876/2018

Útdráttur

Héraðsdómur féllst á kröfu þrotabús B ehf. um riftun á greiðslu skuldar B ehf. við R ehf. sem fór fram með þeim hætti að Á ehf. tók yfir skuld B ehf. við R ehf. samkvæmt skuldabréfi. Byggði héraðsdómur á því að skuldskeytingin hefði verið riftanleg samkvæmt 139. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þar sem hún hefði farið fram eftir frestdag og á þeim tíma hefði verið ljóst að félagið væri ógjaldfært. Þá yrði ekki annað séð en að yfirtaka Á ehf. á skuldum B ehf. við R ehf. hefði verið hluti kaupverðs fyrir rekstur þess. Auk þess hefði verið um að ræða greiðslu skuldar með óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. sömu laga, og hefði ráðstöfunin leitt til mismununar kröfuhafa. Málsaðilar undu báðir niðurstöðu héraðsdóms um riftun greiðslunnar og deildu einungis um það fyrir Landsrétti hvort fallast ætti á kröfu þrotabús B ehf. um að R ehf. bæri vegna riftunarinnar að greiða honum andvirði hinnar yfirteknu skuldar með nánar tilgreindum vöxtum. Með vísan til héraðsdóms, sem ekki hafði verið áfrýjað að því leyti, byggði Landsréttur á því að R ehf. hefði verið grandvís um riftanleika ráðstöfunarinnar er hún fór fram. Með skuldskeytingunni hefði R ehf. fengið skuld B ehf. gerða upp við sig og sú greiðsla hefði valdið þrotabúi B ehf. tjóni þar sem það hefði vegna skuldskeytingarinnar orðið af þeim hluta endurgjalds fyrir rekstur B ehf. sem Á ehf. innti af hendi með yfirtöku skuldarinnar. Var því með vísan til þriðja málsliðar 1. mgr. og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 fallist á kröfu þrotabús B ehf. um að R ehf. yrði gert að endurgreiða fjárhæðina. Tók Landsréttur jafnframt fram að réttarsamband þessara þriggja aðila að öðru leyti breytti engu í því sambandi, enda væri það greiðsla skuldar B ehf. við R ehf. sem sætti riftun en hvorki sala á rekstri félagsins né skuldskeytingin sem slík.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. nóvember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 31. október 2018 í málinu nr. E170/2018.

2 Áfrýjandi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms með þeirri breytingu að stefnda verði að auki gert að greiða áfrýjanda 5.300.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2018 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Frestdagur við skipti Búálfsins sportbars ehf. var 14. febrúar 2017.

5 Við skýrslutöku hjá skiptastjóra greindi S-kk-nf S-kk-nf J-kk-nf, framkvæmdastjóri félagsins, svo frá að rekstur þess hefði verið seldur Álfinum sportbar ehf. 17. mars 2017 og hefði kaupverðið falist í því að síðarnefnda félagið yfirtæki launaskuldbindingar þess fyrrnefnda, húsaleigu og annan rekstrarkostnað. Eftir frekari fyrirspurnir frá skiptastjóra sendi S-kk-nf S-kk-nf honum yfirlit þar sem þetta var skýrt nánar en þar kom meðal annars fram að Álfurinn sportbar ehf. hefði yfirtekið lán frá stefnda að fjárhæð 5.300.000 krónur.

6 Meðal gagna málsins er skilmálabreyting og skuldskeyting 6. apríl 2017 þar sem Álfurinn sportbar ehf. gerðist skuldari samkvæmt skuldabréfi að höfuðstólsfjárhæð 5.300.000 krónur sem Búálfurinn sportbar ehf. hafði gefið út 2. febrúar 2017 til stefnda. Fyrir liggur í málinu að skuldabréfið var gefið út vegna leiguskuldar síðarnefnda félagsins samkvæmt húsaleigusamningi við stefnda um húsnæði við Lóuhóla 24 í Reykjavík.

7 Samkvæmt gögnum málsins komu framangreindur S-kk-nf S-kk-nf og tveir aðrir einstaklingar að stjórn og framkvæmdastjórn beggja félaga á mismunandi tímum en auk þeirra tóku fleiri þátt í stjórn Álfsins sportbars ehf.

8 Nokkur ný gögn voru lögð fram fyrir Landsrétti, meðal annars yfirlit yfir stöðu framangreinds skuldabréfs í febrúar 2019, sem sýnir að bréfið var þá í skilum. Einnig var lagður fram leigusamningur 6. apríl 2017 á milli stefnda og Álfsins sportbars ehf. um framangreint húsnæði við Lóuhóla 24.

9 Um málsatvik er að öðru leyti en að framan greinir vísað til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

10 Í máli þessu una aðilar þeirri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að skuldskeyting 6. apríl 2017, þegar Álfurinn sportbar ehf. tók yfir 5.300.000 króna skuld Búálfsins sportbars ehf. við stefnda samkvæmt skuldabréfi 2. febrúar 2017, hafi verið riftanleg samkvæmt 139. gr. og 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Hvað riftun á grundvelli fyrrnefnda lagaákvæðisins varðar er á því byggt í dóminum að skuldskeytingin hafi farið fram eftir frestdag og að á þeim tíma hafi legið fyrir að Búálfurinn sportbar ehf. hefði ekki staðið í skilum við stefnda með leigugreiðslur. Hafi félagið hætt rekstri í mars 2017 en Álfurinn sportbar ehf. tekið við. Hafi þannig verið ljóst að félagið var ógjaldfært. Þá verði ekki annað séð en að yfirtaka Álfsins sportbars ehf. á skuldum félagsins við stefnda hafi verið hluti kaupverðs fyrir rekstur þess. Auk framangreinds hafi verið um að ræða greiðslu skuldar með óvenjulegum greiðslueyri, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Hafi ráðstöfunin leitt til mismununar kröfuhafa.

11 Fyrir Landsrétti deila aðilar máls þessa einungis um það hvort fallast beri á kröfu áfrýjanda þess efnis að stefndi skuli greiða honum 5.300.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum vegna framangreindrar riftunar.

12 Áfrýjandi byggir annars vegar á því að greiðsla skuldar að þeirri fjárhæð hafi komið stefnda að notum, sbr. 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, en hins vegar á því að stefnda beri að greiða honum skaðabætur sömu fjárhæðar eftir almennum reglum, sbr. 3. mgr. 142. gr. sömu laga. Stefndi byggir aftur á móti á því að áfrýjandi hafi ekki orðið fyrir nokkru tjóni vegna skuldskeytingarinnar. Engin verðmæti hafi verið látin af hendi á móti henni og engri greiðslu hafi verið rift, heldur aðeins þeirri ráðstöfun sem fólst í skuldskeytingunni sem slíkri. Það hafi einungis þær afleiðingar að kröfuréttindi stefnda beinist á ný að áfrýjanda en áfrýjanda beri að öðru leyti að beina kröfu um efndir kaupsamningsgreiðslu að Álfinum sportbar ehf.

13 Í fyrsta málslið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 er kveðið á um að fari riftun fram með stoð í 131.–138. gr. laganna skuli sá sem hafi hag af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúinu fé sem svari til þess sem greiðsla þrotamannsins hafi orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemi tjóni þrotabúsins. Í öðrum málslið 1. mgr. greinir að hafi hann fengið peninga greidda skipti notkun peninganna engu um kröfu þrotabúsins. Í þriðja málslið 1. mgr. er loks kveðið á um að hafi viðsemjanda verið kunnugt um riftanleika ráðstöfunarinnar skuli dæma hann til greiðslu tjónsbóta. Þá greinir í 3. mgr. 142. gr. laganna að fari riftun fram samkvæmt 139. eða 141. gr. þeirra skuli sá sem hag hafði af riftanlegri ráðstöfun greiða bætur eftir almennum reglum.

14 Í skýringum með 63. gr. frumvarps þess sem varð að gjaldþrotalögum nr. 6/1978, en ákvæðið er efnislega samhljóða núgildandi 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991, greinir að það eigi við um þau tilvik þegar sá sem hefur hag af ráðstöfun hefur vitað eða mátt vita um aðstæður. Þegar svo standi á sé engin ástæða til að beita þeirri auðgunarreglu sem felist í 62. gr. frumvarpsins, sem er efnislega samhljóða fyrsta og öðrum málslið 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Þess í stað beri að greiða bætur eftir almennum reglum þannig að aðilar verði eins settir og sá sem riftun sætir hafi valdið þrotabúinu bótaskyldu tjóni. Eigi hann að greiða fullar bætur og skipti í því sambandi engu þótt greiðslan til hans hafi farið forgörðum eða ekki orðið honum að notum.

15 Með vísan til þess er fram kemur í efnisgrein 10 hér að framan um riftun samkvæmt 139. gr. og 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991, sem ekki var áfrýjað til Landsréttar, verður á því byggt að yfirtaka Álfsins sportbars ehf. á skuldum Búálfsins sportbars ehf. við stefnda hafi verið hluti endurgjalds fyrir rekstur félagsins og að stefndi hafi við skuldskeytinguna vitað eða mátt vita að komið hafði fram krafa um gjaldþrotaskipti á búi félagsins, sbr. 1. mgr. 139. gr. sömu laga. Verður stefndi því talinn hafa verið grandvís um riftanleika ráðstöfunarinnar.

16 Með vísan til dóms Hæstaréttar 20. september 2018 í máli nr. 644/2017 verður jafnframt á því byggt að með skuldskeytingunni hafi stefndi fengið skuld Búálfsins sportbars ehf. gerða upp við sig og að sú greiðsla hafi valdið áfrýjanda tjóni þar sem hann varð vegna skuldskeytingarinnar af þeim hluta endurgjalds fyrir rekstur Búálfsins sportbars ehf. sem Álfurinn sportbar ehf. innti af hendi með yfirtöku skuldarinnar. Breytir réttarsamband þessara þriggja aðila að öðru leyti engu í því sambandi, enda er það greiðsla skuldar Búálfsins sportbars ehf. við stefnda sem sætir riftun en hvorki sala á rekstri félagsins né skuldskeytingin sem slík.

17 Að öllu framangreindu virtu verður með vísan til þriðja málsliðar 1. mgr. og 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 fallist á að stefnda verði gert að greiða áfrýjanda 5.300.000 krónur með dráttarvöxtum eins og krafist er.

18 Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem ákveðinn er í einu lagi svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, Reginn atvinnuhúsnæði ehf., greiði áfrýjanda, þrotabúi Búálfsins sportbars ehf., 5.300.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.