46/2018

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir kynferðisbrot samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa beitt A ofbeldi og ólögmætri nauðung og haft við hana önnur kynferðismök en samræði. Við ákvörðum refsingar var litið til þess að ákærði braut alvarlega gegn kynfrelsi A. Á hinn bóginn var horft til þess að dráttur hafði orðið á meðferð málsins hjá ákæruvaldinu. Var refsing M ákveðin fangelsi í 18 mánuði og honum gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 10. nóvember 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málið barst Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. október 2017 í málinu nr. S152/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð og skilorðsbundin að öllu leyti. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún sæti lækkun.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 1.800.000 krónur í miskabætur með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum. Þá er krafist þóknunar til handa skipuðum réttargæslumanni. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í máli þessu er ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa á tilgreindum tíma á veitingastaðnum [...], Reykjavík, beitt brotaþola ofbeldi og ólögmætri nauðung og haft við hana önnur kynferðismök en samræði, er ákærði fékk hana með sér inn á salerni staðarins, lokaði og læsti hurðinni, togaði í hár hennar, ýtti henni niður á hnén og þvingaði hana til að hafa við sig munnmök og stakk einnig fingri í leggöng hennar gegn hennar vilja. Er háttsemi þessi heimfærð til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Ákærði var með hinum áfrýjaða dómi sakfelldur fyrir þá háttsemi sem greinir í ákæru að því frátöldu að ekki þótti sannað að hann hefði togað í hár brotaþola. Ákæruvaldið unir niðurstöðu héraðsdóms um sýknu af þeirri háttsemi.

7 Samkvæmt frumskýrslu lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu var lögreglu tilkynnt um kynferðisbrot á [...] í Reykjavík aðfaranótt 12. apríl 2015. Þegar lögregla kom á vettvang skömmu eftir tilkynninguna tók [...] staðarins á móti lögreglumönnum og upplýsti að starfsmaður á veitingastaðnum hefði komið brotaþola til aðstoðar. Í frumskýrslu sagði enn fremur að ákærði hefði verið handtekinn en hann hefði enn verið á staðnum.

8 Lögregla ræddi við brotaþola á veitingastaðnum. Segir í frumskýrslu að hún hafi verið í miklu uppnámi og skolfið eins og hrísla. Hún hafi tjáð lögreglu að hún hafi hitt ákærða er hún var að dansa. Hafi hún haldið að hann hafi ætlað að bjóða sér upp á drykk er hún hafi áttað sig á að hún var komin inn á salerni veitingastaðarins, þar sem hann hafi neytt hana til munnmaka við sig. Hafi hann sett lim sinn í munn hennar og því næst farið að káfa á henni innanklæða. Í skýrslunni er rakið að ekki hafi verið tekin ítarleg skýrsla af brotaþola þar sem ekki hafi verið aðstaða til þess á veitingastaðnum. Þá segir jafnframt í skýrslunni að á vettvangi hafi einn starfsmanna, B, gefið sig fram. Hún hafi verið við störf við [...] sem mun vera fyrir framan salernið. Hún kvaðst hafa séð er ákærði kallaði á brotaþola í,,frekjutón“ og brotaþoli farið til hans. Þau hafi læst að sér. B tjáði lögreglu að þar hefðu þau verið í um 10 mínútur. Þegar brotaþoli hafi komið aftur fram hafi hún verið í miklu uppnámi. B hefði reynt að ræða við hana og fá hana til segja sér hvað hefði komið fyrir, en brotaþoli verið hikandi og ekkert viljað tala um það. Hefði brotaþoli að lokum tjáð B að sér hefði verið nauðgað.

9 Lögreglumenn óku brotaþola á Neyðarmóttöku Landspítalans og liggur fyrir í gögnum málsins skýrsla um réttarlæknisfræðilega skoðun læknis og hjúkrunarfræðings. Í niðurstöðu læknisins segir meðal annars að hún hafi dvalið á neyðarmóttöku í tæpa tvo tíma áður en hann skoðaði hana. Hafi hún róast í umönnun hjúkrunarfræðings, en þó setið í hnipri, skolfið og liðið illa. Hún hafi engu að síður skýrt greiðlega frá. 10 Ákærði var yfirheyrður á lögreglustöð að morgni 12. apríl 2015. Hann upplýsti lögreglu um að hann hefði dansað við brotaþola og þau hefðu kysst, en neitaði því að nokkuð kynferðislegt hefði átt sér stað á salerni veitingastaðarins. Ákærði óskaði eftir því að gefa nýja skýrslu fyrir lögreglu. Í skýrslu hans hjá lögreglu 17. apríl sama ár breytti ákærði fyrri framburði sínum og lýsti þá kynferðislegum athöfnum á salerni veitingastaðarins sem hann kvað hafa verið með samþykki brotaþola.

11 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði.

12 Hljóðupptökur af framburði ákærða og brotaþola í héraði voru spilaðar í heild við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Þá gaf skýrslu fyrir Landsrétti vitnið C dyravörður á [...]. Í skýrslu hans kom fram að hann hefði verið að vinna á veitingastaðnum umrætt kvöld og hafi hann séð ákærða og brotaþola kyssast á dansgólfi staðarins. Hann hafi einnig séð er brotaþoli kom af salerninu. Hafi hún strax sest niður og beðið um að kallað yrði á lögregluna, en ekki viljað skýra sér frá því hvað gerst hefði. Hún hefði á hinn bóginn tjáð öðrum starfsmanni veitingastaðarins að ákærði hefði þvingað hana til munnmaka á salerninu og hefði sá starfsmaður sagt vitninu það. Vitnið kvaðst ekki hafa séð brotaþola gráta er hún kom af salerninu en hann hafi hins vegar séð hana grátandi rétt áður en lögregla kom á staðinn.

Niðurstaða

13 Ákærði hefur neitað því að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir og kveður þær kynferðislegu athafnir sem þar greinir hafa verið með samþykki brotaþola. Fallist er á með héraðsdómi að breyttur framburður ákærða frá því að hann gaf fyrst skýrslu hjá lögreglu dragi úr trúverðugleika framburðar hans, en hafi ekki úrslitaþýðingu við mat á því hvort leggja beri framburð hans eða brotaþola til grundvallar því sem hann er sakaður um og sakfelldur fyrir í héraðsdómi.

14 Ákærði og brotaþoli báru á sama veg fyrir héraðsdómi að þau hefðu ekki þekkst en þau hefðu séð hvort annað á veitingastaðnum áður en þeir atburðir urðu sem ákært er fyrir.

15 Orð ákærða standa ein móti orðum brotaþola um það hvort þær kynferðislegu athafnir sem áttu sér stað á salerni veitingastaðarins hafi verið gegn vilja hennar, en framburðar vitna nýtur á hinn bóginn við um aðdraganda þess að ákærði og brotaþoli fóru á salernið og viðbrögð og hegðun brotaþola er hún kom þaðan út.

16 Brotaþoli lýsti atburðum fyrir héraðsdómi á þann veg að hún hefði reynt að ýta ákærða frá sér þegar hann hafi farið með fingur í leggöng hennar og þegar hann hafi ýtt henni niður. Hún kvaðst ekki hafa öskrað en gefið frá sér hljóð þegar hún hafi verið að reyna ýta honum frá. Spurð um það hvort hann hafi beitt hana harðræði eða ofbeldi á salerninu kvað hún ákærða hafa haldið sér fastri. 17 Vitnið C [...] bar fyrir Landsrétti að hann hefði séð brotaþola og ákærða dansa saman og kyssast á dansgólfi veitingastaðarins og á sömu lund bar vitnið D fyrir héraðsdómi, en hann var einnig við störf á staðnum umrætt kvöld. Þá bar vinur brotaþola, E, fyrir héraðsdómi að ákærði og brotaþoli hefðu kysst,,mömmukoss“ á dansgólfinu.

18 Enda þótt fyrir liggi að vitni hafi séð ákærða og brotaþola kyssast áður en atburðir þeir sem ákært er fyrir áttu sér stað, andstætt því sem brotaþoli hefur borið, verður ekki þar með fullyrt að meta beri framburð hennar ótrúverðugan í heild sinni. Vegur þar þyngst að framburður þeirra sem sáu brotaþola og ræddu við hana strax í kjölfar þeirra atburða sem ákært er fyrir, rennir styrkum stoðum undir framburð hennar um að þær kynferðislegu athafnir sem áttu sér stað á salerni veitingastaðarins hafi ekki verið með vilja hennar. Í þessu samhengi breytir engu hvort ákærði hafi stungið fingri sínum í leggöng brotaþola fyrir eða eftir munnmökin, en um það atriði hafa bæði hún og ákærði borið á mismunandi vegu. Samkvæmt framangreindu er fallist á með héraðsdómi að leggja beri til grundvallar niðurstöðu málsins trúverðugan framburð brotaþola um að ákærði hafi með ofbeldi og ólögmætri nauðung gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir, að því frátöldu að ekki er sannað að hann hafi togað í hár hennar. Verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða því staðfest og er brot ákærða réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru.

19 Með broti því sem hann hefur verið sakfelldur fyrir braut ákærði alvarlega gegn kynfrelsi brotaþola og ber við ákvörðun refsingar að líta til þess. Á hinn bóginn hafa orðið tafir á meðferð málsins sem haft geta áhrif á refsiákvörðun..Brotið var framið 12. apríl 2015 og 6. júlí sama ár voru rannsóknargögn lögreglu send Ríkissaksóknara. Ákæra var gefin út 27. febrúar 2017 eða um 22 mánuðum eftir að atvik málsins áttu sér stað. Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 23. mars sama ár. Aðalmeðferð í málinu hófst 4. september 2017 og var fram haldið 4. október sama ár, til yfirheyrslu vitnis. Dómur héraðsdóms var kveðinn upp 17. október 2017. Áfrýjunaryfirlýsing var send ríkissaksóknara með bréfi 6. nóvember 2017. Hinn 16. mars 2018 bárust ríkissaksóknara dómsgerðir héraðsdóms. Ekki hafa komið fram skýringar á þeim töfum á málsmeðferð, sem raktar verða til ákæruvaldsins og er að engu leyti við ákærða að sakast í þeim efnum.

20 Í 3. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið á um að ákærendum beri að hraða meðferð mála eftir því sem kostur er en sama skylda hvílir á þeim sem rannsaka sakamál, sbr. 2. mgr. 53. gr. sömu laga. Málsmeðferðin er í andstöðu við framangreind lagaákvæði og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og verður við ákvörðun refsingar að líta til þess. Ákærði hefur ekki áður gerst sekur um brot gegn almennum hegningarlögum, en hann er fæddur árið 1979. Samkvæmt framangreindu verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 18 mánuði.

21 Í málinu hefur verið lagt fram mat F geðlæknis á afleiðingum brots ákærða á andlegt heilsufar brotaþola. Samkvæmt því, og með skírskotun til þess að brot það sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir er almennt til þess fallið að valda þeim sem fyrir verður sálrænum erfiðleikum, á hún rétt á skaðabótum vegna háttsemi hans á grundvelli b liðar 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að þessu virtu verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu brotaþola staðfest.

22 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

23 Með vísan til 1. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða helming áfrýjunarkostnaðar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði, en að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, M-x-x C-x-x, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttakröfu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem alls er 1.260.003 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, P-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 880.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-x-x G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 186.000 krónur. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.