304/2022

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir líkamsárás með því að hafa veist að þáverandi unnustu sinni, A, í svefnherbergi á þáverandi sameiginlegu heimili þeirra, gripið um handlegg hennar og haldið henni niðri, með þeim afleiðingum að hún hlaut mar yfir innanverðan olnboga. Jafnframt var X sakfelldur fyrir brot gegn barnaverndarlögum nr. 80/2002 með því að hafa með þessari háttsemi og tilheyrandi hávaða ógnað ungum börnum sem hann hafði í sinni umsjá, en þau sváfu í nærliggjandi svefnherbergi, vöknuðu bæði upp af nætursvefni við framferði X, urðu óttaslegin og grétu. X lét ekki af háttsemi sinni fyrr en eldra barnið, B, kom grátandi inn í svefnherbergið þar sem háttsemin átti sér stað. Við ákvörðun refsingar var litið til játningar X, sem og 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í 45 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða A og B miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf Ó-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 25. apríl 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 31. október 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 24. mars 2022 í málinu nr. S- 376/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að refsing hans verði látin niður falla, til vara að ákvörðun refsingar verði frestað með skilyrðum en að því frágengnu að honum verði gerð vægasta refsing sem lög heimila og að hún verði skilorðsbundin. Þá krefst ákærði þess að bótakröfur brotaþola verði lækkaðar verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.250.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2020 til 3. október 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

5

Af hálfu brotaþola, B, er þess krafist aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 11. janúar 2020 til 3. október 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu brotaþola.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var fallið frá hluta ákæruefna við fyrirtöku málsins í héraði 4. mars 2022, auk þess sem fallið var frá því að heimfæra barnaverndarlagabrot samkvæmt ákæru til 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Ágrundvelli játningar ákærða í kjölfarið var hann sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt ákærulið I með því að hafa veist að þáverandi unnustu sinni í svefnherbergi á þáverandi sameiginlegu heimili þeirra, gripið um handlegg hennar og haldið henni niðri, allt framan greint með þeim afleiðingum að hún hlaut mar yfir innanverðan olnboga. Þá var ákærði einnig sakfelldur samkvæmt ákærulið II fyrir að hafa með líkamsárásinni og tilheyrandi hávaða ógnað ungum börnum sem hann hafði í sinni umsjá og þá voru [...] og [...] ára gömul. Þau sváfu í nærliggjandi svefnherbergi og vöknuðu bæði af nætursvefni við framferði ákærða, urðu óttaslegin og grétu, en ákærði lét ekki af háttsemi sinni fyrr en eldra barnið kom grátandi inn í svefnherbergið þar sem háttsemin átti sér stað. Með háttseminni var talið að ákærði hafi jafnframt sýnt af sér vanvirðandi og særandi háttsemi, yfirgang og ruddaskap gagnvart börnunum. Brot ákærða voru talin varða við 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Var hann dæmdur til að sæta fangelsi í 45 daga en fullnustu refsingarinnar var frestað í tvö ár héldi hann almennt skilorð samkvæmt 57. gr. almennra hegningarlaga.

7

Þá var ákærði dæmdur til þess að greiða hvorum brotaþola um sig 500.000 krónur í miskabætur, auk nánar tilgreindra vaxta.

8

Brotaþolinn A lagði fyrir Landsrétt staðfestingu á þjónustu [...] vegna málsins.

Niðurstaða

9

Ákærði gerir kröfu um að refsiákvörðun hins áfrýjaða dóms verði breytt og að bótakröfur brotaþola verði lækkaðar verulega. Telur ákærði að háttsemi hans, sem hafi tengst átökum á milli hans og unnustu hans, hafi ekki haft teljandi miska í för með sér fyrir brotaþola og engar varanlegar afleiðingar. Bótakröfur sem dæmdar voru í héraði séu of háar miðað við dómaframkvæmd. Þá gerir ákærði athugasemdir við að hann hafi verið látinn bera fjóra fimmtu hluta sakarkostnaðar þrátt fyrir að ákæruvaldið hafi fallið frá þeim hlutum ákærunnar sem fólu í sér lýsingar á grófum brotum. Dæmdur sakarkostnaður hafi verið mjög hár, þótt málið hafi verið rekið sem játningarmál eftir að ákæru var breytt.

10

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um sakfellingu ákærða, heimfærslu brota til refsiákvæða og refsingu staðfest.

11

Í málinu liggja fyrir læknisfræðileg gögn og myndir sem sýna að brotaþolinn, A, hlaut mikið mar á olnboga vegna þeirrar háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir. Í réttarlæknisfræðilegri matsgerð D, réttarmeinafræðings, kemur fram að þess sé að vænta að áverkinn grói án varanlegra líkamlegra meina. Þá liggur fyrir í málinu vottorð E, sálfræðings, 29. september 2021 sem ritað var að beiðni réttargæslumanns brotaþola. Var sálfræðingurinn beðinn um að meta andlega hagi brotaþola, A, eftir ætlaða líkamsárás. Í vottorðinu kemur fram að brotaþolinn sé með alvarleg kvíðaeinkenni en hún hafi fengið [...] stig af 21 stigi mögulegu á GAD- 7 prófi. Þá var hún metin með alvarlegt þunglyndi þar sem hún hefði mælst með [...] stig af 27 mögulegum á PHQ- 9 prófi. Jafnframt var brotaþolinn metin með alvarleg einkenni áfallastreitu en hún hlaut [...] af 80 mögulegum stigum á PLC- 5 prófi. Að auki er þess getið í vottorðinu að brotaþoli hafi farið í ítarlegt greiningarviðtal hjá F hjá [...] 30. júní 2020 til að meta áfallastreitu. Í viðtalinu hafi komið í ljós að brotaþoli uppfyllti greiningarskilmerki fyrir áfallastreituröskun samkvæmt greiningarviðmiðum DSM- 5. 12

Í skýrslu sem brotaþolinn A gaf hjá lögreglu 8. apríl 2020 kom fram að hún hefði á undan förnum tveimur árum lenti í fjölmörgum áföllum. Hún hafi misst allt í [...] er hún bjó þar, auk þess sem hún hefði misst bestu vinkonu sína áður en hún flutti til landsins og einnig æskuvin sinn mánuði eftir flutningana. Þá kvaðst brotaþoli hafa verið á götunni í þrjá mánuði með [...] börn og loks hefði hún [...]brotnað.

13

Þegar horft er til þeirrar háttsemi sem ákærði er sakfelldur fyrir í málinu og fyrri áfallasögu brotaþolans, A, og að þeirrar sögu er í engu getið í því sálfræðivottorði sem réttargæslumaður hennar aflaði, verður ekki á því byggt í málinu að sannað sé að kvíði, þunglyndi og áfallastreituröskun brotaþola, sem getið er í vottorðinu að séu mjög alvarleg, geti að öllu eða verulegu leyti verið afleiðingar af líkamsárásinni. Þar sem ekki liggja fyrir önnur gögn um varanleg áhrif háttsemi ákærða á andlega heilsu brotaþola þykja miskabætur sem henni voru ákvarðaðar í héraði hæfilegar. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu brotaþolans, A, verður því staðfest.

14

Í framangreindri skýrslu brotaþola, A, hjá lögreglu lýsir hún því að ákærði hafi ekki sleppt taki á henni og að átök á milli þeirra ekki hætt fyrr en dóttir hennar brotaþolinn, B, sem svaf í nærliggjandi herbergi, hafi komið inn í herbergi þeirra og öskrað. Í málinu liggur fyrir vottorð frá G, sálfræðingi, 21. október 2021 þar sem lýst er meðferð sem brotaþolinn, B, sótti hjá honum vegna kvíða og óöryggis í kjölfar líkamsárásarinnar. Í vottorðinu kemur fram að meðferðin hefði dregið úr kvíða og vanlíðan hennar og hún hafi hætt að fá kvíðaköst og sofið betur. Að framangreindu virtu verður ákærða gert að greiða brotaþolanum, B, miskabætur að fjárhæð 200.000 krónur með þeim vöxtum sem greinir í dómsorði.

15

Svo sem rakið hefur verið hér að framan féll ákæruvaldið frá hluta ákæruefna við meðferð málsins í héraði, auk þess sem fallið var frá því að heimfæra barnaverndarlagabrot til 98. gr. barnaverndarlaga. Í kjölfarið játaði ákærði sakir og var málið frá þeim tíma rekið sem játningarmál í samræmi við ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í þessu ljósi þykir rétt að ákærði greiði tvo þriðju hluta sakarkostnaðar málsins í héraði, sem nam í heild 4.627.338 krónum, og tvo þriðju hluta af áfrýjunarkostnaði málsins, sem er í heild 1.6 3 6.232 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda hans og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, X.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu A skal vera óraskað.

Ákærði greiði A fyrir hönd ólögráða dóttur hennar, B, miskabætur að fjárhæð 2 00.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2020 til 3. október 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði tvo þriðju hluta sakarkostnaðar í héraði, sem nam í heild 4.627.338 krónum, en einn þriðji greiðist úr ríkissjóði. Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og réttargæslumanna brotaþola og útlagðan kostnað þeirra.

Ákærði greiði tvo þriðju hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem nemur samtals 1.732.433 krónum, þar með talin tvo þriðju hluta málsvarnarlauna skipaðra verjenda hans fyrir Landsrétti, S-kk-ef Þ. Ó-kk-ef lögmanns, 300.000 krónur, og Á-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 600.000 krónur, auk tvo þriðju hluta ferðakostnaðar þess síðarnefnda að fjárhæð 96.201 króna, og tvo þriðju hluta þóknunar réttargæslumanns brotaþola, Ó-kk-ef S-kk-ef lögmanns, sem samtals nemur 350.000 krónum fyrir hvorn brotaþola um sig. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómur Héraðdóms Suðurlands 24. mars 2022

Mál þetta, sem þingfest var 23. september sl., og dómtekið föstudaginn 4. mars sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Suðurlandi þann 25. ágúst sl., á hendur X, kt. [...], til heimilis að [...], I. fyrir líkamsárás með því að hafa, að morgni laugardagsins 11. janúar 2020, veist að þáverandi unnustu sinni A, kt. [...], í svefnherbergi á þáverandi sameiginlegu heimili þeirra að [...], gripið um handlegg hennar, haldið henni niðri og kýlt hana í handlegg, allt framagreint með þeim afleiðingum að hún hlaut mar yfir innanverðum olnboga.

Telst brot ákærða varða við 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940.

II. fyrir barnaverndarlagabrot

með því að hafa, á sömu stund og stað og greinir í ákærulið I hér að framan, með þeirri háttsemi er þar greinir og tilheyrandi hávaða; ógnað, andlega misþyrmt og misboðið ungum börnum sem hann hafði í sinni umsjá; B, kt. [...], sem þá var [...] ára gömul, og C, kt. [...], sem þá var [...] ára gamall, sem sváfu í nærliggjandi svefnherbergi og vöknuðu bæði upp af nætursvefni við framferði ákærða, urðu óttaslegin og grétu, en ákærði lét ekki af háttsemi þeirri er greinir í ákærulið I fyrr en B kom grátandi inn í svefnherbergið þar sem háttsemin átti sér stað. Með framangreindri háttsemi sýndi ákærði jafnframt af sér vanvirðandi og særandi háttsemi, yfirgang og ruddaskap gagnvart börnunum.

Telst brot ákærða varða við 98. gr. og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80, 2002.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkröfur:

Vegna ákæruliðar I gerir A, kt. [...], kröfu um greiðslu miskabóta úr hendi ákærða að fjárhæð kr. 1.250.000,- auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 11. janúar 2020 þar til mánuður er liðinn frá birtingu bótakröfu þessarar en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá er krafist þóknunar réttargæslumanns úr hendi sakbornings að mati dómara eða samkvæmt síðar framlögðum reikningi, auk virðisaukaskatts á réttargæsluþóknun/málskostnað, en áskilinn er réttur til að leggja fram reikning eigi síðar en við aðalmeðferð málsins, ef til hennar kemur.

Vegna ákæruliðar IIgerir D-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður fyrir hönd B, kt. [...], kröfu um að kærði verði dæmdur til að greiða brotaþola bætur að fjárhæð kr. 1.000.000.- auk vaxta skv. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. janúar 2020 til þess dags er mánuður er liðinn frá því kærða var kynnt bótakrafan, auk dráttarvaxta skv. 6. gr. laga nr.

38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Farið er fram á fyrir hönd brotaþola að D-kvk-nf S-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður verði skipuð réttargæslumaður brotaþola skv. 1. mgr. 42. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og að kærða verði gert að greiða hæfilega þóknun vegna réttargæslu skv. ákvörðun dómsins, sbr. 48. gr. sbr. 1. mgr. 234. gr. laga nr. 234. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verði brotaþola ekki skipaður réttargæslumaður er þess krafist að kærði verði dæmdur til að greiða lögmannskostnað brotaþola skv. tímaskýrslu, auk virðisaukaskatts, sem lögð verður fram við aðalmeðferð málsins fyrir dómi.

Við fyrirtöku málsins þann 4. mars sl., nánar tiltekið við upphaf fyrirhugaðrar aðalmeðferðar, var bókað af hálfu sækjanda að fallið væri frá hluta ákæruefnis þannig að í ákærulið I skyldu út falla orðin „og kýlt hana í handlegg“ og í ákærulið II, skyldu út falla orðin „andlega misþyrmt og misboðið“ sem og að fallið væri frá heimfærslu til 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í kjölfarið viðurkenndi ákærði skýlaust að hafa gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru, að teknu tilliti til framangreindra breytinga. Með vísan til skýlausrar játningar ákærða og þar sem dómari taldi ekki ástæðu til að draga í efa að játning hans væri sannleikanum samkvæm var farið með málið í samræmi við ákvæði 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, eftir að aðilum hafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga.

Um málavexti vísast til ákæruskjals, að teknu tilliti til framangreindra breytinga. Sannað er að ákærði hefur gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og þar þykir rétt færð til refsiákvæða, að teknu tilliti til framangreindra breytinga. Ákærði hefur með háttsemi sinni unnið sér til refsingar. Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði sex sinnum áður sætt refsingu, en sakaferill ákærða hefur ekki áhrif við ákvörðun refsingar í máli þessu.

Refsing ákærða er hæfilega ákveðin fangelsi í 45 daga, en við ákvörðun refsingarinnar verður litið til játningar ákærða, sem og 1. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Að virtum atvikum máls, að teknu tilliti til skýlausrar játningar ákærða og þess að hann hefur ekki áður sætt refsingu vegna ofbeldisbrota, þykir rétt að fresta fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með áorðnum breytingum.

Með háttsemi sinni gagnvart brotaþolum umrætt sinn hefur ákærði bakað sér bótaskyldu skv. almennum skaðabótareglum og 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í málinu hafa verið lögð fram gögn sem renna stoðum undir miskatjón beggja brotaþola. Í bótakröfu brotaþolans A er krafist miskabóta skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð kr. 1.250.000. Er hæfilegt að ákærði greiði brotaþola kr. 500.000 í miskabætur, með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en bótakrafan var kynnt ákærða þann 3. september 2021, samhliða birtingu ákæru. Í bótakröfu brotaþolans B er krafist miskabóta skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 að fjárhæð kr. 1.000.000. Er hæfilegt að ákærði greiði brotaþola kr. 500.000 í miskabætur, með vöxtum og dráttarvöxtum eins og nánar greinir í dómsorði, en bótakrafan var kynnt ákærða þann 3. september 2021, samhliða birtingu ákæru.

Með vísan til 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, ber að dæma ákærða til greiðslu sakarkostnaðar. Ákærði verður dæmdur til greiðslu þóknunar skipaðs verjanda síns, en að virtum atvikum máls þykir rétt að fimmtungur hans greiðist úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008. Þá verður ákærði og dæmdur til greiðslu þóknunar skipaðra réttargæslumanna beggja brotaþola líkt og nánar greinir í dómsorði. Þóknanir eru að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

S-kk-nf G. G-kk-nf dómstjóri kveður upp dóm þennan.

Ákærði, X, sæti fangelsi í 45 daga.

Fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnum tveimurárum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með áorðnum breytingum.

Ákærði greiði brotaþola, A 500.000 krónur í miskabætur, auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 11. janúar 2020 til 3. október 2021, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði brotaþola, B, 500.000 krónur í miskabætur auk vaxta skv. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, frá 11. janúar 2020 til 3. október 2021, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði sakarkostnað samtals 4.157.111 krónur, þ. m. t. fjóra fimmtu hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda ákærða, R-kk-ef Þ-kk-ef G-kk-ef lögmanns, sem alls eru ákveðin 2.351.133 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans A, Ó-kk-ef S-kk-ef lögmanns, sem er hæfilega ákveðin 1.015.560 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, útlagðan kostnað brotaþolans 82.500 krónur, sem og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans B, A-kvk-ef R-kvk-ef lögmanns, sem er hæfilega ákveðin 1.164.825 krónur, að teknu tilliti til virðisaukaskatts, auk aksturskostnaðar þessa réttargæslumanns að fjárhæð 13.320 krónur.

Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.