929/2018

Útdráttur

Í málinu gerði L ehf. kröfu um viðurkenningu á því að A ehf. bæri greiðsluskyldu gagnvart honum vegna ofgreiddra vaxta af skuldabréfi sem S ehf. gaf út til D hf. en A ehf. hafði síðar eignast bréfið og L ehf. orðið skuldari þess. Í dómi héraðsdóms var A ehf. sýknaður af kröfunni þar sem A ehf. hefði mátt treysta því að skuldabréfið færði honum þann rétt sem það sjálft hefði borið með sér. Í dómi Landsréttar kom fram að í hinum áfrýjaða dómi hefði ekki verið fjallað um hvort umrædd krafa hefði stofnast í upphafi. Í ljósi yfirlýsingar fyrir Landsrétti um að það atriði væri óumdeilt væri ekki ástæða til að ómerkja dóm héraðsdóms á þeim grunni að niðurstaða málsins fæli í sér getsakir um kröfuréttindi. Vísað var til þess að samkvæmt 3. gr. tilskipunar 9. febrúar 1798 um áritun afborgana á skuldabréf gildi viðskiptabréfsreglur um mótbárutap skuldara ekki um vaxtagreiðslur af viðskiptabréfi. Um aðilaskipti að hinni umdeildu kröfu færi því samkvæmt almennum reglum kröfuréttar en í þeim fælist meðal annars sú meginregla að skyldur skuldara aukist ekki við framsal og skuldari haldi mótbárum sínum við kröfuhafaskipti. Samkvæmt því hindruðu kröfuhafaskipti ekki þá kröfu sem L ehf. hafði uppi í málinu. Þá væru skjöl um skuldskeytingu skýr um að henni hefði verið ætlað að hafa þau réttaráhrif að krafa af umræddum toga tilheyrði L ehf. Þá var, með vísan til grandsemi A ehf. um tilvist kröfunnar er hann eignaðist bréfið, ekki fallist á þá málsástæðu A ehf. að krafa L ehf. væri niður fallin sökum tómlætis. Var því fallist á viðurkenningarkröfu L ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og E-kk-nf J-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 20. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. nóvember 2018 í málinu nr. E1684/2017. 2 Áfrýjandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi „að stefndi beri greiðsluskyldu gagnvart áfrýjanda vegna ofgreiðslna á grundvelli skuldabréfs, dags. 10. nóvember 2010, sem Suðurhlíð ehf. gaf upphaflega út til Dróma hf., en áfrýjandi tók við sem skuldari þann 22. febrúar 2012“. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

5 Málið höfðaði áfrýjandi til greiðslu á 2.888.215 krónum úr hendi stefnda. Byggist krafan á þeirri forsendu að vextir hafi verið ofgreiddir af veðskuldabréfi sem áfrýjandi tók við sem skuldari í febrúar 2012 og greiddi upp í mars 2017. Telur áfrýjandi að samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar um þýðingu fullnaðarkvittana við greiðslu lána sem bundin voru ólögmætri gengistryggingu hafi verið óheimilt að krefja skuldara um vexti aftur í tímann með þeim hætti sem hér hafi verið gert. Nemur krafa áfrýjanda þeirri fjárhæð sem hann telur hafa verið ofgreidda í vexti. Á móti byggir stefndi, sem eignaðist veðskuldabréfið í ágúst 2016, einkum á því að samkvæmt reglum um viðskiptabréf hafi veðskuldabréfið að geyma þann rétt sem það beri með sér. Vísar stefndi meðal annars til þess að áritun um mótbáru á viðskiptabréf verði að vera það skýr að hana megi skilja. Áfrýjandi hafi enga kröfu átt á hendur stefnda en ef svo hafi verið sé krafan fallin niður vegna tómlætis.

6 Í þinghaldi í héraði 1. nóvember 2017 ákvað dómari að verða við beiðni málsaðila um að skipta sakarefni málsins með þeim hætti að fyrst yrði fluttur sá þáttur málsins sem lyti að viðurkenningu greiðsluskyldu, það er um annað en fjárhæðir málsins. Í hinum áfrýjaða dómi sýknaði héraðsdómur stefnda af kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á greiðsluskyldu. Byggði héraðsdómur þá niðurstöðu sína á stöðu veðskuldabréfsins sem viðskiptabréfs. Stefndi hafi ekki getað talist grandsamur um „betri rétt“ þannig að áhrif gæti haft á niðurstöðu málsins og stefndi hefði mátt treysta því að skuldabréfið færði honum þann rétt sem það sjálft hefði borið með sér. Þegar af þessum ástæðum bæri að sýkna stefnda af viðurkenningarkröfunni og því væri ekki þörf á að taka afstöðu til annarra málsástæðna stefnda, svo sem um tómlæti. Þá taldi héraðsdómur að af framangreindri niðurstöðu leiddi sjálfkrafa að ágreiningur um fjárhæð dómkröfu áfrýjanda gæti ekki komið til frekari umfjöllunar. Því bæri, þrátt fyrir áðurgreinda skiptingu sakarefnis, að sýkna stefnda af dómkröfu áfrýjanda í heild.

7 Samkvæmt framangreindu virðist sem fyrri áfangi málsins, eftir skiptingu sakarefnis, hafi einkum lotið að því hvort reglur um viðskiptabréf og eftir atvikum tómlæti gætu komið í veg fyrir að áfrýjandi hefði uppi þá kröfu sem hann gerir á hendur stefnda. Ekki var fjallað um það í hinum áfrýjaða dómi hvort umrædd krafa hefði stofnast í upphafi. Með hliðsjón af dómum Hæstaréttar 4. júní 2019 í málum nr. 5/2019 og 6/2019 var lögmaður stefnda inntur eftir því, við aðalmeðferð í Landsrétti, hvort óumdeilt væri að krafa vegna oftekinna vaxta, sem áfrýjandi telur sig geta gert á hendur stefnda, hafi stofnast í upphafi. Kvað lögmaður stefnda svo vera. Í ljósi þeirrar yfirlýsingar er ekki ástæða til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm á þeim grunni að niðurstaða málsins feli í sér getsakir um kröfuréttindi sem ekki hefur verið staðreynt hvort orðið hafi til.

8 Kemur þá til athugunar hvort áfrýjandi geti haft framangreinda kröfu uppi á hendur stefnda. Sem fyrr segir byggir stefndi á því að reglur um viðskiptabréf leiði til þess að áfrýjandi geti ekki vegna mótbárumissis haft kröfuna uppi og á það var fallist í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjandi byggir hins vegar meðal annars á því að reglur viðskiptabréfsréttar um mótbárutap skuldara eigi ekki við í málinu.

9 Samkvæmt 3. gr. tilskipunar 9. febrúar 1798 um áritun afborgana á skuldabréf gilda viðskiptabréfsreglur um mótbárutap skuldara ekki um vaxtagreiðslur af viðskiptabréfi. Krafa sú sem áfrýjandi hefur uppi er um endurgreiðslu vegna oftekinna vaxta af skuldabréfi. Verður samkvæmt því að fallast á með áfrýjanda að fyrrnefndar viðskiptabréfsreglur eigi ekki við í málinu. Breytir engu í því sambandi þótt áfrýjandi hafi ekki vísað til framangreinds ákvæðis tilskipunarinnar í málatilbúnaði sínum, enda er um að ræða heimfærslu dómsins til lagareglna á þeirri niðurstöðu að viðskiptabréfsreglur um mótbárutap eigi ekki við, en þeirri málsástæðu hélt áfrýjandi skýrlega fram við aðalmeðferð og var henni eigi mótmælt sem of seint fram kominni.

10 Um aðilaskipti að hinni umdeildu kröfu fer því samkvæmt almennum reglum kröfuréttar en í þeim felst meðal annars sú meginregla að skyldur skuldara aukast ekki við framsal og skuldari heldur mótbárum sínum við kröfuhafaskipti. Samkvæmt því hindra þau kröfuhafaskipti sem fyrir liggja í málinu ekki þá kröfu sem áfrýjandi hefur uppi. Þá eru fyrirliggjandi skjöl um þá skuldskeytingu sem varð skýr um að henni hafi verið ætlað að hafa þau réttaráhrif að krafa af umræddum toga tilheyrði hinum nýja skuldara bréfsins, áfrýjanda.

11 Stefndi byggir einnig á því að krafa áfrýjanda sé niður fallin sökum tómlætis. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og vitnaskýrslum hafði áfrýjandi gert athugasemdir við fyrri eiganda skuldabréfsins og farið fram á endurútreikning á grundvelli þeirra sjónarmiða sem hann hefur uppi í máli þessu. Þá viðurkennir stefndi að hann hafi kynnt sér skilmálabreytinguna sem gerð var 13. janúar 2012 og skuldskeytinguna 22. febrúar 2012 en þessi skjöl báru með sér að um gengistryggt lán hefði verið að ræða og að hugsanlegur betri réttur væri til staðar sem tilheyrði áfrýjanda. Verður í ljósi þessa að leggja til grundvallar að stefndi hafi verið grandsamur um tilvist kröfunnar er hann eignaðist skuldabréfið í lok ágúst 2016 en mál þetta var höfðað á hendur honum vorið 2017. Verður því ekki talið að krafa áfrýjanda sé niður fallin sökum tómlætis. 12 Samkvæmt öllu framansögðu verður viðurkenningarkrafa áfrýjanda tekin til greina svo sem hún er fram sett. Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennt er að stefndi, ALM Fjármögnun ehf., beri greiðsluskyldu gagnvart áfrýjanda, Línulögnum ehf., vegna ofgreiðslna á grundvelli skuldabréfs 10. nóvember 2010, sem Suðurhlíð ehf. gaf upphaflega út til Dróma hf. en áfrýjandi tók við sem skuldari 22. febrúar 2012.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.