154/2018

Útdráttur

A lenti í umferðarslysum í apríl og maí 2006 og fékk vegna þeirra greiddar bætur í janúar 2008, annars vegar úr hendi S og hins vegar úr hendi T. Eftir þetta taldi A að afleiðingar slysanna hefðu orðið meiri en lagt var til grundvallar við bótauppgjörið. Fékk A dómkvaddan matsmann sem mat viðbótar varanlega örorku 5% og viðbótar varanlega miska 5 stig, vegna hvors slyss fyrir sig. Í málinu stefndi A S og T óskipt til greiðslu bóta sem svöruðu til 10% varanlegrar örorku og 10 miskastiga en til vara gerði A kröfu á hendur hvorum fyrir sig um helming fjárhæðarinnar. Í dómi Landsréttar kemur fram að þótt einungis mánuður hafi liðið milli slysanna tveggja væri ekki um samverkandi tjónsorsakir að ræða þannig að ekki væri unnt að greina milli tjóns af völdum hvorrar bifreiðar um sig. Stæðu því engin rök fyrir kröfu A um óskipta greiðslu úr hendi S og T vegna þeirra tveggja umferðarslysa sem hún varð fyrir. Voru S og T því sýknaðir af aðalkröfu A. Þá var varakröfu A vísað frá héraðsdómi þar sem ekki væru uppfyllt skilyrði 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um samlagsaðild, enda væru kröfur A á hendur S og T ekki reistar á sama atviki, aðstöðu eða löggerningi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Aðaláfrýjandi, SjóváAlmennar tryggingar hf., skaut málinu til Landsréttar 30. janúar 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. janúar 2018 í málinu nr. E3331/2016. Þess er aðallega krafist að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara er krafist sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

2. Aðaláfrýjandi, Tryggingamiðstöðin hf., áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 31. janúar 2018. Hann krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sýknu af aðalkröfu gagnáfrýjanda og að varakröfu gagnáfrýjanda í héraði, um að aðaláfrýjendur verði dæmdir hvor um sig til að greiða gagnáfrýjanda 2.732.610 krónur ásamt tilgreindum vöxtum, verði vísað frá héraðsdómi en til vara krefst hann sýknu af þeirri kröfu. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Að því frágengnu krefst hann þess að kröfur gagnáfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Að því marki sem bætur verði dæmdar er þess krafist að þær beri 4,5% ársvexti frá 28. október 2012 til dómsuppsögudags, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

3. Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 10. apríl 2018. Hún krefst þess aðallega að aðaláfrýjendum verði gert að greiða henni óskipt 5.465.219 krónur með dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hún þess að frávísunarkröfum aðaláfrýjenda verði hafnað. Jafnframt krefst hún málskostnaðar fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar, sem henni hefur verið veitt.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4. Mál þetta á rót að rekja til tveggja umferðarslysa sem gagnáfrýjandi varð fyrir 30. apríl 2006 og 30. maí sama ár, þegar hún var farþegi í bifreiðum sem ekið var á af bifreiðum sem annars vegar voru tryggðar ábyrgðartryggingu hjá aðaláfrýjanda Tryggingamiðstöðinni hf. og hins vegar hjá aðaláfrýjanda SjóváAlmennum tryggingum hf. Samkvæmt matsgerð tveggja lækna 19. desember 2007 sem aðilar öfluðu sameiginlega vegna beggja slysanna var varanlegur miski í heild,,metinn 10% og skiptist jafnt milli slysanna“. Varanleg örorka var,,í heild metin 10% og skiptist hún jafnt milli slysanna“. Gagnáfrýjanda voru greiddar bætur úr hendi aðaláfrýjenda 25. janúar 2008 á grundvelli þessa mats og greiddi hvor um sig bætur sem svöruðu til 5 stiga varanlegs miska og 5% varanlegrar örorku.

5. Gagnáfrýjandi óskaði eftir því við Héraðsdóm Reykjavíkur 24. febrúar 2016 að dómkvaddur yrði matsmaður til að meta hvort komið hefðu fram frekari læknisfræðilegar afleiðingar af slysunum og ef svo væri hver væri varanlegur miski og varanleg örorka af völdum slysanna og hvernig miski og varanleg örorka skiptist milli þeirra. Í matsbeiðninni er gerð sú grein fyrir málavöxtum að með beiðninni sé þess ekki freistað að fá ályktanir fyrri matsgerðar endurskoðaðar, heldur að vita,,hvort fram hafi komið frekari afleiðingar af slysunum en þá voru þekktar“. 6. Í matsgerð B geðlæknis 27. september 2016, sem dómkvaddur var til starfans 22. apríl 2016, eru raktar upplýsingar úr sjúkraskrá gagnáfrýjanda. Þar er meðal annars vitnað í […]. Grundvallað á þessu og ítarlegri yfirferð gagna yrði að horfa til þess að þegar gagnáfrýjandi hafi lent í slysunum í apríl og maí 2006 hafi hún verið einkar viðkvæm og þegar verkir hafi ekki látið undan með tímanum hafi þunglyndis og kvíðaeinkenni ágerst. Samhliða því hafi líkamleg einkenni tengd kvíða og depurð ágerst. Þessi auknu kvíða og depurðareinkenni hjá viðkvæmum einstaklingi yfir árabil, sem sé með stoðkerfiseinkenni með verkjum og hreyfiskerðingu, séu vel þekkt. Er tekið fram í matsgerðinni að um óvænta versnun sé að ræða, sem þó hefði mátt vænta í ljósi þess hversu viðkvæm gagnáfrýjandi var fyrir. Hafi þannig komið fram frekari læknisfræðilegar afleiðingar af slysum sem matsbeiðandi varð fyrir 30. apríl 2006 og 30. maí sama ár sem sannanlega verði rakin til slysanna.

7. Samkvæmt matsgerðinni var varanlegur miski gagnáfrýjanda, umfram það sem legið hafi fyrir í matsgerð 19. desember 2007, talinn felast í mjög versnandi geðheilsu með verulegum sállíkamlegum einkennum, en vefjagigtarheilkenni falli þar undir. Var viðbótarmiski metinn 10 stig og var þá tillit tekið til óviðkomandi áfallastreituröskunar 2013 og fyrri heilsufarssögu gagnáfrýjanda. Skiptist hann að álitum jafnt á milli slysanna, eða 5 stig vegna slyssins 30. apríl 2006 og 5 stig vegna slyssins 30. maí sama ár.

8. Um varanlega örorku sagði í matsgerðinni að horfa þyrfti til þess að vegna fyrri og annarrar heilsufarssögu gagnáfrýjanda, sem væru slysunum alls óviðkomandi, væri,,viðbúið að [hún] búi einnig við nokkra skerðingu“. Þannig megi ákvarða viðbótarörorku vegna ófyrirséðrar versnunar á geðheilsu með versnun sállíkamlegra einkenna 10% vegna slysanna árið 2006. Skiptist hún jafnt að álitum, 5% vegna slyssins 30. apríl 2006 og 5% vegna slyssins 30. maí sama ár.

9. Matsmaðurinn gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Hann kvað slysin tvö nokkuð sambærileg og að það sama ætti við um umfang áverka. Gagnáfrýjandi hafi ekki verið búin að ná jafnvægi eftir fyrri atburðinn er sá síðari varð og út frá sjónarmiði lækninga væri unnt að líta á þá sem eitt atvik. Í því ljósi væri mjög erfitt að skipta miska og örorku á milli slysanna tveggja og það því gert að álitum. Spurður um hvort sennilegt væri að viðbótarafleiðingarnar hefðu komið fram ef aðeins hefði verið fyrir annað slysið kvað hann það vera,,samtala þessara atburða sem […] sé lykilhugtakið fyrir […] þróun heilsu konunnar, en ekki annað slysið frekar en hitt“. Nánar spurður kvað hinn dómkvaddi matsmaður að gagnáfrýjandi hefði orðið fyrir frekara heilsutjóni við síðara slysið. Hún hefði haft ákveðin einkenni eftir fyrra slysið og fengið síðan ný einkenni eftir það síðara og þá hafi heilsufar hennar versnað.

10. Í héraði kröfðust aðaláfrýjendur þess að málinu yrði vísað frá héraðsdómi þar sem ekki væru uppfyllt skilyrði 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með úrskurði héraðsdóms 31. mars 2017 var kröfunni hafnað. Með hinum áfrýjaða dómi voru aðaláfrýjendur sýknaðir af aðalkröfu gagnáfrýjanda, en fallist á varakröfu hennar um að hvorum aðalfrýjenda bæri að greiða henni 2.732.610 krónur með tilgreindum vöxtum.

Málsástæður aðila

Málsástæður aðaláfrýjanda, SjóvárAlmennra trygginga hf.

11. Aðaláfrýjandi SjóváAlmennar tryggingar hf. reisir kröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi á því að málatilbúnaður í stefnu sé óskýr og ruglingslegur. Varðandi varakröfu gagnáfrýjanda í héraði er bent á að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til samlagsaðildar aðaláfrýjenda í héraði.

12. Sýknukrafa aðaláfrýjanda SjóvárAlmennra trygginga hf. er reist á því að bótakrafa gagnáfrýjanda hafi verið fallin niður fyrir fyrningu en að öðrum kosti að skilyrði endurupptöku bótaákvörðunar samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu ekki uppfyllt þar sem hvorki sé um að ræða ófyrirsjáanlegar breytingar á heilsu gagnáfrýjanda né að þær auknu afleiðingar sem rekja megi til tjónsatburðar sem hann beri ábyrgð á, 5 stiga varanlegur miski og 5% varanleg örorka, geti talist verulegar. Að því er aðalkröfu gagnáfrýjanda í héraði varðar byggir hann að auki á því að þeir tjónsatburðir sem tjón gagnáfrýjanda sé að rekja til séu aðskildir og sjálfstæðir og enginn lagagrundvöllur fyrir óskiptri ábyrgð aðaláfrýjenda. Þá hafnar hann því að skilyrði séu til að víkja samningi aðila um fullnaðaruppgjör til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

Málsástæður aðaláfrýjanda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf.

13. Aðaláfrýjandi Tryggingamiðstöðin hf. reisir kröfu sína um frávísun varakröfu gagnáfrýjanda í héraði frá dómi á því að ekki hafi verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til samlagsaðildar aðaláfrýjenda. Kröfu um sýknu af varakröfu í héraði byggir hann á því að 5 stiga varanlegur miski og 5% varanleg örorka geti ekki talist veruleg hækkun í skilningi 11. gr. skaðabótalaga og því séu ekki skilyrði fyrir endurupptöku bótauppgjörs. Engin heimild sé til að líta á hinar auknu afleiðingar vegna beggja tjónsatburðanna sem eina heild þegar afstaða sé tekin til þess hvort skilyrðum til endurupptöku sé fullnægt vegna hvors slyss fyrir sig. Kröfu um að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sýknu af aðalkröfu gagnáfrýjanda í héraði reisir hann á því að aðaláfrýjendur geti ekki borið óskipta ábyrgð á líkamstjóni gagnáfrýjanda. Þá hafnar hann því að skilyrði séu til að víkja samningi aðila um fullnaðaruppgjör til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.

14. Kröfu um lækkun á kröfu gagnáfrýjanda kveður aðaláfrýjandi Tryggingamiðstöðin hf. byggða á því að gagnáfrýjandi felli ranglega 4,5% vexti á tímabilinu 27. október 2012 til 27. október 2016 inn í dómkröfu sína.

Málsástæður gagnáfrýjanda

15. Gagnáfrýjandi mótmælir frávísunarkröfum aðaláfrýjenda og byggir á því að ábyrgð aðaláfrýjenda sé óskipt en ella að skilyrðum samlagsaðildar samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 sé fullnægt þar sem kröfur hans séu til komnar vegna sömu aðstöðu. Hún bendir á að jafnvel þótt talið verði að um tvo óskylda atburði sé að ræða sé nándin á milli þeirra í tíma slík að ekki verði skilið á milli þeirra, einkum og sér í lagi afleiðinga hvors um sig.

16. Gagnáfrýjandi byggir á því að skilyrði 11. gr. skaðabótalaga séu uppfyllt til endurupptöku þar sem ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu hennar þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið, eða 10 miskastig og 10% hærri örorka. Gagnáfrýjandi byggir á því að aðaláfrýjendur beri sameiginlega og óskipta skaðabótaábyrgð á tjóni hennar á grundvelli samverkandi tjónsorsaka. Þær breytingar sem hafi orðið á heilsu hennar séu til komnar vegna langvarandi verkjaástands í kjölfar slysanna þar sem hvort þeirra fyrir sig sé nauðsynleg orsök tjónsins. Niðurstaða matsmanns hafi verið að um sé að ræða óvænta versnun. Verði ekki á framangreint fallist byggir gagnáfrýjandi á því að víkja beri samningi aðila um fullnaðaruppgjör til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Gagnáfrýjandi hafnar því enn fremur að dómkröfur hennar séu fallnar niður fyrir fyrningu. Þá hafnar hún því að ekki sé um að ræða verulegar breytingar á heilsufari hennar jafnvel þótt ekki yrði fallist á að um sé að ræða samverkandi tjónsorsakir. Byggir hún það einkum á því að í málinu sé verið að meta aðra áverka en þá sem metnir voru í fyrra mati, ólíkt atvikum í dómum Hæstaréttar 30. september 2010 í máli nr. 516/2009 og 27. febrúar 2002 í máli nr. 411/2002, þar sem miðað var við að 5 stiga hækkun á miska og 5% hækkun á örorkustigi teldist ekki veruleg hækkun í skilningi 11. gr. skaðabótalaga. Þá byggir hún á því að meta skuli hækkun hlutfallslega en ekki í stigum talið. Loks hafnar hún kröfum aðaláfrýjanda Tryggingamiðstöðvarinnar hf. um lækkun kröfu hennar og upphafstíma dráttarvaxta.

Niðurstaða

17. Gagnáfrýjandi hefur í málatilbúnaði sínum í héraði ýmist vísað til 18. eða 19. gr. laga nr. 91/1991 varðandi sameiginlega aðild tryggingafélaganna tveggja til varnar. Þótt fallist sé á með aðaláfrýjanda SjóváAlmennum tryggingum hf. að málatilbúnaður gagnáfrýjanda sé ekki svo skýr sem skyldi eru ekki þeir annmarkar á honum að varðað geti frávísun málsins í heild frá héraðsdómi. Er þeirri kröfu aðaláfrýjanda, SjóvárAlmennra trygginga hf. hafnað.

18.

Samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga er að kröfu tjónþola heimilt að taka upp að nýju ákvörðun um bætur fyrir varanlegan miska eða örorkubætur, að því tilskildu að ófyrirsjáanlegar breytingar hafi orðið á heilsu tjónþola þannig að ætla megi að miskastig eða örorkustig sé verulega hærra en áður var talið.

Samkvæmt dómafordæmum Hæstaréttar, meðal annars samkvæmt dómum réttarins 2

2. maí 2002 í máli nr. 514/2002 og 4. desember 2003 í máli nr. 199/2003

, hefur 11. gr. laganna verið skýrð svo að hækkun á miska um 5 stig og 5% hækkun örorku sé minni en svo að líta megi þannig á að miskastig og örorkustig sé verulega hærra en áður var talið .

Þá hefur verið lagt til grundvallar að meta skuli hækkun miska og örorku í stigum talið en ekki hlutfallslega miðað við fyrra mat, sbr. dóm Hæstaréttar 18. september 2008 í máli nr. 614/2007 .

Gagnáfrýjandi telur að uppfyllt sé það skilyrði 11. gr. skaðabótalaga að um verulega breytingu á heilsu hennar sé að ræða frá því að afleiðingar slysanna voru metnar með fyrri matsgerð og er fjárhæð aðalkröfu hennar fundin með því að leggja saman annars vegar viðbótarmiskastig vegna beggja slysa og hins vegar viðbótarörorku vegna þeirra beggja.

19. Eins og rakið hefur verið varð gagnáfrýjandi fyrir því, 30. apríl 2006 og aftur 30. maí sama ár, að ekið var aftan á bifreið sem hún var farþegi í með þeim afleiðingum að hún hlaut hálstognunaráverka í fyrra slysinu og hálstognun og baktognun í því síðara. Bifreiðir þær, sem óku aftan á bifreiðina sem gagnáfrýjandi var farþegi í, voru annars vegar tryggðar ábyrgðartryggingu hjá aðaláfrýjanda SjóváAlmennum tryggingum hf. og hins vegar aðaláfrýjanda Tryggingamiðstöðinni hf.

20. Þótt einungis mánuður hafi liðið milli slysanna tveggja er sú staða ekki uppi í máli þessu að um samverkandi tjónsorsakir sé að ræða þannig að ekki sé unnt að greina milli tjóns af völdum hvorrar bifreiðar um sig og því heimilt að krefjast óskiptrar bótaábyrgðar aðaláfrýjenda, líkt og kann að gerast þegar tjón verður samtímis af völdum tveggja bifreiða. Matsgerð 19. desember 2007 staðfestir að unnt var að greina milli afleiðinga hvors slyss um sig og matsgerð 27. september 2016, sem aflað var til að fá úr því skorið hvort fram hefðu komið frekari læknisfræðilegar afleiðingar af slysunum, rennir einnig stoðum undir að um tvær sjálfstæðar tjónsorsakir var að ræða, aðgreindar í tíma, þar sem afleiðingar tjóns sem gagnáfrýjandi hlaut í hvoru slysi voru sérstaklega metnar. Að þessu virtu breytir engu sá framburður matsmanns fyrir héraðsdómi að unnt sé að líta á tjónsatburðina tvo sem eitt atvik út frá sjónarmiði lækninga.

21. Samkvæmt öllu framangreindu standa engin rök til kröfu gagnáfrýjanda um greiðslu að fjárhæð 5.465.219 krónur óskipt úr hendi aðaláfrýjenda vegna þeirra tveggja slysa sem gagnáfrýjandi varð fyrir.

22. Þá er ekki fallist á að skilyrði séu til þess að víkja samningi aðila um uppgjör bóta til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936, enda getur það hvorki talist ósanngjarnt né andstætt góðri viðskiptavenju að aðaláfrýjendur beri þennan samning fyrir sig, sem ekki verður haggað eftir reglum 11. gr. skaðabótalaga. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu aðaláfrýjenda af aðalkröfu gagnáfrýjanda verður því staðfest.

23. Um aðild til varnar vegna varakröfu sinnar í héraði hefur gagnáfrýjandi vísað til 19. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þeirri grein er fleiri en einum heimilt að sækja mál í félagi ef dómkröfur þeirra eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Með sömu skilyrðum má sækja fleiri en einn í sama máli en ella skal vísa máli frá dómi að kröfu varnaraðila, að því er hann varðar.

24. Varakröfu gagnáfrýjanda í héraði er að rekja til tveggja sjálfstæðra tjónsatburða sem urðu með mánaðar millibili. Afleiðingar hvors slyss um sig hafa hins vegar verið metnar hvor um sig til miska og örorku með tveimur sameiginlegum matsgerðum. Jafnvel þótt lagt hafi verið mat á afleiðingar hvors þeirra samhliða er ljóst að kröfur gagnáfrýjanda á hendur aðaláfrýjendum eiga sér ekki sameiginlegan uppruna, en þær eru hvorki reistar á sama atviki, aðstöðu né löggerningi. Samkvæmt því og með vísan til þess sem að framan er rakið um aðalkröfu gagnáfrýjanda er ekki fullnægt skilyrðum 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til að hafa uppi framangreindar dómkröfur í sama máli, sbr. dóm Hæstaréttar 26. mars 2007 í máli nr. 156/2007. Að kröfu aðaláfrýjenda verður varakröfu gagnáfrýjanda samkvæmt þessu vísað frá héraðsdómi.

25. Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda er staðfest en um þann kostnað hér fyrir dómi fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Aðaláfrýjendur, SjóváAlmennar tryggingar hf. og Tryggingamiðstöðin hf., eru sýknir af aðalkröfu gagnáfrýjanda, A.

Varakröfu gagnáfrýjanda í héraði, um að aðaláfrýjendur verði hvor um sig dæmdur til að greiða henni 2.732.610 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum, er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað gagnáfrýjanda skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, 1.000.000 króna.