530/2018

Útdráttur

Ágreiningur laut að greiðsluskyldu L ehf. á útlögðum kostnaði Þ ehf. vegna verkframkvæmda við lóð að Hlíðarenda 17, meðal annars vegna vinnu arkitekta, verkfræðinga og verktaka, samtals að fjárhæð 49.652.855 krónur. Talið var að í samningi um kaup A ehf., sem er systurfélag áfrýjanda, á hlutafé í stefnda af H ehf., sem er móðurfélag stefnda, og hluthafasamkomulagi sem gerður var í tengslum við kaupin hafi falist að áhætta af kostnaði sem hvor aðili samningsins um sig stofnaði til, beint eða óbeint, í gegnum systur eða móðurfélög, væru á ábyrgð þess aðila sem til hans stofnaði þar til stjórn og/eða hluthafafundur stefnda samþykkti kostnaðinn. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu L ehf. því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. júní 2018 í málinu nr. E142/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að stefnda verði gert að greiða honum 49.652.855 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 48.377.461 krónu frá 31. janúar 2016 til 19. janúar 2017 og af 49.652.855 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og að áfrýjandi greiði honum málskostnað fyrir Landsrétti. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraðsdómi og fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Að undangengnum viðræðum fyrirsvarsmanna áfrýjanda og Hlíðarfótar ehf. gerði Arcus ehf., sem er systurfélag áfrýjanda, samning 23. september 2015 við Hlíðarfót ehf. um kaup Arcusar ehf. á 10% eignarhluta í stefnda, Landhlíð ehf., en síðastnefnda félagið er dótturfélag Hlíðarfótar ehf. Kaupverð 10% hlutarins var 22.050.000 krónur. Einu eignir stefnda á þessum tíma voru lóðin Hlíðarendi 17 í Reykjavík, sem einnig er tilgreind sem reitur D í gögnum málsins, og réttindi að allri hönnunar og skipulagsvinnu sem þegar hafði farið fram á lóðinni. Í grein 1.6 í samningnum kemur fram að samþykktar byggingarnefndarteikningar frá Alark arkitektum ehf. liggi fyrir vegna lóðarinnar og að aðilar muni leitast við að semja við það fyrirtæki um áframhaldandi hönnun verksins. Lóðina hafði stefndi skömmu áður keypt af Hlíðarfæti ehf. fyrir 1.100.000.000 króna. Hlutafé stefnda var á þessum tíma 220.500.000 krónur og skuldir 880.000.000 króna.

5 Samhliða framangreindum samningi gerðu Arcus ehf. og Hlíðarfótur ehf. með sér samning um að fyrrnefnda félagið ætti rétt á að kaupa þau 90% af hlutafé stefnda sem eftir stóðu. Kaupverðið var ákveðið 198.450.000 krónur og skyldu hlutirnir afhendast sjö mánuðum eftir undirritun samningsins. Síðastnefndi kaupsamningurinn gerði ráð fyrir því að Arcus ehf. gæti fallið frá kaupunum bótalaust ef fyrirsjáanlegt yrði eða sennilegt að mati kaupanda að framkvæmdir og uppbygging á lóðinni að Hlíðarenda 17 myndi tefjast vegna ágreinings ríkis og borgar um lokun flugbrautar á Reykjavíkurflugvelli. Þá átti Arcus ehf. rétt á að selja Hlíðarfæti ehf. 10% hlutinn í stefnda. Fyrir liggur að kaupandi nýtti sér rétt til að falla frá seinni kaupunum með bréfi 22. apríl 2016.

6 Til viðbótar framangreindum samningum gerðu Arcus ehf., Hlíðarfótur ehf. og stefndi með sér hluthafasamning 23. september 2015 þar sem nánar var mælt fyrir um þær reglur sem áttu að gilda um samskipti aðila vegna hlutafjáreignar þeirra í stefnda og stjórnun þess félags. Samkvæmt grein 5.1 í samningnum skyldi stjórn félagsins skipuð tveimur mönnum, einum tilnefndum af Hlíðarfæti ehf. og öðrum tilnefndum af Arcusi ehf., og skyldi sá síðarnefndi verða formaður stjórnar. Þá kemur fram í grein 5.5 að „[a]llar ákvarðanir sem tengjast rekstri og starfsemi félagsins skulu teknar samhljóða af báðum stjórnarmönnum félagsins“. Þá gerði ákvæðið ráð fyrir því að ef ekki næðist samstaða á milli stjórnarmanna væri heimilt að vísa ágreiningsefninu til ákvörðunar hluthafafundar.

7 Ekki var gengið frá skipan stjórnar stefnda í samræmi við framangreint ákvæði fyrr en 15. desember 2015. Fram til þess tíma var B-kk-nf H-kk-nf eini stjórnarmaður stefnda en hann var jafnframt í stjórn Hlíðarfótar ehf. Framangreindan dag var Þ-kk-nf G-kk-nf, fyrirsvarsmaður áfrýjanda, skipaður í stjórn stefnda ásamt B-kk-þgf H-kk-þgf og skyldu báðir hafa prókúruumboð fyrir félagið. Af gögnum málsins verður ráðið að ekki hafi verið haldnir stjórnarfundir í félaginu frá því að samningar voru undirritaðir í septembermánuði 2015 og þar til fallið var frá kaupunum í aprílmánuði 2016.

8 Á hluthafafundinum 15. desember 2015 var einnig samþykkt að ganga til samninga við GT hreinsun ehf. um jarðvegsskipti á lóðinni og að Reykjavíkurborg skyldi greiða kostnaðinn af þeirri framkvæmd. Í málinu liggur fyrir samningur stefnda við GT hreinsun ehf. sem Þ-kk-nf og B-kk-nf skrifuðu undir fyrir hönd stefnda á árinu 2015. Samkvæmt 1. gr. samningsins fólst verkið í uppúrtekt á Dreit við Hlíðarenda, akstur og losun jarðefnis í landfyllingu, útvegun og akstur fyllingarefnis ásamt jöfnun og þjöppun púða undir sökkla. Skyldi fyrsta hluta verksins lokið 15. febrúar 2016 en öðrum áfanga 15. mars sama ár. Lokaáfangi verksins skyldi unninn innan sex mánaða frá undirritun samningsins.

Niðurstaða

9 Fjárkrafa áfrýjanda byggist á því að hann hafi lagt út fyrir kostnaði og að starfsmenn hans hafi unnið vinnu við verkframkvæmd fyrir stefnda við atvinnu og íbúðarhúsnæði á lóðinni Hlíðarenda 17 í Reykjavík frá haustmánuðum 2015 og fram á árið 2016 eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

10 Ráða má af reikningum og samningum sem kröfur áfrýjanda eru meðal annars reistar á að þær séu til komnar vegna vinnu arkitekta, verkfræðinga og verktaka vegna ýmissa verkefna sem tengjast framkvæmdum að Hlíðarenda 17. Vega þar þyngst reikningar frá Alark arkitektum ehf., samtals að fjárhæð 21.384.008 krónur, og Mannviti ehf., samtals að fjárhæð 10.833.024 krónur. Þá eru kröfur áfrýjanda að hluta til byggðar á eigin vinnu starfsmanna áfrýjanda, skrifstofu og fjármögnunarkostnaði og álagi á hönnunar og verkfræðikostnað, samtals að fjárhæð 16.456.852 krónur. Heildarkrafa áfrýjanda í málinu er 49.652.855 krónur en reikningar þessara þriggja aðila nema samtals 48.673.884 krónum eða um 98% af kröfunni.

11 Samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns áfrýjanda fyrir dómi telur hann að allur kostnaðurinn sem krafist er greiðslu á hafi verið nauðsynlegur til þess að unnt væri að hefja upphafsaðgerðir verkframkvæmda þar með talið jarðvegsskipti á lóðinni. Þessu hefur stefndi mótmælt og telur hann með öllu ósannað að þörf hafi verið á að leggja út í þennan kostnað til að halda verkinu áfram. Jafnframt telur stefndi að mikið af þessum kostnaði megi rekja til breytinga sem áfrýjandi óskaði eftir að gerðar yrðu á teikningunum vegna breytinga á bílakjallara hússins.

12 Reikningar frá Alark arkitektum ehf. eru grundvallaðir á samningi sem áfrýjandi gerði við félagið 13. október 2015. Í 2. og 3. mgr. 1. gr. samningsins kemur fram að aðalhönnuður skuli vinna alla arkitektavinnu verksins og um sé að ræða allar teikningar sem nauðsynlegar eru til að fullvinna verkið. Samkvæmt þessu er ljóst að samningurinn við Alark arkitekta ehf. tók til allrar vinnu arkitekta í tengslum við byggingu hússins. Heildar samningsfjárhæðin fyrir verkið er 38.121.112 krónur. Þar af skyldu 25% reikningsfærast við upphaf samningsins og 75% af fjárhæðinni greiðast í sex jöfnum hlutum sem myndu endurspegla framvindu verksins. Kröfur Alark arkitekta ehf. sem liggja til grundvallar kröfum áfrýjanda í málinu samanstanda að stærstum hluta af 25% upphafsgreiðslunni, fyrstu greiðslu eftirstöðva og helmingi af annarri greiðslu eftirstöðva. Í málinu er ekki að finna gögn um nákvæma sundurliðun á því sem unnið var og hverjir af þeim verkþáttum voru nauðsynlegir svo að unnt væri að hefja jarðvegsskipti á lóðinni.

13 Reikningar frá Mannviti ehf. byggja á samningi sem áfrýjandi gerði við það félag 27. október 2015. Samkvæmt 1. gr. samningsins tók Mannvit ehf. að sér að hanna burðarþol og lagnir fyrir húsið sem fyrirhugað var að byggja á lóðinni. Fyrir heildarverkið skyldi áfrýjandi greiða 56.970.000 krónur og skyldi hönnuðurinn gera reikninga eftir framvindu verksins. Í málinu liggja ekki fyrir gögn um sundurliðun á þeirri vinnu sem lá að baki reikningum Mannvits ehf. og hverjir af þeim verkþáttum voru nauðsynlegir til að hefja jarðvegsskipti á lóðinni.

14 Í héraðsdómsstefnu er eigin kostnaður áfrýjanda vegna málsins útlistaður. Þar kemur fram að áfrýjandi reiknaði sér 14,5% álag ofan á allan hönnunarkostnað sem hann greiddi og er á því byggt að um það hafi verið samið milli málsaðila. Ekki er að finna nein gögn í málinu sem styðja þessa fullyrðingu áfrýjanda og er henni að auki mótmælt af stefnda. Áfrýjandi lýsir öðrum þætti kröfunnar sem eigin vinnu starfsmanna hans og að sú vinna hafi numið 353,5 klukkustundum. Nánar tiltekið er þar um að ræða vinnu mælingarmanns, sérfræðiráðgjöf vegna jarðvegsskipta, eftirlit byggingarstjóra með jarðvinnuframkvæmdum, verkefnastjórn og setu á reglulegum samráðsfundum. Er krafan rökstudd með því að hún hafi verið nauðsynleg til að tryggja eðlilega framgöngu verksins í samræmi við óskir stefnda. Þriðji þátturinn í eigin kostnaði áfrýjanda er skrifstofu og fjármögnunarkostnaður og er hann nánar tilgreindur sem kostnaður vegna byggingarstjóratryggingar, ábyrgðartryggingar verktaka, umsýslukostnaðar á skrifstofu og aðkeyptrar sérfræði og lögfræðiráðgjafar vegna fjármögnunar verksins.

15 Stefndi hefur mótmælt öllum framangreindum reikningum á þeim grundvelli að þeir hafi ekki verið samþykktir af stefnda í samræmi við ákvæði hluthafasamningsins auk þess sem ekki hafi verið nauðsynlegt að leggja út í þennan kostnað til að framkvæma jarðvegsskiptin. Stefndi byggir einnig á því að talsverður hluti af þessum kostnaði helgist af breytingum á teikningum sem áfrýjandi ákvað sjálfur að gera.

16 Í minnisblaði með tölvupósti sem Ö-kk-nf T-kk-nf J-kk-nf, starfsmaður áfrýjanda, sendi B-kk-þgf H-kk-þgf 3. desember 2015 eru settar fram ýmsar forsendur fyrir því að áfrýjandi og Arcus ehf. haldi áfram framkvæmdum á Dreit meðan ágreiningur ríkis og borgar vegna lokunar flugbrautarinnar væri óleystur. Í minnisblaðinu kemur fram krafa um að „B-kk-nf leggi fram með hvaða hætti A-x-x skuli tryggt skaðleysi vegna áfallins kostnaðar sem og vegna áframhaldandi vinnu.“ Í svarpósti B-kk-ef H-kk-ef segir „Ok ég er að vinna í skaðleysi fyrir framtíðarkostnaði en ekki þegar áföllnum“.

17 Í bréfi Arcusar ehf. 15. desember 2015 til Hlíðarfótar ehf. eru settar fram þrjár forsendur fyrir áframhaldandi framkvæmdum við verkið. Þar á meðal kemur fram „(c) að byggingaraðila verði tryggt skaðleysi vegna áframhaldandi framkvæmda; og Arcusi ehf. og eftir atvikum byggingaraðila verði tryggt skaðleysi vegna þess kostnaðar sem þegar hefur verið settur í verkefnið“. Í niðurlagi bréfsins er tekið fram að Arcus ehf. muni ekki taka þátt í frekari framkvæmdum né greiða frekari kostnað vegna verkframkvæmdanna fyrr en gengið hefur verið frá skriflegu samkomulagi um þau atriði sem nefnd eru í bréfinu og áðurnefndu minnisblaði 3. desember 2015.

18 Framangreint bréf er dagsett sama dag og hluthafafundur í stefnda var haldinn til þess að skipa stjórn félagsins og taka ákvörðun um jarðvegsskipti á lóðinni. Á hluthafafundinum var ekki tekin afstaða til kröfu áfrýjanda um áfallinn kostnað vegna undirbúningsframkvæmda þótt fullt tilefni hefði verið til ef aðilar hefðu samið um að stefndi ætti að bera þann kostnað. Þá liggur heldur ekki fyrir samþykki stjórnarmanna félagsins eða hluthafa fyrir því að stefndi skuli bera þennan kostnað áfrýjanda. Einnig liggur fyrir dómur Hæstaréttar í máli nr. 347/2017 sem staðfestir að drög að verksamningi á milli aðila málsins hafi ekki verið undirrituð og sé því ekki skuldbindandi.

19 Áður er rakið að samningur Arcusar ehf. og Hlíðarfótar ehf. um kaup á hlutafé í stefnda gerði ráð fyrir sérstökum reglum um það hvernig skuldbinda mætti stefnda. Fallist er á það með stefnda að efni þeirra sé ekki óeðlilegt í ljósi þeirrar óvissu um það hvort heimilt yrði að byggja á lóðinni vegna ágreinings ríkis og borgar um lokun flugbrautar svo og heimildar Arcusar ehf. til þess að falla frá samningum um kaupin. Aðilum mátti því vera ljóst að áhættan af þeim kostnaði sem hvor aðili þess samnings stofnaði til beint eða óbeint, í gegnum systur eða móðurfélög, væri á ábyrgð þess aðila sem til hans stofnaði þar til stjórn stefnda og eftir atvikum hluthafafundur samþykkti kostnaðinn sem nauðsynlegan og eðlilegan hluta af framkvæmdum. Verður ekki annað ráðið af gögnum málsins og framburðum starfsmanna málsaðila fyrir héraðsdómi en að áfrýjandi hafi stofnað til þessa kostnaðar á eigin vegum eða fyrir hönd Arcusar ehf. Þá hefur áfrýjandi heldur ekki lagt fram gögn sem sanna að sá kostnaður sem krafa hans byggist á hafi verið nauðsynlegur til þess að jarðvegsskiptin gætu farið fram. Ber áfrýjandi hallann af þessum sönnunarskorti og kemur því ekki til skoðunar hvort einhver hluti kostnaðarins geti fallið undir samþykkt hluthafafundarins um framkvæmd jarðvegsskiptanna.

20 Samkvæmt því sem að framan er rakið verður niðurstaða héraðsdóms um sýknu stefnda af fjárkröfu áfrýjanda staðfest.

21 Rétt þykir að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi fyrir rekstur málsins í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sýknu stefnda, Landhlíðar ehf., af fjárkröfu áfrýjanda ÞG verktaka ehf.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Sératkvæði

V-kk-ef H. V-kk-ef

1 Ég er ósammála héraðsdómi og meirihluta dómenda um forsendur og niðurstöðu. Í forsendunum er fjallað um og að einhverju leyti byggt á kaupsamningum 23. september 2015 milli Arcusar ehf., félags tengdu áfrýjanda, og Hlíðarfótar ehf., félags tengdu stefnda, um fyrirhuguð kaup Arcusar ehf. á öllu hlutafé í stefnda. Einnig er í héraðsdómi getið um og byggt á kaup og söluréttarsamningi á milli þessara félaga og hluthafasamkomulagi „Arcusar ehf. og Hlíðarfótar ehf. og Landhlíðar ehf.“ dagsettu sama dag. Vandséð er hvaða þýðingu samningarnir hafa fyrir sakarefni og úrlausn þessa máls. Þeir eru milli annarra lögaðila, þeir virðast ekki hafa verið efndir og eru nú fallnir úr gildi án þess að reynt hafi á efni þeirra.

2 Niðurstaða í málinu um hvort samningur hafi komist á milli aðila ræðst því af túlkun á fyrirliggjandi gögnum um samskipti þeirra varðandi hið umdeilda verk og framgang þess. Ekki af öðrum samningum annarra lögaðila, þó að eigendatengsl séu við aðila þessa máls.

3 Áfrýjandi byggir málssókn sína á því að síðsumars árið 2015 hafi komist á samningur milli aðila um að áfrýjandi annaðist undirbúningsframkvæmdir á lóðinni að Hlíðarenda 17 í Reykjavík. Hafi áfrýjandi sem verktaki átt að annast allar undirbúningsaðgerðir og vinnu við væntanlegar byggingaframkvæmdir á lóðinni, meðal annars að semja við þá hönnuði, arkitektastofuna Alark ehf. og verkfræðistofurnar Eflu hf. og Mannvit hf., sem þegar höfðu komið að framkvæmdunum. Samið var við fyrirtækin um frekari vinnu við hönnun verksins. Jafnframt var frá því gengið milli aðila að áfrýjandi legði út allan kostnað við verkið enda stefndi þá félaus og án bankaviðskipta eins og sjá má í gögnum málsins og forsvarsmaður þess greindi frá fyrir dómi.

4 Stefndi telur engan samning hafa komist á milli aðila um framangreindar framkvæmdir og beri félaginu því ekki skylda til að greiða fyrir þær.

5 Þegar meta á hvort samningur um fyrrnefndar framkvæmdir hafi komist á milli aðila þarf því að fara fram heildstætt mat á fyrirliggjandi sönnunargögnum, einkum tölvubréfum um samskipti forsvarsmanna aðila, þeirra B-kk-ef H-kk-ef fyrir hönd stefnda og Þ-kk-ef G-kk-ef fyrir hönd áfrýjanda, allt frá því að áfrýjandi kom að verkinu í ágústmánuði 2015 þar til vinnu hans lauk í marsmánuði 2016.

6 Samkvæmt fyrirliggjandi tölvubréfssamskiptum aðila hófust samskipti þeirra eigi síðar en 18. ágúst 2015, með tölvubréfi frá forsvarsmanni stefnda, B-kk-þgf H-kk-þgf, til forsvarsmanns áfrýjanda sem ber yfirskriftina „Hlíðarendisamningur ÞG og Valsmanna“. Lýsir sendandi yfir ánægju með og samþykkir breytingar á teikningum sem hönnuður hafi unnið eftir hugmyndum og að beiðni Þ-kk-ef G-kk-ef. Í lokin segir B-kk-nf H-kk-nf „ekkert annað en raunverulegar verkframkvæmdir á Hlíðarendareit loka þessu máli“. Af þessum samskiptum má ráða að ekki síðar en 18. ágúst 2015 er stefnda ljós aðkoma áfrýjanda sem verktaka að undirbúningsframkvæmdum vegna byggingar á lóðinni, gerir ekki athugasemdir vegna breytinga á teikningum og hvetur áfrýjanda til að halda verkframkvæmdum áfram.

7 Hinn 21. sama mánaðar tekur svo dótturfélag áfrýjanda, Linnet ehf., að sér „hlutverk byggingastjóra“ við fyrrnefndar framkvæmdir. Byggingastjórinn er starfsmaður áfrýjanda, B-kk-nf E-kk-nf. Samkvæmt samningnum er áfrýjandi greinilega aðili að honum og er nefndur „verktaki“. Samningurinn ber fyrirsögnina “Samningur milli eiganda mannvirkis og byggingastjóra“. Hann er undirritaður af B-kk-þgf H-kk-þgf „f.h. Valsmanna ehf.“ og er óundirritaður en efndur af áfrýjanda. Með þessum samningi er sýnt að B-kk-nf H-kk-nf og stefndi gjörþekktu aðkomu áfrýjanda að framkvæmdunum á lóðinni.

8 Hinn 23. september 2015 veitir svo Reykjavíkurborg Valsmönnum hf. byggingarleyfi fyrir „jarðvinnu og aðstöðusköpun á lóðinni nr. 17 við Hlíðarenda“. Þ-kk-nf G-kk-nf, framkvæmdastjóri áfrýjanda, er tilgreindur í leyfinu sem húsasmíðameistari að verkinu. Aðra iðnmeistara að verkinu sem nafngreindir eru í leyfinu útvegaði áfrýjandi einnig eins fram kom við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi. Verður að gera ráð fyrir að forsvarsmanni stefnda hafi eftir þetta verið kunnugt um þetta leyfi til áframhaldandi verkframkvæmda áfrýjanda fyrir stefnda á lóðinni að Hlíðarenda 17, sem staðsett er skammt frá aðsetri stefnda á Hlíðarendasvæðinu.

9 Á grundvelli fyrrnefnds byggingarleyfis hélt áfrýjandi áfram framkvæmdum á lóðinni og gerði viðbótarsamninga, sem liggja fyrir í málinu, um áframhaldandi hönnun verksins við fyrrnefndar arkitekta og verkfræðistofur. Áfrýjandi lagði einnig út fyrir kostnaði við verkið, svo sem venja er við framkvæmd slíkra verksamninga, og fram er komið í málinu að báðir aðilar gerðu ráð fyrir.

10 Þá kemur eftirfarandi fram í tölvubréfi B-kk-ef H-kk-ef til nokkurra samstarfsmanna sinna, afrit til Þ-kk-ef G-kk-ef, 6. október 2015: „Samkvæmt okkar samkomulagi ætlar ÞG að fjármagna verkið upp að botnplötu án lánsfjármögnunar.“ Þarna er vitnað beint til samkomulags aðila um framkvæmd verksins og þar með sýnt fram á að stefndi gerði samkomulag við áfrýjanda um þessa framkvæmd.

11 Stefndi lagði mikla áherslu á að undirbúningsvinnan gengi fljótt fyrir sig svo að byggingaframkvæmdir gætu hafist sem fyrst og rak á eftir áfrýjanda, m.a. með tölvubréfum 6. nóvember 2015 og 13. desember sama ár.

12 Málaferli Reykjavíkurborgar og íslenska ríkisins vegna breytingar á skipulagi flugvallarsvæðisins stóðu yfir um þetta leyti og til að knýja á um lyktir þeirra óskaði stefndi eftir minnisblaði frá áfrýjanda um stöðu verksins og áfallinn framkvæmdakostnað á lóðinni. Það upplýsti áfrýjandi í minnisblaði í desember 2015 sem stefndi kom á framfæri við Reykjavíkurborg. Í minnisblaðinu segir að framkvæmdakostnaður við verkið nemi nú þegar um það bil 60 milljónum króna. Þetta er enn ein staðfesting þess að fyrir hafi legið verksamningur á milli aðila og að stefndi hafi gert sér ljóst, ekki seinna en í desember 2015, hver áfallinn kostnaður áfrýjanda við framkvæmdina var þá.

13 Áfrýjandi vann svo áfram fyrir stefnda að ýmsum verkum tengdum lóðarframkvæmdunum í janúar og febrúar 2016, greiddi meðal annars reikning fyrir stefnda frá Reykjavíkurborg í lok febrúar 2016 vegna afgreiðslugjalds nýrra kjallarateikninga, eftir að stefnda hafði neitað að greiða hann, samanber tölvubréf stefnda, dagsett 24. febrúar 2016, til starfsmanns áfrýjanda. Þetta staðfestir að þá var verksamningur aðila í gildi. Ella hefði stefndi ekki óskað eftir því að áfrýjandi greiddi reikninginn. Samstarfi aðila lauk svo í apríl 2016. Ekki kemur fram í málinu að stefndi hafi gert neinar athugasemdir við vinnu og þjónustu áfrýjanda á verktímanum og heldur ekki áfallinn kostnað við verkið. Verður að líta á þá háttsemi sem enn eina staðfestingu þess að stefndi og áfrýjandi voru bundnir samningi um verkið.

14 Með því sem rakið hefur verið hér að framan er hafið yfir allan vafa að samningur komst á milli málsaðila um framkvæmdir á Hlíðarenda 17 í Reykjavík og á áfrýjandi rétt á endurgjaldi frá stefnda fyrir. Útgefnum reikningi áfrýjanda var fyrst mótmælt með bréfi 26. júlí 2016. Upplýst er með þeim samskiptum aðila sem áður hafa verið rakin að stefndi vissi af framkvæmdunum að Hlíðarenda 17 og ber því að greiða einstaka verkliði sem taldir eru upp í stefnu, svo sem hönnunarkostnað arkitekta, kostnað vegna byggingarstjóra og vegna verkfræðiteikninga. Þessar framkvæmdir áfrýjanda fylgdu með í sölu allrar fasteignarinnar Hlíðarendi 17 og hafa vafalaust aukið verðmæti hennar. Þessi vinna nýttist kaupanda áreiðanlega enda er tekið tillit til framkvæmdanna við söluna. Þetta sést glöggt í kaupsamningi Hlíðarfótar ehf. og Valsmanna ehf. við N.H. eignir ehf. dagsettum 12. júlí 2016, sem er meðal dómskjala, einkum greinum 3.2 og 4.2. Þar er tekið fram að öll hönnunar og skipulagsvinna sem fram komi í fyrirliggjandi samþykktum byggingarteikningum fylgi með hinu selda. Sérstaklega eru svo nefndar arkitektateikningar, unnar af Alark arkitektum, og brunafræðilegar teikningar unnar af Eflu ehf., en þetta eru sömu aðilar aðilar og unnu fyrir áfrýjanda. Í kaupsamningnum er einnig tekið fram að allur kostnaður vegna þessarar hönnunar sé að fullu greiddur og sé samningssamband seljanda við ofangreinda aðila kaupanda með öllu óviðkomandi. Þetta ákvæði bendir til þess að seljendum lóðarinnar Hlíðarendi 17 hafi verið kunnugt um framkvæmdir áfrýjanda á lóðinni og ef til vill einnig að áfrýjandi hafði greitt reikninga vegna vinnu hönnuða enda sami maður fyrirsvarsmaður stefnda og seljendanna tveggja. Allt að einu liggur fyrir að verkframkvæmdirnar voru seldar og endurgjald kom fyrir þær án þess að áfrýjandi hafi fengið greitt fyrir verkið.

15 Samkvæmt þessu er fallist á þá málsástæðu áfrýjanda að hann eigi fjárkröfu á hendur stefnda um endurgjald fyrir unnið verk.

16 Sundurliðun á kröfu áfrýjanda í 20 liðum kemur fram í stefnu. Með henni voru lögð fram ljósrit reikninga sem stefnda greiddi öðrum framkvæmdaaðilum að verkinu og helstu kostnaðarliðir eru reifaðir í stefnu og útlistaðir þar nánar.

17 Stefndi mótmælti því ekki með skýrum hætti að hið umdeilda verk væri unnið og stefnda var ljóst að áfrýjandi greiddi kostnað vegna þess. Á hinn bóginn er því haldið fram að áfrýjandi hafi gert þetta án samráðs við stefnda um hvaða verk skyldi vinna og hvaða kostnað skyldi greiða. Sú mótbára er í ósamræmi við jákvæð ummæli um verk áfrýjanda og breytingarnar á teikningunum sem fram koma í tölvubréfum stefnda. Ekki hefur stefndi lagt fram nein gögn til stuðnings þessum andmælum sínum svo sem að sanna tiltekin mótmæli sín við einhverjum framkvæmdanna, sem stefnda var kunnugt um, eða að afla matsgerðar um kostnað við verkið í heild eða hluta þess.

18 Vegna þessa og með hliðsjón af þeirri meginreglu kröfuréttar að munnlegir samningar séu jafngildir skriflegum svo og með hliðsjón af 45. grein laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og 28. gr. laga nr. 42/2000 um þjónustukaup ber að fallast á kröfu áfrýjanda um verklaun. Ekki verður þó fallist á, gegn mótmælum stefnda, að stefnda beri að greiða áfrýjanda 14,5% álag á hönnunarkostnað vegna samningsgerðar og umsjónar.

19 Samkvæmt þessu telur undirritaður að stefnda beri að greiða áfrýjanda 44.852.232 krónur auk dráttarvaxta.