217/2019

Útdráttur

B höfðaði mál gegn V hf. og A ehf. og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu vegna slyss sem hann varð fyrir er hann slasaðist við störf sín við nánar tilgreinda vélasamstæðu hjá A ehf. Deildu aðilar málsins um hvernig slysið atvikaðist. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar litið væri til atvika málsins og aðstöðumunar aðila væri óhjákvæmilegt að telja að það hefði staðið A ehf. nær að leitast við að upplýsa betur um atvik að slysinu og útbúnað umræddrar vélasamstæðu sem B vann við og tryggja sönnun um þessi atriði. B yrði þannig hvorki látinn bera hallann af því að vinnuveitandi hans hefði látið undir höfuð leggjast að kynna sér atvik málsins með fullnægjandi hætti áður en hann tilkynnti um slysið né því að Vinnueftirlitið hefði ekki sinnt þeirri lagaskyldu sinni að rannsaka það. Í málinu var því lýsing B á atvikum að slysinu lögð til grundvallar. Var talið að slysið yrði rakið til saknæmrar háttsemi A ehf. eða starfsmanna hans, annarra en B, enda hefði ekkert komið fram um hlutverk hans að því leyti. Bæri A ehf. því bótaábyrgð á tjóni B á grundvelli sakarreglunnar og óskráðrar reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð, og áfrýjandinn V hf. sem ábyrgðartryggjandi hans. Krafa B var því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og M-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf vélaverkfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 22. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. febrúar 2019 í málinu nr. E3643/2017.

2 Áfrýjendur krefjast þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að hann verði látinn niður falla. 3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en þó þannig að viðurkennd verði bótaskylda beggja áfrýjenda vegna varanlegra líkamsáverka sem stefndi varð fyrir 18. janúar 2013 í starfi hjá áfrýjandanum A ehf. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti úr hendi áfrýjenda án tillits til gjafsóknar sem stefnda hefur verið veitt.

4 Mál þetta var áður dæmt í Landsrétti 29. nóvember 2019 en sá dómur var ómerktur með dómi Hæstaréttar 23. júní 2020 í máli nr. 4/2020.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Samkvæmt gögnum málsins slasaðist stefndi á vinnustað sínum, álvinnslu AA ehf., síðar A ehf., að kvöldi föstudagsins 18. janúar 2013. Slysið var tilkynnt til lögreglu samdægurs og var tilkynningin móttekin klukkan 22.44. Í lögregluskýrslu segir að tilkynning hafi borist um að maður hafi dottið niður úr stiga á […] og sé eitthvað slasaður. Enn fremur hafi komið fram í tilkynningunni að sjúkrabifreið væri á leið á vettvang frá […]. Lögreglumenn fóru ekki á vettvang, enda uppteknir í öðru verkefni, eins og segir í skýrslunni. Síðan segir í skýrslunni: „Ræddi síðar við tilkynnanda, [C], sem sagði að [B] hafi verið þarna við vinnu er hann hafi dottið niður úr stiga og brotið á sér vinstri handlegginn. Ræddi einnig við eiganda [D], eiganda fyrirtækisins, og sagði hann að þarna hafi átt sér stað slys og að vinnueftirlitinu hafi verið gert viðvart.“ Lögregluskýrslan var gerð þriðjudaginn 19. febrúar 2013.

6 Í læknisvottorði frá sjúkrahúsinu á […] segir meðal annars svo um stefnda: „Slysdag um kl. 22 féll hann úr stiga, u.þ.b. 1 ½ m og lenti á steyptu undirlagi. Kom niður á vi. síðu og bar fyrir sig vi. hendi. Fann strax til verkja í vi. hendi og síðu. Var fluttur hingað á slysadeild í sjúkrabíl. Við skoðun var hann með fullri meðvitund. Taugaskoðun var eðlileg. Vi. framhandleggur var greinilega aflagaður en blóðflæði, skyn og hreyfing í vi. hendi óskert. Þá voru bein og óbein eymsli yfir brjósti framan til vi. megin yfir neðstu rifjum. Þá var rispa og mar á vi. fótlegg. Röntgenrannsókn af vi. úlnlið sýndi brot í vi. sveif í úlnliðnum.“

7 Meðal gagna málsins er tilkynning 21. janúar 2013 um vinnuslys til Vinnueftirlitsins undirrituð af D er þá var eigandi AA ehf., vinnuveitanda stefnda. Á tilkynninguna er ritað: „kom 21/1 13 SS.“ Í tilkynningunni er slysinu lýst svo: „Skv. lýsingu samstarfsmanns: stóð upp í annarri til þriðju tröppu og var að teygja sig í ál stykki sem stóð fast í opinu á 1000 gráðu heitum ofninum dettur við þetta og lendir trúlega á höndinni.“ Í tilkynningunni er merkt við nokkur atriði varðandi stefnda og slysið. Þar kemur fram að hann hafi verið ófaglærður launþegi er hafi unnið lengur en mánuð hjá fyrirtækinu í vaktavinnu. Slysið hafi orðið við framleiðslustörf, orsökin hafi verið fall af hærri stað og orsakavaldur „menn“ og „annað“. Þá kemur fram að úlnliður/hönd hafi brotnað og stefndi orðið óvinnufær.

8 Með ódagsettum tölvupósti óskaði lögmaður stefnda eftir afstöðu áfrýjandans Varðar trygginga hf. til bótaskyldu vegna slyssins. Jafnframt var óskað eftir gögnum frá áfrýjanda. Í svari áfrýjandans 20. júní 2013 kemur fram að hann hafi ekki önnur gögn en framangreinda lögregluskýrslu. Lögmaðurinn ritaði Vinnueftirlitinu bréf 26. júní sama ár og óskaði eftir afriti af tilkynningu um slysið. Í bréfinu segir að stefndi hafi verið við vinnu hjá áfrýjanda AA ehf., nú A ehf., „er hann féll niður 3 metra frá ofni sem hann starfaði við. Fólst starfið aðallega í því að halda hita á ofninum og gæta þess að ál sem þar fór inn myndi ekki detta út. Afleiðingar þess að umbj. minn féll 3 metra niður á gólf voru brot á vinstri hönd ofan við úlnlið og rifbeinsbrot.“ Svar Vinnueftirlitsins 27. sama mánaðar er svohljóðandi: „Vinnuslys þetta hefur ekki verið rannsakað af Vinnueftirlitinu þar sem það var ekki tilkynnt þegar það átti sér stað. Meðfylgjandi er skrifleg tilkynning frá fyrirtækinu um slysið, sem barst stofnuninni þann 21. janúar 2013.“

9 Lögmaður stefnda ritaði áfrýjandanum Verði tryggingum hf. bréf 16. september 2013 og krafðist bóta úr frjálsri ábyrgðartryggingu AA ehf., nú áfrýjandans A ehf. Í bréfinu er tildrögum slyssins lýst á sama hátt og að framan var rakið. Kröfunni var hafnað með bréfi áfrýjanda Varðar trygginga hf. 23. sama mánaðar. Segir í bréfinu að krafa stefnda sé engum gögnum studd og sök því ósönnuð.

10 Lögmaður stefnda ritaði áfrýjanda Verði tryggingum hf. aftur bréf 7. janúar 2014 og ítrekaði kröfu um bætur úr frjálsri ábyrgðartryggingu AA ehf. Í bréfinu segir lögmaðurinn að stefndi tali enga íslensku og litla ensku. Á fundi stefnda og lögmannsins hafi verið túlkur og hafi stefndi lýst slysinu með eftirfarandi hætti: „Ofninn sem umbj. minn starfaði við að setja ál innan í virkar þannig að efnið sem fer í ofninn er hrist niður svokallaðan fæðara (e. feeder), sem hefur það hlutverk að ýta álinu inn í ofninn sem hitar það. Fæðarinn losnaði frá ofninum og slóst í höfuð umbj. míns með þeim afleiðingum að hann féll niður 3 metra á steinsteypt gólf. Ástæðan fyrir því að fæðarinn losnaði var vegna þess að splitti sem átti að halda fæðaranum á sínum stað losnaði við atgang hristarans. Slíkt á ekki að geta gerst þegar splitti er klofið, en tilgreint splitti var það aftur á móti ekki. Féll því splittið úr ofninum með fyrrgreindum afleiðingum. Við tilkynningu slyssins voru sendar myndir þar sem sjá má splittið, fæðarann og ofninn.“ Þá vitnar lögmaðurinn til þess að slysið hafi ekki verið rannsakað. Vinnueftirlitið hafi tjáð sér að það hafi ekki verið rannsakað vegna þess að ekki var tilkynnt um slysið. Tilkynning hafi svo borist síðar. Í bréfinu heldur lögmaðurinn því fram að samkvæmt dómafordæmum beri vinnuveitandi hallann af því ef atvik slyss eru ekki nægilega upplýst vegna þess að það var ekki rannsakað. Áfrýjandinn Vörður tryggingar hf. hafnaði bótaskyldu á ný með bréfi 15. maí 2014.

11 Stefndi skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 27. júní 2014. Nefndin úrskurðaði í málinu 12. ágúst sama ár og hafnaði kröfu stefnda. Í úrskurðinum segir að lýsing stefnda á slysinu hafi fyrst komið fram 7. janúar 2014 eða tæpu ári eftir slysið. Jafnframt segir í úrskurðinum: „Engin gögn liggja fyrir í málinu sem með einhverju móti skjóta stoðum undir lýsingu M [stefnda], en ætla verður að frekari gagna hefði mátt afla um aðstæður á vettvangi og hvort lýsing M geti átt við rök að styðjast. Í ljósi þessa, svo og þess hversu seint var gerð grein fyrir orsökum slyssins af hálfu M, verður sönnunarbyrði um það hvernig slysið bar að höndum ekki varpað yfir á V [áfrýjanda A ehf., áður AA ehf.]. Þessu breytir ekki þótt M telji tungumálaörðugleika í samskiptum við lögmann sinn hafa valdið því hversu seint lýsing hans á málsatvikum og orsökum slyssins hafi komið fram. Eins og mál þetta liggur fyrir verður því ekki talið að sýnt hafi verið fram á að slysið verði rakið til vanbúnaðar í tækjabúnaði sem M vann við eða annarra atvika sem V getur borið ábyrgð á. Af því leiðir að M á ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu V hjá X [Verði tryggingum hf.].“

12 Stefndi höfðaði hið áfrýjaða mál á hendur áfrýjendum með stefnu sem þingfest var 16. nóvember 2017. Í stefnunni er málavöxtum lýst á þennan hátt: „Vinna stefnanda fólst aðallega í því að halda hita á svokölluðum ofni og gæta þess að ál sem fór inn myndi ekki detta út. Við vinnu sína sá stefnandi um að setja ál innan í þennan ofn, en álið fer fyrst niður svokallaðan fæðara sem hefur það hlutverk að ýta álinu inn í ofninn sem svo bræðir það. Á ofninum er svokallaður hristari sem hjálpar til við að koma álinu áleiðis inn í ofninn. Þegar stefnandi stóð þarna við vinnu sína losnaði fæðarinn frá ofninum og slóst í höfuð hans með þeim afleiðingum að stefnandi féll niður 3 metra á steinsteypt gólf. Ástæða þess að fæðarinn losnaði var sú að splitti sem átti að halda fæðaranum á sínum stað losnaði, en það losnaði við atgang hristarans. Slíkt á ekki að geta gerst þegar splitti er klofið, en splittið sem losnaði umrætt sinn hafði ekki verið klofið. Splittið hafi því fallið úr ofninum með fyrrgreindum afleiðingum.“

13 Í héraði byggði stefndi kröfur sínar á því að framangreindur vanbúnaður á vélinni hefði valdið slysinu og að á þessum vanbúnaði bæri vinnuveitandi hans ábyrgð. Þá var einnig byggt á því að slysið hefði ekki verið rannsakað, en það hefði vinnuveitandanum borið að hlutast til um að yrði gert. Ekki hefði nægt að tilkynna Vinnueftirlitinu um slysið. Stefndi sé […] og tali einungis […]. Honum hafi því ekki verið ljós réttarstaða sín og heldur ekki hvað þurft hafi til að upplýsa um tildrög slyssins til að hann ætti rétt á bótum frá tryggingafélagi vinnuveitandans.

14 Áfrýjendur mótmæltu ekki framangreindri málavaxtalýsingu í héraði en bentu á að hún hefði fyrst komið fram 7. janúar 2014. Í tilkynningu til lögreglu og Vinnueftirlits hefði komið fram að stefndi hefði dottið úr stiga. Þeir byggðu sýknukröfu sína á því að ósannað væri að vanbúnaður vélar, sem áfrýjendur bæru ábyrgð á, væri valdur að slysinu. Þá hefði verið uppfyllt skylda um að tilkynna slysið og yrði sönnunarbyrðin ekki felld á vinnuveitandann vegna vanrækslu á tilkynningu.

15 Við aðalmeðferð í héraði lýsti stefndi því að hann hefði unnið við vél sem hefði flutt álefni að ofni. Hann hefði staðið á stigapalli á vélinni. Stór biti hefði komið og hefði hann þurft að gæta þess að hann færi í rétta átt og stíflaði ekki leiðina í ofninn. Bitinn hefði legið þversum og meðan hann var að reyna að snúa bitanum hefði stykki með höldu fallið niður og rekist í höfuð hans. Þetta hefði verið eins konar halda á loki á vélinni til að opna og loka henni en lokið sjálft hefði verið á lömum og dottið niður. Nánar spurður kvað hann þetta hafa verið stórt og mikið járnstykki, eins konar handfang, sem hefði rekist í höfuð hans þegar það féll. Hann kvaðst ekki vita af hverju stykkið hefði dottið en taldi að pinni sem átti að halda því á sínum stað hefði getað dottið úr. Spurður hvað „þessi hleri“ hefði verið þungur kvað stefndi hann geta verið tvö hundruð til þrjú hundruð kíló. Nánar spurður um hvernig hann slasaðist kvað hann lokið ekki hafa dottið á sig heldur hefði handfang sem á því var rekist í sig og hann dottið niður. Þetta stykki hefði verið fest við hlerann með pinna. Hann kvaðst ekki vita hvort pinninn hefði dottið úr. Þá kvaðst hann hafa verið með hjálm við vinnu sína. Stefndi greindi jafnframt svo frá að samstarfsmaður hans, C, hefði áður lent í sambærilegu atviki og hefði hann þurft að leggjast inn á spítala í kjölfarið. Jafnframt kvað hann C hafa verið vitni að því þegar lokið datt og hefði hann hringt strax í vinnuveitanda til að tilkynna um slysið. Enginn hefði þó rætt við stefnda sjálfan vegna slyssins, hvorki vinnuveitandi hans, lögregla né Vinnueftirlitið. Lýsing á slysinu sem kemur fram í skýrslu til Vinnueftirlitsins var borin undir hann og benti hann á að enginn hefði talað við sig og kvað þá lýsingu vera ranga.

16 C, samstarfsmaður stefnda, bar að hafa séð lokið fara niður en kvaðst ekki hafa séð stefnda. Hann hefði því farið að athuga með hann og séð hann liggjandi á gólfinu. Í framhaldinu hefði hann hringt í 112 og í vinnuveitandann. Hann kvaðst hafa sagt lögreglu að stefndi hefði dottið og höndin á honum brotnað. Eftir það hefði enginn haft samband við sig til að spyrja um slysið. Eftir að stefndi slasaðist kvaðst samstarfsmaðurinn hafa lent í sams konar slysi, pinninn hefði losnað og sami hlutur rekist í höfuð hans og hefði rekist í stefnda. Vélin væri gömul og hristist stanslaust, sem ylli því að pinninn gæti dottið úr. Jafnframt greindi C svo frá að hann væri svili stefnda.

17 D, einn þáverandi eigenda fyrirtækisins, mundi eftir að hafa tilkynnt um slysið til Vinnueftirlitsins en mundi ekki eftir því hvort hann hefði fylgt þeirri tilkynningu eftir. Vitnið kvað frænda sinn hafa hringt og tjáð sér að stefndi hefði dottið og meitt sig og að sjúkrabíll væri á leiðinni en minntist þess ekki að C, samstarfsmaður stefnda, hefði hringt. Að öðru leyti kvaðst hann ekki hafa neina hugmynd um hvar eða hvernig slysið hefði orðið. Einnig gat hann lítið borið um vélina, þyngd hennar og fleira þess háttar, en kvaðst minnast þess að hann hefði ritað einhvers staðar í skýrslu að svona gæti „gerst þegar menn eru að gera eitthvað sem þeir eiga ekki að gera“. Spurður um hvað hann ætti við svaraði hann að þessi „vél er ekki til þess að hanga utan á og teygja sig inn í eitthvað sem að, til þess að gera eitthvað“. Þá kvaðst hann hvorki minnast þess að hafa rætt við stefnda eftir slysið né að C hefði lent í sambærilegu slysi á vinnustaðnum.

Niðurstaða

18 Í málinu greinir aðila á um hvort stefndi eigi rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu áfrýjandans, A ehf., hjá áfrýjandanum Verði tryggingum hf. Ágreiningslaust er í málinu að stefndi hafi slasast við fall í vinnu sinni 18. janúar 2013 en aðilar deila um hvernig slysið atvikaðist. Eins og að framan greinir fór engin rannsókn fram á slysinu. AA ehf. sendi skriflega tilkynningu til Vinnueftirlitsins fyrsta virka dag eftir slysið en í bréfi stofnunarinnar, sem liggur fyrir í málinu, segir að slysið hafi ekki verið rannsakað „þar sem það var ekki tilkynnt þegar það átti sér stað“. Samstarfsmaður stefnda, C, tilkynnti slysið til lögreglunnar en hún kom ekki á vettvang með vísan til þess að hún væri upptekin í öðru verkefni. Þá var það fyrst með bréfi lögmanns stefnda 7. janúar 2014, eða tæpu ári eftir slysið, sem því var lýst að vanbúnaður vélar hefði valdið slysinu. Fram að þeim tíma var ekki annað upplýst um tildrög þess en að stefndi hefði dottið úr stiga og fallið á steinsteypt gólf. Vélasamstæðan sem stefndi vann við umrætt sinn mun ekki vera lengur í notkun og ekki liggja fyrir staðfestar upplýsingar um útbúnað hennar á slysdegi. Einu gögnin sem liggja fyrir í málinu um vélasamstæðuna eru þrjár ljósmyndir sem óljóst er hvenær voru teknar en auk þess hefur verið teiknað inn á þær. Af myndunum sjálfum verður ekki ráðið hvort handfang var á vélinni sem stefndi vann við umrætt sinn né hvar slíkt handfang var þá staðsett. Dómurinn, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, telur að af þessum gögnum verði ekki dregnar neinar óyggjandi ályktanir um það hvernig vélasamstæðan var búin er slysið varð. Samkvæmt framangreindu er veruleg óvissa uppi í málinu um málsatvik og útbúnað vélarinnar á slysdegi.

19 Þær sönnunarreglur sem mótast hafa í dómaframkvæmd um þá aðstöðu er atvik að vinnuslysum eru óljós snúast að verulegu leyti um hvorum málsaðila það hafi staðið nær að leitast við að upplýsa atvikin og tryggja sönnun um þau. Vinnuveitandi sem ekki tilkynnir vinnuslys til samræmis við 79. gr. laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980 þarf þannig að bera hallann af því að rannsókn Vinnueftirlitsins hafi ekki farið fram, ef atvik teljast ekki nægilega upplýst af þeim sökum, enda stendur upp á hann að sinna lögbundinni tilkynningarskyldu sinni. Jafnframt er ljóst að þótt vinnuveitandi hafi uppfyllt hina lögbundnu tilkynningarskyldu getur hann orðið að bera halla af því að málsatvik séu ekki nægilega upplýst, ef það verður talið hafa staðið honum nær að leitast við að upplýsa atvik frekar, til dæmis með því að fylgja tilkynningu eftir eða hlutast á annan hátt til um rannsókn eða varðveislu sönnunargagna, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 4. febrúar 2010 í máli nr. 286/2009.

20 Stefndi byggir á því að hleri á hinum svonefnda fæðara, sem hann vann við, hafi losnað og fallið fram. Við þetta hafi handfang á hleranum rekist í hjálminn sem stefndi bar á höfði og hann við það misst jafnvægið og dottið fram af stigapalli þar sem hann stóð. Taldi hann slysið hafa orðið vegna þess að pinni, sem átti að halda búnaði á sínum stað, hefði losnað við stöðugan titring fæðarans. Þrátt fyrir að framangreind lýsing fyrir dómi hafi ekki verið að öllu leyti til samræmis við það sem lýst er í stefnu þá rúmast hún fyllilega innan þess málsgrundvallar sem þar er lagður og málsástæðna sem þar eru settar fram. Í reynd hafa síðari lýsingar stefnda á slysinu falið í sér nánari útskýringar á því hvernig það kom til að hann féll niður. Verður ekki talið óeðlilegt að hann hafi í fyrstu, að því marki sem yfirleitt var kallað eftir lýsingu hans á slysinu, einblínt á fallið sjálft sem orsakaði þá áverka sem hann hlaut fremur en ástæðurnar fyrir fallinu. Hér er og til þess að líta að stefndi virðist nánast eingöngu tala […], auk þess sem hann var fluttur á brott af slysstað með sjúkrabifreið og var síðan óvinnufær og frá vinnu í tvo mánuði.

21 Framangreind lýsing stefnda á atvikum að slysinu fyrir dómi fær nokkra stoð í skýrslu vitnisins C en hann bar fyrir dómi að hann hefði séð hlerann sveiflast niður. Hann hefði ekki séð stefnda og því hlaupið til hans og séð að hann hefði dottið niður. Stefndi og C, sem eru þeir einu sem voru að störfum umrætt sinn og því þeir einu sem borið geta um atvik að slysinu, báru samkvæmt þessu á svipaða lund fyrir dómi, að því marki sem C sá hvað átti sér stað. C kvaðst einnig hafa lent í svipuðu atviki eftir að slys stefnda varð þar sem umrætt stykki hefði rekist í höfuð hans. Lýsti hann því að pinni hefði verið laus, vélin væri gömul og hristist stanslaust, sem ylli því að pinni gæti losnað. Stefndi bar í héraði að þetta slys hefði átt sér stað áður en hann sjálfur varð fyrir slysinu sem mál þetta varðar. Vitnið D minntist þess aftur á móti ekki að C hefði lent í sambærilegu slysi og stefndi. Þrátt fyrir framangreint og þá staðreynd að C og stefndi eru svilar verður við úrlausn málsins ekki með öllu litið fram hjá framburði hans um atvik er stefndi féll, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

22 Um atvik umrætt sinn vísa áfrýjendur á hinn bóginn til tilkynningar AA ehf. til Vinnueftirlitsins en þar var tildrögum slyssins lýst svo: „Skv. lýsingu samstarfsmanns: stóð upp í annarri til þriðju tröppu og var að teygja sig í ál stykki sem stóð fast í opinu á 1000 gráðu heitum ofninum dettur við þetta og lendir trúlega á höndinni.“ Ekki er fyllilega ljóst hvaðan þessi lýsing er komin. Vitnið D, sem þá var einn eigenda AA ehf., kvaðst fyrir dómi eingöngu hafa heyrt af slysinu í gegnum síma. Hann kvaðst hafa vitað að stefndi hefði meitt sig en hann hefði „enga hugmynd um hvar eða hvernig, nákvæmlega“. Hann mundi ekki eftir því að hafa rætt við stefnda eða spurt hann sjálfan út í slysið og stefndi kvað engan hafa rætt við sig eftir slysið, hvorki vinnuveitandann né lögreglu eða Vinnueftirlitið.

23 Samkvæmt 1. mgr. 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum skal atvinnurekandi án ástæðulausrar tafar tilkynna til Vinnueftirlits ríkisins öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Slys þar sem líkur eru á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skal tilkynna Vinnueftirlitinu eigi síðar en innan sólarhrings. Í 2. mgr. sama ákvæðis greinir jafnframt að atvinnurekandi skuli innan viku tilkynna skriflega um slysið til Vinnueftirlits ríkisins. Samkvæmt þessu verður ekki talið að AA ehf. hafi vanrækt að tilkynna Vinnueftirlitinu um slysið samkvæmt 79. gr. laga nr. 46/1980. Aftur á móti verður ekki fram hjá því litið að sú tilkynning var send af fyrirsvarsmanni sem hvorki vissi hvernig slysið nákvæmlega átti sér stað né ræddi við stefnda áður en tilkynningin var send.

24 Í 1. mgr. 81. gr. laga nr. 46/1980 segir að Vinnueftirlit ríkisins skuli rannsaka orsakir slysa og óhappa sem tilkynnt er um samkvæmt 79. gr. Í 2. mgr. sama ákvæðis segir að þegar Vinnueftirliti ríkisins hafi borist tilkynning skuli starfsmenn þess fara á staðinn án ástæðulauss dráttar til að hefja vettvangskönnun en telji Vinnueftirlitið ekki þörf á sérstakri vettvangskönnun skuli það tilkynna atvinnurekanda þar um án ástæðulauss dráttar. Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir því að vinnuveitandi stefnda tilkynnti um slysið til Vinnueftirlitsins og hvað kom fram í tilkynningunni. Þrátt fyrir það framkvæmdi Vinnueftirlitið ekki hina lögboðnu rannsókn á slysinu. Þá liggur ekkert fyrir um það í gögnum málsins að Vinnueftirlitið hafi tilkynnt atvinnurekanda þá ákvörðun sína að rannsaka ekki slysið.

25 Þegar stefndi setti síðar fram frekari lýsingu á atvikum að slysinu var bótaábyrgð hafnað af hálfu áfrýjenda en ekkert aðhafst frekar til að leitast við að upplýsa málsatvik. Þannig eru til að mynda einu gögnin sem liggja fyrir í málinu um þá vélasamstæðu sem stefndi vann við ljósmyndir sem lagðar voru fram af hálfu stefnda en ekki af áfrýjendum. Þá athugast að stefndi er ófaglærður verkamaður sem virðist nánast eingöngu tala […] og var fluttur burtu slasaður með sjúkrabifreið og var síðan frá vinnu að fullu í tvo mánuði. AA ehf. var á hinn bóginn vinnuveitandi og bar sem slíkur ríkar skyldur samkvæmt lögum nr. 46/1980.

26 Þegar litið er til framangreindra atvika og aðstöðumunar aðila er óhjákvæmilegt að telja að það hafi staðið AA ehf., nú A ehf., nær að leitast við að upplýsa betur um atvik að slysinu og útbúnað vélasamstæðunnar sem stefndi vann við og tryggja sönnun um þessi atriði. Eins og atvikum í máli þessu er háttað verður stefndi þannig hvorki látinn bera hallann af því að vinnuveitandi hans lét undir höfuð leggjast að kynna sér atvik málsins með fullnægjandi hætti áður en hann tilkynnti um slysið né því að Vinnueftirlitið sinnti ekki þeirri lagaskyldu sinni að rannsaka það. Því til viðbótar athugast að lýsing stefnda fyrir dómi fær nokkra stoð í framburði vitnis sem var eitt að störfum með stefnda umrætt sinn. Þá er ekkert fram komið í málinu sem gefur tilefni til að ætla að slysið hefði ekki getað orðið með þeim hætti sem stefndi byggir á.

27 Samkvæmt öllu framangreindu verður að miða við að fyrrnefndur hleri hafi fallið niður og handfang á honum rekist í hjálm stefnda þannig að hann féll niður af stigapallinum þar sem hann stóð. Það var á ábyrgð AA ehf., nú áfrýjandans A ehf., að tryggja að hlerinn væri festur með fullnægjandi hætti en félli ekki niður vegna hristings vélarinnar. Þannig verður að telja að slysið verði rakið til saknæmrar háttsemi hans eða starfsmanna hans, annarra en stefnda, enda hefur ekkert komið fram um hlutverk hans að því leyti. Ber áfrýjandinn A ehf. því bótaábyrgð á tjóni stefnda, sbr. sakarregluna og óskráða reglu skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð, og áfrýjandinn Vörður tryggingar hf. sem ábyrgðartryggjandi hans.

28 Við upphaf aðalmeðferðar fyrir Landsrétti var bókað eftir málflytjendum að málið hefði frá upphafi verið rekið á þeim málsgrundvelli að stefndi hefði beint kröfu sinni um viðurkenningu á bótaskyldu að báðum áfrýjendum og að tekið hefði verið til varna af hálfu þeirra beggja. Jafnframt var bókað eftir lögmanni áfrýjenda að Hæstiréttur hefði í framangreindum dómi sínum 23. júní 2020 í máli nr. 4/2020, þar sem fyrri dómur Landsréttar í máli þessu var ómerktur, ekki gert athugasemdir við það hvernig leyst var úr kröfugerð aðila í málinu. Kváðu málflytjendur kröfugerð sína fyrir Landsrétti taka mið af þessu. Lögmaður stefnda óskaði eftir því að bókað yrði að hann krefðist viðurkenningar á bótaskyldu beggja áfrýjenda og lögmaður áfrýjenda gerði ekki athugasemd við það. Lögmaður áfrýjenda óskaði eftir því að bókað yrði að hann gerði kröfu um að báðir áfrýjendur yrðu sýknaðir af kröfum stefnda og gerði lögmaður stefnda ekki athugasemd við það. Eins og hér stendur á, og að svo miklu leyti sem kröfugerð aðila fyrir Landsrétti er þannig breytt frá því sem var í héraði, fellst dómurinn á að hún komist að í málinu, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991. Með vísan til framangreinds og 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um bótarétt stefnda með þeim hætti sem nánar greinir í dómsorði.

29 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

30 Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður málskostnaður fyrir Landsrétti felldur niður. Um gjafsóknarkostnað stefnda vegna heimvísunar málsins fer eins og í dómsorði greinir en þóknun lögmanns hans er þar tilgreind án virðisaukaskatts í samræmi við venju.

Dómsorð:

Viðurkenndur er réttur stefnda, B, til bóta úr ábyrgðartryggingu sem áfrýjandi, A ehf., hafði hjá áfrýjanda, Verði tryggingum hf., vegna varanlegs líkamstjóns sem hann varð fyrir 18. janúar 2013 á starfsstöð A ehf.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, B-kvk-ef G-kvk-ef, 855.000 krónur.