741/2019

Útdráttur

L hf. höfðaði mál til heimtu skuldar samkvæmt samningi um fjölmyntalán í dönskum krónum milli forvera L hf. og J frá árinu 2007 og síðar gerðum viðaukum við samninginn. Í dómi Landsréttar kom fram að L hf. hefði endurreiknað eftirstöðvar lánsins í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011 í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísaði rétturinn til þess að um kröfu L hf. gilti sérregla ákvæðis XIV til bráðabirgða í lögum nr. 38/2001 um að fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar reiknaðist frá 16. júní 2010 og væri átta ár frá þeim tíma. Málið hefði verið höfðað 1. nóvember 2018 og hefði krafa L hf. á hendur J samkvæmt lánssamningnum því verið fyrnd við málshöfðunina. Var J því sýknaður af kröfum L hf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. nóvember 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 29. október 2019 í málinu nr. E3760/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 36.380.202 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. nóvember 2014 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara að hann verði sýknaður að svo stöddu. Til þrautavara krefst hann þess að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar. Þá er krafist málskostnaðar fyrir Landsrétti. Málsatvik

4 Landsbanki Íslands hf. og stefndi gerðu 23. júlí 2007 með sér lánssamning númer […] um fjölmyntalán í dönskum krónum til sex mánaða að jafnvirði 25.000.000 íslenskra króna með einum gjalddaga í lok lánstímans 18. desember 2007. Í samningnum segir að fjárhæð gjaldmiðilsins sé ekki ákvörðuð fyrr en tveimur virkum bankadögum fyrir útborgunardag lánsins. Þá segir orðrétt: „Greiði lántaki afborganir, vexti og dráttarvexti eða aðrar greiðslur í íslenskum krónum skal hann greiða samkvæmt sölugengi bankans á gjalddaga.“ Lántaki lofaði að greiða bankanum breytilega vexti jafnháa LIBORvöxtum í samræmi við lengd vaxtatímabils hverju sinni auk 2,80% vaxtaálags. Skyldu vextir reiknast frá útborgunardegi lánsins og greiðast á fyrrnefndum lokadegi lánstímans. Að því er dráttarvexti varðar segir að bankinn hafi val um hvort krafist sé dráttarvaxta af fjárhæðinni í erlendri mynt „eða skuldinni breytt í íslenskar krónur“. Samkvæmt lánssamningnum var skilyrði fyrir útborgun lánsins að lántaki hefði afhent bankanum skriflega beiðni um útborgun þess ásamt fullnægjandi skjölum til tryggingar láninu. Stefndi undirritaði beiðni um útborgun lánsins sama dag og lánssamningurinn var undirritaður og óskaði eftir því að lánið yrði greitt út tveimur dögum síðar, eða 25. júlí 2007. Jafnframt óskaði stefndi eftir því að útborgunarfjárhæð lánsins yrði greidd inn á tilgreindan reikning í eigu bankans og heimilaði auk þess bankanum að skuldfæra greiðslu afborgana vaxta og annarra gjalda samkvæmt samningnum af tilgreindum tékkareikningi stefnda.

5 Gerðir voru alls fjórir viðaukar við lánssamninginn dagana 20. desember 2007 og 26. janúar, 6. apríl og 30. nóvember 2009 í því skyni að breyta gjalddaga og lengja með því lánstíma samningsins. Með síðastnefnda viðaukanum var umsömdum lánstíma breytt þannig að greiða bæri eftirstöðvar lánsins að fullu með einni greiðslu afborgunar og áfallinna vaxta 18. maí 2010.

6 Áfrýjandi endurreiknaði lánið miðað við 1. apríl 2011 og sendi stefnda í kjölfarið greiðsluseðil með kröfu um greiðslu á 36.380.202 krónum. Þá fékk stefndi senda tilkynningu um vanskil lánsins 24. maí 2011. Tilkynningin var ítrekuð 11. júní 2011. Hinn 3. nóvember sama ár sendi áfrýjandi stefnda á ný tilkynningu um vanskil. Var krafan þá komin í milliinnheimtu og stefnda veittur frestur til 14. nóvember 2011 til að gera skil á gjaldfallinni fjárhæð. Stefnda var sent innheimtubréf 14. janúar 2015 og honum birt stefna vegna kröfunnar 21. október 2016. Ekki varð af þingfestingu málsins þá og fékk stefndi á ný sent innheimtubréf vegna kröfunnar 21. ágúst 2018. Loks var mál til heimtu kröfunnar höfðað 1. nóvember 2018 og þingfest fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 8. sama mánaðar.

Niðurstaða

7 Málið höfðaði áfrýjandi til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningi Landsbanka Íslands hf. við stefnda 23. júlí 2007 og síðar gerðum viðaukum við samninginn. Var lánið ekki greitt á lokagjalddaga þess 18. maí 2010. Áfrýjandi endurreiknaði lánið miðað við 1. apríl 2011 og kveðst hafa gert það í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001 og segir eftirstöðvarnar hafa verið endurreiknaðar miðað við lægstu óverðtryggðu vexti sem Seðlabanki Íslands birti samkvæmt 10. gr. laga nr. 38/2001. Í kjölfarið var stefnda sendur greiðsluseðill með gjalddaga 18. maí 2011 þar sem hann var krafinn um greiðslu eftirstöðva lánsins að fjárhæð 36.380.202 krónur. Fyrir endurútreikning lánsins nam fjárhæð þess 60.280.932 krónum. Með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008 færðust kröfuréttindi samkvæmt fyrrnefndum lánssamningi yfir til áfrýjanda.

8 Af gögnum málsins verður ráðið að við endurútreikning lánsins hafi áfallnir en ógreiddir vextir af láninu verið reiknaðir frá lántökudegi og lagðir við höfuðstól á 12 mánaða fresti þannig að samtalan myndaði nýjan höfuðstól lánsins. Þá myndaði endurútreikningsdagur nýjan gjalddaga lánsins. Eins og fram er komið var stefnda send tilkynning um vanskil lánsins miðað við nýjan gjalddaga og viðvörun vegna vanskila frá milliinnheimtu áfrýjanda. Þá fékk stefndi sent innheimtubréf 14. janúar 2015.

9 Stefndi byggir á því að krafa áfrýjanda í málinu sé fyrnd. Segir stefndi það óumdeilt að lánið hafi verið ólögmætt gengislán og hafi þess vegna sætt endurútreikningi í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001. Krafa áfrýjanda sé því „uppgjörskrafa“ vegna ólögmætrar verðtryggingar í formi gengistryggingar á lánssamningi. Sé krafan fyrnd samkvæmt ákvæði XIV til bráðabirgða með lögum nr. 38/2001. Áfrýjandi vísar á hinn bóginn til þess að krafa hans í málinu sé byggð á peningaláni og sé ekki fyrnd. Það sé röng sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að stytta eigi fyrningarfrest kröfu áfrýjanda umfram það sem um geti í lögum nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Kveður áfrýjandi kröfu sína á hendur stefnda byggða á peningaláni og sé fyrningarfrestur slíkra krafna 10 ár en það hafi hvorki verið ætlun löggjafans né honum heimilt að stytta þann fyrningarfrest með bráðabirgðaákvæði XIV með lögum nr. 38/2001.

10 Svo sem fram er komið endurreiknaði áfrýjandi eftirstöðvar lánsins í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar Íslands 9. júní 2011 í máli nr. 155/2011 í samræmi við ákvæði laga nr. 38/2001 og með sérstakri skírskotun til þess að lánið væri endurreiknað miðað við lægstu óverðtryggðu vexti, sbr. 4. gr., sbr. 3. gr. laganna. Tilkynnti áfrýjandi stefnda um niðurstöðuna með bréfi 9. apríl 2014. Hefur áfrýjandi þannig litið svo á að honum bæri að lögum skylda til þess að endurreikna eftirstöðvar á láni stefnda samkvæmt fyrrnefndum dómi og lögum nr. 38/2001. Eru aðilar því sammála um að um lánið fari með sama hætti og uppgjörskröfur vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamnings með gengistryggingu. Samkvæmt fyrrnefndu ákvæði XIV til bráðabirgða, sem bætt var við lög nr. 38/2001 með 2. gr. laga nr. 151/2010, sem síðar var breytt með lögum nr. 38/2014, reiknast fyrningarfrestur uppgjörskrafna vegna ólögmætrar verðtryggingar lánssamninga í formi gengistryggingar frá 16. júní 2010 og skal vera átta ár frá þeim tíma. Með ákvæðinu er verið að marka tilteknum kröfum sérstakan fyrningarfrest. Gildir sú sérregla um kröfu áfrýjanda, sbr. meðal annars dóma Landsréttar 11. október 2019 í máli nr. 741/2018 og 24. janúar 2020 í máli nr. 185/2019.

11 Mál þetta er í hinum áfrýjaða dómi sagt höfðað 1. nóvember 2018 og er það óumdeilt með aðilum en birtingarvottorð er ekki meðal málsgagna. Samkvæmt því og með vísan til upphafstíma átta ára fyrningarfrests 16. júní 2010, sem lögfestur var með fyrrnefndu bráðabirgðaákvæði, var hin umdeilda krafa áfrýjanda á hendur stefnda samkvæmt lánssamningi nr. […] fyrnd þegar áfrýjandi höfðaði málið 1. nóvember 2018.

12 Samkvæmt framangreindu skal hinn áfrýjaði dómur vera óraskaður um annað en málskostnað.

13 Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað á báðum dómstigum eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Landsbankinn hf., greiði stefnda, J-kk-þgf P-kk-þgf J-kk-þgf, 1.600.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.