64/2018

Útdráttur

E var sakfelldur fyrir fjársvik samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga nr.

19/1940 með því að hafa haft af brotaþolum samtals jafnvirði 74.336.000 króna með blekkingum á árunum 2010 til 2012. Þá var hann sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 87/1992, um gjaldey rismál, með því að hafa í 18 tilvikum á árunum 2011 til 2013 staðið að ólögmætum fjármagnshreyfingum milli landa að jafnvirði samtals 220.004.105 króna. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brotavilji E hefði verið einbeittur, brot hans hafi verið skipulögð og úthugsuð og hefðu staðið yfir í langan tíma en E ætti sér engar málsbætur. Var refsing E ákveðin fangelsi í þrjú ár og níu mánuði auk þess sem honum var gert að greiða brotaþolum skaðabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 30. júní 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 2. júní 2017 í málinu nr. S526/2015.

2 Ákæruvaldið krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða verði staðfest en refsing verði þyngd. Auk þess er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í málinu á báðum dómstigum.

3 Ákærði krefst aðallega frávísunar frá héraðsdómi, til vara að málinu verði heimvísað, til þrautavara að hann verði sýknaður en að því frágengnu krefst hann vægustu refsingar er lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá héraðsdómi en til vara sýknu af þeim. Loks krefst hann málsvarnarlauna til handa skipuðum verjanda sínum og að allur sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

4 Brotaþolar, A-kk-nf Þ-kk-nf og Þ-kk-nf Ó-kk-nf, krefjast staðfestingar héraðsdóms auk málskostnaðar.

Málsatvik

5 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Með dóminum var ákærði sakfelldur samkvæmt fyrsta og öðrum ákærulið fyrir fjársvik samkvæmt 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem hann hafi haft af brotaþolum annars vegar samtals 30.000.000 króna og hins vegar 272.000 evrur, að jafnvirði 44.336.000 króna, með blekkingum á tímabilinu 14. maí 2010 til 26. nóvember 2012. Þá var ákærði jafnframt sakfelldur samkvæmt þriðja ákærulið fyrir brot gegn 2. mgr. 13. gr. b og 2. mgr. 13. gr. c laga nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með því að hafa á tímabilinu 18. október 2011 til 1. júlí 2013 í 18 tilvikum staðið að ólögmætum fjármagnshreyfingum milli landa að jafnvirði samtals 220.004.105 króna. Ákærði var sýknaður af sakargiftum samkvæmt fjórða ákærulið um skjalafals samkvæmt 155. gr. almennra hegningarlaga og unir ákæruvaldið við þá niðurstöðu. Ákærði var loks dæmdur til að greiða brotaþolum skaðabætur samtals að fjárhæð 70.756.000 krónur og var þrotabúi Skajaquoda ehf. gert að sæta upptöku fjármuna sem fundust á bankareikningi félagsins að fjárhæð 67.536.227 krónur sem lagt var hald á 10. júlí 2013, auk áfallinna vaxta á þá fjárhæð. Fyrir liggur að þrotabú Skajaquoda ehf. ákvað að una dómi héraðsdóms en samkvæmt dóminum skyldi ráðstafa fjármununum til greiðslu á skaðabótakröfum brotaþola samkvæmt 1. mgr. 69. gr. c almennra hegningalaga.

Niðurstaða

Frávísunarkrafa

6 Ákærði byggir frávísunarkröfu sína á því að alvarlegur misbrestur hafi verið á rannsókn máls, sem lýsi sér í því að rannsakendur hafi látið hjá líða að afla gagna um sjóðina Skajaquoda Fund, Skajaquoda Fund 2 og EURISK Fund sem hafi samkvæmt gögnum máls verið stofnaðir og reknir af félaginu Skajaquoda Capital LLC, sem var skráð í Bandaríkjunum og ákærði hefur staðfest að hafi á umræddum tíma verið undir hans stjórn og í hans eigu.

7 Í gögnum máls liggur fyrir afrit af réttarbeiðni sem embætti sérstaks saksóknara sendi 19. nóvember 2013 til bandarískra yfirvalda þar sem meðal annars var óskað eftir upplýsingum um hvort Skajaquoda Capital LLC hafi starfrækt sjóði, en í því tilviki var óskað eftir upplýsingum um stofnun þeirra og starfsemi. Þótt engin gögn hafi borist frá bandarískum yfirvöldum um starfsemi fyrrgreindra sjóða verður ekki talið að rannsókn máls hafi af þeirri ástæðu verið ábótavant. Í því samhengi verður að líta til þess að engin gögn virðast hafa fundist um starfsemi sjóðanna en ákærði hefur sjálfur ekki lagt fram upplýsingar um raunverulega starfsemi þeirra. Samkvæmt því hafa engin haldbær rök verið færð fram fyrir kröfu um frávísun málsins.

Ómerkingarkrafa

8

Ákærði reisir ómerkingarkröfu sína á því að í héraði hafi verið þörf á sérfróðum meðdómsmönnum þar sem í málinu reyni á sérþekkingu sem varðar uppsetningu og rekstur fjárfestingasjóða samkvæmt bandarískum félagarétti. Þótt atvik máls varði að hluta til rekstur félaga og sjóða í Bandaríkjunum verður ekki fallist á að af þeim sökum hafi verið nauðsynlegt að kveðja til sérfróða meðdómsmenn við meðferð máls í héraði, eða eftir atvikum hér fyrir dómi. Ágreiningur í málinu sem að þessu lýtur varðar fyrst og fremst það álitaefni hvort sjóðurinn Skajaquoda Fund hafi í reynd verið stofnaður af Skajaquoda Capital LLC og verið í raunverulegri starfsemi. Um mat á þessu reynir fyrst og fremst á sönnunarreglur og eftir atvikum heimfærslu á háttsemi ákærða undir íslensk refsilagaákvæði sem vísað er til í ákæru. Bandarískur félagaréttur um uppsetningu og rekstur fjárfestingasjóða hefur ekki þýðingu í því sambandi, en jafnvel þótt svo væri kæmi í hlut ákæruvalds eða eftir atvikum ákærða að upplýsa um efni viðkomandi réttarreglna en ekki sérfróðra meðdómsmanna.

Eru samkvæmt því engin efni til að verða við ómerkinga rkröfu áfrýjanda.

Sýknukrafa

9 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans um fyrsta og annan ákærulið að ákærði hafi gerst brotlegur við 248. gr. almennra hegningarlaga. Eins og rakið er í forsendum hins áfrýjaða dóms liggur fyrir að þeim fjármunum sem ákærði hafði af brotaþolum var í þremur tilvikum af fjórum ráðstafað inn á reikninga félaganna Skajaquoda ehf. og Skajaquoda Capital LLC sem óumdeilt er að voru á umræddum tíma í eigu og undir stjórn ákærða. Ákærði hefur ekki getað gert grein fyrir því hvað hafi orðið um reiðufé að fjárhæð 10.000.000 króna sem sannað telst með vísan til forsendna héraðsdóms að hann hafi móttekið. Ákærði hefur ekki í neinum tilvikum getað sýnt fram á eða gert líklegt að umræddum fjármunum hafi í reynd verið ráðstafað inn á reikning eða í þágu þess sjóðs sem ákærði taldi brotaþolum trú um að þeir væru að fjárfesta í. Í ljósi eignarhalds hans og stöðu hjá fyrrgreindum tveimur félögum verður hann látinn bera hallann af sönnunarskorti um það. Með því að ráðstafa fjármunum brotaþola með þessum hætti olli hann þeim verulegri fjártjónshættu og skiptir þá engu hvort eða að hvaða marki þeir kunna að verða fyrir tjóni, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 10. október 2013 í máli nr. 170/2013 og dóm Hæstaréttar 28. maí 2014 í máli nr. 716/2013. Samkvæmt því telst skilyrðum 248. gr., sbr. 243. gr., almennra hegningarlaga vera fullnægt.

10 Að því er varðar þriðja ákærulið þar sem ákærða er gefið að sök að hafa í samtals 18 skipti gerst brotlegur við ákvæði 2. mgr. 13. gr. b og 2. mgr. 13. gr. c laga nr. 87/1992 hefur hann vísað til þess að fjármagnsflutningarnir hafi verið heimilir á grundvelli 13. gr. g sömu laga, sem lántökur eða lánveitingar milli félaga innan sömu samstæðu.

Síðastnefnd málsástæða ákærða getur einungis átt við um fjármagnsflutninga frá Skajaquoda ehf. og AGSN ehf. (síðar TIR ehf.) til Skajaquoda Capital LLC, sem ákærði byggir á að hafi verið móðurfélag fyrrnefndu félaganna tveggja. Um er að ræða átta tilvik af þeim 18 sem þriðji ákæruliður lýtur að.

11 Í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 127/2011, til breytinga á lögum nr. 87/1992, segir orðrétt um undanþáguna sem er að finna í 13. gr. g:

Í 13. gr. g er lagt til að lántökur og lánveitingar milli innlendra og erlendra aðila verði óheimilar nema um sé að ræða viðskipti milli landa með vöru og þjónustu. Slíkar lántökur milli félaga innan sömu samstæðu munu þó verða heimilar. Er hér um að ræða þrönga undantekningu frá hinu almenna banni 3. mgr. 13. gr. b á fjármagnshreyfingum í innlendum gjaldeyri og á hún ekki við nema greiðsla eigi sér stað með úttekt af reikningi í eigu greiðanda hjá fjármálafyrirtæki hér á landi.

Af framangreindum athugasemdum má ráða að umrædd undanþága felur ekki í sér sjálfstæða heimild til að kaupa erlendan gjaldeyri og millifæra hann til erlends aðila innan sömu samstæðu og greiðandi eins og gert var við þá fjármagnsflutninga sem þessi liður ákæru lýtur að. Samkvæmt því liggur ljóst fyrir að undanþágan getur ekki átt við um þau tilvik sem ákærði hefur vísað til í málatilbúnaði sínum. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms um þennan lið ákæru verður hann staðfestur.

12 Hinn áfrýjaði dómur er að öðru leyti staðfestur með vísan til forsendna.

13 Um málskostnað brotaþola vegna flutnings málsins fyrir Landsrétti fer eins og í dómsorði greinir.

14 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

15 Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

16 Það athugast að ekki er gert ráð fyrir því í lögum nr. 88/2008 að greinargerðir aðila séu teknar upp í dóm með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.036.329 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, H-kk-ef B. K-kk-ef lögmanns, 1.475.600 krónur.

Ákærði greiði málflutningsþóknun lögmanna brotaþola, K-kk-ef H-kk-ef og G-kk-ef G. H-kk-ef, 250.000 krónur til hvors um sig.