821/2018

Útdráttur

Í málinu krafðist G þess að viðurkennt yrði með dómi að honum væri heimilt að leggja fasteignaskatt á sumarbústað í eigu HK og HÞB samkvæmt clið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga vegna þess tíma sem sumarbústaðurinn var nýttur fyrir heimagistingu samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, sbr. lög nr. 67/2016. Var sú álagning G byggð á því að þar sem HK og HÞB hefðu nýtt sumarbústað sinn fyrir heimagistingu og þar með til útleigu í hagnaðarskyni hefðu þau haft með höndum ferðaþjónustu í skilningi 3. gr. laga nr. 4/1995. Í dómi Landsréttar kom fram að í ákvæði 5. mgr. 13. gr. laga nr. 85/2007 væri sérstaklega tekið fram að heimagisting sem uppfyllti skilyrði laganna teldist ekki fara fram í atvinnuhúsnæði í skilningi laga nr. 4/1995. Var talið að álykta mætti út frá þessu ákvæði eins og því hafði verið breytt með 10. gr. laga nr. 67/2016 að ætlun löggjafans með breytingunni hafi verið sú að það eitt að eigandi íbúðar, íbúðarhúss eða sumarbústaðar byði upp á heimagistingu þar ætti ekki að leiða til þess að vikið yrði frá þeirri reglu um álagningu fasteignaskatts af þessum eignum sem mælt væri fyrir um í alið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 og að slík starfsemi teldist þar með ekki til atvinnureksturs líkt og ferðaþjónusta annars gerði. Þá tók Landsréttur fram að samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar þyrfti skýra heimild í settum lögum til skattlagningar. Samkvæmt þessu var ekki fallist á það með G að hin umdeilda álagning fasteignaskatts hefði viðhlítandi stoð í ákvæði cliðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Voru HK og HÞB því sýknuð af kröfu G.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. nóvember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands í málinu nr. E65/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess annars vegar að felldur verði úr gildi úrskurður yfirfasteignamatsnefndar 11. desember 2017 í máli nr. 9/2017. Hins vegar krefst hann þess að viðurkennt verði með dómi að honum sé heimilt að skattleggja fasteign stefndu að Undirhlíð 36 í Grímsnes og Grafningshreppi, […], samkvæmt clið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga vegna þess tíma sem fasteignin var skráð fyrir heimagistingu á árinu 2017. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

Málsatvik

4 Fasteign sú sem málið tekur til er sumarbústaður í eigu stefndu. Verður lagt til grundvallar að hann hafi árið 2017 verið nýttur fyrir svokallaða heimagistingu samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, sbr. lög nr. 67/2016, en samkvæmt ákvæðinu er með því átt við gistingu gegn endurgjaldi á lögheimili einstaklings eða í einni annarri fasteign sem hann hefur til persónulegra nota og er í hans eigu. Skal fjöldi útleigðra daga á báðum eignum samanlagt ekki fara yfir 90 á hverju almanaksári eða samanlagðar tekjur af leigu eignanna ekki nema hærri fjárhæð en kveðið er á um í 3. tölulið 4. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sem nú er 2.000.000 króna. Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur aðila að því hvort áfrýjanda hafi verið heimilt að leggja á stefndu fasteignaskatt vegna sumarbústaðar þeirra samkvæmt clið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga vegna þess tíma sem hann var nýttur í framangreindu skyni, en skatthlutfall eftir þeim staflið er allt að 1,32% af fasteignamati eignar, eða hvort um álagninguna eigi að fara samkvæmt alið sömu málsgreinar, svo sem stefndu hafa haldið fram, þar sem skatthlutfallið er allt að 0,5% af fasteignamati. Undir síðarnefnda stafliðinn falla meðal annars sumarbústaðir ásamt lóðarréttindum en sá fyrrnefndi tekur til allra annarra fasteigna en þeirra sem taldar eru upp í fyrstu tveimur stafliðum ákvæðisins, þar á meðal mannvirkja sem nýtt eru fyrir ferðaþjónustu. Var sú álagning fasteignaskatts sem um er deilt í málinu nánar tiltekið byggð á því að þar sem stefndu hefðu nýtt sumarbústað sinn fyrir heimagistingu og þar með til útleigu í hagnaðarskyni hafi þau haft með höndum ferðaþjónustu í skilningi 3. gr. laga nr. 4/1995.

5 Með stjórnsýslukæru 18. maí 2017 vísuðu stefndu álagningu áfrýjanda til yfirfasteignamatsnefndar. Var það niðurstaða nefndarinnar í úrskurði hennar 11. desember 2017 að álagður fasteignaskattur vegna sumarbústaðar stefndu árið 2017 skyldi vera samkvæmt alið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995, enda væri fullnægt skilyrðum laga nr. 85/2007 um nýtingu eignarinnar fyrir heimagistingu. Álagning áfrýjanda samkvæmt clið sömu málsgreinar var því felld úr gildi.

6 Áfrýjandi höfðaði mál þetta 5. apríl 2018 til viðurkenningar á því að fasteignaskattur hefði réttilega verið á lagður auk þess sem hann krafðist þess að úrskurður yfirfasteignamatsnefndar yrði felldur úr gildi. Með hinum áfrýjaða dómi var kröfum hans hafnað. Var niðurstaða héraðsdóms reist á því að í ákvæði 5. mgr. 13. gr. laga nr. 85/2007, sbr. 10. gr. laga nr. 67/2016, væri skýrt tekið fram að heimagisting, sem uppfyllir skilyrði laganna, teldist ekki fara fram í atvinnuhúsnæði í skilningi laga um tekjustofna sveitarfélaga. Samkvæmt því og lögskýringargögnum léki ekki vafi á því að haga ætti skattlagningu með þeim hætti sem fælist í niðurstöðu yfirfasteignamatsnefndar.

7 Kröfur sínar í málinu byggir áfrýjandi meðal annars á því að hafi það verið ætlunin að skerða tekjustofna sveitarfélaga eða takmarka með einhverjum hætti heimildir eða sjálfstjórn þeirra hvað tekjustofna varðar, sbr. 78. gr. stjórnarskrárinnar, hefði þurft að gera það með afdráttarlausri breytingu á lögum nr. 4/1995. Slík breyting verði í öllu falli ekki reist á ákvæði 5. mgr. 13. gr. laga nr. 85/2007.

Niðurstaða

8 Í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 85/2007 er heimagisting flokkuð sem ein tegund gististaða. Komi ekkert annað til verður í því ljósi að líta svo á að heimgisting falli undir ferðaþjónustu í skilningi cliðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995.

9 Í 13. gr. laga nr. 85/2007, sbr. 10. gr. laga nr. 67/2016, er mælt fyrir um skyldu þess sem hyggst bjóða upp á heimagistingu, í samræmi við 1. mgr. 3. gr. laganna, til að tilkynna sýslumanni í viðkomandi umdæmi að hann hyggist leigja út lögheimili sitt eða eina aðra fasteign í sinni eigu. Þá er þar gerð grein fyrir atriðum sem að skráningarskyldunni lúta. Í 5. mgr. greinarinnar og svo sem áður er getið er sérstaklega tekið fram að heimagisting sem uppfyllir skilyrði laganna teljist ekki fara fram í atvinnuhúsnæði í skilningi laga um tekjustofna sveitarfélaga nr. 4/1995.

10 Í athugasemdum sem upphaflega fylgdu frumvarpi því er varð að lögum nr. 67/2016 kom meðal annars fram að breytt skilgreining heimagistingar samkvæmt því væri tilraun til þess að einfalda fyrirkomulag á útleigu einstaklinga á heimilum sínum til skamms tíma. Markmið ákvæðanna um heimagistingu væri einnig að ná skammtímaleigu upp á yfirborðið og skilja þetta form útleigu frá hefðbundinni gististarfsemi í atvinnuskyni. Sú breyting var meðal annars gerð á frumvarpinu í meðförum Alþingis að bætt var inn í það framangreindu ákvæði um að heimagisting teldist ekki fara fram í atvinnuhúsnæði í skilningi laga nr. 4/1995. Í nefndaráliti atvinnuveganefndar segir það eitt um þessa breytingu að það sé „vilji löggjafans að húsnæði sem heimagisting fer fram í, eins og það hugtak er skilgreint í frumvarpinu, teljist ekki vera atvinnuhúsnæði“ í skilningi laga um tekjustofna sveitarfélaga. Að þessu virtu liggur beinast við að álykta á þann veg að ætlun löggjafans með þessari breytingu hafi verið sú að það eitt að eigandi íbúðar, íbúðarhúss eða sumarbústaðar bjóði upp á heimagistingu þar eigi ekki að leiða til þess að vikið verði frá þeirri reglu um álagningu fasteignaskatts af þessum eignum sem mælt er fyrir um í alið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995 og að slík starfsemi teljist þar með ekki til atvinnureksturs líkt og ferðaþjónusta annars gerði. Er þá jafnframt til þess að líta að ekki verður séð að þessi breyting hefði að öðrum kosti haft sérstaka þýðingu.

11 Samkvæmt 40. gr. stjórnarskrárinnar má engan skatt á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Hefur þetta verið skýrt svo að skýra heimild í settum lögum þurfi til skattlagningar. Samkvæmt þessu og því sem rakið er hér að framan verður ekki fallist á það með áfrýjanda að hin umdeilda álagning fasteignaskatts hafi viðhlítandi stoð í ákvæði cliðar 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

12 Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Grímsnes og Grafningshreppur, greiði stefndu, H-kvk-þgf K-kvk-þgf og H-kk-þgf Þ-kk-þgf B-kk-þgf, 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.