255/2019

Útdráttur

A varð fyrir vinnuslysi árið 2014. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu og hafði V greitt bætur vegna slyssins sem A taldi ekki fullnægjandi. Aðilar deildu um hvort draga skyldi frá bótum til A eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði sem hann naut við batahvörf samkvæmt 4. málslið 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Landsréttur vísaði til þess að eftir batahvörf, en áður en aðilar máls gengu til uppgjörs, hafi orkutap A verið metið að nýju af lífeyrissjóði sem hafi leitt til þess að hann nyti ekki lengur örorkulífeyris hjá sjóðnum. V hefði ekki fært fram gögn eða rök fyrir því að örorkumat A hjá lífeyrissjóðnum væri líklegt til að breytast þannig að hann myndi á ný njóta réttinda til örorkulífeyris hjá sjóðnum. Yrði fallist á kröfu V myndi það við þessar aðstæður leiða til þess að A fengi tjón sitt ekki að fullu bætt í samræmi við þau grundvallarsjónarmið sem lægju að baki reglum skaðabótalaga. Voru kröfur A því teknar til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. apríl 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […] mars 2019 í málinu nr. E[…]/2018.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum stefnda. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Mál þetta lýtur að uppgjöri á skaðabótum vegna slyss sem stefndi varð fyrir […] 2014 um borð í fiskiskipinu […]. Í málinu er deilt um hvort miða skuli frádrátt samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 við batahvörf, sem í gögnum málsins er vísað til sem stöðugleikatímapunkts, eða síðari dagsetningu. Í útreikningum tryggingarstærðfræðings á reiknuðu endurgreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóðnum er miðað við þau réttindi sem stefndi naut við batahvörf.

5 Í 4. málslið 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga kemur fram að frá skaðabótakröfu skuli draga 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði og skal við útreikninginn miðað við 4,5% ársávöxtun. Í ákvæðinu er ekki kveðið á um hvort miða skuli við stöðu tjónþola hjá lífeyrissjóði við batahvörf, ólíkt því sem segir í 1. mgr. sömu greinar um mat á bótum fyrir varanlega örorku. Ákvæði 4. mgr. 5. gr. tók á sig núverandi mynd að þessu leyti þegar því var breytt með 4. gr. laga nr. 37/1999. Samkvæmt eldra ákvæðinu voru greiðslur sem tjónþoli fékk frá þriðja manni vegna líkamstjóns, þar með talið lífeyrissjóði, ekki dregnar frá við uppgjör bóta fyrir varanlega örorku.

6 Í athugasemdum við 4. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 37/1999 kemur meðal annars fram að lagt sé til að til frádráttar bótum fyrir varanlega örorku komi greiðslur af félagslegum toga sem komi í hlut tjónþola vegna örorkunnar. Þá kemur fram að lengi hafi verið álitamál hvernig fara beri með örorkulífeyri við uppgjör slysabóta. Rétt til örorkulífeyris öðlist menn með iðgjaldagreiðslum til lífeyrissjóðs. Í eðli sínu sé örorkulífeyrir samsettur annars vegar sem tryggingabætur sem tjónþoli hafi sjálfur greitt iðgjald af og hins vegar sem tryggingabætur þar sem vinnuveitandi greiði iðgjaldið. Algengast sé að launþeginn greiði 4% tekna sinna í lífeyrissjóðsiðgjald en vinnuveitandinn 6% ofan á greidd laun. Iðgjaldshluti vinnuveitandans sé þó stundum hærri. Samkvæmt lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sé öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði. Vegna lagaskyldunnar megi færa fyrir því rök að réttur til örorkulífeyris sé annars eðlis en bótaréttur sem fáist úr frjálsum slysatryggingum. Örorkulífeyrir sé, vegna lagaskyldunnar, nær því að vera félagslegt úrræði. Áður en skaðabótalögin tóku gildi árið 1993 hafi dómstólar haft verðmæti örorkulífeyris til hliðsjónar við ákvörðun bóta, án þess þó að verðmætið væri dregið frá að fullu við ákvörðunina. Almennt öðlist tjónþoli ekki rétt til örorkulífeyris frá lífeyrissjóði nema varanleg örorka hans sé a.m.k. 40%.

7 Eins og ráðið verður af tilvitnuðum athugasemdum við 4. gr. frumvarps, sem varð að lögum nr. 37/1999, er tilgangur reglna skaðabótaréttarins um bætur fyrir varanlega örorku að bæta tjónþola tap á atvinnutekjum sem hann mun að líkindum verða fyrir í framtíðinni þannig að hann verði jafnsettur og ef tjónið hefði aldrei orðið, eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. skaðabótalaga miðast mat á varanlegri örorku við batahvörf, sem er það tímamark þegar heilsufar tjónþola er orðið stöðugt og ekki er að vænta frekari bata.

8 Samkvæmt greinum 12.1 og 12.3 í samþykktum Lífeyrissjóðs […] um lágmarksréttindi og fleira frá 8. maí 2015 á sjóðfélagi, sem verður fyrir orkutapi sem talið sé að svari til 50% örorku eða meira og hafi greitt í lífeyrissjóð í a.m.k. tvö ár, rétt á örorkulífeyri úr sjóðnum, enda hafi hann orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum orkutapsins. Fram kemur í grein 12.4 að hundraðshluta orkutaps og tímasetningu þess skuli ákveða á grundvelli örorkumats trúnaðarlæknis sjóðsins samkvæmt reglum um læknisfræðilegt örorkumat og að fengnum upplýsingum um heilsufarssögu og starfsorku sjóðfélaga aftur í tímann. Fyrstu þrjú árin eftir orkutapið skuli örorkumat aðallega miða við vanhæfni sjóðfélaga til að gegna því starfi er hann hefur gegnt en að því tímabili loknu skuli orkutap metið á ný með tilliti til vanhæfni sjóðfélaga til almennra starfa, nýrra upplýsinga um heilsufar og störf og árangurs af endurhæfingu. Orkutap skuli síðan endurmetið eftir því sem stjórn sjóðsins telji ástæðu til.

9 Dómar Hæstaréttar Íslands sem raktir eru í héraðsdómi, þar sem reynt hefur á frádrátt bóta samkvæmt 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, eiga það sameiginlegt að þar hafa tjónþolar notið bóta við batahvörf og að endurmat á örorku mundi ekki breytast í þeim mæli í framtíðinni að ekki væri unnt að draga reiknaðar örorkubætur frá skaðabótum vegna varanlegrar örorku. Atvik þessa máls eru ósambærileg, enda liggur fyrir að eftir batahvörf, en áður en aðilar máls gengu til uppgjörs, var orkutap stefnda metið að nýju af Lífeyrissjóði […], sem leiddi til þess að stefndi naut ekki lengur réttar til örorkulífeyris hjá lífeyrissjóðnum. Við batahvörf voru umtalsverðar líkur á því að réttindi stefnda til örorkulífeyris myndu skerðast þar sem framtíðarviðmið örorkulífeyrisréttinda hans hjá lífeyrissjóðnum skyldu samkvæmt samþykktum hans miða við örorku til almennra starfa en ekki sjómennsku. Áfrýjandi ber sönnunarbyrðina fyrir réttmæti þess frádráttar sem hann gerði við bótauppgjörið. Hann hefur á hinn bóginn ekki fært fram gögn eða rök fyrir því að örorkumat stefnda hjá lífeyrissjóðnum sé líklegt til að breytast þannig að hann muni á ný njóta réttar til örorkulífeyris hjá sjóðnum. Yrði fallist á kröfu áfrýjanda myndi það við þessar aðstæður leiða til þess að stefndi fengi tjón sitt ekki að fullu bætt í samræmi við þau grundvallarsjónarmið sem liggja að baki reglum skaðabótalaga. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

10 Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Vörður tryggingar hf., greiði stefnda, A, 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.