896/2018

Útdráttur

M ehf. starfaði sem undirverktaki Í hf. við stækkun Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar á tímabilinu desember 2014 til maí 2015. Ekki var gerður skriflegur samningur um verkið en það var unnið á grundvelli tilboðs M ehf. frá maí 2014. Þegar líða tók á verktímann greindi aðila á um endurgjald til M ehf. vegna aukins umfangs verksins. Af því tilefni aflaði M ehf. matsgerðar dómkvadds matsmanns fyrir málshöfðun. Matsgerðin lá fyrir í janúar 2018 og miðaðist við verðlag í janúar 2014. M ehf. krafði í kjölfarið Í hf. meðal annars um greiðslu á grundvelli matsgerðarinnar en uppfærði fjárhæðir með tilliti til verðlags, en Í hf. hafnaði greiðsluskyldu. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti aflaði M ehf. viðbótarmats þar sem fjárhæðir í niðurstöðum fyrra mats voru uppreiknaðar til verðlags í janúar 2018. Í dómi Landsréttar var meðal annars hafnað þeim málatilbúnaði Í hf. að samkomulag hefði legið fyrir í lok apríl 2015 um uppgjör allra krafna á milli aðila, að ákvæði ÍST 30:2012 ættu að leiða til þess að M ehf. hefði krafið Í hf. of seint um greiðslur og að M ehf. hefði sýnt af sér slíkt tómlæti við innheimtu krafna sinna að þær teldust fallnar niður. Þá var fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að hafna hækkun á kröfugerð M ehf. vegna verðlagsbreytinga. Var eldri matsgerðin því lögð til grundvallar um þá kröfuliði sem hún tók til og þótti yngri matsgerðin því ekki hafa þýðingu við úrlausn málsins. Með dómi Landsréttar var fallist á greiðsluskyldu Í hf. vegna magnaukningar, aukins kostnaðar við tiltekna verkþætti og þrif á jarðhæð flugstöðvarbyggingarinnar en Í hf. á hinn bóginn sýknað af meginþorra krafna M ehf. vegna óhagræðis og tafa við verkið.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf, E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari og Á-kk-nf I-kk-nf byggingaverkfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 5. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. nóvember 2018 í málinu nr. E958/2018.

2 Aðaláfrýjandi krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 17.942.103 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. mars 2018 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 19. febrúar 2019. Hann krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Við meðferð málsins fyrir Landsrétti aflaði aðaláfrýjandi viðbótarmatsgerðar við matsgerð sem lá fyrir í málinu.

5 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf vitnið K-kk-nf E-kk-nf skýrslu um samskipti við gagnáfrýjanda um kröfur aðaláfrýjanda á árinu 2016.

Niðurstaða

6 Málsatvikum er nægilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir óskaði gagnáfrýjandi eftir tilboði aðaláfrýjanda í niðurlagningu terrassógólfs í kjallara og á fyrstu hæð suðurbyggingar Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Deila aðilar um uppgjör vegna nokkurra verkliða í því verki sem og vegna þrifa á jarðhæð með háþrýstiþvotti sem aðaláfrýjandi tók einnig að sér.

7 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að matsmaður hafi hvorki hagað mati sínu þannig að það væri í andstöðu við ákvæði laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála né að athafnir matsmanns, eftir að hann skilaði matsgerð sinni, hafi leitt til annmarka sem valdi því að hún verði af þeim sökum ekki lögð til grundvallar.

8 Gagnáfrýjandi byggir á því að hugsanlegum kröfum aðaláfrýjanda hafi lokið með samkomulagi aðila 30. apríl 2015. Um það samkomulag vísar hann til tölvupósts sama dag frá fyrirsvarsmanni gagnáfrýjanda, H-kk-þgf T-kk-þgf, sem liggur fyrir í málinu og er svohljóðandi: „Sæl, Samkvæmt því sem samþykkt var á fundi í morgun þá verði Múrlínunni greiddar kr. 9.250 með vsk á fermeter 1.hæðar vegna nætur og vaktavinnu til að tryggja að tímasetningar slípunar og olíuburðar Terrassogólfs í meðfylgjandi áætlun standi.“ Hvorki tölvupóstur þessi né meðfylgjandi áætlun, sem sýnir hvenær fyrirhugað er að einstökum verkþáttum við verkið verði lokið, ber með sér að vera samkomulag um allar kröfur sem aðaláfrýjandi hafði haft uppi. Þá liggur jafnframt fyrir tölvupóstur frá fyrirsvarsmanni gagnáfrýjanda, sem sendur var aðaláfrýjanda sama dag, þar sem hann hafnar kröfu um viðbótargreiðslur vegna állista og útlagningar steypu og leggur til að haldinn verði fundur „strax eftir helgi til að fara yfir þetta mál og aðrar framlagðar kröfur Múrlínunnar“. Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á með gagnáfrýjanda að um samkomulag hafi verið að ræða um uppgjör allra krafna.

9 Gagnáfrýjandi ber einnig fyrir sig að aðaláfrýjandi hafi fyrirgert hugsanlegum rétti sínum til frekari greiðslna vegna tómlætis við að hafa uppi kröfur sínar. Um þetta vísar gagnáfrýjandi í fyrsta lagi til íslensks staðals ÍST 30:2012. Tilboð aðaláfrýjanda í niðurlagningu gólfsins hafi byggst á þeim útboðsskilmálum sem um verkið giltu en samkvæmt grein 0.2.1 í útboðsskilmálunum hafi ÍST 30:2012 talist til útboðsgagna. Útboðsskilmálarnir hafi fylgt með tölvupósti gagnáfrýjanda 9. apríl 2014 þar sem óskað var eftir tilboði frá aðaláfrýjanda í verkið og gildi því um samningssamband þeirra. Samkvæmt grein 5.1.9 í ÍST 30:2012 skuli verktaki senda verkkaupa lokareikning vegna verksins „innan tveggja mánaða frá því er hann skilaði verkinu í hendur verkkaupa“. Á reikningi þessum skuli meðal annars greina allar kröfur um greiðslur vegna aukaverka og breytinga. Verkinu hafi lokið 21. maí 2015 en aðaláfrýjandi ekki kunngert að hann hygðist hafa uppi viðbótarkröfur vegna verksins fyrr en með bréfi lögmanns aðaláfrýjanda 22. nóvember 2016, rúmum 18 mánuðum eftir að verkinu lauk og löngu eftir að frestur til að hafa uppi kröfur vegna aukaverka og breytinga samkvæmt ÍST 30:2012 hafi verið liðinn.

10 Af gögnum málsins verður glögglega ráðið að samskipti aðila er lutu að breytingum á verkinu, magnaukningu og vinnu við auka og viðbótarverk hafi verið óformleg og að ekki hafi verið fylgt ákvæðum ÍST 30:2012 þar um. Með þessum óformlega hætti í samskiptum aðila um breytingar á verkinu eða einstök viðbótarverk vék gagnáfrýjandi frá formkröfum ÍST 30:2012 og verða þær af þeim sökum ekki lagðar til grundvallar við úrlausn málsins.

11 Gagnáfrýjandi styður í öðru lagi málsástæðu sína um tómlæti aðaláfrýjanda við almennar reglur verktakaréttar. Af gögnum málsins og framburði aðila og vitna verður ráðið að aðilar voru í samskiptum vegna krafna aðaláfrýjanda af og til á árinu 2016, auk þess að funda um þær í að minnsta kosti tvö skipti, í apríl og september sama ár, án þess að ráðið verði að gagnáfrýjandi hafi borið við tómlæti aðaláfrýjanda í þau skipti. Þá hafi samningssambandi aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda ekki lokið í maí 2015 en aðaláfrýjandi tók að sér tvö aukaverk fyrir gagnáfrýjanda. Aðaláfrýjandi gaf út reikninga á gagnáfrýjanda 27. október 2015 og 17. júlí 2016 vegna þeirra verka sem gagnáfrýjandi greiddi í kjölfarið. Verður samkvæmt framansögðu ekki fallist á með gagnáfrýjanda að aðaláfrýjandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við að hafa uppi kröfur sínar að þær verði af þeim sökum taldar fallnar niður.

12 Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir, annars vegar frá janúar 2018 og hins vegar viðbótarmatsgerð frá apríl 2019. Kostnaðarmat eldri matsgerðar er miðað við verðlag í maí 2014. Kröfugerð aðaláfrýjanda sem að verulegu leyti var studd við þá matsgerð var hins vegar uppfærð til verðlags í janúar 2018. Fallist er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að hafna hækkun kröfugerðar aðaláfrýjanda á þessum grundvelli og verður matsgerðin frá 10. janúar lögð til grundvallar um þá kröfuliði sem hún tekur til eins og héraðsdómur gerði. Í ljósi þess hefur síðari matsgerðin, sem sýnir uppreikning verðlags frá maí 2014 til janúar 2018, ekki þýðingu við úrlausn málsins.

13 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti lýsti lögmaður gagnáfrýjanda því yfir að gagnáfrýjandi gerði ekki ágreining um niðurstöðu hins dómkvadda matsmanns hvað varðar magnaukningu állista. Að því gættu verður með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest niðurstaða hans um að gagnáfrýjanda beri að greiða aðaláfrýjanda 1.476.000 krónur vegna magnaukningar í állistum. Þá er einnig fallist á niðurstöður hins áfrýjaða dóms um það að gagnáfrýjanda verði gert að greiða aðaláfrýjanda 1.844.000 krónur vegna litunar á steypu, 1.881.000 krónur vegna magnaukningar í ásteypulagi og 744.930 krónur vegna þrifa á jarðhæð eða alls 5.945.930 krónur.

14 Aðaláfrýjandi krefur gagnáfrýjanda um greiðslu vegna viðbótarkostnaðar sem komið hafi til vegna verkskipulags. Annars vegar sé um að ræða óhagræði við ásteypuvinnu og hins vegar vegna slípunar terrassógólfsins þar sem honum var gert að vinna verkið í mörgum áföngum sem ekki hafi verið samliggjandi. Þetta hafi haft í för með sér aukna vinnu og efniskostnað. Samkvæmt grein 0.4.6 í þeim útboðsskilmálum sem giltu um verkið og fylgdu með tölvupósti gagnáfrýjanda 9. apríl 2014, eins og áður er fram komið, segir að „meðan á verki verktaka stendur verður unnið að fleiri verkum á vinnusvæðinu bæði á vegum verkkaupa og leigutaka í Flugstöðinni. Verkkaupi mun annast yfirstjórn og samræmingu þeirra verkefna. Verktaka ber skylda til þess að taka þátt í þeirri samræmingu og taka fullt tillit til þessara verka við vinnu sína. Verktaki skal fara eftir fyrirmælum verkkaupa eða fulltrúa hans á hverjum tíma, til að koma í veg fyrir að verk annarra verktaka tefjist að óþörfu. Verktaki skal haga framkvæmd sinni þannig að aðrir verktakar verði ekki fyrir töfum eða tjóni.“ Samkvæmt framansögðu mátti aðaláfrýjanda vera ljóst að unnið yrði að fleiri verkum á sama tíma og að hann þyrfti að taka tillit til þess við sína vinnu. Af þeim sökum gat hann ekki gefið sér þá forsendu að verkið yrði unnið í samfellu. Verður gagnáfrýjandi því sýknaður af þessum kröfum aðaláfrýjanda.

15 Aðaláfrýjandi krefur gagnáfrýjanda jafnframt um greiðslu kostnaðar sem hlotist hafi af töfum við slípun gólfa. Tafirnar segir aðaláfrýjandi til komnar vegna skorts á rafmagni, sem gagnáfrýjanda hafi borið að útvega, fyrir slípivél þá sem nota átti til verksins. Þar með hafi steypan verið harðari en ella þegar slípun loks hófst og tók slípun gólfsins af þeim sökum lengri tíma en hann mátti reikna með. Ekki er upplýst í málinu af hverju rafmagnið, sem gagnáfrýjandi hafði þegar útvegað til verksins, nægði ekki fyrir slípivél aðaláfrýjanda eða hvort ástæðu þess að rafmagni sló stöðugt út við notkun vélarinnar, þar til nýr rafmagnskapall var tengdur á verkstað, var að rekja til eiginleika vélarinnar eða skorts á rafmagni. Ekki liggur fyrir að þetta hafi átt við um önnur tæki sem notuð voru við verkið á sama tíma. Er því ósannað að tafir þessar hafi verið á ábyrgð gagnáfrýjanda. Verður hann því sýknaður af þessari kröfu aðaláfrýjanda. 16 Aðaláfrýjandi krefur gagnáfrýjanda enn fremur um greiðslu kostnaðar vegna þess að honum hafi verið gert að fara frá verki í einn og hálfan mánuð. Af því hafi hlotist kostnaður, sem væri meðal annars kominn til vegna flutninga á tækjum og efni „í burtu og aftur á staðinn“. Fallist er á með aðaláfrýjanda að honum var rétt að gera ráð fyrir að geta hafið vinnu við gólf á fyrstu hæð fljótlega eftir að vinnu við gólf í kjallara lauk. Verður fallist á greiðsluskyldu gagnáfrýjanda vegna þessa. Í bréfi aðaláfrýjanda til gagnáfrýjanda 27. apríl 2015 segir hann tjón sitt vegna þessa nema 650.000 krónum. Er í því ljósi ekki tilefni til að miða við niðurstöðu matsmanns í þessum verkþætti en ekkert er fram komið í málinu um að tjón aðaláfrýjanda vegna þessa hafi verið annað og meira en hann mat sjálfur á þeim tíma.

17 Eins og fram er komið hefur verið fallist á að gagnáfrýjanda beri að greiða aðaláfrýjanda 5.945.930 krónur í samræmi við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms. Þá er einnig fram komið að gagnáfrýjanda ber að greiða kostnað vegna þess að aðaláfrýjanda var gert að hverfa frá verkinu í einn og hálfan mánuð, 650.000 krónur. Verður gagnáfrýjandi því dæmdur til að greiða aðaláfrýjanda 6.595.930 krónur.

18 Aðaláfrýjandi krefst dráttarvaxta frá 2. mars 2018 er liðinn var mánuður frá því að hann sendi gagnáfrýjanda kröfubréf að fenginni matsgerð dómkvadds matsmanns. Verður gagnáfrýjandi dæmdur til að greiða dráttarvexti í samræmi við þessa kröfu aðaláfrýjanda eins og í dómsorði greinir.

19 Í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður gagnáfrýjanda gert að greiða aðaláfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til kostnaðar aðaláfrýjanda við öflun matsgerðar.

Dómsorð:

Gagnáfrýjandi, Íslenskir aðalverktakar hf., greiði aðaláfrýjanda, Múrlínu ehf., 6.595.930 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. mars 2018 til greiðsludags.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda samtals 2.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.