329/2021

Útdráttur

I og X voru ákærð fyrir líkamsárás, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, meðal annars með þeim afleiðingum að brotaþoli hlaut nefbrot, rifbrot, heilahristing, bólgu og skurð í andliti. Í dómi Landsréttar var rakið að ákæruvaldinu hafi ekki, gegn eindreginni neitun I, tekist lögfull sönnun þess að hann hafi, ásamt meðákærðu X, slegið brotaþola ítrekuðum hnefahöggum í andlit og sparkað ítrekað í hann þar sem brotaþoli lá, svo sem þeim var gefið að sök í ákæru. Á hinn bóginn yrði með vísan til frásagnar I og vættis vitna lagt til grundvallar að I hafi veist að brotaþola, skellt honum í götuna og haldið niðri, en með þeirri háttsemi hafi hann gerst sekur um líkamsárás af ásetningi. Háttsemi I hafi gert brotaþola varnarlausan gagnvart þeim spörkum og höggum meðákærðu X sem hún var sakfelld fyrir í héraði.

Með vísan til læknisfræðilegra gagna og vættis lækna fyrir dómi væri sannað að brotaþoli hafi hlotið þá áverka sem greindi í ákæru en ekki væri unnt að skera úr um hvaða áverkar stöfuðu af háttsemi I og hverjir þeirra væru tilkomnir vegna háttsemi meðákærðu X. Yrði því að leggja til grundvallar að I og meðákærða X hafi með háttsemi sinni í sameiningu valdið brotaþola þeim áverkum sem lýst var í ákæru. Ekki var fallist á þá vörn I að háttsemi hans hefði helgast af neyðarvörn. Við ákvörðun refsingar var litið til þess dráttar sem varð á rekstri málsins hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi og var ákvæði héraðsdóms um refsingu I staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf E-kk-nf J-kk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 20. maí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 23. mars 2021 í málinu nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst sakfellingar ákærða samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi.

4

Brotaþoli hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti og verður því litið svo á að hann krefjist þess að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína verði staðfest, sbr. 1. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af skýrslum ákærða I-kk-ef S-kk-ef, meðákærðu X og brotaþola í héraði. Þá voru spilaðar upptökur af framburði vitnanna B, C, D og E fyrir héraðsdómi.

6

Fyrir Landsrétti lagði ákæruvaldið fram ljósmyndir sem teknar voru af brotaþola við komu hans á bráðamóttöku 11. júlí 2018, læknisvottorð F sérfræðings í bráðalækningum 16. desember 2021 og vottorð G háls-, nef- og eyrnalæknis 9. febrúar 2022. Í hinu fyrrgreinda vottorði er tekið fram að það hafi verið unnið upp úr gögnum úr rafrænni sjúkraskrá brotaþola er tengjast komu hans á bráðamóttöku Landspítala 11. júlí 2018. Greint er frá því að F hafi ritað vottorðið sem fulltrúi sérfræðilækna á bráðamóttöku en ekki skoðað brotaþola sjálfur við komu hans þangað. Hið sama gildir um vottorð G en samkvæmt því framkvæmdi hann ekki skoðun á brotaþola við komu hans á göngudeild háls-, nef- og eyrnadeildar Landspítala 13. júlí 2018 heldur var vottorðið alfarið unnið upp úr sjúkraskrá. Í vottorði F er brotaþoli greindur með rifbrot og nefbeina brot. Styðst greiningin við gögn úr rafrænni sjúkraskrá brotaþola sem tengjast komu hans á bráðamóttökuna sem og tölvusneiðmynd sem tekin var af andlitsbeinum brotaþola við komu hans þangað og sýndi óreglu í nefbeini. Í vottorði G er brotaþoli einnig greindur með nefbrot. Byggir sú niðurstaða á lýsingu þeirra lækna sem skoðuðu brotaþola við komu hans á bráðamóttöku Landspítala og göngudeild háls-, nef- og eyrnadeildar spítalans tveimur dögum síðar sem og sneiðmynd af andlitsbeinum brotaþola. F og G staðfestu vottorð sín fyrir Landsrétti og töldu aðspurðir að á grundvelli fyrirliggjandi gagna væri ljóst að nefbrot brotaþola h efðiverið nýlegt þegar skoðun lækna fór fram 11. og 13. júlí 2018.

7

Með ákæru er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 8. júlí 2018 [...]í Vestmannaeyjum veist að brotaþola, A, og hafi hann og meðákærða í héraði, X, bæði slegið hann ítrekuðum hnefahöggum í andlit, ákærði skellt brotaþola í götuna, haldið honum niðri, og ákærðu bæði sparkað ítrekað í hann þar sem hann lá. Af árásinni hafi brotaþoli hlotið nefbrot, bólgu og skurð vinstra megin yfir nefhrygg, dofa fremst á nefbrodd, mar yfir andlitsbeinum, rifbrot vinstra megin á rifi 8- 9, stóran marblett innanvert yfir hægri olnboga og á olnbogasvæði, nokkra minni marbletti á upphandlegg og heilahristing. Er brotið talið varða við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

8

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og að hafa með henni orðið valdur að þeim áverkum brotaþola sem þar er lýst, að frátöldu nefbroti. Var ákærða gert að sæta fangelsi í 45 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað og skyldi hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins, héldi ákærði skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Niðurstaða

9

Ákærði hefur neitað því að hafa slegið brotaþola hnefahöggum og sparkað í hann. Um aðdraganda átakanna milli hans og brotaþola bar ákærði á þann veg í héraði að [...] hefði sagt honum að brotaþoli hefði boðið henni eiturlyf og því hefði ákærði ætlað að „kanna málið“. Um samskipti sín og brotaþola kvað ákærði brotaþola hafa tryllst og ætlað að ráðast á E, félaga ákærða, og því hefði ákærði dregið brotaþola að sér og reynt að taka hann niður. Við það hafi hann og brotaþoli fallið frekar harkalega í jörðina. Brotaþoli hefði streist á móti og kannaðist ákærði við að hafa „væntanlega“ tekið brotaþola niður með valdi. Ákærði kvaðst hafa reynt að komast ofan á brotaþola og halda honum til að tryggja að hann gerði ekki neitt af sér. Kvaðst ákærði hafa brugðið á þetta ráð til að róa brotaþola en kunni enga skýringu á því hvers vegna brotaþoli hefði verið svona æstur. Ákærði bar um högg og spörk meðákærðu í brotaþola og svaraði spurningum um hvort brotaþoli hefði getað varist þeim neitandi.

Framburður ákærða í héraði um eigin aðkomu að átökunum var í aðalatriðum í samræmi við þá frásögn sem höfð var eftir honum, bæði í frumskýrslu lögreglu og í samantekt lögreglu af framburði hans 18. júlí 2018.

10

Brotaþoli lýsti því við skýrslutöku í héraði að hann hefði verið á gangi umrædda nótt þegar ráðist vará hann aftan frá og ýtt í bakið á honum. Við það hefðihann fallið fram fyrir sig og honum hefði síðan verið haldið niðri. Hefðu högg og spörk verið látin dynja á búk hans og andliti. Hann hefði ekkert getað varið sig enda verið haldið.

Aðspurður hvort hann myndi sérstaklega eftir því að ákærði hefði slegið hann eða sparkað í hann kvaðst brotaþoli ekki muna eftir því en tók fram að ákærði hefði á einhverri stundu setið ofan á sér.

11

Fallist er á mat héraðsdóms á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola. Þannig var framburður brotaþola skýr og ýkjulaus og bar með sér að hann vildi ekki fullyrða meira en hann vissi. Fullyrti hann til að mynda samkvæmt framansögðu ekki um högg af hálfu ákærða. Framburður ákærða var á hinn bóginn að nokkru leyti óskýr og bar þess merki að hann freistaði þess að fegra sinn hlut. Verður að meta framburð brotaþola trúverðugri en framburð ákærða.

12

Vitnið B kvaðst hafa orðið vitni að átökunum en þó ekki hafa séð af hverju þau byrjuðu. Kvað hún brotaþola hafa „bara ekkert [náð] að kýla [...] frá sér, eða nánast bara ekkert og svo baraja var honum hent niður í jörðina, haldið, sparkað í hann, eina sem hann náði að gera var að skyrpa frá sér“. Hún sagði tvo eða þrjá hafa kýlt brotaþola, meðal annars tvær stelpur, en þegar hann hefði verið kominn á jörðina hefði strákur haldið honum niðri. Þá hefði stelpa einnig sparkað í brotaþola. Vitnið kvaðst halda að strákurinn, sem hélt brotaþola niðri hefði líka sparkað í hann en kvaðst þó ekki fullviss um það. Framburður vitnisins fyrir héraðsdómi var ekki að öllu leyti í samræmi við það sem haft var eftir henni í samantekt á framburði hennar hjá lögreglu 10. júlí 2018. Í samantektinni segir að vitnið hafi lýst því að bæði ákærði og meðákærða hafi slegið brotaþola í andlitið og að við þessi högg hafi farið að blæða úr nefi hans. Þá hafi bæði ákærði og meðákærða hrint brotaþola í götuna og hafi ákærði sparkað að minnsta kosti tvisvar í skrokk hans. Við skýrslutöku í héraði taldi vitnið að hún hefði sagt lögreglunni „hundrað prósent satt“ þegar hún gaf skýrslu sína þar.

13

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi lýsti vitnið H, bróðir brotaþola, þætti ákærða þannig að ákærði hefði verið ofan á brotaþola og haldið honum föstum þegar vitnið bar að. Taldi vitnið að ákærði hefði með því einungis verið að reyna að róa brotaþola.

Tók vitnið fram að ákærði hefði allavega ekki verið að kýla brotaþola þegar vitnið kom á vettvang. Við skýrslutökuna kom fram að þeir ákærði væru vinir.

14

Vitnið E, sem er vinur ákærða, lýsti því í skýrslu sinni í héraði að brotaþoli hefði ætlað að „fara í“ vitnið en ákærði hefði komið í veg fyrir það með því að halda brotaþola niðri og reyna að róa hann. Vitnið kvað það hafa verið einu aðkomu ákærða að átökunum. Á hinn bóginn kvaðst vitnið hafa séð meðákærðu slá brotaþola einu höggi en sagðist ekki hafa orðið vitni að því að sparkað hefði verið í brotaþola.

15

Vitnið D kvaðst hafa verið „full“ þegar atvik urðu og ekki muna vel eftir atvikum.

Hún kvaðst þó muna eftir því að komið hefði til slagsmála milli ákærða, brotaþola og meðákærðu. Spurð að því hvað hún hefði séð ákærða gera kvað vitnið hann hafa kýlt brotaþola og tekið hann niður en minntist þess ekki að einhver hefði sparkað í hann.

Tiltók vitnið þó að hún hefði „ekkert mikið [verið] að horfa í díteilana“. Þegar borin var undir vitnið samantekt af framburði hennar hjá lögreglu 19. júlí 2018 þar sem hún lýsti því að ákærði hefði haldið brotaþola niðri og reynt þannig að róa hann, kvað hún það vera rétt, enda hefði hún munað þetta betur þá. Þá taldi hún geta staðist að eina höggið sem hún hefði séð, hefði verið þegar meðákærða sló til brotaþola, eins og hún bar hjá lögreglu. Fyrir liggur að vitnið var [...] þegar atvik urðu en [...] þegar aðalmeðferð málsins fór fram í héraði.

16

Vitnið C kvaðst hafa séð meðákærðu sparka í brotaþola en mundi hvorki eftir því að hafa séð neinn slá hann né að nokkur annar hefði gert honum mein. Brotaþoli hafi legið og ekki getað varist spörkunum. Vitnið kvaðst þekkja bæði ákærða og brotaþola og væru þeir vitnið og ákærði æskuvinir en vitnið og brotaþoli væru systkinabörn.

17

Af því sem að framan er rakið og lýst er í hinum áfrýjaða dómi ber nokkuð á milli í framburði þeirra, sem gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði, annars vegar á milli vitna innbyrðis og hins vegar á milli ákærða og meðákærðu og hluta vitnanna, meðal annars um þátt ákærða í þeim átökum sem mál þetta lýtur að. Ákærði og flest vitnin lýstu því þó að til stympinga hefði komið milli ákærða og brotaþola. Svo sem áður er getið er vitnið H bróðir brotaþola en jafnframt vinur ákærða. Þá er komið framí málinu að vitnið B þekkti hvorki brotaþola né ákærða og kvaðst fyrir dómi hafa verið lítt drukkin umrætt sinn. Frásögn þessara tveggja vitna var hófstillt og var framburður þeirra fyrir héraðsdómi trúverðugur um aðkomu ákærða að átökunum. H kvað ákærða hafa verið að reyna að róa brotaþola en kvaðst ekki hafa séð ákærða kýla hann. Þótt B hafi sagst halda að strákurinn, sem hélt brotaþola hefði sparkað í hann, kvaðst hún þó ekki vera fullviss um það. Við mat á trúverðugleika framburðar annarra vitna að þessu leyti verður að líta til tengsla þeirra við ákærða og meðákærðu.

18

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við sönnunarmatið þarf jafnframt að fara að meginreglu 109. gr. sömu laga en samkvæmt henni metur dómur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi vitnisburður hafi. Að þessu gættu og því sem áður er rakið um framburð vitna verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi, gegn eindreginni neitun ákærða, tekist lögfull sönnun þessað ákærði hafi, ásamt meðákærðu, slegið brotaþola ítrekuðum hnefahöggum í andlit og sparkað ítrekað í hann þar sem brotaþoli lá, svo sem ákærða er gefið að sök í ákæru. Á hinn bóginn verður að leggja til grundvallar frásögn ákærða um að hann hafi með valdi tekið brotaþola harkalega niður í götuna og haldið honum þar. Með þeirri frásögn og framburði vitna, einkum brotaþola og B, telst sannað að ákærði hafi veist að brotaþola, skellt honum í götuna og haldið niðri en með þeirri háttsemi gerðist hann sekur um líkamsárás af ásetningi eins og honum er gefið að sök í ákæru. Þá gerði háttsemin brotaþola algjörlega varnarlausan gagnvart þeim spörkum og höggum meðákærðu sem hún var sakfelld fyrir í héraði. Að virtum þeim læknisfræðilegu gögnum, sem lágu frammi við rekstur málsins í héraði, viðbótargögnum sem lögð voru fram fyrir Landsrétti og skýrslum lækna, bæði í héraði og fyrir Landsrétti, verður að telja sannað að brotaþoli hafi hlotið þá áverka sem greinir í ákæru þegar þau átök urðu sem mál þetta snýst um. Einsog málið liggur fyrir er ekki unnt að skera úr um það hvaða áverkar stöfuðu af háttsemi ákærða og hverjir þeirra voru tilkomnir vegna háttsemi meðákærðu. Verður því að leggja til grundvallar að ákærði og meðákærða hafi með háttsemi sinni í sameiningu valdið brotaþola þeim áverkum sem lýst er í ákæru og bera þau því sameiginlega ábyrgð á áverkum brotaþola.

19

Svo sem áður er lýst og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi lýsti ákærði því, að áður en hann hefði tekið brotaþola niður hefði brotaþoli tryllst og ætlað að ráðast á E félaga ákærða. Fær sá framburður nokkra stoð í framburði meðákærðu og vitnanna D og E í héraði. Á hinn bóginn verður ekki ráðið af lýsingum vitna að ákærða eða öðrum á vettvangi hafi stafað slík hætta eða ógn af brotaþola að sú háttsemi ákærða að skella honum harkalega í götuna og halda honum þar, svo sem ákærði hefur sjálfur lýst og telst sönnuð, verði metin honum til refsileysis með vísan til neyðarvarnarsjónarmiða.

Að því gættu og með vísan til alls þess sem að framan greinir verður ákærði sakfelldur fyrir líkamsárás með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 8. júlí 2018 [...] í Vestmannaeyjum, veist að brotaþola með því að skella honum í götuna og halda honum niðri og að hafa, ásamt meðákærðu, valdið brotaþola þeim áverkum sem lýst er í ákæru. Að framansögðu gættu er brot ákærða rétt heimfært til 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

20

Svo sem áður greinir var brot ákærða framið 8. júlí 2018 en ákæra í málinu var ekki gefin út fyrr en rúmum 15 mánuðum síðar, 28. nóvember 2019. Af gögnum málsins má ráða að rannsókn þess hjá lögreglu hafi lokið 17. janúar síðargreint ár. Dómur héraðsdóms var kveðinn upp 23. mars 2021 þegar liðnir voru 16 mánuðir frá útgáfu ákæru en málið var þingfest í héraði 12. desember 2019. Á þessum drætti á rekstri málsins, bæði hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi, eru ekki að öllu leyti haldbærar skýringar. Ber að líta til þessa við ákvörðun refsingar ákærða.

21

Samkvæmt öllu því sem hér að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða staðfest ákvæði hans um refsingu ákærða, þar með talið um skilorðsbindingu. Jafnframt eru staðfest ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu brotaþola og sakarkostnað.

22

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef P-kk-ef lögmanns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, I-kk-nf S-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 958.668 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, J-kk-ef P-kk-ef lögmanns, 837.000 krónur.