901/2018

Útdráttur

R höfðaði mál á hendur A og krafðist þess að hún yrði svipt forsjá dóttur sinnar samkvæmt a og dliðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í héraðsdómi, sem skipaður var einum embættisdómara og tveimur sálfræðingum, var fallist á kröfu R. Í úrskurði Landsréttar var rakið að með 1. gr. laga nr. 49/2016 hefði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verið breytt þannig að þegar sérþekkingar væri þörf sæti einn sérfróður meðdómandi í héraðsdómi ásamt tveimur embættisdómurum. Hæstiréttur hefði í dómi 27. febrúar 2019 komist að þeirri niðurstöðu að eftir þessa breytingu samræmdist orðalag 1. mgr. 54. gr. barnverndarlaga nr. 80/2002 ekki lengur almennum reglum um meðferð einkamála og hefði í raun fallið brott sá almenni þáttur lagagreinarinnar að sérfróðir meðdómsmenn, við rekstur máls um sviptingu forsjár barns, skyldu vera tveir. Var skipan dóms í héraði því í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 og óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2018 í málinu nr. E1557/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu verði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara sýknu af öllum kröfum stefnda. Þá krefst hún málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms. 4 Mál þetta var skriflega flutt á grundvelli 2. málsliðar 3. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Niðurstaða

5 Mál þetta lýtur að kröfu stefnda um að áfrýjandi verði svipt forsjá dóttur sinnar, B, samkvæmt a og dliðum 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með hinum áfrýjaða dómi var krafa stefnda tekin til greina. Dóttir áfrýjanda hefur verið vistuð utan heimilis áfrýjanda frá nóvember 2016 og dvalið á fósturheimili.

6 Áfrýjandi byggir kröfu um ómerkingu héraðsdóms á því að í dómi hafi setið embættisdómari og tveir sérfróðir meðdómendur. Þessi skipan dómsins sé í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991, eins og henni hafi verið breytt með 1. gr. laga nr. 49/2016.

7 Með 1. gr. laga nr. 49/2016 var 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 breytt þannig að þegar sérþekkingar er þörf situr einn sérfróður meðdómandi í héraðsdómi ásamt tveimur embættisdómurum. Með dómi Hæstaréttar 27. febrúar 2019 í máli nr. 26/2018 var komist að þeirri niðurstöðu að eftir þessa breytingu samræmdist orðalag 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga ekki lengur almennum reglum um meðferð einkamála. Yrði að þessu gættu að líta svo á að óhögguð stæði sú sérregla í 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga að héraðsdómara bæri ávallt að kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi við rekstur máls um sviptingu forsjár barns, en með 1. gr. laga nr. 49/2016 hafi í raun fallið brott sá almenni þáttur fyrrnefndu lagagreinarinnar að sérfróðu meðdómsmennirnir skyldu vera tveir.

8 Lög nr. 49/2016 tóku gildi 1. janúar 2018. Tveir sálfræðingar tóku sæti í dómi við meðferð máls þessa í héraði 31. október 2018. Þessi skipan var í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 og verður því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

9 Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda á báðum dómstigum fer samkvæmt því sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, á báðum dómstigum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 2.000.000 króna, og F-kk-ef H-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 600.000 krónur.