684/2021

Útdráttur

A krafðist greiðslu bóta úr slysatryggingu launþega frá V hf., vegna atburðar sem varð 2. desember 2013 þegar A tók sem meðlimur í sérsveit lögreglunnar þátt í aðgerð sem leiddi til dauða manns. Í kjölfar þessa atburðar hefur A glímt við áfallastreituröskun. Landréttur féllst ekki á það með A að slysatrygging sú sem um væri deilt væri höfuðstólstrygging sem um gilti 10 ára fyrningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 125. gr. laga nr. 30/2004 heldur væri um að ræða hefðbundna slysatryggingu. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrndist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fær nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því.

Fyrningarfresturinn væri sá sami samkvæmt 7. gr. skilmála slysatryggingar launþega þar sem enn fremur segir að fresturinn hefjist við lok þess almanaksárs þegar sá er kröfuna á fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem krafa hans er reist á.

Landsréttur taldi að ætla mætti að stefnda hafi mátt vera ljóst þegar á árinu 2014 að atvikið hefði alvarlegar afleiðingar fyrir hann og fyrningarfrestur hafi þá í fyrsta lagi byrjað að líða í lok þess árs. Í öllu falli liggi fyrir að stefndi hafi verið metinn með miðlungseinkenni áfallastreituröskunar í desember 2016. Niðurstaða dómsins var því sú að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða í síðasta lagi í lok þess árs. Málið hafi verið höfðað með birtingu stefnu 23. mars 2021, en þá hafi fimm ár og þrír mánuðir verið liðnir frá því að fyrningarfrestur hófst í síðasta lagi. Féllst dómurinn því á með V hf. að krafa stefnda hefði verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað í mars 2021.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 13. október 2021 í málinu nr. [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Um málsatvik og málsástæður aðila er vísað til hins áfrýjaða dóms. Í málinu er deilt um hvort stefndi eigi rétt til bóta úr slysatryggingu launþega vegna atburðar sem varð 2. desember 2013. Um er að ræða slysatryggingu launþega sem áfrýjandi gaf út til innanríkisráðuneytisins vegna lögreglumanna í tengslum við kjarasamning Landssambands lögreglumanna og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs frá 30. apríl 2005, með síðari breytingum. Aðilar deila um hvort umrædd slysatrygging launþega teljist höfuðstólstrygging samkvæmt lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, hvort krafa stefnda hafi fallið úr gildi fyrir fyrningu samkvæmt 125. gr. sömu laga og hvort hún hafi fallið niður fyrir tómlæti á grundvelli skilmála slysatrygginga launþega og almennra reglna um tómlæti.

5

Í 8. tölulið 2. g r. laga nr. 30/2004 er að finna skilgreiningu á höfuðstólstryggingu.

Segir þar að höfuðstólstrygging sé vátrygging þar sem félagið skuli greiða tiltekna fjárhæð sem þó geti verið skipt niður á fleiri en einn gjalddaga. Slíka skilgreiningu var einnig að finna í d-lið 62. gr. laganna þegar atvik þau er mál þetta er risið af urðu, en ákvæðið var fellt úr lögunum með lögum nr. 61/2019. Í greinargerð sem fylgdi lögunum upphaflega var höfuðstólstryggingum lýst svo að félaginu bæri að greiða tiltekna fjárhæð. Engu skipti hvort greiðslur ættu að fara fram á einum gjalddaga eða fleirum, þótt hið fyrrnefnda væri venjulegast. Segir að greiðsla fari þá fram við andlát hins vátryggða eða þegar hann nær tilteknum aldri. Í öðrum tilvikum greiðist hin tiltekna fjárhæð á ákveðnu tímabili. Þær tryggingar séu vissulega um margt líkar lífeyristryggingum en sé fjárhæðin sem félaginu ber að greiða í heild sinni fyrir fram ákveðin verður að telja að um höfuðstólstryggingu sé að ræða.

6

Í hinum áfrýjaða dómi er á því byggt að með umræddri vátryggingu hafi fyrir fram verið samið um hámarksfjárhæð bóta og ráðist af henni það hlutfall sem skylt sé að greiða af metnum miskastigum, en um fjárhæðina sé ekki ágreiningur. Er tryggingin talin falla að skilgreiningu á höfuðstólstryggingum í lögunum. Af þessu er í dóminum talið leiða að um kröfu stefnda gildi tíu ára fyrningarfrestur samkvæmt 125. gr. laga nr. 30/2004 og þegar af þeirri ástæðu var krafa hans ekki talin fyrnd þegar málið var höfðað.

7

Tryggingum sem tryggja mönnum greiðslu þegar tilteknum aldri er náð eða þegar hinn tryggði deyr er gjarnan skipt í höfuðstólstryggingar og lífeyristryggingar. Hin fyrri tryggir rétt til ákveðinnar fjárhæðar þegar sá vátryggingaratburður verður sem þar er fyrir fram ákveðinn. Hún tryggir með öðrum orðum greiðslu tiltekins höfuðstóls sem samið er um hverju sinni og taka iðgjöld af slíkri tryggingu mið af fjárhæð höfuðstólsins. Lífeyristrygging er á hinn bóginn þannig að lífeyrir greiðist samkvæmt þeim reglum sem samið er um, til dæmis mánaðarlega.

8

Slysatrygging launþega flokkast undir persónutryggingar. Slíkar tryggingar tryggja mönnum bætur þegar sá sem tryggður er nær vissum aldri eða deyr, eða þegar hann slasast eða veikist. Slysatryggingar tryggja bætur fyrir slys, hvort sem það veldur fjörtjóni eða ekki. Slysatryggingar, eins og aðrar persónutryggingar, eru stundum nefndar summutryggingar, en með því er vísað til þess að samkvæmt slíkum tryggingum fer vátryggingarfjárhæðin eftir stöðluðum ákvæðum og án þess að færa þurfi sönnur á raunverulegt fjártjón. Þannig er í skilmálum slíkra trygginga oft kveðið á um að greiða skuli tiltekna fjárhæð í dagpeninga fyrir hvern dag og tiltekna fjárhæð fyrir hvert örorkustig vegna varanlegra afleiðinga slyss. Þá er algengt að tekið sé fram hvers konar mat skuli fara fram til að meta varanlega örorku og er það mat yfirleitt læknisfræðilegt. Þegar slíkar tryggingar eiga í hlut kann að vera að varanlegt tjón hins vátryggða sé meira eða minna, en það breytir ekki því að hinn vátryggði fær þær bætur sem vátryggingarsamningurinn kveður á um og leiða af matinu. Við þessar aðstæður greiðist ekki tiltekin heildarfjárhæð við það að tiltekinn atburður verður sem óháð er mati á örorku hins vátryggða. Þótt trygging geri ráð fyrir að bætur fyrir líkamstjón geti að hámarki numið tiltekinni fjárhæð og fyrir fram sé samið um að tiltekið miskastig tryggi bætur sem séu ákveðið hlutfall af hámarki vátryggingarfjárhæðar leiðir það ekki til þess að litið verði á trygginguna sem höfuðstólstryggingu, enda ræðst fjárhæðin af einstaklingsbundnu mati á örorku hins vátryggða og áhrifum vátryggingaratburðarins fyrir hinn tryggða.

9

Kjarasamningur Landssambands lögreglumanna og ríkisins sem fyrr er vísað til liggur frammi í gögnum málsins. Í kafla 7 í kjarasamningnum eru ákvæði um tryggingar. Í greinum 7.1- 7.5 er fjallað um slysatryggingar. Þar kemur fram í grein 7.1 að lögreglumenn skuli slysatryggðir fyrir dauða eða vegna varanlegrar örorku. Í grein 7.1.2 eru ákvæði um dánarslysabætur. Í grein 7.1.3 er ákvæði um bætur vegna varanlegrar læknisfræðilegrar örorku. Segir þar að bætur fyrir læknisfræðilega örorku greiðist í hlutfalli við tryggingar fjárhæðina 11.309.000 krónur, þó þannig að hvert læknisfræðilegt örorkustig 26- 50% vegi tvöfalt og hvert læknisfræðilegt örorkustig 51- 100% vegi þrefalt. Í grein 7.1.4 segir að tryggingafjárhæðir skuli endurskoðaðar tvisvar á ári miðað við vísitölu neysluverðs. Samkvæmt framansögðu er trygging sú sem deilt er um í málinu dæmigerð slysatrygging af því tagi sem oft er nefnd summutrygging. Verður ekki fallist á með stefnda að slysatrygging sú er um er deilt sé höfuðstólstrygging sem við eigi 10 ára fyrningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 125. gr. laga nr. 30/2004.

10

Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fær nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér upplýsinga um það. Þá er þess að geta að samkvæmt 7. gr. skilamála slysatryggingar launþega fyrnist krafa samkvæmt vátryggingunni á fjórum árum. Segir enn fremur að fresturinn hefjist við lok þess almanaksárs þegar sá er kröfuna á fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem krafa hans er reist á.

11

Atvik það sem málið er risið af varð [...]desember 2013. Í málinu greinir aðila á um upphaf fyrningarfrests og eftir atvikum hvort áfrýjandi hafi fallið frá því að bera fyrir sig fyrningu kröfunnar eða eftir atvikum tómlæti. Ætla má að stefnda hafi mátt vera ljóst þegar á árinu 2014 að atvikið hefði afleiðingar fyrir hann og byrjaði fyrningarfrestur þá í fyrsta lagi að líða í lok þess árs. Í öllu falli liggur fyrir að stefndi var metinn af B sálfræðingi með miðlungseinkenni áfallastreituröskunar í desember 2016. Verður þannig talið að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða í síðasta lagi í lok þess árs. Málið var höfðað með birtingu stefnu 23. mars 2021, en þá voru liðin fimm ár og þrír mánuðir frá því fyrningarfrestur hófst í síðasta lagi.

12

Stefndi heldur því fram að áfrýjandi hafi fallið frá því að bera fyrir sig fyrningu.

Þannig óskaði lögmaður stefnda eftir því 4. desember 2017 að áfrýjandi myndi ekki bera fyrir sig fyrningu um áramótin 2017/2018. Áfrýjandi féllst á þetta með þeim fyrirvara að krafan hefði þá ekki þegar fyrnst áramótin 2016/2017 eða fyrr, og að málið yrði gert upp á árinu 2018. Svo sem ljóst er af málavöxtum tókst ekki að gera upp málið á árinu 2018 og verður ekki ráðið að það sé að rekja til atvika sem áfrýjandi ber ábyrgð á. Verður því að fallast á með áfrýjanda að krafa stefnda hafi verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað í mars 2021. Að fenginni þessari niðurstöðu er ekki þörf á að taka afstöðu til þess hvort krafan hafi fallið niður fyrir tómlæti eða hvort ákvæði 13.2.5 í skilmálum tryggingarinnar komi í veg fyrir að stefndi haldi kröfu sinni til haga.

13

Samkvæmt öllu framangreindu ber að sýkna áfrýjanda af kröfum stefnda í málinu.

14

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila í héraði og fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð

Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnda, A.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.