430/2020

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga með því að hafa veist að A á þáverandi heimili þeirra, snúið upp á hægri úlnlið hennar, slegið hana með viskustykki í bakið og gripið með báðum höndum um háls hennar. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, var brot X talið varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 7. júlí 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 10. júní 2020 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi, til vara sýknu af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að refsing hans verði milduð og hún skilorðsbundin að öllu leyti.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna kröfu ákærða um að vísa málinu frá héraðsdómi.

5

Með héraðsdómi var ákærði meðal annars sakfelldur fyrir þá háttsemi samkvæmt ákæru að snúa upp á hægri úlnlið brotaþola. Þegar skýrsla var tekin af ákærða hjá lögreglu var honum tjáð að brotaþoli hefði greint lögreglu frá því að þau hefðu rifist kvöldið áður og ákærði þá snúið upp á úlnlið hennar þannig að sjá mátti áverka.

Gekkst ákærði við því. Andstætt því sem ráða má af forsendum héraðsdóms samrýmist þessi játning ákærða ekki framburði hans fyrir dómi en þar neitaði hann því að hafa veist að brotaþola með þessum hætti.

6

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð málsins fyrir dómi. Ef ákærði eða vitni ber á annan hátt fyrir dómi en hjá lögreglu er dómara heimilt samkvæmt 1. og 2. mgr. 109. gr. þeirra laga að taka tillit til þess, sem fram kemur í lögregluskýrslu, ef hann telur breyttan framburð fyrir dómi ótrúverðugan en sakfelling verður hins vegar ekki reist á skýrslugjöf hjá lögreglu einni og sér. Ákærði hefur ekki gefið trúverðuga skýringu á breyttum framburði sínum samkvæmt framansögðu.

7

Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða, heimfærslu brots hans til refsiákvæða, ákvörðun refsingar og sakarkostnað.

8

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 448.172 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, G-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 424.080 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness 10. júní 2020

Mál þetta var þingfest 7. maí 2020 og dómtekið 5. júní að loknum munnlegum málflutningi. Málið er höfðað með ákæru Lögreglustjórans á Suðurnesjum 24. febrúar 2020 á hendur ákærða, X, kt. [...], fyrir eftirgreind brot gegn þáverandi sambýliskonu sinni og barnsmóður, A, kt. [...] og dóttur þeirra, B, kt. [...]:1.

Fyrir ofbeldisbrot í nánu sambandi gagnvart A með því að hafa 25. júlí 2019 á þáverandi heimili þeirra að [...] snúið upp á hægri úlnlið hennar, slegið hana með viskustykki í bakið og gripið með báðum höndum um háls hennar þannig að henni lá við köfnun, með þeim afleiðingum að A hlaut mar á hægri úlnlið og punktablæðingar framan á hálsi með byrjandi mari. Að auki var A með klórför hægra megin á baki.

Er háttsemin talin varða við 218. gr b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2.

Fyrir að hafa með yfirgangi misþyrmt dóttur sinni B með því að ráðast með framangreindu ofbeldi gegn A móður hennar þannig að barnið sá til og með þeirri háttsemi sýnt barninu vanvirðingu og ógnað andlegri og líkamlegri heilsu þess.

Er þessi háttsemi talin varða við 1. mgr. 98. gr. og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. lög nr 52/2009.

Við munnlegan málflutning féll ákæruvaldið frá eftirfarandi atriðum í verknaðarlýsingu ákæru: „... þannig að henni lá við köfnun...“ og „Að auki var A með klórför hægra megin á baki.“ Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá dómi. Til vara er krafist sýknu af báðum ákæruliðum, en að því frágengnu verði ákærði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Í öllum tilvikum verði sakarkostnaður felldur á ríkissjóð.

I.

Fimmtudaginn 25. júlí sl. kl. 12:18 hringdi brotaþoli, A, í lögreglu og tilkynnti að sambýlismaður hennar og barnsfaðir, ákærði í málinu, væri að leggja á hana hendur á heimili þeirra að [...] og að á heimilinu væri rúmlega [...] dóttir þeirra, B. C lögreglumaður fór á vettvang við fjórða mann. Samkvæmt frumskýrslu C, sem hún staðfesti fyrir dómi, var brotaþoli í uppnámi og bað lögreglu að fjarlægja ákærða af heimilinu. Brotaþoli sagði þau hafa verið að koma frá [...] kvöldið áður ásamt dótturinni, ákærði verið reiður og pirraður við heimkomu, kvartað undan ónógu kynlífi í ferðinni, þau rifist um þetta og hann snúið upp á hægri úlnlið hennar. Nú um morguninn hafi aftur komið til rifrildis, ákærði kallað hana öllum illum nöfnum, hún beðið hann að fara heim til móður sinnar og hann þá orðið mjög reiður, tekið hana hálstaki og slegið hana í bakið með viskustykki. Hún sagði B hafa verið vakandi þegar seinna rifrildið átti sér stað, en ákærði hafi svo skroppið út í búð og brotaþoli komið barninu í svefn. Hún kvaðst ekki vilja kæra ákærða; vildi bara slíta sambandi við hana. Ákærði var handtekinn og færður á lögreglustöð.

Brotaþoli fór strax á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja (HSS) í fylgd félagsráðgjafa frá barnavernd og tók þar á móti henni D læknir. Í vottorði D, sem hann staðfesti fyrir dómi, segir að brotaþoli hafi greint frá árás ákærða kvöldið áður þá er hann hafi snúið upp á hægri úlnlið hennar. Í dag hafi hann svo tekið hana hálstaki og slegið hana með tusku í bakið. Við skoðun hafi sést nokkrar punktblæðingar fyrir miðjum hálsi að framanverðu vinstra megin og það sem gæti verið byrjandi mar og gæti samrýmst þrýstingsáverka. Einnig hafi greinst mar á hægri úlnlið, um 4 cm. á lengd og 1-2 cm. á breidd. Þá hafi brotaþoli verið með þrjú ca. 4 cm. löng klórför hægra megin á baki.

Brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu kl. 15:44 sama dag. Hún sagði ákærða hafa vaknað um kl. 11:30, hann verið pirraður yfir því að fá ekki kynlíf, byrjað að drulla yfir hana og hún ítrekað beðið hann að fara heim til móður sinnar. Við þetta hefði ákærði brjálast og að lokum tekið hana hálstaki og slegið hana með viskustykki í bakið. Í framhaldi hafi hún hringt í lögreglu.

Ákærði var yfirheyrður af lögreglu kl. 18:25 sama dag eftir dvöl í fangaklefa. Hann kvaðst vera nýkominn úr handónýtri utanlandsferð með brotaþola og sagði það hafa verið mistök að bjóða henni með. Þau væru búin að rífast allt of lengi, hann búið við endalaust tuð og viljað hætta sambandinu í meira en ár. Þennan morgun hafi brotaþoli verið að tuða í honum, hann sagt henni að hætta, hún ekki gert það, hann þá sprungið og gripið um háls hennar með báðum höndum í eldhúsinu. Í framhaldi hafi hann verið að hita sér mat, gripið í viskustykki og slegið því í annað læri brotaþola. Hún hafi farið að hágráta og hringt í lögreglu. Ákærði sagðist með hálstakinu hafa verið að koma þeim skilaboðum til brotaþola að „fokking hættu þessu maður, ég er ekki að fara að hlusta á þig“ og „þegiðu, bara steinþegiðu“. Hann sagði þetta ástand í heild hafa staðið yfir í 10-15 mínútur. Aðspurður játti ákærði rétt að hafa kvöldið áður snúið upp á hægri úlnlið brotaþola og sagði það örugglega hafa verið fast fyrst hún væri með áverka eftir hann. Ákærða var og kynnt sú frásögn brotaþola að hann hafi kallað hana öllum illum nöfnum, talað niður til hennar, sagt hana heimska og gert lítið úr útliti hennar og sagði hann þetta „steinliggja“.

II.

Ákærði greindi frá því fyrir dómi að hann og brotaþoli hafi lent í rifrildi að morgni 25. júlí. Hún hafi verið að tuða í honum, hann reiðst og tekið um háls hennar með báðum höndum í 2- 3 sekúndur þar sem þau stóðu í eða við eldhús íbúðarinnar. Takið hafi ekki verið fast og ákærði ekki orðið var við áverka á hálsi hennar. Einhverjum mínútum seinna hafi hann svo verið að elda og þá gripið í viskustykki og danglað því í bak eða rass brotaþola. Þetta hafi hann gert meira í gríni en annað. Í kjölfarið hafi brotaþoli hótað að hringja í lögreglu og hann sagt henni að gera það ef hún vildi. Ákærði kvað dóttur þeirra hafa verið sofandi í vagni þegar atvik þessi gerðust og barnið því ekki vitað af neinu. Hann þvertók fyrir að hafa snúið upp á úlnlið brotaþola kvöldið áður. Ákærði gaf þá skýringu á framburði sínum hjá lögreglu að hann hafi verið búinn að dúsa í fangaklefa í sex klukkustundir áður en yfirheyrsla hófst, hann verið glorhungraður og viljað komast út og því greint lögreglu frá með þeim hætti sem hann gerði. Ákærði kunni ekki skýringu á þeim áverkum brotaþola sem lýst er í framlögðu læknisvottorði. Hann kvaðst hafa flutt út í tvær vikur eftir að mál þetta kom upp, en eftir það hafi hann og brotaþoli reynt að byggja upp samband sitt að nýju. Samskiptin hafi verið góð en „nándin“ breyst og ekki komið aftur. Þau hafi því ákveðið að hætta saman í febrúar á þessu ári og brotaþoli flutt í eigin íbúð 1. júní.

Brotaþoli bar fyrir dómi að umræddan morgun hafi komið til rifrildis milli hennar og ákærða. Ákærði hafi í framhaldi skroppið út í búð og hún á meðan sett dóttur þeirra út í vagn að sofa. Er ákærði kom heim hafi þau farið að rífast á ný, hún margbeðið hann að fara heim til mömmu sinnar og hann í framhaldi tekið hana hálstaki. Hún sagði af og frá að henni hafi legið við köfnun, eins og í ákæru segi; þetta hafi alls ekki verið þannig og hálstakið ekki verið fast. Eftir þetta hafi ákærði slegið hana í bakið með viskustykki, laust aðsögn brotaþola og meira til þess gert að hræða hana en annað. Hún hafi þá hótað að hringja í lögreglu og ákærði hvatt hana til þess. Brotaþoli sagði klórför á baki sínu ekki tengjast ákærða. Borin var undir brotaþola sú frásögn í frumskýrslu lögreglu að dóttir þeirra hafi verið vakandi meðan á þessu stóð og kvað hún þetta rangt. Barnið hafi verið vakandi þegar hún og ákærði rifust fyrst, en verið sofandi úti í vagni þegar aftur sló í brýnu milli þeirra. Hún sagði ákærða kvöldið áður hafa snúið upp á hægri úlnlið hennar. Brotaþoli kvaðst alls ekki hafa viljað kæra málið til lögreglu og sagðist vera sömu skoðunar í dag um að málið hefði ekki átt að fara lengra.

Einnig komu fyrir dóm lögreglumennirnir C, E og F. Þeir báru allir að dóttir ákærða og brotaþola hafi verið sofandi er þeir komu á vettvang. Það gerði einnig G félagsráðgjafi, en hún fylgdi síðan brotaþola í læknisskoðun á HSS. G kvað brotaþola hafa verið í uppnámi þegar hún kom á heimilið. D læknir bar að áverkar á hálsi og úlnlið brotaþola samrýmdust frásögn hennar af atvikum, þótt áverkarnir gætu einnig átt sér aðrar skýringar.

III.

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærði hafi meira og minna játað fyrir dómi háttsemi samkvæmt 1. tölulið ákæru og samrýmist sú frásögn framburði hans hjá lögreglu, trúverðugu dómsvætti brotaþola og öðrum gögnum máls. Sé þannig fram komin lögfull sönnun um sekt ákærða og beri vegna „kyrkingartaksins“, sem ávallt sé mjög alvarlegt athæfi, að sakfella hann á grundvelli 218. gr. b. almennra hegningarlaga. Þá sé ákærði sannur að sök samkvæmt 2. tölulið ákæru og hafi í það minnsta sýnt dóttur sinni vanvirðandi háttsemi með ofbeldi gagnvart brotaþola, en slíkt hafi almennt séð slæm áhrif á börn.

Af hálfu ákærða er á því byggt að rannsókn málsins sé stórlega ábótavant og ákæra ekki í samræmi við rannsóknargögn. Þannig komi hvergi fram að brotaþola „hafi legið við köfnun“ af völdum ákærða og sé það hreinn tilbúningur ákæruvalds. Þá liggi ekkert haldbært fyrir um að dóttir ákærða og brotaþola hafi „séð til“ ætlaðs ofbeldis af hálfu ákærða og eigi heldur um að ákærði hafi snúið upp á úlnlið brotaþola. Útgáfa ákæru hljóti að hafa grundvallast á sömu atriðum, en án þeirra krefjist almannahagsmunir ekki saksóknar á hendur ákærða. Þáhafi brotaþoli ítrekað reynt að fá ákæruvaldið til að endurskoða ákæruna og bent á að henni hafi ekki legið við köfnun af hálfu ákærða, en ekki hafi verið hlustað á hana. Þess utan liggi fyrir að ætlað tak ákærða á úlnlið brotaþola hafi átt sér stað kvöldið áður en ákært er fyrir og að engin tenging er á milli klórfara á baki brotaþola og meintrar háttsemi ákærða. Málið sé þannig svo illa ígrundað að ekki sé annað tækt en að vísa því frá dómi. Verði ekki á það fallist er á því byggt að engar haldbærar sönnur liggi fyrir sekt ákærða samkvæmt 1. tölulið ákæru. Þá sé beinlínis sannað að dóttir hans og brotaþola hafi verið sofandi úti í vagni og því beri að sýkna hann af 2. tölulið. Þess utan hafi ekkert verið kannað hvort og þá hvernig barnið hafi skaðast eða hegðun þess breyst í kjölfar rifrildis ákærða og brotaþola 25. júlí.

IV.

Samkvæmt 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála tekur ákærandi, eftir að honum hafa borist rannsóknargögn máls, ákvörðun um hvort mál skuli höfðað. Telji hann fram komin gögn ekki nægileg eða líkleg til sakfellis lætur hann þar við sitja, en ella höfðar hann mál á hendur sakborningi. Þetta mat ákæranda sætir ekki endurskoðun dómstóla. Gagnrýni ákærða á lögreglurannsókn og ákæru varðar annars efnisatriði máls og hefur ákæruvaldið breytt ákæru í tvennu tilliti með hliðsjón af því sem fram kom við aðalmeðferð. Óháð því telur dómurinn ekki þá annmarka á málinu að varði frávísun þess frá dómi samkvæmt 159. gr., enda kemur nægilega skýrt fram í ákæru hver sú háttsemi er sem ákært er fyrir og hvar og hvenær brotin eru talin framin, sbr. c. liður 1. mgr. 152. gr. laganna.

Samkvæmt 108. gr. laganna um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu og verður hann því aðeins sakfelldur að nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, teljist fram komin um hvert það atriði er varðar sekt, sbr. 1. mgr. 109. gr. Þá segir í 2. mgr. að dómari meti enn fremur, ef þörf krefur, hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. gildir og sú grundvallarregla að dómur skuli reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi.

Með hliðsjón af framburði ákærða fyrir dómi, sem samrýmist frásögn hans hjá lögreglu og vitnisburði brotaþola fyrir dómi og fær stoð í læknisvottorði D og öðrum gögnum máls, er sannað að ákærði hafi veist að brotaþola með líkamlegu ofbeldi á þáverandi heimili þeirra, snúið upp á hægri úlnlið hennarað kvöldi 24. júlí 2019 með þeim afleiðingum að hún hlaut mar á úlnliðnum og að morgni 25. júlí slegið brotaþola með viskustykki í bakið og gripið með báðum höndum um háls hennar með þeim afleiðingum að hún hlaut punktablæðingar framan á hálsi. Af framburði ákærða og brotaþola fyrir dómi verður ekki ráðið að ákærði hafi mjög þrengt að hálsi brotaþola þrátt fyrir framangreindar afleiðingar. Verður hann því sakfelldur fyrir brot á 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, enda málið flutt með hliðsjón af því að háttsemin gæti varðað við þá lagagrein í stað 218. gr. b. Breytir engu um sakfellingu ákærða samkvæmt framansögðu þótt ónákvæmni gæti í ákæru um hvenær ákærði sneri upp á úlnlið brotaþola, enda varð vörnum ákærða ekki áfátt sökum þessa.

Gegn eindreginni neitun ákærða fyrir dómi, sem samrýmist dómsvætti brotaþola, er ósannað að [...] dóttir þeirra hafi séð til eða vitað um atlögu ákærða að brotaþola. Ber því að sýkna ákærða af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í 2. tölulið ákæru.

Ákærði var tæplega [...] ára þegar hann framdi brot sitt. Verknaðurinn beindist að sambýliskonu hans og fól ekki aðeins í sér ofbeldi heldur einnig mikla lítilsvirðingu. Verður við ákvörðun refsingar tekið mið af þessu, sbr. 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Á hinn bóginn verður litið til þess að ákærði hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsiverða háttsemi. Þykir refsing þannig hæfilega ákveðin fangelsi í tvo mánuði, en fullnustu þeirrar refsingar skal fresta og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá dómsbirtingu, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Samkvæmt greindum málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga um meðferð sakamála þykir rétt að ákærði greiði helming alls sakarkostnaðar, en hinn helmingurinn greiðist úr ríkissjóði. Samkvæmt yfirliti ákæruvalds nemur útlagður kostnaður 31.430 krónum. Með hliðsjón af eðli og umfangi máls og að teknu tilliti til tímaskýrslu verjanda þykja málsvarnarlaun hæfilega ákveðin 458.800 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.

J-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í tvo mánuði, en fresta skal fullnustu refsingar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá dómsbirtingu haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga.

Ákærði greiði helming alls sakarkostnaðar, þar með talin helming 458.800 króna málsvarnarlauna G-kk-ef M-kk-ef Þ-kk-ef verjanda síns.