602/2020

Útdráttur

S hf. krafðist þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að stöðva nánar tiltekna aðfarargerð og að gerðinni yrði fram haldið. Ágreiningur aðila var sprottinn af dómi Landsréttar 20. desember 2019 í máli nr. 934/2018 þar sem A hf. var dæmdur til að greiða S hf. nánar tilgreindar skaðabætur vegna brota forvera A hf. gegn samkeppnislögum. Áður en S hf. höfðaði áðurgreint dómsmál á árinu 2011 hafði forveri A hf. fengið með úrskurði 1. júlí 2009 heimild til að leita nauðasamnings samkvæmt lögum nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var nauðasamningurinn staðfestur með úrskurði 28. ágúst sama ár. Að gegnum fyrrgreindum dómi Landsréttar efndi A hf. tildæmda skaðabótakröfu S hf. með framsali hlutabréfa í E hf. í samræmi við ákvæði nauðasamningsins. S hf. krafðist hins vegar fjárnáms hjá A hf. til tryggingar greiðslu vaxta og dráttarvaxta af tildæmdri bótafjárhæð. Hélt S hf. því fram að vaxtakrafan hefði stofnast 4. október 2009 eða eftir að úrskurður gekk um heimild forvera A hf. til að leita nauðasamnings og því tæki nauðasamningurinn ekki til hennar. Laut ágreiningur aðila að því hvort nauðasamningurinn tæki til vaxtakröfunnar og ef svo væri að hvaða leyti hann hefði áhrif á efndir hennar. Ekki var fallist á að S hf. ætti kröfu á hendur A hf. um greiðslu vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Á hinn bóginn féllu dráttarvextir á samningskröfur eftir almennum reglum ef vanefndir yrðu á honum. Líta yrði svo á að 30 daga frestur til efnda samkvæmt nauðasamningnum hefði byrjað að líða þegar endanlegur dómur í máli aðila var kveðinn upp í Landsrétti 20. desember 2019. Ekki yrði hins vegar krafist dráttarvaxta af kröfu um annað en peningagreiðslu, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/2001. Með nauðasamningnum hefði kröfu S hf. verið breytt í hlutafé og hefðu efndir kröfunnar verið fólgnar í afhendingu hlutafjárins 20. febrúar 2020. Gæti S hf. ekki leitað skaðabóta vegna ætlaðs afhendingardráttar A hf. með því að krefjast dráttarvaxta af andvirði þess sem hann teldi A hf. ekki hafa staðið réttilega skil á. Loks þóttu engin rök hníga til þess að eftir að efndafresti samkvæmt nauðasamningi lauk hafi stofnast sjálfstæð krafa S hf. til handa um vexti og dráttarvexti af tilgreindu andvirði sem nauðasamningurinn tæki ekki til og lyti því ekki réttaráhrifum hans. Þvert á móti leiddi nauðasamningur til þess samkvæmt 3. mgr. 28. gr., sbr. 114. gr., laga nr. 21/1991 að kröfur um vexti, sem féllu til eftir að heimild hefði verið veitt til að leita nauðasamnings, félli niður. Var kröfu S hf. því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 29. október 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 5. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. október 2020 í málinu nr. Y2935/2020 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 7. apríl 2020, um að stöðva aðfarargerð í máli nr. 2020010199, yrði ógilt og gerðinni fram haldið. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að framangreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Mál þetta á rót að rekja til dómsmáls sem sóknaraðili höfðaði á hendur varnaraðila 12. október 2011. Í málinu krafðist sóknaraðili skaðabóta úr hendi varnaraðila vegna brota gegn 11. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Samkvæmt úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála frá 12. mars 2008 voru brotin framin í starfsemi Hf. Eimskipafélags Íslands á árunum 19992002. Í byrjun árs 2003 yfirtók forveri varnaraðila flutningastarfsemi áðurgreinds félags og var stjórnvaldssekt vegna brotanna lögð á það félag árið 2007. Með dómi Landsréttar 20. desember 2019 í máli aðila nr. 934/2018 var fallist á varakröfu sóknaraðila og varnaraðila gert að greiða honum 98.144.452 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 12. október 2007 til 12. október 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Jafnframt var varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað.

5 Áður en sóknaraðili höfðaði áðurgreint dómsmál hafði Hf. Eimskipafélag Íslands fengið með úrskurði 1. júlí 2009 heimild til að leita nauðasamnings eftir reglum 3. þáttar laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Var nauðasamningurinn staðfestur með úrskurði 28. ágúst sama ár. Samkvæmt honum bar skuldara að greiða lánardrottnum sem svaraði til 11,9% krafna þeirra með afhendingu hlutafjár í nýju félagi, L1003 ehf., sem breytt yrði í Eimskipafélag Íslands ehf. Afhending hlutafjárins skyldi eiga sér stað eigi síðar en innan 30 daga frá því að nauðasamningurinn teldist kominn á. Þá var kveðið á um það í samningnum að engir vextir yrðu greiddir vegna krafna lánardrottna frá þeim degi sem „frumvarp þetta [teldist] komið á“ og þar til afhending á hlutafénu ætti sér stað.

6 Sóknaraðili lýsti ekki kröfu sinni við fyrrgreindar nauðasamningsumleitanir samkvæmt VIII. kafla laga 21/1991 en óumdeilt er að nauðasamningurinn tók til kröfunnar, sbr. 2. mgr. 31. gr. og fyrri málslið 2. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991.

7 Með bréfi 12. febrúar 2020 krafði sóknaraðili varnaraðila um efndir dóms Landsréttar í máli aðila. Taldi hann í fyrsta lagi að uppgjör tildæmdra skaðabóta skyldi fara fram í samræmi við nauðasamning forvera varnaraðila með því að varnaraðili greiddi honum 11,9% af höfuðstólsfjárhæðinni með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. október 2007 til 1. júlí 2009 eða samtals 14.386.079 krónur. Í öðru lagi krafði hann varnaraðila um greiðslu vaxta að fjárhæð 27.887.792 krónur, sem reiknuðust af áðurgreindri fjárhæð samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. október 2009 til 12. október 2011 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga.

8 Hinn 19. febrúar 2020 efndi varnaraðili skaðabótakröfu sóknaraðila með því að framselja honum hlutabréf í Eimskipafélagi Íslands hf. sem samsvaraði greiðslu á 14.386.079 krónum eða 11,9% af höfuðstól tildæmdrar bótakröfu sóknaraðila miðað við stöðu hennar með tildæmdum vöxtum 1. júlí 2009, sbr. fyrri málslið 3. mgr. 30. gr. laga nr. 21/1991.

9 Með aðfararbeiðni 5. mars 2020 krafðist sóknaraðili fjárnáms hjá varnaraðila til tryggingar áðurgreindri vaxta og dráttarvaxtakröfu sinni frá 4. október 2009 til 4. mars 2020 auk áfallandi dráttarvaxta, dráttarvaxta af málskostnaðarkröfu og kostnaðar af fullnustugerðum. Fram kom í aðfararbeiðninni að aðalkrafan væri efnd „19.2.2020 m. hlutabr.“ og að greiðslur vegna tildæmds málskostnaðar hefðu þegar verið inntar af hendi. Samkvæmt gögnum málsins voru dráttarvextir af málskostnaði greiddir 24. mars 2020.

10 Sóknaraðili byggir á því að vaxtakrafa hans samkvæmt aðfararbeiðni hafi stofnast 4. október 2009 þegar frestur varnaraðila til að efna nauðasamninginn með afhendingu hlutafjár var liðinn samkvæmt ákvæðum hans. Vaxtakrafan hafi orðið til eftir að úrskurður gekk um heimild varnaraðila til að leita nauðasamnings og taki hann því ekki til kröfunnar, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991.

11 Varnaraðili hefur hafnað kröfu sóknaraðila um greiðslu vaxta og dráttarvaxta af samningskröfunni. Vísar varnaraðili í fyrsta lagi til þess að samningskrafa sóknaraðila hafi verið efnd með afhendingu hlutafjár í samræmi við ákvæði nauðasamningsins en slíkar kröfur beri hvorki vexti né dráttarvexti. Í öðru lagi byggir varnaraðili á því að jafnvel þótt samningskrafa sóknaraðila gæti borið vexti og dráttarvexti hefði slík krafa fallið niður við nauðasamninginn, sbr. 3. mgr. 28. gr. laga nr. 21/1991. Loks byggir varnaraðili á því að ætluð krafa sóknaraðila um vexti og dráttarvexti hafi stofnast áður en úrskurður gekk um heimild hans til að leita nauðasamnings. Niðurstaða

12 Eins og að framan greinir var nauðasamningur forvera varnaraðila staðfestur með úrskurði héraðsdóms 28. ágúst 2009 og varð úrskurðurinn endanlegur að loknum kærufresti 4. september sama ár. Aðila greindi á um réttmæti skaðabótakröfu sóknaraðila og úr þeim ágreiningi var ekki skorið endanlega fyrr en með áðurgreindum dómi Landsréttar 20. desember 2019. Samkvæmt 2. mgr. 31. gr. laga nr. 21/1991 breytir ágreiningur um réttmæti kröfu því ekki að hún verði talin samningskrafa eins og endanlega verður úr henni leyst.

13 Í dómaframkvæmd hefur verið staðfest að nauðasamningur breyti ekki efni kröfu sem hann tekur til heldur efndaaðferðinni og áhrifum hennar, sbr. síðari málslið 2. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991, sbr. og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 15. maí 2003 í máli nr. 526/2002 og dóm Landsréttar 23. maí 2018 í máli nr. 358/2018. Af framangreindum dómum verður jafnframt leitt að til úrlausnar komi við efndir kröfu, eftir atvikum við fullnustu dóms við aðför, með hvaða hætti og að hve miklu leyti efna ber kröfuna samkvæmt ákvæðum nauðasamningsins.

14 Í 2. málslið 3. mgr. 30. gr. laga nr. 21/1991 segir að samningskröfur beri ekki vexti eftir að nauðasamningur er kominn á nema þar sé kveðið á um það. Í nauðasamningi forvera varnaraðila var sérstaklega tekið fram að engir vextir yrðu greiddir af kröfum lánardrottna frá þeim degi sem nauðasamningur kæmist á þar til afhending á hlutafénu færi fram. Verður því ekki fallist á að sóknaraðili eigi kröfu á hendur varnaraðila um greiðslu vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001. Í lok 2. málsliðar 3. mgr. 30. gr. laga nr. 21/1991 segir hins vegar að dráttarvextir falli á samningskröfur eftir almennum reglum ef vanefndir verða á samningnum. Eins og áður greinir var ágreiningur um kröfu sóknaraðila og kom ekki til efnda á henni fyrr en endanlegur dómur gekk í máli aðila rúmlega 10 árum eftir að frestur til réttra efnda samkvæmt nauðasamningnum var liðinn.

15 Eins og áður greinir breytir ágreiningur um réttmæti kröfu því ekki að hún verði talin samningskrafa eins og endanlega verður úr henni leyst, sbr. 2. mgr. 31. gr. laga nr. 21/1991. Í skýringum við framangreint ákvæði í frumvarpi sem varð að lögum nr. 21/1991 segir að nauðasamningur verði bindandi um slíka kröfu að leystum ágreiningi um hana. Samkvæmt því verður litið svo á að 30 daga frestur til efnda samkvæmt nauðasamningnum hafi byrjað að líða þegar dómur Landsréttar í máli aðila nr. 934/2018 var kveðinn upp 20. desember 2019. Varnaraðili efndi sem fyrr greinir skaðabótakröfu sóknaraðila 19. febrúar 2020 með því að framselja honum hlutabréf í Eimskipafélagi Íslands hf.

16 Með nauðasamningi forvera varnaraðila var kröfu sóknaraðila breytt í hlutafé eins og áður er lýst og voru efndir kröfunnar fólgnar í afhendingu hlutafjárins. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 38/2001 verður ekki krafist dráttarvaxta af kröfu um annað en peningagreiðslu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 28. október 2004 í máli nr. 160/2004. Krafa sóknaraðila, sem hann telur varnaraðila ekki hafa efnt réttilega samkvæmt nauðasamningnum, var um afhendingu á hlutafé en ekki um greiðslu peningafjárhæðar. Eins og leiða má af framangreindum dómi getur sóknaraðili ekki leitað skaðabóta vegna ætlaðs afhendingardráttar varnaraðila með því að krefjast dráttarvaxta af andvirði þess sem hann telur varnaraðila ekki hafa staðið réttilega skil á.

17 Loks þykja engin rök hníga til þess, svo sem sóknaraðili heldur fram, að eftir að efndafresti samkvæmt nauðasamningi lauk hafi stofnast sjálfstæð krafa honum til handa um vexti og dráttarvexti af áðurgreindu andvirði sem nauðasamningurinn taki ekki til og lúti því ekki réttaráhrifum hans. Þvert á móti leiðir nauðasamningur til þess samkvæmt 3. mgr. 28. gr., sbr. 114. gr., laga nr. 21/1991 að kröfur um vexti, sem falla til eftir að heimild var veitt til að leita nauðasamnings, falla niður.

18 Með hliðsjón af öllu framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur um annað en málskostnað.

19 Eftir þessum úrslitum verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Sóknaraðili, Samskip hf., greiði varnaraðila, A1988 hf., 750.000 krónur í málskostnaði í héraði og fyrir Landsrétti.