397/2020

Útdráttur

Þrotabú P ehf. krafðist riftunar á grundvelli reglna laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. á ráðstöfun 30.000.000 króna greiðslu með samkomulagi gagnáfrýjenda. Í dómi Landsréttar kom fram að ekki yrði ráðið að greiðslan sem um ræddi hafi átt að renna til P ehf. Greiðslan var innt af hendi af gagnáfrýjandanum FD ehf. til seljenda B ehf. samkvæmt sérstöku samkomulagi þessara aðila.

Samkomulagið var gert í tengslum við ráðagerð um hlutafjáraukningu sem ekki gekk eftir. Félagið átti ekki tilkall til fjármunanna sem um ræddi og gat ráðstöfun þeirra með samkomulagi gagnáfrýjenda því ekki rýrt eignir þrotabús þess. Þegar af þeirri ástæðu voru gagnáfrýjendur sýknaðir af kröfum aðaláfrýjanda.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. júní 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 16. júní 2020 í málinu nr. E- 966/2018.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun hans að afsala til gagnáfrýjenda 30.000.000 króna endurgreiðslu af þegar greiddu kaupverði hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf. með samkomulagi um riftun 9. maí 2017. Auk þess krefst aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjendum verði gert að greiða honum óskipt 30.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. maí 2017 til greiðsludags, til vara með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 9. maí 2017 til 25. júlí 2018 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjendum verði gert að greiða honum óskipt málskostnað að skaðlausu fyrir héraðsdómi og Landsrétti. Til vara krefst hann þess að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um málskostnað verði staðfest.

3

Gagnáfrýjendur krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað. Þeir krefjast málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram tókst samningur með fyrirsvarsmönnum Pressunnar ehf. og Birtings útgáfufélags ehf. um kaup hins fyrrnefnda félags á öllum hlutum þess síðarnefnda 18. nóvember 2016.

Fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. unnu á þessum tíma að því að auka hlutafé í félaginu og áttu þeir í viðræðum við hugsanlega fjárfesta, meðal annars gagnáfrýjanda, Fjárfestingafélagið Dalinn ehf. Varð úr að það félag lagði Pressunni ehf. til nýtt hlutafé að fjárhæð 150.000.000 krónur og varð með því eigandi 88% hlutafjár.

5

Fyrir liggur að Pressan ehf. átti í vandkvæðum með að inna af hendi fyrstu greiðslu kaupverðs samkvæmt kaupsamningnum um Birting útgáfufélag ehf. og að hinn nýi hluthafi hljóp þar undir bagga. Hinn 20. febrúar 2017 var gerður viðauki við kaupsamninginn þar sem kom fram að 30.000.000 króna hefðu þegar verið greiddar af „Aztiq fjárfestingum ehf. (fyrir hönd Fjárfestingafélagsins Dalurinn ehf.) [...] f. h. kaupanda, og mótteknar af seljendum við gerð þessa viðauka.“

6

Fyrirætlanir um að fá nýja hluthafa að Pressunni ehf. gengu ekki eftir og fór svo að Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. ákvað að leggja ekki í frekari fjárfestingu í félaginu.

Hinn 9. maí 2017 rituðu fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. og Birtings útgáfufélags ehf. undir samkomulag um riftun kaupsamningsins frá 18. nóvember 2016. Í samkomulaginu var tekið fram að framangreind greiðsla sem innt hefði verið af hendi „f. h. Pressunnar“ yrði gerð upp með sérstöku samkomulagi Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og seljenda samkvæmt kaupsamningnum og væri Pressunni ehf. óviðkomandi eftir undirritun samkomulagsins. Sama dag gerðu Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. og fyrirsvarsmenn Birtings útgáfufélags ehf., þeirra á meðal gagnáfrýjendurnir SMD ehf. og K-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf, með sér samkomulag um kaup hins fyrrnefnda félags á því síðarnefnda. Í kaupsamningnum kom fram að framangreind 30.000.000 króna greiðsla væri hluti kaupverðsins sem seljendur hefðu móttekið 17. febrúar 2017 „frá Aztiq fjárfestingum ehf. (fyrir hönd

Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf.)“.

7

Pressan ehf. var úrskurðuð gjaldþrota 13. desember 2017. Í máli þessu krefst þrotabú félagsins riftunar á grundvelli reglna laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. á ráðstöfun fyrrnefndrar greiðslu, 30.000.000 króna, með samkomulagi gagnáfrýjenda kaupverðs Birtings útgáfufélags ehf. samkvæmt kaupsamningi. Fjármunirnir sem til hennar var varið hafi verið fjárframlag eða lán Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. til Pressunnar ehf. vegna fyrirhugaðrar hlutafjáraukningar í hinu síðarnefnda félagi.

8

Af hálfu aðaláfrýjanda hefur verið lagt fyrir Landsrétt nýtt skjal, tölvupóstur Á-kk-ef H-kk-ef fyrir hönd Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. 17. maí 2017 til B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef, stjórnarformanns Pressunnar ehf. Tölvupósturinn ber yfirskriftina „ Greiðslur“ og í honum segir: „Sæll B-kk-nf I-kk-nf svona lítur heildaryfirlitið út.“ Þá fylgir listi yfir greiðslur þar sem fram kemur dagsetning, fjárhæð og skýring hverrar greiðslu fyrir sig. Fyrsta greiðslan, dagsett 13. janúar að fjárhæð 150.000.000 krónur, er með skýringunni „greitt til Pressan ehf. – hlutafjáraukning í Pressan“. Sex greiðslur á tímabilinu frá 6. febrúar til 10. apríl, samtals að fjárhæð 97.500.000 krónur, eru með skýringunni „greitt til Pressan ehf. – lán“. Greiðsla 18. apríl að fjárhæð 100.000.000 króna er skráð „greitt til Birtings ehf. – lán“ og greiðsla 15. maí að fjárhæð 5.500.000 milljón krónur er skráð „greitt til DV – lán“. Sú greiðsla sem mál þetta lýtur að er dagsett 17. febrúar að fjárhæð 30.000.000 króna með eftirfarandi skýringu: „greitt til Austursel – greiðsla á hluta kaupverðs fyrir Birting“.

9

Af efni tölvupóstsins og skýringum á greiðslum sem þar er að finna verður því ekki ráðið að greiðslan sem um ræðir hafi átt að renna til Pressunnar ehf. eins og aðaláfrýjandi heldur fram í málinu. Eins og að framan greinir og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var greiðslan innt af hendi af gagnáfrýjandanum Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf. til seljenda Birtings útgáfufélags ehf., þeirra á meðal gagnáfrýjendanna SMD ehf. og K-kk-ef S-kk-ef Ó-kk-ef, samkvæmt sérstöku samkomulagi þessara aðila. Pressan ehf. varekki í skuld við Fjárfestingafélagið Dalinn ehf. við þá ráðstöfun.

Framangreint samkomulag var gert í tengslum við ráðagerð um hlutafjáraukningu í Pressunni ehf. sem ekki gekk eftir, eins og fyrr greinir. Félagið átti ekki tilkall til fjármunanna sem um ræðir og gat ráðstöfun þeirra með samkomulagi gagnáfrýjenda því ekki rýrt eignir þrotabús þess. Þegar af þeirri ástæðu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu gagnáfrýjenda af kröfum aðaláfrýjanda í málinu.

10

Eftir úrslitum málsins verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Aðaláfrýjandi, þrotabú Pressunnar ehf., greiði gagnáfrýjendum, SMD ehf. og K-kk-þgf S-kk-þgf Ó-kk-þgf, hvorum um sig, 600.000 krónur, og Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf., 1.200.000 krónur, í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness 16. júní 2020

Mál þetta, sem var dómtekið 25. maí 2020, var höfðað 24. ágúst 2018 af stefnanda, þrotabúi Pressunnar ehf., Laugavegi 7, Reykjavík, á hendur SMD ehf., Sunnuflöt 15, Garðabæ, K-kk-þgf S-kk-þgf Ó-kk-þgf, Þorrasölum 17, Kópavogi, Aztiq Fjárfestingum ehf., Smáratorgi 3, Kópavogi, og Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf., Smáratorgi 3.

Dómkröfur stefnanda eru þær að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun Pressunnar ehf. að afsala til stefndu 30.000.000 króna endurgreiðslu af þegar greiddu kaupverði hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf., með samkomulagi um riftun, dags. 9. maí 2017.

Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði insolidum gert að greiða stefnanda 30.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 9. maí 2017 til greiðsludags.

Til vara er þess krafist að stefndu verði óskipt gert að greiða stefnanda 30.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 9. maí 2017 til 25. júlí 2018, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Loks krefst stefnandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu.

Stefndu SMD ehf. og K-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf gerðu aðallega kröfu um að máli þessu yrði vísað frá dómi. Til vara kröfðust stefndu sýknu af öllum dómkröfum stefnanda. Þá gera stefndu hvor um sig kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda.

Stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. krafðist þess aðallega að kröfum stefnanda á hendur sér yrði vísað frá dómi og honum dæmdur málskostnaður úr hendi stefnanda.

Fjárfestingafélagið Aztiq Fjárfestingar ehf. gerði aðallega kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi. Einnig gerði stefndi kröfu um málskostnað.

Með úrskurði dómsins 13. mars 2019 var frávísunarkröfu stefndu hafnað. Var málinu frestað til 10. apríl 2019 til framlagningar greinargerða stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og stefnda Aztiq Fjárfestinga ehf. um efnisvarnir í málinu. Greinargerðir þeirra voru lagðar fram í þinghaldi þann dag. Stefnandi féll í framhaldinu frá kröfum á hendur stefnda Aztiq Fjárfestingum ehf., en stefndi gerir kröfu um málskostnað. Þeirri kröfu er mótmælt af hálfu stefnanda. Stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. gerir í efnisþætti málsins kröfu um sýknu. Jafnframt er gerð krafa um málskostnað.

I.

Málsatvik eru þau að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember 2017 var skipaður skiptastjóri í þrotabúi Pressunnar ehf. Frestdagur við skiptin var 19. september 2017 og skiptabeiðandi var Lífeyrissjóður Vestmannaeyja.

Pressan ehf. rak fyrir gjaldþrotið margvíslega útgáfustarfsemi á vefmiðlum og staðarblöðum auk þess sem félagið átti hlut í öðrum félögum sem einnig voru í fjölmiðlarekstri. Stefnandi telur ljóst að rekstur félagsins hafi gengið illa í allmörg ár fyrir gjaldþrotið og verulegar skuldir safnast upp vegna opinberra gjalda, virðisaukaskatts, tryggingagjalds o. fl. Þá hafi félagið einnig skuldað bankastofnunum, lífeyris-sjóðum og viðskiptamönnum umtalsverðar fjárhæðir. Árið 2016 hafi fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. hafist handa við að auka hlutafé í félaginu og fá nýja fjárfesta til að leggja fé í reksturinn.

Með kaupsamningi 18. nóvember 2016 keypti Pressan ehf. alla hluti í Birtingi útgáfufélagi ehf. af stefndu SMD ehf., Karli Steinari og Prospectus ehf. Kaupverðið var 107.000.000 króna sem skyldi greiðast þannig að 60.000.000 króna átti að greiða þegar samþykki Samkeppniseftirlitsins á kaupunum lægi fyrir. Skyldi þessi fjárhæð lögð inn á vörslureikning fyrir 3. desember 2016. Þá áttu 47.000.000 króna að greiðast í formi auglýsingainneignar seljenda í fjölmiðlum Pressunnar ehf.

Stefnandi kveður að erfiðlega hafi gengið að fá samþykki Samkeppniseftirlitsins á kaupunum, auk þess sem Pressan ehf. hafi ekki staðið við skuldbindingar sínar um peningagreiðslu samkvæmt kaupsamningnum. Undir lok árs 2016 og í upphafi árs 2017 hafi stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. komið inn í rekstur Pressunnar ehf. og ætlunin verið að félagið kæmi inn sem ráðandi hluthafi ásamt öðrum. Vegna erfiðleika Pressunnar ehf. við að standa við kaupsamning um kaup á Birtingi útgáfufélagi ehf. hafi orðið úr að félag í eigu sömu aðila, stefndi Aztiq fjárfestingar ehf., hafi greitt fyrir hönd Pressunnar ehf. 30.000.000 króna í kaupsamningsgreiðslu til stefndu SMD ehf., K-kk-ef S-kk-ef og Prospectus ehf.

Hinn 20. febrúar 2017 var gerður viðauki við framangreindan kaupsamning um kaup og sölu á Birtingi útgáfufélagi ehf. Í viðaukanum var kveðið á um að 30.000.000 króna hefðu þegar verið greiddar af „Aztiq fjárfestingum ehf. (fyrir hönd Fjárfestingafélagsins Dalurinn ehf.), kt. 600416-0570, f. h. kaupanda, og mótteknar af seljendum við gerð þessa viðauka“. Eftirstöðvar kaupverðsins skyldi greiða með útgáfu tveggja víxla, samtals að fjárhæð 30.000.000 króna, og 47.000.000 króna með hlutafé í Pressunni ehf.

Hlutahafafundur var haldinn 27. febrúar 2017 í Pressunni ehf. og var ákveðið að þáverandi hluthafar myndu breyta skuldum félagsins við hluthafa í hlutafé. Á sama hluthafafundi mun stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. hafa komið inn í félagið með 150.000.000 króna í peningum. Stefnandi segir að ætlunin hafiverið að auka hlutaféð enn frekar með aðkomu annarra fjárfesta og endurfjármagna rekstur félagsins. Nær öllu því fjármagni sem Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. hafi komið með inn í félagið hafi verið ráðstafað til greiðslu skulda. Hins vegar hafi ekki reynst vera áhugi hjá öðrum aðilum að koma inn sem hluthafar í félagið og því hafi orðið úr að stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. hafi dregið sig út úr frekari fjárfestingum í Pressunni ehf. og lýst því yfir að það hygðist ekki leggja frekara fé til reksturs Pressunnar ehf.

Með yfirlýsingu 9. maí 2017 var samkomulag um að rifta samningi um kaup á Birtingi útgáfufélagi ehf. Stefnandi kveður að samkvæmt framburði fyrrverandi fyrirsvarsmanna Pressunnar ehf. hafi samkomulagið verið undirritað á skrifstofu lögmanns stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og skyldi samkomulagið geymt þar. Þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir til málsaðila hafi skiptastjóri ekki fengið undirritað eintak þess í hendur, en fyrrverandi fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. og nokkurra stefndu hafi staðfest við skiptastjóra að það hafi verið undirritað. Sömuleiðis hafi lögmaður stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. staðfest undirritun riftunarsamkomulagsins í tölvupósti 12. maí 2017.

Í samkomulaginu um riftun segir að 30.000.000 króna hafi verið greiddar af „Aztiq fjárfestingum ehf., kt. 600416-0570 (fyrir hönd Fjárfestingafélagsins Dalurinn ehf.), f. h. Pressunnar, og mótteknar af eigendum Birtings við gerð viðaukans“. Þá segir í samkomulaginu:

Í kjölfar undirritunar framangreindra skjala hefur komið í ljós að fjárhagsstaða Pressunnar er verri en ætlað var og lagt var til grundvallar við gerð kaupsamningsins og viðaukans við hann. Er því fyrirsjáanlegt að Pressan muni ekki hafa tök á að standa við greiðslu eftirstöðva kaupverðsins með þeim hætti sem ráðgert var samkvæmt 3. og 4. tl. 1. gr. hér að framan, þ. e. ekki er fyrirsjáanlegt að Pressan geti útvegað fjármagn til að standa skil á peningagreiðslunni sbr. 3. tl. 1. gr. og staða félagsins er að öðru leyti með þeim hætti að hlutir í Pressunni standa að óbreyttu ekki undir því verðmæti, kr. 47 m. kr. sem ráðgert var í viðauka kaupsamningsins, sbr. 4. tl. 1. gr. hér að framan.“

Þá segir í samkomulaginu að þar sem forsendur fyrir gerð kaupsamnings og viðauka hans væru brostnar, auk þess sem kaupsamningur hefði verið vanefndur og um fyrirsjáanlega vanefnd væri að ræða af hálfu Pressunnar ehf. vegna greiðslu kaupsamnings, hefðu aðilar kaupsamningsins orðið ásáttir um að rifta honum og viðaukanum. Síðan segir í samkomulaginu að „hinir seldu hlutir í Birtingi [skuli] afhentir seljendum og víxill sem vísað er til í 3. tl. 1. gr. hér að framan afhentur Pressunni til ógildingar. Sú greiðsla, sem innt var af hendi f. h. Pressunnar, sbr. 1. tl. 1. gr. hér að framan, verður gerð upp með sérstöku samkomulagi Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf., kt. 600416-0570, og seljenda skv. kaupsamningnum og viðauka við hann og er Pressunni óviðkomandi eftir undirritun þessa samkomulags.“ Þá segir enn fremur í samkomulaginu: „Að öðru leyti eiga aðilar ekki kröfur á hendur hverjum öðrum eftir undirritun samkomulags þessa um riftun.“

Stefnandi bendir á að í framangreindu samkomulagi hafi gætt þeirrar ónákvæmni að tilgreint sé að endurgreiðsla hinnar greiddu kaupsamningsgreiðslu yrði gerð upp við stefnda Fjárfestingafélagið Dalinn ehf. en tilgreind sé kennitala stefnda Atziq fjárfestinga ehf. Því sé óljóst við hvorn aðilann er átt og verði að ganga út frá því að uppgjörið hafi farið fram við báða aðila.

Þá segir stefnandi að fyrrverandi fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. hafi haldið því fram að umræddu samkomulagi um riftun hafi verið ætlað að vera málamyndagerningur, sem hafi átt að beita í samningaviðræðum við kröfuhafa félagsins, í þeim tilgangi að fá þá til að lækka kröfur sínar á félagið. Þessu hafna stefndu, en úr hafi orðið að riftunarsamkomulagið hafi verið efnt samkvæmt efni sínu og hlutabréf í Birtingi útgáfufélagi ehf. gengið til baka til stefndu. Skiptastjóri segir að þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir og áskoranir til stefndu hafi ekki fengist undirritað afrit samkomulagins. Hins vegar telji stefnandi ljóst að riftunin hafi náð fram að ganga. Þá hafi verið upplýst í skýrslutökum hjá skiptastjóra að uppgjör vegna riftunarinnar hafi farið fram eins og lýst er hér að ofan og samkomulagið hafi verið undirritað.

Í framhaldi af framangreindri riftun gerði stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. samkomulag við stefndu SMD ehf., stefnda K-kk-þf S-kk-þf og Prospectus ehf. um kaup á öllum hlutabréfum í Birtingi útgáfufélagi ehf. Kaupverðið var 80.000.000 króna og greiddi stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. kaupverðið með þeim hætti að 30.000.000 króna hefðu þegar verið mótteknar af seljendum 17. febrúar 2017 frá Aztiq fjárfestingum ehf. fyrir hönd Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. en 50.000.000 króna yrðu greiddar við undirritun samkomulagsins með millifærslu á bankareikning tiltekins félags.

Stefnandi kveður að um vorið 2017 hafi staða Pressunnar ehf. verið mjög erfið og meðal annars hafi fimm árangurslaus fjárnám verið gerð hjá félaginu á tímabilinu 22. febrúar 2017 til 17. ágúst 2017. Enn fremur hafi 13 beiðnir um gjaldþrotaskipti verið lagðar fram á árinu 2017, af kröfuhöfum félagsins. Úr hafi orðið að Pressan ehf. hafi samið við Frjálsa fjölmiðlun ehf. um sölu á vefmiðlum og rekstri stefnanda. Kaupsamningur um þessi kaup á eignum stefnanda hafi verið undirritaður 5. september 2017. Samkvæmt honum hafi kaupverðið verið 276.000.000 króna og runnið að mestu til greiðslu á skuldum félagsins. Að lokinni sölu á vefmiðlum og rekstri stefnanda hafi staðið eftir verulegar skuldir við opinbera aðila, lífeyrissjóði og aðra kröfuhafa.

Bú stefnanda var eins og áður segir úrskurðað gjaldþrota 13. desember 2017, á grundvelli beiðni Lífeyrissjóðs Vestmannaeyja, sem móttekin var af héraðsdómi 19. september 2017. Kröfulýsingarfresti lauk 28. febrúar 2017 og námu lýstar kröfur í bú Pressunnar ehf. samtals 315.696.702 krónum. Þar af voru forgangskröfur 38.807.197 krónur. Enginn stefndu lýsti kröfu í búið.

Stefnandi kveður að við úrskurð um gjaldþrotaskipti hafi staða bankareiknings stefnanda verið 5.524.345 krónur. Aðrar eignir í búinu hafi verið eignarhlutir í Vefpressunni ehf. og DV ehf., sem bæði hafi verið úrskurðuð gjaldþrota, og félögin Eyjan Media ehf. og Eyjan Miðlar ehf., sem hafi neikvæða fjárhagstöðu. Þá hafi einhverjar útistandandi kröfur verið í eigu félagsins sem óvissa sé um innheimtu á. Að lokum hafi félagið átt eignarhlut í staðarblöðum sem skiptastjóri hafi selt rekstraraðila blaðanna fyrir 9.700.000 krónur. Andvirði seldra eigna, innistæður á bankareikningi og innheimtar útistandi kröfur á skiptafundi 20. mars 2018 hafi verið um 17.500.000 krónur.

Þá segir stefnandi að eftir yfirferð á reikningum búsins og skýrslutökur af fyrrverandi fyrirsvarsmönnum hafi skiptastjóri komist að þeirri niðurstöðu að afsal Pressunnar ehf. á endurgreiðslu greidds kaupverðs vegna kaupa félagsins á Birtingi útgáfufélagi ehf., sem gert var með samkomulagi 9. maí 2017, væri riftanleg ráðstöfun. Með bréfi til stefndu 25. júní 2018 lýsti skiptastjóri fyrir hönd stefnanda yfir riftun á umræddri ráðstöfun á grundvelli riftunarreglna laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Jafnframt voru stefndu krafðir um greiðslu skaðabóta og endurgreiðslu auðgunar vegna þessarar ráðstöfunar samtals að fjárhæð 31.718.440 krónursemsundurliðast með eftirfarandi hætti:

Riftanlegar greiðslur: kr. 30.000.000,-

Lögmannsþóknun: kr. 1.385.839,-

Virðisaukaskattur: kr. 332.601,-

Samtals: kr. 31.718.440,-

Stefnandi gaf stefndu 14 daga frest í því skyni. Stefndi SMD ehf. hafnaði greiðsluskyldu á fundi með skiptastjóra 24. júlí 2018. Einn seljenda, félagið Prospectus ehf., var lýst gjaldþrota með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 30. maí 2018 og er því ekki stefnt í þessu, en stefnandi kveðst hafa lýst kröfu í bú þess. Stefnandi hefur því höfðað mál þetta á hendur öðrum stefndu til að knýja á um riftun og innheimtu kröfu sinnar.

Undir rekstri málsins, í þinghaldi 13. júní 2019, var að beiðni stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. dómkvaddur matsmaður, M-kvk-nf S-kvk-nf, löggiltur endurskoðandi, til að meta hvert hafi reynst vera verðmæti þeirra hlutabréfa sem stefndi tók við í Birtingi útgáfufélagi ehf., samkvæmt kaupsamningi 17. maí 2017. Í þinghaldi 10. júlí 2019 var upplýst að matsmaðurinn gæti ekki tekið að sér að framkvæma umbeðið mat og var S-kk-nf J-kk-nf, löggiltur endurskoðandi, kvaddur til að framkvæma matið í hennar stað. Matsgerð hans var lögð fram í málinu 13. desember 2019.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu A-kk-nf Æ-kk-nf, fyrrverandi framkvæmdastjóri Pressunnar ehf., M-kk-nf B-kk-nf, fyrrverandi fjármálastjóri Birtings útgáfufélags ehf. og eigandi Prospectus ehf., og dómkvaddur matsmaður, S-kk-nf J-kk-nf, löggiltur endurskoðandi.

II.

Stefnandi segir að málatilbúnaður hans snúi annars vegar að riftun á eftirgjöf kröfu stefnanda á stefndu og hins vegar kröfu stefnanda um skaðabætur úr hendi stefndu vegna tjóns þrotabúsins.

Stefnandi telur sannað að með samkomulagi um riftun 9. maí 2018 hafi stefndu samið um það við Pressuna ehf. að félagið afsalaði sér endurgreiðslu 30.000.000 króna sem greiddar hafi verið til stefndu SMD ehf., K-kk-ef S-kk-ef og Prospectus ehf. sem hluti af kaupverði allra hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf. Þrátt fyrir að skiptastjóri hafi ekki fengið undirritað eintak riftunarsamkomulagsins í hendur telur stefnandi sannað að samkomulagið hafi verið undirritað á því formi sem liggur fyrir í framlögðu óundirrituðu eintaki sem stefnandi hafi undir höndum. Í stefnu málsins skorar stefnandi á stefndu að leggja fram undirritað eintak samkomulagsins.

Þá segir stefnandi að það liggi einnig fyrir að stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. sé nú einn eigandi Birtings útgáfufélags ehf., samkvæmt ársreikningi 2017. Stefnandi byggir á því að stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. hafi nýtt sér hinar umstefndu 30.000.000 króna, sem stefnandi hafi afsalað sér í samkomulaginu 9. maí 2018, sem hluta af greiðslu kaupverðs fyrir hlutabréf í Birtingi útgáfufélagi ehf. við kaup hans á þeim af stefndu SMD, K-kk-þgf S-kk-þgf og Prospectus ehf. Styðjist þetta meðal annars við framburð fyrrverandi fyrirsvarsmanna Pressunnar ehf. hjá skiptastjóra. Í því sambandi skorar stefnandi einnig á stefndu að leggja fram kaupsamning um kaup og sölu stefndu á hlutabréfum í Birtingi útgáfufélagi ehf., sem og samkomulag um uppgjör á endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslu, að fjárhæð 30.000.000 króna, sem vísað sé til í samkomulagi aðila um riftun 9. maí 2017. Verði stefndu ekki við áskorun stefnanda um framlagningu þeirra gagna byggir stefnandi á því að stefndu beri hallann af því við sönnunarmat um málsatvik, skuldbindingar aðila og uppgjör stefndu í kjölfar samkomulags aðila um riftun 9. maí 2017.

Stefnandi byggir á því að samkvæmt meginreglum kröfuréttar um riftun hafi yfirlýsing um riftun kaupsamnings um hlutabréf þau réttaráhrif í för með sér að kaupsamningurinn teljist eftir riftun vera fallinn úr gildi og að hvorum aðila fyrirsig beri að skila þeim verðmætum sem innt hafa verið af hendi samkvæmt samningnum. Hvað varðar riftun á kaupsamningi aðila um kaup á Birtingi útgáfufélagi ehf., dags. 18. nóvember 2017, með síðari breytingum í viðauka 20. febrúar 2017, hafi Pressunni ehf. sem kaupanda borið að skila stefndu SMD ehf., Karli S-kk-þgf og Prospectus ehf. hlutabréfum í félaginu og stefndu að endurgreiða þær kaupsamningsgreiðslur sem þegar hafi verið inntar af hendi. Fyrir liggi að þær greiðslur sem um ræðir hafi verið 30.000.000 króna greiðsla í reiðufé annars vegar og víxlar, samtals að fjárhæð 30.000.000 króna, hins vegar, sbr. viðauka við kaupsamning aðila 20. febrúar 2017. Í samkomulagi aðila um riftun sé kveðið á um að stefndu beri að skila hlutabréfum í félaginu, auk þess sem sérstaklega sé tilgreint að útgefnum víxlum skuli skilað til Pressunnar ehf. Hvað varðar greiðslu á 294.000 krónum sé síðan sérstaklega tilgreint að henni verði ekki skilað til stefnanda. Stefnandi telur því ótvírætt að stefndu hafi borið að endurgreiða Pressunni ehf. 30.000.000 króna af greiddu kaupverði hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf. Að mati stefnanda hefur engin áhrif í því sambandi að greiðslan hafi upphaflega verið greidd af öðrum aðila fyrir Pressuna ehf. Stefnandi telur að umrædd greiðsla hafi falið í sér efndir á kaupsamningi aðila og hún verið greidd sem slík. Engu skipti þótt Pressan ehf. hafi fengið þá fjármuni að láni og hafi lánveitandi Pressunnar ehf. við kaupin enga kröfu átt um endurgreiðslu á grundvelli meginreglu kröfuréttar um riftun. Mótbárur stefndu í þá veru séu haldlausar. Þá telur stefnandi að á stefndu SMD ehf. og K-kk-þgf S-kk-þgf hafi enn fremur hvílt sú skylda að sjá til þess að fjármunir þeir sem þeir endurgreiddu samkvæmt riftuninni ættu að endurgreiðast til Pressunnar ehf. en ekki til þriðja aðila.

Stefnandi byggir kröfu sína um riftun á afsali Pressunnar ehf. á endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslu að fjárhæð 30.000.000 króna, samkvæmt samkomulagi um riftun 9. maí 2017, einkum á XX. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., með síðari breytingum, sem og meginreglum skipta- og gjaldþrotaréttar. Í því sambandi vísar stefnandi einnig til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og að skýra skuli ákvæði XX. kafla laga nr. 21/1991 með hliðsjón af henni.

Stefnandi byggir í fyrsta lagi á því að hin umdeilda ráðstöfun teljist gjafagerningur og sé því riftanleg á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt 131. gr. laganna geti skiptastjóri krafist riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Stefnandi byggir í því sambandi á að við mat á því hvort ráðstöfun í aðdraganda gjaldþrotaskipta geti talist gjafagerningur beri að líta til þess hvort tiltekin ráðstöfun feli í sér skerðingu á eignum þrotamanns og auðgun móttakanda gjafarinnar. Jafnframt beri að líta til þess hvort tilgangur ráðstöfunarinnar hafi verið örlætisgerningur. Hvað varðar skerðingu á eignum og auðgun móttakanda verði því að skoða hvort endurgjald hafi komið fyrir umrædda ráðstöfun og hvort samræmi sé á milli endurgjalds og þeirrar ráðstöfunar sem gerð var. Gagnkvæmir samningar þar sem verulegur munur er á verðmæti greiðslu og endurgjalds geti falið í sér gjöf í þessari merkingu.

Stefnandi segir að fyrir liggi að samkvæmt yfirlýsinu um riftun hafi Pressan ehf. afsalað sér hvoru tveggja öllum hlutabréfum í Birtingi útgáfufélagi ehf. sem og endurgreiðslu á þegar greiddu kaupverði fyrir umrædd hlutabréf. Því sé ljóst að Pressan ehf. hafi ekkert endurgjald fengið fyrir þá ráðstöfun að gefa eftir endurgreiðslur vegna riftunarinnar, sem það hafi sannanlega átt rétt til samkvæmt meginreglum kröfu-og samningaréttar. Því sé ljóst að um örlætisgerning hafi verið að ræða þar sem Pressan ehf. hafi ekki verið í neinu viðskiptasambandi við stefndu SMD ehf., K-kk-þf S-kk-þf og Prospectus ehf. og hvorki Pressan ehf. né þeir átt aðrar kröfur hver á annan en leiddu af fyrrnefndum kaupsamningi. Þá hafi stefndu Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. og Aztiq Fjárfestingar ehf. ekki verið aðilar að hinum upphaflega kaupsamningi eða viðauka við hann.

Stefnandi telur að huglæg afstaða móttakanda gjafagernings skipti ekki máli varðandi það hvort skilyrði riftunar samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991 sé fyrir hendi. Stefnandi telur hins vegar að stefndu hafi öllum mátt vera ljós hin bága fjárhagsstaða Pressunnar ehf. og að félagið hafi verið ógjaldfært þegar samkomulag um riftun var undirritað í maí 2017. Á þeim tímapunkti hafi árangurslaus fjárnám verið gerð hjá félaginu og gjaldþrotaskiptabeiðnir verið lagðar fram. Þá hafi málefni félagsins og bág fjárhagsstaða þess verið áberandi í fjölmiðlum. Telur stefnandi því að skilyrði laga nr. 21/1991 um ógjaldfærni hafa verið uppfyllt í maí 2017. Í því sambandi vísar stefnandi til þess að fyrir liggi að skuldir félagsins á þeim tíma hafi verið meiri en eignir og að félagið hafi engan veginn getað staðið í skilum með afborganir af skuldum sínum.

Stefnandi bendir einnig á að sérstaklega sé fjallað um slæma fjárhagsstöðu Pressunnar ehf. í samkomulagi aðila um riftun og riftunin beinlínis verið byggð á því að félagið gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt kaupsamningi aðila. Einnig sé tilgreint í samkomulaginu að félagið gæti ekki útvegað fjármagn til greiðslna og að verðmæti félagsins stæði ekki undir viðmiðum kaupsamningsins varðandi framsal hlutabréfa í félaginu til seljenda. Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. hafi verið stór hluthafi í félaginu og verið gjörkunnugt rekstrarstöðu félagsins. Sama gildi um stefnda Aztiq fjárfestingar ehf. sem hafi lotið stjórn sömu aðila. Telur stefnandi því sannað að félagið hafi verið ógjaldfært þegar hin riftanlega ráðstöfun var framkvæmd og að öllum aðilum máls þessa hafi verið kunnugt um ógjaldfærni þess. Stefnandi bendir einnig á að aðilar hafi notið lögmannsaðstoðar við gerð samnings um kaup félagsins á Birtingi útgáfufélagi ehf., sem og vegna samkomulags um riftun. Auk þess séu fyrirsvarsmenn hluta stefndu lögfræðimenntaðir. Stefndu hafi því mátt vera ljóst að um gjafagerning væri að ræða og um riftanleika slíkrar ráðstöfunar á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991.

Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi ljóst að hin umdeilda ráðstöfun í riftunarsamkomulagi aðila 9. maí 2017 hafi verið gjafagerningur í skilningi 131. gr. laga nr. 21/1991 og sé því riftanleg á grundvelli ákvæðisins.

Stefnandi byggir í öðru lagi á því að hið umdeilda afsal á endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslu, vegna riftunar á kaupum á Birtingi útgáfufélagi ehf., sé riftanlegt á grundvelli hinnar almennu riftunarreglu 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að rifta ráðstöfunum þrotamanns sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum, ef þrotabúið var ógjaldfært, leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns ogsá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotabúsins. Stefnandi byggir á því að öll þau þrjú tilvik sem nefnd eru í ákvæðinu um ótilhlýðilegar ráðstafanir teljist hvert og eitt sjálfstæð riftunarforsenda og því nægjanlegt að eitt atriði sé fyrir hendi til að fallist verði á riftun. Við skýringu á ákvæðinu beri einnig að líta til meginreglu gjaldþrotaskiptaréttar um jafnræði kröfuhafa og leiði það til þess að ákvæðum 141. gr. laganna verði frekar beitt ef ráðstöfun leiðir til ójafnræðis meðal kröfuhafa.

Stefnandi telur ótvírætt að hin umdeilda ráðstöfun Pressunnar ehf. og stefndu með riftunarsamkomulagi 9. maí 2017 sé ótilhlýðileg í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Fyrir liggi að með ráðstöfuninni hafi félagið afsalað til stefndu fjárkröfu að fjárhæð 30.000.000 króna sem það hafi ótvírætt átt rétt til. Þessi ráðstöfun hafi augljóslega falið í sér að fjármunirnir runnu ekki til búsins og hafi þar af leiðandi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Um verulega fjármuni hafi verið að ræða, en fjárhæðin sé rúmlega helmingi hærri en eignir búsins við úrskurð um gjaldþrotaskipti. Þá nemi fjárhæðin sambærilegri fjárhæð og samþykktar forgangskröfur í bú stefnanda. Því sé ljóst að hin eftirgefna fjárhæð teljist veruleg skerðing á eignum búsins til tjóns fyrir kröfuhafa og sé þar af leiðandi ótilhlýðileg. Einnig beri að líta til þess, við mat á því hvort uppfyllt sé skilyrði um ótilhlýðilega háttsemi samkvæmt 141. gr. laganna, að umrædd greiðsla frá félaginu til stefndu hafi ekki verið vegna endurskipulagningar á fjárhag félagsins eða til að bjarga verðmætum, heldur eingöngu til að tryggja hagsmuni stefndu og að umrædd fjárhæð rynni ekki til félagsins og kröfuhafa þess. Stefndu og fyrirsvarsmenn þeirra hafi verið að fullu upplýstir um bága fjárhagsstöðu félagsins, auk þess sem þeir hafi notið lögfræðiaðstoðar við gerð riftunarsamkomulagsins og hluti þeirra séu lögfræðimenntaðir. Stefndu og fyrirsvarsmenn þeirra hafi því verið að fullu meðvitaðir um ótilhlýðileika hinnar riftanlegu ráðstöfunar.

Þá telur stefnandi að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 um ógjaldfærni félagsins séu einnig uppfyllt en í því sambandi vísar stefnandi til fyrri umfjöllunar. Stefndu hafi öllum verið ljós ógjaldfærni félagsins.

Með vísan til framangreinds telur stefnandi að riftunarskilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu ótvírætt fyrir hendi og að hið umstefnda afsal á endurgreiðslu sé því riftanlegt á grundvelli ákvæðisins.

Í þriðja lagi byggir stefnandi á því, verði af einhverjum ástæðum talið að eftirgjöf Pressunnar ehf. á endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslna, vegna kaupa félagsins á hlutabréfum í Birtingi útgáfufélagi ehf., hafi falið í sér endurgreiðslu á skuld til stefndu Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. eða Aztiq fjárfestinga ehf., sé slík ráðstöfun einnig riftanleg á grundvelli riftunarreglna laga nr. 21/1991. Stefnandi telur ósannað að stefndu Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. eða Atziq fjárfestingar ehf. hafi átt kröfur á félagið. Í því sambandi bendir stefnandi á að fyrir liggi að öllum kröfum hluthafa á félagið hafi verið breytt í hlutafé í upphafi árs 2017. Þar að auki liggi ekkert fyrir í bókhaldi félagsins um slíkar kröfur stefndu og stefndu hafi ekki lagt fram nein gögn til skiptastjóra um slíkar skuldir. Þá hafi stefndu engum kröfum lýst í bú stefnanda.

Verði hins vegar talið að um endurgreiðslu skuldar hafi verið að ræða þá byggir stefnandi á því að slík endurgreiðsla sé riftanleg á grundvelli 134. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt 134. gr. laga nr. 21/1991 geti stefnandi krafist riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum. Stefnandi byggir á því að greiðsla hinnar umstefndu fjárhæðar hafi skert greiðslugetu félagsins verulega, en greiðslan sé veruleg í samhengi við eignir búsins við gjaldþrot og lýstar kröfur. Þá hafnar stefnandi því að undanþágureglur 134. gr. laganna geti átt við í málinu, en stefnda Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf., sem hafi verið hluthafi í Pressunni ehf. og gjörþekkt fjárhagsstöðu þess, hafi ekki getað dulist fjárhagsstaða Pressunnar ehf. og að greiðslan væri óvenjuleg í skilningi 134. gr. laga nr. 31/1991. Sama gildi um stefnda Aztiq fjárfestingar ehf. enda sömu aðilar í fyrirsvari fyrir bæði félögin. Telur stefnandi því slíka greiðslu, ef hún hefur átt sér stað, riftanlega á grundvelli ákvæðisins.

Einnig telur stefnandi slíka greiðslu riftanlega á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991. Hvað varðar forsendur riftunar á grundvelli ákvæðisins vísar stefnandi að mestu til fyrri umfjöllunar, eftir því sem við á. Samkvæmt ákvæðinu sé heimilt að rifta ráðstöfunum sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra. Stefnandi telur ótvírætt að með slíkri greiðslu væri kröfuhöfum verulega mismunað og með ráðstöfuninni hafi stefndi nýtt sér aðstöðu sína sem ráðandi aðili í Pressunni ehf. til að greiða sjálfum sér umrædda skuld. Slík ráðstöfun sé því einnig riftanleg á umræddum grunni.

Að öllu framangreindu virtu telur stefnandi að fallast beri á kröfur hans í málinu um að rifta afsali Pressunnar ehf. á endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslu að fjárhæð 30.000.000 króna samkvæmt samkomulagi um riftun 9. maí 2017.

Stefnandi byggir skaðabóta- og endurgreiðslukröfu sína á hendur stefndu fyrst og fremst á 1. og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laganna skuli sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun samkvæmt 131.-138. gr. laganna greiða þrotabúinu fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamannsins hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Ef ljóst er að viðsemjanda er kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar skal þó dæma hann til greiðslu tjónsbóta. Samkvæmt 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skuli greiða bætur eftir almennum reglum ef riftun fer fram samkvæmt 139. gr. eða 141. gr. laganna.

Stefnandi telur alla stefndu málsins hafa hagnast á þeirri ráðstöfun Pressunnar ehf. að afsala sér endurgreiðslu kaupsamningsgreiðslu að fjárhæð 30.000.000 króna samkvæmt samkomulagi um riftun 9. maí 2017. Fyrir liggi að stefndu SMD ehf. og K-kk-nf S-kk-nf hafi komist hjá því að endurgreiða Pressunni ehf. umrædda fjárhæð eins og þeim hafi borið að gera samkvæmt meginreglum samninga- og kröfuréttar. Sömuleiðis telur stefnandi ljóst að fjárhæðinni hafi verið ráðstafað að einhverju eða öllu leyti með uppgjöri fyrrnefndu stefndu og stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf., og/eða stefnda Aztiq fjárfestinga ehf., sem hluta af kaupverði vegna kaupa stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. á öllum hlutabréfum í Birtingi útgáfufélagi ehf. Telur stefnandi því augljóst að aðilar hafi hagnast á hinni riftanlegu ráðstöfun á kostnað Pressunnar ehf. sem hafi orðið af umræddum greiðslum. Stefnandi áréttar í þessu sambandi að stefndu hafi allir verið meðvitaðir og kunnugt um ógjaldfærni félagsins og riftanleika umræddrar ráðstöfunar.

Stefnandi kveður að riftunarkrafa sín sé reist á 131. og 141. gr. laga nr. 21/1991 og til vara að hluta á 134. og 141. gr. laganna. Telur stefnandi bæði 131. og 141. eiga við í þessu máli og að stefndu séu skaðabótaskyldir gagnvart stefnanda óháð því á hvoru ákvæðinu riftun verður reist. Stefnandi bendir á að stefndu hafi verið kunnugt um riftanleika greiðslunnar, sbr. lokamálslið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, og beri þeim því að greiða tjónsbætur samkvæmt ákvæðinu. Um bótaskyldu vegna riftunar á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 gildi sömu reglur og riftun á grundvelli 139. gr. sömu laga. Jafnframt telur stefnandi öll skilyrði skaðabótaréttar um skaðabótaábyrgð uppfyllt, þ. m. t. sök stefndu, orsakatengsl o. fl. Telur stefnandi skaðabótaskyldu stefndu því ótvíræða.

Þá byggir stefnandi einnig á því að hann eigi kröfu um endurgreiðslu auðgunar úr hendi stefndu á grundvelli 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Stefnandi telur auðgun stefndu samsvara hinni umstefndu fjárhæð. Stefnandi bendir á í því sambandi að þar sem um riftun peningakröfu sé að ræða skipti notkun fjármunanna eftir að greiðslan fór fram engu varðandi rétt stefnanda til skaðabóta og endurgreiðslu.

Stefnandi byggir á því að stefndu hafi allir tekið sameiginlega ákvörðun um hina riftanlegu ráðstöfun og beri þeir því allir sameiginlega bótaábyrgð á henni, insolidum, samkvæmt almennum reglum skaðabótaréttar. Sama gildi um kröfu stefnanda um endurgreiðslu auðgunar. Hvað varðar skaðabóta- og endurgreiðsluábyrgð stefndu Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og Aztiq fjárfestinga ehf. byggir stefnandi á því að samkvæmt gögnum málsins séu félögin að heild eða hluta móttakendur hinnar riftanlegu ráðstöfunar samkvæmt samkomulagi um riftun 9. maí 2017, en eins og áður segi sé nafn annars tilgreint í samkomulaginu og kennitala hins. Verði því að ganga út frá því þar til annað sannist að stefndu hafi báðir notið góðs af hinni riftanlegu ráðstöfun. Í því sambandi bendir stefnandi á að umræddir stefndu séu nátengdir, í eigu sömu aðila og sömu fyrirsvarsmenn séu fyrir félögin.

Varðandi bótaábyrgð stefndu SMD ehf. og K-kk-ef S-kk-ef bendir stefnandi á að í samkomulaginu frá 9. maí 2017 hafi greiðslan sem innt hafði verið af hendi verið gerð upp við seljendur og hljóti því óhjákvæmilega að hafa runnið til þeirra með einhverjum hætti.

Stefnandi byggir einnig á því að stefndu Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. og Aztiq fjárfestingar ehf. séu skaðabótaskyldir á grundvelli 146. gr. laga nr. 21/1991, þar sem stefndu fengu verðmæti framseld samkvæmt samkomulagi um riftun 9. maí 2017. Stefandi eigi því einnig skaðabóta- og endurgreiðslukröfu á umrædda stefndu á þeim forsendum.

Skaðabóta- og endurgreiðslukrafa stefnanda nemi tjóni stefnanda, 30.000.000 króna, og sé fjárhæð dómkröfu stefnanda byggð á fjárhæð sem tilgreind sé í viðauka við kaupsamning aðila 20. febrúar 2017 og samkomulagi um riftun 9. maí 2017. Sú fjárhæð sem stefndu beri að greiða stefnanda sé sú sama óháð því hvort um skaðabóta- eða endurgreiðslukröfu er að ræða.

Varðandi dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Upphafsdag dráttarvaxta telur stefnandi að miða beri við 9. maí 2017, en þá hafi verið samið um eftirgjöf krafna Pressunnar ehf. á stefndu. Til vara er þess krafist að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda vexti af skaðabótakröfum, samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 9. maí 2017 til 25. júlí 2018, en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim tíma. Miðist upphafstími dráttarvaxta í varakröfu við það þegar mánuður var liðinn frá yfirlýsingu skiptastjóra um riftun þar sem krafa um greiðslu skaðabóta hafi fyrst verið höfð uppi, sbr. 9. gr. sömu laga.

Um lagarök vísar stefnandi til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., einkum 131., 134., 141., 142. og 148. gr. Um fyrirsvar skiptastjóra vísast til XIX. kafla sömu laga. Þá er vísað til almennra reglna skipta-, gjaldþrota- og kröfuréttar og reglna skaðabótaréttarins, sérstaklega sakarreglunnar.

Stefnandi byggir málskostnaðarkröfu sína á 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Um virðisaukaskatt af málskostnaði vísast til laga nr. 50/1988.

II.

Stefndu SMD ehf. og K-kk-nf S-kk-nf byggja á því að málatilbúnaður stefnanda sé um margt óljós. Það sé hins vegar grundvallaratriði til að kröfugerð stefnanda nái fram að ganga að þrotamaður sýni fram á að hann hafi með einhverjum hætti átt rétt til þeirra verðmæta sem verið sé að reyna að ná undir skipti. Í stefnu málsins sé engin tilraun gerð til að útskýra hvaða rétt stefnandi eigi til þeirra fjármuna sem deilt sé um í málinu, að öðru leyti en því að vísa almennt og án skýringa til almennra reglna kröfuréttarins. Það sé viðurkennd meginregla í gjaldþrotarétti að ekki sé hægt að heimta verðmæti í eigu þriðja manns til þrotabús á grundvelli riftunarreglna. Engin rök standa til annarsí þessu máli.

Um sé að ræða 30 milljóna króna greiðslu, sem hafi ekki komið frá Pressunni ehf. og félagið hafi ekki átt til í sínum rekstri. Fjármunirnir hafi komið frá þriðja manni og þeir hafi aldrei farið í gegnum bankareikning Pressunnar ehf.

Stefndu vísa til þess að stefnandi byggi málið á meginreglum kröfuréttar og grundvöllur málsins hefði þá frekar átt að vera höfðun venjulegs einkamáls og að í slíku máli hefði stefnandi einfaldlega innheimt kröfuna sem skuld, en það hafi stefnandi ekki gert. Þá telja stefndu að ómögulegt sé að sjá hvernig hægt sé að tala um skil á verðmætum til einhvers þegar óumdeilt sé að sá sem krefjist þess að verðmætum verði skilað hafi ekki átt verðmætin í upphafi og geti ekki með nokkru móti rökstutt á hvaða öðrum grundvelli beri að „skila“ umræddum verðmætum. Engu breyti þótt um sé að ræða þrotabú. Stefnandi geti ekki unnið betri rétt til verðmætanna en hann hafi átt fyrir gjaldþrotið.

Þá vísa stefndu til þess að í stefnu komi fram að Pressunni hef. hafi við riftun á kaupsamningi borið að skila hlutum í Birtingi útgáfufélagi ehf. og stefndu að skila þeim greiðslum sem þeir höfðu móttekið. Í samkomulaginu frá maí 2017 komi fram að umrædd greiðsla skuli gerð upp milli eigenda Birtings útgáfufélags ehf. og Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og sé kaupanda, Pressunni ehf., óviðkomandi. Þetta sé skiljanlegt ákvæði, því greiðslan hafi alltaf verið Pressunni ehf. óviðkomandi. Stefnandi hafi hvorki átt fjármunina í upphafi né innt þá af hendi og ekkert tilkall átt til þeirra. Burtséð frá því að engin rök mæli með því að stefndu hefðu átt að greiða Pressunni ehf. fjármunina telja stefndu ljóst að það hafi verið mjög ívilnandi fyrir Pressuna ehf. að þurfa ekki að taka á sig endurgreiðsluskyldu fjármunanna til þeirra sem reiddu þá af hendi, þ. e. til Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. Hefðu aðilar samið þannig að stefndu skyldu, af hvaða óskiljanlegu ástæðum sem er, greiða fjármunina til Pressunnar ehf., hefði Pressan ehf. um leið tekið á sig skyldu til að endurgreiða eiganda fjármunanna þá. Við það hefðu skuldir félagsins aukist. Nema tekin hefði verið ákvörðun um að gefa félaginu peningana sé það fráleitt. Samkvæmt framangreindu hefði afhending á fjármununum til Pressunnar ehf. aukið skuldbindingu félagsins um sömu fjárhæð. Sú ráðstöfun hefði þá beinlínis orðið kröfuhöfum félagsins til tjóns, til dæmis ef félagið hefði ekki skilað fjármununum til kröfuhafa. Kröfur í þrotabúið væru þá a. m. k. 30 milljónum króna hærri. Það sé hins vegar eitt af almennum skilyrðum riftunarreglna að þeim sé meðal annars ætlað að lækka skuldir þrotamanns, þ. e. fjárhæðir lýstra krafna. Það sé ekki tilgangurinn með þessari málsókn stefnanda.

Um kröfu stefnanda um riftun á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. byggja stefndu á því að tilþessað það geti átt við þurfi að vera um gjafaloforð að ræða, þ. e. loforð um að afhenda loforðsmóttakanda til eignar verðmæti í eigu loforðsgjafa, án endurgjalds og um sé að ræða rýrnun á eignum loforðsgjafa og aukningu á eignum loforðsmóttakanda. Einnig sé almennt talið að gjafaloforð þurfi að vera gefið án skyldu. Stefndu telja að ekkert af þessu eigi við í málinu. Í fyrsta lagi hafi ekki verið um að ræða verðmæti í eigu Pressunnar ehf. Ekkert í málinu bendi til að upphaflegur greiðandi fjármunanna hafi verið búinn að gefa félaginu þessa fjármuni. Hefði félagið móttekið fjármunina hafi honum borið að greiða þá strax til eiganda þeirra. Eignir félagsins hafi ekki rýrnað við ráðstöfunina og eignir Fjárfestingafélagsins Dalsins ekki aukist, enda hafi félagið átt kröfu um endurgreiðslu fjármunanna, eftir að samkomulaginu var rift. Eignir stefndu hafi ekki aukist því að þeir hafi afhent hluti í Birtingi útgáfufélagi ehf. á móti fjármununum. Hefði réttur eigandi fjármunanna ekki fengið þá til baka, heldur Pressan ehf., hefði eigandi þeirra orðið fyrir tjóni sem því nemur. Í gjafahugtakinu sé einnig talið felast að tilgangurinn með gerningi hafi verið að gefa. Augljóst sé að samkomulagið frá maí 2017 hafi ekki falið í sér þann tilgang að gefa Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf. 30 milljónir króna, fjármuni sem það félag hafi reitt fram og átt kröfu á að fá endurgreidda vegna þess að viðskiptunum var rift í heild sinni. Ekki hafi heldur verið um það að ræða að stefndu hafi fengið þessa fjármuni að gjöf. Því sé algerlega útilokað að líta svo á að í ráðstöfuninni hafi falist gjafagerningur. Stefndu telja að ekki eitt einasta skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 sé uppfyllt. Þá telja stefndu að málsástæða stefnanda um að aðilar hafi notið lögmannsaðstoðar við viðskiptin hafi enga þýðingu fyrir úrlausn þessa atriðis.

Hvað varðar riftun á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 telja stefndu að það sama gildi um þessa málsástæðu stefnanda og um riftun á grundvelli 131. gr. laganna. Stefndu telja að ekkert skilyrða ákvæðisins sé uppfyllt. Í fyrsta lagi þurfi ráðstöfun að hafa verið ótilhlýðileg, eða óviðeigandi svo að unnt sé að rifta henni. Í því felist að ráðstöfun sé í algeru ósamræmi við það sem aðrir myndu gera, að ráðstöfun sé óvenjuleg í öllu tilliti. Til þess að þetta skilyrði geti átt við þurfi stefnandi að sýna fram á að það sé afar óvenjulegur samningur sem feli í sér að sá sem reiði fram fjármuni í samningi skuli fá þá til baka ef samningnum er rift. Að mati stefndu væri það afar óvenjulegt ef slíkir fjármunir rynnu til einhvers annars. Ráðstöfunin sem um var samið með samningnum í maí 2017 hafi verið mjög eðlileg og venjuleg í öllum skilningi og stefnandi hafi ekki sýnt fram á eða rökstutt neitt annað. Sé málið hugsað út frá annarri atburðarás, t. d. að upphaflegur greiðandi og eigandi fjármunanna hefði orðið gjaldþrota og fjármunirnir verið afhentir stefnanda, sé afar líklegt að þeirri ráðstöfun hefði verið rift, enda hefði slík ráðstöfun fjármunanna talist óvenjuleg.

Stefndu telja jafnframt að skilyrðið um að ráðstöfun þurfi að hafa verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra sé heldur ekki uppfyllt, vegna þess að Pressan ehf. hafi ekki verið eigandi fjármunanna sem um ræðir. Hefði félagið fengið fjármunina afhenta hefði það þurft að afhenda þá eiganda þeirra, sem hefði leitt til skuldaaukningar fyrir félagið. Sú ráðstöfun að fjármunirnir runnu beint til eiganda þeirra og með hans samþykki geti því í engum skilningi talist hafa verið til hagsbóta einum kröfuhafa á kostnað annarra. Þá sé ekki hægt að líta framhjá því að stefnandi telur að meðstefndu hafi ekki verið kröfuhafar í neinum skilningi. Því sé skilyrðið um að ráðstöfun hafi þurft að vera til hagsbóta einum kröfuhafa á kostnað annars ekki uppfyllt. Sama gildi um það skilyrði að ráðstöfun leiði til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum. Ekki hafi verið um eign þrotamanns að ræða og stefnandi hafi í engu rökstutt að svo hafi verið. Þá sé heldur ekki um að ræða að ráðstöfun hafi leitt til skuldaaukningar fyrir þrotamann. Hefði Pressan ehf. fengið fjármunina afhenta hefði myndast krafa eiganda fjármunanna á félagið og skuldir þar með aukist. Þetta skilyrði sé því ekki uppfyllt.

Þá telja stefndu að það sé fortakslaust skilyrði að sýna verði fram á huglæga afstöðu (grandsemi) þess sem hafði hag af hinni riftanlegu ráðstöfun, þ. e. hvað varðar aðstæður sem leiða til þess að ráðstöfun sé talin ótilhlýðileg. Sá aðili þurfi að hafa vitað að ráðstöfun var ótilhlýðileg en þetta sé ekki rökstutt í stefnu og sé ósannað. Eina skiptið sem vikið sé að huglægri afstöðu í stefnunni sé þegar fullyrt sé að stefndu hafi verið meðvitaðir um ógjaldfærni Pressunnar ehf. Það sé hins vegar annað atriði en huglæg afstaða til þess hvort ráðstöfun teljist ótilhlýðileg. Allir aðilar, Pressan ehf. og aðrir hafi litið á umsamda ráðstöfun fjármunanna sem eðlilega. Enginn aðila hafi nokkurn tíma hreyft því að eitthvað væri óeðlilegt við að Pressan ehf. fengi ekki umrædda fjármuni afhenta. Sá samningur standi vitaskuld nema stefnandi sýni fram á að sú ráðstöfun hafi verið í hæsta máta óeðlileg. Stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því að ráðstöfunin hafi verið ótilhlýðileg og að stefndu hafi vitað eða mátt vita að svo væri. Sú sönnun liggi ekki fyrir og fari því raunar fjarri.

Um þá málsástæðu stefnanda um riftun á endurgreiðslu á skuld segja stefndu að það sé rétt sem fram komi í stefnu að ekkert liggi fyrir um það skriflega hvers konar gerningur það var þegar umrædd fjárhæð var greidd stefndu vegna vanefnda Pressunnar ehf. Ekkert liggi þó fyrir um það að greiðslan hafi átt að vera gjöf til félagsins og hafi raunar enginn haldið slíku fram, enda væri það fráleitt. En ef líta megi á greiðsluna sem lán til félagsins, og þar með skuld hans við eiganda fjármunanna, er því mótmælt að unnt sé að rifta ráðstöfuninni umdeildu á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991, þar sem skilyrði ákvæðisins séu ekki uppfyllt. Stefndu mótmæla því að greiðslan hafi skert greiðslugetu þrotamanns verulega og þar af leiðandi sé hún riftanleg og að undanþáguákvæðin eigi ekki við. Í ljósi þess að ekki hafi verið um að ræða fjármuni sem komu úr rekstri Pressunnar ehf. og félagið aldrei átt nokkurt tilkall til þess geti hin umdeila ráðstöfun ekki talist hafa skert greiðslugetu félagsins að neinu leyti. Engir fjármunir hafi runnið úr rekstri þess. Þvert á móti hafi ráðstöfunin verið eðlileg í ljósi atvika málsins. Afar óvenjulegt hefði verið ef aðilar hefðu samið þannig að stefndu ættu að afhenda félaginu fjármunina. Þeirri spurningu sé algerlega ósvarað hvað síðan hefði átt að verða um fjármunina. Mat á þessum atriðum, um skerta greiðslugetu þrotamanns og hvað telst venjulegt eftir atvikum, sé nauðsynlegt að gera í hverju tilviki og verður dómurinn því að meta hvort það teljist óvenjuleg ráðstöfun að eigandi fjármuna sem reiddir hafa verið fram til efnda á kaupsamningi fái þá aftur þegar kaupsamningnum er rift eða fái sjálfur að ákveða hvert þeir skuli renna.

Þá byggja stefndu á því að í kröfu stefnanda felist krafa um óréttmæta auðgun. Sá aðili sem reiddi fjármunina af hendi upphaflega hafi enga ákvörðun tekið um að Pressan ehf. mætti af einni eða annarri ástæðu eiga fjármunina skilyrðislaust. Ef þessir fjármunir ættu að renna inn í búið verði ekki annað séð, í ljósi þess að þeir komu ekki frá félaginu og það átti þá aldrei, en að stefnandi myndi þá auðgast með óréttmætum hætti. Sérstaklega verði það skýrt í ljósi þeirrar fullyrðingar stefnanda að sá aðili sem reiddi fjármunina af hendi eigi enga kröfu á hendur sér og hafi aldrei átt. Verði málatilbúnaður stefnanda ekki skilinn öðruvísi en sem svo að stefnandi eigi rétt á fjármununum og ef stefndu yrði gert skylt að greiða þá inn í búið myndu stefndu samt enga kröfu eignast á stefnanda, þ. e. a. s. í búið. Þetta er að mati stefndu krafa um að stefnandi auðgist með óréttmætum hætti á kostnað stefndu og beri að hafna kröfunni sem slíkri.

Þá mótmæla stefndu kröfum stefnanda um skaðabætur og endurgreiðslu. Í stefnu sé hvergi rökstutt á hverju stefnandi byggi rétt sinn til fjármunanna, fyrir utan „meginreglur kröfu- og samningaréttar“. Útilokað sé að stefndu hafi hagnast á kostnað stefnanda, í ljósi þess að Pressan ehf. hafi aldrei átt umrædda fjármuni, þeir hafi ekki komið úr hans rekstri og félagið átt engan rétt á að fá þá afhenta. Þessu við viðbótar byggja stefndu á því að jafnvel þótt af einhverjum ástæðum hefði verið ákveðið með samkomulagi aðila í maí 2017 að fjármunirnir skyldu renna til Pressunnar ehf. sé ljóst að félaginu hafi borið að endurgreiða þá þeim sem upphaflega greiddi þá. Þannig hefðu fjármunirnir ekki komið þrotamanni að neinum notum. Að sama skapi sé engu tjóni til að dreifa, nema stefnandi geti sýnt fram á að félagið hafi átt að fá fjármunina afhenta frá stefndu án nokkurra skilyrða eða skuldbindinga gagnvart nokkrum. Það hafi stefnandi alls ekki gert. Beri því að hafna kröfu stefnanda um endurgreiðslu fjármunanna.

Hvað varðar gjaldfærni Pressunnar ehf. byggja stefndu á því að þeim hafi, þegar samkomulagið var gert í maí 2017, hvorki verið ljóst né mátt vera ljóst að félagið væri ógjaldfært. Þegar af þeirri ástæðu geti riftunarkrafa stefnanda ekki náð fram að ganga. Samið hafi verið um kaup Pressunnar ehf. á hlutum í Birtingi útgáfufélagi ehf. í nóvember 2016, að undangengnum samningaviðræðum milli aðila um kaupverð, greiðslukjör og fleira. Ljóst megi vera að á þeim tímapunkti hafi stefndu ekki getað litið á félagið sem ógjaldfært, enda hefðu þeir ekki selt ógjaldfæru félagi hluti sína í Birtingi útgáfufélagi ehf. Fyrirsvarsmenn félagsins hafi í samningaviðræðunum upplýst stefndu um að til stæði að auka hlutafé félagsins verulega og ýmsir fjársterkir aðilar myndu standa að baki þeirri hlutafjáraukningu. Stefndu hafi raunar fengið staðfest, bæði frá fyrirsvarsmönnum Pressunnar ehf. og fulltrúum meðstefndu, að til stæði að leggja umtalsverða fjármuni inn í félagið til viðbótar hlutafjáraukningunni sem fór fram í janúar 2017. Fjármögnun félagsins hafi gengið hægar en til stóð. Það sé meðal annars ástæða þess að umrædd greiðsla til stefndu í febrúar 2017 hafi komið frá þeim aðilum sem ætluðu að leggja félaginu til aukið hlutafé. Í febrúar 2017 hafi verið tilkynnt um að félagið tæki formlega við rekstri Birtings, sem hafi gerst í kjölfar samþykkis Samkeppniseftirlitsins á samrunanum. Í fréttinni komi meðal annars fram að framkvæmdastjóri Birtings útgáfufélags ehf., stefndi K-kk-nf S-kk-nf, yrði áfram framkvæmdastjóri og að M-kk-nf B-kk-nf, eigandi Prospectus ehf., sem var einn seljenda Birtings útgáfufélags ehf., yrði stjórnarmaður. Bendi það sterklega til þess að þessir aðilar hafi ekki litið á Pressuna ehf. sem ógjaldfæran aðila. Í apríl 2017 hafi svo verið tilkynnt um 300 milljóna króna hlutafjáraukningu í félaginu. Hafi þá verið komnir mjög fjársterkir aðilar að félaginu líkt og stefndu hafi verið greint frá af fyrirsvarsmönnum félagsins og fulltrúum meðstefndu að til stæði. Þegar hinir nýju hluthafar komu að rekstri félagsins hafi hins vegar komið í ljós að fjárþörfin hafi verið mun meiri en þeir höfðu ætlað. Í kjölfarið hafi náðst samkomulag um riftun kaupanna. Gagnvart stefndu liggi ekki annað fyrir en að það hafi verið liður í fjárhagslegri endurskipulagningu Pressunnar ehf., til að lækka skuldastöðu félagsins, enda hafi það verið þær upplýsingar sem þeir fengu og því frekar kosið að fallast á riftun frekar en vera í óvissu um greiðslu kaupverðsins. Hafi félagið verið ógjaldfært á þessu tímabili hafi stefndu verið ókunnugt um það. Þeir hafi raunar haft ástæðu til að líta svo á að félagið væri gjaldfært, eftir nýlega hlutafjáraukningu fjársterks aðila, þótt hann hafi viljað hætta við kaupin á Birtingi útgáfufélagi ehf. til að létta á skuldum félagsins.

Þá byggja stefndu á því að Pressan ehf. hafi sjálf talið að riftunin hafi alls ekki byggst á því að félagið væri ógjaldfært. Í bréfi B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef til héraðssaksónara 15. febrúar 2017, vegna kæru á hendur tilteknum aðilum, sé því haldið fram að upplýsingar um að kaupunum væri rift þar sem fjárhagsstaða Pressunnar ehf. væri erfið hafi verið settar fram til málamynda til að setja þrýsting á kröfuhafa. Í bréfinu komi fram að í maí 2017 hafi fyrirsvarsmenn Pressunnar ehf. enga trú haft á því að félagið færi í þrot. Um það hafi aðilar raunar verið sammála og riftunin verið í raun aðeins liður í að lágmarka líkurnar á slíkum málalokum. Enginn hafi litið svo á að félagið væri ógjaldfært í skilningi laga um gjaldþrotaskipti. Félagið hafi átt umtalsvert af eignum en skort rekstrarfé. Það vandamál hafi átt að lagfæra með hlutafjáraukningu, sem hafi farið fram. Því hafi stefndu ekki litið á félagið sem ógjaldfæran aðila þegar samkomulagið í maí 2017 var gert, þar sem kaupin á Birtingi útgáfufélagi ehf. hafi gengið til baka. Hins vegar hafi legið fyrir að rekstur Pressunnar ehf. hafi verið þungur og hafi verið um allnokkurt skeið, rétt eins og rekstur Birtings útgáfufélags ehf. sem þó sé enn starfandi. Þar sem stefndu hafi ekki getað verið grandsamir um ógjaldfærni Pressunnar ehf. verði riftun ekki komið við.

Öllum kröfum um vexti og dráttarvexti er mótmælt, enda eigi stefnandi ekki kröfu á hendur stefndu.

Um lagarök vísa stefndu til laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., auk þess að vísa til meginreglna kröfu- og samningaréttar.

Um málskostnað er vísað til 129.-132. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og um 24% virðisaukaskatts af málflutningsþóknun til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. byggir sýknukröfu sína á því að engin skilyrði séu fyrir því að fallast á riftun og endurgreiðslukröfu stefnanda. Stefndi telur að málatilbúnaður stefnanda gangi ekki upp og sé óskiljanlegur. Stefndi sé ekki í sömu stöðu og seljendur Birtings útgáfufélags ehf. og um aðildarskort sé að ræða. Í fyrirliggjandi riftunaryfirlýsingu sé gerður skýr greinarmunur á aðstöðu seljenda annars vegar og þess aðila sem greiddi umræddar 30 milljónir króna, en upplýst hafi verið undir rekstri þessa máls að það hafi verið stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. en ekki Aztiq fjárfestingar ehf. Í stefnu sé hins vegar enginn greinarmunur gerður á stefnda Fjárfestingafélaginu hef. og seljendum Birtings útgáfufélags ehf. og allar kröfur og málsástæður séu þær sömu gagnvart þessum aðilum, sem í einu lagi séu ávallt nefndir stefndu. Stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. telur ljóst að aðstaða stefndu í málinu sé gerólík í samningnum um riftun. Samkvæmt þeim samningi hafi seljendur viðurkennt að skulda stefnda Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf. 30 milljónir króna og stefndi Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. fengið viðurkenningu á því að hann ætti sömu kröfur á hendur seljendum. Pressan ehf. hafi lýst því svo yfir að henni væri óviðkomandi þetta uppgjör ámilli seljenda og stefnda, enda hafi félagið ekki tekist á hendur neinar skuldbindingar í tengslum við umrædda greiðslu stefnda til seljenda 17. febrúar 2017.

Stefndi kveður að það að skulda kröfu og að eiga kröfu sé ekki sami hluturinn. Það sé því ómögulegt að stefndu hafi óskipt og sameiginlega fengið eitthvað framselt frá Pressunni ehf., enda hafi þeir ekki setið eftir með sama hlutinn. Í stefnu sé málið hins vegar lagt þannig upp.

Stefndi telur að skýra verði málatilbúnað stefnanda þannig að hann byggi á því að með riftunaryfirlýsingunni hafi seljendur verið leystir undan skyldunni til að endurgreiða honum umræddar 30 milljónir króna. Það fái ekki aðeins stoð í yfirlýsingu um riftun heldur einnig í kröfulýsingu stefnanda í þrotabú eins seljanda, Prospectus ehf. Í því sambandi vísar stefndi til 6. mgr. 117. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., en þar sé kveðið á um að kröfulýsing hafi sömu áhrif og málshöfðun. Stefnandi sé því bundinn af þeim yfirlýsingum sem settar eru fram í kröfulýsingunni í máli þessu, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991. Í málinu sé sett fram sú krafa að rift verði þeirri ráðstöfun Pressunnar ehf. að „afsala til stefndu kr. 30.000.000,- endurgreiðslu af þegar greiddu kaupverði hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf., með samkomulagi um riftun, dags. 9. maí 2017.“ Telur stefndi ljóst að það afsal sem vísað sé til sé afsal Pressunnar ehf. á þeirri kröfu sem hann taldi sig eiga á hendur seljendum Birtings útgáfufélags ehf. um endurgreiðslu á umræddum 30 milljónum króna.

Stefndi telur að staða seljenda við riftun á kaupsamningi um hlutabréf þeirra í Birtingi útgáfufélagi ehf. hafi verið sú að þeim hafi borið skylda til að endurgreiða þær 30 milljónir króna sem þeir höfðu móttekið 17. febrúar 2017. Verði að skilja málatilbúnað stefnanda með þeim hætti að hann byggi á því að í samningi um riftun hafi Pressan ehf. leyst seljendur undan þeirri skuldbindingu og þeir hafi þannig eignast þær 30 milljónir króna sem þeir móttóku 17. febrúar 2017. Síðan sé á því byggt í riftunaryfirlýsingu ogí stefnu að stefndi hafi fengið „verðmæti framseld skv. samkomulagi um riftun“. Í riftunaryfirlýsingunni segi orðrétt að seljendur Birtings útgáfufélags ehf. hafi „ráðstafað sömu fjárhæð til greiðslu kaupverðs“ á Birtingi útgáfufélagi ehf.

Stefndi kveðst skilja málatilbúnað stefnanda svo að byggt sé á því að stefndi hafi í samningi um riftun fengið framseldar 30 milljónir króna frá seljendum Birtings útgáfufélags ehf. Stefndi hafi samkvæmt því ekki verið móttakandi á ætlaðri gjöf heldur fengið „gjöfina“ framselda til sín frá seljendum sem séu móttakendur gjafarinnar. Krafa um riftun á afsali á endurgreiðsluskyldu geti þannig ekki átt við um stefnda, enda hafi hann ekki verið aðili að afsali stefnanda, þ. e. eftirgjöf á skuld. Stefndi telur því að sýkna beri hann af riftunarkröfu á grundvelli aðildarskorts.

Stefndi hafnar því einnig að seljendur Birtings útgáfufélags ehf. hafi framselt til hans einhver verðmæti samkvæmt samningi um riftun og sú nálgun gangi heldur ekki upp. Eftir riftun kaupanna hafi hvíl tá seljendum krafa (skuld) um að endurgreiða þá fjármuni sem þeir höfðu móttekið 17. febrúar 2017. Skuld þeirra að þessu leyti sé ekki framseljanleg, þ. e. skuldari kröfu geti ekki framselt skuldina til þriðja aðila. Slíkt hafi ekkert gildi. Í málatilbúnaði stefnanda virðist birtast sú einföldun að andlagið í málinu sé ekki fjárkrafa, heldur bein verðmæti sem hafi verið afhent á milli manna. Það sé auðvitað efnislega rangt og því sé málatilbúnaður stefnanda illskiljanlegur og mótsagnakenndur og gangi ekki upp. Stefndi telur því að sýkna beri hann í málinu á grundvelli aðildarskorts, enda hafi hann ekki verið aðili að afsali (eftirgjöf skuldar) til seljenda Birtings útgáfufélags ehf. og ekki fengið framselt frá þeim þá eftirgjöf eða önnur verðmæti eða kröfur sem stefnandi telur að þeir hafi fengið afhent frá sér.

Verði ekki fallist á kröfu um sýknu vegna aðildarskorts byggir stefndi á því að samkvæmt 131. gr. laga nr. 21/1991 sé það skilyrði að „eign“ þrotabús hafi verið gefin frá því. Stefnandi þurfi því að sýna fram á að hann hafi átt þá kröfu sem hann telur að hafi verið gefin frá þrotabúinu. Stefnanda hafi ekki tekist að sýna fram á að hann eigi þá fjármuni sem hann segist hafa gefið frá sér. Það sé skýrt af gögnum málsins að stefnandi hafi hvorki átt umrædda fjármuni eða kröfu um að fá endurgreidda þá greiðslu sem innt var af hendi 17. febrúar 2017. Stefnandi hafi engin gögn lagt fram til sönnunar á eignarrétti sínum yfir kröfunni, hvorki framsal, samning eða annað sem gæti legið til grundvallar að stofnun eignarréttar stefnanda á umræddri kröfu. Þá hafi stefnandi heldur ekki haldið því fram að hann hafi fengið loforð eða aðra munnlega yfirlýsingu sem færðu honum eignarréttindi yfir þeirri fjárkröfu sem hann telur sig síðan hafa gefið frá sér. Stefnandi byggi á því að hann eigi rétt yfir hinni umdeildu kröfu á grundvelli meginreglu kröfuréttar, þess efnis að réttaráhrif riftunar kaupsamnings um hlutabréf séu þau að „hvorum aðila kaupsamningsins beri að skila þeim verðmætum sem innt hafi verið af hendi samkvæmt samningnum.“ Stefndi kveðst ekki gera ágreining um þessa meginreglu eða réttaráhrif riftunar, en tekur fram að almennt sé bætt við þessa lýsingu á réttaráhrifum til frekari útskýringa að niðurstaðan eftir riftun og skil á verðmætum eigi að leiða tilþessað staða aðila verði sem líkust því að enginn samningur hafi verið gerður. Megi vera ljóst að ef fallist yrði á kröfu stefnanda yrði staða hans ekki eins og ef enginn samningur hefði verið gerður, heldur fengi hann 30 milljónir króna sem hann hafi ekki átt áður.

Stefnandi byggir á því að í meginreglu kröfuréttar um réttaráhrif riftunar felist ekki að stefnandi verði eigandi peningagreiðslu, sem þriðji maður innti af hendi í tengslum við þann samning sem rift er. Regla þessi færi ekki verðmæti eða kröfur til stefnanda sem hann hafi ekki átt áður. Það séu því augljóslega ófullnægjandi rök og beinlínis röng staðhæfing hjá stefnanda að meginreglur kröfuréttar um réttaráhrif riftunar hafi leitt til þess að hann eignaðist eða öðlaðist eignarrétt yfir þeim 30 milljónum króna sem stefndi innti af hendi til seljenda 17. febrúar 2017. Stefndi telur að röksemdafærsla stefnanda gangi út á einhvers konar útúrsnúning á inntaki meginreglunnar um að „hvor aðila“ samnings beri að skila hinum því sem hann hafi móttekið. Þar sem stefndi hafi ekki verið „aðili“ að viðaukasamningnum þar sem fjallað er um greiðsluna þá hafi átt að skila henni til Pressunnar ehf. Þótt framangreint sé áhugaverður orðaleikur þá séu ekki rök fyrir því að félagið hafi eignast þessar 30 milljónir krónaog komi í raun því álitaefni ekkert við. Hefði Pressan ehf. móttekið umræddar 30 milljónir króna eftir riftun hefðu þær ekki orðið eign hans. Stefnandi þyrfti því að færa rök fyrir því að félaginu hefði ekki borið að skila þeim til stefnda, sem óumdeilanlega hafi innt greiðsluna af hendi. Þau rök séu ekki fyrir hendi og í málatilbúnaði stefnanda sé ekki gerð tilraun til að útskýra á hvaða grundvelli félagið hefði getað slegið eign sinni á þessi verðmæti. Stefndi telur því augljóst að fyrsta skilyrði þess að um hafi verið að ræða gjafagerning sé ekki uppfyllt og því beri að sýkna stefnda þegar af þeirri ástæðu.

Stefndi telur óljóst af málatilbúnaði stefnanda hver eigi að hafa verið móttakandi ætlaðrar gjafar. Hvað stefnda varðar þá sé ljóst að hann geti undir engum kringumstæðum talist hafa móttekið kröfu um rétt til endurgreiðslu á umræddum 30 milljónum króna frá Pressunni ehf. Augljóst megi vera að réttur stefnda til að fá fjármuni þessa endurgreidda við riftun kaupsamningsins hafi ekki orðið til við afhendingu á „gjöf“ frá Pressunni ehf. eða annað afsal, heldur hafi hann orðið til við greiðsluna 17. febrúar 2017. Það sé einnig útilokað að stefndi hafi fengið „eignarauka“ við það að réttur til að endurheimta greiðsluna stofnaðist við það að kaupunum var rift. Stefndi telur því augljóst að skilyrði um auðgun móttakanda sé ekki uppfyllt.

Þá segir stefndi að þriðja skilyrði gjafahugtaksins sé að það hafi verið tilgangur gefanda, í þessu tilviki Pressunnar ehf., að gefa móttakanda tiltekin verðmæti. Það sé að sjálfsögðu nátengt því álitaefni að um hafi verið að ræða eign félagsins og það felist í þessu skilyrði að án hins umdeilda „gjafagernings“ hefðu umræddir fjármunir runnið til stefnanda. Í málinu liggur fyrir að kaupsamningi um hlutabréf hafi verið rift vegna þess að Pressunni ehf. tókst ekki að fjármagna kaupin. Við þær aðstæður gangi greiðslur til baka þannig að aðilar verði eins settir og enginn samningur hafi verið gerður. Liggi fyrir að riftunarsamningur byggist á þessum grundvelli. Í 3. gr. samningsins sé kveðið á um gagnkvæm skil á verðmætum til þeirra aðila sem inntu þau af hendi og að stefndi og seljendur hlutabréfanna muni semja beint og milliliðalaust um skil seljenda á mótteknum fjármunum frá stefnda og að það uppgjör sé Pressunni ehf. óviðkomandi. Ákvæði þetta sé ívilnandi fyrir stefnanda og staðfesti að félagið hafi ekki borið endurgreiðsluskyldu gagnvart stefnda eða endurgreiðsluáhættu á seljendum.

Stefndi telur að þó svo að stefnandi byggi á því í stefnu að það sé skilyrði fyrir því að gjafahugtak 131. gr. laga nr. 21/1991 eigi við, að tilgangur samningsins hafi verið örlætisgerningur, færi hann engin rök eða málsástæður til stuðnings því að skilyrði þetta sé uppfyllt. Hins vegar fjallar stefnandi um og telur að huglæg afstaða móttakanda gjafagernings skipti ekki máli og að þeim hafi verið ljós bág fjárhagsstaða Pressunnar ehf. Þær málsástæður, sem stefndi mótmælir sem röngum, varði ekkert það skilyrði að stefnanda beri að sanna að tilgangur samningsins hafi verið að gefa frá Pressunni ehf. verðmæti sem það átti.

Stefndi telur því að stefnandi hafi engin rök fært fram fyrir því að uppfyllt sé það skilyrði 131. gr. laga nr. 21/1991 að tilgangur riftunarsamningsins hafi verið sá að gefa „stefndu“ fjármuni sem hefðu annars orðið eign Pressunnar ehf. og komið til skipta við gjaldþrotaskipti félagsins. Slík rök séu ekki fyrir hendi í málinu.

Hvað varðar málsástæðu stefnanda um að rifta beri ætluðu afsali með vísan til 141. gr. laga nr. 21/1991 byggir stefndi á því að skilyrði þess að hægt sé að beita ákvæðinu á þeim grundvelli sem stefnandi byggir á séu: i) að ráðstöfun hafi verið ótilhlýðileg, ii) að ráðstöfun hafi verið kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, iii) að eign þessi hafi vegna ráðstöfunarinnar ekki verið til reiðu við gjaldþrotaskiptin, iv) að stefnandi hafi verið eða orðið ógjaldfær vegna ráðstöfunarinnar, og v) að móttakandi greiðslunnar hafi verið grandsamur um ógjaldfærni stefnanda. Stefndi telur að stefnandi hafi með engum hætti sýnt fram á eða fært rök fyrir því að skilyrði þessi séu uppfyllt. Í stefnu útlisti stefnandi málsástæðu sína fyrir því að skilyrði 141. gr. laganna sé fullnægt, þannig að stefnandi fullyrði að fyrir liggi að með ráðstöfuninni hafi Pressan ehf. afsalað sér fjárkröfu sem „hann átti ótvírætt rétt til“. Vegna þessa byggi stefnandi á því að fjármunirnir hafi ekki runnið til búsins. Stefnandi úrskýri ekki hvernig hann hafi ótvírætt átt rétt til þessara fjármuna, eða færi rök fyrir því hvernig og hvers vegna það skuli teljast ótilhlýðileg ráðstöfun við riftun kaupsamnings að fjármunir sem greiddir hafi verið af þriðja aðila skuli renna aftur til sama aðila. Hér eigi við það sama og vegna gjafagernings að stefnandi færi ekki rök eða leggi fram sönnunargögn fyrir því hvernig hann hafi öðlast eignarrétt yfir þeim fjármunum sem hann segist eiga ótvíræðan rétt til og hafi verið eign búsins. Ástæða þess sé enda augljós, það séu engin rök eða sönnunargögn til fyrir þeirri niðurstöðu. Málsástæða stefnanda um að Pressan ehf. hafi afsalað fjármunum til allra stefndu sé einnig óskiljanleg og efnislega röng. Fyrir það fyrsta þá hafi engir fjármunir skipt um hendur samkvæmt riftunar samkomulaginu, enda engir fjármunir til reiðu. Hins vegar hafi seljendur viðurkennt skyldu til þess að greiða stefnda til baka þá fjármuni sem þeir hafi móttekið frá honum, þ. e. þeir viðurkenni skuld við stefnda. Að öðru leyti vísar stefndi til þess sem áður hefur komið fram og að stefnandi hafi með engum hætti sannað að hann hafi átt rétt til umræddrar endurgreiðslu eða að hún hefði án riftunarsamningsins runnið til þrotabúsins sem eign þess eða sýnt fram á að önnur skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 hafi verið uppfyllt.

Um riftun á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 segir stefndi að ekki sé byggt á þessu ákvæði í málinu, annars vegar þar sem krafa um riftun sé vegna afsals á endurkröfurétti, sem ákvæði 134. gr. laga nr. 21/1991 geti ekki tekið til, en þó aðallega þar sem aðilar máls séu sammála um það að eftir greiðslu stefnda 17. febrúar 2017 á 30 milljónum króna til seljenda hafi stefndi ekki staðið í skuld við Pressuna ehf., enda hafi stefndi innt greiðsluna af hendi á eigin áhættu og ábyrgð. Stefndi hafi aðeins getað eignast kröfu á félagið ef honum tækist að fjármagna kaupin á Birtingi útgáfufélagi ehf. Tækist það ekki hafi það verið á áhættu stefnda en ekki stefnanda að endurheimta fjármunina frá seljendum. Þá hafi engin yfirlýsing um riftun á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1919 verið sett fram og því ekki fyrir hendi sakarefni sem dómurinn geti tekið afstöðu til að þessu leyti, en í yfirlýsingu um riftun stefnanda 25. júní 2018 sé aðeins lýst yfir riftun á grundvelli 131. gr. og 141. gr. laga nr. 21/1991.

Hvað varðar skaða- og endurgreiðslukröfu stefnanda byggir stefndi á því að í bótakröfu stefnanda birtist aftur sá vandi sem hrjái málatilbúnað hans á hendur stefndu, en stefnandi byggi almennt á því að aðstaða þeirra sé sú sama. Það sé rangt og því gangi málatilbúnaður stefnanda ekki upp. Stefndi mótmælir kröfu um óskipta ábyrgð enda beri stefndi ekki ábyrgð á endurgreiðslu ætlaðrar auðgunar annarra í málinu og stefnandi getur ekki komið sér undan því að gera grein fyrir ætlaðri auðgun hvers riftunarþola fyrir sig með því að gera óskipta kröfu. Stefndi byggir á því að þegar af þeirri ástæðu að hann hafi innt af hendi hinar umþrættu 30 milljónir króna útiloki það að skilyrði um auðgun geti verið fyrir hendi eða að stefndi hafi haft hagnað af því ákvæði í riftunarsamningnum sem fjalli um að endurgreiða beri stefnda þá fjármuni sem hann hafi innt af hendi. Til að það ætti við hefði aðstaðan þurft að vera sú að stefndi hafi ekki notið réttar til að fá þá greiðslu til baka sem hann hafi innt af hendi 17. febrúar 2017. Það eigi ekki við í málinu og því sé ekki haldið fram af stefnanda. Eftir að kaupsamningnum var rift hafi stefndi átt kröfu um endurgreiðslu á hendur seljendum og staðið frammi fyrir því að þurfa að semja við seljendur um endurheimtur á þeim fjármunum, sbr. 3. gr. riftunarsamningsins. Niðurstaða samninga stefnda við seljendur hafi verið að stefndi fékk endurgreitt með því að fá hlutabréf seljenda í Birtingi útgáfufélagi ehf. og greitt að auki 50 milljónir króna til seljenda. Á þeim tíma hafi stefndi talið það skásta kostinn í stöðunni til að reyna að endurheimta þá fjármuni sem hann hafði lagt í Birting útgáfufélag ehf. Það mat hafi hins vegar reynst rangt og fjárhagsstaða og rekstarhæfi Birtings útgáfufélags ehf. verið mun verra en stefndi hafi gert ráð fyrir og sé það mat stefnda að hlutafé það sem hann fékk afhent hafi verið verðlaust eða mjög verðlítið. Hafi hann því tapað þeim 30 milljónum króna sem hann greiddi seljendum 17. febrúar 2017 og sú krafa sem hann hafi eignast um endurgreiðslu við riftun kaupsamningsins reynst honum lítils eða einskis virði.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda og telur hana ekki eiga sér stoð í lögum. Ákvæði 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu eigi aðeins við ef krafa sem fallist er á er skaðabótakrafa, en eigi ekki við um endurkröfur vegna riftunar ráðstafana skv. XX. kafla laga nr. 21/1991, sbr. dóm Hæstaréttar í málinu nr. 753/2012.

Þá krefst stefndi þess að verði að einhverju leyti fallist á kröfur stefnanda þá beri slík krafa ekki dráttarvexti fyrr en frá dómsuppkvaðningu, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, enda hafi yfirlýsingu stefnanda um riftun 25. júní 2018 ekki verið beint að stefnda og því hafi hann fyrst fengið kröfur á hendur sér með birtingu stefnu í þessu máli.

V.

Í stefnu málsins gerir stefnandi þá kröfu að rift verði með dómi „þeirri ráðstöfun Pressunnar ehf. að afsala til stefndu kr. 30.000.000,- endurgreiðslu af þegar greiddu kaupverði hlutabréfa í Birtingi útgáfufélagi ehf., með samkomulagi um riftun, dags. 9. maí 2017.“ Þá krefst stefnandi þess að stefndu verði gert að greiða óskipt stefnanda framangreinda fjárhæð ásamt vöxtum. Byggir stefnandi málatilbúnað sinn á því að samkvæmt meginreglum kröfuréttar hafi yfirlýsing um riftun þau réttaráhrif að kaupsamningur um hlutabréf í Birtingi útgáfufélagi ehf. teljist fallin úr gildi og hvorum aðila fyrir sig beri að skila þeim verðmætum sem hafi verið innt af hendi.

Riftunarkrafa stefnanda er í fyrsta lagi byggð á því að um gjafagerning hafi verið að ræða sem falli undir reglu 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., en þar segir í 1. mgr. að krefjast megi riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Í öðru lagi byggir stefnandi riftun á grundvelli 141. gr. sömu laga en samkvæmt ákvæðinu má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg. Í þriðja lagi byggir stefnandi riftun á 134. gr. sömu laga sem kveður á um að krefjast megi riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum.

Eins og rakið hefur verið keypti Pressan ehf. alla hluti í Birtingi útgáfufélagi ehf. með kaupsamningi 18. nóvember 2016, en seljendur voru stefndi SMD ehf., stefndi K-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf og Prospectus ehf. Kaupverðið var 107.000.000 króna. Greiða átti 60.000.000 króna þegar samþykki Samkeppniseftirlitsins lægi fyrir en 47.000.000 króna skyldu greiðast sem auglýsingainneign fyrir seljendur. Viðauki var gerður við kaupsamninginn 20. febrúar 2017 þar sem greiðslutilhögun var breytt. Þar kemur fram að 30.000.000 króna hefðu þegar verið greiddar af stefnda Aztiq fjárfestingum ehf., fyrir hönd stefnda Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf., fyrir hönd kaupanda, Pressunnar ehf. Fyrir liggur að sú greiðsla átti sér stað 17. febrúar 2017. Þá átti samkvæmt viðaukanum að greiða 30.000.0000 króna með tveimur víxlum og 47.000.000 króna með hlutafé í kaupanda, Pressunni ehf., þar sem miðað væri við gengið fjórir. Með samkomulagi 9. maí 2017 var rift framangreindum kaupsamningi og viðauka þar sem komið hefði í ljós að fjárhagsstaða Pressunnar ehf. væri verri en ætlað var, samningurinn hefði verið vanefndur og fyrirséð að Pressan ehf. gæti ekki staðið við greiðslur. Samkvæmt samkomulaginu um riftun bar kaupanda, Pressunni ehf., að afhenda hina seldu hluti í Birtingi útgáfufélagi ehf. og víxil til ógildingar. Sú greiðsla sem innt var af hendi fyrir hönd Pressunnar ehf., 30.000.000 króna, yrði gerð upp með sérstöku samkomulagi Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og seljanda samkvæmt kaupsamningnum og viðauka við hann og væri Pressunni ehf. óviðkomandi eftir undirritun samkomulagsins um riftun. Fyrir liggur að Pressan ehf. tók ekki þessa fjármuni, 30.000.000 króna, að láni frá Aztiq fjárfestingum ehf. eða Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf., eða stóð í skuld við þau félög vegna greiðslunnar. Fram hefur komið að Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. varð hluthafi í Pressunni ehf. í febrúar 2017 og vann að því að tryggja fjárhagslegan grundvöll Pressunnar ehf. með samruna við Birting útgáfufélag ehf. en til þess þurfti aðkomu nýrra fjárfesta. Pressan ehf. hafði ekki greitt umsamið kaupverð samkvæmt kaupsamningnum 18. nóvember 2016 og voru seljendur í vanda vegna þess. Fyrirsvarsmenn Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. áttu fund með seljendum í febrúar 2017 og úr varð að 17. þess mánaðar greiddu Asztiq fjárfestingar ehf. seljendum 30.000.000 króna sem hluta kaupverðsins, gegn því að seljendur veittu Pressunni ehf. lengri frest til að ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu og safna nýju hlutafé. Greiðslan var þannig innt af hendi fyrir Fjárfestingafélagið Dalinn ehf., sem fékk fjármunina að láni frá Aztiq fjárfestingum ehf. Pressan ehf. kom ekki að þessu samkomulagi og var greiðslan á áhættu og ábyrgð Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. sem gat eftir atvikum fengið fjármuni sína til baka ef það tækist að fjármagna kaupin með aðkomu nýrra hluthafa. Þannig átti Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf. ekki kröfu á hendur Pressunni ehf. ef ekki tækist að endurheimta þessa fjármuni og skuld myndaðist ekki á hendur Pressunni ehf. vegna greiðslunnar. Framangreindur viðauki við kaupsamninginn var gerður í tilefni og framhaldi af þessu. Þá liggur fyrir að ekkert varð af fyrirhugaðri hlutafjáraukningu og var eins og áður segir kaupsamningum og viðauka við hann rift 9. maí 2017. Að öllu þessu virtu verður ekki séð að um gjafagerning hafi verið að ræða eða ótilhlýðilega eða óeðlileg ráðstöfun með því að kaupsamningnum og viðauka væri rift og greiðslan yrði gerð upp með sérstöku samkomulagi milli Fjárfestingafélagsins Dalsins ehf. og seljenda og væri Pressunni ehf. óviðkomandi. Eru því ekki uppfyllt skilyrði 131. gr. eða 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., til riftunar. Ákvæði 134. gr. laganna um riftun á greiðslu skuldar á heldur ekki hér við. Ber því að sýkna stefndu, SMD ehf., K-kk-þf S-kk-þf Ó-kk-þf og Fjárfestingafélagið Dalinn ehf., af kröfum stefnanda. Eins og áður segir féll stefnandi frá kröfum á hendur stefnda Aztiq Fjárfestingum ehf., vegna upplýsinga sem fyrst komu fram undir rekstri málsins, en stefndi gerir kröfu um málskostnað á hendur stefnanda.

Með hliðsjón af atvikum er rétt að láta hvern málsaðila bera sinn kostnað af málinu.

Dóm þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Dómsorð :

Stefndu, SMD ehf., K-kk-nf S-kk-nf Ó-kk-nf og Fjárfestingafélagið Dalurinn ehf., eru sýknir af kröfum stefnanda, þrotabús Pressunnar ehf.

Málskostnaður fellur niður.