188/2021

Útdráttur

A ehf. höfðaði mál gegn Í til endurgreiðslu svokallaðs flutningsjöfnunargjalds sem lagt var á A ehf. árin 2016 til 2019 samkvæmt lögum nr. 103/1994 um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara. Í dómi Landsréttar kom fram að aðilar deildu ekki lengur um það hvort umrætt gjald teldist vera skattur. Niðurstaða málsins réðist því af því hvort fullgild heimild hafi verið til skattlagningarinnar samkvæmt 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Rakið var að í lögum nr. 103/1994, eins og þau voru á þeim tíma sem krafa A ehf. tók til, hefði fjárhæð flutningsjöfnunargjalds ekki verið fastákveðin heldur hafi Byggðastofnun verið falið að ákveða gjaldið. Samkvæmt lögunum skyldi fjárhæð gjaldsins miða við að tekjur af því nægðu til að greiða flutningskostnað á olíuvörum en stjórn innflutningssjóðs olíuvara var falið að úrskurða um hvað teldist til flutningskostnaðar. Með þessu hafi stjórnvöldum verið falin ákvörðun um meginatriði skattlagningarinnar en fyrrnefnd ákvæði stjórnarskrárinnar leggðu bann við svo almennu framsali skattlagningarvalds til stjórnvalda. Var því fallist á kröfu A ehf. um endurgreiðslu hinna ofgreiddu gjalda. Ekki var fallist á varakröfu Í um að til lækkunar á kröfu A ehf. skyldu koma greiðslur sem A ehf. fékk greitt úr flutningsjöfnunarsjóði olíuvara á tímabilinu. Þær greiðslur voru ekki taldar hafa falið sér endurgreiðslu á skatti heldur væru þær óháðar því hvort viðkomandi hefði innt skattinn af hendi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. mars 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. mars 2021 í málinu nr. E- 988/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 86.899.269 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 18.879.197 krónum frá 1. janúar 2017 til 1. janúar 2018, en af 39.171.333 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2019, en af 60.817.652 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2020, en af 86.899.269 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2020 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

Niðurstaða

4

Málsatvik og málsástæður aðila eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir lýtur ágreiningur aðila að lögmæti álagningar flutningsjöfnunargjalds sem lagt var á áfrýjanda samkvæmt lögum nr. 103/1994 um jöfnun á flutningskostnaði olíuvara.

5

Aðilar deila ekki um það fyrir Landsrétti að gjaldið sem um ræðir teljist vera skattur.

Að því gefnu ræðst niðurstaða málsins af því hvort fullgild heimild hafi verið til skattlagningarinnar samkvæmt 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Í 1. málslið 40. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram að engan skatt megi á leggja né breyta eða taka af nema með lögum. Þá er mælt fyrir um í 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar að skattamálum skuli skipa með lögum og að ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann.

6

Við mat á því hvort ákvæði laga hafi að geyma fullgilda heimild til skattlagningar samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum stjórnarskrárinnar hefur í dómaframkvæmd verið lögð megináhersla á að ákvörðun um hvort skattur skuli lagður á, hver fjárhæð hans skuli vera, hverjir séu gjaldskyldir á hverjum tíma og önnur meginatriði skattheimtunnar, sé ekki á hendi stjórnvalda. Með því er stefnt að því meginmarkmiði stjórnarskrárbreytinganna 1995, sem skýrt kom fram í lögskýringargögnum, að löggjafinn verði að taka afstöðu til slíkra atriða, sbr. dóm Hæstaréttar 18. nóvember 2021 í máli nr. 22/2021 og dóm Landsréttar 25. mars 2022 í máli nr. 744/2020.

7

Í lögum nr. 103/1994, eins og þau voru á þeim tíma sem hér um ræðir, var mælt fyrir um fyrirkomulag til jöfnunar flutningskostnaðar. Þetta fyrirkomulag gerði ráð fyrir því að lagt væri flutningsgjald á allar olíuvörur sem fluttar voru til landsins sem rynni í flutningsjöfnunarsjóð olíuvara, fyrst beint og síðan óbeint, og sjóðurinn innti af hendi greiðslur vegna kostnaðar við flutning frá innflutningshöfn eða olíuhöfn til þeirra olíuhafna og útsölustaða sem jöfnunin náði til samkvæmt ákvæðum laganna. Um álagningu skattsins sagði í 1. mgr. 2. gr. laganna að leggja skyldi flutningsjöfnunargjald á allar olíuvörur, sem fluttar væru til landsins og ætlaðar væru til nota innanlands, sbr. 1. gr. laganna. Fjárhæð gjaldsins var ekki fastákveðin í lögunum en kveðið á um það í 2. mgr. 2. gr. þeirra að Byggðastofnun ákvæði gjaldið fyrir minnst þrjá mánuði í senn. Fjárhæð gjaldsins fyrir hvern flokk olíuvara, sbr. 4. gr. laganna, skyldi við það miðuð að tekjur af gjaldinu nægðu til að greiða flutningskostnað á því magni af olíuvörum sem flytja þyrfti frá næstu innflutningshöfn eða olíuhöfn til þeirra olíuhafna eða útsölustaða sem jöfnun flutningskostnaðar næði til svo fullnægt yrði eftirspurn eftir þeim olíuvörum sem dreift væri þaðan. Í 1. mgr. 8. gr. sagði meðal annars að stjórn innflutningssjóðs olíuvara úrskurðaði hvað teljast skyldi til flutningskostnaðar.

8

Lög nr. 103/1994 mæltu ekki fyrir um fjárhæð skattsins heldur var ákvörðun um fjárhæð hans falin stjórnvaldi og sama stjórnvaldi var þar falið að gera breytingar á fjárhæð skattsins. Við mat á því hvort lögin hafi eigi að síður falið í sér það skýr viðmið um fjárhæð skattsins, að þau teljist innan marka 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar, er til þess að líta að lögin skilgreindu ekki nákvæmlega og aðeins að nokkru leyti hvernig flutningskostnaður, sem gjaldið skyldi miðast við, væri ákveðinn og fólu öðru stjórnvaldi að taka ákvörðun um hvað skyldi falla þar undir, sbr. 1. mgr. 8. gr. laganna. Þannig var einu stjórnvaldi falið að ákveða fjárhæð skattsins með það fyrir augum að fjárhæðin nægði til að greiða kostnað sem öðru stjórnvaldi var falið að afmarka. Með þessu var stjórnvöldum falin ákvörðun um meginatriði skattheimtunnar en fyrrnefnd stjórnarskrárákvæði leggja bann við svo almennu framsali skattlagningarvalds til stjórnvalda, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. október 1999 í máli nr. 64/1999, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 3780. Verður því að fallast á kröfu áfrýjanda um endurgreiðslu hinna ofgreiddu gjalda.

9

Varakrafa stefnda lýtur að því að lækka beri fjárhæð kröfunnar sem nemi greiðslum sem áfrýjandi fékk úr flutningsjöfnunarsjóði olíuvara á tímabilinu. Þær greiðslur fólu ekki í sér endurgreiðslu á skatti heldur greiðslur sem voru óháðar því hvort viðkomandi hefði innt skattinn af hendi. Eru því ekki efni til að verða við þeirri kröfu.

Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu áfrýjanda, eins og hún er sett fram en ekki er tölulegur ágreiningur um fjárhæð hennar, sem er í samræmi við framlagt skjal stefnda um greiðslur áfrýjanda á skattinum árin 2016 til 2019.

10

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Atlantsolíu ehf., 86.899.269 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 18.879.197 krónum frá 1. janúar 2017 til 1. janúar 2018, en af 39.171.333 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2019, en af 60.817.652 krónum frá þeim degi til 1. janúar 2020, en af 86.899.269 krónum frá þeim degi til 3. febrúar 2020 og með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.