609/2021

Útdráttur

Í II. kafla ákæru, sem hér var til úrlausnar, var X samkvæmt A- lið ákærð fyrir að hafa ekki tilkynnt til skráningar hjá ríkisskattsstjóra virðisaukaskattsskylda starfsemi sína í sjálfstæðum atvinnurekstri hluta rekstrarársins 2011. Í B- lið II. kafla ákæru var X ákærð fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var eða innheimta bar á nánar tilgreindum uppgjörstímabilum. Í C- lið II. kafla ákæru var X ákærð fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2012 og 2014 til og með 2017, og með því látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum tekjur og skattskyld húsnæðishlunnindi samtals að fjárhæð 30.366.648 krónur. Samkvæmt D- lið II. kafla ákæru var X síðan ákærð fyrir sjálfþvætti með því að hafa nýtt ávinning af brotum samkvæmt B- og C- lið ákæru í eigin þágu. Í úrskurði Landsréttar var rakið að X hefði þegar sætt álagi vegna sömu skattalagabrota og B- og C- liður ákæru tóku til. Málið hefði að því leyti verið rekið samhliða hjá skattyfirvöldum annars vegar og saksóknara hins vegar í 29 daga af heildarmálsmeðferðartímanum sem var rúm fimm ár. Var það ekki talið uppfylla skilyrði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu um samþættingu í tíma og var niðurstaða hins kærða úrskurðar um frávísun B- og C- liðar ákæru því staðfest. Þá var D- lið II. kafla ákæru einnig vísað frá héraðsdómi þar sem sá ákæruliður uppfyllti ekki skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Hinn kærði úrskurður var á hinn bóginn felldur úr gildi að því er varðaði frávísun A- liðar II. kafla ákæru en það brot sem þar var lýst var talið sjálfstætt, sbr. 3. mgr. 40. gr. og 5. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og ekkert lá fyrir um að X hefði áður sætt saksókn eða verið gerð refsing vegna þeirrar háttsemi sem þar var lýst.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. október 2021, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1 1. október 2021 í málinu nr. S- [...]/2019 þar sem vísað var frá dómi II. kafla ákæru sóknaraðila gegn varnaraðila. Kæruheimild er í t-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka mál varnaraðila til efnismeðferðar en til vara að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka til efnismeðferðar A- og D- liði II. kafla ákæru.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Líkt og fram kemur í hinum kærða úrskurði og leiðir af gögnum málsins að öðru leyti eru málsatvik í aðalatriðum þau að 24. mars 2017 tilkynnti embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins varnaraðila um að rannsókn væri hafin á persónulegum tekjum og skattskilum hennar gjaldárin 2012 til og með 2016. Ákvörðun skattrannsóknarstjóra um að hefja rannsókn á skattskilum varnaraðila var tekin á grundvelli rannsóknar embættisins á bókhaldi, skattskilum, virðisaukaskattsskilum og launagreiðslum þriggja félaga sem varnaraðila tengdust, A ehf., B ehf. og C ehf. Við rannsókn skattrannsóknarstjóra á persónulegum skattskilum varnaraðila var hún kölluð til skýrslutöku 9. júní 2017 og naut réttarstöðu sakbornings, sbr. 7. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Rannsókn skattrannsóknarstjóra lauk með útgáfu rannsóknarskýrslu 14. desember 2017 en varnaraðila var tilkynnt um lok rannsóknarinnar með bréfi 22. sama mánaðar og um fyrirhugaða ákvörðun um refsimeðferð málsins. Niðurstöður rannsóknarinnar voru þær að varnaraðili hefði staðið skil á efnislega röngum skattframtölum vegna tekjuáranna 2011 til og með 2016, gjaldárin 2012 til 2017, og því ljóst að rannsóknin tók til lengra tímabils en fyrrgreind tilkynning til varnaraðila um upphaf rannsóknarinnar gaf til kynna. Vanframtaldar launatekjur vegna tekjuáranna 2013 til 2015 námu samkvæmt skýrslu skattrannsóknarstjóra samtals 18.802.426 krónum. Þá var komist að niðurstöðu um að vanframtaldar rekstrartekjur varnaraðila ársins 2011 hafi numið 7.349.527 krónum og var hún talin hafa vanrækt skil á útskatti að fjárhæð 1.874.129 krónum vegna sjálfstæðrar starfsemi sinnar það sama ár. Auk þess var varnaraðili talin hafa vanframtalið húsnæðishlunnindi um 8.429.392 krónur vegna afnota hennar af fasteign í eigu félagsins A ehf. árin 2014 til 2016.

5

Með bréfi 25. apríl 2018 tilkynnti skattrannsóknarstjóri varnaraðila að ákvörðun hefði verið tekin um að vísa máli hennar til rannsóknar héraðssaksóknara, sbr. þágildandi ákvæði 4. mgr. 110. gr. laga nr. 90/2003, og máli varnaraðila og A ehf. til ríkisskattsstjóra til endurákvörðunar skatta og gjalda, sbr. 6. mgr. 103. gr. sömu laga og 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Með úrskurði ríkisskattsstjóra 10. september 2019 endurákvarðaði ríkisskattsstjóri áður álögð opinber gjöld varnaraðila gjaldárin 2012, 2014, 2015, 2016 og 2017, sbr. 6. mgr. 103. gr. og 96. gr. laga nr. 90/2003. Auk þess voru endurákvarðaðar fjárhæðir virðisaukaskatts vegna rekstrarársins 2011, sbr. 2. mgr. 25. gr. og 5. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1988. Bætti ríkisskattsstjóri jafnframt 25% álagi samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 og 27. gr. laga nr. 50/1988 við hækkun skattstofna varnaraðila umrædd gjaldár. Með úrskurðinum hækkaði ríkiskattsstjóri stofn varnaraðila til tekjuskatts og útsvars að teknu tilliti til álags um 9.186.909 krónur gjaldárið 2012, 2.910.749 krónur gjaldárið 2014, 6.963.411 krónur gjaldárið 2015, 16.929.796 krónur gjaldárið 2016 og 1.967.445 krónur gjaldárið 2017. Þá var virðisaukaskattsskyld velta varnaraðila, að teknu tilliti til álags, ákvörðuð samtals 7.536.940 krónur á árinu 2011. Varnaraðili undi úrskurði ríkisskattsstjóra.

6

Varnaraðili gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara 27. ágúst 2019. Rannsókn sóknaraðila lauk með útgáfu ákæru 12. nóvember 2019 á hendur varnaraðila og meðákærða Y-kk-þgf meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum og peningaþvætti. Ákæran er í fjórum köflum. Í II. kafla ákæru, sem hér er til úrlausnar, er varnaraðili í A- lið ákærð fyrir að hafa ekki tilkynnt til skráningar hjá ríkisskattsstjóra virðisaukaskattsskylda starfsemi sína í sjálfstæðum atvinnurekstri frá og með júnímánuði rekstrarárið 2011 en það sem eftir lifði þess árs hafi hún í eigin atvinnurekstri gefið út sölureikninga í nafni félagsins C ehf., notað bankareikning sama félags og notið tekna sem þannig öfluðust þrátt fyrir að félagið hafi verið henni óviðkomandi eftir 8. júní 2011 þegar hún seldi það meðákærða og lét af fyrirsvari fyrir það. Í B- lið II. kafla ákæru er hún ákærð fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum vegna fyrrgreinds eigin atvinnurekstrar fyrir nánar tilgreind uppgjörstímabil 2011 og ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var eða innheimta bar í þeim rekstri vegna sömu tímabila, samtals að fjárhæð 1.874.129 krónur. Samkvæmt C- lið II. kafla ákæru er varnaraðili ákærð fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2012, 2014, 2015, 2016 og 2017, í fyrsta lagi með því að vanrækja að telja fram til skatts gjaldárið 2012 rekstrartekjur af eigin atvinnurekstri sínum. Í öðru lagi með því að telja ekki fram til skatts gjaldárin 2014, 2015 og 2016 launatekjur sem hún hafi notið frá félögunum D ehf., B ehf. (áður E ehf.) og A ehf., í formi millifærslna inn á bankareikning sinn og með reiðufjárúttektum hennar af bankareikningum félaganna. Í þriðja lagi með því að telja ekki fram til skatts gjaldárin 2015, 2016 og 2017 skattskyld húsnæðishlunnindi vegna endurgjaldslausra afnota hennar af fasteign í eigu A ehf. Með framangreindu hafi varnaraðili vanframtalið tekjuskatts- og útsvarsstofn sinn samtals um 30.366.648 krónur, sem henni hafi borið að greiða af tekjuskatt og útsvar samtals að fjárhæð 12.180.605 krónum. Í D- lið II. kafla ákæru er varnaraðila gefið að sök að hafa nýtt ávinning af ákæruköflum II- B og II- C, samtals að fjárhæð 14.054.734 krónum, í eigin þágu. Brot varnaraðila samkvæmt A- til C- liðum ákæru eru heimfærð undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Þá eru brot hennar samkvæmt D- lið II. kafla ákæru heimfærð undir 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

7

Við þingfestingu sakamáls sóknaraðila gegn varnaraðila og meðákærða fyrir héraðsdómi 18. desember 2019 játaði meðákærði að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum var gefin að sök í málinu en varnaraðili neitaði sök. Við fyrirtöku málsins 13. janúar 2020 var mál varnaraðila og meðákærða skilið í sundur, sbr. 2. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008. Greinargerð í málinu var skilað af hálfu varnaraðila í þinghaldi 7. maí 2020 þar sem höfð var uppi krafa um frávísun málsins. Þeirri kröfu var hafnað með úrskurði héraðsdóms 7. maí 2021. Varnaraðili hafði á ný uppi frávísunarkröfu en krafan varðaði aðeins II. kafla ákæru. Var krafan meðal annars byggð á því að með úrskurði ríkisskattsstjóra um beitingu skattálags hefði varnaraðila verið gerð refsing vegna brotanna sem hún væri ákærð fyrir í II. kafla ákæru. Með því að sækja sakamálið á hendur henni væri brotið gegn 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð eða refsingu, sbr. lög nr. 62/1994. Málflutningur fór fram um kröfuna fyrir héraðsdómi 21. september 2021 og var hinn kærði úrskurður kveðinn upp 11. október sama ár.

Niðurstaða

8

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu skal enginn sæta lögsókn eða refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur fyrir með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis. Er hér um að ræða reglu þá sem nefnd hefur verið „bann við endurtekinni málsmeðferð“ (l. ne bis in idem). Líkt og rakið er í hinum kærða úrskurði hefur í dómaframkvæmd hér á landi, í samræmi við dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu, verið litið svo á að beiting stjórnsýsluviðurlaga í formi álags á vantalinn skattstofn feli í sér refsingu í skilningi tilvitnaðs ákvæðis mannréttindasáttmálans. Þá hefur verið á því byggt að meðferð máls fyrir skattyfirvöldum sé sakamál í skilningi ákvæðisins. Miðað er við að um sama brot sé að ræða ef sömu eða að öllu leyti sambærileg atvik liggja til grundvallar endurtekinni saksókn eða refsingu, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021.

9

Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp fjölda dóma á grundvelli ákvæðis 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Í dómi yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu 15. nóvember 2016 í máli A og B gegn Noregi, var áréttað að öruggasta leiðin til að koma í veg fyrir brot gegn 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu væri að eftirláta einu stjórnvaldi að bregðast við refsiverðri háttsemi. Hins vegar væri reglunni ekki ætlað að útiloka möguleika aðildarríkja sáttmálans á að fjalla um tiltekið brot í tveimur aðskildum málum, enda sé tilteknum skilyrðum fullnægt. Í málum þar sem reyni á ákvæðið hvíli á ríkinu að sýna fram á að ekki sé um að ræða endurtekna málsmeðferð og/eða refsingu sem ákvæðið bannar, heldur rekstur tveggja aðskilinna mála sem séu nægjanlega tengd að efni til og í tíma til þess að mynda eina samþætta heild. Í því felist ekki aðeins að markmiðin sem hin mismunandi málsmeðferð stefni að og aðferðirnar til að ná þeim séu í reynd hvorri annarri til fyllingar, heldur einnig að rekstur málanna sé fyrirsjáanlegur og meðalhófs gætt.

10

Eftir að dómur Mannréttindadómstóls Evrópu gekk í máli A og B gegn Noregi hefur íslenska ríkið fimm sinnum átt aðild að máli fyrir dómstólnum vegna fyrirkomulags rannsókna og saksóknar skattalagabrota með hliðsjón af reglu mannréttindasáttmála Evrópu um bann við tvöfaldri málsmeðferð og refsingu. Í málum J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi 18. maí 2017, R-kk-ef Þ-kk-ef gegn Íslandi 12. febrúar 2019, B-kk-ef Á-kk-ef gegn Íslandi 16. apríl 2019 og B-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef gegn Íslandi 31. ágúst 2021, var komist að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið hefði brotið gegn 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmálann þar sem hvorki skilyrðið um nægjanlega samþættingu að efni til né í tíma var uppfyllt. Niðurstaðan varð þó öndverð í ákvörðun dómsins vegna kæru M-kvk-ef I-kvk-ef gegn Íslandi 4. desember 2018. Í öllum málunum höfðu kærendur sætt málsmeðferð hér á landi á grundvelli sömu laga og voru í gildi við meðferð máls varnaraðila hjá skattyfirvöldum annars vegar og héraðssaksóknara hins vegar. Þannig sættu kærendur sakamálarannsókn í tvígang og þurftu tvívegis að þola refsingu vegna sömu annmarka á skattskilum, annars vegar í formi skattálags og hins vegar með refsingu fyrir dómi.

11

Dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu sem lýtur að skýringu á bæði gildissviði og inntaki 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, og þar með fyrrgreindra viðmiða um samþættingu að efni til og í tíma, hefur þróast og tekið breytingum. Viðmiðin eru matskennd og beiting þeirra kallar á margþætt mat. Hvort sem litið er til dómaframkvæmdar mannréttindadómstólsins eða íslenskra dómstóla verður að mati réttarins ekki með vissu ráðið hvenær samþætting í tíma eða að efni til sé nægjanleg til að unnt sé að slá því föstu að ný málsmeðferð fyrir sama sakarefni fari ekki gegn meginreglunni sem hér um ræðir og hvernig henni verður beitt um atvik einstakra mála. Í dómi Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021 voru ályktanir dregnar af dómi í máli A og B gegn Noregi sem og þeim málum sem íslenska ríkið hefur átt aðild að fyrir mannréttindadómstólnum vegna meintra brota gegn ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmálans.

12

Af málatilbúnaði sóknar- og varnaraðila leiðir að deilt erum hvort fyrrgreint skilyrði um samþættingu í tíma sé uppfyllt sem og hvort ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu eigi við um sakarefni samkvæmt A-og D- lið II. kafla ákæru.

13

V ið mat á því hvort rekstur mála telst nægilega samþættur í tíma hefur ekki verið gerð krafa um að meðferð beggja mála hafi farið fram samhliða frá upphafi til enda, en tímaleg tengsl þurfa að vera nægilega náin til að komið sé í veg fyrir óhóflegt óhagræði, óvissu og tafir vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma. Þá er ljóst að því minni sem samþættingin er, því ríkari kröfur eru lagðar á ákæruvaldið að sýna fram á að skilyrðinu sé fullnægt, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 31. ágúst 2021 í máli B-kk-ef G-kk-ef K-kk-ef gegn Íslandi. Jafnframt hefur því verið slegið föstu að þrátt fyrir að orðalag 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmálans gefi til kynna að um endanlega ákvörðun þurfi að vera að ræða í fyrra málinu, sem hefur í framkvæmd mannréttindadómstólsins verið metið með tilliti til þess hvort kæru- eða málshöfðunarfrestir séu liðnir, sé í málum af þessu tagi ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort eða hvenær ákvörðun er orðin endanleg þar sem það hafi ekki áhrif á mat á því hvort í framangreindum skilningi séu nægileg tengsl á milli meðferðar málanna. Í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 46/2021 var sú ályktun dregin af dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins að samandregið „sýnist um samþættingu í tíma öðru fremur hafa verið litið til fjögurra atriða: heildartíma sem málsmeðferð tekur, tímans sem málsmeðferð skattyfirvalda og meðferð sakamáls fer fram samhliða, tímans sem líður frá endanlegri niðurstöðu skattyfirvalda til endanlegrar niðurstöðu sakamáls og hvort ákæra í máli er gefin út fyrir eða eftir endanlega niðurstöðu skattyfirvalda“.

B - og C- liður II. kafla ákæru

14

Við mat á heildartíma reksturs sambærilegra mála hefur í dómaframkvæmd almennt verið álitið að upphafstíma máls beri að miða við upphaf rannsóknar skattrannsóknarstjóra. Í greinargerð varnaraðila til réttarins er á því byggt að upphafstími málsmeðferðarinnar sé 4. apríl 2016 er skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn á skattskilum félagsins B ehf. Það mál hafi meðal annars snúist um meintar ólögmætar úttektir úr félaginu en um þær úttektir sé fjallað í C- lið II. kafla ákæru. Rannsókn á félaginu og varnaraðila tengist því svo órjúfanlegum böndum að ekki verði sundur slitin. Að mati dómsins felst það í ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmálans að sami aðili verði að eiga í hlut að fyrra og síðara máli til að reglan um bann við tvöfaldri refsingu og/eða saksókn geti átt við, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 22. september 2010 í máli nr. 371/2010 og 14. október 2010 í máli nr. 659/2009. Er því miðað við að heildartími sem rekstur máls varnaraðila hefur þegar tekið séu rúm fimm ár og er þá miðað við tímann frá því að skattrannsóknarstjóri hóf sakamálarannsókn á skattskilum varnaraðila persónulega 24. mars 2017 til úrskurðardags í máli þessu.

15

Meðferð á máli varnaraðila hjá skattyfirvöldum tók tvö ár og rúma fimm mánuði og er þá miðað við fyrrgreint tímamark þegar skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn sína og þar til úrskurður ríkisskattsstjóra lá fyrir 10. september 2019. Ákæra í málinu var gefin út 12. nóvember 2019, rúmum tveimur mánuðum eftir að úrskurður ríkisskattsstjóra var kveðinn upp. Málin voru rekin samhliða hjá skattyfirvöldum annars vegar og saksóknara hins vegar í 29 daga, frá skýrslutöku varnaraðila hjá héraðssaksóknara 27. ágúst 2019 til þess dags sem úrskurður ríkisskattsstjóra var kveðinn upp. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar telst mál varnaraðila að því er varðar B- og C- lið ákæru hafa verið rekið samhliða um óverulegan hluta heildar málsmeðferðartímans. Brestur þannig á að skilyrði um samþættingu í tíma við rekstur málsins sé uppfyllt og er því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa beri þeim ákæruliðum frá héraðsdómi.

16

Í þessu samhengi er jafnframt til þess að líta að 1. maí 2021 tóku gildi lög nr. 29/2021 um breytingu á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota sem afnámu tvöfalda málsmeðferð og refsingu vegna sama skattalagabrots. Með því var ætlun löggjafans að tryggja ríkara samræmi íslenskra laga og þeirra krafna sem leiða af aðild Íslands að mannréttindasáttmála Evrópu. Þannig er í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögunum meðal annars dregin sú ályktun af þeirri málsmeðferð sem leiddi af þágildandi skattalögum og beitt var í máli varnaraðila annars vegar og málum J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri, B-kk-ef Á-kk-ef, R-kk-ef Þ-kk-ef og M-kvk-ef I-kvk-ef gegn Íslandi hins vegar, að hætt sé við „að í mörgum tilvikum muni málsmeðferð hér á landi vegna refsiverðra brota gegn skattalögum vera í andstöðu við ákvæði 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu“. Þó að ekki verði afdráttarlaust ráðið af fyrirmælum laga nr. 29/2021 að þeim hafi verið ætlað að hafa áhrif á rekstur sakamála fyrir dómi, þar sem sannanlega reynir á umræddan samningsviðauka mannréttindasáttmálans, orkar nokkuð tvímælis í ljósi markmiða laganna og framangreindra ummæla að halda rekstri þeirra áfram, sbr. 3. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008, 2. málsliðar 145. gr. sömu laga og jafnræðissjónarmið.

A - og D- liður II. kafla ákæru

17

Varakrafa sóknaraðila er á því byggð að ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu geti ekki átt við um sakargiftir samkvæmt A- og D- lið II. kafla ákæru. Þær sakargiftir séu sjálfstæðar, varði aðra háttsemi en B- og C- liður II. kaflans og feli í sér önnur brot en þau sem ákært sé fyrir samkvæmt síðastnefndum ákæruliðum. Þá hafi varnaraðili ekki sætt lögsókn í skilningi reglunnar vegna A- og D - liðar II. kaflans og ekki verið gert að sæta viðurlögum vegna þeirrar háttsemi sem henni sé þar gefin að sök.

18

Samkvæmt A- lið II. kafla ákæru er varnaraðila gefið að sök brot gegn 3. mgr. 40. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 50/1988, með því að hafa ekki tilkynnt til skráningar hjá ríkisskattsstjóra virðisaukaskattsskylda starfsemi sína í sjálfstæðum atvinnurekstri frá og með júnímánuði rekstrarárið 2011. Það sem eftir lifði þess árs hafi hún gefið út í eigin atvinnurekstri sölureikninga í nafni félagsins C ehf., notað bankareikninga félagsins og notið tekna sem þannig öfluðust þrátt fyrir að félagið hafi verið henni óviðkomandi eftir 8. júní er það var selt meðákærða og varnaraðili lét af fyrirsvari fyrir það. Í úrskurði ríkisskattsstjóra 10. september 2019 er staðfest niðurstaða rannsóknar skattrannsóknarstjóra ríkisins um að sölureikningar þeir er varnaraðili gaf út í nafni C ehf., eftir að félagið var selt, teldust tekjur vegna sjálfstæðrar starfsemi hennar. Vantalin virðisaukaskattsskyld velta varnaraðila vegna sjálfstæðrar starfsemi hennar árið 2011 hafi numið alls 7.349.527 krónum og vangreiddur virðisaukaskattur sé alls 1.874.129 krónur. Var stofn varnaraðila til tekjuskatts, útsvars og virðisaukaskatts því hækkaður um fyrrgreindar fjárhæðir og álagi bætt við þær, sbr. 27. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003. Ekkert liggur á hinn bóginn fyrir um að varnaraðila hafi áður sætt saksókn eða verið gerð refsing vegna háttsemi þeirrar sem henni er gefin að sök í A- lið II. kafla ákærunnar. Það brot sem þar er lýst stendur sjálfstætt, sbr. 3. mgr. 40. gr. og 5. gr. laga nr. 50/1988, og er kröfu varnaraðila um frávísun A- liðar ákærunnar því hafnað, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar 8. október 2021 í máli nr. 751/2020.

19

Samkvæmt D- lið II. kafla ákæru er varnaraðila gefið að sök peningaþvætti með því að hafa nýtt ávinning af brotum samkvæmt ákæruköflum II- B og II- C samtals að fjárhæð 14.054.734 krónum, sem varði við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga. Í ákærunni er í engu lýst í hverju þær athafnir varnaraðila til viðbótar brotum samkvæmt B- og C- lið II. kafla ákæru fólust. Þá er ætlað brot varnaraðila samkvæmt D- lið II. kafla ákæru ekki afmarkað í tíma með neinum hætti, hvorki um upphaf þess né hvenær því lauk, og ekki er þar að finna neina sundurliðun þess fjár sem varnaraðili á að hafa nýtt í eigin þágu. Þá hefur ákæran ekki að geyma sértækar upplýsingar um fjárhagslegar ráðstafanir varnaraðila, svo sem um nýtingu bankareikninga eða sambærileg gögn, sem stutt gætu sönnun um brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt framangreindu skortir með öllu á að lýst sé fyrrgreindum verknaðarþáttum peningaþvættisbrotsins, sbr. c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og dóm Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021. Eru því slíkir ágallar á D- lið II. kafla ákæru að vísa ber ákæruliðnum frá héraðsdómi þegar af þeim sökum.

20

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar frávísun á A- lið II. kafla ákæru og lagt fyrir héraðsdóm að taka þann ákærulið til efnismeðferðar.

Að öðru leyti er hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda varnaraðila, X, K-kk-ef G-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 400.000 krónur.