815/2018

Útdráttur

Deilt var um launagreiðslur og túlkun á ráðningarsamningi G sem kvað á um „flöt laun“ en tilgreindi jafnframt að heildarvinnustundir yfir mánuðinn yrðu að meðaltali 184 og að vinnutími væri í samráði við yfirmann. Var samningurinn því ekki skýr um það að G ætti ekki rétt á frekari launagreiðslum ef heildarvinnustundir væru umfram framangreint. Við túlkun á samningnum var því litið til annarra ákvæða ráðningarsamningsins og hvernig hann var túlkaður og framkvæmdur í raun. Talið var að hluti greiðslna sem G gerði kröfu um og laut að frítökurétti hans hafi verið niður fallinn vegna tómlætis enda gerði G enga kröfu um þær greiðslur fyrr en fimm mánuðum eftir að hann lét af störfum hjá M hf. Að öðru leyti var dómur héraðsdóms staðfestur og M hf. gert að greiða G umkrafin laun.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. október 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 4. október 2018 í málinu nr. E214/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Til vara krefst áfrýjandi þess að fjárkrafa stefnda verði lækkuð. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur málsaðila að túlkun á ráðningarsamningi sem aðilar gerðu með sér 2. júlí 2012. Stefndi starfaði sem bakari hjá áfrýjanda í fullu starfi frá 22. ágúst 2012 fram í janúar 2015 og tilheyrði starfið veitingasviði áfrýjanda. Í ráðningarsamningnum var kveðið á um að mánaðarlaun stefnda fyrir 100% starf væru 370.000 krónur „flöt laun“. Þar sagði enn fremur um vinnutíma: „Heildarvinnustundir yfir mánuðinn eru að meðaltali 184 stundir yfir árið. Vinnutími í samráði við yfirmann.“ Um hvíldartíma sagði að samfelldur hvíldartími skyldi að lágmarki vera 11 klukkustundir á sólarhring reiknað frá byrjun vinnudags. Ef yfirmaður óskaði eftir því að starfsmaður ynni svo lengi að ekki næðist 11 klukkustunda hvíld fyrir upphaf næsta vinnudags skyldi starfsmaður ekki mæta aftur til vinnu fyrr en þeirri hvíld væri náð nema annars væri sérstaklega óskað eða starfsmaður hefði fyrr um daginn fengið tilskilda 11 klukkustunda hvíld. Í samningnum var jafnframt kveðið á um að um réttindi og skyldur færi að öðru leyti samkvæmt kjarasamningi VR.

5 Notast var við stimpilklukku hjá áfrýjanda og voru allar vinnustundir stefnda skráðar í tímaskráningarkerfi áfrýjanda. Ekki er ágreiningur um fjölda stunda sem stefndi vann. Laun stefnda voru hækkuð í samræmi við almennar hækkanir samkvæmt kjarasamningi VR en að auki voru þau hækkuð um 12,56% 1. september 2013. Þá greiddi áfrýjandi stefnda sérstakan 50.000 króna kaupauka með orlofi í apríl 2013 og aftur 300.000 króna kaupauka í desember sama ár. Á launaseðli kom fram að síðarnefnda greiðslan væri „v. mikillar yv.“

6 Eftir starfslok gerði stefndi kröfur á hendur áfrýjanda um frekari launagreiðslur en áfrýjandi hafði innt af hendi til hans um hver mánaðamót. Taldi stefndi að áfrýjanda bæri að greiða honum sérstaklega yfirvinnu sem hann hefði unnið á starfstímanum umfram 184 klukkustundir að meðaltali á mánuði á grundvelli útreikningsreglu í kjarasamningi VR. Krafa stefnda vegna þessa nemur 2.078.144 krónum auk 211.37 króna orlofs eða samtals 2.289.491 krónu.

7 Þá krafði stefndi áfrýjanda einnig um viðbótargreiðslur vegna þess að honum hefði ekki verið reiknuð laun vegna ónýtts frítökuréttar sem hann taldi sig hafa öðlast annars vegar vegna þess að hann náði ekki 11 klukkustunda hvíld á sólarhring og hins vegar vegna samfelldrar vinnu í meira en sjö daga. Krafa áfrýjanda vegna eftirstöðva frítökuréttar nemur 135.266 krónum auk 13.757 króna orlofs eða samtals 149.023 krónum.

8 Áfrýjandi hafnaði kröfum stefnda á þeim grundvelli að umsamin laun hefðu verið fyrir allt vinnuframlag stefnda en greiddi honum þó í júlí 2015 249.905 krónur til viðbótar fyrri greiðslum. Í bréfi lögmanns áfrýjanda 13. júlí 2015 til stefnda kom fram að þessi greiðsla væri innt af hendi án viðurkenningar á greiðsluskyldu. Stefndi hefur dregið þá fjárhæð og fyrrnefndan 350.000 króna kaupauka sem hann naut á árinu 2013, eða samtals 599.905 krónur, frá framangreindum launakröfum sínum og nema kröfur hans því 1.838.609 krónum.

9 Ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum um útreikninga á framangreindum launakröfum en áfrýjandi telur hins vegar að sú forsenda útreikninganna, að miða eigi greiðslur fyrir hverja yfirvinnustund við 1,0385% af þeim hluta umsaminna mánaðarlauna sem stefndi miði við að greiddar hafi verið fyrir 171,15 klukkustunda dagvinnu á mánuði, sé röng. Áfrýjandi telur að miða eigi við að laun fyrir hverja yfirvinnustund reiknist sem 1/184 hluti af umsömdum mánaðarlaunum.

10 Aðila greinir jafnframt á um hvort stefndi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við heimtu vinnulaunanna að sýkna beri áfrýjanda.

Niðurstaða

11 Enda þótt í ráðningarsamningi stefnda segi um launakjör að mánaðarlaun fyrir 100% starf séu 370.000 krónur og tekið fram að um „flöt laun“ sé að ræða verður að horfa til þess að í samningnum er jafnframt tilgreint að heildarvinnustundir yfir mánuðinn séu að meðaltali 184 klukkustundir yfir árið og að vinnutími sé í samráði við yfirmann. Ráðningarsamningurinn er því ekki skýr um það að stefndi ætti ekki rétt til frekari launagreiðslna en 370.000 króna á mánuði ef hann ynni lengur en 184 klukkustundir á mánuði að meðaltali á ári. Við túlkun þessara samningsákvæða verður því að líta til annarra ákvæða ráðningarsamningsins og þess hvernig hann var túlkaður og framkvæmdur í raun.

12 Í ráðningarsamningnum var sérstaklega vísað til þess að: „Tímalaun (dagvinna/eftirvinna/yfirvinna)“ reiknist frá 25. til 24. hvers mánaðar og jafnframt að ef unnið væri í neysluhléum milli klukkan 9 og 18 fengi starfsfólk í fullu starfi greitt fyrir þau með yfirvinnukaupi. Þessi ákvæði hefðu verið óþörf ef enga yfirvinnu átti að greiða.

13 Stefndi bar fyrir héraðsdómi að hann hefði stjórnað vinnutíma sínum meira og minna sjálfur og hefði getað gengið út þegar verkefnum dagsins var lokið. Þá bar hann að rætt hefði verið við hann um að greiðsla fyrir vinnutíma umfram 184 klukkustundir á mánuði yrði tekin út í fríi. Haldið hefði verið utan um umframtíma í tímaskráningarkerfi áfrýjanda. Stefndi bar hins vegar að erfiðleikum hefði verið háð fyrir sig að taka frí þar sem ítrekað hefði verið hringt í hann og hann spurður alls kyns spurninga varðandi starfið auk þess sem hann hefði verið beðinn um að koma aftur í vinnu þegar hann hefði verið í fríi. Hann kvaðst ekki hafa litið svo á að laun fyrir 184 klukkustundir á mánuði væri fullnaðargreiðsla fyrir alla hans vinnu. Þá taldi stefndi að launahækkun í september 2013 hefði verið vegna framúrskarandi vinnu hans og aukagreiðslur í apríl og desember 2013 vegna góðrar sölu og ánægju með störf hans.

14 F-kvk-nf H. H-kvk-nf mannauðsstjóri áfrýjanda bar fyrir héraðsdómi að rætt hefði verið um að ef vinna stefnda færi mikið yfir 184 klukkustundir á mánuði fengi hann aukafrídaga, umfram þá orlofsdaga sem hann ætti, til að jafna það út eða þá að hann fengi einhverja kaupauka eða launin yrðu endurskoðuð. Launahækkanir og aukagreiðslur sem stefndi fékk hefðu verið til að koma til móts við aukið álag og stefndi verið sáttur við þær greiðslur. Hún bar að stefndi hefði sjálfur ráðið vinnutímanum í samráði við næsta yfirmann sem verið hefði veitingastjórinn. 15 Framangreindur skilningur stefnda og vitnisins F-kvk-ef fær stoð í tölvupóstsamskiptum þeirra í janúar og febrúar 2014. Stefndi lýsti 14. janúar 2014 yfir áhyggjum af því að allir yfirvinnutímar sem hann væri búinn að vinna gufuðu upp. F-kvk-nf svaraði því til í tölvupósti sama dag að allir tímar sem hann hefði unnið væru skráðir í tímaviðverukerfið og eyddust ekki út. Kaupaukanum sem hann hefði fengið greiddan í desember hefði verið ætlað að ná yfir alla yfirvinnu frá september til desember en tímarnir væru allir sýnilegir í kerfinu. Í framhaldi af þessum tölvupóstsamskiptum sendi stefndi F-kvk-þgf tölvupóst 26. febrúar 2014 þar sem hann vakti athygli á að hann yrði í útlöndum frá 20. til 25. mars og væri að velta því fyrir sér hvort hann gæti notað ónýtta orlofsdaga frá fyrra ári í ferðina og hvort hann ætti meira orlof inni. Þar sagði meðal annars: „Ég geri mér alveg grein fyrir því að ég fékk kaupauka fyrir sept. – des. og bolludaginn í fyrra, en hvað með hina tímana?“ Í svarpósti F-kvk-ef sagði meðal annars að varðandi yfirvinnustundir hefði verið meiningin að hann jafnaði út stundirnar með því að taka sér frí á móti. Hún sæi að hann hefði unnið mikla yfirvinnu í janúar og febrúar og best væri að hann gæti tekið hana út í fríi fljótlega.

16 Samkvæmt framansögðu þykir ljóst að hvorugur aðila túlkaði ráðningarsamninginn á þann hátt að stefndi ætti ekki rétt til greiðslu launa fyrir yfirvinnu ef hann ynni fleiri vinnustundir en 184 á mánuði að meðaltali á ársgrundvelli. Þvert á móti voru aðilar sammála um að sú vinna sem stefndi ynni umfram það yrði greidd í formi frítöku eða eftir atvikum með öðrum hætti. Þannig er ljóst að kaupauka sem stefndi fékk greiddan í desember 2013 var á launaseðli lýst sem greiðslu vegna yfirvinnu.

17 Við mat á því hvort stefndi hafi einn borið ábyrgð á því að taka sér frí á móti þeirri yfirvinnu sem hann vann verður að líta til þess að stefndi var eini starfandi bakarinn hjá áfrýjanda og samkvæmt ráðningarsamningi hans skyldi vinnutími hans vera í samráði við yfirmann sem var veitingastjóri áfrýjanda. Enda þótt stefndi hafi haft talsvert svigrúm hvað daglegan vinnutíma varðar hefur áfrýjanda ekki tekist að hnekkja þeim málatilbúnaði stefnda að verkefni stefnda sem bakari hjá áfrýjanda hafi ekki gefið honum svigrúm til frekari frítöku en raunin varð.

18 Aðila greinir á um eðli aukagreiðslna sem inntar voru af hendi við stefnda í apríl og desember 2013. Stefndi telur að þær hafi fyrst og fremst verið umbun fyrir góð störf en engu að síður hefur hann dregið þær frá kröfu vegna ógreiddrar yfirvinnu. Áfrýjandi virðist hins vegar hafa litið á þær sem uppgjör fyrir yfirvinnu mánuðina á undan. Fjárhæðir umræddra greiðslna virðast hafa verið ákveðnar einhliða af hálfu áfrýjanda og engir sérstakir útreikningar liggja þeim að baki. Verður ekki talið að áfrýjandi hafi með réttu getað lokið uppgjöri vegna yfirvinnu stefnda með slíkum einhliða hætti.

19 Sem fyrr segir hækkaði áfrýjandi mánaðarlaun stefnda á tímabilinu í samræmi við almennar kjarasamningsbundnar launahækkanir. Auk þess hækkaði áfrýjandi mánaðarlaun stefnda 1. september 2013 um 12,56% umfram kjarasamningsbundna hækkun launa. Áfrýjandi óskaði ekki eftir því að gerður yrði nýr ráðningarsamningur eða viðauki við upphaflegan ráðningarsamning af þessu tilefni. Stefndi bar að þessi hækkun launa hefði verið vegna ánægju áfrýjanda með störf hans og góðrar sölu. Stefndi hafði unnið hjá áfrýjanda í rúmt ár þegar hér var komið sögu og ekkert bendir til annars en að ánægja hafi ríkt með störf hans. Samkvæmt því verður áfrýjandi að bera hallann af því að hann hefur ekki tryggt sér sönnur fyrir því að umræddri launahækkun hafi verið ætlað að mæta meiri yfirvinnu stefnda en áður hafði verið áætluð.

20 Samkvæmt öllu framangreindu er fallist á málatilbúnað stefnda um að hann eigi rétt á því að fá greiðslu úr hendi áfrýjanda fyrir þær yfirvinnustundir umfram 184 klukkustundir á mánuði að meðaltali á ári sem hann krefur áfrýjanda um greiðslu fyrir.

21 Aðila greinir sem fyrr segir á um við hvað eigi að miða greiðslu fyrir hverja yfirvinnustund. Í kjarasamningi milli VR og Samtaka atvinnulífsins, sem í gildi var frá 22. júní 2011 til 31. janúar 2014, var kveðið á um í grein 1.7.1 að fyrir vinnu umfram 171,15 klukkustundir á mánuði skyldi greiða með tímakaupi sem næmi 1,0385% af mánaðarlaunum fyrir dagvinnu. Í grein 1.11.4 sagði um upplýsingaskyldu vinnuveitanda í 8. tölulið að í ráðningarsamningi eða skriflegri staðfestingu ráðningar skyldi meðal annars koma fram mánaðar eða vikulaun, til dæmis með tilvísun til launataxta, mánaðarlaun sem yfirvinna væri reiknuð af, aðrar greiðslur eða hlunnindi svo og greiðslutímabil. Í ráðningarsamningi stefnda kom ekkert fram um af hvaða mánaðarlaunum yfirvinna skyldi reiknuð en í honum sagði hins vegar að um réttindi og skyldur færi að öðru leyti samkvæmt kjarasamningi VR. Samkvæmt því er fallist á forsendur stefnda fyrir útreikningi tímagjalds fyrir yfirvinnu sem tekur mið af kjarasamningi VR og reiknast aðeins af dagvinnuhluta umsaminna mánaðarlauna.

22 Stefndi hóf sem fyrr segir störf hjá áfrýjanda í ágúst 2012. Vegna ákvæða ráðningarsamningsins um að laun skyldu miðast við 184 klukkustunda vinnu á mánuði að meðaltali yfir árið og þess sameiginlega skilnings aðila að yfirvinna yrði mögulega greidd með frítöku var greiðsla fyrir umframyfirvinnu ekki gjaldkræf fyrr en í fyrsta lagi í september 2013. Ljóst er að strax 14. janúar 2014 gerði stefndi athugasemdir í tölvupósti við mannauðsstjóra áfrýjanda og lýsti áhyggjum af því hvort yfirvinnutímar myndu gufa upp. Þótt í svari mannauðsstjórans kæmi fram að kaupauka, sem stefndi hefði fengið greiddan í desember 2013, hefði verið ætlað að ná yfir yfirvinnu á haustmánuðum sagði þar jafnframt að allir yfirvinnutímar væru skráðir í tímavinnukerfinu og eyddust ekki út. Svarpósturinn og tölvupóstssamskipti þeirra í framhaldinu gáfu stefnda ekki skýrt tilefni til að ætla að hann ætti ekki frekari rétt vegna unninnar yfirvinnu fram að því og því síður framvegis. Hafa verður í huga að skilningur beggja aðila var samkvæmt framansögðu sá að stefndi skyldi reyna að jafna yfirvinnuna út á móti frídögum en til þess hafði hann sem fyrr segir ekki nægilegt svigrúm.

23 Þótt ekki liggi fyrir að stefndi hafi gert frekari reka að því að krefjast greiðslu vegna yfirvinnu umfram umrædda 184 klukkustundir á mánuði fyrr en með innheimtubréfi frá VR til áfrýjanda 22. júní 2015, um fimm mánuðum eftir að stefndi hætti störfum hjá áfrýjanda, þykir hann í ljósi ákvæða ráðningarsamningsins og samskipta sinna við mannauðsstjóra áfrýjanda ekki hafa sýnt af sér slíkt aðgerðarleysi um innheimtu þessarar kröfu, sem byggist á skráðum tímafjölda í tímaskráningarkerfi áfrýjanda, að hún teljist niður fallin fyrir tómlæti. Með hliðsjón af efni ráðningarsamningsins gat stefndi ekki gert kröfu á hendur áfrýjanda vegna yfirvinnu fyrr en ári eftir að hann hóf störf og var krafa hans því að öllu leyti ófyrnd þegar mál þetta var höfðað 24. febrúar 2017.

24 Af hálfu stefnda er því haldið fram að hann eigi rétt til greiðslu úr hendi áfrýjanda vegna frítökuréttar sem hann hafi áunnið sér meðan hann vann hjá stefnda. Frítökurétturinn hafi annars vegar myndast þar sem hann hafi ekki í tilgreind skipti fengið 11 klukkustunda daglegan hvíldartíma og hins vegar þar sem hann hafi í 12 tilgreind skipti unnið lengur en sjö daga samfellt án þess að geta tekið frídag. Frá þessum áunna frítökurétti hefur stefndi dregið fimm frídaga sem hann fékk umfram áunnið orlof. Mismuninn telur stefndi samsvara 56,49 dagvinnustundum sem hann hefur margfaldað með 2.394,52 krónum fyrir hverja vinnustund í dagvinnu, sem voru laun hans við starfslok, og bætt við 10,17% orlofi.

25 Kröfur stefnda eiga stoð í greinum 2.4.1, 2.4.2. og 2.4.3 í fyrrnefndum kjarasamningi VR sem vísað er til í ráðningarsamningi stefnda. Þar sem ekki var samið sérstaklega um þessi réttindi í ráðningarsamningi stefnda getur hann byggt rétt á þessum kjarasamningsákvæðum. Útreikningum stefnda á kröfunni hefur ekki verið mótmælt sérstaklega af hálfu áfrýjanda en sýknukrafa hans er byggð á því annars vegar að hann hafi samið við stefnda um heildargreiðslu fyrir alla vinnu og hins vegar á sjónarmiðum um tómlæti.

26 Óumdeilt er að kröfur stefnda eiga sér stoð í upplýsingum úr tímaskráningarkerfi áfrýjanda og því ljóst að stefndi hefur ekki í öllum tilvikum fengið 11 klukkustunda hvíld á sólarhring og ekki frídag á sjö daga fresti.

27 Af ákvæði ráðningarsamningsins um að stefndi skyldi ekki mæta til vinnu fyrr en 11 klukkustunda hvíld væri náð nema þess væri sérstaklega óskað mátti stefnda vera ljóst að hann bæri sjálfur ríka ábyrgð á því að hann næði 11 klukkustunda samfelldum hvíldartíma á sólarhring. Jafnframt mátti stefnda vera ljóst að þess sama væri ætlast til af honum varðandi það að taka sér vikulegan frídag. Þótt stefndi hafi borið að hann hefði verið kallaður til vinnu þegar hann var í fríi verður að líta svo á að honum hafi borið að upplýsa næsta yfirmann sinn eða aðra starfsmenn áfrýjanda um þau tilvik þegar hann náði ekki umræddri 11 klukkustunda hvíld eða vikulegum frídegi svo að halda mætti þessum frítökurétti til haga og ganga eftir því að hann tæki sér frí. Af launaseðlum sem stefndi fékk mátti honum vera ljóst að ekkert var skráð hjá áfrýjanda um þennan frítökurétt eða hvort hann hefði verið nýttur. Þrátt fyrir þetta bera hvorki gögn málsins né framburður stefnda eða vitna fyrir dómi það með sér að stefndi hafi vakið athygli á eða gert kröfu vegna frítökuréttar sem umrædd krafa hans byggist á meðan hann starfaði hjá áfrýjanda frá ágúst 2012 fram í janúar 2015. Krafa vegna þessa frítökuréttar stefnda kom fyrst fram í innheimtubréfi sem VR sendi fyrir hans hönd 22. júní 2015, þegar tæpir fimm mánuðir voru liðnir frá því að hann hætti störfum hjá áfrýjanda. Verður því fallist á með áfrýjanda að þessi krafa hans að fjárhæð samtals 149.023 krónur sé fallin niður fyrir tómlæti.

28 Samkvæmt framansögðu verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 1.689.586 krónur. Dráttarvaxtakröfu stefnda hefur ekki verið mótmælt sérstaklega og verður hún því tekin til greina eins og nánar greinir í dómsorði.

29 Eftir úrslitum málsins verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem þykir hæfilega ákveðinn samtals 1.800.000 krónur.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Miklatorg hf., greiði stefnda, G-kk-þgf V-kk-þgf S-kk-þgf, 1.689.586 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 370.506 krónum frá 1. janúar 2013 til 1. febrúar sama ár, en af 428.670 krónum frá þeim degi til 1. apríl sama ár, en af 378.670 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2014, en af 970.308 krónum frá þeim degi til 1. nóvember sama ár, en af 1.369.015 krónum frá þeim degi til 1. febrúar 2015, en af 2.289.491 krónu frá þeim degi til 1. ágúst 2015, en af 1.689.586 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.