150/2022

Útdráttur

J var sakfelldur fyrir nauðgun gegn A með því að hafa í starfi sínu sem nuddari í tvígang haft önnur kynferðismök en samræði við A án samþykkis hennar með því að káfa á kynfærum hennar, rassi og brjóstum og í annað skiptið sett fingur í leggöng hennar, henni að óvörum, þar sem hún lá léttklædd á nuddbekk, og beitt hana ólögmætri nauðung með því að misnota sér traust sem hún bar til hans. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að um var að ræða alvarleg brot, sem beindust gegn mikilvægum hagsmunum og voru til þess fallin að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir A. Þá var ráðið að brotavilji J hafi verið styrkur og einbeittur. Með hliðsjón af 1., 2. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr., 1. mgr. 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga var refsing J ákveðin fangelsi í 18 mánuði og var hann dæmdur til að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf og R-kvk-nf

H-x-x. Þ-kvk-nf S-kvk-nf sjúkraþjálfari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 7. mars 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 3. janúar 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 28. janúar 2022 í málinu nr. S- 1140/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst ákærði þess að bótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara krefst hann sýknu af henni en að því frágengnu að hún verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til greiðslu miskabóta að fjárhæð 2.500.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. janúar 2012 til 4. júlí 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

5

Við aðalmeðferð málsins var spiluð hljóð- og myndupptaka af skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi og gaf hann viðbótarskýrslu. Þá voru spilaðar upptökur af skýrslum brotaþola og vitnanna F og I og hluti skýrslu vitnisins B fyrir héraðsdómi, auk þess sem brotaþoli, F og B gáfu viðbótarskýrslur.

Niðurstaða

6

Með ákæru héraðssaksóknara 12. maí 2021 var ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa í starfi sínu sem nuddari í tvígang 3. og 5. janúar 2012 haft önnur kynferðismök en samræði við A án samþykkis hennar með því að káfa á kynfærum hennar, rassi og brjóstum og setja fingur inn í leggöng hennar, henni að óvörum, þar sem hún lá léttklædd á nuddbekk, og beitt hana ólögmætri nauðung með því að misnota sér traust sem hún bar til hans. Er háttsemi ákærða í ákæru talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að hann var sýknaður af sakargiftum um að hafa sett fingur í leggöng brotaþola í fyrra skiptið sem um ræðir.

Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu.

7

Brotaþoli lagði fram kæru á hendur ákærða hjá lögreglu 20. nóvember 2018. Við yfirheyrslu 28. sama mánaðar kvaðst hann ekki muna eftir brotaþola eða að hafa veitt henni meðferð á stofu sinni. Ákærði kaus að gefa ekki skýrslu við aðalmeðferð málsins 13. janúar 2022 en vísaði til framburðar síns hjá lögreglu. Allt að einu tjáði hann sig lítillega um sakarefnið og kvaðst kannast við brotaþola þótt hann myndi lítið eftir henni en móðir hennar og systir hefðu sótt meðferð hjá honum. Þá kvaðst hann geta fullyrt að hann hefði ekki brotið gegn brotaþola, hvorki nuddað rass hennar eða brjóst né sett fingur í leggöng hennar. Í skýrslu ákærða fyrir Landsrétti kvað hann það hafa rifjast upp fyrir sér að brotaþoli hefði sótt meðferð hjá honum. Hún hefði komið til hans um [...] ára aldur í fylgd móður sinnar. Þá kvaðst hann muna eftir því að hún hefði komið til hans í þau tvö skipti sem vísað er til í ákæru, 3. og 5. janúar 2012.

Þetta hefði rifjast upp fyrir honum við lestur skýrslna í málinu eftir uppkvaðningu héraðsdóms. Hann kvaðst ekki muna sérstaklega eftir því hvaða meðferð brotaþoli hefði fengið hjá honum en ítrekaði að ekkert kynferðislegt hefði gerst á milli þeirra.

Borið var undir ákærða að samkvæmt gögnum málsins hefði brotaþoli leitað til hans vegna hálsáverka (e. whiplash) og kvaðst hann í slíku tilviki aldrei myndu hafa komið nálægt kynfærum hennar, enda þjónaði það engum tilgangi.

8

Framburður brotaþola fyrir héraðsdómi er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Í viðbótarskýrslu hennar fyrir Landsrétti kom fram að henni hefðu fundist aðfarir ákærða skrýtnar í tíma sem hún sótti til hans um mánaðamót nóvember/desember sér að það gæti verið vegna þess að vöðvafestur lægju úr baki niður í rass. Hún hefði haft trú á því að hann væri að meðhöndla hana sem fagaðili. Hún hefði síðan mætt aftur í tíma til ákærða 3. janúar 2012 og hefði hann fljótlega eftir að hann byrjaði að nudda hana verið kominn niður í nára og spurt hvort hún hefði prófað tantranudd. Hún hefði neitað því en hann hefði þá fyrirvaralaust byrjað að nudda kynfæri hennar.

Brotaþoli kvaðst hafa frosið við þetta. Hún hefði átt erfitt með að skilja hvað væri að gerast og hvers vegna. Þarna væri maður sem móðir hennar hefði lengi sótt meðferð hjá og hún sjálf leitað til áður, líkað vel við og haft trú á honum. Hún hefði átt sérstaklega erfitt með að átta sig á því sem gerst hefði eftir samtal þeirra ákærða í lok tímans þegar hún hefði sagt honum að hún fyndi engan mun í bakinu og hann svarað því til að þau myndu taka það í gegn næst. Hún hefði hugsað um það eftir á hvort ákærði hefði misskilið eitthvað og þess vegna sett hana í tantranudd. Henni hefði klárlega liðið eins og farið hefði verið yfir mörk hennar, þetta hefði verið eitthvað sem hún vildi alls ekki, verið virkilega óþægilegt og henni hefði liðið illa. Á sama tíma hafi hún ekki viljað trúa því sem gerst hefði, reynt að finna á því útskýringu og réttlæta það. Hún hefði síðan mætt í tímann 5. janúar í þeirri trú að hún hefði komið ákærða í skilning um að hún kærði sig ekki um tantranudd en vildi fá aðstoð vegna baksins.

Allt hefði gerst mjög hratt í þeim tíma. Ákærði hefði byrjað að nudda á henni bakið „og svo allt í einu er ég bara aftur berskjölduð og ég frýs“. Hún kvað ákærða ekki hafa notað hanska í aðförum sínum.

9

Spurð um það hvort viðhorf hennar til þess sem gerðist hefði breyst á þeim tíma sem leið frá atvikunum þar til hún lagði fram kæru hjá lögreglu kvað hún svo ekki vera.

Hún hefði hins vegar haft tíma til að vinna úr þessu, skilja hvað átti sér stað og gera það upp með sjálfri sér. Sérstaklega spurð kvað hún umræðu í tengslum við Me Too ekki hafa breytt afstöðu sinni að þessu leyti. Þá kvað hún Facebook- samskipti sem hún átti við vinkonur sínar á þessum tíma einkennast af því að hún hafi velt fyrir sér hvort þetta gæti verið misskilningur, auk þess sem hún hefði verið að reyna að „kópa“ við það sem hefði gerst. Hún ætti það til að snúa mörgu sem væri alvarlegt upp í grín til að reyna að komast í gegnum það.

10

Eins og að framan er rakið hefur framburður ákærða um hvort hann muni eftir brotaþola tekið breytingum við meðferð málsins. Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti kvaðst hann nú muna eftir því að brotaþoli hefði sótt meðferð hjá honum í umrædd skipti þótt hann hafnaði því alfarið að hafa brotið gegn henni eins og honum er gefið að sök.

Framburður ákærða hefur samkvæmt framangreindu verið óstöðugur. Að mati réttarins er sú frásögn hans að atvik að þessu leyti hafi tekið að rifjast upp fyrir honum eftir lestur skýrslna að gengnum héraðsdómi í málinu ekki trúverðug.

11

Á hinn bóginn hefur framburður brotaþola verið stöðugur og er fullt samræmi milli skýrslna hennar hjá lögreglu og fyrir dómi um meginatriði málsins. Er framburðurinn einkar trúverðugur að mati réttarins, auk þess sem hann fær stoð í framburði vitna, sem rakinn er í hinum áfrýjaða dómi, og samtímagögnum, einkum Facebook-samskiptum, sem liggja fyrir í málinu. Með hliðsjón af framburði brotaþola hér fyrir dómi og að öðru leyti með vísan til þess sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi þykir brotaþoli hafa gefið trúverðugar skýringar á því hvers vegna hún fór til ákærða 5. janúar 2012 eftir upplifun sína í tímanum tveimur dögum fyrr. Þykir það sama eiga við um skýringar hennar á því hvers vegna hún lagði ekki fram kæru á hendur ákærða fyrr en tæpum sjö árum síðar. Þá þykir verða að virða viðbrögð brotaþola í ljósi þess að hún var aðeins [...] að aldri þegar atvikin urðu og að ákærði hafði þar yfirburðastöðu gagnvart henni. Orðfæri í Facebook- samskiptum brotaþola og vinkvenna hennar frá þessum tíma verður einnig að meta í ljósi ungs aldurs þeirra, auk þeirra skýringa sem hún hefur sjálf gefið, svo sem að framan greinir. Loks þykir framburður vitna sem rakinn er í héraðsdómi til marks um að brotaþoli hafi á þeim tíma sem leið þar til hún lagði fram kæru haft aukna þörf til að ræða atburðina og að það sem gerðist hafi legið þungt á henni. Er því tekið undir það mat héraðsdóms að leggja beri frásögn hennar til grundvallar um atvik í umrædd sinn.

12

Samkvæmt framangreindu er staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða og varðar háttsemin við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði er fundinn sekur um að hafa beitt brotaþola ólögmætri nauðung við verknaðinn en í því felst að kynferðismökin voru ekki með samþykki hennar, eins og lýst er í ákæru. Sú verknaðarlýsing er í samræmi við orðalag 1. mgr. 194. gr. eins og ákvæðinu var breytt með 1. gr. laga nr. 16/2018.

13

Ákærði er í máli þessu sakfelldur fyrir tvö nauðgunarbrot gagnvart brotaþola. Brot hans voru alvarleg, beindust gegn mikilvægum hagsmunum og voru til þess fallin að að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir brotaþola. Þá verður ráðið að brotavilji ákærða hafi verið styrkur og einbeittur. Brotin voru framin fyrir uppkvaðningu dóms Héraðsdóms Reykjaness 6. janúar 2021 í máli ákærða en með þeim dómi var ákærði sakfelldur fyrir sams konar brot gegn fjórum konum sem leitað höfðu sér meðferðar á stofu hans. Var sú niðurstaða staðfest með dómi Landsréttar 5. nóvember sama ár í máli nr. 100/2021 og refsing ákærða ákveðin fangelsi í sex ár.

Samkvæmt framangreindu og með vísan til 1., 2. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr., 1. mgr. 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða nú hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Hefur þá einnig verið litið til þess að tæp fimm ár eru liðin frá því er rannsókn málsins hófst hjá lögreglu.

14

Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi lýsti brotaþoli með greinargóðum hætti afleiðingum brota ákærða á líðan sína. Í skýrslu hennar fyrir Landsrétti kom fram að hún glímdi enn við vanlíðan vegna brotanna. Nefndi hún sem dæmi að hún ætti erfitt með að leita sér aðstoðar sjúkraþjálfara, sem hún þyrfti á að halda. Þá hefði þessi reynsla haft áhrif á líðan hennar við meðgöngu og fæðingu barna hennar. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms þykja miskabætur hæfilega ákveðnar eins og í dómsorði greinir.

15

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, J-kk-nf T-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákærði greiði A 2.000.000 króna með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 3.049.778 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 2.305.098 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 693.036 krónur.