453/2018

Útdráttur

T, C ehf., K, B og TR ræddu sumarið 2015 við H ehf. um uppgjör veðskuldabréfs sem C ehf., sem þá hét HH ehf., hafði gefið út á árinu 2007 og sem var áhvílandi á fasteign í eigu T, K, B og TR. C ehf. gaf út nýtt veðskuldabréf 30. október 2015 til H ehf. Aðilar málsins deildu um það hvort með útgáfu hins nýja veðskuldabréfs hefði verið innt af hendi fullnaðargreiðsla á eldra veðskuldabréfinu. H ehf. bar því við að mistök hefðu átt sér stað við gerð hins nýja veðskuldabréfs þar sem í bréfinu hefði einungis verið tekið tillit til vanskila eldra lánsins, auk afleidds kostnaðar, en höfuðstóll þess ekki tekinn með. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt 32. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga bæri H ehf. sönnunarbyrði fyrir því að T, C ehf., K, B og TR hefðu vitað eða mátt vita að fjárhæð hins nýja veðskuldabréfs hefði verið misritun eða gerð vegna annarra mistaka. Landsréttur taldi að H ehf. hefði ekki axlað þá sönnunarbyrði. Voru kröfur T, C ehf., K, B og TR því teknar til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar með áfrýjunarstefnu 18. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 9. maí 2018 í málinu nr. E134/2016.

2 Áfrýjendur krefjast þess að viðurkennt verði með dómi að útgáfa skuldabréfs 30. október 2015 að fjárhæð 2.677.953 krónur hafi falið í sér fullnaðargreiðslu á láni sem Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. veitti áfrýjandanum Húsaholti ehf., nú CoT ehf., við útgáfu skuldabréfs nr. 714777 19. mars 2007, upphaflega að fjárhæð 5.500.000 krónur. Áfrýjendur krefjast þess einnig að viðurkennd verði skylda stefnda til að aflétta úr þinglýsingabók sýslumannsins á Vesturlandi veðskuld samkvæmt framangreindu veðskuldabréfi nr. 714777 19. mars 2007 er hvílir á 2. veðrétti sumarhúss áfrýjenda í Skarðshamralandi í Borgarbyggð með fastanúmer 2109317. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms var heiti áfrýjandans, Húsaholts ehf., breytt og heitir félagið nú CoT ehf.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málið var upphaflega flutt 7. desember 2018. Hinn 18. sama mánaðar ákvað Landsréttur að taka málið upp að nýju með vísan til 104. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 166. gr. sömu laga, og gefa lögmönnum aðila kost á að afla frekari upplýsinga eða sönnunargagna um það hvort greiddar hafi verið afborganir af áðurnefndu skuldabréfi sem áfrýjendur gáfu út 30. október 2015 og ef svo væri, hversu lengi. Í þinghaldi 11. janúar 2019 lögðu lögmenn aðila fram frekari gögn þar að lútandi og málið var flutt á ný 17. sama mánaðar.

6 Málavextir eru reifaðir í hinum áfrýjaða dómi en til viðbótar verður hér gerð grein fyrir nýjum gögnum sem áfrýjendur hafa lagt fyrir Landsrétt eftir endurupptöku. Þar á meðal er nýtt ljósrit hins umdeilda veðskuldabréfs sem áfrýjandinn, CoT ehf., gaf út 30. október 2015. Annað ljósrit skuldabréfsins hafði áður verið lagt fram í héraðsdómi og fyrir Landsrétt. Í hinu síðar framlagða endurriti eru tvær áritanir sem ekki koma fram í áður framlögðu ljósriti veðskuldabréfsins. Í annarri árituninni kemur fram að stefndi framseldi veðskuldabréfið ALM Fjármögnun ehf. 31. ágúst 2016. Í hinni árituninni, sem er dagsett 4. janúar 2017, segir að eftirstöðvar veðskuldabréfsins eftir síðasta greidda gjalddaga 1. september 2016 sé samtals 2.375.495 krónur.

7 Einnig hafa áfrýjendur lagt fram þrjú yfirlit sem þau segja sýna greiðslur afborgana, vaxta og verðbóta af hinu umdeilda veðskuldabréfi. Yfirlitin sýna að greiðslur sem fallið hafa í gjalddaga frá 1. október 2015 til 1. desember 2018 hafa verið inntar af hendi. Öll þrjú yfirlitin eru með mismunandi lánsnúmer, en þau þrjú númer koma öll fyrir á hinu síðar framlagða ljósriti veðskuldabréfsins. Stefndi gerir ekki athugasemdir við efni hinna nýju gagna.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjenda

8 Áfrýjendur byggja á því að veðskuldabréfið sem áfrýjandinn, CoT ehf., gaf út 30. október 2015 að fjárhæð 2.677.953 krónur hafi falið í sér fullnaðargreiðslu á veðskuldabréfi með ólögmætri gengistryggingu sem sami áfrýjandi gaf út 19. mars 2007. Þetta sé staðfest í tölvupósti starfsmanns stefnda 2. nóvember 2015. Áfrýjendur telja að í lok árs 2010 hafi náðst samkomulag milli áfrýjandans, CoT ehf., og Frjálsa fjárfestingarbankans hf. um fullnaðaruppgjör á öllum skuldum og ábyrgðum þessa áfrýjanda sem hafi verið staðfest með samningi 30. september 2013. Stefndi hafi verið ósammála þessu. Vegna þessa hafi áfrýjendur reynt á fundum vorið og sumarið 2015 að ná samkomulagi við stefnda um sanngjarna fjárhæð eftirstöðva kröfu stefnda. Síðasta fundi aðila hafi lokið með því að stefndi myndi leggja til lausn á málinu með því að senda lögmanni áfrýjenda veðskuldabréf sem fæli í sér sáttaboð. Áfrýjendur hafi því mátt gera ráð fyrir leiðréttingu vegna ólögmætrar gengistryggingar eldra veðskuldabréfsins og einhverri eftirgjöf stefnda. Þeir hafi því hvorki vitað né mátt vita um ætluð mistök stefnda við gerð hins nýja veðskuldabréfs. Síðar hafi komið í ljós að veðskuldabréfið hafi verið framselt þriðja manni og áfrýjandinn, CoT ehf., hafi greitt af því afborganir og vexti.

Málsástæður stefnda

9 Stefndi hafnar því að uppgjör skulda hafi tekið til skuldabréfsins sem áfrýjandinn, CoT ehf., gaf út árið 2007. Fundir á árinu 2015 hafi því ekki snúist um eftirgjöf skuldarinnar heldur hvernig staðið yrði að uppgjöri hennar. Útgáfa nýs skuldabréfs hafi átt að miðast við uppgreiðslu höfuðstóls og vanskila með afslætti. Fyrir mistök hafi fjárhæð nýs skuldabréfs hins vegar einungis numið þeirri fjárhæð sem rétt dugði fyrir vanskilum. Svar starfsmanns stefnda um að hið nýja skuldabréf dygði til uppgjörs hins eldra hafi verið veitt vegna þess að starfsmaðurinn hafi ekki vitað um mistökin. Áfrýjendum hafi ekki getað dulist mistökin sem hafi fyrst orðið stefnda ljós þegar kaupa hafi átt nýja veðskuldabréfið og gera eldra lánið upp. Áfrýjendum hafi samstundis verið gert viðvart og bent á að gefa þyrfti út nýtt veðskuldabréf. Jafnframt skyldu áfrýjendur bíða með greiðslur.

Niðurstaða

10 Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur aðila að því hvort útgáfa veðskuldabréfs til stefnda 30. október 2015 að fjárhæð 2.677.953 krónur, sem hvílir á 1. veðrétti sumarhúss áfrýjenda í Skarðshamralandi í Borgarbyggð, hafi falið í sér fullnaðargreiðslu á veðskuldabréfi 19. mars 2007 nr. 714777 að fjárhæð 5.500.000 krónur sem hvílir á 2. veðrétti sumarhússins. Veðskuldabréfið ber þinglýsingarnúmerið 413M000874/2007. Fyrir liggur að leysa þarf úr því hvort samningur hafi komist á um fullnaðaruppgjör á greiðslu skuldar samkvæmt veðskuldabréfi nr. 714777 með útgáfu veðskuldabréfs 30. október 2015. Líta verður svo á að framlagning áfrýjenda á gögnum um framsal síðarnefnds skuldabréfs til ALM Fjármögnunar ehf. og greiðslur af bréfinu hafi verið gerð til að styðja þann málatilbúnað þeirra að um þetta fullnaðaruppgjör hafi aðilar samið en framlagningin feli ekki í sér nýja málsástæðu.

11 Framlögð gögn málsins bera með sér að á fyrri hluta árs 2015 fengu áfrýjendur sendar bæði greiðsluáskorun og nauðungarsölubeiðnir frá stefnda vegna ætlaðrar skuldar samkvæmt veðskuldabréfi nr. 714777. Um sumarið áttu sér stað viðræður á þremur fundum milli fyrirsvarsmanns áfrýjanda, CoT ehf., lögmanna hans og starfsmanna stefnda um lausn á ágreiningi þeirra um uppgjör skuldarinnar. Bæði J-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður CoT ehf., og A, lögmaður og fyrrverandi starfsmaður stefnda, báru á þann veg í skýrslum sínum fyrir héraðsdómi að á þessum fundum hefði verið reynt að finna lausn á ágreiningi aðila um skuldina. Kom fram hjá A að á fundunum hefði verið rætt um skilmálabreytingu og eftirgjöf af vanskilum lánsins. J-kk-nf Þ-kk-nf kvaðst í skýrslu sinni í héraði ávallt hafa talið að viðræðurnar snerust um fullnaðaruppgjör skulda og sagði lögmann áfrýjenda hafa í því sambandi nefnt tvær til tvær og hálfa milljón til að leysa málið. B, fyrri lögmaður áfrýjenda, kvaðst hafa verið kallaður á fund með aðilum um sumarið og þá hefði núverandi lögmaður áfrýjenda lagt til að greiddar yrðu rúmar tvær milljónir króna. A hefði þá sagt að hún myndi „taka það áleiðis og skyldi koma til baka með svör“.

12 Lögmaður áfrýjenda sendi A fyrirspurn um afdrif málsins 21. ágúst 2015. Svaraði hún með tölvuskeyti til lögmannsins 16. september sama ár þar sem hún upplýsti að ákveðið hefði verið að „útbúa nýtt bréf í stað skilmálabreytingar (höfuðstóllinn er 2.677.953,)“ og að það hefði verið sent 16. ágúst í skjalagerð hjá Arion banka hf. Þegar litið er til framangreinds, einkum samskipta lögmanns áfrýjenda og starfsmanns stefnda, A, verður ekki annað ráðið en að eftir viðræður aðila um sumarið hafi staðið til að nýtt skuldabréf fæli í sér uppgreiðslu á eldra skuldabréfinu, útgefnu 19. mars 2007, og að því síðarnefnda yrði aflétt af sumarhúsi áfrýjenda. Ágreiningslaust er að í kjölfarið fengu áfrýjendur boð um að undirrita veðskuldabréfið svo sem þau síðan gerðu 30. október 2015.

13 Í kjölfar undirritunar hins nýja veðskuldabréfs sendi lögmaður áfrýjenda eftirfarandi fyrirspurn til A 2. nóvember: „Bara svo að það sé á hreinu. Er það ekki réttur skilningur að þetta skuldabréf verði á 1. veðrétti og að bréfinu sem nú hvílir á eigninni verði aflétt þar sem þetta nýja skuldabréf felur í sér uppgreiðslu á bréfinu sem núna hvílir á bústaðnum.“ Í svari A segir: „Jú það er á hreinu.“

14 Fjárhæð hins nýja skuldabréfs var sú sama og A hafði áður boðað og hvorki af hennar hálfu né annarra starfsmanna stefnda voru gerðar athugasemdir við fjárhæð skuldabréfsins eða efni þess að öðru leyti þegar kom að undirritun þess í lok október.

15 Samkvæmt gögnum málsins barst fyrirsvarsmanni áfrýjanda, CoT ehf., og lögmönnum áfrýjenda tilkynning frá A 19. febrúar 2016 þess efnis að komið hefði í ljós að höfuðstóll nýja lánsins væri rangur þar sem fyrir lægi að hann rétt dygði fyrir vanskilum með afslætti, en ekki eftirstöðvunum. Það þyrfti því að útbúa nýtt lán með réttum höfuðstóli svo að hægt yrði að greiða upp eldra lánið. Áfrýjendur voru því beðnir um að bíða með að greiða greiðsluseðla sem birst hefðu í heimabanka. Því erindi svaraði lögmaður áfrýjenda 29. sama mánaðar með því að lýsa því yfir að hafnað væri fullyrðingu stefnda um að mistök hefðu átt sér stað við skuldauppgjörið. 16 Ekkert varð af útgáfu nýs skuldabréfs en með framlagningu nýrra gagna fyrir Landsrétti er leitt í ljós að stefndi framseldi ALM Fjármögnun ehf. veðskuldabréfið 31. ágúst 2016 og að greiðslur samkvæmt því voru inntar af hendi frá 1. október 2015 til 1. desember 2018.

17 Samkvæmt 1. mgr. 32. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga gildir sú regla að hafi löggerningur sem vegna misritunar eða annarra mistaka af hálfu þess er gerði hann orðið annars efnis en til var ætlast, sé hann ekki skuldbindandi fyrir þann sem hann gerði ef sá maður, sem löggerningnum var beint til, vissi eða mátti vita að mistök hefðu átt sér stað. Stefndi ber sönnunarbyrði fyrir því að áfrýjendur hafi vitað eða mátt vita að fjárhæð hins nýja veðskuldabréfs hafi verið misritun eða gerð vegna annarra mistaka af hans hálfu eða þess sem hann fól skjalagerðina.

18 Að virtu því sem að framan er rakið um atvik málsins er það mat réttarins að stefndi hafi ekki axlað þá sönnunarbyrði. Skiptir þar mestu að áður en til þess kom að skuldabréfið var gefið út, höfðu átt sér stað viðræður aðila um uppgjör á skuldum áfrýjenda við stefnda samkvæmt eldra veðskuldabréfi, sem hvíldi á sumarhúsi þeirra, og að starfsmaður stefnda hafði sérstaklega lýst því yfir að í stað skilmálabreytingar yrði útbúið nýtt bréf að þeirri höfuðstólsfjárhæð sem tilgreind er í veðskuldabréfinu sem undirritað var 30. október 2015. Ljóst er að nýtt skuldabréf var ekki útbúið af stefnda til leiðréttingar á efni þess skuldabréfs, svo sem boðað hafði verið, heldur var það selt og skuld samkvæmt því innheimt. Loks hefur stefndi ekki getað upplýst nákvæmlega hver skuld áfrýjenda hafi átt að vera samkvæmt samþykkt lánanefndar stefnda, en ráða má af vætti A í héraði að aðkomu nefndarinnar hafi þurft til þegar um slíkar skilmálabreytingar og eftirgjöf var að ræða. Þá hafa áfrýjendur byggt á því að gerðar hafi verið ráðstafanir í skuldauppgjöri við Íslandsbanka, sem einnig átti veð í sumarhúsinu, í kjölfar þess að þau gáfu út hið umdeilda skuldabréf og fengu staðfestingu á því frá A að það væri fullnaðaruppgjör. Vegna niðurstöðu uppgjörsins við stefnda hafi þurft að greiða Íslandsbanka hærri fjárhæð en ella.

19 Eins og málið liggur fyrir verður ekki talið að stefndi hafi sýnt fram á að áfrýjendum hafi verið ljóst eða mátt vera ljóst að veðskuldabréfið, sem þeir undirrituðu 30. október 2015 og greiddu af, hafi orðið annars efnis en til var ætlast vegna misritunar eða annarra mistaka af hálfu stefnda. Að fenginni þessari niðurstöðu kemur ekki til skoðunar hvort áfrýjendur hafi vegna ætlaðra mistaka auðgast með óréttmætum hætti. Verður því að fallast á kröfur áfrýjenda eins og þær eru settar fram í áfrýjunarstefnu.

20 Stefnda verður gert að greiða áfrýjendum óskipt málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennt er að útgáfa skuldabréfs, dagsetts 30. október 2015, að fjárhæð 2.677.953 krónur, hafi falið í sér fullnaðargreiðslu á láni sem Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. veitti áfrýjandanum, CoT ehf., við útgáfu skuldabréfs nr. 714777, dagsetts 19. mars 2007, upphaflega að fjárhæð 5.500.000 krónur.

Viðurkennd er skylda stefnda, Hildu ehf., til að aflétta úr þinglýsingabók sýslumannsins á Vesturlandi skuldabréfi nr. 714777, útgefnu 19. mars 2007, upphaflega að fjárhæð 5.500.000 krónur sem hvílir á 2. veðrétti sumarhúss áfrýjenda, CoT ehf., K-kvk-ef J-kvk-ef, B-kk-ef Þ-kk-ef J-kk-ef og T-kvk-ef R-x-x J-kvk-ef, í Skarðshamralandi í Borgarbyggð með fastanúmer 2109317 og með þinglýsingarnúmerið 413M000874/2007.

Stefndi greiði áfrýjendum óskipt samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.