33/2019

Útdráttur

L hf. höfðaði mál á hendur Ó til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi sem stofnaður var í LÍ hf., en umræddri kröfu var ráðstafað til L hf. við fall LÍ hf. Ó hélt því fram að L hf. ætti ekki kröfu á hendur sér þar sem krafan hefði fallið niður fyrir skuldajöfnuð sem Ó hefði lýst yfir og L hf. samþykkt. Byggði Ó jafnframt á því að umrædd krafa væri fyrnd og fallin niður vegna tómlætis. Í dómi Landsréttar kom fram að skilyrðum skuldajafnaðar hefði ekki verið fullnægt þar sem viðkomandi kröfur voru ekki gagnkvæmar. Þá var talið, að virtum viðbrögðum L hf. við yfirlýsingu Ó um skuldajöfnuð og fyrirliggjandi samskiptum aðila, að L hf. hefði ekki gefið sjálfstætt og fyrirvaralaust loforð sem gæti leitt til þess að L hf. teldist bundinn af yfirlýsingu Ó um skuldajöfnuð. Hvað varðaði aðrar málsástæður Ó var því hafnað að krafa L hf. væri fyrnd. Þá var talið að Ó hefði ekki mátt vænta þess að L hf. hefði fallið frá kröfu sinni. Krafan var því ekki fallin niður sökum tómlætis. Var Ó því dæmdur til að greiða L hf. umkrafða fjárhæð.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 11. janúar 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. desember 2018 í málinu nr. E3629/2017.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta höfðaði stefndi til heimtu skuldar áfrýjanda vegna yfirdráttar á tékkareikningi. Reikningurinn var stofnaður í Landsbanka Íslands hf. 10. júlí 2007 og honum lokað 31. júlí 2009 þegar heimild áfrýjanda til að draga á reikninginn var runnin út. Skuld áfrýjanda nam þá 5.708.180 krónum, sem er höfuðstóll þeirrar fjárhæðar sem stefndi krefur áfrýjanda um. Áfrýjandi tók einnig fjölmyntalán hjá Landsbanka Íslands hf. 17. júlí 2007 að jafnvirði 50.000.000 króna og rekur stefndi annað mál samhliða þessu til heimtu eftirstöðva þess, sbr. landsréttarmálið nr. 32/2019. Til tryggingar greiðslu lánsins setti áfrýjandi að veði fasteignina Hraunás 9 í Garðabæ. Kröfum samkvæmt framangreindum lánssamningum var ráðstafað til stefnda við fall Landsbanka Íslands hf., með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008.

5 Áður en til falls Landsbanka Íslands hf. kom, eða 19. maí 2008, keypti áfrýjandi hlutdeild að nafnvirði 1.200.000 bandaríkjadollarar í skuldabréfi sem bankinn var skuldari að. Með bréfi til skilanefndar bankans 16. apríl 2009 tilkynnti lögmaður áfrýjanda um gjaldfellingu skuldabréfsins vegna greiðslufalls bankans á vaxtagreiðslu. Sama dag sendi lögmaðurinn stefnda yfirlýsingu þar sem lýst var yfir skuldajöfnuði á skuld Landsbanka Íslands hf. samkvæmt skuldabréfinu annars vegar og skuld áfrýjanda samkvæmt fyrrnefndum tveimur lánssamningum hins vegar, það er um fjölmyntalánið og yfirdráttarlánið. Í bréfinu kom meðal annars fram að skuldir og kröfur beggja aðila féllu niður að því marki sem þær væru hæfar til að mætast og umrætt skuldabréf yrði afhent stefnda samkvæmt beiðni hans. Bréfinu fylgdi útreikningur þess efnis að skuld Landsbanka Íslands hf. við áfrýjanda, eftir skuldajöfnuð, næmi 25.625.558 krónum. Áfrýjandi lýsti einnig kröfu um greiðslu skuldabréfsins við slit Landsbanka Íslands hf., með bréfi 29. október 2009. Í kröfulýsingunni kom fram að áfrýjandi hefði lýst yfir skuldajöfnuði umræddrar kröfu gagnvart kröfu stefnda á hendur áfrýjanda og ítrekað sent bréf í þeim tilgangi. Áfrýjandi teldi hins vegar að honum bæri einnig að lýsa kröfunni við slitin „til að koma í veg fyrir að hann glataði rétti gagnvart bankanum“.

6 Í kjölfar yfirlýsingar áfrýjanda um skuldajöfnuð áttu lögmaður hans og fulltrúar stefnda í talsverðum samskiptum þar sem yfirlýsingin var ítrekuð af hálfu áfrýjanda og skorað á stefnda að létta veðsetningunni af fasteigninni að Hraunási 9. Í tölvupósti lögmanns stefnda 5. febrúar 2010 kom meðal annars fram að ekki hefði verið gengið endanlega frá máli áfrýjanda þar sem framlögð gögn þættu ekki fullnægjandi. Beðist var afsökunar á því hversu lengi hefði dregist að afgreiða málið. Í lok mars 2010 höfðaði stefndi dómsmál á hendur áfrýjanda til heimtu skuldar vegna yfirdráttarlánsins en stefndi hafði áður sent honum innheimtubréf 8. september 2009. Lögmaður áfrýjanda sendi 9. apríl 2010 fyrirspurn til lögmanns stefnda þar sem vísað var til fyrri samskipta og spurt hvaða skilning bæri að leggja í það að bankinn hefði stefnt áfrýjanda. Lögmaður stefnda svaraði með tölvupósti 28. apríl 2010 þar sem segir: „Fjallað hefur verið um málið og skuldajöfnuður samþykktur. Hins vegar er spurningin hvernig við göngum formlega frá þessu. Þar sem kröfu var lýst í bú LÍ þarf að afturkalla hana. Í framhaldinu förum við síðan í að ganga frá skuldajöfnuninni í kerfum okkar.“ Ekki kom því til þingfestingar fyrrnefndrar stefnu.

7 Með bréfi til lögmanns áfrýjanda 19. maí 2010 tilkynnti slitastjórn Landsbanka Íslands hf. að hún hefði hafnað kröfu áfrýjanda samkvæmt fyrrnefndri kröfulýsingu 29. október 2009. Í bréfinu kom fram að samkvæmt ákvæðum útgáfulýsingar skuldabréfaútgáfunnar sem um ræddi væri áfrýjandi hvorki skráður handhafi né eigandi að skuldabréfinu. Deutsche Bank Trust Company Americas væri „Trustee“ viðkomandi skuldabréfaútgáfu og til samræmis við það hefði slitastjórnin viðurkennt heimild bankans til að lýsa heildarkröfu vegna hennar. Sama dag sendi lögmaður áfrýjanda tölvupóst til lögmanns stefnda þar sem spurt var hvort pappírarnir væru tilbúnir fyrir áfrýjanda vegna skuldajafnaðarins. Lögmaður stefnda svaraði 25. maí 2010 að hann væri enn að bíða eftir útreikningnum. Í tölvupósti 7. júní 2010 tók lögmaður áfrýjanda fram að hann vildi endilega fara að ljúka máli áfrýjanda og spurði hvort unnt væri að klára það í vikunni. Lögmaður stefnda svaraði í þá veru að hann vonaði það. Hann væri búinn að reka á eftir útreikningnum „en það virðist vera einhver flækja í málinu sem verið er að leysa“.

8 Af gögnum málsins er ljóst að stefndi beindi kröfu að áfrýjanda vegna fjölmyntalánsins í september og október 2011 en lögmaður áfrýjanda mótmælti kröfunni í bréfi 1. nóvember 2011 með vísan til þess að skuldajöfnuður hefði verið samþykktur. Frá september 2012 til 20. mars 2013 áttu lögmaður áfrýjanda og stefndi síðan í samskiptum er miðuðu að því að ljúka málinu. Í tölvupósti frá stefnda 14. janúar 2013 var lögmaður áfrýjanda meðal annars spurður hvort hann gæti séð til þess að skuldabréfin yrðu flutt á vörslureikning stefnda. Í framhaldinu yrði skuldajöfnuðurinn „[tekinn] í gegnum lánakerfin hjá bankanum“ og áfrýjandi myndi þá afturkalla kröfuna við slitin. Þá kom fram í tölvupósti 23. janúar 2013 að fá þyrfti bréfin „heim“ áður en tryggingum yrði létt af fasteign áfrýjanda. Ljóst er að báðir aðilar unnu að þessu til 20. mars 2013 en þá sendi forstöðumaður lögfræðiþjónustu stefnda lögmanni áfrýjanda svohljóðandi tölvupóst: „Nú er bleik brugðið. Eins og þú veist hef ég verið að vinna í skuldajöfnunaruppgjöri Ó-kk-ef á grundvelli kröfulýsingar í bú LBI. Samkvæmt upplýsingum sem ég hafði var krafa Ó-kk-ef á hendur LBI samþykkt sem og heimild til skuldajöfnunar og byggðist það á upplýsingum frá febrúar 2010. Nú hef ég hins vegar fengið í hendur bréf, dags. í maí 2010 og sem stílað er á þig, þar sem fram kemur að slitastjórn LBI hafni kröfu Ó-kk-ef eins og henni var lýst. Jafnframt kemur fram að Ó-kk-nf eigi ekki beina kröfu á hendur LBI heldur á hendur Deutsche Bank Trust Company Americas en það félag er eigandi skuldabréfaútgáfu sem Ó-kk-nf hefur einungis keypt hlutdeild í. […] Þar sem afstaða LBI er að Ó-kk-nf eigi ekki beina kröfu á hendur LBI getur hann ekki neytt skuldajöfnunar á móti skuldum sínum í Landsbankanum. Öll vinna sem miðar að slíku uppgjöri verður því lögð niður sem og vinna við að flytja þessa kröfu til Landsbankans. Að sama skapi verður tryggingabréfi sem hvílir á fasteign Ó-kk-ef ekki aflétt án greiðslu söluandvirðis eignarinnar.“

9 Með bréfi 9. desember 2013 tilkynnti stefndi áfrýjanda um endurútreikning fjölmyntalánsins. Var staða lánsins eftir leiðréttingu sögð 72.422.429 krónur og tekið fram að þar sem lánstíminn væri liðinn hefði áfrýjandi 21 dag frá dagsetningu bréfsins til að semja um lúkningu skuldarinnar. Var áfrýjanda sendur greiðsluseðill vegna þessa með eindaga 31. desember 2013. Að öðru leyti liggja engin samskipti fyrir í málinu milli áfrýjanda og stefnda fyrr en á árinu 2017. Þá sendi stefndi áfrýjanda innheimtubréf 23. mars 2017 vegna fjölmyntalánsins og höfðaði síðan í ágúst 2017 mál vegna beggja lánssamninga, annars vegar mál þetta vegna yfirdráttarlánsins og hins vegar mál vegna fjölmyntalánsins, sbr. landsréttarmál nr. 32/2019.

10 Í málinu liggur fyrir kröfuskrá vegna slita Landsbanka Íslands hf. Þar kemur fram að kröfu áfrýjanda við slitin hafi verið hafnað, enda mun hann ekki hafa brugðist við fyrrgreindri tilkynningu slitastjórnar frá 19. maí 2010. Í kröfuskránni kemur einnig fram að krafa Deutsche Bank Trust Company Americas hafi verið samþykkt. Í málinu liggja fyrir gögn frá 2016 þar sem áfrýjandi leitar greiðslu vegna hlutdeildar sinnar í umræddu skuldabréfi. Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti upplýsti lögmaður áfrýjanda að því ferli væri lokið og greiðsla hefði farið fram en áfrýjandi hefur engin gögn lagt fram um þá greiðslu til hans.

Niðurstaða

11 Líkt og að framan greinir höfðaði stefndi mál þetta til heimtu skuldar vegna yfirdráttar á tékkareikningi. Áfrýjandi, sem dæmdur var til greiðslu skuldarinnar með hinum áfrýjaða dómi, telur kröfuna hafa fallið niður fyrir skuldajöfnuð, sem stefndi hafi samþykkt, auk þess sem krafan sé fyrnd og niður fallin fyrir tómlæti.

12 Áfrýjandi hefur mótmælt sem of seint fram komnum málsástæðum stefnda er snerta þann skuldajöfnuð sem áfrýjandi reisir kröfu sína á. Með umræddum málsástæðum brást stefndi við vörnum áfrýjanda sem fram komu í greinargerð hans til héraðsdóms. Komu þær fram jafnskjótt og tilefni varð til, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, og verður því ekki hafnað á þeim grunni að þær séu of seint fram komnar.

13 Eins og fyrr er rakið lýsti áfrýjandi 16. apríl 2009 yfir skuldajöfnuði á skuld Landsbanka Íslands hf. við sig samkvæmt skuldabréfi sem áfrýjandi fjárfesti í 19. maí 2008 og skuld áfrýjanda samkvæmt tveimur lánssamningum sem hann gerði við sama fjármálafyrirtæki árið 2008. Annar lánssamninganna var um fyrrnefnt yfirdráttarlán en hinn um fjölmyntalán sem er til umfjöllunar í landsréttarmálinu nr. 32/2019. Kröfum samkvæmt lánssamningunum var ráðstafað til stefnda við fall Landsbanka Íslands hf. Samkvæmt gögnum málsins fólu skuldabréfaviðskipti áfrýjanda 19. maí 2008 í sér kaup á hlutdeild í skuldabréfi. Var kröfu hans vegna þeirra kaupa hafnað við slit Landsbanka Íslands hf. í maí 2010 en heimild Deutsche Bank Trust Company Americas til að lýsa heildarkröfu vegna viðkomandi skuldabréfaútgáfu viðurkennd. Áfrýjandi mótmælti ekki þessari afstöðu slitastjórnar og varð hún því endanleg. Áfrýjandi hefur síðan leitað greiðslu vegna hlutdeildar sinnar í framangreindri kröfu og fengið slíka greiðslu, en ekki upplýst annað um hana en að hún hafi átt sér stað.

14 Af framangreindu er ljóst að því grunnskilyrði skuldajafnaðar, að aðalkrafa og gagnkrafa séu gagnkvæmar, var ekki fullnægt. Kemur þá til skoðunar hvort krafa stefnda sé engu að síður niður fallin þar sem hann hafi samþykkt umræddan skuldajöfnuð. Yfirlýsing um skuldajöfnuð er ákvöð og réttaráhrif hennar eru ekki háð samþykki gagnaðila. Stefndi tók fram í tölvupósti 28. apríl 2010 að skuldajöfnuðurinn væri samþykktur en í beinu framhaldi í sama tölvupósti kom fram að eftir stæði að ganga „formlega frá þessu“. Auk þess var þar bersýnilega gengið út frá því að áfrýjandi ætti kröfu í slitabú Landsbanka Íslands hf., enda kom fram að hann þyrfti að afturkalla þá kröfu. Þá stóð eftir að afhenda stefnda skuldabréfið, líkt og áfrýjandi hafði boðið í yfirlýsingunni um skuldajöfnuð. Áttu aðilar í talsverðum samskiptum fram til 20. mars 2013, meðal annars í því skyni að flytja bréfið til stefnda og ganga frá öðru því sem nauðsynlegt var til að ljúka málinu. Þann dag hætti stefndi þeirri vinnu með vísan til þess sem hann hefði komist að um afstöðu slitastjórnar frá maí 2010. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið og fyrirliggjandi samskipta að öðru leyti verður ekki talið að fyrrnefndur tölvupóstur 28. apríl 2010 hafi falið í sér sjálfstætt og fyrirvaralaust loforð af hálfu stefnda þannig að hann hafi orðið bundinn af yfirlýsingu áfrýjanda um skuldajöfnuð, sem ekki voru skilyrði fyrir.

15 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er því hafnað að krafa stefnda sé fyrnd. Hvað varðar meint tómlæti er til þess að líta að á tímabilinu 28. apríl 2010 til 20. mars 2013 var augljóst að skuldauppgjöri var ekki lokið enda áttu aðilar í talsverðum samskiptum sem miðuðu að lyktum þess. Þann dag tilkynnti stefndi að vinnu að því uppgjöri yrði hætt og í desember sama ár sendi hann áfrýjanda greiðsluseðil fyrir eftirstöðvum fjölmyntalánsins. Þótt frekari samskipti hafi ekki átt sér stað fyrr en með málshöfðun á árinu 2017 verður með hliðsjón af framangreindu, sem og í ljósi þess að um er að ræða kröfu vegna peningaláns, ekki talið að áfrýjandi hafi mátt vænta þess að stefndi hefði fallið frá kröfunni. Telst hún því ekki niður fallin sökum tómlætis.

16 Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur, þar á meðal ákvæði hans um málskostnað. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að samhliða þessu máli er rekið annað samkynja mál milli sömu aðila.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Ó-kk-nf S-kk-nf, greiði stefnda, Landsbankanum hf., 500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.