224/2019

Útdráttur

H og T höfðuðu mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánasamningi yrði leiðrétt til lækkunar með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af þeirri kröfu. Í kjölfar þess höfðuðu H og T mál þetta á hendur Í og kröfðust skaðabóta á þeim grundvelli að annars vegar hefði verið um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar að um ranga eða misheppnaða innleiðingu hefði verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að niðurstaða Hæstaréttar um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 hefði eingöngu verið byggð á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Af þeirri ástæðu kæmu ekki til álita reglur sem vísað hefði verið til af hálfu H og T um hugsanlega bótaábyrgð Í vegna brota á EESrétti sem rekja mætti til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar hefði sakarefni þess máls verið endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Yrði sú dómsniðurstaða ekki tekin til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi innleiðinguna á tilskipuninni vísaði Landsréttur til þess að lánssamningar sem tryggðir væru með veði í fasteign, líkt og sá samningur sem sakarefni málsins varðaði, féllu utan gildissviðs tilskipunarinnar. Því gætu reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað H og T. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfu H og T því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 26. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2019 í málinu nr. E514/2018.

2 Áfrýjendur krefjast þess að stefnda verði gert að greiða áfrýjendum 7.667.597 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. nóvember 2017 til þingfestingardags en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4 Með ákvörðun dómsins 16. janúar 2020, sem tekin var á grundvelli 3. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, var beiðni áfrýjenda um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTAdómstólsins hafnað. Í kjölfar þeirrar ákvörðunar kröfðust áfrýjendur þess að öllum dómurum málsins yrði með vísan til gliðar 5. gr. laga nr. 91/1991 gert að víkja sæti vegna vanhæfis. Var þeirri kröfu hafnað með úrskurði dómsins 7. febrúar 2020 sem var staðfestur af Hæstarétti 10. mars sama ár í máli nr. 12/2020.

Málsatvik

5 Málatilbúnaður áfrýjenda á rætur sínar að rekja til þess að þau töldu að Íbúðalánasjóður hefði við veitingu fasteignaveðláns til þeirra árið 2013 vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Var á því byggt af þeirra hálfu að vegna þessa hefðu þau ekki gert sér grein fyrir áhrifum verðbólgu á kostnað af láninu og því hafi verið óheimilt að krefja þau um greiðslu verðbóta af því. Af því tilefni höfðuðu þau mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánssamningnum yrði með tilliti til þessa leiðrétt til lækkunar.

6 Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af kröfu áfrýjenda. Í málinu reyndi einkum á túlkun 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 sem fól í sér innleiðingu á 6. mgr. 1. gr. a tilskipunar 87/102/EBE en EFTAdómstóllinn hafði komist að þeirri niðurstöðu í ráðgefandi áliti 24. nóvember 2014 í máli nr. E27/13 að þegar lánssamningur væri bundinn vísitölu neysluverðs samrýmdist það ekki tilskipun 87/102/EBE að miða við 0% verðbólgu við útreikning á heildarlántökukostnaði og árlegri hlutfallstölu kostnaðar ef þekkt verðbólgustig á lántökudegi væri ekki 0%. Með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar var því slegið föstu að yrði skýring EFTAdómstólsins lögð til grundavallar hefði orðalag 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 ekki verið í samræmi við ákvæði tilskipunar 87/102/EBE. Hæstiréttur komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir að í 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið væri kveðið á um skyldu til að skýra lög og reglur til samræmis við EESsamninginn gæti slík lögskýring eðli málsins samkvæmt ekki leitt til þess að orðum íslenskra laga yrði gefin önnur merking en leidd yrði af hljóðan þeirra. Komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að orðalag 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 væri það afdráttarlaust að ekki væri unnt að gefa því þá merkingu sem leiddi af áliti EFTAdómstólsins.

7 Krafa áfrýjenda um greiðslu skaðabóta er annars vegar á því reist „að um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar“ hafi verið að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar „að um ranga eða misheppnaða innleiðingu“ hafi verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Hafi framangreint valdið áfrýjendum tjóni sem stefndi beri skaðabótaábyrgð á.

Niðurstaða

8 Af 1. mgr. 34. gr. samnings milli EFTAríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994, leiðir að það er hlutverk EFTAdómstólsins að skýra EESsamninginn, en íslenskra dómstóla að fara með sönnunarfærslu um staðreyndir máls, skýringu innlends réttar og beitingu samningsins að íslenskum lögum. Niðurstaða Hæstaréttar í máli nr. 243/2015 um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 byggðist eingöngu á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Þegar af þeirri ástæðu koma ekki til álita reglur sem vísað hefur verið til af hálfu áfrýjenda um hugsanlega bótaábyrgð stefnda vegna brota á EESrétti sem rekja má til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 243/2015 var sakarefni þess máls endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Verður sú dómsniðurstaða ekki tekin hér til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Kröfu áfrýjenda um greiðslu skaðabóta sem reist er á þessum grundvelli verður af þeim sökum hafnað.

9 Dómkrafa áfrýjenda er sem fyrr segir jafnframt á því reist að stefndi beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem þau hafi orðið fyrir vegna rangrar innleiðingar á tilskipun 87/102/EBE. Samkvæmt alið 1. mgr. 2. gr. tilskipunarinnar náði gildissvið hennar ekki til lánssamninga sem ætlað var „að afla eða viðhalda eignarrétti á landi eða byggingu sem reist hefur verið eða áformað er að reisa“. Samkvæmt framangreindu ákvæði féllu lánssamningar sem voru tryggðir með veði í fasteign utan gildissviðs tilskipunarinnar en fyrir liggur að sakarefni málsins varðar einmitt slíkan samning. Tilskipunin var innleidd í íslensk lög með lögum nr. 121/1994 en samkvæmt flið 1. mgr. 2. gr. laganna náðu þau upprunalega ekki til slíkra lánssamninga. Ákvæðið var á hinn bóginn fellt brott við setningu laga nr. 179/2000, er breyttu lögum nr. 121/1994, með þeim afleiðingum að gildissvið þeirra náði í kjölfarið til slíkra samninga. Þrátt fyrir þá breytingu liggur fyrir að tilskipunin kvað ekki á um réttindi lántakenda samkvæmt slíkum lánssamningum. Af því leiðir óhjákvæmilega að reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar geta ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað áfrýjenda. Samkvæmt því verður kröfu áfrýjenda sem reist er á þessari málsástæðu jafnframt hafnað.

10 Samkvæmt framangreindu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest. Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.