327/2018

Útdráttur

Fallist var á kröfu þrotabús K ehf. um riftun á greiðslu félagsins til L ehf. að tiltekinni fjárhæð sem fram fór með afhendingu skuldabréfs útgefnu af þriðja manni. Þá var einnig fallist á kröfu þrotabús K ehf. um að L ehf. yrði gert að endurgreiða fjárhæðina. Fyrir Landsrétti krafðist L ehf. þess aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi þar sem málið hefði verið höfðað að liðnum fresti til þess samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og án heimildar samkvæmt 155. gr. sömu laga. Til vara var þess krafist að endurgreiðslukrafa þrotabúsins yrði lækkuð.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. apríl 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. mars 2018 í málinu nr. E2814/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að sú fjárhæð sem hann var dæmdur til að greiða stefnda verði lækkuð. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti auk álags á málskostnað.

Niðurstaða

4 Bú Kansas ehf., sem fram til 8. apríl 2015 bar heitið Janúar ehf., var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 21. október 2015. Stefndi höfðaði mál þetta 21. júlí 2016 til að fá rift greiðslu frá félaginu til áfrýjanda 15. ágúst 2014 að fjárhæð 5.665.912 krónur. Þess var jafnframt krafist að áfrýjanda yrði gert að greiða stefnda sömu fjárhæð. Í forsendum hins áfrýjaða dóms er fallist á þessar kröfur. Í dómsorði er aftur á móti eingöngu mælt fyrir um skyldu áfrýjanda til að greiða stefnda framangreinda fjárhæð auk vaxta. Hefur þannig láðst að taka upp í dómsorð ákvæði um riftun svo sem bar að gera samkvæmt 2. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með því að forsendur dómsins eru skýrar um þessa niðurstöðu eru ekki næg efni til að ómerkja hann af þessum sökum.

5 Kröfu sína um frávísun málsins byggir áfrýjandi á því að það hafi verið höfðað að liðnum fresti til þess samkvæmt 148. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og án heimildar samkvæmt 155. gr. laganna.

6 Kröfulýsingarfresti við gjaldþrotaskipti stefnda lauk 2. janúar 2016. Samkvæmt síðari málslið 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991 getur sá sex mánaða frestur, sem þar um ræðir og stefndi naut til að höfða mál þetta, fyrst byrjað að líða þann dag. Óumdeilt er að á þeim tíma hafði stefndi ekki handbært fé til að standa að málsókn gegn áfrýjanda sem var þar með háð því að lánardrottnar, einn eða fleiri, tækju að sér að standa straum af henni, sbr. 1. mgr. 155. gr. sömu laga. Ekki voru efni til að taka afstöðu til þessa atriðis fyrr en á fyrsta skiptafundi í þrotabúinu. Sá fundur var haldinn 29. janúar 2016 sem undir þessum kringumstæðum og til samræmis við dómaframkvæmd verður að marka upphaf málshöfðunarfrests, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 1. september 2003 í máli nr. 256/2003, 19. nóvember 2013 í máli nr. 703/2013 og 27. ágúst 2015 í máli nr. 495/2015.

7 Í greinargerð stefnda til Landsréttar og málflutningi lögmanns hans hefur því verið haldið fram að Ábyrgðasjóður launa hafi samþykkt að bera kostnað af málshöfðun á hendur áfrýjanda en staðfesting á því af hálfu sjóðsins liggur ekki fyrir í málinu.

8 Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi setti áfrýjandi fram kröfu um að stefnda yrði með vísan til bliðar 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar. Á þá kröfu var fallist með úrskurði héraðsdóms 22. september 2016 og trygging ákveðin 800.000 krónur. Upplýst er að Ábyrgðasjóður launa lagði hana fram auk tryggingar sömu fjárhæðar í fjórum öðrum riftunarmálum sem stefndi höfðaði. Samkvæmt gögnum málsins samþykkti sjóðurinn jafnframt að greiða kostnað við vinnu endurskoðanda sem meðal annars laut að greiningu á ráðstöfun fjármuna Kansas ehf. fyrir gjaldþrot þess.

9 Að framangreindu virtu stendur ákvæði 1. mgr. 155. gr. laga nr. 21/1991 því ekki í vegi að leyst verði efnislega úr dómkröfum stefnda.

10 Með vísan til framangreinds er frávísunarkröfu áfrýjanda hafnað.

11 Kröfugerð stefnda í stefnu til héraðsdóms tekur til þess að rift verði greiðslu skuldar. Samkvæmt stefnunni er riftunarkrafan á hinn bóginn aðallega reist á 131. gr. laga nr. 21/1991 en það ákvæði tekur til riftunar á gjafagerningi. Að auki er um stoð fyrir riftun vísað til 134. gr. og 141. gr. laganna. Er varakrafa áfrýjanda byggð á því að undir greiðslu skuldar falli eingöngu hluti þeirrar fjárhæðar sem riftunarkrafa stefnda snýr að, eða 4.182.990 krónur, sem verið hafi skuld Janúar ehf. við áfrýjanda þegar greiðslan var innt af hendi 15. ágúst 2014 með því að áfrýjanda var afhent skuldabréf, útgefið af HT Mobile ehf., að fjárhæð 5.665.912 krónur. Mismuninum, 1.482.922 krónum, verði samkvæmt þessu ekki rift á þeim grundvelli að um skuld hafi verið að ræða heldur hafi stefnda að réttu lagi borið að heimta þá ofgreiðslu sem í þessu fólst eftir almennum reglum.

12 Samkvæmt framansögðu leitar áfrýjandi ekki endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um riftun á greiðslu til félagsins að fjárhæð 4.182.990 krónur á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 og skyldu þess til að greiða stefnda þá fjárhæð, sbr. 142. gr. laganna.

13 Í málinu liggur ekki annað fyrir en að framangreint skuldabréf hafi greiðst að fullu en gjalddagi síðustu afborgunar af því var 2. júlí 2015. Skuldin bar fasta 6% ársvexti. Þá er óumdeilt að krafa áfrýjanda á hendur Janúar ehf. þegar hún var greidd með afhendingu skuldabréfsins var 1.482.922 krónum lægri en höfuðstóll þess. Er jafnframt ágreiningslaust að þessi hluti greiðslunnar hafi runnið til áfrýjanda án þess að frekara endurgjald af hans hálfu kæmi fyrir. Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 skal sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun greiða þrotabúi fé sem svarar til þess sem greiðsla þrotamanns hefur orðið honum að notum, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur tjóni þrotabúsins. Í ljósi þessa, og þar sem þau lögskipti áfrýjanda og Janúar ehf. sem um ræðir í málinu miðuðu í reynd að því að ljúka uppgjöri á viðskiptum þeirra, þykja ekki efni til að undanskilja við úrlausn um riftunarkröfu stefnda og endurgreiðslukröfu hans á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 þann hluta fjárhæðar skuldabréfsins sem fól í sér ofgreiðslu að mati áfrýjanda. Standa í öllu falli ekki rök til annars en að líta svo á að áfrýjandi hafi að öðrum kosti notið ávinnings af þessum skuldaskilum, sem metinn verði sem örlætisgerningur, og að skilyrði séu til þess, í ljósi þeirra atvika sem ráða niðurstöðu um kröfugerð stefnda að öðru leyti, að rifta honum á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991. Er þá jafnframt til þess að líta að greiðsla áfrýjanda á þessari fjárhæð til þriðja aðila 17. nóvember 2015, eftir að innköllun skiptastjóra stefnda hafði verið birt í Lögbirtingablaði, getur með engu móti leyst áfrýjanda undan ábyrgð gagnvart stefnda á endurgreiðslu hennar.

14 Samkvæmt öllu framansögðu verða riftunar og endurgreiðslukrafa stefnda teknar til greina á þann hátt sem í dómsorði greinir.

15 Málskostnaðarákvæði héraðsdóms skal vera óraskað.

16 Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir en ekki eru efni til að beita álagi á málskostnað samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Rift er greiðslu Kansas ehf., áður Janúar ehf., til áfrýjanda, Litrófs ehf., 15. ágúst 2014 með skuldabréfi að fjárhæð 5.665.912 krónur, útgefnu þann sama dag af HT Mobile ehf.

Áfrýjandi greiði stefnda, þrotabúi Kansas ehf., 5.665.912 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.492.922 krónum frá 20. júní 2016 til 11. ágúst sama ár, en af 5.665.912 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 700.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.