361/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu R sem hún lýsti við slit fjármálafyrirtækisins L ehf. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki yrði séð að héraðsdómur hafi með skýrum hætti leyst úr varakröfum R og tekið rökstudda afstöðu til þeirra málsástæðna sem þær voru reistar á og studdust að hluta við niðurstöðu matsgerðar sem R aflaði undir rekstri málsins. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný, sbr. flið 1. mgr. 114. gr., sbr. 4. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. og 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. apríl 2018. Kærumálsgögn bárust 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. mars 2018 í málinu nr. X15/2014 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila sem hún lýsti við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að krafa hennar verði aðallega viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæð 9.575.382 krónur og að öðru leyti sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga. Þá hefur sóknaraðili uppi fimm varakröfur, þá fyrstu að fjárhæð 7.272.362 krónur, aðra að fjárhæð 7.039.042 krónur, þriðju að fjárhæð 3.386.932 krónur, fjórðu að fjárhæð 3.175.180 krónur og fimmtu að fjárhæð 2.984.164 krónur. Í öllum tilvikum er þess krafist að kröfurnar verði viðurkenndar sem almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, en þær að öðru leyti samþykktar sem eftirstæðar kröfur samkvæmt 114. gr. sömu laga. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Sóknaraðili keypti fyrst hlutdeildarskírteini í fjárfestingarsjóði sem nefndist Peningabréf Landsbankans ISK 20. nóvember 2007. Sjóðurinn var rekinn af Landsvaka hf. sem var dótturfélag varnaraðila sem þá nefndist Landsbanki Íslands hf. Sóknaraðili keypti á ný hlutdeildarskírteini í sjóðnum 21. janúar 2008 og aftur 21. maí sama ár. Hún seldi hlutdeildarskírteini 31. mars, 3. júlí, 15. ágúst og 30. september 2008, í öllum tilvikum fyrir eina milljón króna að frádregnum kostnaði. Föstudaginn 3. október 2008 átti sóknaraðili hlutdeildarskírteini að nafnverði 816.881,92 krónur og var markaðsvirði þeirra að sögn sóknaraðila 25.700.596 krónur. Hinn 6. október 2008 ákvað stjórn Landsvaka hf. að loka tímabundið fyrir innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum og 28. sama mánaðar var sjóðnum slitið. Sóknaraðili fékk þá greiddar út 17.678.142 krónur, sem nam 68,8% af markaðsvirði eignar hennar.

5 Landsvaki hf. gerði samning við varnaraðila 23. október 2003 um,,útvistun verkefna Landsvaka hf. til Landsbanka Íslands hf.“. Með samningnum skuldbatt varnaraðili sig til að sinna reikningshaldi, uppgjöri og skýrslugerð vegna sjóða í rekstri Landsvaka hf. og annast mat á verðmæti verðbréfa og annarra eigna sjóða í rekstri Landsvaka hf., útreikning innlausnarverðs, markaðssetningu og þjónustu við viðskiptavini, innra eftirlit og regluvörslu, frágang viðskipta, viðhald á skrá yfir eigendur hlutdeildarskírteina, útgáfu og innlausn hlutdeildarskírteina, uppgjör viðskipta, vörslu hlutdeildarskírteina og gagna um viðskipti og lögfræðiþjónustu vegna sjóða í rekstri Landsvaka hf.

6 Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 7. október 2008 tók stofnunin yfir vald hluthafafundar Landsbanka Íslands hf., vék félagsstjórn í heild sinni frá störfum og skipaði bankanum skilanefnd. Tveimur dögum síðar tók Fjármálaeftirlitið ákvörðun um ráðstöfun tiltekinna eigna og skulda bankans til nýs banka, NBI hf., sem nú ber heitið Landsbankinn hf., þar á meðal eignarhaldi á Landsvaka hf. Hinn 22. apríl 2009 tóku gildi lög nr. 44/2009 um breytingu á lögum nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Hinn 29. sama mánaðar skipaði Héraðsdómur Reykjavíkur slitastjórn fyrir Landsbanka Íslands hf., sem nú ber heiti varnaraðila. Hinn 30. apríl 2009 gaf slitastjórnin út innköllun til kröfuhafa sem var fyrst birt í Lögbirtingablaði sama dag. Slitameðferð lauk með nauðasamningi sem komst á 18. desember 2015.

7 Sóknaraðili lýsti almennri kröfu samkvæmt 1. mgr. 113. gr. laga nr. 21/1991 við slitameðferð varnaraðila, að fjárhæð 8.022.454 krónur með dráttarvöxtum og innheimtukostnaði, 30. október 2009. Með bréfi 9. nóvember 2010 hafnaði slitastjórn varnaraðila kröfunni. Með bréfi 30. sama mánaðar mótmælti lögmaður sóknaraðila afstöðu slitastjórnar. Á kröfuhafafundi 1. desember 2010 tókst ekki að jafna ágreining um kröfuna. Aftur voru haldnir fundir 2. maí 2013 og 10. desember sama ár, en enn tókst ekki að jafna ágreining um kröfuna. Ákvað slitastjórn að beina ágreiningi um kröfuna til Héraðsdóms Reykjavíkur eftir ákvæðum 171. gr. laga nr. 21/1991 og var það gert með bréfi 29. janúar 2014.

8 Málið var tekið fyrir í héraðsdómi 9. maí 2014 og lagði sóknaraðili fram greinargerð í þinghaldi 3. október sama ár. Í greinargerðinni var þess krafist að viðurkennd yrði sem almenn krafa, samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, krafa sóknaraðila að fjárhæð 9.575.382 krónur og krafan að öðru leyti samþykkt sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga. Samkvæmt sundurliðun í greinargerðinni samanstóð krafan af höfuðstól, dráttarvöxtum til og með 22. apríl 2009 og innheimtukostnaði til þess tímamarks, með sömu fjárhæðum og fram komu í kröfulýsingu sóknaraðila.

9 Varnaraðili lagði fram greinargerð í málinu 6. febrúar 2015. Í þinghaldi 23. febrúar sama ár óskaði lögmaður sóknaraðila eftir fresti til að leggja fram matsbeiðni og var matsbeiðnin lögð fram 9. apríl 2015. Við fyrirtöku málsins 16. apríl sama ár var Á-kk-nf B-kk-nf T-kk-nf lektor dómkvaddur sem matsmaður til að leggja mat á þau atriði sem greindi í matsbeiðni. Matsgerðin var lögð fram 5. október 2017. Málinu var úthlutað nýjum dómara 10. janúar 2018 og í þinghaldi sem fram fór 26. febrúar sama ár var aðalmeðferð ákveðin 5. mars sama ár.

10 Við aðalmeðferð málsins lagði sóknaraðili fram endanlegar dómkröfur sínar ásamt fleiri skjölum. Ekkert var þá bókað um mótmæli varnaraðila við þeim kröfum, eða hvort þær væru byggðar á öðrum málsástæðum en aðalkrafa sóknaraðila samkvæmt greinargerð hans til héraðsdóms. Upphafleg krafa sóknaraðila var óbreytt sem aðalkrafa hennar en að auki gerði hún varakröfur í fimm liðum, sem allar námu að höfuðstól lægri fjárhæðum en aðalkrafan.

11 Í úrskurði héraðsdóms eru endanlegar dómkröfur sóknaraðila raktar og gerð grein fyrir aðalkröfu hennar um viðurkenningu kröfu að fjárhæð 9.575.382 krónur. Verður af hinum kærða úrskurði ráðið að aðalkrafa sóknaraðila sé á því reist að tjón hennar nemi mismun á síðasta skráða gengi hlutdeildarskírteina áður en lokað var fyrir innlausnir að loknum viðskiptadegi 3. október 2008 og því sem greitt var út við slit sjóðsins 28. október 2008. Þá er gerð sú grein fyrir varakröfum sóknaraðila að fyrsta varakrafa hennar að fjárhæð 7.039.042 krónur sé á því reist að sóknaraðili hefði innleyst hlut sinn 31. mars 2008 og ekkert keypt í sjóði varnaraðila eftir það. Önnur varakrafa sóknaraðila um viðurkenningu á kröfu að fjárhæð 7.272.362 krónur væri á því reist að sjóði varnaraðila hefði verið lokað 14. ágúst 2008 og verðmæti hans reynst vera það sem dómkvaddur matsmaður teldi það hafa getað orðið. Þriðja varakrafa sóknaraðila um viðurkenningu kröfu að fjárhæð 3.386.932 krónur styddist við að sjóði varnaraðila hefði verið lokað 14. ágúst 2008 og verðmæti hans reynst vera í samræmi við útreikning í greinargerð sóknaraðila. Fjórða varakrafa hennar um viðurkenningu kröfu að fjárhæð 3.175.180 krónur væri á því reist að sjóði varnaraðila hefði verið lokað 29. september 2008 og verðmæti hans reynst vera það sem matsmaður teldi það hafa getað orðið. Fimmta varakrafa sóknaraðila um viðurkenningu kröfu að fjárhæð 2.984.164 krónur, væri grundvölluð á því að sjóði varnaraðila hefði verið lokað 29. september 2008 og verðmæti hans reynst vera í samræmi við útreikning í greinargerð sóknaraðila.

12 Af hálfu varnaraðila var öllum kröfum sóknaraðila mótmælt. Meginþungi málatilbúnaðar hans hvíldi á því að kröfum sóknaraðila yrði ekki beint að sér, heldur hefði sóknaraðila borið að beina kröfum að Landsvaka hf., sem verið hefði samningsaðili sóknaraðila vegna þeirra viðskipta sem deilt væri um í málinu.

Niðurstaða

13 Í niðurstöðu hins kærða úrskurðar segir að sóknaraðili hafi ekki sýnt fram á að innlausnarverð hluta fjárfestingasjóðsins Peningabréf Landsbankans ISK hefði átt að geta haldist óbreytt eftir 6. október 2008 eða afmarkað hvert tjón hennar gæti talist vegna atvika sem vörðuðu hverja málsástæðu fyrir sig. Var um þessa niðurstöðu vísað til dómaframkvæmdar Hæstaréttar og tilteknar forsendur í dómi réttarins 25. nóvember 2010 í máli nr. 726/2009 teknar upp orðrétt. Af þessu og rökstuðningi héraðsdómara fyrir niðurstöðu sinni að öðru leyti verður ekki séð að leyst hafi verið með skýrum hætti úr varakröfum sóknaraðila og tekin rökstudd afstaða til þeirra málsástæðna sem þær voru reistar á og studdust að hluta við niðurstöðu matsgerðar sem sóknaraðili aflaði undir rekstri málsins. Samkvæmt þessu er úrlausn héraðsdómara svo áfátt að óhjákvæmilegt er að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný, sbr. flið 1. mgr. 114. gr., sbr. 4. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála sbr. og 178. gr. laga nr. 21/1991.

14 Það athugist að héraðsdómara hefði verið rétt að fjalla um þá málsástæðu varnaraðila að hann væri ekki réttur aðili málsins.

15 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.

Kærumálskostnaður fellur niður.