348/2022

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir líkamsárás með því að hafa innandyra í sumarhúsi veist að þáverandi kærustu sinni, hrint henni þannig að hún féll á gólf og þar sem hún lá tekið hana hálstaki, með þeim afleiðingum að hún hlaut yfirborðsáverka á hálsi og mar á brjóstkassa, öxl, upphandlegg, mjóbaki og mjaðmagrind. Jafnframt var X sakfelldur fyrir brot gegn barnaverndarlögum nr. 80/2002 með því að hafa viðhaft þessa háttsemi að viðstöddum syni A, B. Við ákvörðun refsingar X var höfð hliðsjón af 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en jafnframt þótti mega líta til þess að X hefði leiðbeint og aðstoðað lögreglu og sjúkraflutningamenn við að koma á vettvang þegar A hafði hringt á Neyðarlínu. Ekki var beitt refsilækkunarástæðum 3. mgr. 218. gr. c og 74. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í 45 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða B miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 16. maí 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 1. nóvember 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 9. maí 2022 í málinu nr. S - 19/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsing verði bundin skilorði. Þá krefst ákærði þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfunni en að því frágengnu að hún verði verulega lækkuð.

4

Af hálfu brotaþola, B, er þess aðallega krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. mars 2021 til 25. maí 2022 en með dráttarvöxtum samkvæmt 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Atvikum málsins og framburðum ákærða og vitna í héraði er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjað dómi. Í málinu er ákærði sakaður um að hafa veist að þáverandi kærustu sinni, A, innandyra í sumarhúsi ákærða, hrint henni þannig að hún féll á gólf og að hafa tekið hana hálstaki þar sem hún lá á gólfinu, með þeim afleiðingum að hún hlaut yfirborðsáverka á hálsi og mar á brjóstkassa, öxl, upphandlegg, mjóbaki og mjaðmagrind. Þá er hann jafnframt sakaður um að hafa viðhaft framangreinda háttsemi að viðstöddum syni A sem hafi vaknaði af nætursvefni og orðið óttasleginn er hann varð vitni að því þegar ákærði tók móður hans hálstaki, en í þeirri háttsemi ákærða fólst ógnun, yfirgangur og ruddalegt athæfi. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir líkamsárás og barnaverndarlagabrot. Var honum gert að sæta fangelsi í 45 daga en fullnustu refsingarinnar skyldi frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum héldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var ákærði dæmdur til að greiða syni A, B, 200.000 krónur í miskabætur auk vaxta.

6

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð skýrsla ákærða í héraði, auk þess sem hann gaf viðbótarskýrslu fyrir réttinum. Þá voru spilaðar skýrslur brotaþola sem þau gáfu annars vegar í Barnahúsi og hins vegar við aðalmeðferð málsins í héraði. Þá voru spilaðar upptökur af tveimur myndskeiðum sem brotaþolinn, A, hafði tekið upp á vettvangi og sent lögreglu við rannsókn málsins.

Niðurstaða

7

Ákærði lýsti því í framburði sínum í héraði að í kjölfar ágreinings aðila og í því skyni að losa sig undan ágangi frá brotaþolanum, A, hafi hann snúið sér við og ýtt henni frá sér. Hann hafi ýtt á bringu hennar eða framanverðan hálsinn. Við þetta hafi ákærði og brotaþolinn, A, fallið á gólfið, hún undir og hann ofan á. Hann hafi síðan risið á fætur og þá séð son brotaþola. Nánar lýsti ákærði því í skýrslutökunni að hann hefði borið hendina framan á bringuna og upp að hálsinum á brotaþola. Kvað hann það hins vegar fjarri að hann hefði reynt að kyrkja brotaþolann, A, og að hann hefði ekki þrengt að hálsinum á henni. Við skýrslutöku hjá lögreglu kvaðst ákærði hafa snúið sér við þegar brotaþolinn, A, hafi veist að honum og ýtt á háls hennar með annarri hendi. Hún hafi þá fallið aftur fyrir sig og hann lent ofan á henni. Ákærði lýsti því einnig í lögregluskýrslunni að sonur brotaþola hefði vaknað og komið að þeim rétt eftir að þau höfðu fallið í gólfið. Í skýrslugjöfinni hjá lögreglu neitaði ákærði því að hafa þrengt að hálsi brotaþola.

8

Brotaþolinn, A, bar við skýrslutöku í héraði að eftir að ágreiningur milli aðila hafi komið upp hafi hún byrjað að taka upp myndskeið og þá hafi ákærði rifið af henni símann. Síðan hafi atburðarrás verið hröð og endað með því að ákærði hafi með einhverju bragði náð henni niður á gólfið. Þegar niður á gólf var komið hafi hann þrýst ofan á bringu hennar, reynt að kyrkja hana og skellt höfði hennar ítrekað í gólfið. Hún hafi talið að hún væri að deyja og hefði ekki lifað þetta af ef sonur hennar hefði ekki komið að þeim. Í tveimur skýrslum hjá lögreglu lýsti brota þolinn, A, atvikum á sama veg og hún gerði fyrir héraðsdómi.

9

Í frumskýrslu lögreglu er haft eftir ákærða að hann hefði reiðst A mjög og ráðist á hana. Hann hafi tekið hana niður í gólfið og gripið um háls hennar inni á baðherbergi sumarhússins. Þegar hann hafi séð son brotaþola hafi hann sleppt henni. Í frumskýrslunni kemur ekki fram hvort ákærða hafi verið kynnt réttarstaða hans sem sakbornings og hann upplýstur um að hann gæti skorast undan því að tjá sig um atvik.

Þá kannaðist ákærði ekki við það í framburði sínum í héraði að lögreglan hafi kynnt honum réttarstöðu hans á vettvangi þegar lögreglan ræddi atvik málsins við hann.

Lögreglumaðurinn sem ritaði frumskýrsluna kvaðst fyrir héraðsdómi ekki muna það hvort hún hafi kynnt ákærða réttarstöðu hans á vettvangi. Í framburði sínum fyrir héraðsdómi kvað ákærði lýsingu sem höfð væri eftir honum í frumskýrslu ekki gefa rétta mynd af því sem átti sér stað. Það sem haft væri eftir honum á vettvangi sé ófullkomin skýrsla og hann að auki í áfalli þegar lögreglan kom. Hann kveðst ekki geta verið viss um að rétt væri eftir honum haft í frumskýrslunni. Þar sem ákærða var ekki kynnt réttarstaða hans af lögreglu áður en tekin var af honum skýrsla á vettvangi hafa framangreind ummæli í skýrslunni ekki þýðingu við sönnunarmat í málinu, sbr. 1. mgr. 28. gr. og 2. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. dóma Hæstaréttar 21. júní 2011 í máli nr. 5/2011 og 29. janúar 2015 í máli nr. 45/2014.

10

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi gaf brotaþolinn B skýrslu um atvik málsins í Barnahúsi. Þar bar hann að ákærði hefði verið að kyrkja móður sína og lýsti því með látbragði að ákærði hefði haldið með annarri hendi um háls móðurinnar. Móðir hans hafi verið liggjandi og ákærði standandi þegar hann kom að þeim. Þegar atvik áttu sér stað var brotaþolinn B [...] gamall. Skýrsla hans ber merki um ungan aldur hans og takmarkaðan skilning á því sem átti sér stað. Þá verður ekki framhjá því litið að á upptökum sem brotaþolinn, A, afhenti lögreglu við rannsókn málsins kemur fram að hún hefur fyrir drengnum lýsingar á því semhún telur að hafi átt sér stað. Í þessu ljósi verður vægi framburðar brotaþolans B við sönnunarmat í málinu minna en ella.

11

Í málinu liggur fyrir læknisvottorð D læknis 14. apríl 2021 sem lögreglan aflaði við rannsókn málsins. Í vottorðinu kemur fram að á brotaþola, A, sé að finna fína mjúkvefjabólgu yfir hálsinn framanverðan en að ekki sé þar að sjá mar eða roða. Þá kemur fram að bláleitt og gult mar sé að finna á brjóstkassa hennar og fjólublátt mar á báðum handleggjum. Jafnframt segir að við ítarlegri líkamsskoðun hafi einnig fundist mar á öxl, mjóbaki og mjaðmagrind. Læknirinn staðfesti læknisvottorðið í skýrslu sinni í héraði. Staðfesti hann að á brotaþola hafi verið merki um dreifða mjúkvefjabólgu eða bjúg yfir hálsi en ekki hefðu fundist merki um innri eða dýpri áverka þar á bak við. Þá kvað hann bláleitt mar á brjóstkassa hafa verið nýlegt en gult mar vera eldra. Þá staðfesti hann að eftir nokkra daga væri mar blátt að lit eða jafnvel svart, eftir 5- 10 daga grænt eða gult og að liðnum 10 til 14 dögum ljósbrúnt og dofnandi. Í læknisvottorðinu kemur fram það álit að fundist hafi ýmsir yfirborðsáverkar á höfði, andliti, spjaldhrygg og innanverðum upphandleggjum.

Mestir hafi áverkar verið á brjóstkassa ofanverðum og þroti í hálsi styðji að þar hafi verið beitt þrýstingi. Í vottorðinu kemur ekki fram hvenær brotaþolinn, A, kom í skoðun til læknisins en í skýrslugjöf hennar í héraði kemur fram að hún hafi leitað til læknis daginn eftir að atvik málsins áttu sér stað.

12

Að framan er rakið að ákærði hefur viðurkennt að hafa ýtt með annarri hendi á brjóstkassa og háls brotaþolans, A, með þeim afleiðingum að hún féll í gólfið og að hann ofan á hana. Samkvæmt lýsingu ákærða á því hvernig hönd hans kom að framanverðum hálsi brotaþola er nákvæmara að lýsa því sem kverkataki. Þessi ónákvæmni í ákæru verður þó ekki talin koma að sök þar sem takið er á hálsi brotaþola. Lýsing ákærða er í samræmi við framburð brotaþolans en hún hefur að auki borið um að ákærði hafi reynt að kæfa hana og ítrekað slegið höfði hennar í gólfið.

Fyrir síðarnefndu háttsemina er ekki ákært í málinu. Þá liggur fyrir álit læknis sem staðfestir að brotaþoli hafi verið með áverka á brjósti og hálsi og fleiri stöðum. Þykir vottorð læknisins styðja við þá lýsingu sem fram kemur í ákæru, að ákærði hafi hrint brotaþolanum, A, þannig að hún féll í gólfið og þar sem hún lá hafi hann tekið hana hálstaki, með þeim afleiðingum að hún hlaut yfirborðsáverka á hálsi og mar á brjóstkassa, öxl, upphandlegg, mjóbaki og mjaðmagrind. Aðilum ber saman um að upphaf ágreinings þeirra megi rekja til þess að brotaþolinn, A, hafi komið inn í svefnherbergi ákærða og viljað fá skýringar á ágreiningi sem komið hafði upp fyrr um kvöldið. Hún hafi þá tekið myndskeið af ákærða sem hann var ósáttur við og hann þá rifið af henni símann. Á hinn bóginn er ósannað að brotaþolinn, A, hafi ráðist á ákærða með spörkum og höggum sem hafi gefið honum tilefni til þess að hrinda henni í gólfið.

Að öllu framangreindu virtu þykir sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákærulið I. Brot hans er réttilega heimfært til 217. gr. almennra hegningarlaga í hinum áfrýjaða dómi.

13

Í ákærulið II er ákærða er gefið að sök barnaverndarlagabrot með framangreindri líkamsárás að viðstöddum syni A. Drengurinn hafi vaknað af nætursvefni og orðið óttasleginn er hann varð vitni að því þegar ákærði tók móður hans hálstaki, en í þessari háttsemi ákærða fólst ógnun, yfirgangur og ruddalegt athæfi. Samkvæmt ákæruliðnum telst brot þetta varða við 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr.

14

Í 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga segir að hver sem beiti barn andlegum eða líkamlegum refsingum, hótunum eða ógnunum eða sýni af sér aðra vanvirðandi háttsemi gagnvart barni skuli sæta sektum eða fangelsi allt að þremur árum.

Samkvæmt 3. mgr. lagagreinarinnar skal hver sem sýnir barni yfirgang, ruddalegt eða ósiðlegt athæfi, særir það eða móðgar, sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.

15

Ákærði byggir vörn sína á því að ekki séu skilyrði til að sakfella ákærða fyrir barnaverndarlagabrot þar sem líkamsárásin beindist ekki að B. Samkvæmt framburði B, sem á sér stoð í framburði móður hans og ákærða í héraði, vaknaði drengurinn er átökin brutust út og varð vitni að því er móðir hans lá á gólfinu og ákærði stóð yfir henni en samkvæmt lýsingu B var ákærði þá með hönd á hálsi móðurinnar. Samkvæmt ákæru er heimfærsla brotsins til 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga byggð á því að í líkamsárásinni hafi falist ógnun gagnvart B. Líkamsárásin átti sér stað í sumarhúsi þar sem komin voru saman ákærði, unnusta hans A og börn þeirra. Við þessar kringumstæður verður háttsemi ákærði talinn fela í sér ógnun, yfirgang og ruddalegt athæfi gagnvart B. Brot ákærða samkvæmt ákærulið II verður því heimfært til 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga.

16

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um refsingu ákærða og skilorðsbindingu hennar svo og fjárhæð og vexti einkaréttarkröfu brotaþolans B. Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað.

17

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.382.421 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, P-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 900.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, S-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 500.000 krónur.