511/2018

Útdráttur

J höfðaði mál á hendur L og krafðist þess að ógiltur yrði með dómi úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna þar sem J hafði verið gert að sæta áminningu vegna framgöngu sinnar í samskiptum við þáverandi dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur. Í kjölfar umræddra samskipta hafði dómstjórinn leitað til L og L síðan lagt fram kvörtun fyrir úrskurðarnefndina á hendur J. Landsréttur taldi aftur á móti að L hefði skort lagaheimild til þess að leggja fram kvörtunina. Skírskotun til málsmeðferðarreglna nefndarinnar og siðareglna nægði ekki til að bæta úr skorti á slíkri skýrri heimild til handa L. Var úrskurðurinn því felldur úr gildi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. júní 2018 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. maí 2018 í málinu nr. E3301/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að ógiltur verði með dómi úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna, uppkveðinn þann 26. maí 2017 í málinu nr. 14/2017: Lögmannafélag Íslands gegn J-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf hrl. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar úr hendi stefnda að mati réttarins í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Hann krefst einnig greiðslu málskostnaðar úr hendi áfrýjanda fyrir Landsrétti að mati dómsins.

Málsatvik

4 Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er meðal annars gerð grein fyrir beiðni áfrýjanda 5. desember 2016 til dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur um flýtimeðferð á máli skjólstæðings síns, samskiptum þeirra á milli og synjun dómstjóra á beiðni áfrýjanda 7. sama mánaðar. Í tölvuskeytum áfrýjanda til dómstjóra eftir synjunina sem rakin eru í héraðsdómi, lýsir áfrýjandi áliti sínu á afgreiðslu dómstjóra meðal annars með þeim orðum að hann muni ekki eftir svona framgöngu embættismanns eða dómara fyrr á starfsævi sinni, sem spanni um hálfa öld. Í fyrrnefndum tölvuskeytum segir jafnframt: „Ég finn hjá mér þörf til að ljúka þessum óskemmtilegu samskiptum við þig, mann sem ég hef jafnan talið að væri þokkalega heiðarlegur maður með sæmilegt jarðsamband.“ Þá rekur héraðsdómur að þann 4. janúar 2017 sendi dómstjóri Héraðsdóms Reykjavíkur bréf til formanns stefnda þar sem hann vekur athygli formannsins á framkomu áfrýjanda í samskiptum þeirra. Taldi dómstjórinn framgöngu áfrýjanda bera vott um „fádæma dónaskap, virðingarleysi og vanstillingu lögmannsins“ sem brjóti í bága við 19. gr. siðareglna lögmanna og gæti vart talist stétt lögmanna til framdráttar. Í bréfinu krafðist dómstjórinn ekki beinna aðgerða stefnda af þessu tilefni en afrit af tölvuskeytum áfrýjanda fylgdu bréfinu.

Niðurstaða

5 Í 1. mgr. 3. gr. laga um lögmenn nr. 77/1998 segir að lögmenn skuli hafa með sér félag sem nefnist Lögmannafélag Íslands og sé þeim öllum skylt að vera þar félagsmenn. Af þeirri skylduaðild leiðir að hvorki áfrýjandi né nokkur annar lögmaður getur skorast undan aðildinni eða þeim skyldum sem henni fylgja. Í 2. mgr. sama ákvæðis segir að Lögmannafélagið setji sér samþykktir. Í greininni segir einnig að félagið skuli ekki hafa með höndum aðra starfsemi en þá sem sérstaklega er mælt fyrir um í lögum, sbr. þó 5. mgr., en það ákvæði kemur ekki til álita hér. Í 3. mgr. 3. gr. laganna segir síðan að í tengslum við Lögmannafélag Íslands skuli starfa sjálfstæð úrskurðarnefnd lögmanna sem leysi úr málum eftir ákvæðum laganna. Úrskurðarnefndin hafi lögsögu yfir lögmönnum sem starfa hér á landi í samræmi við 2. mgr. 1. gr. laganna.

6

Í

2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar segir að engan megi skylda til aðildar að félagi, en með lögum megi þó kveða á um slíka skyldu ef það er nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra.

Meginrökin fyrir skylduaðild að stefnda eru reist á ákvæðum laganna um eftirlits hlutverk úrskurðarnefndar lögmanna samkvæmt 3. mgr. 3. gr. þeirra, sbr. og 26. og 27. gr. laganna. Leiðir af ákvæði stjórnarskrár innar sem og 3. mgr. 3. gr. laganna að heimildir stjórnar stefnda til að koma fram viðurlög um gagnvart lögmönnum þurfa að styðjast við skýra lagaheimild.

7 Meðferð mála fyrir úrskurðarnefnd lögmanna fer eftir stjórnsýslulögum og setur nefndin sér nánari reglur um meðferð einstakra málaflokka, sbr. 4. gr. laga nr. 77/1998. Þá setur stefndi siðareglur fyrir lögmenn, sbr. 2. mgr. 5. gr. laganna.

8 Í 26. og 27. gr. laga nr. 77/1998 eru með tæmandi hætti talin þau tilvik sem verða borin undir úrskurðarnefndina. Í 26. gr. er fjallað um rétt lögmanns til endurgjalds en í 27. gr. segir að telji einhver að lögmaður hafi í starfi sínu gert á sinn hlut með háttsemi sem stríði gegn lögum eða reglum samkvæmt 2. mgr. 5. gr. geti hann lagt fyrir úrskurðarnefnd lögmanna kvörtun á hendur lögmanninum.

9 Ágreiningur aðila máls þessa lýtur einkum að því hvort stefndi hafi á grundvelli 27. gr. laga nr. 77/1998 getað átt aðild að málinu og lagt fram kvörtun fyrir úrskurðarnefndina á hendur áfrýjanda fyrir brot á siðareglum stefnda. Samkvæmt orðanna hljóðan er kæruheimildin víðtæk. Á hinn bóginn verður ráðið af lögskýringargögnum að undir 27. gr. falli fyrst og fremst mál sem byggjast á kvörtun umbjóðanda á hendur lögmanni fyrir háttsemi sem stríðir gegn lögum eða siðareglum lögmanna.

10 Að öllu því virtu sem að framan greinir verður að telja að ekki sé fyrir hendi nægilega traust lagaheimild fyrir stjórn stefnda til að koma fram viðurlögum gegn félagsmanni með því að leggja fram kvörtun fyrir úrskurðarnefndina. Skírskotun til málsmeðferðarreglna nefndarinnar og siðareglna stefnda nægir ekki til að bæta úr skorti á slíkri skýrri heimild til handa stefnda til að sækja hið umþrætta mál fyrir úrskurðarnefndinni. Verður úrskurðurinn því felldur úr gildi.

11 Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna frá 26. maí 2017 í málinu nr. 14/2017: Lögmannafélag Íslands gegn J-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf hrl.

Stefndi, Lögmannafélag Íslands, greiði áfrýjanda, J-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, samtals 1.200.000 krónur.