358/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A ehf. gegn E ehf. var vísað frá dómi og A ehf. gert að greiða E ehf. málskostnað. Í málinu var meðal annars deilt um gjaldmiðil veðkröfu A ehf. við slitameðferð E ehf. samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki sem lauk með staðfestingu Héraðsdóms Reykjavíkur 26. janúar 2016 á nauðasamningi fyrir E ehf. Landsréttur taldi að í ljósi atvika málsins yrði ekki lagt til grundvallar að afstaða slitastjórnar til kröfunnar gæti verið endanleg um þennan ágreining í skilningi 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Yrði kröfu A ehf. um greiðslu í bandaríkjadölum því ekki vísað frá dómi á þeim grundvelli. Þar sem nauðasamningur E ehf., að svo miklu leyti sem hann yrði talinn gilda um kröfu A ehf., yrði samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 ekki talinn breyta efni kröfunnar, heldur efndaaðferðinni og áhrifum hennar, var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi hvað greiðslukröfu A ehf. í bandaríkjadölum varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. A ehf. krafðist einnig viðurkenningar á veðrétti í tveimur lánssamningum E ehf. við tiltekið félag og í bankareikningi E ehf. og viðurkenningar á því að E ehf. yrði gert að þola fjárnám í þeim. Landsréttur vísaði til þess að bankareikningurinn hefði verið handveðsettur og að veðréttur A ehf. í honum hefði auk þess verið viðurkenndur við slitameðferð E ehf. án þess að því hefði verið mótmælt. Þar sem samningur um handveð fæli í sér beina uppboðsheimild samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 ætti félagið ekki lögvarða hagsmuni af kröfu um staðfestingu veðréttar og skyldu varnaraðila til að þola að fjárnám yrði gert í bankareikningnum. Hvað varðar kröfu A ehf. um viðurkenningu á veðrétti í tveimur lánssamningum E ehf. vísaði Landsréttur til þess að veðrétturinn hefði verið staðfestur í ágreiningsmáli sem rekið var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur við slitameðferðina. Sá úrskurður hefði ekki verið kærður til Hæstaréttar. Með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála yrði það úrlausnarefni ekki borið aftur undir sama dómstól. Þá var A ehf. ekki talið eiga lögvarða hagsmuni af kröfum um fjárnám í lánssamningunum þar sem dómur um greiðslukröfu A ehf. myndi fela í sér aðfararheimild samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur um að vísa bæri þessum kröfum frá dómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 17. apríl 2018 sem barst Landsrétti ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. apríl 2018, í málinu nr. E1673/2017, þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi og sóknaraðila gert að greiða varnaraðila 1.000.000 króna í málskostnað. Kæruheimild er í clið 2. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Óháð niðurstöðu Landsréttar er þess krafist að ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað verði úr gildi fellt en til vara að málskostnaður verði lækkaður verulega. Þá er krafist kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Atvikum er lýst í hinum kærða úrskurði en ágreiningur aðila málsins varðar veðkröfu við slitameðferð samkvæmt lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sem lauk með staðfestingu Héraðsdóms Reykjavíkur 26. janúar 2016 á nauðasamningi fyrir varnaraðila. Fyrir Landsrétti hafa verið lögð fram ný gögn um meðferð kröfunnar við slitameðferðina.

5 Við slitameðferð varnaraðila lýsti MP banki hf. (síðar Kvika banki hf.) kröfu að fjárhæð 3.657.101,37 bandaríkjadalir, auk nánar tilgreindra samningsvaxta. Krafan byggðist á lánssamningi 1. apríl 2011 við varnaraðila (upphaflegur lántaki MP banki hf.). Líkt og lýst er í héraðsdómi var krafan 21. mars 2013 framseld félagi sem síðar sameinaðist sóknaraðila sem eftir það fer með kröfuna. Samkvæmt 5. gr. lánssamningsins voru til tryggingar efndum hans settar að veði kröfur varnaraðila samkvæmt lánssamningi við Austurbraut hf. (síðar Austurbraut ehf.), 27. nóvember 2009, upphaflega að fjárhæð 650.161.425 krónur (lánsnúmer 4730), kröfur varnaraðila samkvæmt lánssamningi við Austurbraut hf. (síðar Austurbraut ehf.), 28. september 2009, upphaflega að fjárhæð 442.011.457 krónur (lánsnúmer 4728) og bankareikningur varnaraðila hjá nb.issparisjóði hf. (síðar Kviku banka hf.), númer […]. Í 1. gr. lánssamningsins var einnig kveðið á um að samkvæmt fylgiskjölum hans kynni lánsfjárhæðin að taka breytingum vegna atvika sem þar eru tilgreind og var tilteknum réttindum á grundvelli fylgiskjala F, G og H, sem vörðuðu félögin UAB MP Pension Fund Baltic, Horn Florida Ltd. og CB Holding ehf., einnig lýst við slitameðferðina. Var öllum kröfum sóknaraðila lýst sem veðkröfum samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991 en jafnframt gerður sá fyrirvari að ef þeim yrði ekki fullnægt af veðunum væri því sem eftir stæði lýst sem almennri kröfu í íslenskum krónum samkvæmt 113. gr., sbr. 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991. Til vara var öllum kröfum lýst sem almennum kröfum og var krafan „til öryggis“ umreiknuð í 479.921.413 íslenskar krónur.

6 Slitastjórn samþykkti 31. janúar 2013 kröfu sóknaraðila, samkvæmt framangreindum lánssamningi 1. apríl 2011 að fjárhæð 479.921.413 krónur, með fyrirvara varðandi réttindi tengd félögunum UAB MP Pension Fund Baltic, Horn Florida Ltd. og CB Holding ehf. sem haft gætu áhrif á kröfufjárhæðina. Sóknaraðili nýtti sér þessi réttindi að hluta til og af því tilefni var 12. mars 2013 gerður viðauki við lánssamninginn þar sem fram kemur að höfuðstóll lánsins skyldi lækka og vera 3.179.918,31 bandaríkjadalur, sem er stefnufjárhæð máls þessa. Slitastjórn undirritaði viðaukann fyrir hönd varnaraðila. Krafan samkvæmt lánssamningnum var sem fyrr segir framseld 21. mars 2013 til félags sem síðar sameinaðist sóknaraðila og voru samningar og réttindi samkvæmt fylgiskjölum F, G og H við lánssamninginn undanskilin framsali.

7 Þegar slitastjórn samþykkti kröfu sóknaraðila 31. janúar 2013 var hún aðeins samþykkt sem veðkrafa hvað varðaði handveð í bankareikningi varnaraðila hjá Kviku banka hf. (áður nb.issparisjóður hf.), númer […]. Sóknaraðili mótmælti því að hún nyti ekki einnig veðréttar í fjárhagslegum réttindum varnaraðila samkvæmt fyrrgreindum tveimur lánssamningum við Austurbraut ehf., sem og því að krafan hefði verið samþykkt í íslenskum krónum en ekki bandaríkjadölum. Með bréfi til sóknaraðila 15. febrúar 2013 féllst slitastjórn á að krafan væri einnig tryggð með veði í kröfum varnaraðila samkvæmt lánssamningunum við Austurbraut ehf. Jafnframt var tekið fram að síðar myndi reynt að leysa úr öðrum ágreiningi aðila varðandi kröfuna og var um það vísað til 2. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Kaupþing hf., sem einnig var kröfuhafi við slitameðferðina, gerði ágreining um viðurkenningu veðréttar sóknaraðila í fjárhagslegum réttindum samkvæmt lánssamningunum við Austurbraut ehf. Slitastjórn vísaði þeim ágreiningi til héraðsdóms á grundvelli 120. gr., sbr. 171. gr. laga nr. 21/1991. Ágreiningsmálið var rekið á milli Kaupþings hf. og sóknaraðila, en varnaraðili var ekki aðili að því. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2014 var kröfu Kaupþings hf. hafnað og fallist á að sóknaraðili nyti veðréttar í kröfum samkvæmt lánssamningunum, sbr. 45. og 46. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð. Í úrskurðinum, sem var ekki kærður til Hæstaréttar, var hvorki tekin afstaða til gjaldmiðils né fjárhæðar kröfu sóknaraðila við slitameðferðina. Ekki hafa verið lögð fram gögn sem sýna að við slitameðferðina hafi verið leyst úr ágreiningi um gjaldmiðil kröfu sóknaraðila á grundvelli 120. gr. laga nr. 21/1991. 8 Með auglýsingu í Lögbirtingablaðinu 3. desember 2015 var boðað til kröfuhafafundar samkvæmt 1. mgr. 151. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 103. gr. a. laga nr. 161/2002, til að greiða atkvæði um frumvarp að nauðasamningi varnaraðila og skyldi fundurinn haldinn 18. desember 2015.

9 Í aðdraganda kröfuhafafundarins gerði sóknaraðili þá athugasemd að umfjöllun, í fyrirliggjandi drögum að nauðasamningsfrumvarpi, um veðkröfu hans væri ófullnægjandi þar sem ekki væri gerð nægilega skýr grein fyrir því hvernig hægt væri að ljúka uppgjöri hennar. Þá var einnig gerð sú athugasemd að í grein 2.2 í frumvarpsdrögunum væri „við þær aðstæður sem þar er lýst“ gert ráð fyrir að gefnir yrðu út hlutir til sóknaraðila, en ekki því að hann fengi greiðslu samkvæmt nauðasamningi líkt og samningskröfuhafar. Samkvæmt fundargerð kröfuhafafundarins var brugðist við athugasemdum sóknaraðila með breytingum á frumvarpsdrögunum „til að fulls jafnræðis sé gætt milli samningskröfuhafa komi til þess að Avenue A ehf. glati réttarstöðu sinni sem veðréttarhafi“. Í hinum staðfesta nauðasamningi, gr. 2.2, segir: „Fái veðkröfuhafi ekki fullnustu kröfu sinnar af veðandlagi ber honum greiðsla samkvæmt grein 2.1. á sama hátt og öðrum samningskröfuhöfum. Jafnframt er stjórn skylt að gefa út hlutafé til hans í samræmi við hlutdeild hans meðal almennra krafna.“

10 Á kröfuhafafundinum lá frammi skrá um atkvæðisrétt um frumvarp til nauðasamnings varnaraðila. Á fundinum lagði sóknaraðili fram bókun þar sem hann áréttaði stöðu sína sem veðkröfuhafi og í samræmi við það naut hann ekki atkvæðisréttar við atkvæðagreiðslu um frumvarpið. Engu að síður var á skránni getið um samþykkta veðkröfu sóknaraðila að fjárhæð 479.921.413 krónur.

11 Frumvarp til nauðasamnings varnaraðila var samþykkt á kröfuhafafundinum með tilskildum fjölda atkvæða og slitameðferð varnaraðila lauk sem fyrr segir með staðfestingu Héraðsdóms Reykjavíkur 26. janúar 2016 á nauðasamningnum.

Niðurstaða

12 Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 gilda við slitameðferð fjármálafyrirtækja sömu reglur og um rétthæð krafna á hendur þrotabúi, auk sérreglu varðandi kröfur um innstæður samkvæmt lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 98/1999. Í 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 greinir jafnframt að um meðferð krafna á hendur fjármálafyrirtækjum í slitameðferð og um meðferð ágreiningsmála fyrir dómstólum gildi ákvæði XVIII. kafla og 5. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

13 Í hinum kærða úrskurði var fallist á þá málsástæðu varnaraðila að vísa bæri fyrsta tölulið kröfu sóknaraðila frá dómi þar sem hún hefði þegar verið endanlega afgreidd við slitameðferð hans og fæli í sér ígildi dóms, sbr. 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Eins og fyrr er rakið mótmælti sóknaraðili þeim gjaldmiðli sem veðkrafa hans var samþykkt í, en ekki hafa verið lögð fram gögn sem sýna að við slitameðferðina hafi verið leyst úr þeim ágreiningi á grundvelli 120. gr. laga nr. 21/1991. Af þeirri ástæðu verður ekki lagt til grundvallar að afstaða slitastjórnar geti verið endanleg um þennan ágreining í skilningi 3. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991 með þeim afleiðingum að vísa beri fyrsta tölulið kröfu sóknaraðila frá dómi.

14 Í málatilbúnaði varnaraðila er jafnframt á því byggt að dómkröfur sóknaraðila séu umfram það sem hann eigi rétt á þar sem þær séu ósamrýmanlegar endanlegri afgreiðslu slitastjórnar við slitameðferð varnaraðila og staðfestum nauðasamningi. Líkt og leiða má af dómi Hæstaréttar frá 15. maí 2003 í máli nr. 526/2002 leiðir það þó ekki til þess að sóknaraðila verði ekki dæmd krafan án tillits til nauðasamningsins eða ágreinings aðila um hann, enda breytir samningurinn, að svo miklu leyti sem hann kann að gilda um kröfu sóknaraðila, ekki efni kröfunnar heldur efndaaðferðinni og áhrifum hennar, sbr. síðari málslið 2. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991. Þótt dómur gangi um fyrsta tölulið kröfugerðar sóknaraðila breytir það því ekki að við efndir kröfunnar, eftir atvikum við fullnustu dómsins með aðför, mun koma til úrlausnar á milli aðila hvort og að hve miklu leyti krafa sóknaraðila er háð ákvæðum nauðasamningsins og, ef við á, hvernig hún verður efnd samkvæmt ákvæðum hans. Verður fyrsta tölulið kröfugerðar sóknaraðila, um greiðslu á 3.179.918,31 bandaríkjadal með nánar tilgreindum vöxtum, því ekki vísað frá dómi.

15 Í öðrum og þriðja tölulið kröfugerðar sinnar krefst sóknaraðili viðurkenningar á veðrétti og því að varnaraðila verði gert að þola að fjárnám verði gert í tveimur lánssamningum varnaraðila við Austurbraut ehf. og í bankareikningi varnaraðila númer […] hjá Kviku banka hf. Kveður sóknaraðili sér nauðsynlegt að fá slíka viðurkenningu með dómi til að geta gengið að veðandlögunum, þar sem veðskjölin hafi hvorki að geyma beina aðfararheimild samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/1989 um aðför né beina uppboðsheimild samkvæmt 6. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

16 Krafa sóknaraðila var tryggð með handveðsetningu bankareiknings varnaraðila númer […] hjá Kviku banka hf. samkvæmt handveðsyfirlýsingu 1. apríl 2011. Veðréttur sóknaraðila í bankareikningnum var auk þess viðurkenndur við slitameðferð varnaraðila án þess að því væri mótmælt. Samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 90/1991 felur samningur um handveð í sér beina uppboðsheimild. Þar sem dómur um clið annars töluliðar og clið þriðja töluliðar krafna sóknaraðila myndi þannig engu breyta um réttarstöðu hans á hann ekki lögvarða hagsmuni af kröfum sínum um staðfestingu veðréttar og skyldu varnaraðila til að þola að fjárnám verði gert í bankareikningnum. Samkvæmt því verður hinn kærði úrskurður staðfestur að því leyti að vísa ber clið annars töluliðar og clið þriðja töluliðar krafna sóknaraðila frá dómi.

17 Líkt og að framan greinir var ágreiningsmáli um veðrétt sóknaraðila í þeim tveimur lánssamningum varnaraðila við Austurbraut ehf., sem a og bliðir annars töluliðar krafna sóknaraðila varða, vísað til dómstóla við slitameðferð varnaraðila. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 24. febrúar 2014, sem ekki var kærður til Hæstaréttar, var staðfest að sóknaraðili nyti veðréttar í þeim í samræmi við ákvæði 45. og 46. gr. laga nr. 75/1997. Með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 verður það úrlausnarefni ekki borið aftur undir sama dómstól og því verður hinn kærði úrskurður staðfestur að því leyti að vísa bera og bliðum annars töluliðar krafna sóknaraðila frá dómi.

18 Lánssamningar varnaraðila við Austurbraut ehf., sem samkvæmt framangreindu hafa verið veðsettir sóknaraðila, fela hvorki í sér beina aðfararheimild gagnvart veðsala samkvæmt 1. gr. laga nr. 90/1989 né beina uppboðsheimild samkvæmt 6. gr. laga nr. 90/1991. Dómur um fjárkröfu sóknaraðila samkvæmt fyrsta tölulið kröfugerðar hans myndi aftur á móti fela í sér aðfararheimild samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989, ef fallist yrði á kröfuna í heild eða að hluta. Eftir að afstaða hefur verið tekin til fjárkröfunnar myndi dómur um að varnaraðila væri gert skylt að þola fjárnám í kröfum sínum samkvæmt lánssamningum við Austurbraut ehf. þannig engu breyta um réttarstöðu sóknaraðila. Verður því ekki talið að hann eigi lögvarða hagsmuni af kröfum þess efnis og verður hinn kærði úrskurður staðfestur að því leyti að vísa bera og bliðum þriðja töluliðar krafna sóknaraðila frá dómi.

19 Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Landsrétti.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um frávísun krafna sóknaraðila, Avenue A ehf., um staðfestingu veðréttar í kröfu varnaraðila, EA fjárfestingarfélags ehf., samkvæmt tveimur lánssamningum varnaraðila og Austurbrautar ehf. og í bankareikningi varnaraðila númer […] hjá Kviku banka hf. Jafnframt er staðfest frávísun á kröfum sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að þola fjárnám í framangreindum kröfum og bankareikningi.

Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.