119/2022

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart fjórum dætrum sínum, með því að hafa ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi þeirra, heilsu og velferð með líkamlegu og andlegu ofbeldi og hótunum, sbr. 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Jafnframt var X sakfelldur fyrir brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi eiginkonu sinni, Y, sbr. 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Þá var Y sakfelld fyrir brot í nánu sambandi gagnvart elstu þremur dætrum sínum og var brotið heimfært til 1. mgr. 218. gr. b. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar X var meðal annars litið til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin tvö ár en til frádráttar kemur nánar tilgreind gæsluvarðhaldsvist hans. Ákvæði héraðsdóms um fangelsisrefsingu Y og skilorðsbindingu hennar var staðfest. Með vísan til forsendna héraðsdóms var staðfest niðurstaða hans um miskabætur til handa A, B, C og D með vöxtum eins og þar greinir. Loks var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 4. mars 2022 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 12. apríl 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms R eykjaness 7. janúar 2022 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu. Þá er þess krafist að brot ákærðu samkvæmt ákæruliðum B og C verði heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940, að sakfellt verði fyrir sakargiftir samkvæmt 1. til 4. tölulið ákæruliðar A. IV og brotin heimfærð undir 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b sömu laga. Loks er þess krafist að refsing ákærðu verði þyngd.

3

Ákærði, X, krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur, til vara að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa og að hún verði bundin skilorði. Þá krefst ákærði þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi en til vara að þær verði lækkaðar.

4

Ákærða, Y, krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að henni verði ekki gerð refsing.

Loks krefst ákærða aðallega sýknu af einkaréttarkröfum en til vara að þær verði lækkaðar.

5

Af hálfu brotaþola, A, er þess krafist að ákærða X verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Þá krefst hún þess að ákærðu Y verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Í báðum tilvikum er gerð krafa um vexti eins og dæmdir voru í héraði.

6

Af hálfu brotaþola, B, er þess krafist að ákærða X verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Þá krefst hún þess að ákærðu Y verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Í báðum tilvikum er gerð krafa um vexti eins og dæmdir voru í héraði.

7

Af hálfu brotaþola, C, er þess krafist að ákærða X verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Þá krefst hún þess að ákærðu Y verði gert að greiða henni 3.000.000 króna. Í báðum tilvikum er gerð krafa um vexti eins og dæmdir voru í héraði.

8

Af hálfu brotaþola, D, er þess krafist að ákærða X verði gert að greiða henni 3.000.000 króna með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Þá krefst hún þess að ákærðu Y verði gert að greiða henni 3.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2020 til 27. september 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

9

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði ákærðu fyrir héraðsdómi og upptökur af skýrslum brotaþola í Barnahúsi.

Þá gáfu ákærðu viðbótarskýrslu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

10

Með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum 8. september 2021 og að teknu tilliti til breytinga sem á henni voru gerðar í þinghaldi í héraði 20. desember 2021 voru ákærða X gefin að sök stórfelld brot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot gegn fjórum barnungum dætrum hans og meðákærðu, þeim A, B, C og D, svo sem lýst er í A- lið ákærunnar. Í verknaðarlýsingu ákæru segir meðal annars um þessar sakargiftir að ákærði hafi ítrekað á tilgreindu tímabili og á alvarlegan, sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi, heilsu og velferð dætra sinna með því að beita þær í refsingarskyni ítrekuðu, margendurteknu og stöðugu líkamlegu ofbeldi á heimili þeirra, jafnan oft í viku, ýmist eina eða fleiri þeirra í senn, meðal annars með því að hafa slegið þær margoft víðsvegar um líkamann, svo sem hendur, fætur, bak, rass, háls og andlit, ýmist með belti, þar með talinni beltissylgju, skóm, flötum lófa, herðatré, leikfanga píanói, [...], fötum eða eftir atvikum því sem var hendi næst, en einnig með því að hafa kastað skóm í þær og hrækt á þær. Voru brot ákærða samkvæmt þessum ákærulið talin varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. gr. og 1. mgr., sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en til vara við 1. mgr. 232. gr. a almennra hegningarlaga að því er varðar háttsemi samkvæmt ákærulið A. IV. Þá var ákærði í B- lið ákærunnar sóttur til saka fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart þáverandi eiginkonu sinni, ákærðu Y, en háttsemi hans gagnvart henni er þar meðal annars lýst á þann veg að hann hafi margoft, jafnan oft í viku, hrækt á hana, öskrað á hana og ýtt henni, ásamt því að beita dætur þeirra margoft líkamlegu ofbeldi í viðurvist hennar. Var háttsemi hans samkvæmt þessum ákærulið talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga en til vara við 233. gr. b sömu laga. Í C- lið ákærunnar voru ákærðu Y gefin að sök stórfelld brot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot gagnvart dætrum ákærðu. Voru brot hennar talin varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og 98. gr. og 1. mgr., sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Um verknaðarlýsingu ákæru er að öðru leyti vísað til héraðsdóms.

11

Málsatvik eru mjög ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi og þar er skilmerkilega gerð grein fyrir framburði ákærðu og vitna, jafnt hjá lögreglu og fyrir dómi, þar á meðal því sem fram kom við skýrslutökur af brotaþolum í Barnahúsi í september 2020 og maí 2021.

12

Með héraðsdómi var ákærði X í öllum meginatriðum sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í A- lið ákæru og fyrstu þremur undirliðum hans. Var sú háttsemi ákærða heimfærð til 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

Þá var hann sakfelldur fyrir brot sem lýst er í töluliðum 3 og 4 í ákærulið A. IV, sem í héraðsdómi voru sögð varða við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga, en sýknaður af sakargiftum samkvæmt töluliðum 1, 2, 5 og 6 í sama ákærulið. Loks var ákærði að hluta til sakfelldur fyrir sakargiftir samkvæmt B- lið ákæru, nánar tiltekið með því að hafa á tilgreindu tímabili ítrekað hrækt á ákærðu, öskrað á hana og ýtt við henni í viðurvist dætra þeirra. Var þessi háttsemi hans heimfærð til 233. gr. b almennra hegningarlaga. Var ákærða gert að sæta fangelsi í 18 mánuði og að greiða brotaþolum bætur ásamt vöxtum.

13

Með héraðsdómi var ákærða Y fundin sek um brot gegn 98. gr. og 1. mgr., sbr. 3. mgr. dætur sínar, ýmist í hendur, handleggi eða rass með flötum lófa, fyrir að hafa ekki gengið frá eftir sig. Var ákærða með þessu talin hafa margsinnis misþyrmt dætrum sínum líkamlega og andlega og stofnað velferð þeirra í hættu með ofbeldi, yfirgangi og ósiðlegu athæfi. Gegn neitun ákærðu og með hliðsjón af vitnisburði brotaþolanna A, B og C var hún að öðru leyti sýknuð af sakargiftum og þá meðal annars af þeirri háttsemi gagnvart yngstu dóttur sinni sem hún var sökuð um. Var refsing ákærðu ákveðin fangelsi í sex mánuði sem bundin var almennu skilorði til tveggja ára, sbr. 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá var henni gert að greiða þremur elstu dætrum sínum bætur ásamt vöxtum en bótakröfu brotaþola D á hendur henni var vísað frá dómi.

14

Í skýrslu ákærða X fyrir Landsrétti kom ekkert fram sem þýðingu getur haft við úrlausn málsins.

15

Í framburði sínum fyrir Landrétti gekkst ákærða Y sem fyrr við því að hafa stundum slegið þrjár elstu dætur sínar, það er A, B og C, létt á handarbak eða rass. Þetta hafi hún gert þegar þær hefðu verið búnar að gera eitthvað rangt og í þeim tilgangi að geta sagt við ákærða þegar hann kæmi heim að hún væri búin að skamma þær og hann þyrfti því ekki að gera það. Með þessu hafi hún verið að verja dætur sínar fyrir ákærða.

Þá áréttaði ákærða þann framburð sinn að hún hafi aldrei beitt dætur sínar því ofbeldi sem henni er gefið að sök í málinu. Þá kvaðst hún aldrei hafa séð ákærða beita dætur þeirra ofbeldi eftir að þau fluttu hingað til lands en gert sér grein fyrir að hann hefði gert það. Tiltók hún í því sambandi að hún hefði heyrt þær gráta og segja við hann að þær myndu „aldrei gera svona aftur.“ Þá verður ekki annað ráðið af framburði ákærðu en að hún sé viss um að hann hafi slegið þær með belti og vísaði hún í því sambandi til þess að hafa séð hann taka það af sér þegar hann fór inn í herbergi til stúlknanna.

Þá kom fram hjá ákærðu að ákærði hafi aldrei slegið hana en oft hrækt á hana og ýtt við henni af litlu sem engu tilefni.

16

Svo sem fram er komið var það niðurstaða héraðsdóms að sýkna ákærða X af sakargiftum samkvæmt 5. og 6. tölulið ákæruliðar A. IV og leitar ákæruvaldið ekki endurskoðunar á þeirri niðurstöðu fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

17

Sakargiftir á hendur ákærðu samkvæmt ákæru, að undanskilinni þeirri háttsemi sem ákærða X er gefin að sök í ákærulið A. IV, taka til brota sem þau eiga að hafa framið frá maí 2018 til 19. ágúst 2020. Í héraðsdómi var litið svo á með vísan til framburðar ákærðu og framlagðra gagna, sem vörðuðu sameiginlega búsetu þeirra og brotaþola hér á landi, að miða yrði upphaf brotatímabils við 15. febrúar 2019. Af hálfu ákæruvalds er unað við þessa niðurstöðu. Á þeim tíma var A á [..]. ári, B á því [...]., C var tæplega[...]ára og D á [...] ári.

18

Héraðsdómur í málinu var skipaður einum dómara, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms byggja ákærðu á því að full ástæða hafi verið til þess að héraðsdómur yrði fjölskipaður og þá eftir atvikum þremur héraðsdómurum eða tveimur héraðsdómurum með einum sérfróðum meðdómsmanni, sbr. ákvæði 5. mgr. sömu greinar. Krafa þessi var fyrst sett fram í greinargerðum ákærðu til Landsréttar.

19

Í greinargerð ákærðu Y til Landsréttar er um þessa kröfu meðal annars vísað til þess að málið sé umfangsmikið með tilliti til gagna, meint brot séu ekki skýrt tímasett og engin læknisfræðileg samtímagögnum áverka eða vanlíðan brotaþola liggi fyrir. Þá hafi verið nauðsynlegt að kalla til sérfróðan meðdómsmann til að leggja mat á vitnisburð dætra ákærðu, en hann hafi tekið breytingum undir rekstri málsins, ákærðu í óhag.

20

Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 skal dómfelldur maður lýsa yfir áfrýjun héraðsdóms í bréflegri tilkynningu til ríkissaksóknara þar sem meðal annars skal tekið nákvæmlega fram í hverju skyni áfrýjað sé og hvaða dómkröfur séu gerðar. Í kjölfarið gefur ríkissaksóknari út áfrýjunarstefnu þar sem meðal annars skal greina hver áfrýi dómi og nákvæmlega í hverju skyni þaðsé gert, sbr. c-lið 2. mgr. 201. gr. sömu laga.

Samkvæmt þessu bar ákærðu þegar í tilkynningu til ríkissaksóknara að tilgreina kröfu sína um ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins. Það að þessa var ekki gætt stendur því þó ekki í vegi að til athugunar komi hvort slíkir gallar hafi verið á meðferð máls í héraði að ómerkja beri héraðsdóm þar sem um ræðir atriði sem Landsréttur aðgætir án kröfu, sbr. 1. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008. Má til hliðsjónar um þetta vísa til dóms Hæstaréttar 10. maí 2012 í máli nr. 672/2011.

21

Í 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið á um að einn héraðsdómari skipi dóm í hverju máli nema svo standi á sem segir í 3. og 5. mgr. sömu greinar. Í 3. mgr. segir að ef deilt er um staðreyndir og dómari telur þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr geti hann kvatt til einn meðdómsmann sem hafi slíka kunnáttu. Í málinu er ekki deilt um atriði sem sérkunnáttu þarf til að skera úr um. Í5. mgr. er mælt fyrir um að ef mál er umfangsmikið, brot sem ákært er fyrir getur varðað 10 ára fangelsi eða meira eða sakarefni mjög mikilvægt frá almennu sjónarmiði geti dómstjóri ákveðið að þrír héraðsdómarar skipi dóm í málinu eða tveir héraðsdómarar með einum sérfróðum meðdómsmanni. Tilvitnuð regla heimilar að hafa dóm fjölskipaðan við þær aðstæður sem vísað er til, en það er ekki skylt. Með hliðsjón af sakarefni málsins eru ekki efni til að ómerkja héraðsdóm af þeirri ástæðu að einn héraðsdómari skipaði dóm í málinu í samræmi við meginreglu 2. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008.

22

Af hálfu brotaþola D er fyrir Landsrétti haldið við kröfu sem höfð var uppi í héraði þess efnis að ákærða Y yrði dæmd til að greiða henni 3.000.000 króna með nánar tilgreindum vöxtum. Eins og áður greinir var kröfunni vísað frá héraðsdómi.

Samkvæmt 3. mgr. 196. gr. laga nr. 88/2008 verður ekki fyrir Landsrétti leitað endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um einkaréttarkröfu nema að því leyti sem dómur hefur verið felldur á hana að efni til. Kemur krafan því ekki til álita fyrir Landsrétti. Er þess þá jafnframt að gæta að áfrýjunarstefna í málinu var gefin út fyrir gildistöku laga nr. 61/2022 en með þeim var gerð breyting á lögum nr. 88/2008 sem meðal annars felur í sér heimild til handa einkaréttarkröfuhafa til að krefjast fyrir Landsrétti ómerkingar og heimvísunar ákvæðis héraðsdóms um frávísun einkaréttarkröfu.

23

Fyrir Landsrétti hefur ákæruvaldið markað kröfugerð sinni þann farveg að krafist er staðfestingar á niðurstöðu héraðsdómsum sakfellingu ákærðu samkvæmt ákæruliðum B og C, en að brot þeirra verði heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

Sakfelling í héraði tók ekki til allra ákæruatriða samkvæmt þessum ákæruliðum.

Kemur frekari sakfelling samkvæmt þeim því ekki til álita hér fyrir dómi.

24

Svo sem fram er komið var ákærði X í öllum meginatriðum sakfelldur í héraði fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í A- lið ákæru og þar er lýst í þremur fyrstu undirliðum hans. Var þar eingöngu undanskilið að ósannað væri að ákærði hefði hrækt á dætur sínar og veist að þeim inni á baðherbergi á heimili þeirra. Þá þótti og varhugavert að telja sannað að hann hafi lagt til brotaþola D með öðru en fatnaði og inniskóm. Í hinum áfrýjaða dómi færir héraðsdómur gild rök fyrir því mati sínu að framburður brotaþola hafi verið trúverðugur um meginsakarefni samkvæmt þeirri verknaðarlýsingu ákæru sem hér er til umfjöllunar og tiltekur meðal annars í því sambandi að hann hafi í öllum meginatriðum samrýmst vitnisburði starfsmanna barnaverndar og annarra sem hlýddu á fyrstu frásögn þeirra af heimilisaðstæðum.

Framburður ákærða hafi á hinn bóginn verið ótrúverðugur. Við sönnunarfærslu fyrir Landsrétti kom ekkert fram sem er til þess fallið að hnekkja þessu sönnunarmati héraðsdóms. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt framangreindum ákæruliðum og heimfærslu brota hans til 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

25

Með vísan til forsendna héraðsdóms er hann staðfestur um sýknu ákærða X af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í 1. og 2. tölulið ákæruliðar A. IV og um sakfellingu að því er tekur til sakargifta samkvæmt 3. og 4. tölulið sama ákæruliðar.

Þá er einnig staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að sannað sé að ákærði hafi á tímabilinu 15. febrúar 2019 til 19. ágúst 2020 ítrekað hrækt á þáverandi eiginkonu sína, ákærðu Y, öskrað á hana og ýtt við henni á viðurvist dætra þeirra, sbr. B- lið ákæru.

26

Með skírskotun til forsendna héraðsdóms telst sannað að ákærða Y hafi með tilgreindum hætti og svo sem áður er rakið brotið gegn elstu þremur dætrum sínum, sbr. C- lið ákæru.

27

Með hinum áfrýjaða dómi var svo sem fram er komið ekki fallist á það með ákæruvaldinu að heimfæra beri þau brot ákærðu, sem þau eru sakfelld fyrir samkvæmt liðum 25 og 26 hér að framan, undir 218. gr. b almennra hegningarlaga, svo sem það hefur gert kröfu til og áður er nánar rakið.

28

Greininni var bætt við almenn hegningarlög með lögum nr. 23/2016. Í almennum athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til þeirra laga er rakið hvernig afstaða löggjafans til sérrefsiákvæðis um ofbeldi í nánum samböndum og heimilisofbeldi hafi breyst og sterk refsipólitísk og samfélagsleg rök standi nú til þess að setja sérstakt ákvæði um efnið. Mikilvægt sé að löggjafinn viðurkenni sérstöðu slíkra brota og að heimilisofbeldi sé ekki einkamál fjölskyldna heldur varði samfélagið allt. Tryggja þurfi þeim sem búa við alvarlegt eða endurtekið ofbeldi af hálfu nákominna meiri og beinskeyttari réttarvernd. Líta þurfi til tengsla þolanda og geranda og þess rofs á trúnaðarsambandi og trausti þeirra á milli sem í háttseminni felist. Þá sé eitt af markmiðum slíks ákvæðis að auka réttarvernd barna sem búi við ofbeldi á heimilum.

Ákvæðið verndi þannig öll börn sem eru í þeirri aðstöðu að lífi þeirra, heilsu eða velferð er ógnað, hvort sem athafnirnar sem beitt er til að skapa ógnina beinast beinlínis gegn þeim sjálfum eða þeirra nánustu.

29

Enn fremur er því lýst að fyrirmynd ákvæðis frumvarpsins um ofbeldi í nánum samböndum sé sótt til hliðstæðra greina norsku hegningarlaganna sem er að finna í 282. og 283. gr. þeirra laga en hin síðarnefnda fjallar um stórfellt brot. Líkt og á við um norsku ákvæðin sé það meginmarkmið ákvæðisins að leggja áherslu á það ógnarástand sem þessi tegund ofbeldis geti skapað og þá langvarandi andlegu þjáningu sem því geti fylgt. Því sé þannig fyrst og fremst ætlað að ná yfir háttsemi sem staðið hafi yfir í lengri eða skemmri tíma þótt því yrði jafnframt beitt um einstök alvarleg tilvik.

30

Í athugasemdum með 4. gr. frumvarpsins, sem varð að 218. gr. b, er varpað frekara ljósi á hvaða háttsemi falli undir verknaðarlýsingu 1. mgr. hennar svo og hvað felist í stórfelldu broti samkvæmt 2. mgr. Með 1. mgr. sé lögð áhersla á að ofbeldi í nánum samböndum feli ekki einungis í sér samansafn einstakra tilvika heldur megi virða slíka háttsemi sem eina heild. Athyglin sé þannig færð á það ógnar- og óttaástand sem geti skapast og jafnframt á þá viðvarandi andlegu þjáningu, kúgun og vanmátt sem þolandi upplifi við slíkar aðstæður. Ítrekað er að meginmarkmið ákvæðisins sé að ná til endurtekinnar eða alvarlegrar háttsemi. Þá er áréttað það markmið ákvæðisins að auka vernd barna sem búa við ofbeldi. Ákvæðið verndi öll börn sem búa við heimilisofbeldi hvort sem verknaður eða aðferð sem beitt er til að skapa ástand ógnar, ofríkis eða kúgunar beinist beinlínis gegn þeim eða ekki. Þá er tekið fram að refsinæmi sé ekki bundið við verknað sem þegar geti falið í sér refsiverða háttsemi samkvæmt almennum hegningarlögum heldur taki það jafnframt til þess ef lífi, heilsu eða velferð þolanda er ógnað á annan hátt sem ekki feli í sér sjálfstæða refsiverða háttsemi samkvæmt gildandi lögum. Um hið síðarnefnda er tiltekið að ofbeldi í nánum samböndum geti birst í andlegu ofbeldi þar sem beitt er grófum og endurteknum uppnefnum, niðurlægingu og ásökunum.

31

Í þeirri háttsemi sem ákærði X hefur verið sakfelldur fyrir gagnvart þáverandi eiginkonu sinni, sbr. B- lið ákæru, fólst niðurlæging og kúgun sem hann viðhafði endurtekið í langan tíma og var hluti af því ógnarástandi á heimili þeirra sem hann hafði skapað. Að þessu virtu og með hliðsjón af þeirri auknu réttarvernd, sem ákvæði 4. gr. laga nr. 23/2016 er samkvæmt framansögðu ætlað að tryggja þeim sem búa við endurtekið ofbeldi af hálfu nákominna, verða brot ákærða samkvæmt þessum ákærulið heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

32

Háttsemi ákærða samkvæmt 3. og 4. tölulið ákæruliðar A. IV, sem sakfelling í héraði tók til og laut að brotaþolanum A, fólst í skilboðum sem hann sendi henni á samskiptamiðlum eftir að hún hafði verið vistuð utan heimilis ákærðu, nánar tiltekið 31. mars og 30. apríl 2021. Í ljósi þess ógnarástands sem brotaþoli hafði búið við af hálfu ákærða er fallist á með héraðsdómi að skilaboðin hafi verið til þess fallin að vekja hjá brotaþola kvíða og hræðslu um eigið öryggi. Alvarleiki þeirra brota ákærðu Y sem hún hefur sakfelld fyrir, sbr. C- lið ákæru, fólst einkum í því að um endurtekna ógnandi og niðurlægjandi háttsemi var að ræða sem náði yfir langan tíma. Meta verður alvarleika framangreindrar háttsemi ákærðu gagnvart dætrum þeirra með hliðsjón af umfjöllun í lögskýringargögnum samkvæmt framansögðu og með sérstöku tilliti til þeirrar auknu réttarverndar í þágu barna sem liggur að baki 4. gr. laga nr. 23/2016.

Samkvæmt því og að atvikum virtum þykir rétt að heimfæra þau brot ákærðu sem hér um ræðir til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

33

Ákærði X er samkvæmt framansögðu sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga sem beindust að barnungum dætrum hans og voru liður í ógnarástandi á heimili þeirra sem hann viðhélt í langan tíma. Þá tekur sakfelling einnig til þess að hann hafi brotið gegn þáverandi eiginkonu sinni og gegn elstu dóttur þeirra þannig að varði við 1. mgr. sömu greinar. Í ljósi refsiákvæða almennra hegningarlaga um brot í nánu sambandi verður við ákvörðun refsingar vegna brots gegn ákvæðinu ekki litið til refsiþyngingarákvæðis 3. mgr. 70. gr. þeirra, sbr. dóm Hæstaréttar 30. mars 2022 í máli nr. 47/2021. Við ákvörðun refsingar ákærða, sem á sér ekki málsbætur, verður sérstaklega litið til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Að þessu virtu og með hliðsjón af 77. gr. sömu laga er refsing ákærða ákveðin fangelsi í tvöár. Um frádrátt gæsluvarðhalds sem ákærði hefur sætt fer svo sem í dómsorði greinir, sbr. 76. gr. almennra hegningarlaga.

34

Við ákvörðun refsingar ákærðu Y er þess sérstaklega að gæta að hún er með dómi þessum sakfelld fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga en í héraðsdómi voru þau heimfærð til ákvæða í barnaverndarlögum. Allt að einu þykir með vísan til refsiforsendna héraðsdóms og með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga rétt að staðfesta ákvæði hans um refsingu ákærðu og skilorðsbindingu hennar.

35

Að virtum þeim brotum sem ákærðu eru sakfelld fyrir og atvikum öllum en jafnframt með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um miskabætur til handa brotaþolum samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með vöxtum eins og þar greinir.

36

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verða staðfest.

37

Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í tvö ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt frá 26. október 2021 til 7. janúar 2022 og frá 6. júlí 2022.

Ákvæði héraðsdóms um fangelsisrefsingu ákærðu, Y, og skilorðsbindingu hennar skal vera óraskað.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfur brotaþola skulu vera óröskuð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði X greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 2.480.000 krónur.

Ákærða Y greiði málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 1.488.000 krónur, og G-kvk-ef P-kvk-ef lögmanns, 697.500 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.003.784 krónur, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, U-kk-ef S-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 837.000 krónur.