389/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu ALC um að héraðsdómari viki sæti í máli þrotabús W hf. á hendur ALC og S. Krafan byggðist á því að slík tengsl væru með héraðsdómaranum og þeim lögmanni sem kom fram fyrir hönd þrotabúsins við meðferð málsins fyrir héraðsdómi, sem jafnframt væri fyrirsvarsmaður þrotabúsins sem annar tveggja skiptastjóra þess, að héraðsdómarinn væri vanhæfur til að fara með málið vegna gliðar 5. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt glið 5. gr. laga nr. 91/1991 væri dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi væru atvik eða aðstæður sem eru til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. Vinátta dómara við aðila máls eða fyrirsvarsmann hans kynni almennt séð að fela í sér aðstæður af því tagi. Í dómaframkvæmd hefði aftur á móti verið talið að ekki yrðu gerðar jafn strangar kröfur að þessu leyti varðandi lögmenn og þegar um málsaðila væri að ræða. Þá vísaði rétturinn einnig til þess að þótt skiptastjóri færi með fyrirsvar þrotabús samkvæmt 1. mgr. 122. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. teldist hann opinber sýslunarmaður meðan hann gegndi starfanum og hefði að öllu jöfnu engra persónulegra hagsmuna að gæta vegna skiptanna. Í málinu yrði stöðu skiptastjóra því ekki jafnað til stöðu aðila máls eða fyrirsvarsmanns annars konar aðila en þrotabús. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 22. júní 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 9. júlí sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. júní 2020 í málinu nr. E2161/2020 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari viki sæti í máli sem varnaraðilinn þrotabú WOW air hf. höfðaði gegn sóknaraðilanum Air Lease Corporation og varnaraðilanum S-kk-þgf M-kk-þgf. Kæruheimild er í alið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hans verði tekin til greina.

3 Varnaraðilinn þrotabú WOW air hf. krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

4 Varnaraðilinn S-kk-nf M-kk-nf, sem stefnt var ásamt sóknaraðilanum Air Lease Corporation í héraði, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5 Krafa sóknaraðila um að L-kk-nf K-kk-nf héraðsdómari víki sæti við meðferð málsins byggist á því að héraðsdómarinn og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf, sem er annar tveggja skiptastjóra þrotabús WOW air hf. og kom fram fyrir þess hönd við meðferð málsins fyrir héraðsdómi, hafi verið vinir í yfir 35 ár og haldi sem slíkir reglulegu sambandi. Þá sé lögmaðurinn fyrirsvarsmaður þrotabúsins auk þess sem hann hafi samsamað sig hagsmunum þess og sjálfur tekið þá ákvörðun að málið skyldi höfðað. Því sé staða hans líkari stöðu aðila máls en utanaðkomandi lögmanns. Héraðsdómarinn sé þannig vanhæfur til að fara með málið vegna gliðar 5. gr. laga nr. 91/1991, en um hið ætlaða vanhæfi vísar sóknaraðili einnig til 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

6 Í forsendum hins kærða úrskurðar greinir héraðsdómarinn frá því að hann og S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf lögmaður hafi þekkst frá árinu 1984 er þeir hófu nám við lagadeild Háskóla Íslands. Einnig hafi um nokkurra ára skeið verið með þeim tengsl vegna þátttöku í stjórnmála og félagsstarfi. Jafnframt hafi þeir ásamt öðrum rekið saman lögmannsstofu frá ágúst 2006 til sumarsins 2013 en ekki haft fjárhagsleg tengsl umfram þátttöku í greiðslu sameiginlegs kostnaðar stofunnar. Eftir það hafi samskipti þeirra, þegar best hafi látið, verið í formi eins til tveggja símtala í mánuði, auk þess sem þeir rekist endrum og eins hvor á annan í boðum sameiginlegra vina og kunningja.

7 Samkvæmt glið 5. gr. laga nr. 91/1991 er dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi eru atvik eða aðstæður sem eru til þess fallnar að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. Vinátta dómara við aðila máls eða fyrirsvarsmann hans kann almennt séð að fela í sér aðstæður af því tagi. Aftur á móti hefur í dómaframkvæmd verið talið að ekki verði gerðar jafn strangar kröfur að þessu leyti þegar dómari hefur tengsl við lögmann og þegar um málsaðila er að ræða, sbr. dóm Hæstaréttar 7. febrúar 2007 í máli nr. 57/2007.

8 S-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf er sem fyrr greinir annar tveggja skiptastjóra varnaraðilans þrotabús WOW air hf. og starfar sem slíkur í umboði kröfuhafa, meðal annars til að freista þess að ná fram hagsbótum fyrir kröfuhafana með rekstri dómsmála. Skiptastjóri fer með fyrirsvar þrotabús samkvæmt 1. mgr. 122. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Hann telst aftur á móti opinber sýslunarmaður meðan hann gegnir starfanum, sbr. 3. mgr. 77. gr. sömu laga, og hefur að öllu jöfnu engra persónulegra hagsmuna að gæta vegna skiptanna nema þeirra sem tengjast þóknun hans fyrir starfann. Við mat á hæfi dómara verður stöðu skiptastjóra samkvæmt framangreindu ekki jafnað til stöðu aðila máls eða fyrirsvarsmanns annars konar aðila en þrotabús, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. september 1998 í máli nr. 313/1998 sem birtur er á bls. 2716 í dómasafni réttarins það ár. Verður því ekki fallist á það með sóknaraðila að framangreind tengsl héraðsdómarans og skiptastjórans leiði til þess að óhlutdrægni héraðsdómarans verði með réttu dregin í efa við úrlausn þess ágreinings sem uppi er í héraðsdómsmálinu. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

9 Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.