629/2021

Útdráttur

A höfðaði mál til viðurkenningar á beinum eignarétti á 50% hlut nánar tilgreindrar fasteignar. B, faðir C, hafði keypt fasteignina í kjölfarið af því að A og C tókst ekki að fjármagna kaupin. Málsaðilar voru sammála um að kaup B á fasteigninni hafi átt að vera til bráðabirgða, eða þar til A og C hefðu fjárhagslegt bolmagn til að kaupa eignina. Úr því varð ekki, en A og C slitu hjúskap á árinu 2018. Í fjárskiptasamningi A og C var fasteignarinnar hvergi getið. Reisti A málatilbúnað sinn á því að kaup B á fasteigninni hefði verið málamyndagerningur og hefðu A og C í reynd orðið eigendur fasteignarinnar við kaupin. Hefðu þau tekið við eigninni og ráðist í ýmiskonar endurbætur á henni, sem þau hefðu staðið straum af. Í dómi Landsréttar kom fram að B hefði verið skuldari lána er á fasteigninni hvíldu og hefði greitt af henni gjöld sem þinglýstur eigandi. Þá væri óumdeilt að A hefði greitt upp tilgreint lán sem faðir A hefði veitt til íbúðarkaupanna. A hefði sönnunarbyrði fyrir því að kaup B hefðu verið málamyndagerningur. Gegn mótmælum B og C hefði hann ekki axlað þá sönnunarbyrði. Var B því sýknaður af kröfu A. Þá var C sýknuð á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. október 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 27. september 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkenndur verði eignarréttur hans á 50% hluta fasteignarinnar [...], neðri hæð, fasteignanúmer [...]. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms, málskostnaðar fyrir Landsrétti og álags á málskostnað.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu áfrýjandi og stefndu viðbótarskýrslu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Um málsatvik og málstæður aðila er vísað til hins áfrýjaða dóms. Svo sem þar greinir gengu A og stefnda C í hjónaband á árinu 2007. Um mitt sama ár festu þau kaup á efri hæð fasteignarinnar að [...] á Akureyriog voru seljendur stefndi B og eiginkona hans.

Á árinu 2013 áformuðu áfrýjandi og stefnda C að festa kaup á fasteigninni á neðri hæð hússins og var tilboð áfrýjanda í eignina samþykkt með fyrirvara um lán frá lánastofnun. Íbúðalánasjóður var seljandi eignarinnar. Áfrýjandi stóðst ekki greiðslumat og er ágreiningslaust með aðilum að ákveðið hafi verið að stefndi B myndi ganga inn í kauptilboðið. Var kaupsamningur á milli stefnda B, sem kaupanda, og Íbúðalánasjóðs, sem seljanda, undirritaður 19. desember 2013. Kaupverðið var 18.000.000 króna. Fyrir liggur að vegna kaupanna tók stefndi B lán hjá lánastofnun að fjárhæð 14.400.000 krónur, sem tryggt var með veði í eigninni. Þá lánaði faðir áfrýjanda 2.935.000 krónur til kaupanna og var sú fjárhæð lögð inn á reikning hjá stefnda B. Ekki hefur verið upplýst í málinu hvernig mismunur að fjárhæð 665.000 krónur var greiddur.

6

Málsaðilar eru sammála um að kaup stefnda B á fasteigninni hafi átt að vera til bráðabirgða, eða þar til áfrýjandi og stefnda C hefðu fjárhagslegt bolmagn til að kaupa eignina. Úr því varð ekki, en áfrýjandi og C slitu hjúskap á árinu 2018.

Fjárskiptasamningur í tengslum við skilnaðinn var undirritaður 22. júní það ár, og hann staðfestur af sýslumanni 25. sama mánaðar með vísan til 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Í fjárskiptasamningi er fasteignarinnar á neðri hæð að [...] hvorki getið í tilgreiningu eigna né skulda.

7

Áfrýjandi reisir mál sitt á því að kaupsamningur stefnda B og Íbúðalánasjóðs hafi verið málamyndagerningur. Í reynd hafi áfrýjandi og stefnda C orðið eigendur fasteignarinnar við kaupin. Hafi þau tekið við eigninni og ráðist í ýmiskonar endurbætur á henni, sem þau hafi staðið straum af. Hafi áfrýjandi og stefnda frá þeim tíma er kaupin gengu í gegn kostað verulegum fjármunum til viðhalds og endurbóta á eigninni, sem sýni að kaup stefnda B á eigninni hafi verið til málamynda. Ekki hafi verið unnt að tilgreina fasteignina í fjárskiptasamningi aðila þar sem stefndi B hafi verið þinglýstur eigandi eignarinnar. Þar sem fasteignin hafi í reynd verið eign áfrýjanda og stefnda C eigi áfrýjandi helmingseignarhlut í eigninni á móti stefndu C. 8

Stefndu mótmæla því að kaupsamningur stefnda B og Íbúðalánasjóðs hafi verið málamyndagerningur. Hafi stefndi B verið raunverulegur kaupandi eignarinnar og tekið lán fyrir kaupunum. Eignin hafi verið leigð út allt frá kaupum og leigugreiðslur verið notaðar til að greiða afborganir af lánum og til að standa straum af opinberum gjöldum og öðrum kostnaði. Hafi áfrýjandi og stefnda C átt að fá þóknun sér til handa fyrir að hafa umsjón með eigninni og útleigu hennar.

Niðurstaða

9

Áfrýjandi og stefndu hafa hvort á sinn veg stutt málsástæður sínar um eignarrétt að fasteigninni á neðri hæð [...] á Akureyri við útreikninga á útgjöldum sem þau telja að hafi fallið þeim í skaut vegna hinnar umþrættu fasteignar. Hvað sem þessum gögnum og útreikningum líður verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að leigugreiðslum sem til féllu vegna fasteignarinnar hafi, allt frá árinu 2014, að langstærstum hluta verið varið til greiðslu afborgana af lánum, fasteignagjalda og trygginga vegna eignarinnar, auk fjármagnstekjuskatts vegna leigutekna. Stefndi B var skuldari að umræddum lánum og greiddi hann sem þinglýstur eigandi framangreindan kostnað og gjöld af eigninni. Þá er óumdeilt að stefndi B hefur nú greitt upp lán það sem faðir áfrýjanda veitti til íbúðarkaupanna. Áfrýjandi hefur sönnunarbyrði fyrir því að kaupsamningur stefnda B og Íbúðalánasjóðs hafi verið málamyndagerningur. Gegn mótmælum stefndu hefur hann ekki axlað þá sönnunarbyrði.

10

Af framangreindri niðurstöðu leiðir að stefndi B verður sýknaður á þeim grundvelli að áfrýjanda hafi ekki tekist sönnun þess að eiga helmingseignarhlut í fasteigninni á neðri hæð [...] á Akureyri. Af því leiðir jafnframt að stefnda C verður sýknuð á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Að þessu gættu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur, þar á meðal um málskostnað.

11

Í ljósi niðurstöðu málsins er rétt að áfrýjandi greiði stefndu, hvoru um sig, málskostnað fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði. Ekki eru efni til að dæma áfrýjanda til greiðslu álags á málskostnað.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, B og C, hvoru um sig, 600.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.