487/2021

Útdráttur

X var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa greitt A í tvö tilgreind skipti fyrir vændi, fyrir tilraun til nauðgunar og sérstaklega hættulega líkamsárás gagnvart A.

Þá var X ákærður fyrir brot í nánu samband með því að hafa veist með ofbeldi að B í tvö nánar tilgreind skipti og loks fyrir þrjú nánar tilgreind valdstjórnarbrot. Fyrir héraðsdómi játaði X kynferðisbrot með því að hafa greitt A fyrir vændi, sem og tvö brot gegn valdstjórninni. Með dómi héraðsdóms var X sakfelldur fyrir tilraun til nauðgunar og sérstaklega hættulega líkamsárás, brot í nánu sambandi og tvö nánar tilgreind valdstjórnarbrot en sýknaður af einu valdstjórnarbroti. Ákæruvaldið undi sýknudómi vegna valdstjórnarbrots en sakfelling fyrir tvö valdstjórnarbrot var ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Með dómi Landsréttar var þeim hluta ákæru er varðaði tilraun til nauðgunar vísað frá héraðsdómi, enda var í ákærutextanum í engu vikið að þeirri háttsemi X sem A upplýsti um og gáfu henni tilefni til að ætla að ákærði hygðist hafa við hana samfarir eða önnur kynferðismök án samþykkis hennar. Var þessi óskýrleiki ákæru til þess fallinn að vörnum X yrði ábótavant. Staðfest var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sérstaklega hættulega líkamsárás gagnvart A.

Varðandi ákæru fyrir brot í nánu sambandi féllst Landsréttur ekki á að samband X og B gæti hafa talist náið í skilningi 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var háttsemi X heimfærð til refsiákvæða 1. mgr. 218. gr. laganna, enda var háttsemin gagnvart B talin uppfylla áskildar kröfur ákvæðisins um alvarleika. Með hliðsjón af alvarleika þeirrar háttsemi sem X hafði verið sakfelldur fyrir þótti refsing hans hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, fangelsi í tvö ár. Þá var X gert að greiða bætur til handa brotaþolum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 8. júlí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 21. júní 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 3. júní 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt ákærulið 3 í ákæru héraðssaksóknara 17. september 2020 og að heimfærsla til refsiákvæða samkvæmt ákæruliðum 1 og 2 í ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 6. nóvember 2020 sæti endurskoðun og háttsemi ákærða verði færð undir 217. gr. en til vara 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði krefst staðfestingar á sýknu samkvæmt ákærulið I í ákæru héraðssaksóknara 17. desember 2020. Vegna annarra ákæruliða krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa. Til vara krefst ákærði þess að refsing verði milduð. Þá krefst ákærði þess aðallega að bótakröfum brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 2.500.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. júní 2019 til 19. desember 2019 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar héraðsdóms.

5

Brotaþoli, B, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 4.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. ágúst 2020 til 2. apríl 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar héraðsdóms.

6

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi. Þá var horft á myndupptöku af vettvangi úr búkmyndavél lögreglu 30. júní 2019 og hlustað á upptöku af símtali brotaþola til Neyðarlínu, sbr. ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020. Loks var tekin skýrsla af vitninu DD, móður ákærða, og viðbótarskýrsla af vitninu E, háls-, nef- og eyrnalækni.

Málsatvik og sönnunarfærsla

7

Fyrir héraðsdómi játaði ákærði kynferðisbrot samkvæmt ákærulið 1 og 2 í ákæru 17. september 2020. Þá játaði ákærði brot gegn valdstjórninni framin 2020 samkvæmt ákæruliðum II og III í ákæru 17. desember 2020. Er sakfelling ákærða fyrir þessi brot ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Þá unir ákæruvaldið sýknudómi vegna ákæruliðar I í síðarnefndri ákæru.

8

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir tilraun til nauðgunar og sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa „gert tilraun til að hafa samræði eða önnur kynferðismök við [A ], án hennar samþykkis, með því að beita hana ofbeldi og hótunum, en ákærði veittist að henni og tók um háls hennar og munn og þrengdi að þannig að [brotaþoli] missti meðvitund og á sama tíma hótaði hann að drepa hana.“

Þessari háttsemi ákærða er lýst í ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020. Þar er einnig lýst afleiðingum af atlögu ákærða en brotaþoli hlaut eymsli á hálsi og hálshrygg, eymsli yfir neðri og hliðlægum hálsvöðvum, eymsli yfir viðbeini og yfir kjálka og bólgu á vanga, rispur ofan við herðablað og framhandlegg, mar og rispur á háls og kjálka, eymsli yfir öxl, vöðvabólgu og verki ofan við hægra herðablað, fjórar litlar depilblæðingar innan á neðri vör, eymsli á hægri upphandlegg, mar á hægra olnbogasvæði og eymsli ofan við mjóbak. Í forsendum hins áfrýjaða dóms segir að sannað sé þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa „að ákærði hafi, samhliða þeirri líkamsárás sem lýst er í þriðja ákærulið, gert tilraun til að nauðga brotaþola og hótað því að drepa hana.“ Taldi dómurinn sannað að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er þessum lið ákærunnar frá 17. september 2020 og taldi brot hans rétt heimfært til refsiákvæða.

9

Ákærði neitar sök samkvæmt ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020. Byggjast varnir hans meðal annars á því að gegn eindreginni neitun hans hafi sönnunarfærsla ákæruvaldsins um tilraun til nauðgunar og sérstaklega hættulega líkamsárás ekki tekist. Mikill vafi sé í málinu sem meta verði ákærða í hag. Ákvæði 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga sé skýrt um að mikið þurfi til að koma til að unnt sé að sakfella samkvæmt ákvæðinu. Ekkert liggi fyrir um að ákærði hafi tekið ákvörðun um að nauðga brotaþola, hvað þá að hann hafi ótvírætt sýnt þann ásetning í verki.

Líkamlegir áverkar brotaþola hafi ekki samræmst því að ákærði hafi reynt að koma fram vilja sínum við hana. Hvorki hafi verið áverkar á fótum né á kynfærasvæði. Þá hafi bæði ákærði og brotaþoli verið fullklædd þegar lögregla kom á vettvang skömmu eftir tilkynningu til Neyðarlínu. Þá tilgreini verknaðarlýsing ákæruliðarins ekki annað en líkamsárás og séu áverkar og eymsli eingöngu á efri hluta líkama brotaþola. Því sé ekki lýst hvernig ákærði hafi reynt að ná fram kynferðislegum vilja sínum gagnvart brotaþola sem hljóti eðli málsins samkvæmt að vera grundvöllur fyrir því að hann verði sakfelldur fyrir kynferðisbrot. Bendir ákærði á að verknaðarlýsing ákæruliðarins sé það óljós að varðað geti frávísun málsins án kröfu. Þrátt fyrir að ákærði hafi ekki uppi frávísunarkröfu sé því beint til réttarins að íhuga hvort þessi ákæruliður sé vanreifaður og í ósamræmi við c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem segi að greina skuli í ákæru hver sú háttsemi sé sem ákært er út af. 10

Í skýrslu fyrir héraðsdómi lýsti brotaþoli því að ákærði hefði orðið árásargjarn og togað í hár hennar, ýtt henni niður á gólf og ýtt við höfði hennar. Einnig lýsti brotaþoli því að ákærði hefði ýtt henni niður á rúmið og sagt: “Ég verð á fá kynlíf, ég fæ það ekki með munnmökum.“ Þá var brotaþoli spurð að því af hverju hún héldi að ákærði hefði ætlað að nauðga henni. Svaraði hún því að hann hefði reynt að klæða hana úr náttsloppi sem hún var í. Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir brotaþola á vettvangi að ákærði hefði óskað eftir því að hafa samfarir við hana en hún sagt að það væri ekki í boði. Hann hafi þá rifið niður um sig buxurnar, sett á sig smokk og reynt að nauðga henni í rúminu. Einnig er haft eftir brotaþola að hún hafi náð að hringja í Neyðarlínuna. Þá hafi ákærði dregið brotaþola niður á gólfið og orðið brjálaður þegar hann hafi séð hana hringja. Hann hafi þá sagst ætla að drepa hana og og sett framhandlegginn yfir hálsinn á henni en brotaþoli mundi ekki hvort hann hefði tekið hana kverkataki. Í skýrslu hjá lögreglu 30. júní 2019 bar brotaþoli að hún hefði samþykkt að veita ákærða munnmök og gert það. Hún viti ekki hversu lengi munnmökin hefðu staðið yfir þegar ákærði hafi krafist þess að stunda kynlíf en það hafi verið þá sem árásin hófst. Einnig lýsti brotaþoli því að ákærði hafi togað í náttslopp sem hún klæddist. Í skýrslu, sem tekin var af brotaþola fyrir héraðsdómi 2. júlí 2019, lýsti hún því að ákærði hefði togað í náttsloppinn og sett höndina „inn á milli“ og togað í nærbuxur sem hún klæddist.

11

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var hlustað á símtal brotaþola við Neyðarlínu og fylgir endurrit þess gögnum málsins. Í símtalinu segir brotaþoli að ákærði væri að reyna að nauðga sér og bað um aðstoð. Þá sagði hún að ákærði væri að reyna að slá sig.

12

Í áverkavottorði sem E háls-, nef- og eyrnalæknir ritaði 25. september 2019 segir að brotaþola hafi verið vísað til bráðamóttöku 1. júlí sama ár frá neyðarmóttöku vegna líkamsárásar sem brotaþoli varð fyrir nóttina áður. Kemur þar fram að brotaþoli hafi verið tekin hálstaki og þurft að berjast um til að losna og hafi þannig orðið fyrir töluverðum áverka á hálsi að eigin sögn. Hún hafi verið tekin kverkataki og haldið þannig að hún hafi verið við það að missa meðvitund. Einnig hafi hún fengið „einhverja áverka á bak.“ Þá segir að við skoðun á brotaþola hafi verið töluverð eymsli við þreifingu á hálsi en ekkert áberandi mar til staðar. Einnig hafi verið eymsli yfir vöðvafestum aftanvert á hálsi á hnakkasvæði og niður eftir hálshryggnum og yfir neðri og hliðlægum hálsvöðvum, meira vinstra megin, svo og yfir viðbeini, þá sérstaklega vinstra megin. Þá segir í sama vottorði að eymsli hafi verið yfir neðri kjálka beggja vegna og bólga til staðar vinstra megin á vangasvæði en ekki áberandi eymsli yfir tungubeini. Aðrir áverkar hafi ekki verið sjáanlegir á andliti, ekki mar eða bólga.

Einnig er lýst skoðun á koki brotaþola, munnholi og nefholi án þess að nokkuð væri þar óeðlilegt að sjá. Við skýrslutöku fyrir Landsrétti staðfesti vitnið vottorðið og lýsti því að áverkar á brotaþola hefðu verið þreifanleg eymsli og bólga á vinstri vanga. Þá kom fram hjá vitninu að einstaklingar misstu meðvitund við það að þrengt væri að blóðflæði til heila en ekki þyrftu að vera sjáanlegir áverkar á barkakýli eða loftvegum.

13

Í skýrslu neyðarmóttöku um réttarlæknisfræðilega skoðun er haft eftir brotaþola að ákærði hafi hent henni á rúm, reynt að klæða hana úr fötunum og tekið hana kverkataki svo hún hafi misst meðvitund skamma stund. Jafnframt að ákærði hafi hótað að drepa hana.

14

Málsatvikum er að öðru leyti lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Niðurstaða

15

Á ákæruvaldinu hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og það sem telja má honum í óhag. Metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008.

Ákæra 17. september 2020

16

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir tilraun til nauðgunar, sbr. 1. mgr. 194. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Í 1. mgr. síðarnefnda ákvæðisins segir að hver sá sem tekið hafi ákvörðun um að vinna verk sem refsing er lögð við í lögunum og ótvírætt sýnt þann ásetning í verki, sem miðar eða er ætlað að miða að framkvæmd brotsins, hafi, þegar brotið er ekki fullframið, gerst sekur um tilraun til þess. Í forsendum hins áfrýjaða dóms segir um þetta atriði „að sannað sé þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi, samhliða þeirri líkamsárás sem lýst er í þriðja ákærulið, gert tilraun til að nauðga brotaþola og hótað að drepa hana.“ Taldi héraðsdómur þannig sannað að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem lýst væri í ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020 og væru brot hans rétt heimfærð til refsiákvæða.

17

Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brot er framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa þessi fyrirmæli verið skýrð svo að lýsing á háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo skýr og greinargóð að hann geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir séu að með réttu verði ákærða talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Verður ákæra að þessu leyti að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir hvað ákærði er sakaður um og hvernig háttsemi hans verður talin refsiverð. Ákæra verður samkvæmt þessu að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókn svo að dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra hegðun en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Það kann síðan að velta á atvikum máls og eðli brots hvaða nánari kröfur verða gerðar um skýrleika ákæru.

18

Í ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020 er ákærða gefin að sök tilraun til að hafa samræði eða önnur kynferðismök við brotaþola A. Í ákærutextanum er ekki lýst háttsemi ákærða er lýtur að ætlaðri tilraun hans til að hafa samræði eða önnur kynferðismök við brotaþola, hvorki þeirri atlögu ákærða sem brotaþoli lýsti við skoðun á neyðarmóttöku, hjá lögreglu né fyrir dómi. Er þá átt við þá háttsemi að ýta brotaþola á rúm það sem var á dvalarstað brotaþola og toga í náttslopp og nærbuxur sem hún klæddist þegar ákærði veittist að henni. Í ákærutextanum er á hinn bóginn lýst því ofbeldi sem ákærða er gefið að sök að hafa beitt brotaþola í umrætt sinn, svo og líflátshótun hans. Af þeirri lýsingu verður ekkert ráðið um þá ætluðu háttsemi ákærða að hafa gert tilraun til að hafa samræði eða önnur kynferðismök við brotaþola í umrætt sinn. Er þannig í ákærutextanum í engu vikið að þeirri háttsemi ákærða sem brotaþoli upplýsti um og gáfu henni tilefni til að ætla að ákærði hygðist hafa við hana samfarir eða önnur kynferðismök án samþykkis hennar. Ekki nægir að vísa með almennum hætti til þess ofbeldis sem ákærði á að hafa beitt brotaþola. Ber ákæruvaldið ábyrgð á þessum óskýrleika ákærunnar. Verður það niðurstaða réttarins að óskýrleiki ákæru hafi verið til þess fallinn að leiða til þess að vörnum ákærða yrði ábótavant. Á það þó einvörðungu við um þann hluta ákæruliðarins er lýtur að ætluðu kynferðisbroti ákærða. Verður þessum hluta ákærunnar því vísað frá héraðsdómi.

19

Hvað varðar þann hluta ákæruliðar 3 í ákæru 17. september 2020 er lýtur að ætluðu ofbeldi og hótunum ákærða í garð brotaþola er tekið undir rökstuðning hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða en hafið er yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi framið þá háttsemi sem þar er lýst, það er að hann hafi beitt brotaþola ofbeldi og hótunum með því að veitast að henni ogtaka um háls hennar og munn og þrengja að þannig að hún missti meðvitund svo sem nánar er rakið í ákærunni. Jafnframt að hann hafi á sama tíma hótað að drepa brotaþola en framburður brotaþola þykir trúverðugur um það að teknu tilliti til þess sem ráða má af símtali hennar við Neyðarlínu. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest um sakfellingu ákærða fyrir þann hluta ákærunnar og háttsemin heimfærð til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæra 6. nóvember 2020

20

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru 6. nóvember 2020 fyrir ofbeldi í nánu sambandi með því að hafa í tvígang veist að kærustu sinni, brotaþolanum B, 2. apríl og 4. ágúst 2020 með ofbeldi sem lýst er nánar í tveimur liðum ákærunnar. Í ákæru var háttsemi ákærða talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Í þinghaldi 2. mars 2021 játaði ákærði þá háttsemi sem honum er gefin að sök í báðum liðum ákærunnar en mótmælti heimfærslu brotanna til refsiákvæða. Í forsendum hins áfrýjaða dóms er byggt á framburði brotaþola um að hún og ákærði hefðu verið í sambúð og sé ekkert fram komið sem styðji þann framburð ákærða að hann hafi búið annars staðar. Þau hafi byrjað saman í byrjun árs 2020 og verið saman fram í apríl sama ár og verið „sundur og saman“ þangað til í ágúst 2020. Þá hafi komið fram í framburði þeirra beggja að þau hafi trúlofað sig um líkt leyti og atvik urðu í apríl 2020 sem fyrri liður ákærunnar fjallar um. Var það mat héraðsdóms að þegar litið væri til eðlis sambands ákærða og brotaþola félli það undir gildissvið 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Teljist brot ákærða endurtekið í skilningi ákvæðisins en um væri að ræða tvær árásir sem hafi átt sé stað á fjögurra mánaða tímabili. Þegar af þeirri ástæðu var ákærði sakfelldur í héraði í samræmi við ákæru.

21

Ákærði mótmælir niðurstöðu héraðsdóms um eðli sambands hans og brotaþola og telur að héraðsdómur dragi rangar ályktanir um það. Of langt sé gengið að líta svo á að brotaþoli sé maki eða sambúðarmaki ákærða á þeim tíma sem um ræði. Þau hafi kynnst á [...] 2015 og átt síðar í tæplega fjögurra mánaða sambandi frá ársbyrjun 2020.

Á þeim tíma hafi ákærði verið að berjast við krabbamein og brotaþoli setið rúman mánuð í fangelsi. Þau hafi sjaldan sofið á sama stað og ekki haft sameiginlegan fjárhag. Þá hafi þau ekki haft húsmuni hvort hjá öðru og hvorugt haft samskipti við fjölskyldumeðlimi hins. Megi frekar jafna sambandi þeirra við skammvinnt neyslusamband. Því fari fjarri að unnt sé að líta svo á að þau teljist nákomin í skilningi ákvæðis 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Fái óljós trúlofunarathöfn ekki breytt þessu.

22

Með ákvæði 1. mgr. 218. gr. b, sem kom inn í almenn hegningarlög með lögum nr. 23/2016 um breytingu á þeim lögum, er eins og fram kemur í athugasemdum við 4. gr. frumvarpsins, lögð áhersla á að ofbeldi í nánum samböndum feli ekki einungis í sér samansafn einstakra tilvika heldur megi virða slíka háttsemi sem eina heild.

Athyglin sé færð á það ógnar- og óttaástand sem geti skapast og jafnframt á þá viðvarandi andlegu þjáningu, kúgun og vanmátt sem þolandi upplifi við slíkar aðstæður. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins sé það gert að skilyrði að háttsemi sé endurtekin eða alvarleg svo að hún verði refsiverð samkvæmt ákvæðinu. Með því að háttsemi sé endurtekin sé vísað til þess að hún hafi staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að telja megi að viðvarandi ógnarástand hafi skapast. Þó sé ekki útilokað að einstakt tilvik geti fallið undir ákvæðið ef það nær tilteknu alvarleikastigi. Minni háttar brot sem ekki nái því stigi geti eftir sem áður varðað við vægari refsiákvæði eins og 1. mgr. 217. gr. laganna. Þá segir að þeir einstaklingar sem ákvæðið veiti sérstaka réttarvernd, það er fyrrverandi og núverandi maka, fyrrverandi og núverandi sambúðaraðila, niðjar geranda og niðjar núverandi eða fyrrverandi maka, áar geranda og aðrir sem búa með geranda á heimili eða eru í hans umsjá, séu kjarni þess hóps sem telja verði að nauðsynlegt sé að veita sérstaka vernd gegn ofbeldi í nánum samböndum. Réttarvernd ákvæðisins sé þó ekki bundin við þá sem þar eru sérstaklega nefndir heldur geti hún eftir atvikum einnig náð til annarra sem búa með geranda á heimili eða séu í hans umsjá, svo sem systkina, fósturforeldra og fósturbarna. Loks er tekið fram að sambúðarmaki í skilningi ákvæðisins verði ekki túlkað svo þröngt að nauðsynlegt sé að sambúð hafi formlega verið skráð hjá yfirvöldum.

23

Ákærða og brotaþola ber ekki saman um það hvort þau hafi verið í sambúð á fyrri hluta árs 2020 eða ekki en þeim ber þó saman um að trúlofun þeirra hafi ekki varað lengi, jafnvel ekki nema í þrjá daga. Hélt brotaþoli því fram fyrir héraðsdómi að hún og ákærði hefðu verið í sambandi í nokkra mánuði, eða frá febrúar til ágúst 2020, og hann þá búið hjá henni allan tímann. Við þetta kannast ákærði ekki en hefur greint frá því að hann hafi nokkrum sinnum á því tímabili sem um ræðir gist heima hjá brotaþola. Móðir ákærða, vitnið DD, gaf skýrslu fyrir Landsrétti og skýrði frá því að ákærði hafi á umræddum tíma búið heima hjá vitninu. Hann hafi greinst með krabbamein og þá hafi vitnið hugsað um hann. Þá kannaðist vitnið ekki við að ákærði hafi búið heima hjá brotaþola á þeim tíma sem um ræðir en sagði hann hafa dvalist á sjúkrahúsi og sjúkrahóteli vegna veikindanna.

24

Svo sem fram er komið lýtur ákæra 6. nóvember 2020 að tveimur ofbeldisbrotum ákærða gagnvart brotaþola. Hið fyrra átti sér stað á heimili brotaþola en það síðara á hóteli í Reykjavík. Ber ákærða og brotaþola saman um að þau hafi slitið sambandi sínu eftir fyrra atvikið í apríl 2020 en verið að hittast af og til fram að síðara atvikinu í ágúst sama ár en eftir það slitið sambandinu endanlega. Með vísan til þess sem fram er komið um skammvinnt samband ákærða og brotaþola og ítrekað rof á því verður ekki talið að myndast hafi slík tengsl á milli þeirra að sambandið geti talist náið í skilningi 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Breytir þá engu þótt um kynferðislegt samband þeirra hafi verið að ræða.

25

Samkvæmt framangreindu verður háttsemi ákærða sem lýst er í tveimur töluliðum í ákæru 6. nóvember 2020 ekki heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

Þess í stað verður háttsemi hans samkvæmt báðum ákæruliðum heimfærð til refsiákvæða 1. mgr. 218. gr. laganna, enda verður að fallast á að háttsemin gagnvart brotaþola uppfylli áskildar kröfur ákvæðisins um alvarleika.

26

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakhæfi ákærða, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga, svo og það mat héraðsdóms að 16. gr. sömu laga standi því ekki í vegi að ákærði verði dæmdur til óskilorðsbundinnar fangelsisrefsingar.

27

Með hliðsjón af alvarleika þeirrar háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir þykir refsing hans hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi.

28

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um bætur til handa brotaþolum verða staðfest með vísan til forsendna

29

Að teknu tilliti til þess að hluta ákæru 17. september 2020 er vísað frá héraðsdómi ber ákærða að greiða ¾ hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns í héraði, eins og hún var þar ákveðin og ¾hluta annars sakarkostnaðar að öðru leyti en því að hann verður dæmdur til að greiða þóknun réttargæslumanns brotaþola óskert svo sem hún var þar ákveðin. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

30

Ákærða verður gert að greiða helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, og helming annars áfrýjunarkostnaðar, að frátalinni þóknun réttargæslumanns brotaþola fyrir Landsrétti sem hann greiði óskert að meðtöldum virðisaukaskatti eins og segir í dómsorði. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar sakargiftir á hendur ákærða, X, fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 samkvæmt ákærulið 3 í ákæru 17. september 2020.

Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður um annað en sakarkostnað.

Ákærði greiði ¾ hluta málsvarnarlauna skipaðra verjenda sinna í héraði og annars sakarkostnaðar sem þar var ákveðinn að öðru leyti en því að hann greiðir óskert þóknun skipaðs réttargæslumanns beggja brotaþola eins og hún var þar ákveðin. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

Ákærði greiði helming málsvarnarlauna skipaðra verjenda sinna fyrir Landsrétti, U-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef lögmanns, sem nemur í heild 837.000 krónum, og G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, sem nemur í heild 1.116.000 krónum, og helming annars áfrýjunarkostnaðar, 65.746 krónur. Ákærði greiði óskert þóknun skipaðs réttargæslumanns beggja brotaþola fyrir Landsrétti, G-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, 613.800 krónur. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.