391/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni F hf. um dómkvaðningu matsmanna samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að meta verðmæti tilgreindra hluta í félaginu í eigu N ehf. og S ehf. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ágreiningur aðila lyti ekki aðeins að verðmæti hlutanna heldur jafnframt að því hvort og þá á hvaða grundvelli réttur eða skylda til innlausnar þeirra væri fyrir hendi. Samkvæmt ákvæðum hluthafasamkomulags sem matsbeiðnin væri reist á væru réttaráhrif matsgerðarinnar víðtækari en almennt gilti um matsgerðir sem aflað væri eftir ákvæðum laga nr. 91/1991. Yrði af þeim sökum að fallast á með N ehf. og S ehf. að þeim yrði ekki gert að hlíta framgangi slíkrar matsgerðar meðan enn væri óútkljáð hvort réttur til innlausnar hlutanna væri fyrir hendi. Var beiðni F hf. um dómkvaðningu matsmanna því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 23. maí 2019. Kærumálsgögn bárust réttinum 5. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. maí 2019 í málinu nr. M124/2018 þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna verði hafnað. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Málsatvik

4 Sóknaraðilar eru hluthafar í varnaraðila en eigendur sóknaraðila munu vera tveir fyrrverandi starfsmenn varnaraðila. Samhliða þessu máli er rekið annað matsmál milli sömu aðila auk Fossar Markets Holding ehf., stærsta hluthafa varnaraðila.

5 Samkvæmt gögnum málsins á ágreiningur aðila rætur að rekja til starfsloka eigenda sóknaraðila hjá varnaraðila í mars 2018. Í kjölfar starfslokanna munu hafa verið teknar upp viðræður um innlausn hluta sóknaraðila í varnaraðila án þess þó að samkomulag hafi náðst.

6 Með tölvubréfi 19. júní 2018 gerði varnaraðili sóknaraðilum tilboð um kaup á hlutum þeirra í varnaraðila sem sóknaraðilar höfnuðu. Á hluthafafundi varnaraðila 29. júní 2018 var samþykkt tillaga um innlausn Ahluta í eigu sóknaraðila á grundvelli hluthafasamkomulags milli hluthafa í varnaraðila frá 20. október 2015 þar sem meðal annars er í grein 2.5 kveðið á um skyldu hluthafa til að ganga úr félaginu ef aðilar samkomulagsins óska eftir því vegna samskiptaerfiðleika eða af öðrum ástæðum, enda sé ósk um slíkt tekin fyrir og samþykkt á hluthafafundi með atkvæðum að minnsta kosti ¾ hlutum annarra hluthafa miðað við atkvæðamagn. Skuli félagið þá innleysa hluti viðkomandi aðila. Í samkomulaginu er jafnframt kveðið svo á að aðilar skuli freista þess að ná samkomulagi um verð fyrir hluti þess aðila sem innlausn beinist að en náist ekki samkomulag innan 14 daga frá ákvörðun hluthafafundar skuli dómkveðja tvo matsmenn til að meta verðmæti hlutanna.

7 Með bréfi til Fossar Markets Holding ehf. 3. september 2018 kröfðust sóknaraðilar innlausnar hluta sinna í varnaraðila á grundvelli ákvæða 26. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög. Með bréfinu var jafnframt lýst yfir riftun framangreinds hluthafasamkomulags. Með bréfi Fossar Markets Holding ehf. til sóknaraðila 6. sama mánaðar var kröfunni hafnað og yfirlýsingu um riftun mótmælt. Í bréfinu var tekið fram að félagið teldi sér rétt og skylt að fylgja eftir ákvörðun hluthafafundar varnaraðila 29. júní 2018 um innlausn hluta sóknaraðila í samræmi við ákvæði hluthafasamkomulagsins.

8 Með matsbeiðni 24. september 2018 fór varnaraðili þess á leit við héraðsdóm að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta verðmæti 2.684.419 Ahluta í varnaraðila miðað við 29. júní 2018. Sóknaraðilar lögðu fyrir sitt leyti fram matsbeiðni 12. október sama ár þar sem þess var farið á leit við héraðsdóm að dómkvaddir yrðu tveir matsmenn til að meta heildarverðmæti annars vegar A og Bhluta í varnaraðila og hins vegar Ahluta. Síðarnefnda matsbeiðnin er til umfjöllunar í landsréttarmáli nr. 392/2019 sem lokið er með úrskurði uppkveðnum í dag.

Niðurstaða

9 Beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna, sem tekin var til greina með hinum kærða úrskurði, er reist á ákvæðum XII. kafla laga nr. 91/1991 sem varða öflun sönnunargagna án þess að mál hafi verið höfðað. 10 Samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 er aðila, sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta, heimilt að beiðast dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Dómstólar gæta að þessu skilyrði af sjálfsdáðum enda verður atbeina dómstóla um öflun sönnunargagna samkvæmt lögunum, án þess að mál hafi verið höfðað, ekki leitað í öðrum tilvikum en þeim sem kveðið er á um í XII. kafla þeirra.

11 Varnaraðili hefur vísað um tilefni matsbeiðni sinnar til hluthafasamkomulags milli hluthafa í varnaraðila þar sem kveðið er á um að varnaraðili skuli innleysa hluti hluthafa við nánar tilgreindar aðstæður. Þótt sóknaraðilar hafi í öðru máli, sem rekið er samhliða þessu, sjálfir krafist dómkvaðningar matsmanna til að meta verðmæti hluta í varnaraðila, hafa sóknaraðilar mótmælt því að skilyrðum innlausnar samkvæmt hluthafasamkomulaginu sé fullnægt. Er þannig ljóst að uppi er ágreiningur milli aðila um rétt varnaraðila til að neyta innlausnarréttar á grundvelli samkomulagsins.

12 Eins og aðilar hafa samkvæmt framansögðu afmarkað ágreining sín á milli með málatilbúnaði sínum í þessu máli og öðru matsmáli, sem rekið er samhliða því, lýtur hann ekki aðeins að verðmæti Ahluta í varnaraðila, heldur jafnframt að því hvort og þá á hvaða grundvelli réttur eða skylda til innlausnar kunni að vera fyrir hendi og þá á hverjum skyldan hvíli.

13 Í grein 2.5 í fyrrnefndu hluthafasamkomulagi er gert ráð fyrir að matsgerð um verðmæti hluta í varnaraðila skuli vera endanleg, enda séu engir gallar á henni, hvort sem er formlegir eða efnislegir. Greinin miðar þannig að því að niðurstaða matsins, hvað mat á verðmæti hluta varðar, sæti ekki endurskoðun dómstóla. Slík matsgerð hefur að þessu leyti ólíkt víðtækari áhrif að lögum en almennt gildir um matsgerð sem er aflað til sönnunar eftir almennum reglum laga nr. 91/1991. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 10. júní 1998 í máli nr. 231/1998, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 2319, verður fallist á með sóknaraðilum að matsgerð, sem varnaraðili leitar eftir, legði af þessum sökum slíka kvöð á sóknaraðila að óviðunandi sé að þeim verði gert að hlíta framgangi hennar, á meðan enn er óútkljáð hvort réttur til innlausnar á hlutum sóknaraðila á grundvelli greinar 2.5 í hluthafasamkomulaginu hafi í reynd orðið virkur og hver eigi þann rétt.

14 Samkvæmt framansögðu brestur að svo stöddu skilyrði samkvæmt 1. mgr. 77. laga nr. 91/1991 til að verða við beiðni varnaraðila og er henni því hafnað.

15 Eftir atvikum er rétt að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Beiðni varnaraðila, Fossa markaða hf., um dómkvaðningu matsmanna er hafnað.