361/2019

Útdráttur

E krafðist annars vegar ógildingar á ákvörðun sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra um lausn óðalsjarðarinnar B úr óðalsböndum og hins vegar viðurkenningar á nánar tilgreindum réttindum yfir jörðinni ef fallist yrði á kröfu hennar um ógildingu ákvörðunarinnar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að E hefði ekki byggt á því í málinu að hún ætti sjálfstæðra lögvarinna hagsmuna að gæta af því að leyst yrði úr kröfu hennar um ógildingu á ákvörðun ráðherra sem væru óháðir þeim réttindum sem hún krefðist viðurkenningar á með síðari lið kröfugerðar sinnar. Þá væri óumdeilt í málinu að E hefði, eftir að ákvörðun ráðherra var tekin, ýmist afsalað sér hinum umdeildu réttindum yfir jörðinni með frjálsri sölu eða veðsett þau og þau síðar færst yfir á hendur annarra aðila með nauðungarsölu. Var það niðurstaða Landsréttar að í málatilbúnaði E skorti mjög á að gerð væri viðhlítandi grein fyrir því með hvaða hætti ógilding á ákvörðun ráðherra um lausn jarðarinnar úr óðalsböndum gæti leitt til þess að sóknaraðili öðlaðist þessi réttindi að nýju þrátt fyrir framangreinda gerninga. Var málatilbúnaður E að þessu leyti vanreifaður og ekki í samræmi við áskilnað í e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var því staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að vísa málinu frá héraðsdómi í heild sinni.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. maí 2019 en kærumálsgögn bárust réttinum 3. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. maí 2019 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar en til vara kröfu sína samkvæmt 1. tölulið í héraðsdómsstefnu. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilarnir Brautarholt 11 ehf. og Kirkjuhóll ehf. hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti. Aðrir varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Sóknaraðili hefur kosið að haga kröfugerð sinni í málinu með þeim hætti að krefjast annars vegar ógildingar á ákvörðun sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra um lausn óðalsjarðarinnar Brautarholts á Kjalarnesi úr óðalsböndum og hins vegar viðurkenningar á nánar tilgreindum réttindum hans yfir hlutaðeigandi jörð ef fallist verði á fyrri kröfuna.

5 Þótt ekki sé fyrir það girt í lögum nr. 91/1991 að málsaðilar geti hagað kröfugerð sinni með þeim hætti að binda tilteknar kröfur því skilyrði að fallist hafi verið á aðrar kröfur sem þeir hafa uppi samhliða þeim verður slík kröfugerð að uppfylla það grunnskilyrði laganna að aðili eigi lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn sakarefnisins. Kröfu sem uppfyllir ekki þetta lagaskilyrði verður vísað frá dómi af sjálfsdáðum.

6 Eins og sóknaraðili hefur afmarkað sakarefni málsins lýtur það í reynd að réttindum sem hann telur sig eiga yfir umræddri jörð. Er ljóst af málatilbúnaði sóknaraðila að krafa hans um ógildingu á ákvörðun ráðherra er einungis höfð uppi til stuðnings þeim viðurkenningarkröfum sem sóknaraðili gerir ef fallist verður á fyrrnefndu kröfuna. Hefur sóknaraðili ekki byggt á því í málinu að hann eigi sjálfstæðra lögvarinna hagsmuna að gæta af því að leyst verði úr kröfu hans um ógildingu á ákvörðun ráðherra sem séu óháðir þeim réttindum sem hann krefst viðurkenningar á með síðari lið kröfugerðar sinnar.

7 Óumdeilt er í málinu að sóknaraðili hefur eftir að ákvörðun ráðherra var tekin 20. maí 2008 ýmist afsalað sér hinum umdeildu réttindum yfir jörðinni með frjálsri sölu eða veðsett þau og þau síðar færst yfir á hendur annarra aðila með nauðungarsölu. Í málatilbúnaði sóknaraðila skortir mjög á að gerð sé viðhlítandi grein fyrir því með hvaða hætti ógilding á ákvörðun ráðherra um lausn jarðarinnar úr óðalsböndum geti leitt til þess að sóknaraðili öðlist þessi réttindi að nýju þrátt fyrir framangreinda gerninga. Er málatilbúnaður sóknaraðila að þessu leyti vanreifaður og ekki í samræmi við áskilnað í e og flið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

8 Með vísan til þess sem að framan er rakið er óhjákvæmilegt að vísa málinu frá héraðsdómi í heild sinni. Samkvæmt því verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

9 Um kærumálskostnað fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, E-kvk-nf B-kvk-nf J-kvk-nf, greiði varnaraðilum, íslenska ríkinu, B-kk-þgf P-kk-þgf, Landsbankanum hf., Stjörnugrís hf. og Stjörnueggi hf. hverjum um sig 100.000 krónur í kærumálskostnað.