572/2020

Útdráttur

A og B deildu um lögheimili dóttur sinnar. Samkvæmt matsgerð sem lá fyrir í málinu kom fram að báðir foreldrar væru hæfir til að annast um stúlkuna og sinna þörfum hennar og væri hvorugt hæfara en hitt. Þá væri stúlkan í góðu andlegu jafnvægi. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að lögheimili stúlkunnar hefði verið hjá B frá árinu 2016 og jafnframt litið til þess að A hefði nýlega fallið á áralöngu vímuefnabindindi.

Féllst Landsréttur því á mat héraðsdóms um að það þjónaði hagsmunum stúlkunnar best að lögheimili hennar væri hjá B, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr.76/2003. Hinn áfrýjaði dómur var því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. október 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. september 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að lögheimili dóttur hennar, C, verði hjá henni. Þá gerir hún kröfu um einfalt meðlag úr hendi stefnda. Áfrýjandi krefst málskostnaðar í héraði, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Stefndi lagði fyrir Landsrétt ýmis gögn um samskipti og stöðu aðila eftir uppkvaðningu héraðsdóms 16. september 2020, meðal annars tilkynningar til barnaverndarnefndar Reykjavíkur ásamt bakvaktarskýrslu og tilkynningu um könnun máls á grundvelli 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, afrit af tölvupóstsamskiptum og skilaboðum á samskiptamiðlunum Facebookog Snapchat og bréf frá Foreldrahúsi og sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu ásamt fylgigögnum og endurriti úr s ifjamálabók sýslumanns.

5

Fyrir aðalmeðferð málsins ræddi dómsformaður einslega við dóttur málsaðila til að kanna viðhorf hennar til lögheimilis samkvæmt heimild í 1. mgr. 43. gr. barnalaga nr. 76/2003. Var málsaðilum gerð grein fyrir niðurstöðu viðtalsins við upphaf aðalmeðferðar.

Niðurstaða

6

Samkvæmt gögnum sem lögð hafa verið fyrir Landsrétt féll áfrýjandi á tæplega fjögurra ára vímuefnabindindi sínu haustið 2020. Í kjölfarið tók stefndi fyrir umgengni áfrýjanda við stúlkuna samkvæmt dómsátt aðila 2. júní 2020. Umgengni komst á að nýju í upphafi árs 2021 eftir að áfrýjandi skilaði neikvæðum niðurstöðum úr vímuefnamælingum. Frá apríl 2021 hefur umgengni áfrýjanda við dóttur sína verið í samræmi við framangreinda dómsátt aðila.

7

Fyrir Landsrétti kom fram að afstaða stúlkunnar til búsetu er óbreytt. Hún vill búa hjá aðilum til skiptis, viku og viku í senn eins og dómsátt aðila kveður á um. Þá kom fram að hún vill að lögheimili sitt sé hjá móður. Stúlkan er [...] ára og verðurekki talið að barn á þeim aldri beri fullt skynbragð á þýðingu lögheimilis að lögum. Getur afstaða hennar ekki ráðið úrslitum við mat dómsins á því hvað sé henni fyrir bestu þegar kemur að skipan lögheimilis hennar.

8

Lögheimili stúlkunnar hefur verið hjá stefnda frá árinu 2016. Samkvæmt matsgerð sem liggur fyrir í málinu eru báðir aðilar hæfir til að annast um stúlkuna og sinna þörfum hennar og er hvorugt hæfara en hitt. Þá kemur fram að hún sé í góðu andlegu jafnvægi „sérstaklega í ljósi þeirra oft á tíðum harðvítugu deilna foreldra sem staðið hafa um umgengni við stúlkuna og sem valdið hafa hjá henni kvíða og vanlíðan“. Ekki er fram komið að stefndi sé líklegur til að tálma lögmætri umgengni stúlkunnar við áfrýjanda. Í ljósi framanritaðs og með hliðsjón af nýlegu falli áfrýjanda á áralöngu vímuefnabindindi verður talið að það þjóni best hagsmunum stúlkunnar að raska ekki högum hennar frá því sem nú er, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga. Samkvæmt því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

9

Með hliðsjón af niðurstöðu máls verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

10

Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Landsrétti fer eins og segir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, B, 600.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna hennar, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, 400.000 krónur, J-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef 600.000 krónur og G-kk-ef S-x-x

R-kk-ef 200.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 16. september 2020

1. Mál þetta var höfðað 23. ágúst 2019. Stefnandi er A, [...] í Reykjavík en stefndi er B, [...] í Reykjavík. Aðalmeðferð málsins fór fram 25. ágúst 2020 og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru að lögheimili dóttur hennar, C, verði hjá henni. Þá gerir stefnandi kröfu um meðlag úr hendi stefnda. Stefnandi krefst málskostnaðar vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál. Þess er krafist að allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. gjafsóknarlaun lögmanns hennar. Stefndi gerir kröfu um að lögheimili barnins, C, verði hjá stefnda til 18 ára aldurs hennar. Þá er þess krafist að stefnanda verði áfram gert að greiða stefnda einfalt lágmarksmeðlag með barninu, eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun, frá dómsuppsögu til fullnaðs 18 ára aldurs barnsins. Loks er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins að viðbættum 24% virðisaukaskatti en stefndi nýtur ekki gjafsóknar. Aðilar deildu í upphafi einnig um forsjá og umgengisrétt en í þinghaldi 8. júní 2020 var lögð fram af þeirra hálfu dómsátt sem fól í sér að þau lögðu til hliðar ágreining sinn um forsjá og umgengisrétt. Samkvæmt sáttinni er forsjá dóttur þeirra sameiginleg og umgengni hennar við foreldra sína jöfn. Þá er í sáttinni afráðið nákvæmlega hversu skuli með farið um samskipti aðila varðandi umgengni. Eftir að dómsáttin lá fyrir var ágreiningur aðila bundinn við það sem varðaði það hjá hvorum aðilanna lögheimili barnsins skyldi vera, hvernig skyldi farið með meðlagsskyldur og hver niðurstaða skyldi verða um málskostnað. Var málið því flutt og dómtekið til að afráða um þessi atriði.

3. Málsaðilar hófu sambúð haustið 2008 og eignuðust dótturina C í [...]. Af gögnum málsins verður ráðið að sambúðin var stormasöm og fyrir liggur að aðilar báðir voru í nokkurri óreglu. Aðilar slitu sambúð sinni í mars 2013 er barnið var tæplega [...] ára. Eftir sambúðarslitin lét stefndi eftir forsjá barnsins til stefnanda en stefnandi hafði þá tilkynnt um [...] gegn barninu til Barnaverndar Reykjavíkur. Rannsókn lögreglu á hinu [...] lauk í árslok 2013 með niðurfelllingu málsins. Eftir að stefndi gaf eftir forsjá barnsins til stefnanda tókst að koma á umgengni barnsins og stefnda um nokkurt skeið. Á árinu 2013 leitaði stefndi sér aðstoðar vegna vímuefnaneyslu og á að eigin sögn ekki síðan við nein vandamál að etja varðandi neyslu áfengis eða annarra vímuefna. Stefndi er í fastri vinnu hjá fyrirtæki [...]. Stefndi er í sambúð frá í september 2017 með konu sem á [...] af fyrra sambandi sem búa á heimili stefnda og sambýliskonu hans og njóta reglulegrar umgengni við föður sinn.

4. Á árinu 2015 lagði stefndi, sem þá var ósáttur við fyrirkomulag umgengni við dóttur sína, fram beiðni um ákvörðun á umgengni við barnið hjá sýslumanni. Á þessum tíma mun neysla stefnanda hafa verið komin úr böndum og frá í febrúar 2016 var barnið vistað utan heimilis stefnanda eftir ákvörðun Barnaverndarnefndar Reykjavíkur. Stefndi fékk að njóta reglulegrar umgengni við barnið með samkomulagi við barnavernd Reykjavíkur en ekki var unnt að vista barnið hjá stefnda þar sem hann hafði ekki forsjá þess. Stefndi höfðaði svo forsjármál vegna barnsins í júní 2016 sem lauk með sátt í nóvember 2016 þar sem samkomulag varð um að forsjá barnsins yrði sameiginleg og að barnið hefði lögheimili hjá stefnda. Samkvæmt dómsáttinni voru aðilar sammála um að stefna að því að lögheimili barnsins yrði til skiptis hjá hvoru foreldri. Skyldi lögheimili barnsins vera hjá föður frá undirritun dómsáttarinnar, en stefnt skyldi að því að lögheimili barnsins yrði hjá móður árið 2018, hjá föður árið 2019 og svo koll af kolli. Samkvæmt dómsáttinni lýsti faðir yfir eindregnum vilja til að hafa framangreindan hátt á að þvígefnu að móðir héldi edrúmennsku. Við þetta samkomulag telur stefnandi að stefndi hafi ekki staðið. Í kjölfar þessarar dómsáttar leitaði stefnandi sér hjálpar við áfengisfíkn og fór í meðferð. Fyrst á [...] í níu mánuði og svo í framhaldi af því [...] í sex mánuði til að styrkja sig enn betur. Stefnandi á að eigin sögn ekki síðan við nein vandamál að etja varðandi neyslu áfengis eða annarra vímuefna eftir að hún lauk meðferðinni og náði fullum bata. Reglubundinni umgengni stefnanda við dóttur sína var komið á undir rekstri þessa máls í árslok 2019 og hefur gengið að mestu áfallalaust síðan.

5. Aðilar telja hvor um sig að þau séu hæfari en hitt til að hafa lögheimili dóttur sinnar hjá sér. Þau bera hvort annað ýmsum sökum sem ekki verður skorið úr hér en í málinu liggur fyrir ítarlegt forsjárhæfnimat D sálfræðings sem aflað var að kröfu stefnanda. Niðurstaða D er að báðir foreldrarnir séu hæfir til að fara með forsjá barnsins og að hvorugt þeirra sé hæfara en hitt. Bæði séu fær um að sinna þörfum stúlkunnar sem uppalendur, veita henni vernd og öryggi, líkamlega umönnun og atlæti, hvetja hana, örva og styðja og vera henni fyrirmynd. Matsmaðurinn tekur ekki sérstaka afstöðu til þess hvar lögheimili stúlkunnar sé best fyrir komið en tekur fram að það sé afstaða barnsins að vilja dvelja hjá foreldrum sínum að jöfnu. Aðspurður um þetta við skýrslutöku kvaðst matsmaðurinn ekki hafa neinar frekari upplýsingar um afstöðu barnsins til þessa atriðis og taldi vafasamt að það hefði forsendur eða þroska til að taka slíka afstöðu.

Dómari ræddi sérstaklega við lögmenn og aðila um hvort þörf væri á að hann ræddi við eða léti ræða við barnið, C sem nú er [...]um það hvort hún hefði einhverja afstöðu til þess hvernig lögheimili hennar væri best fyrir komið. Það var sameiginleg afstaða aðilanna að ekki væri rétt að leggja á barnið að taka afstöðu til þessa atriðis enda væri tæpast á þess færi að hafa skoðun á því með tilliti til aldurs og þroska og beinlínis rangt að leggja á barnið að gera upp á milli foreldra sinna um þetta atriði.

6. Fyrir liggur að frá því í árslok 2016 hefur aðalheimili barnsins, C, verið hjá stefnda. Þar hefur hún haft lögheimili hjá föður sínum og fósturmóður ásamt tveimur [...]og nú [...]. Engin efni eru til að draga í efa að barnið, C, á heilbrigð og sterk tengsl við báða foreldra sína og fósturmóður og fóstursystkin. Þá hefur nú um næstum eins árs skeið verið ágætt samkomulag með foreldrunum um umgengni barnsins við móður sína og foreldrarnir hafa orðið ásátt um að fara sameiginlega með forsjá stúlkunnar. Ljóst er þó í ljósi langvinnra og hatrammra deilna þeirra um forsjá og umgengni barnsins og ásakanir og tortryggni í hvors annars garð að þau munu bæði þurfa að leggja hart að sér og sýna stillingu og gagnkvæma tillitssemi til að sameiginleg forsjá þeirra geti heppnast vel. Í ljósi aðstæðna allra, svo og þegar litið er til þess að lögheimili stúlkunnar hefur verið hjá stefnda frá sambúðarslitum aðila, sem og þess að lögheimilið verður að vera hjá öðrum hvorum aðilanna er það niðurstaða dómsins að fallast beri á kröfu stefnda og fela honum að halda lögheimili barnins, C til 18 ára aldurs hennar. Að mati dómsins þjónar sú skipan best hagsmunum barnsins, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þá skal stefnandi samkvæmt þessu greiða stefnda einfalt lágmarksmeðlag með barninu, eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun, frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs barnsins. Með hliðsjón af atvikum öllum og eðli málsins þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu en allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hans sem þykir hæfilega ákveðin einsog greinir í dómsorði. Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Lögheimili dóttur aðila, C, skal vera hjá stefnda til 18 ára aldurs hennar. Stefnandi skal greiða stefnda einfalt lágmarksmeðlag með barninu, eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun, frá dómsuppsögu til 18 ára aldurs barnsins. Málskostnaður milli aðila fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði þar með talin þóknun lögmanns hans K-kk-ef J-kk-ef 5.000.000 króna að meðtöldum virðisaukaskatti.