672/2018

Útdráttur

A höfðaði mál gegn T og krafðist þess að synjanir T á umsóknum hans um tekjutengdar greiðslur til foreldra á vinnumarkaði samkvæmt lögum nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna yrðu ógiltar. T krafðist þess að málinu yrði vísað frá þar sem A hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn dómkrafna sinna. Í úrskurði héraðsdóms við meðferð málsins var frávísunarkröfu T hafnað. Í úrskurði Landsréttar var talið að undirliggjandi fjárkröfur, sem A hefði getað leitast við að hafa uppi í kjölfarið á ógildingu ákvarðana T, væru fallnar niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað. Með vísan til þessa yrði ekki séð að A hefði lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um ógildingarkröfur sínar. Jafnframt var ekki talið að A hefði lögvarða hagsmuni af því að fá ákvörðun T um að synja síðari umsókn hans um greiðslur fellda úr gildi þar sem hann hefði ekki krafist ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndar fæðingar og foreldraorlofsmála sem væri endanlegur úrskurður stjórnvalda í málinu og stæði því óhaggaður. Í ljósi framangreinds var kröfum A vísað frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […] 2018 í máli nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og öllum kröfum stefnda vísað frá héraðsdómi en til vara að dóminum verði hrundið og breytt með þeim hætti að áfrýjandi verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti. 3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

4 Samkvæmt ákvörðun Landsréttar var málið flutt um formhlið þess 30. janúar 2019, sbr. 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsatvik

5 Stefndi er faðir drengs, sem fæddur er […] og greindist með alvarlega fötlun í ágúst 2006. Með umsóknum 11. júní 2010 og 3. febrúar 2011 sótti stefndi um tekjutengdar greiðslur til foreldra á vinnumarkaði samkvæmt lögum nr. 22/2006 um greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna. Áfrýjandi synjaði umsóknum stefnda með ákvörðunum 28. júní 2010 og 7. mars 2011 með þeim rökum að sonur stefnda hefði greinst með sjúkdóm eða fötlun fyrir 1. október 2017, en samkvæmt 20. gr. laga nr. 158/2007, sem breyttu lögum nr. 22/2006, er það skilyrði fyrir tekjutengdum greiðslum að barn hafi greinst með sjúkdóm eftir 1. október 2007. Með ákvörðunum sínum samþykkti áfrýjandi á hinn bóginn grunngreiðslur til handa stefnda á grundvelli 19. gr. laga nr. 22/2006 fyrir nánar tilgreind tímabil. Stefndi kærði 3. júní 2011 síðari ákvörðun áfrýjanda 7. mars 2011 til úrskurðarnefndar fæðingar og foreldraorlofsmála sem staðfesti þá ákvörðun áfrýjanda 8. september 2011.

6 Stefndi höfðaði dómsmál á hendur áfrýjanda 20. febrúar 2014 og krafðist þess að áfrýjanda yrði gert að greiða honum mismun þess sem hann fékk greitt frá áfrýjanda og þess sem hann hefði fengið greitt ef hann hefði notið tekjutengdra greiðslna til foreldra á vinnumarkaði samkvæmt 8. gr. laga nr. 22/2006. Hélt stefndi því fram að ákvörðun áfrýjanda frá 7. mars 2011 væri ólögmæt og bryti í bága við tiltekin ákvæði stjórnarskrár. Með dómi Hæstaréttar 2. júní 2016 í máli nr. […] var máli stefnda vísað frá héraðsdómi.

7 Stefndi höfðaði mál þetta gegn áfrýjanda 23. júní 2017. Kveðinn var upp úrskurður um formhlið málsins 9. mars 2018, þar sem frávísunarkröfu áfrýjanda var hafnað. Með hinum áfrýjaða dómi 4. júlí 2018 voru synjanir áfrýjanda 28. júní 2010 og 7. mars 2011 á fyrrnefndum umsóknum stefnda dæmdar ógildar.

Niðurstaða

8 Áfrýjandi byggir frávísunarkröfu sína á þeirri málsástæðu annars vegar að stefndi hafi ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn dómkrafna sinna, þar sem undirliggjandi fjárkröfur sem hafðar yrðu uppi til að ná fram þeim hagsmunum sem búa að baki kröfugerð stefnda, yrðu ákvarðanir áfrýjanda taldar ógildar, væru fyrndar. Hins vegar byggir áfrýjandi frávísunarkröfu sína á þeirri málsástæðu að stefndi hafi ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn um síðari ákvörðun áfrýjanda 7. mars 2018 þar sem stefndi hafi einungis krafist ógildingar á ákvörðun áfrýjanda en ekki á úrskurði hins æðra setta stjórnvalds, úrskurðarnefndar fæðingar og foreldraorlofsmála.

9 Í fyrrnefndum úrskurði héraðsdóms 9. mars 2018, þar sem frávísunarkröfu áfrýjanda var hafnað, er tekið fram að fallist sé á með stefnda að hann hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn ógildingarkrafna sinna með þeim rökum að óljóst sé hvort almennur fyrningarfrestur eigi hér við og að ljóst virðist að réttur til greiðslna á grundvelli 8. gr. laga nr. 22/2006 geti síðar átt eftir að vakna í tilviki sonar stefnda.

10 Það er hlutverk dómstóla að taka afstöðu til þess hvaða fyrningarfrestur gildi um einstakar kröfur sem hafðar eru uppi í dómsmáli hverju sinni ef fyrningu er borið við. Undirliggjandi kröfur, að baki kröfugerð stefnda í máli þessu, eru fjárkröfur sem fyrnast á fjórum árum, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda en ekki verður talið að 6. gr. sömu laga eigi við um kröfur stefnda. Með umsóknum sínum um greiðslur samkvæmt lögum nr. 22/2006 11. júní 2010 og 3. febrúar 2011 var fyrningu krafna stefnda slitið, sbr. 16. gr. laga nr. 150/2007. Með ákvörðun áfrýjanda um að synja fyrri umsókn stefnda 28. júní 2010 og við uppkvaðningu úrskurðar úrskurðarnefndar fæðingar og foreldraorlofsmála 8. september 2011 hófust nýir fjögurra ára fyrningarfrestir, sbr. 16. gr. sömu laga.

11 Eins og fyrr greinir höfðaði stefndi dómsmál gegn áfrýjanda 20. febrúar 2014. Með þeirri málssókn var fyrningu síðari kröfu hans slitið, sbr. 15. gr. laga nr. 150/2007. Með dómi Hæstaréttar 2. júní 2016 í máli nr. […] var kröfum stefnda vísað frá héraðsdómi þar sem talið var að dómstóla brysti vald til þess að taka kröfur hans til greina. Samkvæmt 22. gr. laga nr. 150/2007 gat stefndi þá höfðað nýtt mál innan sex mánaða frá uppkvaðningu dóms Hæstaréttar. Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 23. júní 2017. Þá voru liðnir meira en sex mánuðir frá frávísunardómi Hæstaréttar 2. júní 2016 um síðari kröfuna. Þá voru jafnframt liðin meira en fjögur ár frá því að áfrýjandi synjaði fyrri umsókn stefnda 28. júní 2010. Samkvæmt þessu voru þær fjárkröfur, sem stefndi hefði getað leitast við að hafa uppi í kjölfarið á ógildingu ákvarðana áfrýjanda, fallnar niður fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað. Í ljósi þess að undirliggjandi fjárkröfur stefnda eru fyrndar verður ekki séð að hann hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um þær kröfur sínar að ógilda beri umræddar ákvarðanir áfrýjanda.

12 Stefndi hefur hvað síðari ákvörðun áfrýjanda varðar einungis krafist ógildingar á ákvörðun áfrýjanda þrátt fyrir að ákvörðunin hafi verið kærð til úrskurðarnefndar fæðingar og foreldraorlofsmála og úrskurðað um hana þar 8. september 2011. Sá úrskurður er endanlegur úrskurður stjórnvalda í málinu. Þegar litið er til þessa verður jafnframt ekki talið að stefndi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá ákvörðun lægra setts stjórnvalds frá 7. mars 2011 fellda úr gildi þar sem eftir stæði óhaggaður úrskurður hins æðra setta stjórnvalds.

13 Í ljósi alls framangreinds er því óhjákvæmilegt að vísa kröfum stefnda frá héraðsdómi.

14 Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest.

15 Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður en um gjafsóknarkostnað fer sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað stefnda í héraði skulu óröskuð.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef, 450.000 krónur.