340/2022

Útdráttur

F var ákærður fyrir tilraun til nauðgunar með því að hafa ruðst inn á salerni á skemmtistað þar sem brotaþoli, A, var staddur og reynt að hafa við hann endaþarms- og munnmök, án hans samþykkis. Þá var hann ákærður fyrir nauðgun með því að hafa stuttu síðar sama kvöld, á sama skemmtistað, farið á eftir A inn á salerni og haft við hann endaþarmsmök án hans samþykkis sem og þvingað hann til að hafa við sig munnmök og ekki hætt þótt A hafi ítrekað beðið hann um það. Loks var F ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 80/2016 um útlendinga með því að hafa við handtöku haft í vörslum sínum grunnfalsað ökuskírteini og grunnfalsað kennivottorð frá Belgíu. Með hinum áfrýjaða dómi var F sýknaður af ætlaðri tilraun til nauðgunar en sakfelldur fyrir nauðgun og brot gegn lögum um útlendinga. Síðastnefnda brotið játaði F fyrir dómi. Af hálfu ákæruvaldsins var ekki krafist endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um sýknu að hluta. Í dómi Landsréttar var rakið að F og A væru einir til frásagnar um það sem gerðist inni á salerninu. Framburður A um að F hafi þvingað hann til munnmaka hafi frá upphafi verið stöðugur og fengi stoð í framburði vitna.

Framburður F um að hann myndi ekki eftir atvikum kvöldsins vegna áfengisdrykkju stangaðist á við gögn málsins sem útskýrðu ekki minnisleysi hans umrætt kvöld að öðru leyti. Þá væri framburður F um að hann hefði engan áhuga á karlmönnum jafnframt ótrúverðugur með hliðsjón af fyrirliggjandi gögnum. Með vísan til þess var sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að hafið væri yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi þvingað brotaþola til munnmaka. Á hinn bóginn var ekki fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að fulllnægjandi sönnun lægi fyrir um að F hafi haft endaþarmsmök við brotaþola án hans samþykkis. Var F sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa þvingað brotaþola til að hafa við sig munnmök en sýknaður af annarri háttsemi sem honum var gefin að sök í þeim ákærulið. Við ákvörðun refsingar var litið til 1., 2., 5. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga og 77. gr. sömu laga. Var refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá var F gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og Á-kvk-nf R-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 17. maí 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 7. desember 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2022 í málinu nr. S- 231/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæruliðum 2 og 3 og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sýknu af ákærulið 1. Þá krefst ákærði þess að hann verði sýknaður af ákærulið 2 og að refsing fyrir brot samkvæmt ákærulið 3 verði ákvörðuð eins væg og lög leyfa. Til vara krefst ákærði mildunar refsingar. Þá krefst hann frávísunar á bótakröfu brotaþola en til vara að dæmdar bætur verði lækkaðar.

4

Af hálfu brotaþola, A, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. ágúst 2021 til 2. mars 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu hans.

5

Valdar upptökur úr öryggismyndavélum voru spilaðar við upphaf aðalmeðferðar í Landsrétti. Þá voru framburðir ákærða og brotaþola við skýrslutöku fyrir héraðsdómi spilaðir auk þess sem brotaþoli gaf viðbótarskýrslu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Í 1. lið ákæru héraðssaksóknara 10. janúar 2022 er ákærða gefin að sök tilraun til nauðgunar með með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 8. ágúst 2021, á skemmtistaðnum [...] í Reykjavík, ruðst inn á salerni þar sem brotaþoli var staddur, dregið niður um hann buxur og nærbuxur og reynt að hafa endaþarmsmök og munnmök við hann án hans samþykkis. Í ákæru er þessi háttsemi heimfærð til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 20. gr. sömu laga.

7

Í 2. lið ákæru er ákærða gefið að sök að hafa stuttu síðar sama kvöld, á sama skemmtistað, farið á eftir brotaþola inn á salerni, þrýst honum upp að vegg, dregið niður um hann buxur og haft við hann endaþarmsmök án hans samþykkis en brotaþoli hafi ítrekað sagst ekki vilja þetta og reynt að komast undan. Þegar brotaþola hafi tekist að snúa sér frá ákærða hafi ákærði tekið í hönd hans og þvingað hann niður á hnén og látið hann hafa við sig munnmök og ekki hætt þótt brotaþoli hafi ítrekað beðið hann um það. Þegar brotaþoli hafi loks náð að rífa sig frá ákærða hafi sá síðarnefndi fróað sér fyrir framan hann þar til brotaþoli náði að komast út af salerninu. Er háttsemi þessi heimfærð í ákæru til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

8

Loks er ákærða í 3. lið ákæru gefið að sök brot gegn lögum nr. 80/2016 um útlendinga, með því að hafa við handtöku haft í vörslum sínum grunnfalsað ökuskírteini ánafnað B og grunnfalsað kennivottorð frá Belgíu ánöfnuðu B. Er brot þetta heimfært í ákæru til h-liðar 2. mgr. 116. gr. laga nr. 80/2016.

9

Ákærði var í hinum áfrýjaða dómi sýknaður af þeirri háttsemi sem honum var gefin að sök samkvæmt ákærulið 1 en sakfelldur fyrir háttsemi samkvæmt ákærulið 2. Í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar kemur fram að ekki sé krafist endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um fyrri ákæruliðinn og stendur hún því óhögguð. Ákærði játaði sök samkvæmt ákærulið 3 en krefst þess eins og fyrr greinir að refsing verði ákvörðuð eins væg og lög leyfa.

10

Krafa ákæruvaldsins um staðfestingu á sakfellingu ákærða samkvæmt ákærulið 2 er einkum á því reist að framburður hans hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi um að hann muni ekkert eftir atvikum máls sökum ölvunar sé ótrúverðugur í ljósi þess að áfengismagn í blóði hans hefði mælst óverulegt. Þá hafi engin gögn verið lögð fram í málinu af hans hálfu um að hann glími við sjúkdóm sem geti leitt til minnisleysis vegna áfengisneyslu. Framburður hans um að hann sé ekki samkynhneigður sé einnig ótrúverðugur að teknu tilliti til þess að lífsýni úr honum hefði fundist bæði á getnaðarlim og hálsi brotaþola. Þá sýni upptökur úr öryggismyndavél að ákærði hafi farið á eftir brotaþola inn á salernið en í aðdraganda þess hafi hann sjáanlega sýnt brotaþola mikinn áhuga af kynferðislegum toga. Framburður brotaþola hafi á hinn bóginn frá upphafi verið stöðugur og fái stoð í skýrslum vitna og lífsýnum úr ákærða sem hefðu fundist á honum. Beri því að leggja framburð brotaþola til grundvallar niðurstöðu málsins og staðfesta sakfellingu ákærða samkvæmt þessum ákærulið.

11

Krafa ákærða um sýknu af ákærulið 2 er einkum á því reist að framburður brotaþola sé ekki trúverðugur og hafi ekki að öllu leyti verið stöðugur. Þá styðji lífsýnagreining ekki að ákærði hafi haft endaþarmsmök við brotaþola svo sem hann sé ákærður fyrir.

Upptökur úr öryggismyndavélum gefi ekki til kynna að brotaþoli hafi óttast ákærða eða reynt að koma í veg fyrir að hann færi á eftir honum inn á salernið í umrætt sinn.

Þá hafi engin vitni verið að ætlaðri háttsemi og hafi ákæruvaldinu því ekki tekist að sanna þá háttsemi sem hann sé ákærður fyrir samkvæmt þessum ákærulið. Beri því að sýkna hann af þessum sakargiftum.

12

Málsatvikum er að öðru leyti lýst í hinum áfrýjaða dómi að því marki sem ekki verður að þeim vikið í niðurstöðu dómsins.

13

Brotaþoli gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti en áður var spiluð hljóð- og myndupptaka af framburði hans í héraði sem hann staðfesti. Spurður um ætluð endaþarmsmök ákærða skýrði brotaþoli svo frá að í fyrra skiptið hefði ákærði reynt að hafa við sig endaþarmsmök en aðeins komið getnaðarlim sínum stutt inn í endaþarm hans. Í seinna skiptið hefði ákærði hins vegar komist mun lengra inn og hefði það af þeim sökum valdið honum meiri sársauka. Þetta hefði ekki staðið mjög lengi og ákærða ekki tekist að koma getnaðarlim sínum að fullu inn í endaþarminn.

Nánar spurður um þá háttsemi sem ákærða er gefið að sök í ákærulið 2 og felst í því að hafa þrýst brotaþola upp að vegg kvaðst hann muna eftir því. Ákærði hefði ýtt honum upp að veggnum hægra megin á baðherberginu og í framhaldinu ýtt honum niður þannig að getnaðarlimur ákærða hefði verið í sömu hæð og munnur hans.

Spurður um skýringar þess að lífsýni úr ákærða hefði fundist á getnaðarlim brotaþola skýrði brotaþoli svo frá að í fyrra skiptið sem ákærði og brotaþoli voru á baðherberginu hefði ákærði gripið um hendur hans, beygt hann niður og þvingað hann til að hafa við sig munnmök.

14

Í lok skýrslu sinnar gerði brotaþoli grein fyrir erfiðleikum sem hann hefði þurft að glíma við að undanförnu og sem hann rekur, í öllu falli að stærstum hluta, til þess atviks sem væri tilumfjöllunarí málinu. Hann fyndi fyrir mikilli vanlíðan vegna þess, sækti meðferðartímareglulega og hefðiekki stundað kynlíf síðan atvikið átti sér stað.

Þá hefðihann nýlega reynt að styttaséraldur.

Niðurstaða

15

Fallist er á það mat héraðsdóms að framburður ákærða um að hann muni ekki eftir atvikum kvöldsins vegna áfengisdrykkju sé ótrúverðugur. Stangast hann bæði á við upptökur úr öryggismyndavélum og niðurstöðu blóðrannsóknar á áfengismagni í blóði hans. Að öðru leyti er ekkert marktækt komið fram í málinu sem gæti útskýrt minnisleysi hans um atvik í umrætt sinn. Þá er framburður hans um að hann hafi engan áhuga á karlmönnum ekki trúverðugur í ljósi þess sem ráða má af upptökum úr öryggismyndavélum og niðurstöðum rannsókna á lífsýnum sem tekin voru af getnaðarlim brotaþola og hálsi. Verður samkvæmt þessu fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að framburður ákærða fyrir dómi sé ótrúverðugur.

16

Af upptöku úr öryggismyndavél sem spiluð var við aðalmeðferð málsins og varðar ákærulið 2 má sjá ákærða elta brotaþola inn á salernið. Eru engir aðrir en ákærði og brotaþoli til frásagnar um það sem þar gerðist en er þeir höfðu verið þar í sex mínútur sést brotaþoli koma út af salerninu og hraða sér að afgreiðsluborði skemmtistaðarins.

Af samskiptum brotaþola við vitni sem hann átti samskipti við þegar hann kom fram verður ráðið að hann var þá í miklu uppnámi. Þannig bar vitnið E að brotaþoli hefði komið fram af salerninu öskrandi. Hefði hann verið grátandi, mjög taugaveiklaður og í uppnámi og sagt að ákærði hefði nauðgað sér. Hefði hann átt erfitt með að útskýra það sem gerðist og hefði vitnið kallað á öryggisverði. Hefði brotaþoli lýst því sem hafi gerst þannig að ákærði hafi tekið í höfuðið á honum og þvingað hann til munnmaka. Mundi vitnið ekki eftir að brotaþoli hafi lýst frekari kynferðisathöfnum.

Fleiri vitni sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi báru á sambærilegan hátt. Vitnið Fkvaðst hafa séð þegar brotaþoli kom hlaupandi fram og kallaði eftir hjálp. Hafi hann verið dauðhræddur og grátandi og sagt að maður hafi læst hann inni á salerni og ekki hleypt honum út. Hafi hann reynt að fá hann til munnmaka og haldið honum niðri.

Vitnið G S-x-x, vaktstjóri á [...], kvaðst hafa séð brotaþola koma fram og hafi hann hlaupið beint til vinkonu sinnar og sagt að sér hafi verið nauðgað. Hefði hann verið á „barmi taugaáfalls“. Staðfesti hann framburð sinn hjá lögreglu um að brotaþoli hafi sagt á ensku að honum hafi verið nauðgað í munninn (,, raped in the mouth“).

Vitnið D sagðist hafa séð brotaþola koma fram grátandi og í „sjokki“ og hefði hann átt erfitt með að tala. Vitnið H bar að brotaþoli hafi verið í uppnámi og sagt að hann hafi verið þvingaður á hnén og til þess að koma við getnaðarlim ákærða. Hafi brotaþoli andað mjög hratt og hefði að mati vitnisins verið „greinilegt að eitthvað rosalegt hafði gerst við hann“. Vitnið J, dyravörður, kvaðst hafa mætt brotaþola þegar hann kom af salerninu og hafi hann verið í mikilli geðshræringu og sagt að sér hefði verið nauðgað.

17

Framburður brotaþola um að ákærði hafi þvingað hann til munnmaka hefur frá upphafi verið stöðugur og er fallist á það mat héraðsdóms að hann sé trúverðugur. Fær þessi hluti framburðar brotaþola stoð í framburði framangreindra vitna sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi en fyrir liggur að þau áttu öll samskipti við hann í beinu framhaldi af því að hann kom út af salerninu. Með vísan til þess verður sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi í umrætt sinn þvingað brotaþola til munnmaka svo sem nánar greinir í ákærulið 2 og áður er lýst. Af skýrslu fyrrgreindra vitna verður á hinn bóginn ekki ráðið að brotaþoli hafi greint þeim frá því að ákærði hefði jafnframt haft við hann endaþarmsmök án hans samþykkis. Þá leiddi réttarlæknisfræðileg skoðun á brotaþola sem framkvæmd var í beinu framhaldi af atvikinu ekki í ljós neina áverka eða ummerki á eða við endaþarm hans. Að teknu tilliti til þess verður ekki fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að fullnægjandi sönnun liggi fyrir um að ákærði hafi haft endaþarmsmök við brotaþola án hans samþykkis í umrætt sinn.

18

Samkvæmt framangreindu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi að hafa þvingað brotaþola niður á hnén og látið hann hafa við sig munnmök og ekki hætt þótt hann hafi ítrekað beðið hann um það. Ákærði er á hinn bóginn sýknaður af annarri háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið 2. Er sú háttsemi sem ákærði er sakfelldur fyrir réttilega heimfærð í ákæru til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

19

Ákærði hefur skýlaust játað þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærulið 3 og samræmist hún gögnum málsins. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða að þessu leyti og heimfærslu brots hans til refsiákvæðis.

20

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga en lágmarksrefsing samkvæmt því er eins árs fangelsi. Þá hefur hann verið sakfelldur fyrir brot gegn h-lið 2. mgr. 116. gr. laga nr. 80/2016. Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi á ákærði ekki að baki sakaferil hér á landi en fyrir liggur að hann var sakfelldur fyrir tvö blygðunarsemisbrot með dómi S-kk-ef T-x-x í Svíþjóð 7. febrúar 2019 og gert að sæta fangelsi í 14 daga. Að teknu tilliti til 1., 2., 5. og 6. töluliðar 1. mgr. 70 gr. almennra hegningarlaga og 77. gr. sömu laga þykir refsing hans hæfilega ákveðin tveggja ára fangelsi.

21

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um miskabótakröfu brotaþola staðfest að öðru leyti en því að í samræmi við breytta kröfugerð brotaþola hér fyrir dómi bera bætur vexti frá 8. ágúst 2021.

22

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

23

Ákærða verður gert að greiða 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið sama hlutfall málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns og þóknunar réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Ákærði, F-x-x M-x-x F-x-x, sæti fangelsi í tvö ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhaldsvist ákærða 8. til 12. ágúst 2021.

Ákærði greiði brotaþola, A, 2.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. ágúst 2021 til 2. mars 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins sem nemur alls 1.933.423 krónum, þar með talið sama hlutfall málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans, G-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, sem nemur alls 1.366.875 krónum, og þóknunar réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, sem nemur alls 500.000 krónum. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.