544/2019

Útdráttur

P gegndi starfi háseta á skipi F á grundvelli ótímabundins ráðningarsamnings en var sagt upp með bréfi 20. maí 2016. Tiltekið var að ástæða uppsagnarinnar væri hagræðing, að gert væri ráð fyrir að P léti af störfum þegar í stað og að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi hans í uppsagnarfresti. P voru í kjölfarið greidd grunnlaun í uppsagnarfresti en hvorki yfirvinnugreiðslur né aukagreiðslur vegna vinnu við lestun og losun skipsins. Taldi hann sig eiga rétt á bótum á grundvelli 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem næmu óskertum launum í uppsagnarfresti, en F taldi ákvæðið ekki eiga við eins og starfslokum P hefði verið háttað. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að með því að segja P upp og hafna vinnuframlagi hans í uppsagnarfresti yrði að líta svo á að honum hefði verið vikið úr skiprúmi þannig að hann ætti bótarétt samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 35/1985. Ekki væri á því byggt að heimild hefði staðið til brottvikningar P samkvæmt 23. eða 24. gr. sömu laga. Með þessu hefði F bakað sér greiðsluskyldu gagnvart P á grundvelli 1. mgr. 25. gr. laganna. Við ákvörðun bóta væri rétt að líta til þeirra launa sem ætla yrði að skipverji, sem vikið hefði verið úr skiprúmi, hefði fengið ef hann hefði átt þess kost að vinna í uppsagnarfresti á óbreyttum starfskjörum. Fallist var á að miða í því efni við starfskjör eftirmanns P. Ekki var tölulegur ágreiningur með aðilum um fjárhæð kröfunnar og var hún tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. júlí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. júní 2019 í málinu nr. E3894/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.423.426 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2016 til greiðsludags og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Í máli þessu greinir aðila á um hvort áfrýjandi eigi frekari rétt til greiðslu í kjölfar starfsloka sinna sem háseti hjá stefnda en hann hefur þegar fengið greitt í uppsagnarfresti. Eins og rakið er í héraðsdómi var honum með bréfi 20. maí 2016 sagt upp störfum hjá stefnda. Tók uppsögnin þá þegar gildi og var ekki óskað eftir vinnuframlagi hans í uppsagnarfresti sem voru þrír mánuðir. Samkvæmt framlögðum launaseðlum greiddi stefndi honum laun til 20. ágúst 2016. Námu þau daglaunum, 10.094 krónum fyrir hvern dag í uppsagnarfresti, auk svonefnds Færeyjatilleggs, sem nam 70.186 krónum í maí og 79.877 krónum bæði í júní og júlí 2016. Þá fékk hann greitt orlof auk hlutfalls af desember og orlofsuppbót sem var gert upp við hann í ágúst 2016. Hann fékk hins vegar hvorki yfirvinnugreiðslur í uppsagnarfresti né svonefndan bónus sem mun hafa verið aukagreiðsla vegna vinnu við lestun og losun skipsins.

5 Áfrýjandi telur sig eiga rétt á bótum á grundvelli 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 í kjölfar starfslokanna sem nemi óskertum launum í uppsagnarfresti. Þessu mótmælir stefndi og byggir á því að umrætt ákvæði sjómannalaga eigi ekki við eins og starfslokunum var háttað. Byggir stefndi á því að gert hafi verið að fullu upp við áfrýjanda í samræmi við almennar reglur vinnuréttar um rétt til launa þegar vinnuveitandi óskar ekki eftir vinnuframlagi starfsmanns í uppsagnarfresti.

6 Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga á skipverji rétt á kaupi þann tíma sem mælt er fyrir um í 9. gr. laganna ef honum er, áður en ráðningartíminn er liðinn, vikið úr skiprúmi án þess að heimild sé til þess í 23. eða 24. gr. laganna. Ágreiningslaust er að áfrýjandi var ráðinn ótímabundið í skiprúm hjá stefnda. Með því að segja áfrýjanda upp og hafna vinnuframlagi hans í uppsagnarfresti verður að líta svo á að honum hafi verið vikið úr skiprúmi þannig að hann eigi bótarétt samkvæmt framangreindu ákvæði sjómannalaga. Má um það vísa til dóms Hæstaréttar Íslands frá 22. október 1990, sem birtur er á bls. 1246 í dómasafni réttarins það ár, og dóms Hæstaréttar Íslands frá 28. október 2004 í máli nr. 210/2004 sem hafa fordæmisgildi við úrlausn á ágreiningi aðila. Ekki er á því byggt að heimild hafi staðið til brottvikningar áfrýjanda samkvæmt 23. eða 24. gr. sjómannalaga en um ástæðu uppsagnarinnar var í bréfinu 20. maí 2016 vísað til hagræðingar. Með þessu bakaði stefndi sér greiðsluskyldu gagnvart áfrýjanda á grundvelli 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga.

7 Réttur samkvæmt framangreindu ákvæði sjómannalaga felur í sér lögákveðnar meðalhófsbætur um óskert laun í uppsagnarfresti til handa skipverja sem vikið hefur verið úr skiprúmi. Tekur rétturinn meðal annars til yfirvinnugreiðslu og annarra samningsbundinna greiðslna sem hann hefur orðið af vegna brottvikningarinnar, sbr. dóma Hæstaréttar Íslands frá 16. maí 2002 í málum nr. 457/2001 og 108/2002. Í þessu ljósi ber að fallast á með áfrýjanda að hann eigi frekari rétt til greiðslu úr hendi stefnda en hann fékk í uppsagnarfresti.

8 Í héraðsdómsstefnu krafðist áfrýjandi 2.024.221 krónu í vangreidd laun í uppsagnarfresti aðallega með vísan til framangreinds ákvæðis sjómannalaga. Í stefnunni var gerð grein fyrir útreikningi kröfunnar. Í greinargerð stefnda í héraði var fjárhæð hennar mótmælt. Hann taldi meðal annars að í ljósi gildandi vinnufyrirkomulags, þar sem áfrýjandi vann í 28 daga og átti síðan frí í 14 daga, hefði hann aldrei unnið samfellt í 90 daga og fengið þá greidda. Ef fallist yrði á kröfu áfrýjanda þá fengi hann of mikið greitt í daglaun og Færeyjatillegg í uppsagnarfresti. Því bæri að draga þá umframdaga, sem hann hefði fengið greitt fyrir, frá stefnukröfu. Enn fremur benti stefndi á að í kröfunni væri ekki tekið tillit til þess að laun fyrir yfirvinnu og bónus miðuðust við tímabilið frá 16. hvers mánaðar til 15. næsta mánaðar. Því bæri að draga tiltekna fjárhæð í maí frá stefnukröfunni. Að lokum var vísað til þess að launaseðlar í maí og ágúst tilgreindu greiðslur vegna vinnu sem innt var af hendi utan uppsagnarfrests. Ætti það jafnframt að leiða til tiltekinnar lækkunar á fjárkröfu áfrýjanda.

9 Í hinum áfrýjaða dómi kemur fram að áfrýjandi krefjist 1.423.426 króna auk dráttarvaxta frá 1. september 2016 en það er sama krafa og hann gerir fyrir Landsrétti. Hvorki í héraðsdómi né í gögnum málsins, sem lögð voru fyrir héraðsdóm, er að finna umfjöllun um hvernig sú krafa hefur orðið til að öðru leyti en því að í lýsingu á málsástæðum áfrýjanda í dóminum segir að hann afmarki kröfu sína við yfirvinnu og svokallaðan bónus sem væri greiðsla fyrir vinnu við lestun og losun. Þá kemur fram í niðurstöðukafla héraðsdóms að í málinu sé ekki tölulegur ágreiningur um útreikning stefnukröfunnar.

10 Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar segir að í málinu sé ekki tölulegur ágreiningur um kröfu hans eftir að henni var breytt við upphaf munnlegs málflutnings í héraði. Endanleg fjárkrafa samanstandi af „dagkaupi og þeim kjarasamningsbundnu launaliðum sem hann hefði fengið greidda hefði hann unnið í uppsagnarfresti … eins og til dæmis fyrir yfirvinnu, bónus, fæði o.fl.“. Í greinargerð stefnda til Landsréttar segir að við upphaf aðalmeðferðar í héraði hafi áfrýjandi gert breytingar á kröfugerð sinni og með því tekið tillit til athugasemda stefnda við útreikning og fjárhæð hennar. Ekki væri því lengur tölulegur ágreiningur milli aðila um fjárhæð stefnukröfunnar ef niðurstöðu héraðsdóms yrði hnekkt. Eftir sem áður taldi stefndi að áfrýjandi hefði ekki fært fullnægjandi sönnur á að frekari greiðslur til hans ættu að miðast við laun samkvæmt launaseðlum þess manns sem kröfugerð hans styddist við. Hafnar stefndi því að miða eigi við „staðgengilslaun“ og að laun „þessa manns“ séu slík laun. Við munnlegan málflutning í Landsrétti var staðfest af hálfu beggja aðila að kröfufjárhæð áfrýjanda væri niðurstaða samkomulags milli þeirra eftir að tekið hefði verið tillit til framangreindra athugasemda stefnda í greinargerð í héraði.

11 Af framansögðu verður ráðið að krafa áfrýjanda styðjist við þau laun sem sá maður, sem áfrýjandi kveður vera eftirmann sinn, vann sér inn frá 20. maí til 20. ágúst 2016, að teknu tilliti til þeirrar greiðslu sem áfrýjandi hefur fengið úr hendi stefnda á sama tíma. Í greinargerð sinni í héraði mótmælti stefndi því að umræddur maður væri „staðgengill“ áfrýjanda, heldur væri hann „einfaldlega sá sem tók við starfinu“. Stefndi er bundinn við þá ráðstöfun sakarefnisins, sbr. 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, þannig að líta verður á viðkomandi sem eftirmann áfrýjanda um borð í skipinu þar sem hann starfaði áður. Við ákvörðun bóta samkvæmt 1. mgr. 25. gr. sjómannalaga er rétt að líta til þeirra launa sem ætla verður að skipverji, sem vikið hefur verið úr skiprúmi, hefði fengið ef hann hefði átt þess kost að vinna í uppsagnarfresti á óbreyttum starfskjörum. Af gögnum málsins má ráða að þau laun, sem eftirmaður áfrýjanda fékk meðan á uppsagnarfresti áfrýjanda stóð, byggist á sama grunni og starfskjör áfrýjanda fyrir uppsögn. Að þessu gættu og í ljósi þess sem að framan greinir, um að ekki er lengur ágreiningur um fjárhæð kröfugerðarinnar eftir þá breytingu sem á henni var gerð við aðalmeðferð málsins í héraði, verður hún tekin til greina.

12 Áfrýjandi krefst dráttarvaxta frá 1. september 2016 til greiðsludags en af hálfu stefnda er upphafsdegi kröfunnar mótmælt. Með vísan til 9. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er rétt að krafan beri dráttarvexti frá þingfestingardegi þessa máls í héraði 20. nóvember 2018 en þá voru lagðar fram upplýsingar sem þörf var á til að meta endanlega fjárhæð bótagreiðslu.

13 Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Stefndi, P/f Faroe Ship, greiði áfrýjanda, P-kk-þgf Þ-kk-þgf Ó-kk-þgf H-kk-þgf, 1.423.426 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. nóvember 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.