314/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felld var úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að stöðva aðfarargerð til tryggingar greiðslu skuldar M við I. Bú M hafði verið tekið til gjaldþrotaskipta og I lýst kröfu í búið. Skiptum lauk í febrúar 2016. Í júlí 2017 krafðist I fjárnáms fyrir kröfu sinni en sýslumaður stöðvaði gerðina 5. september 2017. Landsréttur féllst ekki á að það ylli frávísun málsins þótt ekki hafi að öllu leyti verið fylgt fyrirmælum 14. kafla laga nr. 90/1989, um aðför, við meðferð málsins hjá sýslumanni og í héraði. Rétturinn taldi að ákvæði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., er lýtur að fyrningarslitum kröfu sem áfram hvílir á þrotamanni eftir skiptalok, gengi framar ákvæðum 52. gr. laga nr. 90/1989 og 1. mgr. 17. gr. laga nr. 150/2017, um fyrningu kröfuréttinda. Fyrningu kröfunnar hefði því ekki verið slitið með því að aðfararbeiðni barst sýslumanni. Þar sem gerðinni hefði ekki verið lokið þegar hún var stöðvuð hefði I ekki öðlast tryggingarréttindi í tiltekinni eign M. Þá hefði I ekki höfðað mál til viðurkenningar á fyrningarslitum kröfu sinnar og M ekki viðurkennt tilvist hennar. Því hafi krafa I verið fyrnd þegar úrskurður héraðsdóms var kveðinn upp. Þar sem I var ekki talinn hafa lögvarða hagsmuni af því að gerð yrði fram haldið til að öðlast tryggingarréttindi yfir fyrndri kröfu var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 23. mars 2018, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 9. mars 2018 í málinu nr. Y6/2017, þar sem felld var úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 5. september 2017 um að stöðva aðfarargerð nr. 2017[…] á hendur sóknaraðila og lagt fyrir sýslumann að halda gerðinni áfram. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989, um aðför.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að staðfest verði ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að stöðva framangreinda aðfarargerð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir aðdraganda þess að varnaraðili krafðist fjárnáms til tryggingar kröfu hans á hendur sóknaraðila með aðfararbeiðni 12. júlí 2017. Þar er einnig fjallað um ágreining sem kom upp milli aðila er aðfararbeiðnin var tekin fyrir hjá sýslumanni 5. september 2017. Ákvörðun sýslumanns um að stöðva gerðina að kröfu sóknaraðila á grundvelli 27. gr. laga nr. 90/1989 var færð til bókar í gerðabók sýslumanns. Því næst var bókað að varnaraðili lýsti því yfir „að hann muni bera ákvörðun sýslumanns“ undir héraðsdóm „og gera þá kröfu að hún verði felld úr gildi og að aðför nái fram að ganga“. Bókunin var kynnt aðilum og engar athugasemdir gerðar.

5 Af gögnum sem varnaraðili hefur lagt fyrir Landsrétt verður ráðið að honum hafi ekki borist afrit gagna og eftirrit úr gerðabók sýslumanns fyrr en 3. október 2017. Degi síðar lagði varnaraðili erindi fyrir Héraðsdóm Reykjaness með yfirskriftinni „Beiðni um úrlausn vegna ákvörðunar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu“. Beiðnin var rökstudd og bar með sér að hún væri reist á 14. kafla laga nr. 90/1989 sem fjallar um úrlausn ágreinings sem rís við framkvæmd aðfarargerðar eða um endurupptöku hennar. Þegar málið var þingfest í héraði 9. nóvember 2017 kom fram af hálfu varnaraðila að hann myndi ekki skila „sérstakri greinargerð“. Sóknaraðili fékk þá frest til 13. desember 2017 til að skila greinargerð.

6 Ágreiningsmálið var tekið til úrskurðar 15. janúar 2018 að loknum munnlegum málflutningi. Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp 9. mars 2018. Áður hafði héraðsdómari leitað með tölvuskeytum til málflytjenda 7. mars 2018 eftir afstöðu aðila til þess hvort ástæða væri til þess að endurflytja málið. Lögmaður sóknaraðila svaraði samdægurs að ekki væri ástæða til þess, en vakti um leið „athygli dómsins á því að krafan er nú fyrnd“. Sá lögmaður sótti ekki þing við uppkvaðningu úrskurðarins. Lögmaður varnaraðila var viðstaddur þinghaldið en bókað var í þingbók að dómari og aðilar teldu endurflutning óþarfan.

Málsástæður aðila

Málsástæður sóknaraðila

7 Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar er bent á að efni kunni að vera til þess að Landsréttur vísi máli þessu sjálfkrafa frá héraðsdómi þar sem það hafi ekki verið lagt fyrir dómstóla á þann veg sem mælt sé fyrir um í 14. kafla laga nr. 90/1989. Því til stuðnings vísar sóknaraðili til dóma Hæstaréttar 16. janúar 2017 í máli nr. 807/2016 og 22. ágúst 2017 í máli nr. 391/2017.

8 Sóknaraðili styður kröfu sína fyrir Landsrétti við að krafa varnaraðila, sem farið var fram á að gert yrði fjárnám fyrir, hafi fallið niður fyrir fyrningu 11. febrúar 2018, enda hafi tveggja ára fyrningarfresti hennar samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., ekki verið slitið á þann veg sem segi í 3. mgr. sömu greinar og varnaraðili ekki fengið tryggingarréttindi fyrir kröfu sinni áður en fyrningarfresturinn var á enda runninn. Varnaraðili eigi af þessum sökum ekki peningakröfu til að leita fullnustu á og verði því ekki séð að hann eigi lögvarða hagsmuni af því að halda gerðinni áfram. Þegar af þeirri ástæðu beri að hafna kröfu varnaraðila.

9 Af hálfu sóknaraðila er einnig á því byggt að skilyrði 3. málsliðar 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, eins og skýra beri ákvæðið í ljósi lögskýringargagna, séu ekki uppfyllt, þar sem ekki hafi verið leitað fjárnáms í nýrri eign sem sóknaraðili hafi eignast eftir skiptalok.

10 Með skírskotun til 165. gr. laga nr. 21/1991 byggir sóknaraðili að lokum á því að ekki sé unnt að gera árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðila á tveggja ára tímabili frá lokum gjaldþrotaskipta, enda sé sá tími hugsaður til þess að þrotamaður geti komið fjármálum sínum á réttan kjöl.

Málsástæður varnaraðila

11 Varnaraðili mótmælir því að málið hafi ekki verið lagt fyrir héraðsdóm í því horfi sem kveðið sé á um í 14. kafla laga nr. 90/1989. Hann bendir á að ráða megi af bókun sýslumanns 5. september 2017 að varnaraðili hafi krafist úrlausnar héraðsdóms um ákvörðun sýslumanns og að þar hafi verið gerð nægjanleg grein fyrir þeim atriðum sem mælt sé fyrir um í 1. mgr. 86. gr. laga nr. 90/1989. Þá hafi málsmeðferðarreglur ekki verið brotnar þó að málið hafi verið lagt fyrir héraðsdóm í ítarlegri búningi en lögin mæli fyrir um.

12 Af hálfu varnaraðila er á því byggt að fyrningu fjárkröfunnar hafi verið slitið þegar beiðni um fullnustugerð barst sýslumanni, sbr. 1. mgr. 17. gr. laga nr. 150/2007, um fyrningu kröfuréttinda, og 52. gr. laga nr. 90/1989. Fái ákvæði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 engu breytt um þá niðurstöðu.

13 Varnaraðili reisir kröfu sína enn fremur á því að 3. málsliður 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 standi ekki í vegi fyrir því að gert verði fjárnám í eign sem þrotamaður hefur eignast fyrir skiptalok, enda geri ákvæðið ekki að skilyrði hvenær hann hafi eignast þá eign. Þá sé eignarhlutur sóknaraðila í umræddu einkahlutafélagi gilt andlag fjárnáms samkvæmt 6. kafla laga nr. 90/1989. 14 Varnaraðili mótmælir því að lokum að 165. gr. laga nr. 21/1991 standi í vegi fyrir því að gert verði árangurslaust fjárnám hjá sóknaraðila í tvö ár frá skiptalokum. Það komi hins vegar ekki til úrlausnar í þessu máli hver réttaráhrif slíkrar niðurstöðu verði.

Niðurstaða Landsréttar

15 Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 segir að mótmæli gerðarþoli rétti gerðarbeiðanda til að aðför nái fram að ganga, eða að hún fari fram með þeim hætti sem gerðarbeiðandi krefst, skuli sýslumaður að kröfu gerðarbeiðanda ákveða þegar í stað hvort gerðin fari fram eða hvort henni verði fram haldið og eftir atvikum með hvaða hætti. Skulu slík mótmæli að jafnaði ekki stöðva gerðina nema þau varði atriði sem sýslumanni ber að gæta að sjálfsdáðum eða sýslumaðurinn telur mótmælin af öðrum sökum valda því að óvíst sé að gerðarbeiðandi eigi þau réttindi, sem hann krefst fullnægingar á, eða að hann eigi rétt á að gerðin fari fram með þeim hætti sem hann krefst, sbr. 2. mgr. 27. gr. laganna. Í 3. mgr. 27. gr. laga nr. 90/1989 kemur fram að fallist gerðarbeiðandi ekki á ákvörðun sýslumanns samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins geti hann krafist úrlausnar héraðsdómara um hana samkvæmt fyrirmælum 14. kafla laganna.

16 Í 14. kafla fyrrgreindra laga nr. 90/1989 er fjallað í 85. til 91. gr. um úrlausn ágreinings sem rís við framkvæmd aðfarargerðar eða um endurupptöku hennar. Í 1. mgr. 86. gr. laganna er sú skylda lögð á sýslumann að færa nákvæmlega til bókar hver sú ákvörðun er sem krafist er úrlausnar héraðsdómara um og hverjar kröfur aðilar gera. Skulu jafnframt bókaðar í stuttu máli röksemdir sem þeir færa fyrir kröfum sínum. Að því loknu skal sýslumaður afhenda þeim, sem krefst úrlausnar héraðsdómara, staðfest ljósrit gagna og eftirrit úr gerðabók svo fljótt sem við verður komið, sbr. 3. mgr. 86. gr. laganna. Skal sá aðili gerðarinnar, sem þannig hefur fengið framangreind gögn í hendur, senda þau héraðsdómara án tafar, eins og fram kemur í 4. mgr. sömu greinar. Héraðsdómari ákveður því næst stað og stund þinghalds og tilkynnir málsaðilum það, sbr. 1. mgr. 87. gr. laganna. Sé þinghaldið sótt af hálfu beggja aðila, og sættir takast ekki um ágreininginn, veitir héraðsdómari aðilum skamman frest til greinargerða og öflunar sýnilegra sönnunargagna ef þörf krefur, sbr. 1. mgr. 88. gr. laganna.

17 Í bókun sýslumannsins í því máli sem hér er til umfjöllunar er hvorki gerð grein fyrir kröfum sóknaraðila í ágreiningsmálinu né er þar vikið stuttlega að röksemdum aðilanna fyrir kröfum þeirra. Þar er hins vegar gerð grein fyrir kröfugerð varnaraðila. Þá liðu fjórar vikur frá því að varnaraðili lýsti því yfir við gerðina, að hann krefðist þess fyrir héraðsdómi að ákvörðun sýslumanns um stöðvun gerðarinnar yrði felld úr gildi, uns varnaraðili fékk ljósrit málsgagna og eftirrit úr gerðabók í hendur. Fær þessi afgreiðslutími ekki samrýmst áskilnaði 3. mgr. 86. gr. laga nr. 90/1989 um að sýslumanni beri að senda gögnin svo fljótt sem við verður komið.

18 Varnaraðili sendi Héraðsdómi Reykjaness framangreind gögn þegar í stað í samræmi við áskilnað 4. mgr. 86. gr. laga nr. 90/1989. Eins og rakið hefur verið fylgdi þessum gögnum beiðni sem hafði að geyma rökstuðning fyrir kröfum varnaraðila. Rétt var að virða það skjal sem greinargerð en fram er komið að varnaraðili lagði ekki fram annað skjal undir rekstri málsins í héraði með lýsingu á málsástæðum sínum. Misbrestur sýslumanns við meðferð ágreiningsmálsins, og sá háttur sem hafður var á við að leggja málið fyrir héraðsdómara, raskaði ekki jafnræði aðila fyrir dómi eða torveldaði sóknaraðila að verjast kröfum varnaraðila. Atvik þau sem hér er lýst eru ekki hliðstæð þeim sem um var fjallað í dómum Hæstaréttar Íslands 16. janúar 2017 í máli nr. 807/2016 og 22. ágúst 2017 í máli nr. 391/2017. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður ekki á það fallist að það valdi frávísun málsins frá héraðsdómi án kröfu þó að ekki hafi verið að öllu leyti fylgt fyrirmælum 14. kafla laga nr. 90/1989 við meðferð ágreiningsmálsins.

19 Eins og fram kemur í úrskurði héraðsdóms var bú sóknaraðila tekið til gjaldþrotaskipta 11. nóvember 2015 og lauk skiptunum 11. febrúar 2016. Varnaraðili lýsti kröfu við skiptin vegna vangoldins meðalags frá júlí 1999 til ágúst 2015 og nam höfuðstóll kröfunnar 5.490.459 krónum. Ekkert fékkst greitt upp í lýstar kröfur við skiptin. Samkvæmt 2. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 bar sóknaraðili ábyrgð á framangreindri skuld sinni við varnaraðila eftir skiptalok og byrjaði tveggja ára fyrningarfrestur að líða á þeim degi. Þegar bú sóknaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta var hann eigandi þess hlutar í LK þjónustu ehf. sem varnaraðili benti á við gerðina 5. september 2017. Skiptastjóri mat eignarhlutinn verðlausan við gjaldþrotaskiptin og fékk sóknaraðili umráð hans við skiptalok.

20 Í 1. málslið 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 kemur fram að fyrningu krafna sem um ræðir í 2. mgr. greinarinnar verði aðeins slitið á ný með því að kröfuhafi höfði innan fyrningarfrests mál á hendur þrotamanninum og fái þar dóm um viðurkenningu á fyrningarslitum gagnvart honum. Í niðurlagi málsgreinarinnar segir að hafi kröfuhafi fengið tryggingarréttindi fyrir kröfu sinni í eign þrotamannsins áður en frestur samkvæmt 2. mgr. var á enda fyrnist krafa hans þó ekki að því leyti sem fullnusta fæst á henni á síðari stigum vegna þeirra tryggingarréttinda. Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, er á það fallist að framangreind ákvæði hafi ekki girt fyrir rétt varnaraðila til þess að fá gert fjárnám í eignarhluta sóknaraðila í LK þjónustu ehf. þegar gerðin var stöðvuð 5. september 2017, en þá var krafan ófyrnd.

21 Ákvæði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 er sérákvæði varðandi fyrningarslit kröfu sem áfram hvílir á þrotamanni eftir skiptalok. Það á rætur að rekja til breytinga sem gerðar voru á lögum nr. 21/1991 með lögum nr. 142/2010. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum nr. 142/2010 er markmið þeirra að gera þeim einstaklingum sem teknir hafa verið til gjaldþrotaskipta, en bera áfram ábyrgð á skuldum sem ekki hafa fengist greiddar við gjaldþrotaskiptin, auðveldara að koma fjármálum sínum á réttan kjöl. Þar er enn fremur lögð áhersla á að yrði frumvarpið að lögum yrði ekki unnt að slíta fyrningu slíkra krafna nema í undantekningartilvikum, en til þess þyrfti lánardrottinn að höfða mál fyrir dómstólum á hendur þrotamanni og fá viðurkenningu á því að fyrningu kröfunnar sé slitið. Samkvæmt ákvæðinu eins og því var breytt með lögum nr. 142/2010 þarf tilteknum skilyrðum, sem fram koma í 3. málslið 2. mgr. 165. gr. laganna, að vera fullnægt svo að fallist verði á að fyrningu kröfunnar hafi verið slitið með málshöfðuninni.

22 Ákvæði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, sbr. lög nr. 142/2010, er yngra en fyrirmæli 52. gr. laga nr. 90/1989 og 1. mgr. 17. gr. laga nr. 150/2007. Í því ljósi og að teknu tilliti til afdráttarlauss orðalags 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991, markmiðs ákvæðisins og ummæla í lögskýringargögnum, gengur það framar framangreindum ákvæðum laga nr. 90/1989 og nr. 150/2007 um fyrningarslit kröfuréttinda.

23 Sú krafa sem varnaraðili leitar tryggingar á með aðfararbeiðninni er að öllu leyti sama krafa og hann lýsti við skiptin á þrotabúi sóknaraðila. Fyrirmæli 2. og 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 giltu því um kröfuna í heild. Í ljósi þess sem að framan er rakið er ekki unnt að líta svo á að fyrningu hennar hafi verið slitið með því að aðfararbeiðni varnaraðila barst sýslumanni. Varnaraðili hefur ekki öðlast tryggingarréttindi í umræddri eign enda var gerðinni ekki lokið þegar hún var stöðvuð 5. september 2017. Hann hefur heldur ekki höfðað mál til viðurkenningar á fyrningarslitum hennar og sóknaraðili ekkert gert sem gefur til kynna að hann viðurkenni tilvist kröfunnar. Krafan fyrndist því 11. febrúar síðastliðinn þegar tvö ár voru liðin frá lokum gjaldþrotaskipta sóknaraðila. Krafan var því fyrnd þegar hinn kærði úrskurður var kveðinn upp. Varnaraðili á ekki lögvarða hagsmuni af því að gerð verði fram haldið til að öðlast tryggingarréttindi fyrir kröfu sem hefur fallið niður fyrir fyrningu. Í því ljósi ber að fella úrskurð héraðsdóms úr gildi og vísa kröfu varnaraðila frá héraðsdómi.

24 Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.