“ þótt forritunarvinna þeirra hafi að einhverju marki tengst slíku. Þá hafi þeir ekkert komið að rekstri sýndarumhverfis eða hýsingu í skýjaþjónustu og liggi bakgrunnur þeirra og menntun ekkert á sviði sýndarumhverfis og skýjahýsingar. Þeir gætu því ekki tekið þau verkefni að sér. Síðan er í minnisblaðinu lýst öðrum störfum innan deildarinnar, hvaða starfsmenn sinni þeim og farið yfir hvort þörf væri á viðbótarvinnuafli við þau störf. Var niðurstaða minnisblaðsins sú að svo væri ekki.

11

Á fundi degi síðar kynnti B nýjar áherslur í hugbúnaðarmálum aðaláfrýjanda og var fært til bókar að við þessar breytingar legðust niður tvö störf hugbúnaðarsérfræðinga innan upplýsingatæknideildar. Hæfnigreining hefði farið fram með það fyrir augum að þessir starfsmenn gætu farið í önnur störf innan upplýsingatæknideildar og var þar vísað til fyrrgreinds minnisblaðs B. Meðal annars hafi verið horft til starfs í kerfisrekstri en ekki væri talið að þeir hefðu hæfni til þess starfs. Ekki væru sjáanleg nein hentug verkefni innan deildarinnar önnur en mögulegt tveggja ára tímabundið starf fyrir einn starfsmann í minjaskráningu. Ákveðið var að breytingar yrðu kynntar fyrir viðkomandi starfsmönnum og kannaður hugur þeirra til tilfærslu í starfi. Þá var jafnframt ákveðið að starfsmennirnir færu í launað leyfi meðan unnið væri að lausn.

12

Samkvæmt framangreindu er ljóst að aðaláfrýjandi greindi ítarlega hvaða áhrif nýjar áherslur í hugbúnaðarmálum myndu hafa á störf hjá aðaláfrýjanda og komst að þeirri rökstuddu niðurstöðu að við þessar breytingar væri nauðsynlegt að leggja niður tvö störf hugbúnaðarsérfræðinga innan upplýsingatæknideildar, þar á meðal starf gagnáfrýjanda. Þá kannaði aðaláfrýjandi hvort önnur störf stæðu gagnáfrýjanda til boða og færði rök að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki. Samkvæmt þessu er fallist á það með aðaláfrýjanda að hann hafi rannsakað málið nægilega og því hafi undirbúningur ákvörðunar hans um uppsögn gagnáfrýjanda verið fullnægjandi.

Verður því ekki á það fallist að aðaláfrýjandi hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga.

13

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að ekki hafi verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar eða andmælarétti gagnáfrýjanda, sbr. 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga.

14

Samkvæmt öllu framangreindu er það niðurstaða réttarins að uppsögn gagnáfrýjanda hafi verið lögmæt. Verður aðaláfrýjandi því sýknaður af skaðabótakröfu gagnáfrýjanda.

15

Ákvörðun aðaláfrýjanda um uppsögn gagnáfrýjanda tengdist hvorki starfshæfni hans né persónu. Ekki er á það fallist að í uppsögninni hafi falist ólögmæt meingerð af hálfu aðaláfrýjanda gegn æru eða persónu gagnáfrýjanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður aðaláfrýjandi því einnig sýknaður af miskabótakröfu gagnáfrýjanda.

16

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila á báðum dómstigum.

Dómsorð :

Aðaláfrýjandi, Vegagerðin, er sýknuð af öllum kröfum gagnáfrýjanda, A.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.