409/2019

Útdráttur

L hf. höfðaði mál gegn G til innheimtu skuldar vegna afurðalánasamnings, sem L hf. og P ehf. gerðu með sér, en G tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu lánshluta samningsins. Í dómi Landsréttar kom fram að lánveiting samkvæmt samningnum væri peningalán sem myndi fyrnast á 10 árum samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Með vísan til 7. gr. sömu laga gilti sami fyrningarfrestur um ábyrgðarkröfuna á hendur G. Ágreiningslaust var að fyrningarfrestur kröfunnar reiknaðist frá 14. október 2013 þegar lánssamningurinn í heild var gjaldfelldur og var krafan því ekki fyrnd þegar málið var höfðað í héraði 19. september 2018. Þá var ekki fallist á þær málsástæður G að kröfur L hf. væru fallnar niður vegna tómlætis. Var krafa L hf. því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. júní 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 22. maí 2019 í málinu nr. E3091/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 33.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. ágúst 2018 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta á rót sína að rekja til afurðalánasamnings sem áfrýjandi og Pétursey ehf. gerðu með sér 24. apríl 2012. Samkvæmt samningnum samþykkti áfrýjandi að hafa til reiðu fyrir lántaka lánalínu að fjárhæð allt að 1.057.000 evrur. Til tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu allra lánshluta samningsins tókst stefndi á hendur sjálfskuldarábyrgð að fjárhæð 10.000.000 króna. Samkvæmt viðauka og skilmálabreytingu við samninginn 10. desember 2012 var lánsheimild lántaka aukin í allt að 1.350.000 evrur og sjálfskuldarábyrgð stefnda jafnframt aukin í 33.000.000 króna. Lánið bar að greiða að fullu með einni afborgun í lok lánstímans sem upphaflega var 23. mars 2013. Vextir skyldu greiðast á eins mánaðar fresti út lánstímann. Samkvæmt viðauka við samninginn 18. mars 2013 var gildistími hans framlengdur til 21. mars 2014.

5 Áfrýjandi tilkynnti Pétursey ehf. 14. október 2013 að lán samkvæmt samningum hefði verið gjaldfellt vegna vanefnda. Bú Péturseyjar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 13. nóvember 2014 og lýsti áfrýjandi kröfu í búið að fjárhæð 191.283.954 krónur vegna afurðalánasamningsins. Skiptum lauk 5. febrúar 2015 án þess að greiðsla fengist upp í kröfu áfrýjanda.

6 Áfrýjandi krafðist þess með greiðsluáskorun birtri 17. júlí 2018 að stefndi greiddi fyrrgreinda skuld í samræmi við sjálfskuldarábyrgð sína samkvæmt afurðalánasamningum. Með bréfi 8. ágúst 2018 hafnaði stefndi öllum kröfum áfrýjanda á hendur sér.

7 Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

8 Áfrýjandi byggir kröfur sínar á því að stefndi hafi tekist á hendur sjálfskuldarábyrgð til tryggingar greiðslu samkvæmt fyrrgreindum afurðalánasamningi að fjárhæð 33.000.000 króna. Áfrýjandi vísar til þess að í fyrirsögn samningsins segi að um sé að ræða viðskiptasamning um lán til framleiðslu sjávarafurða og því hafi verið um að ræða peningalán til Péturseyjar ehf. í þeim tilgangi að fjármagna rekstur félagsins.

9 Áfrýjandi byggir á því að stefnda hafi verið send tilkynning til ábyrgðarmanns um sjálfskuldarábyrgð hans 31. desember 2012 og síðan yfirlit árlega frá 2013 til 2018 án þess að stefndi gerði athugasemdir við ábyrgðina. Loks hafi hann fengið senda greiðsluáskorun 5. júlí 2018 sem birt var 17. sama mánaðar eins og fyrr greinir.

10 Áfrýjandi eigi því kröfu á hendur stefnda á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar sem stefndi tókst á hendur og sú krafa fyrnist á tíu árum í samræmi við 1. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sbr. 7. gr. sömu laga.

Málsástæður stefnda

11 Stefndi byggir kröfur sínar á því að kröfur áfrýjanda á hendur honum séu fallnar niður vegna fyrningar og tómlætis.

12 Stefndi byggir á því að fyrningarfrestur ábyrgðarkröfunnar sé fjögur ár, sbr. 3. og 7. gr. laga nr. 150/2007 og hafi krafan því fyrnst í síðasta lagi 15. október 2017 gagnvart honum. Um sé að ræða meginreglu laganna. Ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 5. gr. sömu laga, þar sem kveðið sé á um tíu ára fyrningarfrest krafna sem byggjast á peningalánum, sé undantekning frá meginreglunni og beri að skýra þröngt. Tíu ára fyrningarfrestur gildi ekki um lán sem seljandi eða annar aðili hafi veitt til fjármögnunar á kaupum með greiðslufresti, sbr. 2. málslið 2. mgr. 5. gr. laganna.

13 Stefndi byggir á því að þegar Pétursey ehf. hafi dregið á heimild afurðalánasamningsins hafi félagið verið, samkvæmt ákvæðum samningsins, bundið af því að nota lánsfjárhæðina til kaupa á hráefni og með því fengið greiðslufrest á andvirði þess. Lánsheimildin hafi því verið veitt til fjármögnunar á kaupum með greiðslufresti.

14 Stefndi byggir einnig á því að krafa áfrýjanda sé fallin niður fyrir tómlæti ef hún telst ekki þegar fyrnd. Áfrýjandi hafi látið hjá líða í tæp fimm ár að gera raunverulega tilraun til að innheimta kröfuna samkvæmt samningnum á hendur stefnda sem hafi af þeim sökum haft réttmætar væntingar um að krafan væri liðin undir lok.

Niðurstaða

15 Í málinu er ágreiningur um það hvers eðlis þær skuldbindingar eru sem fyrrgreindur afurðalánasamningur fól í sér. Á forsíðu hans er tilgreint að hann sé viðskiptasamningur um lán til framleiðslu sjávarafurða milli áfrýjanda sem banka og Péturseyjar ehf. sem lántaka og stefnda sem sjálfskuldarábyrgðaraðila. Í fyrsta kafla samningsins er fjallað um lánsheimild, skilyrði fyrir útborgun og ráðstöfun láns. Grein 1.1 er svohljóðandi: „Landsbankinn skal hafa til reiðu fyrir lántaka lánalínu að fjárhæð allt að EUR 1.057.000 […] eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í þeim myntum sem Landsbankinn lánar í hverju sinni. Vilji lántaki fá lán í öðrum myntum skal hann sýna fram á að það sé vegna fyrirhugaðrar sölu afurða á markaði þar sem aðrar myntir eru í notkun.“ Í grein 1.2 er tekið fram að innan þeirra marka og að uppfylltum þeim skilyrðum er koma fram í samningnum sé lántaka heimilt „að taka lán hjá Landsbankanum.“ Í grein 1.3 kemur fram að lán samkvæmt samningnum megi aldrei nema hærri fjárhæð en sem nemi 70% af viðmiðunarverði vörubirgða lántaka eins og þær eru á hverjum tíma, eins og nánar greinir í samningsákvæði þessu. Þá er kveðið á um það í grein 1.4 að lántaki skuli senda sérstaka beiðni í hvert skipti sem hann hyggst draga á lánsheimild sína samkvæmt samningnum. Í grein 1.5 er kveðið á um að lán sé greitt út í samræmi við lánsbeiðni og í grein 1.7 segir að andvirði þess skuli „ganga til greiðslu hráefnis og annars kostnaðar vegna rekstrar lántakanda“.

16 Í framangreindum ákvæðum afurðalánasamningsins kemur fram að um lán sé að ræða og er ljóst af efni hans að öðru leyti að tilgangurinn er að veita lántaka rekstarlán til framleiðslu sjávarafurða. Verður því fallist á með áfrýjanda að lánveiting samkvæmt samningnum sé peningalán sem fyrnist á tíu árum samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007. Með vísan til 7. gr. sömu laga gildir sami fyrningarfrestur um ábyrgðarkröfuna á hendur stefnda.

17 Ágreiningslaust er að upphaf fyrningarfrests kröfunnar reiknist frá 14. október 2013 er lánssamningurinn í heild var gjaldfelldur. Krafa áfrýjanda á hendur stefnda var því ekki fyrnd er málið var höfðað í héraði 19. september 2018.

18 Stefnda var send tilkynning um sjálfskuldarábyrgð hans 31. desember 2012 og síðan yfirlit árlega eftir það frá 2013 til 2018. Þá var stefndi eigandi og framkvæmdastjóri félagsins Péturseyjar ehf. og mátti því vera kunnugt um kröfuna. Um er að ræða ófyrnda peningakröfu samkvæmt framansögðu og liggur ekki fyrir að áfrýjandi hafi gefið stefnda nokkurt tilefni til að vænta þess að krafan yrði ekki innheimt á hendur honum. Verður því hafnað málsástæðum stefnda um að krafan sé fallin niður vegna tómlætis af hálfu áfrýjanda.

19 Með vísan til framangreinds verður fallist á fjárkröfu áfrýjanda í málinu, sem ekki hefur verið andmælt tölulega, og með þeim dráttarvöxtum sem krafist er eins og nánar greinir í dómsorði.

20 Eftir úrslitum málsins er rétt að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, G-kk-nf R-kk-nf R-kk-nf, greiði áfrýjanda, Landsbankanum hf., 33.000.000 króna ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. ágúst 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.