820/2018

Útdráttur

S tók að sér að flytja forbrjót fyrir V frá Finnlandi til Íslands. Við umskipun hans í Árósum ákváðu hafnarverkamenn að koma honum fyrir á gámafleti með því að festa taugar í hann og hífa hann upp á fletið. Við þá aðgerð féll forbrjóturinn til jarðar úr óþekktri hæð og varð fyrir altjóni. Forbrjóturinn var tryggður hjá T sem greiddi út vátryggingafjárhæðina og höfðaði mál á hendur S til endurgreiðslu á fjárhæðinni. S var ekki talinn hafa sýnt fram á að tjónið stafaði af því að tækið hafi ekki verið réttilega búið til flutnings. Þá var ekki talið að stofnast hefði til gilds samnings um takmörkun ábyrgðar S. Í ljósi vitneskju S um að ekki hefðu verið lyftipunktar á tækinu og þeirrar augljósu tjónshættu sem hífingu tækisins fylgdi yrði að telja að ákvörðun hans um að hífa tækið eigi að síður upp á gámafletið hefði ekki samræmst skyldum hans samkvæmt 1. mgr. 51. gr. siglingalaga nr. 34/1985 og yrði að meta þá háttsemi honum til stórfellds gáleysis. Þar sem tjóninu var valdið af stórfelldu gáleysi átti takmörkun ábyrgðar samkvæmt 2. mgr. 70. gr. siglingalaga ekki við. Var S dæmdur til að greiða T bætur eftir því verðgildi sem tækið hefði haft óskaddað við afhendingu á réttum stað og tíma auk skoðunarkostnaðar en að frádreginni eigin áhættu og söluverði tækisins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og S-kvk-nf I-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 1. nóvember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. október 2018 í málinu nr. E3762/2017.

2 Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að dómkröfur stefnda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður. 3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Áfrýjandi tók að sér að flytja forbrjót frá Finnlandi til Íslands í febrúar 2017. Forbrjótur er grjótmulningsvél á beltum sem einkum er notuð við jarðvegsframkvæmdir og vegur vélin ríflega 40 tonn. Tækið, sem var flutt fyrir Vélafl ehf., var vátryggt hjá stefnda. Við umskipun þess í Árósum tóku hafnarverkamenn þá ákvörðun að koma því fyrir á gámafleti með því að festa taugar í vélina og hífa hana upp á fletið. Við þá aðgerð féll vélin til jarðar úr óþekktri hæð og varð fyrir altjóni. Stefndi greiddi Vélafli ehf. vátryggingarfjárhæðina og höfðaði í kjölfarið mál á hendur áfrýjanda til endurgreiðslu á fjárhæðinni á þeirri forsendu að áfrýjandi bæri sem framflytjandi ábyrgð á tjóninu.

5 Forbrjóturinn var ekki útbúinn lykkjum eða festingum, svonefndum lyftipunktum, sem hægt væri að nota til að hífa hann lausan um borð. Þess í stað varð að koma tækinu fyrir á gámafleti og hífa svo fletið um borð með vélinni ofan á. Í upphafi mat áfrýjandi það svo að þetta væri of áhættusamt og treysti hann sér ekki til að taka að sér flutninginn. Eftir ítrekaða beiðni Vélafls ehf. tók áfrýjandi málið aftur til skoðunar og féllst að lokum á að taka að sér flutninginn. Í tölvuskeyti starfsmanns áfrýjanda, G-kk-ef K-kk-ef, til fyrirsvarsmanns Vélafls ehf., H-kk-ef H-kk-ef, 26. janúar 2017 kemur meðal annars fram að það sé mögulegt að,,fá þá til að hífa en þeir vilja ekki taka neina ábyrgð ef vélin tjónast …“, og mun þar vera vísað til undirverktaka áfrýjanda í Árósum, og að áfrýjandi þurfi,,einhverskonar yfirlýsingu áður en við setjum þetta í gang“. Þessu svaraði H-kk-nf samdægurs með orðunum,,Flott – takk“. Hinn 30. janúar sendi G-kk-nf tölvuskeyti til H-kk-ef og G-kk-ef K-kk-ef H-kk-ef, starfsmanns Vélafls ehf., þar sem meðal annars kom fram að,,terminalið í Aarhus tekur enga ábyrgð á hífingu um borð þar sem ekki eru lifting points á vélinni og ekki venjan að hífa svona tæki á fleti um borð“. Degi síðar sendi G-kk-nf tölvuskeyti til G-kk-ef og sagði meðal annars að þeir myndu,,vilja setja þetta í gang sem first“. Þeir þyrftu að vera vissir um að tækið yrði ekki fast í Árósum vegna þess að það yrði ekki híft og spurði tveggja spurninga um þunga sem mætti setja á gámafleti. Í ódagsettu tölvuskeyti G-kk-ef, sem ber með sér að vera til starfsmanns Vélafls ehf., segir hann meðal annars að þyngdin sé ekki aðalvandamálið varðandi hífingu,,heldur meira hífingin á fleti með vélina á“ en vanalega séu svona tæki hífð laus um borð og komið fyrir á fleti á skipinu. Starfsmenn séu reiðubúnir að hífa tækið um borð,,en við getum ekki lofað því 100% að þetta muni ganga …“. Ekki verður séð af gögnum málsins að við þessu síðasta skeyti hafi verið brugðist.

6 Áfrýjandi gerði Vélafli ehf. tilboð 30. janúar 2017 í flutning tækisins. Í tilboðinu er svohljóðandi fyrirvari á ensku: ,,The machine does not have any lifting points and the stevedores will not take any responsibility while lifting the machine. If the machine will get damaged while lifting it on a flatrack onboard the vessel the responsibility is on V-hk-nf.“ Aðilar málsins hafa lagt fram hvor sína þýðingu á þessum texta. Í annarri þýðingunni er textinn þýddur á svofelldan hátt:,,Vélin hefur enga lyftipunkta og hafnarverkamenn taka enga ábyrgð við lyftingu á vélinni. Ef vélin verður fyrir tjóni þegar henni er lyft á gámafleta ber Vélafl ábyrgðina.“ Í hinni þýðingunni er textinn þýddur svo:,,Vélin hefur enga lyftipunkta og hafnarverkamenn taka enga ábyrgð við lyftingu á vélinni. Ef vélin verður fyrir tjóni þegar gámafleti með vélinni er lyft um borð í skipið ber Vélafl ábyrgðina.“ Tilboðið ber ekki með sér að hafa verið undirritað og við skýrslutöku við aðalmeðferð málsins í héraði kvaðst fyrrnefndur H-kk-nf ekki vita til þess að tilboðið hefði verið undirritað eða samþykkt skriflega. Einnig kom fram hjá vitninu að þeir hefðu gengið út frá því að vélinni yrði ekið upp á gámafletið og gámafletið yrði síðan híft um borð með vélinni á. Á hinn bóginn bar áðurnefndur G-kk-nf í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi að allan tímann hefði verið ljóst að hífa þyrfti vélina á gámafleti og síðan á fletinu um borð.

7 Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf áfrýjandi út sjófarmbréf á ensku (Combined Transport Sea Waybill) fyrir fjölþáttaflutning frá Helsinki í Finnlandi til Reykjavíkur með umskipun í Árósum í Danmörku. Í sjófarmbréfinu er ekki berum orðum gerð undanþága eða takmörkun á ábyrgð áfrýjanda eða vísun til ábyrgðartakmörkunar, en þar er vísað til staðlaðra flutningsskilmála áfrýjanda og númers á framangreindu tilboði áfrýjanda til Vélafls ehf. Þá kemur fram í sjófarmbréfinu að tækið skuli flutt frá Finnlandi til Árósa með svokallaðri,,RORO“ aðferð en frá Árósum til Reykjavíkur með svokallaðri,,LOLO“ aðferð. Með,,RORO“ aðferð er átt við að tæki sé ekið um borð í flutningaskip og aftur frá borði en með,,LOLO“ aðferð er vísað til þess að farmur sé hífður um borð og frá borði.

Niðurstaða

8 Ágreiningur í málinu lýtur m.a. að því að áfrýjandi heldur því fram að hann hafi tekið að sér flutninginn gegn því skilyrði að hann bæri ekki ábyrgð á tjóni sem verða kynni á forbrjótinum við hífingu. Telur áfrýjandi að í hinum tilvitnuðu tölvuskeytum hafi falist samþykki Vélafls ehf. á annars vegar ábyrgðarleysi áfrýjanda við hífingu á tækinu og hins vegar á tilboði áfrýjanda í flutninginn. Stefndi telur á hinn bóginn að enginn gildur samningur um slíka ábyrgðartakmörkun hafi stofnast með áfrýjanda og Vélafli ehf.

9 Ekki er um það deilt að um sjófarmbréf það sem áfrýjandi gaf út giltu staðlaðir flutningsskilmálar áfrýjanda fyrir fjölþáttaflutning og ákvæði siglingalaga nr. 34/1985 og að tilvísun í sjófarmbréfinu og siglingalögum til hugtaksins,,farmskírteini“ vísi til sjófarmbréfsins.

10 Skyldum farmflytjanda er lýst í 1. mgr. 51. gr. siglingalaga á þann hátt að hann skuli á eðlilegan og vandvirkan hátt ferma, meðhöndla, stúfa, flytja, varðveita, annast um og afferma vörur sem hann flytur. Í 1. mgr. 68. gr. sömu laga er mælt fyrir um að skemmist farmur eða glatist meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi beri honum að bæta tjón sem af því hlýst nema ætla megi að hvorki hann né neinn maður, sem hann ber ábyrgð á, eigi sök á tjóninu. Í ákvæðinu felst sakarlíkindaregla þess efnis að farmflytjandi ber sönnunarbyrðina fyrir því að háttsemi sem leiðir til tjóns hafi ekki verið saknæm eða falli undir undantekningar sem raktar eru í stafliðum ap í 2. mgr. sömu greinar.

11 Samkvæmt 1. mgr. 118. gr. siglingalaga er ekki heimilt að semja um frávik frá tilteknum ákvæðum laganna, þar með talið 1. mgr. 51. gr. og 68. gr., til tjóns fyrir vörusendanda þegar beita skal íslenskum rétti nema undantekningar sem raktar eru í 2. til 4. mgr. sömu greinar eigi við. Óumdeilt er eins og fyrr segir að íslensk lög gilda um réttarsamband aðila. Áfrýjandi hefur ekki gegn mótmælum stefnda sýnt fram á að tjónið stafi af því að tækið hafi ekki verið réttilega búið til flutnings, sbr. nlið 2. mgr. 68. gr. siglingalaga og greinar 6(1)(a)(iii og viii) í sjófarmbréfinu. Heimild í 2. mgr. 118. gr. til að gera fyrirvara um takmörkun ábyrgðar farmflytjanda um vöru áður en ferming hennar hefst eða eftir að affermingu lýkur á ekki við, enda fór hífing tækisins fram við umskipun þess, löngu eftir að það var flutt um borð í skip á afhendingarstað. Stofnaðist því aldrei til gilds samnings milli aðila um takmörkun ábyrgðar áfrýjanda. Þá verður fyrirvarinn um takmörkun bótaábyrgðar ekki reistur á 4. mgr. 118. gr. þegar af þeirri ástæðu að ekki var byggt á þeirri málsástæðu fyrir héraðsdómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

12 Í tilvitnuðu tölvuskeyti G-kk-ef K-kk-ef frá 30. janúar 2017 og tilboði áfrýjanda sama dag kemur skýrt fram að ekki séu lyftipunktar á tækinu. Mátti áfrýjanda því vera ljóst að ekki væri mögulegt að hífa tækið upp án umtalsverðrar tjónshættu. Samkvæmt málatilbúnaði áfrýjanda var ekki unnt að keyra tækið upp á gámafletið í höfninni í Árósum þar sem ekki hafði verið til rampur sem nota mætti í því skyni. Hvergi í framlögðum tölvuskeytum G-kk-ef K-kk-ef, tilboði áfrýjanda eða sjófarmbréfi kemur þó fram skýrum orðum að tækið verði híft upp á gámafletið. Í ljósi vitneskju áfrýjanda um að ekki væru lyftipunktar á tækinu og þeirrar augljósu tjónshættu sem hífingu tækisins fylgdi verður að telja að ákvörðun hans um að hífa tækið eigi að síður upp á gámafletið hafi ekki samræmst skyldum hans samkvæmt 1. mgr. 51. gr. siglingalaga og verður að meta þá háttsemi honum til stórfellds gáleysis.

13 Þar sem tjóninu var valdið af stórfelldu gáleysi á takmörkun ábyrgðar samkvæmt 2. mgr. 70. gr. siglingalaga ekki við, sbr. 6. mgr. sömu greinar. Upphafleg stefnufjárhæð var 21.441.977 krónur og var sundurliðuð þannig að verðgildi tækisins væri 35.010.360 krónur og skoðunarkostnaður 181.617 krónur en frá þeim liðum skyldi draga eigin áhættu að fjárhæð 250.000 krónur og söluverð hinnar skemmdu vélar að fjárhæð 13.500.000 krónur. Við upphaf aðalmeðferðar í héraði lækkaði stefndi stefnufjárhæðina í 19.456.988 krónur. Hann sundurliðaði fjárhæðina þannig að verðmæti tækisins væri 31.576.500 krónur og bætti við tveimur nýjum liðum, flutningskostnaði að fjárhæð 1.308.830 krónur og vátryggingariðgjaldi að fjárhæð 140.041 króna. Áfram var gert ráð fyrir fyrrgreindum lið um skoðunarkostnað og frádrætti vegna eigin áhættu og söluverðs tækisins. Þar sem fyrrgreindir liðir um flutningskostnað og vátryggingariðgjald voru ekki hafðir uppi í stefnu eru þeir of seint fram komnir og koma því ekki til álita.

14 Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. siglingalaga skal reikna bætur samkvæmt 68. gr. laganna eftir því verðgildi sem varan hefði haft ósködduð við afhendingu á réttum stað og tíma. Óumdeilt er að verðmæti vélarinnar var 270.000 evrur en aðila greinir á um við hvaða tímapunkt skuli miða umreikning þess í íslenskar krónur. Flutningaskipið kom til Reykjavíkur 28. febrúar 2017 og ber að miða við gengi evru á þeim degi, 113 krónur og 12 aurar, enda hefði vélin þá verið afhent. Er viðmiðunarverð vélarinnar því 30.542.400 krónur. Kröfuliður um skoðunarkostnað var hafður uppi í stefnu og verður því fallist á þann lið. Í samræmi við það sem að framar greinir verður krafa stefnda því tekin til greina með 16.974.017 krónum.

15 Í 10. gr. flutningsskilmála áfrýjanda, sem voru hluti af samningi aðila, er kveðið svo á um að ekki skuli koma til vaxta af neinni kröfu á hendur farmflytjanda fyrr en frá dómsuppsögu. Samkvæmt því og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 7. mars 2002 í máli nr. 243/2001 miðast upphafstími vaxta við dómsuppkvaðningu héraðsdóms.

16 Samkvæmt framansögðu verður áfrýjanda gert að greiða stefnda 16.974.017 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. október 2018 til greiðsludags.

17 Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Samskip hf., greiði stefnda, Tryggingamiðstöðinni hf., 16.974.017 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. október 2018 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda 3.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.