411/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu L um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns á Suðurlandi um að láta viðauka við úthlutunargerð á söluverði fasteignar í eigu Ó standa óbreyttan. Krafðist Ó aðallega frávísunar en til vara að kröfum L yrði hafnað. Í úrskurði Landsréttar var frávísunarkröfu Ó hafnað. Þá taldi dómurinn að ekki fengist staðist að sýslumaður gerði breytingu á úthlutunargerð með viðauka þrátt fyrir andstöðu eiganda þeirrar kröfu sem lækkun sætti og að undangenginni málsmeðferð fyrir dómi sem miðað hefði að því að ná henni fram án árangurs. Rúmaðist breytingin þannig ekki innan heimilda sýslumanns samkvæmt 4. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991. Var úrskurðurinn því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. júní 2019 en greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. maí 2019 í málinu nr. Z[...]/2018 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fella úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi 3. ágúst 2018 um að láta viðauka frá 11. maí 2018 við úthlutunargerð á söluverði fasteignarinnar [...] í [...], landnúmer [...], fastanúmer [...], standa óbreyttan. Með úrskurðinum var sýslumanni gert að úthluta söluverði fasteignarinnar í samræmi við frumvarp að úthlutunargerð 16. janúar 2017. Kæruheimild er í 1. mgr. 79. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þann veg að kröfum varnaraðila verði vísað frá dómi en til vara að þeim verði hafnað. Að þessu frágengnu krefst sóknaraðili þess að framangreindur viðauki verði staðfestur. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði staðfestur en til vara að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi 3. ágúst 2018 um að láta viðaukann standa óbreyttan og að honum verði breytt á þann veg að úthlutun til varnaraðila verði 31.971.189 krónur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir var jörðin [...], landnúmer [...], í [...] seld nauðungarsölu 4. maí 2016 en sóknaraðili var þá þinglýstur eigandi hennar. Átti varnaraðili hæsta boð í jörðina, 40.000.000 króna, og var það samþykkt. Frumvarp að úthlutunargerð söluverðs lá fyrir 16. janúar 2017. Samkvæmt því skyldi varnaraðili fá í sinn hlut samtals 39.335.167 krónur vegna veðbréfa á 1. til 3. veðrétti. Sóknaraðili hafði uppi mótmæli gegn frumvarpinu en sýslumaður hafnaði þeim. Skaut sóknaraðili málinu til héraðsdóms sem hafnaði kröfum hans með úrskurði 27. nóvember 2017. Þá niðurstöðu kærði sóknaraðili til Hæstaréttar sem með dómi 23. janúar 2018 vísaði málinu frá héraðsdómi þar sem sóknaraðili hefði ekki óskað eftir tilteknum breytingum á frumvarpinu. Í kjölfar dómsins lagði sóknaraðili málið að nýju fyrir héraðsdóm. Við þingfestingu þess gerði varnaraðili kröfu um að sóknaraðila yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar og féllst héraðsdómur á þá kröfu með úrskurði 6. apríl 2018. Þar sem sóknaraðili lagði málskostnaðartrygginguna ekki fram innan tilskilins frests var málinu vísað frá héraðsdómi með úrskurði 24. apríl 2018. Þann úrskurð kærði sóknaraðili ekki til Landsréttar.

5 Hinn 11. maí 2018 og að fram kominni kröfu sóknaraðila í tölvubréfi 20. apríl sama ár gerði sýslumaður viðauka við framangreinda úthlutunargerð en í honum fólst að úthlutun til varnaraðila var lækkuð í 29.031.477 krónur. Er óumdeilt að þessi breyting var grundvölluð á dómi Hæstaréttar 8. mars 2018 í máli nr. 159/2017 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að óheimilt væri að reikna dráttarvexti á fasteignaveðlán vegna vanskila skuldara meðan hann naut greiðsluaðlögunar samkvæmt lögum nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga en um það hafi ágreiningur aðila staðið. Sýslumaður hafnaði 3. ágúst 2018 kröfum sem varnaraðili setti fram vegna viðaukans. Skaut varnaraðili málinu til héraðsdóms 16. ágúst 2018 sem með úrskurði 5. febrúar 2019, sem var án forsendna, hafnaði frávísunarkröfu sóknaraðila og féllst á kröfur varnaraðila með hinum kærða úrskurði en samkvæmt honum skal upphafleg úthlutun til varnaraðila standa óhögguð. Varakrafa varnaraðila tekur til þess að útreikningur sýslumanns á kröfu hans samkvæmt viðaukanum fái ekki samrýmst forsendum í framangreindum dómi Hæstaréttar.

Niðurstaða

6 Líta verður svo á að með aðalkröfu sinni leiti sóknaraðili endurskoðunar á þeirri niðurstöðu héraðsdóms í úrskurði 5. febrúar 2019 að hafna frávísunarkröfu hans. Þessa kröfu byggir sóknaraðili í fyrsta lagi á því að annmarkar séu á kröfugerð varnaraðila í málinu enda leiti hann ekki eftir tilteknum breytingum á hinum umþrætta viðauka við úthlutunargerð sýslumanns. Í öðru lagi skorti varnaraðila lögvarða hagsmuni til að fá úrlausn um þá kröfu sína að upphafleg úthlutunargerð söluverðs frá 16. janúar 2016 eigi að standa óhögguð. Í málatilbúnaði sínum hafi varnaraðili ekki andmælt þeirri efnislegu niðurstöðu sem felist í viðaukanum og leiddi til umtalsverðrar lækkunar á lýstri kröfu hans. Þannig byggi varnaraðili eingöngu á því að sýslumanni hafi í ljósi atvika og með vísan til tilgreindra ákvæða laga nr. 90/1991 verið óheimilt að gera breytingar á úthlutunargerðinni. Það eitt hafi á hinn bóginn enga sjálfstæða þýðingu við mat á því hvaða fjárhæð eigi að koma í hlut varnaraðila af söluverði umræddrar fasteignar. Kröfugerð varnaraðila sé því andstæð meginreglu 25. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 77. gr. laga nr. 90/1991. Frávísunarkrafan er í þriðja lagi reist á því að varnaraðili beini kröfum sínum eingöngu að sóknaraðila þrátt fyrir að annar veðhafi hafi augljósa hagsmuni af úrlausn þeirra. Þannig blasi við að verði fallist á aðalkröfu varnaraðila fái A hf. ekkert í sinn hlut af söluverði fasteignarinnar en úthlutun til félagsins samkvæmt viðaukanum nemur 413.139 krónum.

7 Af hálfu varnaraðila er því hafnað að efni standi til þess að taka frávísunarkröfu sóknaraðila til greina. Í fyrsta lagi hafi sóknaraðila borið að gera þessa kröfu þegar málið var fyrst tekið fyrir í héraðsdómi 5. september 2018, sbr. 1. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991, en hún hafi fyrst verið sett fram í greinargerð hans sem lögð var fram í þinghaldi 17. október sama ár. Krafan sé því of seint fram komin. Í öðru lagi felist í hinum umdeilda viðauka að úthlutun til varnaraðila lækki úr 39.335.167 krónum í 29.031.477 krónur eða um 10.303.690 krónur. Liggi því í augum uppi að varnaraðili hafi lögvarða hagsmuni af aðalkröfu sinni. Það sama eigi við um varakröfuna þar sem byggt sé á því að útreikningur sýslumanns á kröfum varnaraðila sé rangur. Í þriðja lagi sé til þess að líta að A hf. hafi verið gefinn kostur á að láta málið til sín taka en félagið kosið að gera það ekki.

8 Svo sem fram er komið gerði sóknaraðili athugasemdir við frumvarp sýslumannsins á Suðurlandi að úthlutunargerð söluverðs jarðarinnar [...], landnúmer [...], í [...], sem seld var nauðungarsölu 4. maí 2016. Lutu athugasemdir hans að úthlutun til varnaraðila, sem andmælti þeim. Vísaði sýslumaður ágreiningi þeirra til héraðsdóms og lauk málsmeðferð þar með úrskurði 24. apríl 2018 án þess að breytingar væru gerðar á frumvarpinu. Varð það þar með að úthlutunargerð söluverðs, sbr. 1. og 2. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991. Dómkröfur varnaraðila í þessu máli miða augljóslega að því að hún skuli ráða niðurstöðu um úthlutun söluverðsins í stað viðauka sýslumanns við hana frá 11. maí 2018. Er kröfugerð varnaraðila því nægilega skýr um það hvernig úthlutun skuli hagað. Þá er ljóst af því sem að framan er rakið að hann hefur ótvíræða hagsmuni af niðurstöðu þar um. Loks er það svo að frávísun málsins frá héraðsdómi verður ekki grundvölluð á því að héraðsdómari hafi látið hjá líða, í andstöðu við 2. mgr. 74. gr. laga nr. 90/1991, að gefa rétthafa við nauðungarsöluna kost á að láta málið til sín taka. Slíkur annmarki kann þó að leiða til ómerkingar á úrskurði héraðsdóms og heimvísunar máls til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju. Samkvæmt framansögðu er frávísunarkröfu sóknaraðila hafnað.

9 Heimild sína til að gera breytingu á úthlutunargerðinni með umræddum viðauka við hana 11. maí 2018 byggir sýslumaður á 4. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991. Í ákvæðinu segir að komi til lækkunar á kröfu frá því sem greinir í úthlutunargerð skuli gerður viðauki við hana um ráðstöfun á viðeigandi fjárhæð. Þar segir jafnframt að slíkan viðauka þurfi sýslumaður ekki að bera undir aðila nema hann telji óvíst um réttindi til greiðslu. Þá er hækkun á kröfu eftir 3. mgr. sömu greinar bundin því skilyrði að loknum fresti samkvæmt 51. gr. laganna að fyrir liggi samþykki allra þeirra sem slík breyting getur varðað, enda hafi greiðslum samkvæmt úthlutunargerð ekki enn verið lokið þannig að girt sé fyrir breytingu. Með vísan til þessa og að virtum athugasemdum við 52. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 90/1991 fær það ekki staðist að viðauki af framangreindum toga sé gerður þrátt fyrir andstöðu eiganda þeirrar kröfu sem lækkun sætir og að undangenginni lögbundinni málsmeðferð fyrir dómi sem miðað hafði að því að ná henni fram en gerði það ekki. Samkvæmt þessu verður á það fallist með héraðsdómi að sú breyting sem sýslumaður gerði á úthlutunargerðinni með framangreindum hætti rúmist ekki innan heimilda hans samkvæmt 4. mgr. 52. gr. laga nr. 90/1991. Verður úrskurðurinn því staðfestur.

10 Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Ó-kk-ef Á-kk-ef Ó-kk-ef, um að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.