550/2018

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á nánar tilgreindan hátt veist að eiginkonu sinni og dóttur á heimili þeirra. Í málinu hafði X, sem var lögreglumaður, uppi kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi þar sem lögreglustjóri hefði verið vanhæf til að fara með rannsókn þess. Í dómi Landsréttar kom fram að lögreglustjórinn gæti hvorki talist aðili máls né hefði hún átt sérstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta við rannsókn á meintum brotum X. Þrátt fyrir að rannsókn málsins hafi beinst að starfsmanni lögreglustjórans leiddu þau starfstengsl ekki ein út af fyrir sig til þess að lögreglustjórinn og undirmenn hennar hefðu verið vanhæf til að fara með rannsókn þess á frumstigi en lögreglunni hefði borið að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að tryggja rannsóknarhagsmuni. Þá hefði málið ekki verið rannsakað frekar af embættinu eftir ákvörðun lögreglustjórans um að veita ákærða lausn frá embætti heldur verið falið öðru embætti til meðferðar. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 7. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 28. maí 2018 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verð sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar.

3 Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Ákærða er í máli þessu annars vegar gefin að sök líkamsárás með því að hafa veist að eiginkonu sinni A í þvottahúsi á heimili þeirra og slegið hana í andlit eða hrint henni þannig að hún féll á borð sem þar var og haldið henni nokkra stund liggjandi á bakinu á borðinu þar til hún féll í gólfið. Afleiðingum af þessu er lýst svo í ákæru að hún hafi hlotið eymsli yfir vinstri kjálka, eymsli og roða yfir hægri olnboga og eymsli og mar á þriðju tá vinstri fótar.

5 Hins vegar er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa, í kjölfar fyrrgreindrar háttsemi, veist að dóttur sinni, B, með því að hafa slegið hana með krepptum hnefum beggja handa í bringuna þannig að hún lenti með bakið í vegg, tekið með báðum höndum í slopp sem stúlkan klæddist og ýtt henni í gólfið, haldið áfram þéttingsfast um sloppinn við bringu og þrýst hné sínu í hægra læri hennar. Af þessu hafi B hlotið marblett á hægra læri, mar, eymsli og roða umhverfis viðbein og eymsli neðarlega í mjóbaki. Háttsemi ákærða er í ákæru heimfærð til 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Fyrir Landsrétti var spiluð upptaka af skýrslugjöf A hjá lögreglu 18. desember 2016. Einnig var hlýtt á upptöku af skýrslu sem hún gaf hjá lögreglu 18. janúar 2017. Þá var spiluð upptaka af skýrslugjöf B fyrir héraðsdómi 11. apríl 2018.

7 Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi barst ríkissaksóknara 29. desember 2016 yfirlýsing ákærða og brotaþola þar sem fram kom vilji þeirra til að láta málið niður falla. Er nánari grein gerð fyrir yfirlýsingunni í héraðsdómi.

8 Lögreglumaðurinn E, sem kom á vettvang umrætt sinn, ritaði frumskýrslu í máli þessu. Hann kom fyrir héraðsdóm og staðfesti það sem skráð var í frumskýrslu. Meðal annars kvað hann brotaþolann A hafa skýrt sér svo frá að eftir einhver leiðindi milli hennar og ákærða umrædda nótt hafi ákærði komið að henni í þvottahúsi á heimili þeirra, gengið að henni og slegið hana með hnefa í andlitið. Hafi hún fallið og ákærði haldið henni niðri. Hafi þá dóttir þeirra, B, komið að og reynt að ganga á milli, en ákærði þá ráðist að B, lagst ofan á hana og haldið henni niðri. Vitnið hafði eftir B að hún hefði heyrt mikil læti í kjallaranum og strax áttað sig á hvað væri að gerast og farið fram. Hafi hún séð ákærða í átökum við móður hennar og ætlað að ganga á milli. Þá hefði ákærði slegið hana í bringuna og síðan ýtt henni niður á gólfið og,,einhvern veginn“ lagst ofan á hana en móðir hennar reynt að toga hann af. Vitnið bar fyrir héraðsdómi að það sem hefði verið bókað í frumskýrslu hefði verið ritað niður strax um morguninn, áður en hann hefði farið heim af vaktinni, en hann hefði lokið við skýrslugerð um kvöldið. Vitnið kvað að sér hefði láðst að gæta ákvæða laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um vitnaskyldu og rétt til að skorast undan því að gefa vitnaskýrslu við eiginkonu ákærða og dóttur hans þegar framburður þeirra var skráður eftir þeim umrædda nótt. 9 Fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði ekki hafa hrint eiginkonu sinni. Hann hafi staðið þétt upp við hana og verið mikið niðri fyrir vegna þess sem hún hafði gert og átti þá við að hún hefði hellt yfir hann bjór þar sem hann lá sofandi í rúmi sínu. Spurður um hvort hún hefði lent í gólfinu kvaðst hann ekki hafa séð það. Hann kvaðst halda að þegar hún hefði togað í nærbuxnastreng hans aftan frá hefði hún fallið í gólfið, en hann hefði ekki séð það. Ákærði kvað dóttur sína hafa komið að þegar hann hefði staðið fyrir framan eiginkonu sína og hefði dóttirin ekkert vitað hvað var í gangi. Hún hafi stokkið aftan á sig og hangið á baki hans. Hann hafi snúið hana af sér og lagt hana í gólfið, og haldið í náttsloppinn hennar og hafi þá eiginkona hans lamið hann í bakið, klórað hann og togað í nærbuxnastreng hans. Hann viðurkenndi að þegar hann lagði hana í gólfið hefði hann haldið um boðungana á sloppnum hennar. Spurður um áverka á bringu hennar og hvort hann gæti hafa verið valdur að þeim, svaraði hann,,eins og ég segi ég tók bara um boðungana á sloppnum hennar og það var eina snertingin sem ég átti við hana“. Spurður um hvort hann hafi þrýst á hana eða haldið henni fast, sagði ákærði,,,nei ekki í mínum huga, ekki í mínum huga“. Hann kvaðst ekki kannast við að hafa valdið dóttur sinni áverkum og þykja það mjög ósennilegt. Spurður um hvort hann hefði rætt við eiginkonu sína um atburði þá sem ákært er fyrir eftir að hún gaf sína fyrstu skýrslu hjá lögreglu, kvaðst hann ekki hafa farið neitt yfir málið með henni. Var þá ákærði spurður um hvort þau hefðu ekki rætt saman áður en þau gáfu sameiginlega út yfirlýsingu þá sem að ofan greinir. Kvað þá ákærði að þau hefðu verið sammála um að hann hefði ekki veist að eiginkonu sinni,,og hún var sammála því“. Borinn var undir ákærða framburður hans fyrir lögreglu um að hann hefði einungis tekið um hendur B og ekki haldið henni með öðrum hætti, kvað ákærði það hafa verið rangt hjá sér,,,eða hvort ég tók í hendurnar á henni þegar hún hékk á mér fyrst“.

10 Brotaþolinn A gaf skýrslu hjá lögreglunni […] 18. desember 2016. Við skýrslutökuna var gætt ákvæða 65. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 118. gr. og 1. mgr. 117. gr. sömu laga. Bar vitnið að hún hefði um kvöldið reitt ákærða til reiði með því að,,tuða“ í honum og biðja hann um að hjálpa sér að ganga frá […]. Hún hefði farið niður í þvottahús í kjallara hússins og ákærði farið á eftir henni þangað. Hún kvað hann hafa ýtt sér þannig að hún hefði henst í gólfið. Nánar spurð kvaðst hún hafa fallið í gólfið á borð, eða rekist á borð. Hefði þá B dóttir þeirra komið að og spurt hvað hann væri að gera og sagt,,ekki meiða mömmu“. Hefði þá ákærði snúið sér við og hrint B í gólfið, tekið hana kverkataki og lagst ofan á hana. Hún kvaðst ekki hafa séð ákærða taka hana kverkataki en B hefði sagt sér það síðar. Hún hafi reynt að toga ákærða af B en engu taki náð á honum þar sem hann hafi einungis verið klæddur nærbuxum. Honum hafi ekki verið haggað en hún hafi barið hann í bakið af öllum mætti. Hún hafi verið í áfalli en þetta hafi allt gerst,,eiginlega ekki út af neinu, bara einhver … ef ég hefði haldið kjafti“. Síðar við skýrslugjöfina kvað brotaþoli ákærða hafa hrint sér en hann hefði ekki náð að slá sig. Spurð um hvort ákærði hefði slegið hana kvað hún hann hafa slegið til sín en höggið hefði geigað og hún hefði hrasað. Hún kvaðst hafa verið drukkin, en muna vel eftir atvikum. Hún kvaðst ekki vilja leggja fram kæru á hendur ákærða, einungis vilja að hann fengi hjálp.

11 Brotaþolinn gaf aftur skýrslu hjá lögreglu um atvik málsins 18. janúar 2017. Kvaðst hún hafa verið í mikilli geðshræringu er fyrri skýrsla var gefin og hefði hún gleymt mörgu. Hún kvað þau hjónin hafa deilt umrætt kvöld og hefði ákærði verið farinn að sofa þegar hún hafi náð í bjórdós og hellt úr henni yfir hann. Að svo búnu hafi hún farið niður í þvottahús í kjallara hússins. Hafi ákærði komið á eftir henni og þau farið að rífast. Kvað hún ákærða ekki hafa slegið sig en steingólf kjallarans hafi verið hált og hún verið á sokkaleistunum og því runnið til á borð í þvottahúsinu. Kvaðst hún ekki hafa fengið neina áverka eftir högg,,nema bara þegar ég renn þarna niður á borðið og ég skell hérna í vaskinn hérna undir öðru kinnbeininu og bara niður á gólfið og á olnbogann … það er eini áverkinn … það er olnboginn, það er … hann kýldi mig aldrei eða lamdi aldrei eða neitt svoleiðis“. Spurð um það hvað orðið hafi til þess að hún hafi dottið í gólfið kvað hún ákærða hafa gengið alveg upp að sér, hún hafi hörfað og þá hafi hún runnið. Ákærði hafi ekki slegið til hennar, eins og hún hafði áður haldið, heldur hefði handklæði sem þarna hékk eitthvað verið að trufla hana, nánar tiltekið hefði þetta verið „handklæði eða eitthvað, hann sló mig ekki, ég get alveg guðsvarið fyrir það“. Spurð um atvik varðandi B dóttur þeirra, kvað hún ákærða hafa snúið hana,,eitthvað niður þarna á gólfið“. Vitnið hafi klórað í bak ákærða og rifið í nærbuxur hans að aftanverðu, en,,auðvitað hefur hann eflaust eitthvað meitt hana, eða ég veit það ekki, jú, hún talaði um það“. Spurð að því hvers vegna framburður hennar hefði breyst kvaðst hún ekki hafa hugsað rökrétt og verið í mikilli geðshræringu er hún gaf fyrri skýrslu. Þegar borinn var undir hana framburður dóttur hennar um að ákærði hefði haldið henni á borði í þvottahúsinu, kvaðst hún ekki muna eftir því og fannst,,þessi handklæði þarna“ á snúrunni eitthvað hafa verið að trufla sig. Brotaþoli var spurð hvort ákærði hefði tekið eitthvað í hana umrætt sinn og kvaðst hún ekki muna það.

12 Vitnið skoraðist undan því að gefa skýrslu fyrir héraðsdómi og Landsrétti, sbr. 1. mgr. 118. gr. og 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008.

13 Samkvæmt skýrslu brotaþola B fyrir héraðsdómi sá hún ákærða halda móður sinni, A, á litlu borði í þvottahúsi í kjallara hússins. Hafi móðir hennar legið með bakið á borðinu og fæturnir staðið út af því. Hafi B séð að móðir hennar var mjög hrædd. B hafi ýtt ákærða burt og spurt hvað væri í gangi. Þau hafi skipst á ljótum orðum en síðan hafi ákærði kýlt hana í bringuna með krepptum hnefum. Hún hafi dottið eitt skref aftur á bak á hillu sem þarna var. Stuttu síðar hafi ákærði tekið í slopp hennar og sveiflað henni í hálfhring þannig að hún hafi lent á þvottahúsgólfinu. Þar hafi hann verið kominn,,ofaná“ hana með hendurnar nálægt bringu hennar og hálsi en móðir hennar hafi reynt að toga ákærða af henni. Hún kvaðst hafa verið aum daginn eftir og nokkra daga á eftir í lærinu, eins og hún hefði fengið hné í lærið. Um háttsemi ákærða gagnvart móður sinni kvað brotaþoli að móðir hennar hafi sagt sér að hann hefði slegið hana.

14 Brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu 18. desember 2016. Gætt var ákvæða 65. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 118. gr. og 1.2. mgr. 117. gr. sömu laga við skýrslutökuna. Brotaþoli kvaðst hafa heyrt læti í kjallara hússins umrædda nótt og hlaupið fram. Hafi hún þá séð hvar ákærði hafi haldið móður hennar á litlu borði í þvottahúsinu og hafi hún ætlað að fara á milli, því að hún hafi haldið að ákærði myndi ekki gera sér neitt. Hún hafi spurt hvað væri í gangi og hafi hún og ákærði þá sagt ljót orð hvort við annað. Hafi hann sagt vitninu að,,drulla sér út“ og hafi þá vitnið sagt við hann,,pabbi ég er dóttir þín“. Henni hafi aldrei dottið í hug að hann myndi gera sér eitthvað en hann hefði kýlt sig í bringuna og þá hefði hún sagt við hann,,pabbi sérðu þú ert að beita mig ofbeldi“.

15 Nánar spurð kvað hún ákærða hafa haldið í móður hennar sem hafi verið grátandi,,á þessu borði … með bakið á þessu borði“. Hafi hún rifið ákærða í burtu og bara farið þarna „á milli“. Ákærði hafi snúið sér við og kýlt hana með báðum höndum í bringuna. Það hafi þó ekki verið mjög fast. Við þetta hafi brotaþoli farið aftur á bak og lent á lítilli grind sem þarna var. Hún hafi aftur snúið sér að ákærða og haldið höndunum þannig að hann færi ekki í móður hennar. Þá hafi hún viðhaft ljót orð í garð ákærða. Hafi þá fokið í ákærða og hann tekið sig,,eins og púða“ og hent henni í gólfið með því að taka í slopp sem hún klæddist, snúið henni í hálfhring, og síðan þrýst höndum á bringu hennar og sett annað hnéð ofan á vitnið. Brotaþoli kvaðst ekki hafa séð móður sína liggjandi á þvottahúsgólfinu, eingöngu á borði í þvottahúsinu. Hún kvaðst ekki hafa séð ákærða gera annað umrætt sinn en að halda í móður hennar en hún hafi heyrt móður sína þrisvar segja sér að ákærði hefði gert ýmislegt, sem móðirin ætli sér að draga allt til baka. Brotaþoli kvað það ekki hafa komið sér á óvart þar sem móðir hennar sé meðvirk og mikið andlegt ofbeldi sé á heimilinu. Brotaþoli kvaðst síðast hafa neytt áfengis um tíuleytið kvöldið áður en atburðir gerðust. Hún kvað ákærða aldrei hafa lagt hendur á sig áður og þau hefðu verið mjög góðir vinir, áður en atburðir þessir áttu sér stað. Framburður vitnisins 18. janúar 2017 hjá lögreglu var í öllum aðalatriðum á sömu lund og hún gaf hjá lögreglu 18. desember 2016.

16 C læknir gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Hann kvað A hafa komið sunnudagsmorguninn 18. desember 2016 til skoðunar hjá sér og hafi hann ritað vottorð það sem liggur frammi í málinu og skráð eftir A frásögn hennar. Í vottorðinu segir að hún hafi kvartað yfir óþægindum í vinstri hluta kjálka, hægri olnboga og einnig á þriðju tá vinstri fótar. Vitnið kvað að A hefði meðal annars tjáð sér að ákærði hefði komið á eftir sér niður í þvottahús og gefið henni högg á vinstri hluta kjálka. Við höggið hafi hún fallið á nálægt borð og í fallinu fengið högg á hægri olnboga. Þá kvaðst vitnið einnig hafa skoðað B sama dag og ritað vottorð um áverka hennar. Vitnið kvað þær mæðgur hafa báðar verði í uppnámi og þeim hefði greinilega verið brugðið. Í vottorðinu er höfð eftir frásögn B um að hún hafi umrætt sinn gengið á milli foreldra sinna en í kjölfar þess hafi ákærði kýlt hana með báðum hnefum í bringuna. Hafi hann þá tekið í hálsmál á sloppnum hennar, snúið henni í hálfhring og hent henni í gólfið. Síðan hafi ákærði sett hné sitt í læri hennar og haldið henni kverkataki, án þess þó að hún hafi átt erfitt með að ná andanum. Allt þetta hafi gerst snögglega og hafi ákærði skyndilega áttað sig og staðið upp. Er áverkum B lýst í vottorði læknisins en gerð er grein fyrir þeim í héraðsdómi.

17 Í héraðsdómi er ranghermt að vitnið K hafi haft eftir brotaþola, B, að hún hafi stokkið aftan á ákærða er hún kom inn í þvottahúsið. Hið rétta er að vitnið sagði B hafa tekið í ákærða, eða tekið í hann að aftanverðu.

Niðurstaða

18

Ákærði reisir aðalkröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi á því að lögreglustjórann […] hafi skort hæfi til rannsóknar málsins og að rannsóknin hafi verið hlutdræg. Með rannsókninni hafi verið brotið gegn rétti ákærða til réttlátrar máls meðferðar samkvæmt 1. mgr .

, sbr. 2. mgr.

,

70. gr. st jórnarskrárinnar og 2. mgr.

6. gr. samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Ákæra verði því ekki reist á lögreglurannsókninni og beri að vísa málinu frá dómi.

19

Samkvæmt rannsóknargögnum lögreglu nn ar […] barst tilkynning aðfaranótt 18. desember 2016 frá brotaþola B um að ákærði hefði ráðist á hana og brotaþola A á heimili þeirra. Lögregla hafi komið á vettvang um mínútu síðar og hitt þar mæðgurnar fyrir en ákærði hefði læst að sér í hjónaherbergi hússins. Ræddu lögreglumenn á vettvangi við brotaþola auk þess sem þær gáfu skýrslu hjá lögreglu síðar þann dag.

Þá var ákærði handtekinn og vistaður í fangageymslu fram eftir degi. Tekin var skýrsla af ákærða á lögreglustöðinni auk þess sem hann gaf öndunarsýni . Að lokinni skýrslutöku var ákærða birt ákvörðun lögreglustjóra um að veita honum lausn frá embætti um stundars akir.

Í lausnarbréfinu kemur fram að ákærði sé undir rökstuddum grun um heimilisofbeldi og líkamsárásir gagnvart eiginkonu sinni og dóttur. Þá hafi hann hindrað störf lögreglu og hótað lögreglumönnum átökum við handtöku.

20

Hinn 22. desember 2016 sendi lögreglustjórinn […] málið til ríkissaksóknara til frekari meðferðar með vísan til 3 . mgr. 26. gr. laga nr. 88/2008.

Í bréfi lögreglustjóra var vísað til þess að hún teldi sig skorta hæfi til meðferðar málsins samkvæmt 7. mgr.

8. gr. lögreglulaga nr. 90/1996, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og g lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008, af þeirri ástæðu að ákærði væri starfsmaður embættisins auk þess sem hún hefði tekið ákvörðun um að veita honum lausn frá störfum um stundarsakir. Með bréfi 5. janúar 2017 fól ríkissaksóknari héraðssaksóknara málið til meðferðar.

Héraðssaksóknari tók skýrslu af ákærða og brotaþolum 18. sama mánaðar jafnframt því að taka skýrslur af sex nafngreindum vitnum, þar af fimm lögreglumönnum og afla áverkavottorða. Var mál á hendur ákærða höfðað af embættinu með ákæru 3. nóvember 2017.

21

Samkvæmt 7. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1996 mega lögreglustjórar og aðrir þeir sem fara með lögregluvald ekki rannsaka brot ef þeir eru vanhæfir til þess samkvæmt stjórnsýslulögum.

Starfsmenn þess lögreglustjóra, sem vanhæfur er, geta þó rannsakað mál undir stjórn annars lögreglustjóra nema þeir séu sjálfir vanhæfir til að fara með málið samkvæmt stjórnsýslulögum.

22

Lögreglustjórinn […] getur hvorki talist aðili máls né átti hann sérstakra eða verulegra hagsmuna að gæta við rannsókn á meintum brotum ákærða. Á það sama við um þá samstarfsmenn ákærða sem komu að rannsókninni. Þrátt fyrir að rannsókn málsins hafi beinst að starfsmanni lögreglustjórans […] leiða þau starfstengsl ekki ein út af fyrir sig til þess að lögreglustjórinn og undirmenn hennar hafi verið vanhæf til að fara með rannsókn þess á frumstigi, sem fólst í aðgerðum á vettvangi og skýrslum af ákærða og brotaþolum í kjölfarið, en lögreglunni bar að grípa til þeirra ráðstafana sem voru nauðsynlegar til að tryggja rannsóknarhagsmuni. Eftir að ákvörðun lögreglustjórans um að veita ákærða lausn frá embætti um stundarsakir var birt ákærða var málið ekki rannsakað fre kar af starfsmönnum embættisins.

23

Eins og áður greinir fór lögreglustjóri þess á leit við ríkissaksóknara að lokinni frumrannsókn að málið yrði falið öðru embætti til meðferðar. Frekari meðferð þess og ákvörðun um saksókn var falin héraðssaksóknara en dómur í málinu er reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð þess fyrir dómi en ekki á lögreglurannsókn umfram það sem heimilt er í 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/200

8. Þá verður þess hvorki fundin stoð í spurningum lögreglu til ákærða og brotaþola að hlutlægnisskyldu hafi ekki verið gætt né bera rannsóknaraðgerðir embættis lögreglustjórans […] þess merki að skoðanir lögreglustjóra hafi verið með þeim hætti að draga megi óhlutdrægni hennar með réttu í efa. Verður því ekki fallist á með ákærða að hann hafi ekki notið þeirra réttinda sakborninga sem fyrir er mælt í 70. gr. stjórnarskrár og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu við rannsókn lögreglu.

Samkvæmt þessu verður hafnað kröfu ákærða um að vísa málinu frá héraðsdómi.

Ákæruliður 1

24 Eins og rakið hefur verið báru brotaþolar, A og B, um atburði þá sem ákært er fyrir á vettvangi umrædda nótt. Lögreglumaðurinn E ritaði eftir þeim frásögn þeirra og vann frumskýrslu í málinu. Hann staðfesti skýrslu sína fyrir dómi, en upplýsti jafnframt að er hann skráði eftir brotaþolum frásögnina hefði hann ekki gætt ákvæða 117. og 118. gr. laga nr. 88/2008. Er A gaf skýrslu hjá lögreglu 18. desember 2016 var gætt þeirra ákvæða laganna og sagði hún frá atburðum næturinnar í meginatriðum á sömu lund og E hafði skráð eftir henni á vettvangi. Var skýrslan tekin upp í hljóði og mynd. Þá skýrði hún samdægurs lækni frá atburðum næturinnar í meginatriðum á sama veg og hún hafði skýrt frá á vettvangi og hjá lögreglu.

25 Brotaþolinn A og ákærði rituðu undir sameiginlega yfirlýsingu 28. desember 2016 þar sem hún kvaðst ekki hafa munað atburði næturinnar vel er hún gaf skýrslu hjá lögreglu og að ekki væri ólíklegt að hún hefði dottið á borð í þvottahúsinu, annaðhvort vegna eigin ölvunar eða vegna þess að ákærði hefði rekist í hana.

26 Hún gaf skýrslu hjá lögreglu 18. janúar 2017, þar sem hún hvarf frá fyrri framburði sínum um að ákærði hefði slegið hana í andlit eða hrint henni. Hún aftók með öllu að ákærði hefði slegið hana og kvaðst hafa runnið niður á borð í þvottahúsinu vegna þess að gólfið hefði verið sleipt og líklegast væri að handklæði á snúru í þvottahúsinu hefði eitthvað truflað hana. A skoraðist undan því að gefa skýrslu fyrir héraðsdómi og fyrir Landsrétti.

27 Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Þó getur skýrsla vitnis hjá lögreglu haft sönnunargildi þótt vitnið komi ekki fyrir dóminn ef þess er ekki kostur við meðferð málsins, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Í greinargerð með framangreindu ákvæði er orðalagið „þess er ekki kostur“ skýrt svo að það geti tekið til þess þegar vitni er svo alvarlega veikt að það gæti stofnað heilsu þess í hættu að koma fyrir dóm til skýrslugjafar, þegar vitni er horfið og ekki er vitað hvar það er niðurkomið eða þegar það neitar að gefa skýrslu fyrir dómi samkvæmt 117. gr. laganna. Eins og rakið hefur verið skoraðist brotaþoli undan því að gefa skýrslu fyrir dóminum. Með hliðsjón af framangreindu þykir verða að líta svo á að þess hafi ekki verið kostur að fá vitnið fyrir dóminn í skilningi 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008.

28 Ákærði hefur neitað því með öllu að hafa slegið A eða ýtt henni umrætt sinn. Hefur framburður hans ekki tekið neinum breytingum um það undir rekstri málsins.

29 Meta þarf sönnunargildi framburðar A í heild og þar með hvort afturhvarf frá fyrsta framburði hennar kunni að eiga sér trúverðugar skýringar, en eins og að framan greinir tók framburður hennar stakkaskiptum eftir að hún og ákærði gáfu sameiginlega yfirlýsingu 28. desember 2016. Við það mat er óhjákvæmilegt að líta til stöðu hennar, en hún er í hjúskap með ákærða, sbr. lokamálslið 7. mgr. 122. gr. laga nr. 88/2008.

30 Framburður A hjá lögreglu 18. desember 2016, daginn eftir atburði næturinnar, var afar skýr og greinargóður og gætti þar engrar óvildar í garð ákærða. Frásögn hennar á vettvangi, sem lögreglumaðurinn E staðfesti fyrir dómi að hún hefði gefið, var í samræmi við þann framburð. Þá var frásögn hennar hjá lækni einnig í samræmi við þann framburð. Enn fremur styður framburður brotaþolans B, um að ákærði hafi staðið yfir A þar sem hún hafi legið á litlu borði í þvottahúsinu, fyrsta framburð A um að ákærði hafi ýtt henni svo að hún hafi fallið við á borð, eða gólf. B bar einnig fyrir héraðsdómi að móðir hennar hefði sagt sér eftir atburði næturinnar að ákærði hefði slegið hana. Áverkar sem A bar samrýmast þeim framburði sem hún gaf fyrst hjá lögreglu 18. desember 2016.

31 Að þessu virtu er afturhvarf brotaþola frá fyrri framburði sínum hjá lögreglu ótrúverðugt og verður skýrsla sem hún gaf hjá lögreglu 18. desember 2018 og tekin var upp í hljóði og mynd lögð til grundvallar sönnun í málinu, sbr. 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008, ásamt þeim sönnunargögnum sem rakin hafa verið. Að mati dómsins er í ljósi framangreinds hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi veist að brotaþola umrædda nótt og hrint henni þannig að hún féll á borð í þvottahúsinu og haldið henni nokkra stund liggjandi á bakinu á borðinu með þeim afleiðingum sem í ákæru greinir. Á hinn bóginn verður því ekki fundin nægileg stoð í framburði brotaþola eða gögnum málsins að hún hafi við atlögu ákærða fallið í þvottahúsgólfið.

Ákæruliður 2

32 Framburður brotaþolans B hefur engum breytingum tekið frá því að hún gaf fyrst skýrslu hjá lögreglu 18. desember 2016 en sá framburður er einnig í samræmi við það sem haft var eftir henni á vettvangi og lögreglumaðurinn E staðfesti fyrir dómi að hafður væri eftir henni. Þá samrýmist sú frásögn er hún gaf lækni daginn eftir atburðinn þeim framburði sem hún hefur ávallt gefið. Frásögn brotaþola verður einnig fundin stoð í framburði brotaþolans A, sem bar um það, bæði áður en hún breytti framburði sínum og eftir það, að ákærði hefði snúið sér frá henni og lagst ofan á B. Fyrir liggur að ákærði bar áverka á baki eftir atgang A, er hún klóraði í bak hans þar sem hann lá yfir B.

33 Við mat á trúverðugleika framburðar B verður horft til þess að ákærði er faðir hennar, sem að hennar sögn var mikill og góður vinur hennar áður en atburðir þeir sem ákært er fyrir áttu sér stað. Ákærði hefur einungis játað að hafa snúið hana af sér er hún hafi,,stokkið“ aftan að honum, lagt hana í gólfið og haldið í boðungana á náttsloppnum hennar. Er ákærði var spurður um hvort hann hefði þrýst eitthvað á dóttur sína eða haldið henni fast, svaraði hann,,nei ekki í mínum huga“ og hafði engar haldbærar skýringar á áverkum B. Hann hefur orðið uppvís að því að fara ekki með rétt mál er hann bar fyrir dómi að hann hefði ekkert rætt atburði þá sem ákært er fyrir með eiginkonu sinni eftir að hún gaf sína fyrstu skýrslu hjá lögreglu en augljóst er af efni þeirrar yfirlýsingar að ákærði gerði það.

34 Framburður ákærða um þá atburði sem ákært er fyrir er í andstöðu við framburð dóttur hans um atburði næturinnar. Frásögn brotaþola hefur frá upphafi verið skýr, stöðugur og hnökralaus. Hún bar áverka sem lýst er í vottorði læknis, sem samrýmast að fullu þeirri háttsemi sem ákært er fyrir. Þá samrýmast áverkar á baki ákærða því að brotaþolinn A hafi verið mjög hrædd um B við atgang ákærða, líkt og hún lýsti við skýrslugjöf hjá lögreglu. Að öllu þessu virtu er sannað að ákærði hafi veist að dóttur sinni, B, með þeim hætti sem lýst er í ákæru og að afleiðingar árásar hans hafi verið þær sem í ákæru greinir.

35 Samkvæmt framangreindu er ákærði sakfelldur fyrir að hafa veist að eiginkonu sinni í þvottahúsi á heimili þeirra aðfararnótt 18. desember 2016 og hrint henni þannig að hún féll á borð og haldið henni nokkra stund liggjandi á bakinu með þeim afleiðingum sem í fyrri lið ákæru greinir. Hann er einnig sakfelldur fyrir að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í síðari lið ákæru með þeim afleiðingum sem þar greinir. Eru brot ákærða réttilega heimfærð til refsiákvæðis í ákæru.

36 Ákærði hefur ekki áður verið sakfelldur fyrir refsiverða háttsemi. Brot hans beindust að dóttur hans og eiginkonu og verður við ákvörðun refsingar höfð hliðsjón af því, sbr. 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Er refsing hans ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, sem bundin verður skilorði eins og nánar greinir í dómsorði.

37 Með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin voru með hinum áfrýjaða dómi. Enn fremur skal ákærði greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

38 Það athugast að verulegur misbrestur er á því í greinargerð ákærða fyrir Landsrétti að gerð sé grein fyrir þeim atriðum sem kveðið er á um í blið 2. mgr. 203. gr. laga nr. 88/2008, en greinargerðin telur 21 blaðsíðu.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjá mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði allan sakarkostnað eins og hann var ákveðinn í héraði, svo og áfrýjunarkostnað málsins, 1.345.635 krónur þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef P-kk-ef lögmanns, 1.240.000 krónur.

Sératkvæði

J-kk-ef S-kk-ef

1 Ég er sammála atkvæði meirihluta dómara um að hafna beri frávísunarkröfu ákærða. Ég er hins vegar ósammála sönnunarmati meirihluta dómenda í efnisþætti málsins og tel ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök.

Ákæruliður 1

2 Í fyrri ákærulið málsins er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa veist að eiginkonu sinni, A, í þvottahúsi á heimili þeirra og slegið hana í andlit eða hrint henni þannig að hún féll á borð sem þar var og haldið henni nokkra stund liggjandi á bakinu á borðinu þar til hún féll í gólfið. Afleiðingum af þessu er lýst svo í ákæru að hún hafi hlotið eymsli yfir vinstri kjálka, eymsli og roða yfir hægri olnboga og eymsli og mar á þriðju tá vinstri fótar. 3 Ákærði hefur frá upphafi lýst atburðinum þannig að hann hafi lagst til svefns eftir samkvæmi á heimilinu. Hann hafi síðan vaknað við að köldum vökva var hellt yfir andlit hans. Honum hafi verið mjög brugðið og hann orðið mjög reiður þegar hann áttaði sig á því að eiginkona hans hafði verið að verki. Hann hafi elt eiginkonu sína niður í þvottahús í þeim tilgangi að fá svör við því hvers vegna hún hefði gert þetta. Kvaðst ákærði hafa verið mjög reiður en ekki beitt neinu ofbeldi. Í framburðum sínum fyrir héraðsdómi og hjá lögreglu hefur ákærði þvertekið fyrir að hafa kýlt eða hrint eiginkonu sinni í þvottahúsinu.

4 Eins og rakið er í atkvæði meirihlutans bar lögreglumaðurinn E, sem ritaði frumskýrslu í máli þessu, að eiginkona ákærða hefði lýst atburðum þannig að eftir einhver leiðindi milli hennar og ákærða umrædda nótt hafi ákærði komið að henni í þvottahúsi á heimili þeirra, gengið að henni með ókvæðisorðum og slegið hana með hnefa í andlitið.

5 Í lögregluskýrslu sem tekin var af eiginkonu ákærða 18. desember 2016 lýsti hún upphaflega atlögunni þannig að ákærði hefði hrint henni og hún fallið á gólfið eða á borð. Aðspurð hvort ákærði hefði kýlt hana kvað hún svo hafa verið. Gaf hún þó til kynna að ákærði hefði ekki hitt hana eða hitt hana í öxlina og hún fallið. Bar hún jafnframt að gólfið hefði verið sleipt og hún verið í sokkum. Hvorki í upphaflegri lýsingu á atburðunum á vettvangi né í lögregluskýrslunni upplýsti hún að hún hefði vakið ákærða af svefni með því að hella yfir hann úr bjórdós. Þá háttsemi viðurkenndi hún hins vegar eftir skýrslutökuna 18. desember 2016 þegar gengið var eftir því við hana hvort þessi lýsing ákærða væri rétt.

6 Í framburði dóttur ákærða fyrir dómi kemur fram að hún hafi ekki séð hvað ákærði gerði við eiginkonuna. Hún hafi komið inn í þvottahúsið eftir að hún heyrði mikinn hávaða í foreldrum sínum. Taldi hún sig strax vita að ákærði væri að beita móður hennar ofbeldi. Þegar hún kom í þvottahúsið hafi hún séð móður sína með bakið á borðinu og ákærða halda henni. Hún lýsir því í framburðinum að þvottahúsið sé mjög lítið rými. Þá staðfesti hún að hún hefði ekki vitað af því að móðir hennar hefði vakið ákærða með því að hella yfir hann bjór fyrr en nokkrum dögum síðar.

7 Ljóst er af framansögðu að það eru einungis ákærði og eiginkona hans sem vita hvað átti sér stað milli þeirra umrædda nótt. Framburður eiginkonu ákærða hefur frá upphafi verið nokkuð á reiki um það sem gerðist um nóttina. Hún hélt því leyndu fyrir lögreglu og dóttur sinni að hún hefði átt upptökin að atburðarásinni með því að hella bjór yfir ákærða. Þá var framburður hennar um atlögu ákærða á hendur henni á vettvangi og í fyrstu lögregluskýrslu mjög óljós. Ákærði átti að hafa kýlt hana og hrint henni þannig að hún rann á gólfinu og þurfti að bera olnbogann fyrir sig. Hnefahöggið hafi samt geigað eða lent í öxlinni á henni. Áverkar sem eiginkona ákærða lýsti að hún hefði hlotið af atlögunni voru eymsli yfir vinstri kjálka, eymsli og roði yfir hægri olnboga og eymsli og mar á þriðju tá vinstri fótar. Af gögnum málsins verður ekki séð hvernig eymsli á kjálka eiga að hafa komið til ef hnefahöggið geigaði. Þá eru ekki neinar skýringar í málinu á því hvernig hún hafi hlotið mar og eymsli á tá. Samkvæmt því sem að framan greinir er ekki unnt að fallast á það mat meirihluta dómenda að framburður eiginkonunnar hjá lögreglu sé svo trúverðugur að unnt sé að leggja hann til grundvallar framar neitun og skýrum framburði ákærða.

8 Eiginkona ákærða hefur gefið þá skýringu á breyttum framburði sínum í seinni skýrslutöku hjá lögreglu að hún hafi í raun tekið undir lýsingar sem dóttir hennar hafði gefið. Þær hafi báðar verið í mikilli geðshræringu eftir atburðinn. Þótt horft sé fram hjá því að eiginkonan hafi á síðari stigum dregið til baka framburð sinn um að ákærði hafi hrint henni eða kýlt, og hún neitað að gefa skýrslu fyrir dómi, breytir það allt að einu ekki því misræmi sem var í upphaflegum lýsingum hennar af atburðinum sem veikir mjög þann framburð hennar.

Ákæruliður 2

9 Í seinni ákærulið málsins er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa, í kjölfar fyrrgreindrar háttsemi, veist að dóttur sinni, B, með því að hafa slegið hana með krepptum hnefum beggja handa í bringuna þannig að hún lenti með bakið í vegg, tekið með báðum höndum í slopp sem stúlkan klæddist og ýtt henni í gólfið, haldið áfram þéttingsfast um sloppinn við bringu og þrýst hné sínu í hægra læri hennar. Af þessu hafi B hlotið marblett á hægra læri, mar, eymsli og roða umhverfis viðbein og eymsli neðarlega í mjóbaki.

10 Ákærði hefur fyrir héraðsdómi lýst atvikum er snúa að seinni ákæruliðnum þannig að dóttir hans hafi komið inn í þvottahúsið og stokkið upp á bakið á honum með hendur yfir axlir hans. Ákærði telur að dóttir hans hafi misskilið aðstæður og talið að hann væri í átökum við móður hennar og því ráðist á hann með þessum hætti. Hann hafi því þurft að snúa hana af sér með því að taka í boðunga á náttslopp sem hún var í og leggja hana í gólfið. Telur ákærði að hann hafi lagt hana niður á eins mjúkum nótum og hægt var til að losa sig úr þessum aðstæðum. Hann hafi síðan í beinu framhaldi farið upp í svefnherbergi sitt, læst að sér og lagst aftur til svefns.

11 Brotaþoli lýsir atvikum fyrir héraðsdómi þannig að hún hafi vaknað við óhljóð í þvottahúsinu og strax vitað hvað væri í gangi. Hún hafi farið inn í þvottahúsið og reynt að ganga á milli foreldranna og ýta ákærða frá móðurinni. Hafi þar átt sér stað nokkur orðræða á milli hennar og ákærða þar sem þau fóru ljótum orðum um hvort annað. Ákærði hafi þá kýlt hana í bringuna með báðum höndum. Stuttu síðar hafi ákærði tekið um boðungana á náttsloppnum hennar og sveiflað henni í hálfhring þar til hún lenti á gólfinu. Tók dóttirin þó fram að hann hefði ekki kýlt hana fast í bringuna. Hann hafi síðan þrýst höndum á bringu hennar er hún lá á gólfinu og sett hné í læri hennar. Hann hafi síðan fljótlega staðið upp og farið út úr þvottahúsinu. Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir dótturinni á vettvangi að ákærði hafi tekið hana hálstaki. Í lögregluskýrslu sem tekin var þann sama dag kemur fram hjá dótturinni að ákærði hafi ekki verið að kyrkja hana og raunar ekki verið með hendur á hálsi hennar, heldur á bringunni. 12 Í frumskýrslu lögreglunnar er haft eftir eiginkonunni að dóttirin hafi komið inn í þvottahúsið og hafi ákærði þá ráðist á hana og tekið hana kverkataki. Í lögregluskýrslu sem eiginkonan gaf síðar þann sama dag ber eiginkonan að hún hafi í raun ekki séð ákærða taka hana kverkataki, heldur hafi dóttir hennar sagt henni frá því um nóttina.

13 Ákærði hefur borið því við að lýsing dótturinnar geti ekki verið rétt þar sem þvottahúsið sé mjög lítið og að hún hefði ekki getað komist á milli þeirra hjóna. Þvottur hafi verið á snúrum og því óhægt að sjá til og athafna sig. Báðir brotaþolar hafa einnig lýst því að þvottahúsið sé mjög lítið. Rannsókn á vettvangi meintrar líkamsárásar var ekki mjög ítarleg þannig að ekkert liggur fyrir um stærð rýmisins, innréttingar, búnað og þvott í herberginu. Engar myndir er að finna í málinu af þvottahúsinu. Ákærði hefur einnig bent á að í framburði eiginkonunnar komi ekkert fram um að dóttirin hafi gengið á milli þeirra hjóna og reynt að ýta þeim sundur, eins og dóttirin lýsti með skýrum hætti í framburði fyrir héraðsdómi.

14 Þegar framburðir aðila eru metnir er ljóst að framburður ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi hefur í meginatriðum verið staðfastur og trúverðugur. Í frumskýrslu lögreglu og framburði eiginkonu ákærða er haft eftir dótturinni að ákærði hefði tekið hana kverkataki sem síðan kom í ljós að ekki var rétt. Í framburði eiginkonu ákærða í fyrstu lögregluskýrslunni kemur ekki fram að dóttirin hafi gengið á milli þeirra hjóna og reynt að ýta þeim sundur, eins og dóttirin bar fyrir héraðsdómi. Í samræmi við frásögn ákærða og brotaþola verður að miða við að þvottahúsið sé lítið. Þegar við bætist að ekki liggja fyrir neinar frekari upplýsingar um þvottahúsið eða aðbúnað verður að leggja til grundvallar að frásögn ákærða um að dóttirin hafi ekki gengið á milli ákærða og eiginkonu hans sé rétt. Í ljósi þess sem að framan er rakið er ljóst að framburður dótturinnar hefur verið nokkuð á reiki um atburði næturinnar og styðst ekki að öllu leyti við aðrar upplýsingar í málinu. Draga þessi atriði úr trúverðugleika framburðar hennar og verður hann því ekki lagður til grundvallar gegn eindreginni neitun ákærða. Við mat á framburði hennar verður einnig að hafa í huga að hún lýsti því ítrekað hjá lögreglu og fyrir dómi að hún hefði strax vitað hvað var að gerast er hún heyrði óhljóð úr þvottahúsinu. Verður ekki annað ráðið en að hún hafi gengið út frá því sem vísu að ákærði hafi verið að beita móður hennar ofbeldi án þess að hún hafi í raun haft nokkuð í hendi um það. Þessi viðbrögð dótturinnar kunna að skýra háttsemi hennar og styðja frekar frásögn ákærða um að hún hafi hoppað upp á bakið á honum er hún kom inn í þvottahúsið.

15 Fallast má á að líkur séu á því að áverkar á bringu dótturinnar og eymsli í mjóbaki hafi getað komið til vegna þeirra taka sem ákærði hefur viðurkennt að hafa tekið hana. Óvissara er með marblett á læri. Ef lagt er til grundvallar að framburður ákærða um árás dótturinnar geti verið réttur, en þeim framburði hefur ekki verið hnekkt, verður hins vegar að leggja til grundvallar að þau tök hafi verið eðlilegur þáttur ákærða í að losa sig frá dótturinni. Fyrir liggur að áverkarnir eru minni háttar og verður að telja að ákærði hafi því ekki gengið lengra en nauðsyn bar til vegna aðstæðna. Niðurstaða um sönnunarmat

16 Samkvæmt því sem að framan er rakið er það niðurstaða mín að skynsamlegur vafi sé á því hvort ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæruliðum 1 og 2, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þar sem ákæruvaldinu hefur ekki tekist að sanna sekt ákærða, sbr. 108. gr. sömu laga, tel ég að sýkna beri hann af öllum kröfum í málinu og fella allan sakarkostnað á ríkissjóð.