575/2018

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur B hf. og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu B hf. vegna afleiðinga slyss sem A varð fyrir um borð í skipi í eigu B hf. er hann rann til og rak vinstri fótinn upp undir koll í klefa sínum. Við þetta fékk A sár á litlu tá sem olli beinsýkingu og beineyðingu í litlu tá og rist og þurfti í kjölfarið að fjarlægja tána og hluta af ristarbeini. B hf. hélt því meðal annars fram að skilyrðum um orsakatengsl og sennilega afleiðingu væri ekki fullnægt og orsök þess líkamstjóns sem A varð fyrir hafi verið sykursýki sem hrjáði hann sem og hirðuleysi hans við að meðhöndla sárið. Landsréttur taldi skilyrðum 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 vera fullnægt og að ekki hefði verið sýnt fram á að A hefði sýnt af sér vítavert gáleysi við meðhöndlun á sárinu þannig að efni væru til að lækka fébætur eða láta þær falla niður. Var niðurstaða héraðsdóms um viðurkenningu á bótaskyldu B hf. því staðfest. Í málinu krafðist A jafnframt greiðslu launa í slysaforföllum samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Í dómi Landsréttar var fallist á að A ætti rétt á staðgengilslaunum, er gátu eftir atvikum verið aflahlutur, fyrstu tvo mánuðina eftir að hann varð óvinnufær en eftir það einskorðaðist réttur hans við kauptryggingu í þrjá mánuði. Var B hf. því gert að greiða A 3.022.688 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 10. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 13. júní 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda. Til vara krefst hann þess annars vegar, hvað viðurkenningarkröfu varðar, að ábyrgð verði skipt og bótaréttur stefnda eingöngu viðurkenndur í samræmi við þá skiptingu og hins vegar krefst hann lækkunar á fjárkröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Málavextir eru raktir í hinum áfrýjaða dómi auk þess sem þar er gerð grein fyrir málsástæðum aðila. Eins og þar segir lýtur ágreiningur þeirra að því hvort á áfrýjanda hvíli skaðabótaskylda á grundvelli 1. mgr. 172. gr. siglingalaga nr. 34/1985 vegna afleiðinga slyss sem stefndi kveðst hafa orðið fyrir 5. júlí 2015 um borð í […]. Ágreiningslaust er að áfrýjandi gerði skipið út og að stefndi var ráðinn […] um borð í umrætt sinn. Þá er óumdeilt að stefndi varð fyrir því óhappi um miðnætti 5. júlí 2015 að renna til og reka vinstri fótinn upp undir koll í skipsklefa sínum eins og lýst er í skipsdagbók. Þar segir að við þetta hafi stefndi fengið „smá sár“ á utanverða litlu tá vinstri fótar. Eins og rakið er í héraðsdómi olli sárið beinsýkingu og beineyðingu í litlu tá og rist stefnda um miðjan október 2015 og þurfti að fjarlægja tána og hluta af beini á rist með aðgerð 22. sama mánaðar.

5 Í 1. mgr. 172. gr. siglingalaga segir að útgerðarmaður beri ábyrgð á kröfum vegna lífs eða líkamstjóns þeirra sem ráðnir eru í skiprúm hjá honum hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi var staddur á skipi eða vann í beinum tengslum við rekstur skips enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfa í þágu skips. Þá segir í ákvæðinu að lækka megi fébætur eða láta þær niður falla ef sá sem fyrir slysi eða tjóni varð sýndi vítavert gáleysi sem leiddi til slyssins eða tjónsins. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er útgerðarmanni skylt að kaupa tryggingu fyrir bótum sem á hann kunna að falla samkvæmt 1. mgr. greinarinnar. Nánari fyrirmæli eru í ákvæðinu um fjárhæð dánar og slysabóta sem greiða ber úr tryggingunni. Þá er mælt fyrir um heimild útgerðarmanns til að takmarka ábyrgð sína í 173. gr. til 183. gr. laganna. Af 5. tölulið 175. gr. laganna leiðir að hlutlæg bótaábyrgð útgerðar á kröfu vegna lífs og líkamstjóns samkvæmt 1. mgr. 172. gr. laganna takmarkast við fjárhæð tryggingar samkvæmt 2. mgr. sömu greinar.

6 Hlutlæg bótaregla 1. mgr. 172. gr. siglingalaga er skaðabótaregla þó að fjárhæð bóta takmarkist af vátryggingu sem útgerðarmanni er skylt að kaupa. Við túlkun á slysahugtaki greinarinnar má eftir sem áður hafa hliðsjón af því hvernig hugtakið er almennt skilgreint í vátryggingarskilmálum og vátryggingarrétti þannig að sé um slys að ræða í skilningi þeirra skilmála megi jafnframt ganga út frá því að hlutlæg bótaregla 1. mgr. 172. gr. siglingalaga taki til þess.

7 Fyrir liggur að óhappið varð skyndilega með því að stefndi rak vinstri fótinn í koll um borð í skipinu með þeim afleiðingum að sár myndaðist á vinstri fæti. Samkvæmt því var um skyndilegan, utanaðkomandi atburð að ræða sem olli meiðslum á líkama stefnda án vilja hans. Af þessu leiðir að fullnægt er skilyrðum 1. mgr. 172. gr. siglingalaga um að stefndi hafi orðið fyrir slysi þegar hann var ráðinn í skiprúm hjá áfrýjanda og var staddur á skipinu.

8 Bótaábyrgð samkvæmt 1. mgr. 172. gr. siglingalaga stofnast ekki nema að líkamstjón skipverja verði rakið til slyss um borð í viðkomandi skipi. Af hálfu áfrýjanda er á því byggt að skilyrði um slík orsakatengsl sé ekki fullnægt í málinu. Vísar hann til þess að orsök þess líkamstjóns sem stefndi varð fyrir í október 2015 hafi verið sykursýki sem hrjáð hafi stefnda og hirðuleysi hans við að meðhöndla sárið en ekki atvikið um borð í skipi áfrýjanda. Þá er á því byggt að þær miklu afleiðingar sem sárið hafði falli utan ábyrgðar hans þar sem skilyrði um sennilega afleiðingu sé ekki fullnægt.

9 Stefndi var ungur að árum greindur með sykursýki og hefur sjúkdómurinn verið meðhöndlaður með innsúlíngjöf úr sprautu. Samkvæmt sjúkraskrá leitaði stefndi á heilsugæslu 17. ágúst 2015 þar sem sárið, sem hann hlaut 5. júlí sama ár, hafði stækkað og hann verkjaði í það. Hafði hann þá borið sýkladrepandi krem á sárið án árangurs. Sárið var í framhaldinu þvegið og búið um það. Hann leitaði að nýju til heilsugæslunnar 10. september 2015 og greindi læknir hann þá með „diabetiskt fótsár“ með mögulegri sýkingu. Samkvæmt sjúkraskrá var sárið á þeim tíma frekar djúpt og aðeins minna en einnar krónu peningur. Stefnandi fékk ávísað sýklalyfi og var honum bent á að koma aftur í umbúðaskipti og endurmat. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að það hafi stefndi gert. Samkvæmt niðurstöðu úr ræktun á sýni úr sárinu, sem lá fyrir 28. september 2015, greindust fjórar tegundir baktería í því. Röntgenmynd var tekin af fætinum en niðurstaða hennar, sem lá fyrir 12. október 2015, gaf til kynna að sýking væri í beinum með „beineyðingu í nærkjúku litlu táar“ eins og segir í vottorði C æðaskurðlæknis 15. febrúar 2016. Stefndi leitaði til heilsugæslunnar 14. október sama ár en hafði rétt áður farið í sturtu án þess að vera með neitt yfir sárinu. Greindi hann frá því að hann hefði farið í sokk beint yfir sárið en ráða má af færslu í sjúkraskrá að þess vegna hafi þurft að hreinsa sárið vel. Þegar læknir skoðaði hann var táin eldrauð og bólgin og náðu einkenni upp á rist og sköflung. Í vottorði æðaskurðlæknisins kemur fram að stefndi hafi þá verið kominn með húðnetju og sogæðabólgu og að hann hafi fengið sýklalyfið Ceftriaxone í æð. Hafi sárið verið opnað daginn eftir og var þá komið inn á „graftarpoll fremst í litlu tá og sett dren í 24 klukkustundir“. Stefndi lagðist síðan inn á sjúkrahúsið í […] 16. október þar sem honum var gefin önnur tegund sýklalyfs í æð. Hann var sendur á bráðamóttöku Landspítalans 19. október sama ár og var lagður inn á lyflæknisdeild. Hann gekkst undir aðgerð 22. október sama ár þar sem litla táin var fjarlægð og hluti af beini á rist auk þess sem gröftur var hreinsaður og dauð húð fjarlægð. Í framangreindu vottorði er meðferð stefnda í kjölfarið lýst.

10 Í framangreindu vottorði æðaskurðlæknisins er einnig vikið almennt að samspili sykursýki og fótameina. Þar kemur fram að fótamein sykursjúkra sé þekktur fylgikvilli sjúkdómsins. Jafnvel lítil sár geti leitt til meiri háttar aflimunar hjá sykursjúkum. Í vottorðinu er vitnað til þekktrar textabókar í æðaskurðlækningum þar sem fram kemur að allt að 25% sykursjúkra fái fótasár einhvern tímann á lífsleiðinni. Þar segir að sáramyndun sé vendipunktur í ferlinu að sýkingu og aflimun. Kemur þar fram að um 50% „sykursýkisfótasára“ sýkist og um 20% af „sýktum sykursýkisfótasárum“ þurfi aflimunar við. Þá er í vottorðinu vitnað til þeirra orða í ritinu að sjaldgæft sé að fullorðinn einstaklingur með sykursýki fái sýkingu í útlim án sárs sem orsakavalds. Þess vegna sé mikilvægt að fótasár séu greind og meðhöndluð.

11 Samkvæmt framangreindu verður að líta svo á að slysið 5. júlí 2015 annars vegar og sykursýkin sem hrjáði stefnda hins vegar hafi verið samverkandi orsakir líkamstjóns hans. Án sáramyndunar við slysið hefði með öðrum orðum ekki komið til þeirra einkenna og meðferðar sem lýst er í vottorði læknisins. Sáramyndunin var því nauðsynlegt skilyrði líkamstjóns stefnda en hvorki sárið né sjúkdómurinn voru nægjanleg til þess að tjónið yrði. Með undirliggjandi sjúkdómi hafði sáramyndunin þá eiginleika sem voru fallnir til þess að valda því tjóni sem stefndi varð fyrir. Þá varð áfrýjandi að sæta því að tjónþoli var veikari fyrir að þessu leyti en almennt gengur og gerist. Í þessu ljósi ber að fallast á að skilyrðum sé fullnægt til að áfrýjandi beri skaðabótaábyrgð á tjóni stefnda á grundvelli hlutlægrar bótareglu 1. mgr. 172. gr. siglingalaga. Þá hefur áfrýjandi ekki fært sönnur á að stefndi hafi sýnt af sér vítavert gáleysi við meðhöndlun á sárinu þannig að efni sé til þess að lækka fébætur eða láta þær falla niður á grundvelli niðurlags greinarinnar. Samkvæmt þessu ber að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um skaðabótaábyrgð áfrýjanda eins og í dómsorði greinir.

12 Í hinum áfrýjaða dómi var auk viðurkenningar á skaðabótaábyrgð áfrýjanda fallist á greiðsluskyldu hans á grundvelli 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Í ákvæðinu segir að verði skipverji óvinnufær vegna sjúkdóms eða meiðsla sem hann verður fyrir meðan á ráðningartíma stendur skuli hann eigi missa neins af launum sínum í hverju sem þau eru greidd svo lengi sem hann er óvinnufær af framangreindum ástæðum, þó ekki lengur en tvo mánuði. Í málinu liggja fyrir gögn er sýna að stefndi var ráðinn til einnar veiðiferðar í senn á skip sem áfrýjandi gerir út. Þegar stefndi varð fyrir meiðslum 5. júlí 2015 var hann ráðinn á […] til loka veiðiferðarinnar degi síðar. Hann var lögskráður á sama veiðiskip næstu mánuði, síðast frá 24. til 29. september 2015. Hann var ráðinn í veiðiferð á annað skip í eigu áfrýjanda 6. til 11. október 2015 en samkvæmt læknisvottorði varð stefndi óvinnufær frá 12. sama mánaðar allt til 8. febrúar 2016. Í málinu liggur fyrir annað læknisvottorð um óvinnufærni stefnda frá 11. apríl til 31. maí 2016.

13 Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið ber að fallast á þá niðurstöðu héraðsdóms að stefndi hafi verið óvinnufær vegna meiðsla sem hann hlaut meðan á ráðningartíma stóð. Af þeim sökum naut hann réttar til óskertra launa úr hendi áfrýjanda samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga í tvo mánuði. Eftir það átti hann rétt til þess að fá greitt „fast kaup, kauptryggingu eða sérlega umsamið veikindakaup“ samkvæmt 3. mgr. sömu greinar í allt að þrjá mánuði til viðbótar. 14 Kröfugerð stefnda, sem fallist var á í héraðsdómi, er á því reist að hann eigi tilkall til staðgengilslauna í fimm mánuði meðan hann var óvinnufær. Í framlögðum útreikningum Sjómannasambands Íslands á launum stefnda á þeim tíma er miðað við að hann hafi verið ráðinn […] á […]. Þar sem skipið var ekki á sjó frá 12. október til 10. nóvember 2015 er lagt til grundvallar að stefndi hafi átt rétt á kauptryggingu […] á þeim tíma en eftir það hafi borið að taka mið af aflahlut […] meðan hann var óvinnufær.

15 Þessi kröfugerð samrýmist ekki framangreindum fyrirmælum 1. og 3. mgr. 36. gr. sjómannalaga. Samkvæmt þeim átti stefndi rétt á staðgengilslaunum, er gátu eftir atvikum verið aflahlutur, fyrstu tvo mánuðina eftir að hann varð óvinnufær en eftir það einskorðaðist réttur hans við kauptryggingu í þrjá mánuði. Ekki verður ráðið af kjarasamningi milli Landssambands íslenskra útvegsmanna og Sjómannasambands Íslands, sem lagður hefur verið fram, að þar hafi verið samið um betri rétt að þessu leyti en leiðir af sjómannalögum. Útreikningur, sem áfrýjandi lagði fram í héraði til stuðnings varakröfu sinni um lækkun á fjárkröfu stefnda, tekur mið af forsendum 1. og 3. mgr. 36. gr. sjómannalaga. Eins og í kröfugerð stefnda er þar miðað við kauptryggingu og aflahlut […] á […]. Þessir útreikningar hafa ekki sætt andmælum stefnda og ber því að fallast á þá kröfu með þeim dráttarvöxtum sem í dómsorði greinir.

16 Engin rök hafa verið færð fyrir því að efni sé til þess að breyta niðurstöðu héraðsdóms um málskostnað. Ákvæði hans um það atriði skal því vera óraskað. Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaábyrgð áfrýjanda, B hf., á afleiðingum slyss sem stefndi, A, varð fyrir 5. júlí 2015 um borð í […].

Áfrýjandi greiði stefnda 3.022.688 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 254.773 krónum frá 15. nóvember 2015 til 15. desember 2015, af 1.480.492 krónum frá þeim degi til 15. janúar 2016, af 2.077.325 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2016, af 2.399.608 krónum frá þeim degi til 15. apríl 2016, af 2.485.550 krónum frá þeim degi til 15. maí 2016, af 2.700.405 krónum frá þeim degi til 15. júní 2016 og af 3.022.688 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað. Áfrýjandi greiði stefnda 600.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.