413/2022

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist greiðslu arfs eftir D að fjárhæð 8.852.474 krónur en A reisti kröfu sína á því að B hafi ekki afhent honum þá fjármuni sem honum bar við dánarbússkiptin. Systkinin A, B, E og F voru öll erfingjar D og samkvæmt erfðafjárskýrslu skyldi arfshlutur hvers systkina nema 8.852.474 krónur eftir greiðslu erfðafjárskatts, en þau veittu B umboð til skipta dánarbúsins. Í dómi Landsréttar var rakið að að virtum málatilbúnaði aðila væri ekki talið að A hefði borið að beina kröfum sínum í málinu sameiginlega að B, E og F og voru því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi án kröfu eins og reifað var af hálfu B við flutning málsins fyrir réttinum. Samkvæmt yfirlýsingu 14. janúar 2000 sem var undirrituð af málsaðilum og D, átti endurgreiðsla A á láni sem D veitti honum til kaupa á fasteign að fara fram við skipti á dánarbúi hennar. A bar sönnunarbyrði fyrir því að hann hefði endurgreitt lánið. Þá hafði A undirritað beiðni um leyfi til einkaskipta þar sem tilgreindur var fyrirfram greiddur arfur.. Samkvæmt gögnum málsins var það fyrst tveimur árum eftir að beiðni um leyfi til einkaskipta og erfðafjárskýrsla voru undirrituð sem A hafði uppi kröfu um greiðslu arfs úr hendi B sem dómkrafa hans í málinu tók til. Þótti hann ekki með þessu einu hafa fyrirgert rétti til þess arfs sem hann gerði kröfu um að fá greiddan en aðgerðarleysi hans var talið hafa þýðingu við mat á sönnun um það hvort B hafi staðið honum skil á hlut hans í fyrirframgreiddum arfi. A var því ekki talinn hafa sýnt fram á að hann hefði greitt til baka umrætt lán. Var með vísan til framangreinds staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að B yrði gert að greiða A 1.069.724 krónur en að hún skyldi að öðru leyti vera sýkn af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 17. maí 2022. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 29. júní 2022 og áfrýjaði hann öðru sinni 30. sama mánaðar. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 22. apríl 2022 í málinu nr. E-

[...] /2021.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða honum 8.852.474 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. nóvember 2018 til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að gagnáfrýjanda verði gert að greiða honum sömu fjárhæð með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 29. nóvember 2018 til 9. nóvember 2020 en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga til greiðsludags. Til þrautavara krefst hann sömu fjárhæðar með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 17. desember 2018 til greiðsludags, en að því frágengnu með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga sömu laga frá 17. desember 2018 til 9. nóvember 2020 en frá þeim tíma með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður milli aðila á báðum dómstigum „eða lækkaður“.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 12. september 2022. Hún krefst sýknu af öllum dómkröfum aðaláfrýjanda, til vara að tildæmd krafa verði lækkuð en að því frágengnu að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Aðaláfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda í gagnsök og málskostnaðar.

Niðurstaða

5

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi varðar mál þetta arf og dánarbússkipti eftir D, sem lést [...]. Erfingjar D voru börn hennar fjögur, aðilar máls, A og B, og systkini þeirra E og F, öll [...]börn. Samkvæmt erfðafjárskýrslu 29. nóvember 2018, sem undirrituð var af gagnáfrýjanda samkvæmt umboði, skyldi arfshlutur hvers systkinanna nema 8.852.474 krónum eftir greiðslu erfðafjárskatts. Aðaláfrýjandi reisir dómkröfur sínar í málinu á því að gagnáfrýjandi hafi ekki afhent honum þá fjármuni sem honum bar samkvæmt framangreindu. Gagnáfrýjandi kveður á hinn bóginn að aðaláfrýjandi hafi fengið arf sinn uppgerðan annars vegar með láni sem móðir hans hafi veitt honum og hins vegar með fyrirframgreiddum arfi.

6

Aðaláfrýjandi beinir kröfum sínum í málinu að gagnáfrýjanda einni. Hann hefur vísað til þess að með beiðni um leyfi til einkaskipta 17. nóvember 2018 hafi hann ásamt E og F veitt gagnáfrýjanda „umboð til að koma fram af hálfu okkar og í nafni dánarbúsins í samskiptum við aðra, þar á meðal ráðstöfun eigna, viðtöku andvirðis þeirra og opinbera skýrslugerð og til að taka við tilkynningum í okkar þágu vegna dánarbúsins“. Með þessu hafi þau veitt gagnáfrýjanda umboð til að taka við erfðafé dánarbúsins en í því hafi falist að henni hafi síðan borið að afhenda þeim þeirra arfshlut. Við flutning málsins fyrir Landsrétti var því lýst af hálfu gagnáfrýjanda að ekki væri ágreiningur um þetta atriði. Er einnig til þess að líta að gagnáfrýjandi bar um það fyrir héraðsdómi að hún hefði áður en til skiptanna kom reitt af hendi til aðaláfrýjanda fjármuni sem hafi átt að líta á sem fyrirframgreiddan arf, en því hefur aðaláfrýjandi hafnað. Að virtum þessum málatilbúnaði aðila verður ekki talið að aðaláfrýjanda hafi borið að beina kröfum sínum í málinu sameiginlega að gagnáfrýjanda, E og F. Er því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi án kröfu eins og reifað var af hálfu gagnáfrýjanda við flutning málsins fyrir Landsrétti.

7

Samkvæmt yfirlýsingu 14. janúar 2000, sem undirrituð var af málsaðilum og móður þeirra, átti endurgreiðsla aðaláfrýjanda á láni sem hún veitti honum til kaupa á fasteign að fara fram við skipti á dánarbúi hennar. Aðaláfrýjandi ber sönnunarbyrði fyrir því að hann hafi endurgreitt lánið en það kveðst hann hafa gert þegar móðir hans var enn á lífi og þannig fyrr en miðað var við samkvæmt framangreindu.

8

Í framangreindri beiðni um leyfi til einkaskipta var tilgreindur fyrirframgreiddur arfur að fjárhæð 18.000.000 króna. Í lok beiðninnar var eftirfarandi tekið fram:

„Framanritaðir erfingjar og umboðsmenn [...] lýsum því hér með yfir: 1. Að framangreindar upplýsingar um eignir og skuldir dánarbúsins eru gefnar eftir bestu vitund okkar.“ Aðaláfrýjandi ritaði undir beiðnina ásamt F bróður sínum og gagnáfrýjanda, sem hafði til þess umboð E. Samkvæmt þessu er haldlaus sú málsástæða aðaláfrýjanda að honum hafi ekki verið kunnugt um efni beiðninnar.

9

Samkvæmt gögnum málsins var það fyrst tveimur árum eftir að beiðni um leyfi til einkaskipta og erfðafjárskýrsla voru undirrituð sem aðaláfrýjandi hafði uppi þá kröfu um greiðslu arfs úr hendi gagnáfrýjanda sem dómkrafa hans í málinu tekur til. Þótt hann hafi ekki með þessu einu fyrirgert rétti til þess arfs sem hann gerir kröfu um að fá greiddan hefur þetta aðgerðaleysi hans þýðingu við mat á sönnun um það hvort gagnáfrýjandi hafi staðið honum skil á hlut hans í fyrirframgreiddum arfi samkvæmt framansögðu.

10

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

11

Málskostnaður í héraði verður felldur niður. Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Aðaláfrýjandi, A, greiði gagnáfrýjanda, B, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.