44/2019

Útdráttur

Staðfest var ákvæði héraðsdóms um að X væri skylt að koma fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni um atriði sem greindi í beiðni R og vörðuðu meint brot gegn 136. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. janúar 2019, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 11. janúar 2019, í málinu nr. V[…]/2018, þar sem varnaraðila var gert skylt að koma fyrir héraðsdóm til að bera vitni um tiltekin atriði sem greinir í beiðni sóknaraðila vegna rannsóknar á meintum brotum gegn 136. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og kveðið á um að kostnaður varnaraðila vegna lögmannsaðstoðar skyldi greiðast úr ríkissjóði. Kæruheimild er í flið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar skyldu varnaraðila til skýrslugjafar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar að því er varðar skyldu varnaraðila til að koma fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar.

Niðurstaða

4 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili óskað eftir því að skýrsla verði tekin af varnaraðila sem vitni fyrir dómi vegna rannsóknar á mögulegu þagnarskyldubroti ótilgreinds starfsmanns eða starfsmanna lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, héraðssaksóknara, ríkislögreglustjóra, lögreglustjórans á Suðurnesjum og tollstjóra. Hið meinta þagnarskyldubrot tengist rannsókn lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu á máli vegna […] en varnaraðili er verjandi eins af sakborningum í síðarnefnda málinu. Óumdeilt er að tengsl milli málanna eru þau að embætti héraðssaksóknara barst í febrúar 2018 tölvupóstur frá varnaraðila en meðal fylgigagna var ljósmynd af minnisblaði lögreglufulltrúa hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu sem sóknaraðili heldur fram að héraðssaksóknari telji að einungis hafi átt að vera kynnt fyrir yfirstjórnum fyrrnefndra embætta. Þá er óumdeilt að nafn umrædds skjólstæðings varnaraðila kemur fram í minnisblaðinu. Sóknaraðili kveður ljósmynd af minnisblaðinu jafnframt hafa fylgt kröfu varnaraðila til Héraðsdóms Reykjavíkur 23. febrúar 2018 um að fá afhent tiltekin gögn úr máli fyrrnefnds skjólstæðings síns.

5 Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði lúta þær spurningar sem sóknaraðili hyggst leggja fyrir varnaraðila eingöngu að því hvort minnisblað sem varnaraðili virðist hafa undir höndum hafi borist til hans fyrir tilstilli aðila í yfirstjórn eða annarra starfsmanna fyrrnefndra embætta og þá eftir atvikum hvers þeirra.

6 Samkvæmt 3. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 er verjanda óheimilt að bera vitni í máli skjólstæðings síns án hans leyfis. Þótt nokkur tengsl séu samkvæmt framansögðu á milli rannsóknar lögreglu á meintu broti skjólstæðings varnaraðila og rannsóknar á hinu meinta þagnarskyldubroti starfsmanna lögreglu og ákæruvalds verður, með hliðsjón af þeim spurningum sem sóknaraðili hyggst leggja fyrir varnaraðila, ekki talið að beiðni sóknaraðila feli í sér að verjandanum sé ætlað að bera vitni í máli skjólstæðings síns. Varnaraðila er því skylt að koma fyrir dóm sem vitni til að svara þeim spurningum sóknaraðila sem um getur í hinum kærða úrskurði, enda gefa þær ekki tilefni til að ætla að varnaraðila sé með öllu óskylt að svara þeim vegna þagnarskylduákvæðisins í 3. mgr. 35. gr. laga nr. 88/2008 eða bliðar 2. mgr. 119. gr. sömu laga.

7 Komi til þess, við framkvæmd skýrslutöku af varnaraðila, að sóknaraðili óski eftir því að varnaraðili svari spurningum um önnur efni en beiðni sóknaraðila lýtur að ber dómara að gæta að öllum framangreindum lagaákvæðum sem ætlað er að tryggja að verjandi sé ekki settur í þá aðstöðu að vera gert að greina frá atriðum sem geta spillt fyrir vörn skjólstæðings hans.

8 Af hálfu sóknaraðila er þess óskað að Landsréttur leggi sérstakt mat á hvort varnaraðili eigi rétt á að kostnaður hans vegna lögmannsaðstoðar, í tengslum við að hann taldi sér ekki fært að gefa skýrslu sem vitni, verði greiddur úr ríkissjóði. Jafnframt verði tekin afstaða til þess hvort komið geti til slíkrar greiðslu fyrr en varnaraðili hafi fullnægt skyldu sinni til að gefa skýrslu en um þetta er vísað til orðalags fyrri málsliðar 2. mgr. 125. gr. laga 88/2008.

9 Í hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að kostnað varnaraðila vegna lögmannsaðstoðar, að fjárhæð 300.000 krónur, skyldi greiða úr ríkissjóði. Í forsendum fyrir þeirri niðurstöðu var vísað til 2. mgr. 125. gr. laga nr. 88/2008 en í því ákvæði kemur fram að vitni geti krafist þess, að fullnægðum skyldum sínum, að dómari ákveði því greiðslu vegna útlagðs kostnaðar af rækslu vitnaskyldu og þóknun fyrir atvinnumissi sem megi telja skipta það máli miðað við efnahag þess og aðstæður. Með hliðsjón af orðalagi fyrrnefnds heimildarákvæðis og þess að varnaraðili hefur enn ekki fullnægt vitnaskyldu sinni stóðu lög ekki til þess að kveða að svo stöddu á um greiðslu kostnaðar varnaraðila af því að rækja vitnaskyldu sína og verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi hvað það varðar.

10

Þar sem varnaraðili hefur enn ekki fullnægt vitnaskyldu sinni og með hliðsjón af niðurstöðu kærumálsins verður kærumálskostnaður fyrir Landsrétti ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar um að varnaraðila, X, sé skylt að koma fyrir héraðsdóm til skýrslugjafar um þau atriði sem greinir í beiðni sóknaraðila og varða meint brot á 136. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Fellt er úr gildi ákvæði hins kærða úrskurðar um að kostnaður varnaraðila vegna lögmannsaðstoðar, að fjárhæð 300.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.