750/2021

Útdráttur

B var meðal annars ákærður fyrir brot í nánu sambandi samkvæmt tveimur ákæruliðum með því að hafa veist að sambýliskonu sinni C á sameiginlegu heimili þeirra með nánar tilgreindum hætti og afleiðingum. Með dómi héraðsdóms voru brotin heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Landsréttar var skírskotað til athugasemda í frumvarpi til laga sem varð að 218. gr. b almennra hegningarlaga og var það mat réttarins að háttsemi B gagnvart C skyldi heimfærð undir 1. mgr. ákvæðisins í báðum ákæruliðum. Með hinum áfrýjaða dómi var B jafnframt sakfelldur fyrir valdstjórnarbrot, þjófnað, tilraun til þjófnaðar, nytjastuld og umferðarlagabrot. Refsing B var ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Þá var hann sviptur ökurétti og gert að sæta upptöku á hnífi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 30. nóvember 2021. Málsgögn bárust réttinum 8. júní 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. nóvember 2021 í málinu nr. S- 2064/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er sakfellingu ákærða varðar en að hann verði auk þess sakfelldur fyrir það ákæruatriði sem hann var sýknaður af í 2. lið ákæru 27. apríl 2021 og að háttsemi hans samkvæmt 1. og 2. lið ákærunnar verði heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá krefst ákæruvaldið þess að refsing ákærða verði þyngd. Loks krefst ákæruvaldið staðfestingar ákvæðis héraðsdóms um sviptingu ökuréttar ákærða og upptöku á hnífi.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af 1. og 2. lið ákæru, en til vara að refsing verði milduð.

Að því frágengnu krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Í lýsingu málavaxta í hinum áfrýjaða dómi vegna atvika sem greinir í 1. lið ákæru 27. apríl 2021 hefur misritast að læknirinn R hafi skoðað brotaþola vegna atvika sem lýst er í 2. lið ákærunnar en hið rétta er að umræddur læknir skoðaði brotaþola vegna atvika sem greinir í 1. lið ákærunnar.

5

Að því er varðar lýsingu á málavöxtum vegna atvika sem greinir í 2. lið sömu ákæru er í hinum áfrýjaða dómi í tvígang gerð grein fyrir vottorði O læknis frá 17. júní 2020 án þess þó að lýsing hansá skoðun brotaþola sé reifuð en húnfór fram skömmu eftir að atvikin áttu sér stað. Í vottorðinu er frá því greint að brotaþoli hafi verið með eymsli á enni og aftan á hnakka, án sjáanlegs mars, og eymsli á vinstra kinnbeini og niður á kinn en þar hafi hugsanlega verið byrjandi mar. Þá hafi brotaþoli verið bólgin á efri vör hægra megin en þeim megin hafi tannréttingarteinn einnig verið laus. Eymsli hafi verið framanvert yfir hálsi, sérstaklega aftan við hægra kjálkabarð og yfir hálsvöðvum utanvert vinstra megin. Segir í vottorðinu að dreifing eymsla gæti samrýmst því að vera eftir kverkatak. Þá hafi verið eymsli yfir bringubeini sem talið var að gætu verið eftir högg sem brotaþoli hefði lýst fyrr sama morgun. Loks hafi verið væg eymsli í kviði. Jafnframt hafi brotaþoli verið með marbletti á útlimum en einnig undir hægra herðablaði, á hægri mjöðm og aftanvert á hægri öxl. Á vinstri handlegg hafi verið marblettir og dreifðir marblettir á upphandleggjum. Innanvert á hægri framhandlegg hafi verið marblettir en óvíst væri um aldur þeirra. Þá hafi stórir og dreifðir marblettir á lærum og fótleggjum verið misgamlir af útliti þeirra að dæma. Sumir þeirra hafi augljóslega verið eldri en einhverjir þeirra ferskir. Þannig hafi allstór marblettur framanvert á vinstra læri hugsanlega verið ferskur.

6

Að öðru leyti er málsatvikum lýst með viðhlítandi hætti í hinum áfrýjaða dómi.

7

Ákærði gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Fyrir skýrslutökuna var spiluð upptaka af framburði hans fyrir héraðsdómi. Þá var spiluð upptaka af framburði brotaþola C.

8

Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti kvaðst ákærði standa við framburð sinn í héraði og hafa engu við hann að bæta. Að því er varðaði atvik í 1. lið í ákæru 27. apríl 2021 neitaði hann því aðspurður að hafa tekið brotaþola kverkataki. Í hans huga þýddi kverkatak að haldið væri um háls með báðum höndum en það hefði hann ekki gert. Varðandi þá áverka sem tilgreindir væru í ákæruliðnum sagði ákærði að mikið hefði gengið á en hann gæti ekki sagt til hvort einhver tiltekin högg eða þrýstingur hefðu valdið nánar tilgreindum áverkum. Að því er báða ákæruliðina varðaði fyndist honum að hann hefði fremur verið að verjast árás brotaþola en að ráðast á hana. Ákærði staðfesti að hann hefði farið í meðferð á [...] í ágúst og fram í september 2021. Fljótlega eftir að meðferðinni þar lauk hefði honum verið gert að sæta síbrotagæslu og eftir að hann losnaði úr varðhaldinu í desember sama ár hefði hann farið aftur í neyslu. Hann hefði ákveðið að fara á ný í meðferð og þá í [...]og lokið henni í febrúar síðastliðnum. Eftir það hefði hann sótt áfalla- og streitunámskeið hjá [...] til að vinna úr áföllum. Ákærði kvaðst vera smiður og vinna sem slíkur af og tilen vera nú á [...]. Kvaðst hann búa á áfangaheimili og eiga góð samskipti við börn sín.

Niðurstaða

9

Með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 27. apríl 2021 voru ákærða gefin að sök í ákæruliðum 1 og 2 brot í nánu sambandi með því að hafa annars vegar 21. mars 2021 og hins vegar 17. júní sama ár veist að sambýliskonu sinni á sameiginlegu heimili þeirra með nánar tilgreindum hætti og með þeim afleiðingum sem þar greinir.

Eru ákæruliðirnir ítarlega raktir í hinum áfrýjaða dómi ásamt málavöxtum að öðru leyti. Þá er þar skilmerkilega rakinn framburður ákærða, brotaþola og annarra vitna fyrir héraðsdómi.

10

Í hinum áfrýjaða dómi var talið sannað að ákærði hefði haft í frammi þá háttsemi sem greinir í ákærulið 1. Með vísan til forsendna dómsins verður sú niðurstaða staðfest.

11

Að því er varðar ákærulið 2 var sömuleiðis talið sannað að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem þar greinir að því undanskildu að ósannað þótti að ákærði hefði slegið brotaþola í andlitið.

12

Samkvæmt vottorði O læknis, sem skoðaði brotaþola um tveimur tímum eftir að átökum ákærða og brotaþola lauk, var brotaþoli með eymsli á vinstra kinnbeini og niður á kinn og talið var hugsanlegt að þar væri mar að myndast. Þá hafi brotaþoli verið bólgin á efri vör hægra megin og sömu megin hafi tannréttingarteinn verið laus.

Ljóst þykir samkvæmt framangreindu að brotaþoli varð fyrir hnjaski á andlitinu í átökum við ákærða. Engin ummerki sáust á hinn bóginn um mar eða aðra áverka á andliti brotaþola við skoðun réttarmeinafræðings tveimur dögum síðar.

13

Á meðal gagna málsins eru tvær skýrslur lögreglu um aðkomu á vettvangi, annars vegar útkallsdeildar lögreglu og hins vegar tiltekins rannsóknarlögreglumanns. Báðar skýrslurnar hafa að geyma stutta lýsingu brotaþola á því sem gerðist en í hvorugu tilvikinu er haft eftir brotaþola að ákærði hafi slegið hana í andlit. Í fyrri skýrslunni er haft eftir brotaþola að á einhverjum tímapunkti hafi hún að öllum líkindum fengið „eitthvað högg á sig“ með þeim afleiðingum að tennur losnuðu. Í seinni skýrslunni er tekið fram að heyra hafi mátt á tali brotaþola að hún átti erfitt með mál þar sem hún hafi fundið til í munni og talið að tennur væru lausar. Í framburðarskýrslu brotaþola hjá lögreglu laust eftir hádegi sama dag og atvik gerðust minntist brotaþoli heldur ekki á að ákærði hefði slegið hana í andlit. Hún tók þó fram að sér fyndust tennur vera lausar en það hefði gerst annað hvort í sófanum eða inni í svefnherbergi. Þegar brotaþoli var innt eftir því hvort ákærði hefði slegið hana sagðist hún ekki alveg geta svarað því. Var það fyrst í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi sem brotaþoli bar um að ákærði hefði slegið hana í andlit með þeim afleiðingum að tannréttingarteinn losnaði.

Þegar verjandi ákærða innti hana nánar út í þetta sagði brotaþoli að áverkarnir sýndu að ákærði hefði slegið hana ítrekað í höfuðið. Af framburðinum verður ráðið að brotaþoli dró þá ályktun af áverkum sínum og því að tannréttingarteinn losnaði að ákærði hefði slegið hana ítrekað í andlitið en greindi ekki skýrt frá atvikinu sjálfu.

Framburður brotaþola um áðurgreinda háttsemi ákærða er því óskýr og hefur ekki verið stöðugur. Verður af þeim sökum ekki á honum byggt í málinu. Samkvæmt áðurgreindu læknisvottorði var brotaþoli með eymsli yfir bringubeini og væg eymsli í kvið við þreifingu. Styður það framburð brotaþola um að ákærði hafi sparkað í maga hennar og bringu. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í 2. lið ákærunnar að því undanskildu að ósannað er að ákærði hafi veitt brotaþola högg í andlit, eins og það er orðað í ákæru. Með vísan til matsgerðar F réttarmeinafræðings og skýrslu hans fyrir héraðsdómi telst einnig ósannað að afleiðingar árásarinnar hafi verið mar á höfði, hálsi, brjóstkassa og öxl en aftur á móti þykir sannað með fyrrgreindu læknisvottorði að brotaþoli kenndi eymsla á höfði, hálsi og brjóstkassa við skoðun læknis sama dag og árásin átti sér stað.

14

Í málinu greinir aðila á um hvort ákærði hafi með þeirri háttsemi sem lýst er í 1. og 2. lið ákæru 27. apríl 2021 gerst sekur um brot í nánu sambandi samkvæmt 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga, þar sem því er meðal annars lýst sem refsiverðu að ógna lífi, heilsu og velferð sambúðaraðila með ofbeldi. Íhinum áfrýjaða dómi voru brotin heimfærð til 1. mgr. 217. gr. sömu laga.

15

Í ákæru er verknaði ákærða lýst sem líkamsárás með tilgreindum áverkum á líkama brotaþola án þess að vísað sé sérstaklega til þess að ákærði hafi ógnað lífi, heilsu eða velferð hennar eins og rétt hefði verið að gera með hliðsjón af verknaðarlýsingu 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Ljóst er þó af ákæru hvaða brot ákærða er gefið að sök í 1. og 2. lið ákærunnar og var vörn ákærða ekki áfátt vegna framsetningar hennar, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 30. mars 2022 í máli nr. 47/2021.

16

Ótvírætt er að ákærði og brotaþoli voru sambúðaraðilar og heyra því tengsl þeirra undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Í athugasemdum með 4. gr. frumvarps, sem varð að 218. gr. b, segir að með ákvæðinu sé lögð áhersla á að ofbeldi í nánum samböndum feli ekki einungis í sér samansafn einstakra tilvika heldur megi virða slíka háttsemi sem eina heild. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins sé það gert að skilyrði að háttsemi sé endurtekin eða alvarleg en með því sé vísað til þess að hún hafi staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að telja megi að viðvarandi ógnarástand hafi skapast. Þó sé ekki útilokað að einstakt brot geti fallið undir ákvæðið ef það nær tilteknu alvarleikastigi. Í 1. mgr. séu sérstaklega taldar upp verknaðaraðferðir sem nú þegar geti falið í sér sjálfstæða refsiverða háttsemi samkvæmt hegningarlögum, meðal annars ofbeldi, sbr. 217. og 218. gr. almennra hegningarlaga. Ofbeldi í nánum samskiptum geti á hinn bóginn birst á fleiri vegu, svo sem í andlegu ofbeldi af ýmsu tagi. Í því ljósi sé lagt til að refsinæmi ákvæðisins verði ekki bundið við verknaði sem þegar geti falið í sér refsiverða háttsemi samkvæmt almennum hegningarlögum heldur taki það jafnframt til þess ef lífi, heilsu eða velferð þolanda er ógnað á annan hátt sem ekki feli í sér sjálfstæða refsiverða háttsemi samkvæmt gildandi lögum. Í athugasemdunum segir á hinn bóginn um 2. mgr. ákvæðisins, sem fjallar um stórfellt brot af þessu tagi, að við mat á grófleika og þar með hvort brotið teljist stórfellt skuli sérstaklega litið til þess hvort stórfellt líkams- eða heilsutjón eða bani hafi hlotist af.

17

Samkvæmt framangreindu er það ekki gert að skilyrði samkvæmt 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga að stórfellt líkams- eða heilsutjón hafi hlotist af ofbeldisbroti eins og gengið er út frá í hinum áfrýjaða dómi heldur á það við um stórfelld brot af þessu tagi samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins.

18

Eftir atlögur ákærða voru áverkar víðs vegar um líkama brotaþola þótt hver um sig hafi ekki talist verulegur. Voru báðar árásirnar til þess fallnar að vekja ógn hjá brotaþola en hún hefur borið um að eftir atlögur ákærða hafi hún verið kvíðin og hrædd og átt erfitt með að sofa og vera ein. Í báðum tilvikum var brotaþoli varnarlaus gagnvart harkalegum árásum ákærða á sameiginlegu heimili þeirra þar sem ákærði tók brotaþola hálstaki í bæði skiptin. Þá sló hann hana ítrekað í andlitið með krepptum hnefa í fyrra skiptið og sparkaði í maga hennar og bringu í síðara skiptið. Árásir ákærða voru keimlíkar og áttu sér stað með stuttu millibili. Með árásunum ógnaði ákærði þannig heilsu brotaþola og velferð á alvarlegan hátt með ofbeldi og var um endurtekna háttsemi að ræða í síðara skiptið. Telst háttsemi ákærða samkvæmt 1. og 2. lið ákærunnar því réttilega heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

19

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði einnig sakfelldur fyrir valdstjórnarbrot, þjófnað, tilraun til þjófnaðar, nytjastuld og umferðarlagabrot. Unir hann sakfellingu að því leyti og sætir hún því ekki endurskoðun fyrir Landsrétti.

20

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til þeirra sjónarmiða sem í héraðsdómi eru færð fyrir ákvörðun refsingar þykir hún hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Í ljósi sakarferils ákærða eru ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna.

21

Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms var ákærði með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. júní síðastliðinn dæmdur í 18 mánaða fangelsi, meðal annars fyrir brot í nánu sambandi gagnvart brotaþola í ágúst 2019 og júlí 2020, sem og tilraun til sérstaklega hættulegrar líkamsárásar, auk fjölda annarra smærri brota. Til frádráttar refsingu þess dóms kom gæsluvarðhald sem ákærði sætti eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms eða frá 5. nóvember 2021 til 10. desember sama ár. Til frádráttar refsingu í þessu máli komi á hinn bóginn með fullri dagatölu gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 17. september 2021 til 4. nóvember sama ár eins og ákveðið var í hinum áfrýjaða dómi.

22

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sviptingu ökuréttar ákærða, upptöku á hnífi og sakarkostnað eru staðfest.

23

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, B-kk-nf S-kk-nf M. Ó-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði. Til frádráttar refsingunni komi gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 17. september 2021 til 4. nóvember sama ár.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sviptingu ökuréttar ákærða, upptöku á hnífi og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði áfrýjunarkostnað málsins, 1.032.197 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 976.500 krónur.