192/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu J um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að verða ekki við kröfu hans um að leiðrétt yrði þinglýsing sem fram fór 8. nóvember 1990 og henni breytt á þann veg að um þinglýsingu á kaupsamningi væri að ræða en ekki afsali. Í úrskurði héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti kom fram að J hefði ekki fært sönnur á að hið umdeilda skjal hefði ekki verið afsal, svo sem þinglýsingabók bæri með sér. Væri því ósannað að um þinglýsingarmistök hefði verið að ræða samkvæmt 2. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978 og var kröfu J því hafnað. Með sömu rökum var tekin til greina krafa D ehf., um að athugasemdir J yrðu afmáðar úr þinglýsingabók.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 19. mars 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 13. apríl 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2021 í málinu nr. T- 6822/2020, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun þinglýsingarstjóra 17. september 2020 og að úrlausn hans 8. nóvember 1990 yrði leiðrétt þannig að skjali nr. 90- 895 yrði gefið heitið „kaupsamningur“ í stað heitisins „afsal“. Öðrum kröfum sóknaraðila var vísað frá dómi og fallist á kröfu varnaraðila um að kröfur sóknaraðila (þinglýsingarnúmer [...]) yrðu afmáðar úr þinglýsingabók. Kæruheimild er í 5. mgr.

3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara krefst hann þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að fallist verði á kröfu sóknaraðila um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 17. september 2020 og að úrlausn hans 8. nóvember 1990 verði leiðrétt þannig að skjali nr. 90/895 verði gefið heitið „kaupsamningur“ í stað „afsal“ eins og greinir í færslu þinglýsingarstjóra í þinglýsingabók. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 17. september 2020. Þá er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði óskaði sóknaraðili eftir því við sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu 26. maí 2020 að leiðrétt yrðu mistök í þinglýsingabók. Sóknaraðili var eigandi að 25 hektara landskika í landi Þúfu en gerði kaupsamning um skikann við Iðnver ehf. 25. október 1990. Í bréfi sínu til sýslumanns byggði sóknaraðili á því að kaupverðið hefði aldrei verið greitt og að kaupsamningnum hefði verið þinglýst sem afsali. Þá gerði sóknaraðili þá kröfu að landskikinn yrði færður á hans nafn. Framangreint afsalsskjal finnst ekki hjá embættinu.

5

Með ákvörðun þinglýsingarstjóra 17. september 2020 var beiðni sóknaraðila hafnað með þeim rökstuðningi að þinglýsingabók bæri með sér að afsali hefði verið þinglýs tá eignina. Sóknaraðili hafi lagt fram kaupsamning vegna framangreindra viðskipta sem beri þó ekki með sér að hafa verið færður í þinglýsingabók samkvæmt 2. mgr. 9. gr. þinglýsingalaga. Þar sem ekki hefðu verið færð fram frekari gögn til sönnunar, sem sýni að skjalið hafi verið ranglega fært inn í þinglýsingabók, yrði ekki fallist á að um væri að ræða þinglýsingarmistök í skilningi 27. gr. þinglýsingalaga. Auk framangreinds hafnaði sýslumaður kröfu sóknaraðila um að hann yrði aftur skráður sem þinglýstur eigandi fasteignarinnar þar sem Iðnver ehf. hefði ekki efnt skyldur sínar gagnvart sóknaraðila. Um væri að ræða ágreining sem sýslumaður tæki ekki afstöðu til þar sem hlutverk þinglýsingarstjóra væri að meta formsatriði skjala og hvort þau væru tæk til þinglýsingar. Þinglýsingarstjóri féllst á kröfu sóknaraðila um að athugasemdir yrðu skráðar í þinglýsingabók með því að færa framangreint erindi hans þar inn.

6

Með vísan til 3. gr. þinglýsingalaga vísaði sóknaraðili málinu til Héraðsdóms Reykjavíkur 16. október 2020 og krafðist þess að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns yrði ógilt og úrlausn þinglýsingarstjóra 20. október 1990 yrði leiðrétt, þannig að skjali nr. 80/895 yrði gefið heitið „kaupsamningur“ í stað „afsal“ eins og greinir í færslu þinglýsingarstjóra í þinglýsingabók. Þá gerði sóknaraðili jafnframt þá kröfu að þinglýsingarstjóra yrði með úrskurði gert að afmá úr þinglýsingabók afsal Iðnvers ehf. til Ó-kk-ef Á. J-kk-ef sem var þinglýst 16. nóvember 2004 og afsal Ó-kk-ef Á. J-kk-ef til H-kk-ef P-kk-ef J-kk-ef 10. febrúar 2005. Að auki krafðist sóknaraðili þess að felld yrði úr gildi úrlausn þinglýsingarstjóra 12. desember 2008 um að sameina spildu úr landi Þúfu jörðinni Þúfukoti.

7

Í hinum kærða úrskurði var kröfum sóknaraðila um leiðréttingu á grundvelli 2. mgr. 2 7. gr. þinglýsingalaga hafnað en ágreiningi um þinglýsingu tveggja afsala, sem sóknaraðili krafðist að yrðu afmáð úr þinglýsingabók, og ákvörðun þinglýsingarstjóra um að sameina umdeilda spildu landi Þúfukots var vísað frá dómi. Sóknaraðili kærði úrskurð héraðsdóms um úrlausn þinglýsingarstjóra 17. september 2020 til Landsréttar samkvæmt 5. mgr.3. gr. þinglýsingalaga.

Niðurstaða

8

Sóknaraðili byggir kröfu sína um ómerkingu hins kærða úrskurðar á þremur atriðum. Í fyrsta lagi hafi héraðsdómur ekki tekið fullnægjandi afstöðu til „höfuð málsástæðna“ hans um leiðréttingu á mistökum þinglýsingarstjóra við skráningu á skjali nr. 90/895. Þannig hafi ekki verið vikið að því að skjalið sé ekki til hjá þinglýsingadeild sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu heldur sé niðurstaða hins kærða úrskurðar aðallega byggð á tómlæti sóknaraðila. Í þessu samhengi hafi í hinum kærða úrskurði ekki verið vikið að þinglýstum kaupsamningi Ó-kk-ef Á. J-kk-ef og H-kk-ef P-kk-ef J-kk-ef um jörðina Þúfukot frá 1. desember 2004 en þar hafi verið getið um kaupsamning frá 25. október 1990 og afsal 7. nóvember 1990. Í öðru lagi vísar sóknaraðili til þess að ekki hafi verið fjallað um málsástæðu hans er lúti að því að félagið Iðnver hafi verið afskráð í fyrirtækjaskrá þegar afsal 16. nóvember 2004 var undirritað af þess hálfu. Loks byggir sóknaraðili ómerkingarkröfu sína á því að sýslumaður hafi ekki gætt að skyldum sínum samkvæmt 3. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga við meðferð málsins.

9

Við mat á því hvort sóknaraðili hefði axlað þá sönnunarbyrði sem á honum hvílir samkvæmt 2. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga var í hinum kærða úrskurði meðal annars litið til tómlætis sóknaraðila, án þess þó að það eitt réði úrslitum. Niðurstaða hins kærða úrskurðar var þess í stað byggð á heildstæðu mati á gögnum málsins, en þau voru ekki talin renna stoðum undir þá málsástæðu sóknaraðila að kaupsamningi 25. október 1990 hefði fyrir mistök verið þinglýst sem afsali 8. nóvember sama ár. Þá athugast að sú skylda hvílir ekki á héraðsdómi að taka með rökstuddum hætti afstöðu til allra framlagðra gagna umfram það sem úrlausn málsins krefst. Í hinum kærða úrskurði var þannig með fullnægjandi hætti tekin afstaða til þeirra málsástæðna sem búa að baki kröfu sóknaraðila um leiðréttingu á ætluðum mistökum sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu. Jafnframt var kröfum sóknaraðila er vörðuðu aflýsingu afsalsgernings Iðnvers ehf. til Ó-kk-ef Á. J-kk-ef vísað frá dómi og komu málsástæður sóknaraðila tengdar þeim gerningi því ekki til skoðunar við úrlausn málsins í héraði. Loks verður ekki annað séð en að sýslumaður hafi sinnt skyldum sínum samkvæmt 3. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga við meðferð málsins. Í ákvæðinu er mælt fyrir um að þinglýsingastjóra sé heimilt að senda héraðsdómara athugasemdir sínar um málefnið en honum er það ekki skylt. Að öllu framangreindu virtu verður kröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar hafnað.

10

Svo sem fyrr greinir var hluta af kröfum sóknaraðila vísað frá með hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili krefst ekki endurskoðunar á þeim þætti héraðsdóms fyrir Landsrétti og kemur niðurstaða héraðsdóms að þessu leyti því ekki til skoðunar fyrir réttinum.

11

Fyrir Landsrétti byggir sóknaraðili á því að fallast beri á varakröfu hans, meðal annars af þeirri ástæðu að ljóst sé að nokkurn tíma hefði tekið að uppfylla það skilyrði kaupsamningsins 25. október 1990 að spildan seljist „þegar fyrir liggur samþykki Kjósarhrepps og Jarðarnefndar Kjósarsýslu á eigendaskiptunum“. Jafnframt byggir hann á því að sá formannmarki sé á ákvörðun sýslumanns 17. september 2020 að þar hafi þess ekki verið getið að frumrit afsalsins, sem samkvæmt þinglýsingabók var þinglýst 8. nóvember 1990, hafi ekki fundist hjá embættinu. Fallist er á það með varnaraðila að framangreindar málsástæður séu of seint fram komnar þar sem ekki var byggt á þeim í héraði, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

12

Málsóknarheimild 3. gr. þinglýsingalaga er sérstaks eðlis og veitir þeim sem á lögvarinna hagsmuna að gæta vegna ákvörðunar þinglýsingarstjóra heimild til að leita úrlausnar dómara um þá ákvörðun. Eins og áður segir verður í slíkum málum ekki litið til efnisatvika að baki skjali heldur eingöngu til þess hvort ákvörðun þinglýsingarstjóra hafi verið formlega rétt eða ekki.

13

Að öllu framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

14

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, J-kk-nf E-kk-nf U-kk-nf, greiði varnaraðila, DAP ehf. 350.000 krónur í kærumálskostnað.