762/2019

Útdráttur

Með hinum áfrýjaða dómi var Í sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna sem mældust í þvagsýni hans. Var hann dæmdur til greiðslu sektar og sviptur ökurétti í tvö ár. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms tóku ný umferðarlög gildi og samkvæmt þeim telst ökumaður nú aðeins undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- eða fíkniefni eða lyf finnast í blóði hans. Í dómi Landsréttar kom fram að líta yrði svo á að lagabreytingin bæri vitni um breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðarins. Var sakfelling Í því staðfest en refsing hans og ökuréttarsvipting, að því leyti sem hún hefði ekki komið til framkvæmda, felld niður með vísan til 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá var Í gert að greiða sakarkostnað málsins í héraði en áfrýjunarkostnaður felldur á ríkissjóð.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. nóvember 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 24. júní 2019 í málinu nr. S- 53/2018.

2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar sakfellingu ákærða en að refsing hans og önnur viðurlög sem honum voru ákvörðuð í hinum áfrýjaða dómi verði felld niður að því leyti sem þau hafa ekki komið til framkvæmda.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.

Niðurstaða

4

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa 31. mars 2018 ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna en í þvagsýni hans mældist tetrahýdrókannabínólsýra. Var háttsemin talin varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr. a sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Ákærða var gert að sæta 100.000 króna sekt og sviptingu ökuréttar í tvö ár auk greiðslu sakarkostnaðar.

5

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða. Var brot hans þar jafnframt réttilega fært til refsiákvæða.

6

Ný umferðarlög nr. 77/2019 tóku gildi 1. janúar 2020. Með 2. mgr. 50. gr. þeirra laga urðu þær breytingar að ökumaður telst nú aðeins undir áhrifum ávana- og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- og fíkniefni eða lyf samkvæmt 1. mgr., sbr. 6. mgr. 48. gr., finnast í blóði hans en samkvæmt 2. mgr. 45. gr. a eldri umferðarlaga nægði að slík efni fyndust í þvagi. Sú háttsemi sem ákærði var réttilega sakfelldur fyrir í héraði varðar því ekki lengur refsingu samkvæmt umferðarlögum. Verður að líta svo á að þessi breyting beri vitni um breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðarins, sbr. til hliðsjónar dóma Landsréttar 13. mars 2020 í máli nr. 339/2019 og 7. apríl 2020 í máli nr. 526/2019. Með vísan til 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er því rétt að refsing ákærða samkvæmt hinum áfrýjaða dómi falli niður. Hið sama á við um sviptingu ökuréttar sem honum var dæmd, að því leyti sem hún hefur ekki komið til framkvæmda.

7

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

8

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sakfellingu ákærða, Í-kk-ef K-kk-ef

S-kk-ef, og ákvörðun sakarkostnaðar.

Refsing ákærða og svipting ökuréttar, að því leyti sem hún hefur ekki komið til framkvæmda, fellur niður.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef T-kk-ef lögmanns, 500.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Vesturlands 24. júní 2019

Mál þetta höfðaði lögreglustjórinn á Vesturlandi með ákæru 29. ágúst 2018 á hendur ákærða, Í-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf, Eyrarflöt 2, Akranesi. Málið var dómtekið 3. júní 2019.

Í ákæruskjali segir að málið sé höfðað gegn ákærða fyrir „umferðarlagabrot með því að hafa laugardaginn 31. mars 2018 ekið bifreiðinni [...]ó hæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana-og fíkniefna (í þvagsýni mældist tetrahýdrókannabínólsýra) á Akrafjallsvegi, Akranesi.

Telst þetta varða við 1. mgr. sbr. 2. mgr. 45. gr. a. sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. gr. og 102. gr. umferðarlaga.“

Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins. Hann kvaðst þó gangast við því að hafa verið með það magn tetrahýdrókannabínóls í þvagi sem fram kemur í ákæru. Hann hefði hins vegar ekki fundið til áhrifa fíkniefna umrætt sinn og teldi sig ekki hafa verið óhæfan til að stjórna bifreiðinni. Krefst hann þess nú að verða sýknaður af ákæru, en að öðrum kosti verði honum ákvörðuð vægasta refsing sem lög leyfi. Þá krefst hann þess að allur málskostnaður verði greiddur úr ríkissjóði, þar á meðal hæfileg málsvarnarlaun.

Laugardaginn 31. mars 2018 voru lögreglumenn við umferðareftirlit er þeir urðu varir við að bifreiðinni [...]var ekið austur Akrafjallsveg. Var aksturinn stöðvaður og reyndist ökumaður vera ákærði. Ákærði var ekki með ökuskírteini meðferðis og var hann boðaður yfir í lögreglubifreiðina til frekari viðræðna. Var ákærði beðinn um að gefa sýni sem sýndi jákvæða niðurstöðu fyrir THC. Var ákærði því handtekinn og færður til frekari rannsóknar.

Samkvæmt matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði frá 30. apríl 2018 mældist tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi ákærða. Í matsgerðinni kemur fram að tetrahýdrókannabínól sé í flokki ávana- og fíkniefna sem óheimil séu á íslensku forráðasvæði. Ökumaður hafi því verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið.

II.

Eins og áður segir kemur fram í matsgerð Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði frá 30. apríl 2018 að tetrahýdrókannabínólsýra hafi mælst í þvagi ákærða og að tetrahýdrókannabínól sé í flokki ávana-og fíkniefna sem óheimil séu á íslensku forráðasvæði. Ökumaður hafi því verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. a í umferðarlögum nr. 50/1987 má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna, sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum á grundvelli þeirra. Í 2. mgr. tilvitnaðrar 45. gr. a er kveðið á um það að ökumaður teljist vera undir áhrifum ávana- og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef efni af þeim toga, sem um ræðir í 1. mgr. sömu lagagreinar, mælist í blóði eða þvagi hans. Með þessu hefur löggjafinn ákveðið að litið skuli svo á að ökumaður teljist undir áhrifum ávana- og fíkniefna í skilningi fyrrgreindrar 1. mgr. 45. gr. a ef tetrahýdrókannabínól mælist í þvagi hans, en niðurstaða um það er í engu háð mati eftir öðrum forsendum á því hvort hann sé í reynd undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Ákvæði 1. mgr. og 2. mgr. 45. gr. a í umferðarlögum, sem að þessu leyti eru hliðstæð fyrirmælum um áfengisáhrif við akstur í fyrstu þremur málsgreinum 45. gr. laganna, fela því í sér bann við akstri ef ávana- og fíkniefni eru greinanleg í blóði eða þvagi ökumanns. Ekki er á valdi dómstóla að hreyfa við þessari ákvörðun löggjafans, sem reist er á málefnalegum grunni, og verður ekki á það fallist með ákærða að tilvitnuð ákvæði umferðarlaga brjóti á neinn hátt gegn ákv. 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar um afturvirkni refsilaga eða ákv. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Með því að óumdeilt er í málinu að tetrahýdrókannabínól greindist í þvagi, sem tekið var úr ákærða í kjölfar aksturs hans 31. mars 2018, hefur hann gerst brotlegur við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 45. gr., a í umferðarlögum.

III.

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði tvisvar áður sætt refsingu, í bæði skiptin vegna fíkniefnaaksturs. Þann 23. júlí 2013 var ákærða gerð sekt og svipting ökuréttar meðal annars vegna fíkniefnaaksturs. Þann 25. september sama ár var ákærða gerður hegningarauki vegna fíkniefnaaksturs.

Með brotum sínum núna hefur ákærði gerst sekur um ítrekað brot gegn 45. gr. a í umferðarlögum. Kemur því þegar af þeirra ástæðu ekki til álita að beita undantekningarákvæði 2. ml. 1. mgr. 102. gr. umferðarlaga, sem heimilar að sleppa ökuréttarsviptingu þrátt fyrir að ökumaður hafi verið fundinn sekur um brot gegn 1. mgr. 45. gr. og 45. gr. a, að fullnægðum skilyrðum ákvæðisins. Að öllu virtu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin 100.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi átta daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún eigi greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Þá verður ákærði, með vísan til 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sviptur ökurétti í tvö ár frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan útlagðan sakarkostnað samkvæmt yfirliti lögreglu og málsvarnarþóknun og ferðakostnað skipaðs verjanda, að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem greinir í dómsorði.

Á-kk-nf M-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Ákærði, Í-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf, greiði 100.000 króna sekt til ríkissjóðs og komi átta daga fangelsi í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins.

Ákærði er sviptur ökurétti í tvö ár frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði 500.000 króna málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, M-kk-ef D-kk-ef N-kk-ef lögmanns, auk ferðakostnaðar hans að fjárhæð 33.000 krónur. Þá greiði ákærði annan sakarkostnað að fjárhæð 93.527 krónur.