26/2019

Útdráttur

S stóð fyrir útboði á sorphirðu í sveitarfélaginu fyrir árin 2012 til 2016 og skiluðu tveir bjóðendur tilboði í verkið. S ákvað að hafna báðum boðunum sökum annmarka á útboðinu sem það taldi til þess fallna að raska jafnræði bjóðenda. G hf. krafði S um skaðabætur þar sem það taldi að S hefði verið skylt að gera verksamning við það í kjölfar útboðsins. Á miðju ári 2017 framseldi G hf. kröfur sínar til E ehf. og tók E ehf. við aðild G hf. að málinu. Dómkrafa E ehf. tók til ætlaðs missis hagnaðar G hf. vegna áranna 2013 til 2016 en við úrlausn málsins í héraði lágu fyrir matsgerð og yfirmatsgerð. Héraðsdómur sýknaði S á þeim grunni að krafa G hf. hefði þegar verið fyrnd við málshöfðun en fjallaði í kjölfarið jafnframt um aðrar málsálstæður S fyrir sýknu. Í dómi Landsréttar var hafnað kröfu S um ómerkingu héraðsdóms og skírskotað til þess að enda þótt jafnframt hefði verið tekin afstaða til annarra málsástæðna en fyrningar gæti umfjöllun um þær og afstaða til þeirra ekki leitt til ómerkingar dómsins, enda hefði héraðsdómur áður fjallað um málsástæður er lytu að fyrningu og komist að þeirri niðurstöðu að allar kröfur E ehf. væru fyrndar. Þá vísaði Landsréttur meðal annars til þess að í málinu lægi fyrir að S hefði 16. desember 2011 sent G hf. tilkynningu án rökstuðnings um að hafna öllum tilboðum í umrætt verk og 19. sama mánaðar sent G hf. rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun. Fyrningarfrestur skaðabótakrafna byrjaði samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu að líða á þeim degi þegar tjónþoli fengi nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð bæri á því eða bæri að afla sér slíkra upplýsinga. Ákvæðið yrði ekki skilið þannig að upphaf fyrningarfrests miðaðist við það tímamark þegar endanlega væri unnt að meta umfang tjónsins en fyrningarfrestum væri meðal annars ætlað að gefa tjónþola hæfilegt svigrúm til þess að staðreyna umfang tjóns. Þegar G hf. hefði borist tilkynning um að S hefði hafnað tilboði félagsins og rökstuðningur fyrir þeirri ákvörðun hefði félagið þegar haft undir höndum nægar upplýsingar um þær tekjur sem ætla mátti að það færi á mis við á samningstímanum. Jafnframt yrði að ætla að félagið hefði þá einnig haft undir höndum nægilega nákvæmar upplýsingar og útreikninga á væntanlegum kostnaði við verkið og þar með hafi stjórnendur þess getað áttað sig á að félagið hefði orðið fyrir tjóni vegna tapaðrar framlegðar á samningstímanum. Ekki þætti ástæða til að miða við að fyrningarfrestur hefði ekki hafist fyrr en eftir lok fyrirhugaðs samningstíma og var því fallist á með héraðsdómi að allar kröfur G hf. á hendur S hefðu verið fallnar niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað 28. febrúar 2017. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða héraðsdóms um sýknu staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf S-kk-nf, viðskiptafræðingur og MSc í fjármálum.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. janúar 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 18. desember 2018 í málinu nr. E61/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða honum 48.498.215 krónur ásamt nánar tilgreindum vöxtum frá 31. janúar 2013 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara lækkunar á dómkröfum áfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi áfrýjanda.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta er sprottið af almennu útboði sem stefndi hóf í október 2011 en það bar yfirheitið „Söfnun og flutningur úrgangs, moltugerð og þjónusta við gámastöð 2012 – 2016“. Verktími skyldi vera frá byrjun árs 2012 til loka árs 2016 með möguleika á þriggja ára framlengingu. Leitað var tilboða miðað við tvenns konar fyrirkomulag á sorptunnum, leið A og leið B. Tilboð í verkið voru opnuð 10. nóvember 2011. Aðeins bárust tilboð frá Íslenska gámafélaginu ehf. og Gámaþjónustunni hf.

5 Á fundi bæjarráðs stefnda 15. desember 2011 var samþykkt tillaga um að hafna öllum tilboðum sem bárust í verkið og um það bókað „þar sem færa megi rök fyrir því að gallar kunni að hafa verið á framkvæmd útboðsins. Rétt er að benda á að kostnaður við lægsta tilboð er yfir 13 milljónum króna hærri fyrir árið 2012 en kostnaður við sorphirðu fyrir árið 2011. Þá er útboðsupphæð fyrir fimm ára tímabil miðuð við núverandi sorpmagn en margt bendir til að það kunni að aukast á tímabilinu með tilheyrandi viðbótarkostnaði.“ Á fundi bæjarstjórnar stefnda sama dag var tillaga um að hafna öllum tilboðum í verkið einnig samþykkt. Með bréfi 16. desember 2011 tilkynnti stefndi Gámaþjónustunni hf. ákvörðun sína um höfnun allra tilboða en enginn rökstuðningur fylgdi því bréfi. Lögmaður stefnda sendi Gámaþjónustunni hf. bréf 19. desember 2011 þar sem fyrrnefnd ákvörðun var rökstudd.

6 Óumdeilt er að áfrýjandi er nú eigandi þeirra hagsmuna sem sóttir eru í máli þessu vegna tilboðs Gámaþjónustunnar hf.

7 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er krafa áfrýjanda, um bætur úr hendi stefnda vegna tjóns Gámaþjónustunnar hf. sem leiddi af höfnun stefnda á tilboði félagsins í sorphirðu, reist á mismun á fjárhæð ætlaðra verklauna á árunum 2013 til 2016 og áætluðum kostnaði félagsins við að framkvæma verkið á þessu tímabili samkvæmt útreikningum þess sjálfs. Áfrýjandi aflaði matsgerðar dómkvadds matsmanns undir rekstri málsins í héraði og staðfesti matsgerðin í aðalatriðum niðurstöðu kostnaðarútreikninga Gámaþjónustunnar hf. Stefndi aflaði yfirmats tveggja yfirmatsmanna sem staðfestu í meginatriðum niðurstöður undirmatsmanns og þar með kostnaðarútreikninga sem áfrýjandi byggir dómkröfur sínar á. Forsendum og niðurstöðum þessara matsgerða er ítarlega lýst í hinum áfrýjaða dómi og jafnframt gerð grein fyrir framburði matsmannanna fyrir héraðsdómi.

8 Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, komst meðal annars að þeirri niðurstöðu að verulegir gallar væru á undirmatsgerð hvað varðaði útreikning á kostnaðarhlið verksins og voru nokkrir kostnaðarþættir taldir vanáætlaðir. Þá taldi héraðsdómur að undirmatsgerðin hefði ekki sætt endurskoðun hjá yfirmatsmönnum þar sem í vinnu þeirra hefði eingöngu falist endurútreikningur á niðurstöðum undirmatsmanns. Dómurinn taldi því slíka ágalla á yfirmatsgerð að hún yrði ekki lögð til grundvallar við mat á því hvort umkrafinn hagnaður áfrýjanda teldist sannaður. Þar sem áfrýjandi hefði ekki með öðrum hætti rennt stoðum undir málsástæður sínar yrði stefndi sýknaður af öllum kröfum áfrýjanda.

9 Fyrir Landsrétti aflaði áfrýjandi viðbótarmats yfirmatsmannanna Á-kk-ef M-kk-ef og Á-kk-ef J-kk-ef Á-kk-ef en þeir voru dómkvaddir í Landsrétti 11. mars 2019. Viðbótarmatsgerð þeirra 21. maí 2019 barst réttinum 24. sama mánaðar.

10 Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti voru teknar viðbótarskýrslur af yfirmatsmönnunum Á-kk-þgf M-kk-þgf og Á-kk-þgf J-kk-þgf Á-kk-þgf.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

11 Fyrir Landsrétti krefst áfrýjandi þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur þar sem þeir ágallar sem héraðsdómur hafi talið vera á framlögðum matsgerðum hefðu ekki átt að leiða til sýknu af dómkröfum hans. Áfrýjandi telur jafnframt að matsgerðirnar hafi ekki verið haldnar ágöllum og staðfesti í öllum aðalatriðum þær forsendur sem dómkröfur hans í málinu séu byggðar á.

12 Varðandi kröfu um ómerkingu héraðsdóms vísar áfrýjandi til þess að til grundvallar dómkröfum hans hefðu legið útreikningar byggðir á forsendum úr rekstri hans. Áfrýjandi hafi aflað matsgerðar sem hafi staðfest forsendur útreikninga hans í meginatriðum. Stefndi hafi síðan aflað yfirmatsgerðar sem að miklu leyti hafi staðfest undirmatsgerð. Kröfur áfrýjanda hafi þannig verið undirbyggðar með ítarlegri sönnunarfærslu sem að öllu leyti hafi bent til þess að heildartjón Gámaþjónustunnar hf. vegna tapaðs hagnaðar á árunum 2013 til 2016 næmi 45 til 50 milljónum króna. Stefndi hafi hins vegar ekki lagt fram nein sönnunargögn sem bendi til þess að tjón hafi ekki orðið.

13 Áfrýjandi telur að þótt héraðsdómur hefði ekki treyst sér til að leggja matsgerðirnar til grundvallar hefði hann við þessar aðstæður átt að vísa málinu frá dómi eða dæma bætur að álitum en ekki að sýkna stefnda.

14 Af hálfu áfrýjanda er þess krafist til vara að dómkröfur hans í héraði verði teknar til greina. Málsástæður hans um grundvöll bótaskyldu stefnda og sakarmat, um ólögmæti ákvarðana stefnda, orsakatengsl og sönnun tjóns eru raktar í hinum áfrýjaða dómi.

15 Áfrýjandi er ósammála þeirri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að kröfur hans séu fallnar niður fyrir fyrningu. Því til stuðnings vísar hann til þess að fyrningarfrestur geti ekki byrjað að líða fyrr en tjón sé fallið til. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda fyrnist skaðabótakrafa á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því. Gjaldkræfni bótakröfu samkvæmt ákvæðinu miðist við það tímamark þegar unnt er að sannreyna tjón. Ljóst sé að tjón Gámaþjónustunnar hf. hafi ekki verið endanlega komið fram fyrr en að verktíma liðnum. Tekjur hafi til að mynda átt að fara eftir ákveðinni vísitölu og því hafi verið ómögulegt að meta rauntekjur fyrr en að verktíma liðnum. Þá skipti eldsneytisverð einnig töluverðu máli við mat á verkkostnaði enda hafi verkið lotið að sorphirðu á bifreiðum. Tjónið hafi fallið til á árunum 2013 til 2016 og bótakrafa því í raun ekki gjaldfallið fyrr en í lok þess tíma. Í skaðabótamálum þurfi að taka afstöðu til alls tjónstímabils, meðal annars þegar haldið er fram lækkunarkröfu vegna tjónstakmörkunarreglna, sér í lagi þegar um er að ræða kröfur vegna almenns fjártjóns eins og í þessu tilviki. Fráleitt sé að miða upphaf fyrningarfrests við fyrra tímamark en þegar hægt er að taka afstöðu til allra þátta við mat á tjóni. Af hálfu áfrýjanda er því jafnframt haldið fram að ekki sé unnt að miða upphaf fyrningarfrests við það tímamark þegar mögulegt hafi verið að setja fram viðurkenningarkröfu.

16 Verði ekki fallist á að fyrningarfrestur hafi byrjað að líða að loknum fyrirhuguðum verktíma samkvæmt útboðsgögnum telur áfrýjandi í öllu falli að um fyrningu á kröfu hans eigi að fara samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 sem kveði á um að krafa fyrnist aldrei fyrr en einu ári eftir þann dag þegar kröfuhafi fékk eða bar að afla sér vitneskju sem var nauðsynleg um kröfuna. Þannig gæti krafan fyrst hafa fyrnst ári eftir upphaflegan verktíma enda fyrst legið fyrir við lok verktímans hvernig tekjur verðbættust út hann.

17 Þá byggir áfrýjandi á því að hvað sem öðru líði hafi fyrningu verið slitið með því að leggja málið í úrskurð kærunefndar útboðsmála og við málshöfðun í fyrra máli milli málsaðila vegna sama útboðs vegna tjóns á árinu 2012, sbr. 15. og 16. gr. laga nr. 150/2007. Úrskurður kærunefndar útboðsmála hafi verið kveðinn upp 5. mars 2012, fyrra málið höfðað 13. maí 2013 en mál þetta 28. febrúar 2017. Með því að áfrýjandi beindi málinu til kærunefndarinnar og höfðaði síðan mál 13. maí 2013, þar sem skýrlega hafi verið tekið fram að í framhaldinu yrði höfðað mál vegna eftirstöðva krafna áfrýjanda vegna sama réttarbrots, hafi stefnda borist fullnægjandi tilkynning um að áfrýjandi ætlaði ekki að láta kröfuna daga uppi. Við þessar aðstæður hafi nýr fyrningarfrestur ekki byrjað að líða meðan á lögsókninni stóð, sbr. 21. gr. laga nr. 150/2007 og fyrningarfresti því hvergi nærri verið lokið þegar mál þetta hafi verið höfðað.

18 Áfrýjandi er ósammála þeim breytingum sem yfirmatsmenn gerðu á fyrra mati sínu í viðbótarmatsgerðinni og telur að þeir hafi ekki fært fullnægjandi rök fyrir þeirri lækkun á metnu hagnaðartapi sem fram komi í niðurstöðum þeirra.

Málsástæður stefnda

19 Af hálfu stefnda er krafist staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms og byggir hann á öllum sömu málsástæðum til stuðnings sýknukröfu og raktar eru í dóminum.

20 Stefndi byggir á því að ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 eigi við um fyrningu á kröfu áfrýjanda en það mæli fyrir um fjögurra ára fyrningarfrest á kröfu um skaðabætur. Stefndi telur upphafstíma fyrningar kröfunnar vera 16. desember 2011 þegar hann hafi tilkynnt Gámaþjónustunni hf. um höfnun allra tilboða í verkið. Í síðasta lagi geti upphafstími fyrningar verið 19. sama mánaðar þegar stefndi veitti Gámaþjónustunni hf. skriflegan rökstuðning fyrir ákvörðun sinni. Krafa áfrýjanda í heild hafi því verið fyrnd við höfðun máls þessa 28. febrúar 2017. Stefndi telur að enda þótt litið yrði á kröfu áfrýjanda sem skaðabótakröfu innan samninga væri eina mögulega tímamark um meinta vanefnd samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 þegar tilboðum í verkið var hafnað með bréfi stefnda 16. desember 2011 enda stafi skaðabótakrafa áfrýjanda af þeirri ákvörðun. Upphaf fyrningarfrests verði því að miða við þá dagsetningu. Stefndi telur að þrír fyrstu gjalddagar skaðabótakröfunnar séu að minnsta kosti fyrndir með vísan til almennrar fyrningarreglu í 3. gr. laga nr. 150/2007.

21 Stefndi telur að með úrskurði kærunefndar útboðsmála 5. mars 2012 hafi ekki verið leyst úr bótaskyldu stefnda að því leyti sem deilt sé um í þessu dómsmáli, enda hafi kærunefndin ekki ákvörðunarvald í þeim ágreiningi. Fyrningu hafi ekki verið slitið í skilningi 16. gr. fyrningarlaga með kæru til nefndarinnar eða með öðrum hætti.

22 Þá telur stefndi að ekki hafi verið bætt úr annmörkum á undir og yfirmatsgerð með viðbótarmatsgerð yfirmatsmanna og telur áfrýjanda enn ekki hafa sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir tjóni eða eftir atvikum hvert umfang þess hafi verið.

Niðurstaða

23 Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af öllum kröfum áfrýjanda í máli þessu var fyrst og fremst byggð á því að kröfurnar hefðu verið fallnar niður fyrir fyrningu við höfðun málsins.

24 Í elið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, eins og stafliðnum var breytt með 10. gr. laga nr. 78/2015, segir að í forsendum dóms skuli meðal annars greina „helstu málsástæður aðila, réttarheimildir sem þeir byggja á, þó aðeins að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar máli“. Í flið sömu málsgreinar segir hins vegar að í forsendum dóms skuli greina „rökstudda niðurstöðu um sönnunaratriði og lagaatriði“. Þar sem héraðsdómur taldi að kröfur áfrýjanda hefðu verið fallnar niður fyrir fyrningu við höfðun málsins var eins og á stóð hvorki þörf á fjalla í dóminum um aðrar málsástæður, nema að því leyti sem þurfti samhengis vegna, né að taka afstöðu til þeirra.

25 Enda þótt héraðsdómur hafi jafnframt tekið afstöðu til annarra málsástæðna getur umfjöllun héraðsdóms um þær og afstaða hans til þeirra ekki leitt til ómerkingar dómsins, enda hafði hann samkvæmt framansögðu áður fjallað um málsástæður sem lutu að fyrningu og komist að þeirri niðurstöðu að allar kröfur áfrýjanda væru fyrndar. Ekki verður því fallist á kröfu áfrýjanda um ómerkingu héraðsdóms.

26 Lög nr. 84/2007 um opinber innkaup voru í gildi þegar efnt var til umrædds útboðs og óumdeilt er að þau hafi gilt um lögskipti þau sem til umfjöllunar eru í málinu. Lög nr. 120/2016 með sama heiti hafa nú leyst lög þessi af hólmi. Krafa áfrýjanda í máli þessu er skaðabótakrafa sem hann kveður byggða á 2. mgr. 101 gr. laga nr. 84/2007. Í því ákvæði sagði að um skaðabætur vegna brota á lögunum og reglum settum samkvæmt þeim færi að öðru leyti eftir almennum reglum. Samkvæmt því gilda almennar reglur skaðabótaréttar um sönnun fyrir tjóni því sem áfrýjandi gerir kröfu um að stefndi bæti, umfangi þess svo og um orsakatengsl milli hinnar skaðabótaskyldu háttsemi og tjónsins.

27 Í málinu er gerð krafa um skaðabætur vegna missis ætlaðs hagnaðar á fyrirhuguðum samningstíma vegna þess að stefndi hafnaði tilboði Gámaþjónustunnar hf. Ljóst er að samningur komst aldrei á milli Gámaþjónustunnar hf. og stefnda og því reyndi aldrei á efndir slíks samnings. Krafa áfrýjanda er því hvorki byggð á því að samningur hafi verið vanefndur né að honum hafi verið rift. Dómstólar hafa fallist á skaðabótakröfur á sviði opinberra innkaupa sem settar hafa verið fram með þessum hætti, sbr. dóm Hæstaréttar 20. september 2012 í máli nr. 416/2011.

28 Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Ekki eru efni til annars en að líta á kröfu áfrýjanda sem skaðabótakröfu og að um fyrningu hennar fari eftir þessu ákvæði. Það er meginregla að krafa um skaðabætur utan samninga stofnast þegar hin bótaskylda háttsemi á sér stað og miðast gjalddagi kröfunnar við sama tímamark, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 1. mars 2018 í máli nr. 201/2017 og 22. mars 2016 í máli nr. 519/2015. Á hinn bóginn er það ekki fortakslaust skilyrði fyrir stofnun skaðabótakröfu utan samninga að saman fari það tímamark þegar til kröfunnar stofnast annars vegar og hins vegar hvenær tjón verður staðreynt og gert upp sem getur eins og áður segir verið á síðara tímamarki, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 4. júní 2019 í máli nr. 5/2019.

29 Samkvæmt því sem áður hefur verið rakið liggur fyrir að stefndi sendi Gámaþjónustunni hf. 16. desember 2011 tilkynningu um þá ákvörðun bæjarráðs og bæjarstjórnar stefnda 15. sama mánaðar að hafna öllum tilboðum í umrætt verk en rökstuðningur fylgdi ekki. Lögmaður stefndi senda Gámaþjónustunni hf. hins vegar rökstuðning fyrir ákvörðuninni 19. desember 2011.

30 Dómkröfur áfrýjanda í máli þessu eru byggðar á niðurstöðum yfirmatsgerðar yfirmatsmannanna Á-kk-ef J-kk-ef Á-kk-ef og Á-kk-ef M-kk-ef 10. október 2016. Þeir voru dómkvaddir að beiðni stefnda í öðru máli sem áfrýjandi höfðaði á hendur stefnda til heimtu skaðabóta vegna tjóns ársins 2012 vegna höfnunar á sama tilboði og fjallað er um í þessu máli. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi staðfestu yfirmatsmenn í öllum aðalatriðum niðurstöður undirmats A-kk-ef H-kk-ef frá 10. maí 2015 sem áfrýjandi aflaði undir rekstri sama máls. Báðar matsgerðirnar tóku annars vegar til ætlaðrar tapaðrar framlegðar Gámaþjónustunnar hf. á árinu 2012 og hins vegar á árunum 2013 til 2016. Undirmatsmaður byggði mat á kostnaði við framkvæmd verksins að miklu leyti á gögnum og upplýsingum frá Gámaþjónustunni hf. Þannig byggði hann niðurstöður um launakostnað og flestan annan kostnað við verkið á samantekt S-kk-ef H-kk-ef, fyrrverandi framkvæmdastjóra Gámaþjónustunnar hf., frá 13. maí 2013 um kostnað við umræddan sorphirðusamning. Kostnaðartölur í þeirri samantekt virðast að stærstum hluta hafa verið miðaðar við árið 2012. Við mat á kostnaði vegna bifreiða studdist matsmaður hins vegar jafnframt við gögn úr bókhaldi Gámaþjónustunnar hf. vegna reksturs krókbifreiðar og sorphirðubifreiðar með „tvískipta tunnu“ á árunum 2011 til 2014. Undirmatsmaður færði allar kostnaðartölur til ársins 2012 og dreifði kostnaði jafnt á alla mánuði samningstímabilsins en verðleiðrétti kostnaðartölur síðan fyrir hvern mánuð fram til ársins 2014.

31 Þar sem ekki varð af samningi milli stefnda og Gámaþjónustunnar hf. um sorphirðu hafði félagið hvorki tekjur né kostnað af verkinu. Til þess gat því aldrei komið að missir hagnaðar sem mögulega hefði orðið af framkvæmd verksins yrði staðreyndur með öðrum hætti en með áætlun eða mati og breytti í því sambandi litlu hvað áreiðanleika varðaði hvenær það mat hefði verið framkvæmt.

32 Tjónsatburður í máli þessu er samkvæmt framansögðu ákvörðun stefnda 15. desember 2011 um að hafna tilboði Gámaþjónustunnar hf. Tjón félagsins fólst hins vegar í þeirri framlegð sem ætla verður að það hafi farið á mis við á fyrirhuguðum samningstíma vegna þess að stefndi hafnaði tilboði þess.

33 Í ýmsum tegundum skaðabótamála reynir á mat á ætluðu framtíðartjóni sem leiðir af tjónsatburði. Slíkt mat er að jafnaði framkvæmt á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga og spár eða líkindareiknings um þróun tjóns eftir þann tíma. Þekkt aðferð er að núvirða framtíðartjón miðað við tjónsatburð eða dagsetningu mats.

34 Enda þótt verk það sem Gámaþjónustan hf. varð af með höfnun stefnda á tilboði félagsins hafi átt að standa yfir allt til ársins 2016 var samkvæmt framansögðu ljóst að ekkert yrði af því verki eftir að tilboði félagsins hafði verið hafnað. Sem fyrr segir byggir áfrýjandi í þessu máli dómkröfur sínar á verðleiðréttum tekjum af verki samkvæmt tilboði Gámaþjónustunnar hf. og kostnaðarmati sem að grunni til var framkvæmt með undirmatsgerð á árinu 2014 og þá að miklu leyti byggt á gögnum Gámaþjónustunnar hf. um áætlaðan kostnað á árinu 2012 en að hluta frá árunum 2011 til 2014. Allt eins hefði mátt núvirða ætlaðar tekjur, kostnað og framlegð miðað við tjónsatburð eða annað tímamark. Sú málsástæða áfrýjanda er því haldlaus, og ekki að öllu leyti í samræmi við málatilbúnað hans sjálfs, að tjónið hafi ekki legið fyrir fyrr en að loknum samningstímanum þar sem ekki hafi verið unnt að meta tekjur og kostnað hvers mánaðar fyrr en upplýsingar um eldsneytiskostnað og þróun vísitalna lágu fyrir. Áfrýjandi gat samkvæmt framansögðu ekki valið að líta svo á að tjón hans hefði fyrst orðið við fyrirhuguð verklok eða mánaðarlega á fyrirhuguðum verktíma og fært þannig upphaf fyrningarfrests skaðabótakröfu sinnar vegna tapaðs hagnaðar mörg ár fram í tímann frá tjónsatburði.

35 Ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, um að fyrningarfrestur byrji að líða á þeim degi þegar tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga, verður samkvæmt því sem rakið er hér að framan ekki skilið þannig að upphaf fyrningarfrests miðast við það tímamark þegar endanlega er unnt að meta umfang tjónsins en fyrningarfrestum er meðal annars ætlað að gefa tjónþola hæfilegt svigrúm til þess að staðreyna umfang tjóns.

36 Ráðið verður af kæru félagsins til kærunefndar útboðsmála 16. desember 2011 að félagið hafi þá búið yfir upplýsingum um að tilboð þess hafi verið hagstæðast. Þegar Gámaþjónustunni hf. hafði borist tilkynning um að stefndi hefði hafnað tilboði félagsins og rökstuðningur fyrir þeirri ákvörðun hafði borist því 19. desember 2011 hafði félagið þegar undir höndum nægar upplýsingar um þær tekjur sem ætla mátti að það færi á mis við á samningstímanum. Samkvæmt framangreindu hafði félagið á þessu tímamarki undir höndum nægilega nákvæmar upplýsingar og útreikninga á væntanlegum kostnaði við verkið til þess að geta áttað sig á því að það hafði orðið fyrir tjóni vegna tapaðrar framlegðar á samningstímanum. Fyrrnefnd samantekt framkvæmdastjóra Gámaþjónustunnar hf. um kostnað á samningstímanum og kröfubréf lögmanns hans 6. júlí 2012 styðja þetta. Þær upplýsingar sem Gámaþjónustan hf. bjó yfir um tjónið og þann sem ábyrgð bar á því í árslok 2011 uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 til þess að fyrningarfrestur skaðabótakröfu hefjist. Ekki þykir því ástæða til að miða við að fyrningarfrestur hafi við þessar aðstæður hafist við lok fyrirhugaðs samningstíma.

37 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ekki fallist á aðrar málsástæður áfrýjanda um upphaf og rof fyrningarfrests.

38 Þar sem miða verður við að upphaf fjögurra ára fyrningarfrests skaðabótakröfu áfrýjanda samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 hafi verið ekki síðar en í árslok 2011 verður fallist á með héraðsdómi að allar kröfur hans á hendur stefnda hafi verið fallnar niður fyrir fyrningu þegar mál þetta var höfðað 28. febrúar 2017. Þegar af þeirri ástæðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af öllum kröfum áfrýjanda staðfest.

39 Eftir úrslitum málsins þykir rétt að áfrýjandi greiði stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem þykir hæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Áfrýjandi, EKO eignir ehf., greiði stefnda, Sveitarfélaginu Árborg, samtals 5.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.