472/2018

Útdráttur

Fallist var á kröfu þrotabús L ehf. um að rifta greiðslum félagsins til V ehf. samkvæmt fimm reikningum, samtals að fjárhæð 77.091.409 krónur, á grundvelli 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991. Taldi Landsréttur ljóst að L ehf. hefði verið ógjaldfært þegar greiðslurnar voru inntar af hendi, þær hefðu verið á ótilhlýðilegan hátt til hagsbóta fyrir V ehf. á kostnað annarra kröfuhafa og fyrirsvarsmaður V ehf., sem jafnframt var fyrirsvarsmaður L ehf., hefði verið grandsamur um framangreint.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 4. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. maí 2018 í málinu nr. E[…]/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að rift verði þessum greiðslum Leigufélagsins ehf. til stefnda samtals að fjárhæð 77.091.409 krónur: 7.958.708 krónur greiddar 4. mars 2013, 18.256.234 krónur greiddar 25. júní 2013, 2.185.673 krónur greiddar 13. september 2013, 5.000.000 króna greiddar 7. október 2013, 2.900.000 krónur greiddar 14. nóvember 2013, 3.000.000 króna greiddar 11. desember 2013, 2.500.000 krónur greiddar 16. janúar 2014, 2.000.000 króna greiddar 28. febrúar 2014, 2.000.000 króna greiddar 3. mars 2014, 2.000.000 króna greiddar 14. apríl 2014, 2.000.000 króna greiddar 15. maí 2014, 2.000.000 króna greiddar 16. júní 2014, 2.000.000 króna greiddar 19. ágúst 2014, 466.832 krónur greiddar 12. september 2014, 4.571.962 krónur greiddar 15. desember 2014, 8.000.000 króna greiddar 16. janúar 2015, 5.000.000 króna greiddar 5. febrúar 2015, 900.000 krónur greiddar 16. febrúar 2015, 312.000 krónur greiddar 2. mars 2015, 2.480.000 krónur greiddar 2. mars 2015, 575.000 krónur greiddar 4. mars 2015 og 985.000 krónur greiddar 5. mars 2015.

3 Þá krefst áfrýjandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 77.091.409 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.958.708 krónum frá 4. mars 2013 til 25. júní sama ár, af 26.214.942 krónum frá þeim degi til 13. september sama ár, af 28.400.615 krónum frá þeim degi til 7. október sama ár, af 33.400.615 krónum frá þeim degi til 14. nóvember sama ár, af 36.300.615 krónum frá þeim degi til 11. desember sama ár, af 39.300.615 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2014, af 41.800.615 krónum frá þeim degi til 28. febrúar sama ár, af 43.800.615 krónum frá þeim degi til 3. mars sama ár, af 45.800.615 krónum frá þeim degi til 14. apríl sama ár, af 47.800.615 krónum frá þeim degi til 15. maí sama ár, af 49.800.615 krónum frá þeim degi til 16. júní sama ár, af 51.800.615 krónum frá þeim degi til 19. ágúst sama ár, af 53.800.615 krónum frá þeim degi til 12. september sama ár, af 54.267.447 krónum frá þeim degi til 15. desember sama ár, af 58.839.409 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2015, af 66.839.409 krónum frá þeim degi til 5. febrúar sama ár, af 71.839.409 krónum frá þeim degi til 16. febrúar sama ár, af 72.739.409 krónum frá þeim degi til 2. mars sama ár, af 75.531.409 krónum frá þeim degi til 4. mars sama ár, af 76.106.409 krónum frá þeim degi til 5. mars sama ár, en af 77.091.409 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

4 Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

5 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

6 Málsatvikum er lýst ítarlega í hinum áfrýjaða dómi. Bú Leigufélagsins ehf. var að kröfu Íbúðalánasjóðs tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði héraðsdóms 16. apríl 2015. Beiðni sjóðsins hafði borist héraðsdómi 27. janúar sama ár og telst sá dagur frestdagur við skiptin, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

7 Áfrýjandi krefst riftunar á samtals 22 greiðslum til stefnda sem Leigufélagið innti af hendi á tímabilinu frá 4. mars 2013 til 5. mars 2015 til greiðslu á fimm reikningum. Voru fjórir reikninganna greiddir að fullu en af síðasta reikningnum eru ógreiddar 11.533.105 krónur. Greiðslurnar námu stefnufjárhæðinni, 77.091.409 krónum. Aðila greinir ekki á um að Leigufélagið og stefndi Verkvík – Byggingar ehf. hafi verið nákomnir aðilar í skilningi 5. tl. 3. gr. laga nr. 21/1991. Málsástæður aðila og lagarök eru rakin í hinum áfrýjaða dómi.

8 Svokallaður rekstrarsamningur var í gildi milli Leigufélagsins og stefnda. Stefndi annaðist daglegan rekstur Leigufélagsins og hafði umsjón með fasteignum þeim sem félagið átti og leigði út. Samningur aðila er dagsettur 30. desember 2008. Stefndi skyldi meðal annars innheimta leigutekjur, færa bókhald og annast samskipti við leigutaka. Fyrir þessi verkefni skyldi greiða tiltekna fjárhæð mánaðarlega fyrir hverja íbúð sem leigð var. Fyrir önnur verk átti að greiða sérstaklega miðað við ákveðið tímagjald.

9 Áðurnefndir fimm reikningar voru dagsettir 4. mars, 25. júní og 13. september 2013 og 1. september og 5. nóvember 2014. Fyrstnefndu reikningarnir tveir eru báðir sagðir vera fyrir viðhaldsvinnu á árinu 2011 og fram í nóvember 2012. Síðasttöldu reikningarnir tveir eru sagðir vera fyrir viðhald frá nóvember 2012 fram til nóvember 2014. Reikningurinn sem dagsettur er 13. september 2013 er sagður vera fyrir rekstrarumsjón frá árinu 2009 til september 2013. Allir reikningarnir eiga það sameiginlegt að enginn gjalddagi er tilgreindur en útgáfudagur sagður vera eindagi þeirra. Þá eru aðilar sammála um að skuld við stefnda hafi ekki verið tilgreind í efnahagsreikningi Leigufélagsins.

10 Greiðsla fyrir rekstrarumsjón var greiðsla skuldar í skilningi gjaldþrotalaga og kemur því ekki til greina að henni verði rift sem gjafagerningi samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991.

11 Reikningarnir fjórir sem eru vegna viðhaldsvinnu eru ekki ítarlegir og aðeins í einum þeirra er greint á milli efniskostnaðar og þóknunar fyrir vinnu. Þá er tímafjöldi ekki tilgreindur. Einum reikninganna fylgir sundurliðunarblað, en þar er heildarfjárhæðinni aðeins skipt á milli mánaða. Þrátt fyrir að þessir reikningar beri með sér að reikningshald í skiptum stefnda og Leigufélagsins hafi ekki verið nákvæmt er ekki fram komin sönnun þess að reikningarnir hafi verið með öllu tilhæfulausir. Verður því á sama hátt og greinir í tölulið 10 hér að framan að hafna riftun á greiðslum þessara reikninga sem gjafagerningum.

12 Áfrýjandi byggir riftun auk þess á ákvæðum 133. gr., 134., gr., 139. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991.

13 Undir rekstri málsins í héraði var K-kk-nf A-kk-nf endurskoðandi dómkvaddur til að meta fjárhagsstöðu og gjaldfærni Leigufélagsins á þeim tíma sem hinar umdeildu greiðslur til stefnda fóru fram. Í matsgerð hans 25. október 2017 kemur fram að eignir Leigufélagsins í árslok 2013 hafi numið 961.743.121 krónu og skuldir 1.782.818.448 krónum, en í árslok 2014 hafi eignir numið 930.654.847 krónum og skuldir 1.867.627.670 krónum. Þá taldi hann að Leigufélagið hefði verið ógjaldfært þegar hinar umdeildu greiðslur voru inntar af hendi. Raunar hafi félagið verið ógjaldfært þegar á árinu 2011 og jafnvel fyrr.

14 Fyrirsvarsmaður hins gjaldþrota félags, sem eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er jafnframt forsvarsmaður stefnda, sagði í skýrslu sinni hjá skiptastjóra að ástæðu gjaldþrots félagsins mætti rekja til hruns bankakerfisins 2008. Í skýrslu hans við aðalmeðferð þessa máls í héraði kom fram að hann hefði ekki haft önnur ráð en að leita eftir niðurfellingu skulda hjá Íbúðalánasjóði, stærsta kröfuhafa félagsins. Af gögnum málsins verður ráðið að félagið fékk fyrst frestun greiðslna hjá sjóðnum í upphafi árs 2010 og sótti um fjárhagslega endurskipulagningu samkvæmt reglum sjóðsins 27. júní 2013. Samkvæmt ódagsettri skýrslu Íbúðalánasjóðs frá árinu 2013 taldi sjóðurinn ekki forsendur til að verða við þeirri umsókn, meðal annars vegna fjármagnshreyfinga í þágu stefnda á árinu 2012. Á þeim tíma er skýrslan var unnin námu skuldir Leigufélagsins við sjóðinn um 1.703.000.000 króna og voru um 146.000.000 króna í vanskilum. Þá liggur fyrir að 12. desember 2014 krafðist sjóðurinn nauðungarsölu á fasteignum félagsins.

15 Eins og áður segir taldi matsmaður að Leigufélagið hefði verið ógjaldfært þegar á árinu 2011. Er augljóst af efnahagsreikningum félagsins að skylt var, eigi síðar en á árinu 2012, að gefa bú félagsins upp til gjaldþrotaskipta, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991.

16 Í ljósi alls hins framangreinda verður að telja að greiðslur frá Leigufélaginu til stefnda á tímabilinu frá 4. mars 2013 til 5. mars 2015 hafi falið í sér ótilhlýðilega mismunun kröfuhafa auk þess sem í þeim fólst að eignir félagsins voru ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Með vísan til þess að fyrirsvarsmaður stefnda var á sama tíma einnig fyrirsvarsmaður Leigufélagsins verður jafnframt talið að hann hafi verið grandsamur um bæði ógjaldfærni Leigufélagsins og að ráðstafanir hans hafi verið ótilhlýðilegar. Greiðslunum verður því rift samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991.

17 Að fenginni þessari niðurstöðu þarf ekki að fjalla um málsástæður áfrýjanda sem lúta að öðrum ákvæðum XX. kafla laga nr. 21/1991.

18 Samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af ráðstöfun sem er riftanleg samkvæmt 141. gr. greiða bætur eftir almennum reglum. Með hinum riftanlegu greiðslum voru teknar 77.091.409 krónur úr sjóðum Leigufélagsins, sem ella hefðu komið til skipta í þrotabúinu. Stefndi verður dæmdur til að greiða áfrýjanda þá fjárhæð.

19 Ekki getur komið til greiðslu vaxta af kröfunni fyrr en riftun hefur verið lýst yfir og endurgreiðslu krafist. Með hliðsjón af 9. gr. laga nr. 38/2001 er rétt að reikna dráttarvexti frá þeim tíma er mánuður var liðinn frá því að endurgreiðslu var krafist. Dráttarvextir verða því dæmdir frá 9. janúar 2016.

20 Áfrýjandi krefst málskostnaðar bæði í héraði og fyrir Landsrétti að mati dómsins. Kostnaður hans af öflun matsgerðar sem vikið var að hér að framan nam rúmlega 5.000.000 króna. Því er ekki haldið fram af hálfu stefnda að matsgerð þessi hafi verið óþörf eða kostnaður við öflun hennar óhæfilegur. Verður stefndi dæmdur til að greiða stefnanda 7.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Rift er greiðslum Leigufélagsins ehf. á skuld við stefnda, Verkvík – Byggingar ehf., er inntar voru af hendi á tímabilinu frá 4. mars 2013 til 5. mars 2015, samtals að fjárhæð 77.091.409 krónur. Stefndi greiði áfrýjanda, þrotabúi Leigufélagsins ehf., 77.091.409 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. janúar 2016 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 7.000.000 króna í málskostnað.