782/2021

Útdráttur

A höfðaði mál gegn S til heimtu bóta vegna stórkostlegs gáleysis sem læknir hefði sýnt við undirbúning og framkvæmd aðgerðar á A þar sem vinstri eggjastokkur hennar var fjarlægður án hennar samþykkis. Undir rekstri málsins í héraði var gerð sáttum aðrar kröfur A en miskabótakröfu hennar á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Héraðsdómur sýknaði S af þeirri kröfu. Í dómi Landsréttar kom fram að í þeim gögnum sem lægju fyrir um aðdraganda aðgerðar A væri þess hvergi getið að til greina hefði komið að fjarlægja vinstri eggjastokk A við aðgerðina. Í matsgerð dómkvaddra matsmanna hefði því verið slegið föstu að það að fjarlægja vinstri eggjastokk A hefði, eins og á stóð, ekki verið meðferð sem talist gæti bráðnauðsynleg í skilningi 9. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Það hvort sá eggjastokkur yrði fjarlægður væri því atriði sem A hefði sjálf átt að fá ráðið samkvæmt meginreglu 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Ósannað væri að A hefði samþykkt þá meðferð, sem hefði farið þvert gegn þeim tilgangi með aðgerðinni að undirbúa A undir glasafrjóvgunarmeðferð. Þá lá fyrir að aðgerðin var óafturkræf. Þegar þessa var gætt þótti læknirinn, með því að fjarlægja vinstri eggjastokk A án hennar samþykkis, hafa sýnt af sér slíka háttsemi að telja yrði saknæmisskilyrði 26. gr. skaðabótalaga um stórkostlegt gáleysi uppfyllt í málinu. Af þeim sökum var fallist á með A að hún ætti rétt til greiðslu miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. laganna úr hendi S vegna hinnar saknæmu háttsemi læknisins á grundvelli 1. mgr. 1. gr., sbr. 5. gr., laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Við mat á miskabótum til handa A var litið til umfjöllunar og niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna um afleiðingar aðgerðarinnar. Þá var sérstaklega litið til þess að með henni var A, að henni forspurðri, svipt allri von um frekari barneignir. Var S gert að greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf og K-kk-nf

H-kk-nf og K-kk-nf O-kk-nf kvensjúkdómalæknir.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 21. desember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. nóvember 2021 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 2.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. nóvember 2015 til 9. apríl 2021 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er rakið reisir áfrýjandi kröfur sínar á a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Heldur áfrýjandi því fram að kvensjúkdómalæknir sá sem fjarlægði vinstri eggjastokk hennar í aðgerð á Landspítala 19. nóvember 2015 hafi við undirbúning og framkvæmd þeirrar aðgerðar sýnt af sér stórkostlegt gáleysi.

5

Samkvæmt b-lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga á sjúklingur rétt á upplýsingum um fyrirhugaða meðferð ásamt upplýsingum um framgang hennar, áhættu og gagnsemi. Skal þess getið í sjúkraskrá sjúklings að framangreindar upplýsingar hafi verið veittar, sbr. 2. mgr. 5. gr. laganna.

6

Kveðið er á um það í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 74/1997 að virða skuli rétt sjúklings til að ákveða sjálfur hvort hann þiggi meðferð. Það er meginregla samkvæmt 3. mgr. 7. gr. sömu laga að enga meðferð megi framkvæma án samþykkis sjúklings en undantekningu frá þeirri reglu er að finna í 9. gr. laganna, líkt og síðar verður vikið að. Samþykki sjúklings skal eftir því sem kostur er vera skriflegt og þar skal koma fram hvaða upplýsingar voru gefnar sjúklingi og að hann hafi skilið upplýsingarnar, sbr. 2. málslið 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/1997.

7

Fyrrnefnd undantekning frá meginreglu 3. mgr. 7. gr. laga nr. 74/1997, sbr. 9. gr. laganna, tekur til þeirrar aðstöðu þegar sjúklingur er meðvitundarlaus eða ástand hans að öðru leyti þannig að hann er ófær um að gefa til kynna vilja sinn ummeðferð sem telst bráðnauðsynleg. Skal í því tilviki taka samþykki sjúklings sem gefnu nema fyrir liggi örugg vitneskja um að hann hefði hafnað meðferðinni.

8

Í gögnum sem fyrir liggja um aðdraganda þeirrar aðgerðar sem áfrýjandi gekkst undir 19. nóvember 2015 er þess hvergi getið að til greina komi að við aðgerðina verði vinstri eggjastokkur hennar fjarlægður. Þvert á móti liggur fyrir samkvæmt innlagnarbeiðni C kvensjúkdómalæknis 8. apríl 2015, sem haft hafði áfrýjanda til meðferðar, að áfrýjandi gerði sér vonir um að geta gengist undir glasafrjóvgun með það í huga að eignast barn og var aðgerðin 19. nóvember 2015 liður í undirbúningi slíkrar meðferðar. Hið sama ráða af göngudeildarnótu 5. október 2015, sem rituð var af aðgerðarlækni, en í nótunni er þeirra áforma áfrýjanda getið.

9

Í matsgerð dómkvaddra matsmanna, F kvensjúkdómalæknis og G lögmanns, 6. maí 2021, sem stefndi hefur ekki hnekkt og lögð verður til grundvallar við úrlausn málsins, er því slegið föstu að það að fjarlægja vinstri eggjastokk áfrýjanda hafi, eins og á stóð, ekki verið meðferð sem talist gæti bráðnauðsynleg í skilningi 9. gr. laga nr. 74/1997.

Það hvort sá eggjastokkur yrði fjarlægður var því atriði sem áfrýjandi átti sjálf að fá ráðið, samkvæmt fyrrgreindri meginreglu 3. mgr. 7. gr. sömu laga. Ósannað er að áfrýjandi hafi samþykkt þá meðferð, sem eins og áður var rakið fór þvert gegn þeim tilgangi með aðgerðinni að undirbúa áfrýjanda undir glasafrjóvgunarmeðferð. Þá liggur fyrir að aðgerðin var óafturkræf. Þegar þessa er gætt þykir læknirinn, með því að fjarlægja vinstri eggjastokk áfrýjanda án hennar samþykkis, hafa sýnt af sér slíka háttsemi að telja verði saknæmisskilyrði a-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga um stórkostlegt gáleysi uppfyllt í málinu. Við aðgerðina stofnaðist því réttur áfrýjanda til miskabóta á grundvelli ákvæðisins.

10

Um greiðsluskyldu stefnda hefur áfrýjandi vísað til 1. mgr. 1. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga. Í 1. mgr. 1. gr. er á um það kveðið að rétt til bóta samkvæmt lögunum eigi sjúklingar, sbr. 2. gr. laga nr. 74/1997, sem verði fyrir líkamlegu eða geðrænu tjóni hér á landi í tengslum við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000 fer um ákvörðun bótafjárhæðar samkvæmt lögunum eftir skaðabótalögum, sbr. þó takmörkun 2. mgr. 10. gr. hinna fyrrnefndu laga, en ágreiningslaust er með aðilum að það ákvæði eigi ekki við í málinu.

11

Í athugasemdum við 2. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 111/2000 var tekið fram að tilgangur þeirra breytinga sem ætlunin væri að gera með lögunum væri sá að tryggja tjónþola víðtækari rétt á bótum en hann ætti samkvæmt almennum skaðabótareglum og jafnframt að gera honum auðveldara að ná rétti sínum.

Í athugasemdum við 5. gr. frumvarpsins var áréttað, það sem í greininni segir, að um ákvörðun bótafjárhæðar skyldi fara samkvæmt skaðabótalögum. Að þessu gættu og þar sem miskabætur samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga eru ekki sérstaklega undanskildar í 5. gr. laga nr. 111/2000 þykir verða að skýra það ákvæði svo að það taki til miskabóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga.

12

Samkvæmt framansögðu verður á það fallist með áfrýjanda að hún eigi rétt til greiðslu miskabóta samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga úr hendi stefnda á grundvelli 1. mgr. 1. gr., sbr. 5. gr., laga nr. 111/2000 vegna þeirrar saknæmu háttsemi læknisins sem áður var lýst. Við mat á miskabótum til handa áfrýjanda verður litið til umfjöllunar og niðurstöðu hinna dómkvöddu matsmanna um afleiðingar aðgerðarinnar, en sérstaklega þykir verða að líta til þess að með henni var áfrýjandi, að henni forspurðri, svipt allri von um frekari barneignir. Að þessu gættu þykja miskabætur til handa áfrýjanda samkvæmt a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga réttilega ákvarðaðar 1.500.000 krónur. Um vexti og dráttarvexti af kröfunni fer svo sem greinir í dómsorði.

13

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, eins og í dómsorði segir, sem renni í ríkissjóð.

14

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar sem tilgreind er í einu lagi án virðisaukaskatts, eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, greiði áfrýjanda, A, 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 19. nóvember 2015 til 9. apríl 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði 5.715.728 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti er renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, S-kk-ef C-kk-ef, 4.300.000 krónur.