729/2018

Útdráttur

Ágreiningur kom upp við gjaldþrotaskipti á þb. N um handveðsetningu L í eignarhlut þb. N í tilteknu skuldabréfi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þb. N væri bundið af samþykki skiptastjóra á kröfu L sem veðkröfu og gæti ekki síðar byggt á því að ekki væri um gilda handveðsetningu að ræða. Að því er varðaði ágreining um umfang veðsetningarinnar var talið að réttmætur skilningur og vilji N og L hefði verið að L væri settur að veði sá fjármálagerningur sem N hafði fest kaup á og var frá upphafi svipt aðgangi að, að nafnverði 228.000 bandarískir dalir, en takmarkaðist ekki við hlutdeild í honum að nafnverði 228.000 krónur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. september 2018, en kærumálsgögn bárust réttinum 4. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. september 2018 í málinu nr. X[…]/2018 þar sem viðurkenndur var veðréttur varnaraðila í eignarhlut sóknaraðila í skuldabréfi útgefnu af Kaupþingi banka hf., KAUP Float 01/10, samkvæmt handveðsyfirlýsingu frá 22. ágúst 2008. Þá var viðurkennt að trygging varnaraðila í skuldabréfinu væri 228.000 bandaríkjadalir. Kæruheimild er í 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að héraðsdómi verði hrundið og viðurkennt að ekki hafi stofnast gilt handveð með fyrrgreindri handveðsyfirlýsingu en til vara að „umfang handveðsyfirlýsingarinnar“ sé 228.000 krónur. Þá krefst sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að greiða honum 19.247,85 bandaríkjadali með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. febrúar 2016 til 27. febrúar 2018 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Sóknaraðili krefst málskostnaðar úr hendi varnaraðila fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið þá ákvörðun á grundvelli 100. gr. a í lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, að taka yfir vald hluthafafundar í Landsbanka Íslands hf. og víkja félagsstjórn í heildi sinni frá störfum. Skipaði Fjármálaeftirlitið skilanefnd sem tók við öllum heimildum stjórnar félagsins samkvæmt ákvæðum laga nr. 2/1995 um hlutafélög í samræmi við 100. gr. a laga nr. 161/2002. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 var Nýi Landsbanki Íslands hf., síðar NBI hf. stofnaður, sem loks fékk nafn varnaraðila. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 yfirtók varnaraðili þau réttindi sem mál þetta varðar.

5 Eins og greinir í hinum kærða úrskurði veitti Landsbanki Íslands hf., Novus fjárfestingafélagi ehf. lán 19. október 2007 að fjárhæð 100.000.000 króna í tilteknum hlutföllum í japönskum jenum, svissneskum frönkum, sænskum krónum og evrum. Samkvæmt grein 1.3 í lánssamningnum skyldi lánsfjárhæðinni ráðstafað til kaupa „á hlutabréfum sem handveðsett verði bankanum skv. gr. 10.1“. Í þeirri grein samningsins kom fram að til tryggingar endurgreiðslu lánsins muni „lántaki setja bankanum að handveði hlutabréf sem keypt verða fyrir lánsfjárhæð“. Undir lánssamninginn ritaði Ó-kk-nf M-kk-nf I-kk-nf framkvæmdastjóri fyrir hönd Novus fjárfestingafélags ehf., en 4. október 2007 hafði stjórn félagsins veitt honum umboð til undirritunar á öllum skjölum sem lántökunni tengdust, þar með talið handveðsyfirlýsingum. Hinn 25. október 2007 var lánsfjárhæðin lögð inn á gjaldeyrisreikninga í framangreindum myntum í eigu sóknaraðila.

6 Fyrir milligöngu Landsbanka Íslands hf. keypti Novus fjárfestingafélag ehf. 15. ágúst 2008 hlutdeild í skuldabréfi útgefnu af Kaupþingi banka hf. auðkenndu „KAUP Float 01/10“ að nafnverði 228.000 bandaríkjadalir, fyrir samtals 198.360 bandaríkjadali. Mun vera ágreiningslaust að kaupin voru fjármögnuð með hluta af andvirði lánssamnings 25. október 2007.

7 Með tölvubréfi starfsmanns Landsbanka Íslands hf. 18. ágúst 2008 var fyrrgreindum Ó-kk-þgf M-kk-þgf send staðfesting á viðskiptunum. Sama dag áframsendi hann tölvubréfið á annan starfsmann og bað hann um að útbúa,,veðsetningu á þessu bréfi líka í leiðinni“.

8 Með handveðsyfirlýsingu 22. ágúst 2008 undirritaðri af Ó-kk-þgf M-kk-þgf fyrir hönd Novus fjárfestingafélags ehf. fékk Landsbanki Íslands hf. að handveði fjármálagerning sem var sagður með heitinu „Kaupthing bank“, auðkenninu „KAUP Float 01/10“, myntinni „ISK“ og að nafnverði „228.000“, til tryggingar greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við bankann, auk vaxta og kostnaðar. Voru hlutdeildarskírteini sóknaraðila skráð á safnreikningi Landsbanka Íslands hf. hjá Euroclear. 9 Hinn 28. desember 2009 lýsti varnaraðili fyrir hönd Novus fjárfestingafélags ehf., á grundvelli umboðs hins síðarnefnda, kröfu á hendur Kaupþingi banka hf. vegna skuldabréfsins. Kröfunni var lýst að höfuðstól 228.000 bandaríkjadalir. Hún var sögð byggjast á eignarhlut kröfuhafa í framangreindu skuldabréfi og var eignarhlutur kröfuhafa í bréfinu sagður vera 228.000 bandaríkjadalir að nafnverði.

10 Í bréfi varnaraðila til Novus fjárfestingafélags ehf. 23. janúar 2013 var félaginu tilkynnt um ráðstöfun á handveðsettum fjármálagerningi inn á skuld samkvæmt lánssamningnum 19. október 2007. Í tilkynningunni var hið veðsetta tilgreint með sama hætti og í handveðsyfirlýsingunni sem rakin er að framan. Samkvæmt gögnum málsins hefur varnaraðili móttekið 19.247,85 bandaríkjadali en skuldabréfi og hlutabréfum sem rétthafi fjármálagerningsins á tilkall til á grundvelli nauðasamnings Kaupþings banka hf. hefur enn ekki verið ráðstafað.

11 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði var bú sóknaraðila tekið til gjaldþrotaskipta 23. október 2013. Lýsti varnaraðili kröfu í búið að fjárhæð 196.566.582 krónur samkvæmt fyrrgreindum lánssamningi. Var því lýst að krafan væri tryggð með fjórum tryggingarbréfum. Tvö þeirra voru tilgreind sem handveð í innstæðu tilgreindra bankareikninga og tvö þeirra voru tilgreind sem handveð í fjármálagerningum. Annað hinna síðari var handveð það sem mál þetta lýtur að og var því lýst í kröfulýsingu varnaraðila sem handveði í „fjármálagerningnum nr. 621551 útgefið 22.08.2008 af Novus fjárfestingafélagi ehf. skv. handveðinu setur veðsali Landsbankanum að veði eftirtalda fjármálagerninga; Kaupthing bank, KAUP float 01/10 að nafnvirði 228.000“. Kröfunni var lýst sem veðkröfu og var hún endanlega samþykkt á skiptafundi 20. janúar 2014 til að fjalla um skrá um lýstar kröfur, sbr. 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991.

12 Með tölvubréfi skiptastjóra sóknaraðila 27. nóvember 2015 tilkynnti hann varnaraðila að hann teldi vafa ríkja um form og efni handveðsyfirlýsingarinnar. Hinn 3. mars 2016 var haldinn skiptafundur vegna afstöðu skiptastjóra til viðurkenningar á kröfu varnaraðila, sbr. 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Á fundinum reifuðu aðilar sjónarmið sín og var ákveðið að boða til nýs skiptafundar þegar skiptastjóri hefði tekið afstöðu til framlagðra gagna. Skiptafundur var næst haldinn 21. febrúar 2018 þar sem ákveðið var að vísa ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms á grundvelli 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

Niðurstaða

13 Eins og rakið hefur verið samþykkti skiptastjóri sóknaraðila kröfu varnaraðila 20. janúar 2014 að fjárhæð 196.560.357 krónur sem veðkröfu, sbr. 111. gr. laga nr. 21/1991. Við þá afstöðu er sóknaraðili bundinn, sbr. 3. mgr. 120. gr. sömu laga, og getur ekki síðar byggt á því að ekki hafi verið um gilda handveðsetningu að ræða.

14 Aðila greinir einnig á um umfang veðsetningarinnar. Samningur um handveðsetningu getur hvort heldur verið skriflegur eða munnlegur og réttur samkvæmt honum er ekki bundinn við ákveðið form, en veðsali skal á hinn bóginn sviptur umráðum hins veðsetta, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og dóm Hæstaréttar 29. nóvember 2012 í málinu nr. 207/2012. Svipting forvera varnaraðila á umráðum sóknaraðila yfir hinu veðsetta tók frá upphafi til eignarhluta sóknaraðila í greindu skuldabréfi í heild sinni og var við það unað af hálfu fyrirsvarsmanna Novus fjárfestingafélags ehf. og síðar skiptastjóra þrotabúsins án athugasemda allt til 27. nóvember 2015. Að undanskilinni tilgreiningu á mynt fjármálagernings í handveðsyfirlýsingunni 22. ágúst 2008 og í tilkynningu varnaraðila um ráðstöfun hans 23. janúar 2013, er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að handveðsetja ætti eignarhlut sóknaraðila í skuldabréfinu KAUP Float 01/10 að nafnverði 228.000 íslenskar krónur en samkvæmt skráningarlýsingu var skuldabréfaútgáfan í bandaríkjadölum, líkt og eignarhlutur sóknaraðila.

15 Þegar til alls þessa er litið verður talið að réttmætur skilningur og vilji beggja aðila hafi verið sá að settur væri að veði sá fjármálagerningur sem sóknaraðili hafði fest kaup á. Endurspeglaðist sá vilji meðal annars í fyrrgreindu tölvubréfi fyrirsvarsmanns Novus fjárfestingafélags ehf. til forvera varnaraðila 18. ágúst 2008, þar sem hann óskaði eftir,,veðsetningu á þessu bréfi“ Samkvæmt framangreindu verður öllum kröfum sóknaraðila hafnað og niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

16 Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður á báðum dómstigum.

Úrskurðarorð:

Viðurkenndur er veðréttur varnaraðila, Landsbankans hf., í eignarhlut sóknaraðila, þrotabús Novus fjárfestingafélags ehf., í skuldabréfi útgefnu af Kaupþingi banka hf., KAUP Float 01/10, að nafnverði 228.000 bandaríkjadalir.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.