342/2023

Útdráttur

PJ, DB, JP og BH voru ákærðir fyrir tilraun til stórfellds fíkniefnalagabrots, sbr. 173. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og skipulagða brotastarfsemi, sbr. 175. gr. a sömu laga, með því að hafa staðið saman, ásamt óþekktum aðila, að innflutningi á 99,25 kg af kókaíni, að styrkleika 81- 90%, hingað til lands frá Brasilíu, ætluðu til sölu og dreifingar í ágóðaskyni, en efnin voru falin í sjö trjádrumbum sem komið var fyrir í gámi sem var síðar haldlagður í Hollandi þar sem efnin voru fjarlægð og gerviefni sett í þeirra stað. Við komu gámsins hingað til lands hafi hin ætluðu fíknefni verið fjarlægð úr trjádrumbunum í því skyni að koma þeim í sölu og dreifingu, þar til lögregla lagði hald á efnin og ákærðu voru handteknir.

Þá voru JP og DB sakfelldir fyrir önnur nánar tilgreind fíkniefnalagabrot sem sættu ekki endurskoðun Landsréttar. Ákærðu játuðu allir brot gegn 173. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga og voru sakfelldir fyrir þá háttsemi, en töldu ósannað að magn eða styrkleiki efnanna hefði verið sem í ákæru greindi og að þeir hefðu vitað hversu mikið af fíknefnum ætlunin hefði verið að flytja til landsins. Í dómi Landsréttar kom fram að með vísan til matsgerða sem aflað var við rekstur málsins í héraði og fyrir Landsrétti yrði miðað við að magn og styrkleiki efnanna hefði verið samkvæmt ákæru. Þá væri ótrúverðugt að ákærðu hefðu ekki vitað af magni efnanna í ljósi hinnar umfangsmiklu umgjarðar um innflutninginn og kostnað við hann. Í öllu falli hefðu þeir látið sér það í léttu rúmi liggja og samþykkt að taka þátt í innflutningnum.

Í dómi Landsréttar var inntak 175. gr. a almennra hegningarlaga um skipulega brotastarfsemi reifað og skírskotað til lögskýringargagna að baki ákvæðinu. Taldi Landsréttur ekki tilefni til að vísa þeim ákærulið frá dómi á grundvelli þess að hann uppfyllti ekki kröfur c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var kröfunni hafnað. Í annan stað var það mat réttarins að ákæruvaldið hefði hvorki leitt sönnur, svo að yfir skynsamlegan vafa væri hafið, að tilvist skipulagðra brotasamtaka hefði verið raunin í tilfelli ákærðu né að þeir hefðu haft ásetning til að fremja brot sem lið í starfsemi skipulagðra brotasamtaka í skilningi 175. g r. A almennra hegningarlaga. Voru ákærðu því sýknaðir af sakargiftum samkvæmt því.

Ákærðu voru jafnframt ákærðir fyrir peningaþvætti samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa tekið við, geymt, umbreytt og aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum og eftir atvikum með öðrum ólögmætum eða refsiverðum hætti tilteknum fjárhæðum sem þeir hafi notaði með tilgreindum hætti.

Að virtu heildstæðu mati á ákæruliðum er vörðuðu peningaþvætti taldi Landsréttur gallana á þeim slíka að telja yrði að þeir hefðu áhrif á möguleika ákærðu til að verjast þeim. Uppfylltu þeir því ekki skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og var þeim vísað frá dómi.

Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brot þeirra varðaði tilraun til innflutnings á fordæmalaust miklu magni af kókaíni. Var jafnframt horft til hættueiginleika efnisins og styrkleika þess. Þar að auki hefði verið um samverknað ákærðu að ræða með verkskiptri aðild, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Enn fremur var litið til þess að þáttur ákærðu í brotinu hefði verið mismikill. Ásetningur þeirra til innflutningsins, sem skipulagður hefði verið í þaula, þótti einbeittur. Var því við refsiákvörðun litið til 1., 3., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga.

Jafnframt var höfð hliðsjón af játningu ákærðu. Refsing PJ var ákveðin fangelsi í níu ár, BH var gert að sæta fangelsi í sex ár og sex mánuði og DB og JP hvorum um sig gert að sæta fangelsi í fimm ár. Loks var ákærðu gert að sæta upptöku verðmæta.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 2. maí 2023. Málsgögn bárust réttinum 15. júní 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. apríl 2023 í málinu nr. S-4987/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu og upptöku fíkniefna, muna, fjármuna og bifreiðar. Þá krefst ákæruvaldið þess að ákærði P-kk-nf J-kk-nf verði jafnframt sakfelldur samkvæmt ákærulið II.1. Loks krefst ákæruvaldið þess að refsing ákærðu verði þyngd.

3

Ákærði, P-kk-nf J-kk-nf, krefst sýknu af broti gegn 175. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara að refsing hans verði lækkuð. Þá krefst hann þess að hafnað verði upptöku muna sem merktir eru númer [...] í munaskrá. Í greinargerð sinni til Landsréttar gerir ákærði P-kk-nf þá kröfu að 1. lið II. kafla ákærunnar er varðar peningaþvætti verði vísað frá dómi, en til vara að staðfest verði sýkna hans af þeim ákærulið.

4

Ákærði, D-kk-nf B-kk-nf, krefst sýknu af broti gegn 175. gr. a almennra hegningarlaga.

Þá krefst ákærði þess að ákærulið II.4 verði vísað frá dómi en til vara sýknu að hluta af því broti. Loks krefst ákærði refsimildunar og að gæsluvarðhald sem hann hefur sætt komi til frádráttar refsingu.

5

Ákærði, J-kk-nf P-kk-nf D-x-x, krefst þess að vísað verði frá héraðsdómi þeim hluta I. kafla ákæru er lýtur að skipulagðri brotastarfsemi og ákærulið II.3 er varðar peningaþvætti. Þá krefst hann sýknu af I. kafla ákæru og ákærulið II.3 en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa vegna þeirra ákæruliða. Enn fremur krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfa vegna III. kafla ákæru. Jafnframt krefst ákærði þess að gæsluvarðhald sem hann hefur sætt komi til frádráttar refsingu. Loks krefst ákærði þess að hafnað verði upptöku á Rolex- armbandsúri og bifreið að gerðinni Lexus með skráningarnúmerið [...].

6

Ákærði, B-kk-nf H-kk-nf, krefst þess að vísað verði frá héraðsdómi þeim hluta I. kafla ákæru er lýtur að skipulagðri brotastarfsemi og ákærulið II.2 er varðar peningaþvætti. Þá krefst hann sýknu af I. kafla ákæru og ákærulið II.2 en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Jafnframt krefst ákærði þess að gæsluvarðhald sem hann hefur sætt komi til frádráttar refsingu.

Sönnunarfærsla fyrir Landsrétti

7

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð upptaka af framburði ákærða P-kk-ef fyrir héraðsdómi. Hann gaf jafnframt viðbótarskýrslu fyrir dóminum.

8

Fyrir Landsrétt var lögð fram matsgerð dómkvadds matsmanns, WW, prófessors í líftölfræði við Háskóla Íslands 5. október 2023, en hann var að beiðni ákærða P-kk-ef fenginn til að svara eftirfarandi spurningu: „Þegar beitt er viðurkenndum aðferðum líkindafræði og tölfræði og hliðsjón höfð af gerð og fjölda pakkninga sem haldlagður var af hollenskum lögregluyfirvöldum þann 30. júní 2022 úr vörugámi [...], vigtunar pakkninga og sýnatöku úr þeim, hvað má fullyrða, með 95% öryggismörkum, að hin haldlagða sending hafi innihaldið mikið af kókaíni og af hvaða styrkleika?“ Gaf matsmaðurinn einnig skýrslu fyrir Landsrétti við aðalmeðferð málsins.

Niðurstaða

9

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar rakinn framburður ákærðu og vitna fyrir héraðsdómi. Á kærðu eru í málinu bornir sökum um að hafa gert tilraun til að flytja inn í landið mikið magn fíkniefna sem falin voru í timbri sem sent hafði verið í gámi frá Brasilíu. Þegar innihald gámsins var rannsakað við höfn í Hollandi kom í ljós að miklu magni kókaíns hafði verið komið fyrir inni í timbrinu. Voru fíkniefnin fjarlægð og gerviefnum komið þar fyrir í staðinn. Í framhaldinu voru ákærðu handteknir. Þeir eru einnig bornir sökum um önnur brot svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi og í því sem hér fer á eftir.

10

Í I. kafla ákæru er ákærðu öllum gefin að sök skipulögð brotastarfsemi og tilraun til stórfellds fíkniefnabrots með því að hafa staðið saman að innflutningi á 99.25 kílóum af kókaíni að styrkleika 81- 90%. Brotið er í ákæru talið varða við 173. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga og 175. gr. a almennra hegningarlaga. Ákærðu hafa allir viðurkennt afmarkaðan hluta háttseminnar, það er að eiga þátt í tilraun til innflutnings ólöglegra fíkniefna. Þeir telja þó ósannað að magn eða styrkleiki efnanna hafi verið sem í ákæru greinir. Þá halda ákærðu J-kk-nf og D-kk-nf því fram að um hlutdeildarbrot sé að ræða af þeirra hálfu, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. 11

Ákærðu voru í héraði allir sakfelldir fyrir skipulagða brotastarfsemi samkvæmt 175. gr. a almennra hegningarlaga. Þeir leita endurskoðunar á því fyrir Landsrétti. Þeir krefjast þess aðallega að þessum þætti ákærunnar verði vísað frá dómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af honum.

12

Í II. kafla ákæru eru allir ákærðu sakaðir um peningaþvætti samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði P-kk-nf var sýknaður af peningaþvættisbroti því sem honum er gefið að sök í II. kafla ákærunnar en aðrir ákærðu voru sakfelldir samkvæmt þessum kafla ákærunnar. Í héraðsdómi var því hafnað að vísa bæri þessum ákæruliðum frá dómi. Fyrir Landsrétti krefjast ákærðu þess að undirliðum þessa kafla ákærunnar verði vísað frá dómi en til vara krefjast þeir sýknu og í tilfelli ákærða P-kk-ef er þess krafist að niðurstaða um sýknu hans af ákærulið II.1 verði staðfest.

13

Í III. kafla ákærunnar er ákærða J-kk-þgf gefið að sök fíkniefnabrot með því að hafa haft í vörslum sínum nánar tilgreint magn fíkniefna, sem lögregla fann við húsleit hjá honum. Ákærði J-kk-nf játaði brotið samkvæmt þessum kafla ákærunnar og var sakfelldur samkvæmt honum. Hann leitar ekki endurskoðunar þessarar sakfellingar fyrir Landsrétti.

14

Í IV. kafla ákærunnar er ákærða D-kk-þgf gefið að sök fíkniefnabrot með því að hafa haft í vörslum sínum nánar tilgreint magn fíkniefna og hluta þeirra í sölu- og dreifingarskyni. Ákærði D-kk-nf játaði brotið samkvæmt þessum kafla ákærunnar og var sakfelldur samkvæmt honum. Hann leitar ekki endurskoðunar þessarar sakfellingar fyrir Landsrétti.

15

Þá er í ákæru krafist upptöku á fíkniefnum, bifreiðum, farsímum, skjölum og ýmsum munum svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Magn og styrkleiki fíkniefnanna

16

Allir ákærðu byggja á því að ósannað sé að magn efnis og styrkur hafi verið eins og greinir í ákæru. Þá byggir hver þeirra um sig á því að ósannað sé að þeir hafi vitað hversu mikið af fíkniefnum ætlunin var að flytja til landsins.

17

Svo sem fyrr greinir var að kröfu ákærða P-kk-ef aflað matsgerðar WW prófessors í líftölfræði og liggur hún frammi í málinu. Í niðurstöðum matsgerðarinnar segir:

„Niðurstaðan er sett fram út frá 10 pakkningum (af 100) í sýnatökunni sem fóru í formlega vigtun og mælingu.

Miðað við forsendur um sýnatöku má áætla með 95% öryggi að 74 – 100 pakkningar af 100 pakkningum (hver um kíló nettó) hafi innihaldið efni með kókaíni.

Miðað við forsendur um þyngd er áætlað að úr 74 til 100 pakkningum fáist a. m. k. 72,5 til 97.9 kíló af efni sem inniheldur kókaín (nettó). Hér af efni sem lagt var hald á og metið 108.93 kíló (brúttó) og 99.25 kg nettó (vikmörk 97,9 til 100,5 kg).

Miðað við forsendur um styrkleika má ætla að hver pakkning hafi innihaldið kókaín á bilinu 86% til 89% (88,5% miðgildi). Skilar það samtals 64,1 til 86,6 kílóum af hreinu kókaíni (nettó) úr 72,5 til 97,7 kg af efni.“

18

Í hinum áfrýjaða dómi er lýst þeim aðferðum sem notaðar voru til að áætla magn kókaíns í umræddri sendingu. Þar er meðal annars lýst niðurstöðum matsgerðar dómkvadds matsmanns E. Niðurstaða héraðsdóms er sú að ekkert teljist hafa komið fram sem bendi til þess að mælingar á styrkleika efnanna og magni hafi leitt til rangrar niðurstöðu. Matsgerð WWsem lögð var fram við meðferð málsins fyrir Lands rétti er ekki til þess fallin að hnekkja þeirri niðurstöðu. Verður því, með vísan til forsendna héraðsdóms og matsgerðar WW, miðað við að magn og styrkleiki efnanna hafi verið einsog í ákæru greinir.

19

Ákærðu bera fyrir sig að þeim hafi ekki verið kunnugt um hið mikla magn fíkniefna.

Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að þeir hafi borið fyrir sig að magn efnanna hefði verið frá sex til 56 kíló og þeim hafi brugðið þegar þeir hafi áttað sig á hinu mikla magni. Niðurstaða héraðsdóms er sú að ótrúverðugt sé að ákærðu hafi átt von á örfáum kílóum í ljósi hinnar umfangsmiklu umgjarðar um innflutninginn og kostnað við hann.

Þótt svo verði litið á að ákærðu hafi ekki vitað nákvæmlega um hið mikla magn verði að meta það svo að þeir hafi látið sér magnið í léttu rúmi liggja og samþykkt að taka þátt í innflutningnum. Ekki eru efni til að hnekkja þessari niðurstöðu hins áfrýjaða dóms og verður hún lögð til grundvallar við úrlausn málsins.

20

Í ákæru er á því byggt að ákærðu hafi staðið saman að innflutningnum ánþess að þætti hvers og eins sé þar lýst. Í hinum áfrýjaða dómi er talið sannað að ákærðu hafi allir tekið að sér afmarkað hlutverk við innflutninginn þannig að virða beri aðild þeirra að brotinu sem eina heild þótt hún sé verkskipt. Af framburði ákærðu verður ráðið að þeir vissu að von var á sendingunni erlendis frá og að henni hafði seinkað. Þá var þeim ljóst að þeir væru hluti af stærri hópi og allir í honum hefðu sitt hlutverk við innflutninginn. Þykir því sannað að ákærðu hafi staðið saman að verknaðinum. Hvað varðar þátt J-kk-ef, B-kk-ef og D-kk-ef þá verður ekki talið að hann hafi verið það veigalítill eða að um aukahlutverk við framkvæmd brotsins hafi verið að ræða þannig að forsendur séu til að meta hann sem hlutdeild í broti meðákærðu, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti hefur ekkert komið fram sem tilefni gefur til að hnekkja þessari niðurstöðu héraðsdóms. Þó er ljóst að þáttur ákærðu í atburðarásinni er misjafn sem hefur þýðingu við ákvörðun refsingar hvers um sig.

21

Að framansögðu áréttuðu og með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða dómsins um sakfellingu ákærðu fyrir brot á 173. gr. a, sbr. 1. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga.

Skipulögð brotastarfsemi

22

Svo sem fyrr greinir er öllum ákærðu gefin að sök skipulögð brotastarfsemi og er háttsemin talin varða við 175. gr. a almennra hegningarlaga. Í hinum áfrýjaða dómi voru ákærðu sakfelldir samkvæmt þessum lið ákærunnar. Þeir krefjast þess að þessum ákærulið verði vísað frá dómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af honum.

Krafa um frávísun

23

Krafa ákærðu um frávísun er reist á að verknaðarlýsing samkvæmt ákæru fullnægi ekki þeim kröfum til skýrleika sem leiða má af c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Samkvæmt ákvæðinu skal greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brot er framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa þessi fyrirmæli verið skýrð svo að lýsing á háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við, sbr. einnig a-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að ákærða verði með réttu talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Að þessu leyti verður ákæra að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir hvað ákærði er sakaður um og hvernig sú háttsemi verður talin refsiverð. Ákæra verður því að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókn svo að dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra hegðun en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Þá er þess að gæta að lýsing á ætlaðri refsiverðri háttsemi ákærða þarf að samsvara verknaðarlýsingu í því refsiákvæði eða þeim refsiákvæðum sem ákæran lýtur að. V eltur síðan á atvikum máls og eðli brots hvaða nánari kröfur verða gerðar til skýrleika ákæru, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021.

24

Í I. kafla ákæru er á því byggt að ákærðu hafi allir tekið þátt í skipulagðri brotastarfsemi með því að standa saman, ásamt óþekktum aðila, að innflutningi á miklu magni af kókaíni. Í 1. mgr. 175. gr. a almennra hegningarlaga kemur fram að sá er sammælist við annan mann um að fremja verknað sem varðar að minnsta kosti fjögurraára fangelsi og framkvæmd hans er liður í starfsemi skipulagðra brotasamtaka skuli sæta fangelsi allt að fjórum árum, nema brot hans varði þyngri refsingu samkvæmt öðrum ákvæðum laganna eða öðrum lögum. Í 2. mgr. 175. gr. a er að finna nánari afmörkun á hvað átt er við með skipulögðum brotasamtökum. Segir að með því sé átt við félagsskap þriggja eða fleiri manna sem hefur að meginmarkmiði, beint eða óbeint í ávinningsskyni, að fremja með skipulegum hætti refsiverðan verknað sem varðar að minnsta kosti fjögurra ára fangelsi, eða þegar verulegur þáttur í starfseminni felst í því að fremja slíkan verknað.

25

Í fyrrgreindum ákærulið er því nægjanlega lýst hvaða háttsemi ákærðu er gefin að sök og hvaða refsiákvæði hún er talin varða við. Þá er því lýst með hvaða hætti ákæruvaldið telur að ákærðu hafi sammælst um þátttöku í skipulagðri brotastarfsemi í skilningi 175. gr. a almennra hegningarlaga með því að standa saman að innflutningi á miklu magni fíkniefna. Verður litið svo á að þessi lýsing sé í nægjanlegu samræmi við verknaðarlýsingu refsiákvæðisins til að ákærðu geti af henni ráðið á hvaða grunni háttsemin sé talin varða við ákvæðið. Verður því ekki litið svo á að lýsing í ákæru á ætlaðri þátttöku ákærðu í skipulagðri brotastarfsemi sé haldin annmörkum sem séu til þess fallnir að koma niður á möguleikum þeirra til að halda uppi vörnum. Er því ekki nægilegt tilefni til að vísa þessum ákærulið frá dómi á þeim grunni að hann uppfylli ekki kröfur c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008.

26

Samkvæmt framangreindu og með vísan til forsendna héraðsdóms um þetta atriði er staðfest sú niðurstaða hans að ekki standi rök til þess að vísa þessum ákærulið frá dómi.

Efnisleg niðurstaða um 175. gr. a almennra hegningarlaga

27

Inntaki ákvæðis 175. gr. a almennra hegningarlaga er lýst að ofan. Ákvæðið kom í hegningarlög með 5. gr. laga nr. 149/2009 um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940, en ákvæði laganna varða upptöku verðmæta sem tengjast afbrotum, hryðjuverk, skipulagða brotastarfsemi, mansal og peningaþvætti. Í almennum athugasemdum frumvarps til laga nr. 149/2009 kemur fram að ákvæðið sé að rekja til skuldbindinga Íslands samkvæmt Palermó- samningnum sem svo er nefndur. Nánar er um að ræða samning Sameinuðu þjóðanna gegn fjölþjóðlegri, skipulagðri brotastarfsemi sem var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 15. nóvember 2000. Samningurinn gekk í gildi 29. september 2003 en af hálfu íslenska ríkisins var hann undirritaður 13. desember 2000. Með þingsályktun nr. 11/135 heimilaði Alþingi ríkisstjórn Íslands að fullgilda samninginn og var hann fullgiltur af hálfu íslenska ríkisins 13. maí 2010 og tók gildi gagnvart Íslandi 12. júní 2010, sbr. auglýsingu nr. 35/2022, sem birtist í C- deild Stjórnartíðinda 26. ágúst 2022. 28

Í 1. gr. samningsins kemur fram að tilgangurinn með honum sé að stuðla að samvinnu um að koma í veg fyrir og berjast gegn fjölþjóðlegri glæpastarfsemi með skilvirkari hætti en áður. Í 2. gr. hans er að finna skilgreiningar á ýmsum hugtökum sem koma fyrir í samningnum. Segir í a-lið greinarinnar að „skipulögð glæpasamtök“ merki samhæfð samtök þriggja eða fleiri manna, sem fyrirfinnast á ákveðnu tímabili og starfa í þeim tilgangi að fremja einn eða fleiri alvarlega glæpi eða brot, „sem gerð eru refsiverð samkvæmt samningnum“, í því skyni að hagnast fjárhagslega eða efnislega með öðrum hætti á beinan eða óbeinan hátt. Þá kemur fram í b-lið að „alvarlegur glæpur“ merki háttsemi sem er brot er varðar frelsissviptingu í allt að fjögur ár eða þyngri refsing liggur við. Þá segir í c-lið greinarinnar að „samhæfð samtök“ merki samtök sem séu ekki mynduð með tilviljunarkenndum hætti til að fremja brot þegar í staðog þar sem hlutverkaskipting meðlima slíkra samtaka þurfi ekki að vera formlega ákveðin eða þátttaka í þeim varanleg eða uppbygging þeirra fastmótuð.

29

Ákvæði 5. gr. samningsins ber yfirskriftina „Þátttaka í starfsemi skipulagðra glæpasamtaka gerð refsiverð“. Megininntak þess ákvæðis er að aðildarríki hans skuli í sérstöku ákvæði mæla refsivert þegar brot er framið sem liður í starfsemi skipulagðra glæpasamtaka, en ákvæði 175. gr. a almennra hegningarlaga var sett til að fullnægja þessari skuldbindingu.

30

Í athugasemdum við 5. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 149/2009, sbr. nú ákvæði 175. gr. a almennra hegningarlaga, kemur fram að þar sé lagt til að lögfest verði nýtt ákvæði sem geri það refsivert að taka þátt í skipulagðri brotastarfsemi.

Undir ákvæðið falli öll refsiverð brot sem fullnægja þeirri kröfu að varða að minnsta kosti fjögurra ára fangelsi og geti orðið grundvöllur að verknaði sem er liður í starfsemi skipulagðra brotasamtaka. Fram kemur að við nánari afmörkun á hlutræna efnisskilyrðinu um sammæli manna verði að horfa til þess hvort maður hafi vitandi vits tekið þá ákvörðun að taka virkan þátt í starfsemi skipulagðra brotasamtaka með því að fremja verknað sem fullnægir framangreindum skilyrðum og framkvæmd verknaðarins sé liður í starfsemi samtaka sem falla undir skilgreininguna í 2. mgr. greinarinnar. Þar er áskilið að um sé að ræða félagsskap þriggja eða fleiri manna sem hefur að meginmarkmiði, beint eða óbeint í ávinningsskyni, að fremja með skipulegum hætti refsiverðan verknað sem varðar minnst fjögurra ára fangelsi eða þegar verulegur þáttur í starfseminni felst í því að fremja slíkan verknað. Byggt sé á skilgreiningu a-liðar 2. gr. Palermó- samningsins og einnig að sumu leyti á 162. gr. c norsku hegningarlaganna. Því sé áskilið að tilvist og mótun félagsskaparins sé ekki tilviljunarkennd heldur sé um að ræða meðvitað samstarf á milli þriggja eða fleiri manna um skipulega framkvæmd refsiverðra verka sem fullnægja framangreindum skilyrðum eða að verulegur þáttur í starfseminni felist í því að fremja slíkan verknað.

Þá er áskilið að refsiverður verknaður verði að vera beint eða óbeint í ávinningsskyni. 31

Skilgreiningar þær og skýringar sem lýst er að framan taka ekki í öllum tilfellum af tvímæli um hvenær líta beri svo á að skipulagt brot sem þrír eða fleiri koma að skuli teljast framið sem liður í starfsemi skipulagðra brotasamtaka. Hvorki orðalag ákvæðisins né lögskýringargögnin taka skýrlega af skarið í þessu efni, en vafa um þetta atriði verður að skýra sakborningi í hag. Út frá orðalagi ákvæðisins og athugasemdum í greinargerð verður þó ályktað að til þess að skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt þurfi að vera um þrjá eða fleiri einstaklinga að ræðasem vinna saman að því að fremja refsiverðan verknað, einn eða fleiri, sem lið í starfsemi skipulagðra brotasamtaka. Í því efni ber einnig að líta til fyrrnefnds samnings Sameinuðu þjóðanna gegn fjölþjóðlegri, skipulagðri brotastarfsemi í samræmi við þá viðurkenndu reglu að skýra skuli lög til samræmis við alþjóðasamninga sem ríki hefur fullgilt eftir því sem unnt er, sbr. dóm Hæstaréttar frá 25. október 2018 í máli nr. 106/2017. Þetta á ekki síst við ef slík skýring er sakborningi til hagsbóta.

32

Ákærðu hafa raunar játað þá háttsemi að hafa unnið saman að undirbúningi og framkvæmd þess að flytja inn mikið magn fíkniefna til landsins, þótt ekki séu sammæli með þeim um þátt hvers og eins í undirbúningi og framkvæmd brotsins.

Samkvæmt því eru uppfyllt skilyrði ákvæðisins um fjölda þátttakenda í broti og samvinnu þeirra um að fremja það. Ákærðu hafna því á hinn bóginn að brotið hafi verið framið sem liðu rí starfsemi skipulagðra brotasamtaka enda liggi ekki fyrir nein gögn í málinu sem styðji það.

33

Að því er þetta skilyrði varðar er til þess að líta að í almennum hegningarlögum eru ákvæði sem taka á því þegar fleiri en einn fremja brot í félagi. Er þar fyrst að geta 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga sem mælir svo fyrir að hafi fleiri menn en einn unnið verkið í sameiningu skuli að jafnaði taka það til greina til þyngingar refsingu.

Þá koma hér einnig til skoðunar ákvæði um hlutdeild í 22. gr. almennra hegningarlaga.

Svo sem fram er komið hafa ákærðu játað að hafa haft með sér samvinnu um tilraun til að flytja umtalsvert magn fíkniefna til landsins þótt þá greini á um þátt hvers um sig í brotinu. Þá er niðurstaðan sú að um hafi verið að ræða verkskipta aðild þeirra að brotinu.

34

Ákærðu hafa á hinn bóginn neitað því að brot þeirra hafi verið framið sem liður í starfsemi skipulagðra brotasamtaka enda hafi þeir hvorki með sér nein slík samtök né séu þeir meðlimir í þeim. Samkvæmt framansögðu er í Palermo- samningnum fjallað um hvernig beri að afmarka hugtakið „skipulögð glæpasamtök“, eins og þaðer orðað í íslenskri þýðingu samningsins, en taka ber mið að þessum bakgrunni ákvæðis 175. gr. a almennra hegningarlaga við skýringu þess. Af a-lið 2. gr. samningsins sem gerð er grein fyrir að framan verður ráðið að samtök þurfi að vera „samhæfð“ og „fyrirfinnast á ákveðnu tímabili“ til geta talist til „skipulagðra glæpasamtaka“ í skilningi samningsins. Orðalag c-liðar 2. gr. ber auk þess með sér að samtök þriggja eða fleiri sem verða til með tilviljunarkenndum hætti til að fremja brot þegar í stað falla ekki undir skilgreiningu samningsins um „skipulögð glæpasamtök“.

35

Af þessu verður ályktað að til þess að verknaður geti fallið undir 1. mgr. 175. gr. a almennra hegningarlaga að „framkvæmd hans sé liður í starfsemi skipulagðra brotasamtaka“, sbr. skilgreiningu 2. mgr. 175. gr. a, þarf að vera hafið yfir skynsamlegan vafa að ásetningur ákærðu hafi staðið til að fremja verknaðinn í tengslum við samhæfð samtök þriggja eða fleiri manna, sem fyrirfinnast á ákveðnu tímabili og starfa í þeim tilgangi að fremja einn eða fleiri alvarlega glæpi eða brot. Til þess að unnt sé að slá því föstu þarf eftir atvikum að færa sönnur á tilvist slíkra samtaka, varanleika þeirra og hlutverkaskiptingu meðlima, sem og skipulag þeirra og samvinnu um að fremja eitt eða fleiri brot, enda er brot sem framið er sem liður í starfsemi „skipulagðra brotasamtaka“ sjálfstætt brot samkvæmt ákvæði 175. gr. a almennra hegningarlaga.

36

Í ljósi þessa og að virtum gögnum málsins telur dómurinn að ákæruvaldið hafi hvorki leitt sönnur, svo yfir skynsamlegan vafa sé hafið, að tilvist slíkra skipulagðra brotasamtaka í tilfelli ákærðu né að ákærðu hafi haft ásetning til að fremja brot sem lið í starfsemi skipulagðra brotasamtaka í skilningi 175. gr. a almennra hegningarlaga.

Getur ekki breytt þeirri niðurstöðu þótt fyrir liggi að þeir hafi haft með sér samvinnu um að fremja fíkniefnabrotið sem þeir hafa verið sakfelldir fyrir og 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga komi þannig til skoðunar við ákvörðun refsingar. Verða ákærðu því sýknaðir af ákæru fyrir brot á 175. gr. a almennra hegningarlaga.

Peningaþvætti

37

Samkvæmt 1. til 4. tölulið II. kafla ákæru er öllum ákærðu gefið að sök peningaþvætti, sbr. 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Hafa þeir allir krafist frávísunar á þeim ákæruliðum.

38

Í 1. – 4. lið II. kafla ákærunnar er ákærðu öllum gefið að sök að hafa um nokkurt skeið fram til 4. ágúst 2022 tekið við og geymt, umbreytt og aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum og eftir atvikum með öðrum ólögmætum eða refsiverðum hætti tilteknum fjárhæðum sem þeir hafi notað með tilteknum hætti. Í ákærunni er vísað til rannsókna lögreglu á fjármálum ákærðu á því tímabili sem tilgreint er að ofan sem afmarka heildarandlag þeirra óskýrðu tekna sem ætlað er að þeir hafi notað sér til framfærslu, til greiðslufyrir innflutning fíkniefna eða kaupa á bifreið.

39

Í efnisgrein 23 hér aðframan er gerð grein fyrir þeim kröfum sem felast í c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um að hver sem tekur við, nýtir eða aflar sér eða öðrum ávinnings af broti á lögunum eða af refsiverðu broti á öðrum lögum, eða meðal annars umbreytir slíkum ávinningi, flytur hann, sendir, geymir, aðstoðar við afhendingu hans, leynir honum eða upplýsingum um uppruna hans, eðli, staðsetningu eða ráðstöfun ávinnings skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Gildissvið 264. gr. var fært til núverandi horfs með lögum nr. 149/2009 og tekur það til ávinnings af öllum refsiverðum brotum. Um tilurð og skýringu ákvæðisins í þeirri mynd hefur ítrekað verið fjallað í dómum Hæstaréttar, sem og um kröfur um skýrleika ákæru vegna slíks brots. Þannig hefur verið lögð áhersla á að í ákæru vegna peningaþvættis þurfi að koma fram að ávinningur sem ákært er vegna stafi af refsiverðu broti en ekki þurfi að koma fram nákvæm tilgreining á því hvert frumbrotið var og heldur ekki hvaða tegund brots eða brota um er að ræða.

Hins vegar þarf í ákæru að greina frá og afmarka að hvaða verðmætum ávinningurinn lýtur. Undir rekstri málsins þarf ákæruvaldið að sanna að ávinningurinn stafi af refsiverðu broti og nægir þar að sýna fram á með óyggjandi hætti að útilokað sé að ávinningurinn sé kominn til með lögmætum hætti, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 25. nóvember 2021 í máli nr. 28/2021. Þá hefur verið lögð áhersla á að í ákæru vegna peningaþvættis þurfi að lýsa í hverju refsiverð háttsemi ákærða felst til viðbótar frumbrotum og að hún falli undir verknaðarlýsingu peningaþvættisákvæðis 264. gr. almennra hegningarlaga, sbr. til hliðsjónar meðal annars dóm Hæstaréttar 13. apríl 2022 í máli nr. 34/2021.

40

Þótt af dómaframkvæmd Hæstaréttar megi ráða að ekki verði gerð sú krafa að fyrir liggi nákvæmlega um hvaða brot sé að ræða sem ætlaður ávinningur verður rakinn til breytir það ekki því að gera verður tilteknar kröfur um skýrleika ákæru sem í þessu tilliti birtist í tilgreiningu og nánari afmörkun þess hvers efnis þau frumbrot séu sem liggi til grundvallar áskilnaði 264. gr. almennra hegningarlaga um peningaþvætti og á hvaða tímabili þau eiga að hafa verið framin. Í þeim efnum verður að líta til þess að grundvöllur sakamáls er lagður með útgáfu ákæru. Skýrleiki verknaðarlýsingar er jafnframt ein af forsendum þess að ákærði geti gert sér grein fyrir sakargiftum og haldið uppi vörnum auk þess sem dómur verður einungis lagður á mál í samræmi við ákæru.

41

Svo sem fyrr er komið fram hafa ákærðu í máli þessu verið sakfelldir fyrir tilraun til stórfellds innflutnings fíkniefna til landsins. Þar sem ekki tókst að fullfremja brotið liggur fyrir í málinu að fíkniefnin komust ekki á markað á Íslandi og af brotinu varð þannig enginn ávinningur. Af texta ákæruliðanna verður ekki annað ráðið en að það eitt að í fórum ákærðu hafi fundist fjármunir, sem ákærðu hafi ekki getað gert grein fyrir, feli í sér að áliti ákæruvaldsins fullframið brot gegn 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Í texta þessara ákæruliða er þó í engu vikið að einstökum brotum eða afmörkun þeirra brota sem ákærðu hafi tekið, nýtt eða aflað sér eða öðrum ávinnings af og legið gætu til grundvallar ákæru um peningaþvætti. Þess í stað er látið við það sitja að taka upp orðalag ákvæðis 264. gr. almennra hegningarlaga um lýsingu á háttsemi ákærðu og fullyrt að hún hafi verið sú sem ákvæðið lýsir. Þá er tímasetning ætlaðra peningaþvættisbrota óskýr, sbr. orðalagið „um nokkurt skeið“, án þess að þar sé í nokkru vikið að því á hvaða tímabili þau kunni að hafa átt sér stað. Í ljósi framangreinds og að virtu heildstæðu mati á þessum ákæruliðum eru gallarnir á þeim slíkir að telja verður að þeir hafi áhrif á möguleika ákærðu til að verjast þeim. Uppfylla þeir ekki skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og verður þeim vísað frá dómi.

Ákvörðun refsingar

42

Sakaferill ákærðu er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Við ákvörðun refsingar ákærðu verður að líta til þess að brot það gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga samkvæmt I. kafla ákæru sem ákærðu eru sakfelldir fyrir, varðar tilraun til innflutnings á fordæmalaust miklu magni af kókaíni af miklum styrkleika í sölu- og dreifingarskyni hér á landi, en um er að ræða hættulegt fíkniefni. Þá var um að ræða samverknað ákærðu með verkskiptri aðild, sbr. 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Verður ákærðu virt þetta til refsiþyngingar. Þá var þáttur ákærðu í brotinu mismikill og er einnig tekið tillit til þess við ákvörðun refsingar hvers um sig. Ásetningur ákærðu til innflutningsins, sem skipulagður var í þaula, var einbeittur. Verður því við ákvörðun refsingar ákærðu litið til 1., 3., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt verður til þess litið að ákærðu játuðu þátt sinn í brotinu sem þeir eru sakfelldir fyrir, þótt þeir bæru því við að þeim hafi ekki verið kunnugt um hið mikla magn fíkniefna sem ætlunin var að flytja inn og bæru brigður á útreikninga þess.

Að því er varðar ákærðu J-kk-þf og D-kk-þf er og litið til þess að þeir eru einnig sakfelldir fyrir önnur brot.

43

Að öllu framangreindu virtu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ákærða P-kk-þgf gert að sæta fangelsi í níu ár. Ákærða B-kk-nf í sex ár og sex mánuði.

Ákærðu D-kk-þgf og J-kk-þgf verður gert að sæta fangelsi í fimm ár. Í ljósi alvarleika brotsins eru ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna að hluta eða öllu leyti. Samkvæmt 76. gr. almennra hegningarlaga skal draga frá refsingu gæsluvarðhald sem ákærðu hafa sætt vegna málsins að fullri dagatölu eins og nánar greinir í dómsorði.

Kröfur um upptöku verðmæta

44

Samkvæmt IV. kafla ákæru er krafist upptöku á Rolex- armbandsúri, munur nr. [...]í munaskrá nr. [...]og bifreiðinni [...]í eigu ákærða J-kk-ef enda hafi ákærði keypt munina fyrir ávinning af broti. Fyrir liggur að vísað hefur verið frá héraðsdómi 1. -4.lið II. kafla ákærunnar er varðar ætlað peningaþvætti ákærðu. Af þeim sökum verður kröfu ákæruvaldsins um upptöku fyrrgreinds munar og bifreiðar hafnað. Að öðru leyti verða ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku í ríkissjóð staðfest.

45

Eftir þessum málsúrslitum, með vísan til 1. og 2. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008, og að teknu tilliti til þess að ákæruliðum að því er varðar peningaþvætti er vísað frá dómi og ákærðu sýknaðir af broti gegn 175. gr. a almennra hegningarlaga, þykir rétt að áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Þá verður ákærðu gert greiða 2/3 hluta sakarkostnaðar fyrir héraðsdómi eins og hann var ákveðinn þar.

Dómsorð :

Vísað er frá héraðsdómi II. kafla ákæru.

Ákærði, P-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í níu ár en til frádráttar refsingu kemur óslitið gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 5. ágúst 2022.

Ákærði, B-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í sex ár og sex mánuði en til frádráttar refsingu kemur gæsluvarðhald sem hann sætti frá 5. ágúst 2022 til 17. ágúst 2022 og gæsluvarðhald sem hann hefur sætt óslitið frá 30. október 2022.

Ákærði, D-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í fimmár en til frádráttar refsingu kemur óslitið gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 5. ágúst 2022.

Ákærði, J-kk-nf P-kk-nf D-x-x, sæti fangelsi í fimm ár en til frádráttar refsingu kemur óslitið gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 5. ágúst 2022.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku í ríkissjóð skulu vera óröskuð, að öðru leyti en því að hafnað er kröfu ákæruvaldsins um upptöku á Rolex- armbandsúri, sbr. mun nr. [...] í munaskrá nr. [...] og bifreiðinni [...] í eigu ákærða J-kk-ef.

Ákærðu greiði, hver fyrir sig, 2/3 hluta málsvarnarlauna verjenda sinna fyrir héraðsdómi eins og þau voru þar ákveðin. Þá greiði ákærði P-kk-nf 2/3 hluta útlagðs kostnaðar verjanda síns, 13.200 krónur, og ákærði D-kk-nf 2/3 hluta aksturskostnaðar verjanda síns, 91.656 krónur. Ákærðu greiði sameiginlega 2/3 hluta annars sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi og ákærði D-kk-nf 2/3 hluta af 86.815 krónum.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða P-kk-ef, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 4.500.000 krónur, skipaðs verjanda ákærða D-kk-ef, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 3.700.000 krónur, skipaðs verjanda ákærða J-kk-ef, A-kk-ef Þ-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 3.700.000 krónur og skipaðs verjanda ákærða B-kk-ef, Ó-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 3.700.000 krónur.