148/2019

Útdráttur

V höfðaði mál gegn TM hf. og krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda TM ehf. úr ökutækjatryggingu K ehf. vegna óhapps sem varð þegar vörubifreið ásamt festivagni í eigu félagsins valt með þeim afleiðingum að möl sem hún flutti dreifðist um stóran hluta vegar og olli V tjóni vegna kostnaðar við hreinsun vegarins. Laut ágreiningur málsins að því hvort bótaskylda samkvæmt 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hefði stofnast vegna óhappsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvæðið tæki ekki til almenns fjártjóns, það er tjóns sem væri ekki rakið til líkamstjóns né munatjóns. Að virtum atvikum málsins var það mat Landsréttar að ekki stæðu efni til annars en að líta svo á að um munatjón hefði verið að ræða sem félli að öðrum skilyrðum uppfylltum undir framangreint ákvæði umferðarlaga. Jafnframt þóttu lög ekki standa því í vegi að V nyti réttar til að sækja bætur úr ábyrgðartryggingu á þeim grunni og með þeim hætti sem hann gerði í málinu. Var krafa V því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf landsréttardómari og E-kk-nf Ó-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 14. janúar 2019 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 18. desember 2018 í málinu nr. E650/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að kröfur hans í héraði verði teknar til greina, en þær eru „að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda úr ökutækjatryggingu einkahlutafélagsins Karína kt. […] vegna óhapps sem varð þegar vörubifreið þess, […] ásamt festivagninum […] valt í Ártúnsbrekku í Reykjavík 25. júlí 2015, með þeim afleiðingum að möl sem vörubifreiðin flutti dreifðist um stóran hluta vegarins sem leiddi til tjóns fyrir áfrýjanda vegna kostnaðar við hreinsun á veginum“. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefndi krefst sýknu af kröfum áfrýjanda og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi tekur ágreiningur málsaðila til þess hvort bótaskylda samkvæmt 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 hafi stofnast vegna þess umferðaróhapps sem lýst er í kröfugerð áfrýjanda. Liggur fyrir að bætur sem hann hyggst krefja stefnda um að fengnum viðurkenningardómi nema 354.077 krónum en um er að ræða kostnað vegna aðkeyptrar þjónustu við hreinsun vegarins.

5 Með héraðsdómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda á þeim grundvelli að lögbundið hlutverk stefnda við veghald eins og það væri afmarkað samkvæmt vegalögum nr. 80/2007 og skortur á skýrri lagaheimild til gjaldtöku leiddi til þess að ekki væri unnt að fallast á að umræddur kostnaður félli undir tjón í skilningi tilvitnaðs ákvæðis umferðarlaga.

6 Samkvæmt 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga skal sá sem ábyrgð ber á skráningarskyldu vélknúnu ökutæki bæta það tjón sem hlýst af notkun þess enda þótt tjónið verði ekki rakið til bilunar eða galla í tækinu eða ógætni ökumanns. Er hér um að ræða skaðabótaskyldu án sakar. Eftir 1. mgr. 90. gr. sömu laga er það eigandi eða umráðamaður ökutækis sem ber ábyrgðina á því og er fébótaskyldur samkvæmt 88. gr. laganna. Þá segir í 1. mgr. 91. gr. þeirra að greiðsla á bótakröfu vegna tjóns sem hlýst af notkun skráningarskylds vélknúins ökutækis skuli vera tryggð með ábyrgðartryggingu hjá vátryggingafélagi. Var bifreið sú sem um ræðir í málinu tryggð lögboðinni ábyrgðartryggingu hjá stefnda og krefst áfrýjandi bóta beint frá félaginu í skjóli heimildar í 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og á grundvelli skilmála ökutækjatryggingar þess.

7 Samkvæmt orðanna hljóðan var hlutlæg bótaábyrgðarregla 1. mgr. 67. gr. eldri umferðarlaga nr. 40/1968 bundin við það að slys eða tjón á mönnum eða munum hlytist af notkun vélknúins ökutækis. Var þannig út frá því gengið að almennt fjártjón fengist ekki bætt samkvæmt ákvæðinu en af því leiddi að lögboðin vátrygging, sbr. 70. gr. laganna, bætti það ekki heldur. Svo sem að framan greinir er ekki um sambærilega takmörkun á bótaskyldu að ræða samkvæmt orðalagi 88. gr. núgildandi umferðarlaga. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 50/1987 segir að með því sé alfarið tekin upp hlutlæg ábyrgð á tjóni sem hlýst af vélknúnu ökutæki vegna umferðarslyss eða annars umferðaróhapps. Þannig sé felld niður takmörkun á hlutlægri ábyrgð samkvæmt 2. mgr. 67. gr. þágildandi umferðarlaga en samkvæmt henni gilti ábyrgðarreglan ekki um slys eða tjón á mönnum eða munum sem ökutækið flutti nema flutt væri gegn gjaldi. Í athugasemdunum kemur á hinn bóginn ekkert fram sem bendir til þess að ætlunin hafi verið að víkka gildissvið bótareglna umferðarlaga þannig að þær taki til tjóns sem hvorki megi rekja til líkamsmeiðsla né skemmda á munum og ákvæði 2. og 3. mgr. 88. gr. og 4. mgr. 91. gr. laganna mæla eindregið gegn því að svo hafi verið. Verður að þessu virtu litið svo á að hin hlutlæga ábyrgðarregla 1. mgr. 88. gr. umferðarlaga taki ekki til almenns fjártjóns, það er tjóns sem hvorki verður rakið til líkamstjóns né munatjóns.

8 Til munatjóns telst beint og óbeint eða afleitt tjón vegna skemmda eða eyðileggingar á hlutum. Með munum í þessu sambandi er vísað bæði til lausafjár og fasteigna. Mörk munatjóns og almenns fjártjóns í skaðabótarétti geta verið óljós. Þegar tekin er afstaða til þess hvort undir munatjón í framangreindum skilningi geti fallið kostnaður áfrýjanda vegna aðkeyptrar þjónustu í tengslum við það umferðaróhapp sem kröfugerð hans tekur til er til þess að líta að grjót og möl dreifðist yfir stóran hluta vegarins þannig að hann varð nánast ófær en um er að ræða þjóðveg í þéttbýli. Var óhjákvæmilegt að loka fyrir alla umferð um hann meðan á hreinsun stóð. Að þessu virtu standa ekki efni til annars en að líta svo á að um sé að ræða munatjón sem að öðrum skilyrðum uppfylltum falli undir ábyrgðarreglu 88. gr. umferðarlaga. Þá hlaust tjónið af notkun vélknúins ökutækis.

9 Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi hvíla margvíslegar skyldur á áfrýjanda samkvæmt vegalögum. Þar sem rekstur áfrýjanda sé kostaður af almannafé og í ljósi lögbundins hlutverks hans samkvæmt lögunum er í dóminum dregin sú ályktun að áfrýjandi eigi sjálfur að standa undir þeim kostnaði sem hann leitast við að fá felldan á stefnda og því hafi ekki verið um tjón að ræða í skilningi tilvitnaðrar ábyrgðarreglu umferðarlaga. Ekki verður á þetta fallist. Þrátt fyrir að þau margvíslegu verkefni við veghald sem ráðist er í af hálfu áfrýjanda séu almennt kostuð af almannafé þykja lög ekki standa til þeirrar niðurstöðu að hann njóti ekki réttar til að sækja sér til handa bætur úr ábyrgðartryggingu á þeim grunni og með þeim hætti sem hann gerir í málinu. Fær í þeim efnum engu breytt þótt ekki sé að finna í vegalögum sérstaka gjaldtökuheimild sem tekur til kostnaðar af þeim toga sem hér um ræðir.

10 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður krafa áfrýjanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda tekin til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir.

11 Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Tryggingamiðstöðvarinnar hf., á grundvelli lögboðinnar ökutækjatryggingar bifreiðarinnar […] hjá félaginu vegna tjóns áfrýjanda, Vegagerðarinnar, sem rakið verður til umferðaróhapps 25. júlí 2015 og tekur til kostnaðar vegna aðkeyptrar þjónustu við hreinsun vegar.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.