658/2021

Útdráttur

Ó annars vegar og R og Í hins vegar deildu um samkomulag 26. ágúst 2019 milli þáverandi ríkislögreglustjóra og Ó um breytingu á samsetningu launa. Með samkomulaginu var Ó færður upp um 7 launaflokka með því að yfirvinna var færð inn í grunnlaun hans. R og Í töldu þáverandi ríkislögreglustjóra ekki hafa haft heimild til að gera samkomulagið samkvæmt lögum, kjarasamningi og stofnanasamningi en Ó byggði á því að um skuldbindandi samkomulag hefði verið að ræða. Í dómi Landsréttar var rakið að kjör Ó hafi ráðist af kjarasamningi Landssambands lögreglumanna við fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs. Við þær aðstæður yrði litið svo á, þótt stefndi hafi verið embættismaður, að kjör hans sem yfirlögregluþjóns hafi farið eftir reglum sem eigi við um samninga á sviði vinnuréttar.

Þótt fallast mætti á með R og Í að þáverandi ríkislögreglustjóri hefði teygt nokkuð á því svigrúmi sem ætla mætti að lög, kjarasamningur og stofnanasamningur hefðu veitt honum til launasetningar Ó var ekki talið að Ó hefði verið grandsamur um ætlaðan heimildarskort þáverandi ríkislögreglustjóra til að gera hið umdeilda samkomulag.

Var niðurstaða héraðsdóms um greiðsluskyldu R og Í staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. október 2021 í málinu nr. E- 7617/2020.

2

Áfrýjendur krefjast sýknu af öllum kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir héraðsdómi og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4

Ágreiningur í málinu lýtur að samkomulagi 26. ágúst 2019 milli þáverandi ríkislögreglustjóra og stefnda um breytingu á samsetningu launa hans. Samkvæmt því var föst yfirvinna stefnda, 50 klukkustundir á mánuði, færð inn í grunnlaun með því að færa hann milli launaflokka til hækkunar. Þegar samkomulagið var gert tók stefndi laun samkvæmt launaflokki 23, þrepi 3, í samræmivið kjarasamning Landssambands lögreglumanna og ríkissjóð sen var með fyrrnefndu samkomulagi færður í launaflokk 30, þrep 8. Var stefndi þannig færður upp um sjö launaflokka og fimm þrep að auki.

Aftur á móti féllu áður ákvarðaðir 50 fastir yfirvinnutímar niður.

5

Með bréfi 8. júlí 2020 var stefnda tilkynnt af núverandi ríkislögreglustjóra að embættið teldi sig ekki bundið af umræddu samkomulagi þar sem það væri ekki í samræmi við lög, kjarasamninga og stofnanasamning og til stæði að raða stefnda í launaflokk 22, þrep 8, auk þess sem fastir yfirvinnutímar yrðu 42. Var stefnda gefinn kostur á að setja fram skýringar og athugasemdir innan sjö daga frá dagsetningu bréfsins. Með bréfi lögmanns stefnda 21. júlí 2020 var fyrirhuguðum breytingum á röðun í launaflokk harðlega mótmælt. Engu að síður tók áfrýjandi, ríkislögreglustjóri, ákvörðun 21. ágúst 2020 um að hverfa frá samkomulaginu 26. ágúst 2019 og raða stefnda í launaflokk 23, þrep 8 og ákvarða honum 42 fasta yfirvinnutíma eins og boðað hafði verið í fyrrgreindu bréfi 8. júlí 2020. Tóku breytingar þessar á launasetningu stefnda gildi 1. september 2020.

6

Um málsatvik og kröfugerð að öðru leyti er vísað til hins áfrýjaða dóms.

Málsástæður og lagarök aðila

Málsástæður áfrýjenda

7

Um lýsingu málsástæðna áfrýjenda er vísað til hins áfrýjaða dóms.

8

Í greinargerð sinni til Landsréttar benda áfrýjendur á að í forsendum hins áfrýjaða dóms sé vísað til 1. mgr. 42. gr. og 43. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þessi ákvæði séu í III. hluta laganna sem hafi að geyma sérstök ákvæði um aðra starfsmenn ríkisins en embættismenn. Á kvæðin eigi ekki við um réttarstöðu stefnda þar sem hann hafi verið embættismaður og réttarstaða hans ákvarðist af því. Af stöðu hans sem embættismanns leiði að engum gagnkvæmum ráðningarsamningi sé til að dreifa.

9

Þá sé áréttað að ætlað samráð við Fjársýslu ríkisins við gerð samkomulagsins hafi aldrei átt sér stað eða eftir atvikum hafi enga þýðingu í málinu eins og gert sé ráð fyrir í hinum áfrýjaða dómi.

10

Þá telja áfrýjendur að grundvallarmisskilnings gæti í hinum áfrýjaða dómi um réttarstöðu stefnda sem embættismanns sem felist einkum í því að hún ráðist fyrst og fremst af reglum vinnuréttarins og svigrúm forstöðumanna stofnana til að semja um eða taka ákvörðun um kjör embættismanna sé margvíslegum takmörkunum háð sem ekki hafi verið tekið tillit til. Sú niðurstaða héraðsdóms að fyrrverandi ríkislögreglustjóri hafi haft stöðuumboð til að gera samkomulag um breytingu á röðun í launaflokka samræmist ekki þeim lagafyrirmælum sem honum hafi borið að vinna eftir. Núverandi ríkislögreglustjóra hafi verið heimilt að endurskoða ákvörðun fyrirrennara síns og raða stefnda að nýju í launflokk og þrep.

Málsástæður stefnda

11

Um lýsingu málsástæðna stefnda er vísað til hins áfrýjaða dóms.

12

Í greinargerð sinni til Landsréttar tekur stefndi undir rökstuðning og forsendur hins áfrýjaða dóms. Einkum tekur stefndi undir að samkomulagið lúti lögmálum vinnuréttar en ekki stjórnsýsluréttar og sé því um skuldbindandi samkomulag að ræða samkvæmt meginreglum samningaréttar. Þá sé tekið undir þá niðurstöðu héraðsdóms að þáverandi ríkislögreglustjóri hafi haft fulla heimild til að standa að gerð samkomulagsins og hann hafi jafnframt haft heimild til að semja um hagfelldari kjör en fram koma í kjarasamningi eða stofnanasamningi. Þá sé jafnframt tekið undir þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að hafna verði því að nýjum ríkislögreglustjóra hafi verið stætt á því að gera breytingar á kjörum þeim sem ákveðin voru með samkomulagi aðila 26. ágúst 2019. Loks sé tekið undir þá niðurstöðu að stefndi hafi verið grandlaus um ætlaðan heimildaskort ríkislögreglustjóra eða ætlaðar rangar forsendur sem leitt gætu til ógildingar samkomulagsins.

13

Stefndi áréttar jafnframt að ekki sé fallist á túlkanir og skýringar sem fram komi í greinargerð áfrýjenda til Landsréttar um gildisvið einstakra kafla laga nr. 70/1996. Þá verði að hafna fullyrðingum um að ákvæði kjara- og stofnanasamninga leiði til þess að ekki sé unnt að semja um betri kjör en þar koma fram. Slík túlkun fari gegn meginreglum vinnuréttar um að kjarasamningur feli í sér lágmarkskjör. Í því sambandi sé bent á að í bréfi dómsmálaráðráðuneytisins til ríkislögreglustjóra 30. apríl 2020 komi fram að óumdeilt sé að ríkislögreglustjóri hafði heimild til að semja við viðkomandi embættismenn um yfirvinnu og röðun í launaflokka. Stefndi vísar einnig til svara fjármálaráðherra við fyrirspurn vegna málsins á Alþingi, þar sem ráðherra hafi staðfest að skoðun fjármálaráðuneytisins hafi leitt í ljós að embættið hafi haft heimild til að gera umrædda samninga. Þá vísar stefndi til dóms Hæstaréttar 14. júní 2012 í máli nr. 655/2011 þar sem fallist hafi verið á að forstöðumaður hafi haft fulla heimild til samningsgerðar við starfsmann viðkomandi embættis.

14

Enn fremur andmælir stefndi fullyrðingum sem fram komi í greinargerð áfrýjenda til Landsréttar þess efnis að niðurstaða héraðsdóms sé byggð á misskilningi um réttarstöðu stefnda í málinu. Þá mótmælir hann staðhæfingum áfrýjenda um að samskipti við Fjársýslu ríkisins hafi ekki þýðingu í málinu.

Niðurstaða

15

Dómkröfur stefnda eru aðallega þær að viðurkennd verði með dómi óskipt skylda áfrýjenda til að greiða honum laun sem hér á eftir segir: (1) Fyrir tímabilið 1. september til 31. desember 2020 miðað við launaflokk 30, þrep 8, samkvæmt kjarasamningi Landssambands lögreglumanna og ríkissjóðs með gildistíma frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023 og launatöflu kjarasamningsins sem gilti frá 1. apríl 2019. (2)

Fyrir tímabilið 1. janúar til 14. mars 2021 miðað við launaflokk 48, þrep 5, samkvæmt kjarasamningi Landssambands lögreglumanna og ríkissjóðs með gildistíma frá 1. apríl 2019 til 31. mars 2023 og launatöflu kjarasamningsins sem gildir frá 1. janúar 2021.

Til vara krefst stefndi þess að viðurkennd verði óskipt skylda áfrýjenda til að efna samkomulag það sem áfrýjandi, embætti ríkislögreglustjóra, gerði við stefnda, sem yfirlögregluþjón, 26. ágúst 2019, um röðun í launaflokka.

16

Stefndi var fyrst skipaður í stöðu yfirlögregluþjóns við embætti sýslumannsins á Seyðisfirði frá 1. ágúst 2005. Starf stefnda fluttist svo til embættis lögreglustjórans á Austurlandi 1. janúar 2015 samkvæmt flutningsbréfi 17. desember 2014. Þá var stefnandi fluttur í embætti yfirlögregluþjóns hjá áfrýjanda Embætti ríkislögreglustjóra frá 1. janúar 2019. Skipun stefnda var síðast endurnýjuð 1. ágúst 2020 til fimm ára.

Stefndi náði 65 ára aldri 14. mars 2021 og lét þá af embætti sökum aldurs.

17

Stefndi var embættismaður í skilningi laga nr. 70/1996 þegar hið umdeilda samkomulag var gert. Af 2. mgr. 1. gr. laganna leiðir að ákvæði II. hluta laganna, sbr. 22. gr. til 25. gr., tóku til stefnda en í 7. tölulið 1. mgr. 22. gr. laganna er tekið fram að til embættismanna teljist meðal annarra lögreglustjórar, aðstoðarlögreglustjórar og lögreglumenn.

18

Þegar embættismenn eru skipaðir og taka til starfa er ekki gerður sérstakur ráðningarsamningur en veitingarvaldshafa er samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 70/1996, sbr. 2. gr. reglna nr. 413/1996 um skyldu til að upplýsa embættismenn um skipunarkjör, skylt að veita starfsmanni upplýsingar um skipunar- eða ráðningarkjör.

Í 2. gr. reglnanna, sem ber heitið „Lágmarksákvæði um skipunarkjör“, kemur fram að þegar embættismaður er skipaður til starfa skuli með skriflegum hætti upplýsa um mánaðarlaun, meðal annars með vísan til launataxta, úrskurðar Kjaradóms eða kjaranefndar, og aðrar greiðslur, svo og greiðslutímabil launa, sbr. 8. og 11. tölulið greinarinnar. Samkvæmt þessu réðust kjör stefnda þegar hann var fyrst skipaður yfirlögregluþjónn ekki af tvíhliða ráðningarsamningi hans við veitingarvaldshafa, sem var ráðherra, eða af ráðningarsamningi hans við ríkislögreglustjóra.

19

Í 1. mgr. 39. gr. laga nr. 70/1996 segir að um launakjör þeirra embættismanna sem ekki eru ákveðin samkvæmt sérákvæðum í lögum fari samkvæmt 39. gr. a laganna.

Einnig segir í 1. mgr. 39. gr. að um laun lögreglumanna, meðal annarra, skuli fara eftir kjarasamningum sem stéttarfélög eða samtök þeirra gera við ríkið, sbr. 47. gr. laganna.

Í síðastgreindu lagaákvæði kemur fram að stéttarfélög eða samtök þeirra geri kjarasamninga við ríkið um laun félagsmanna sinna eftir því sem nánar er mælt fyrir um í lögum, þar með töldum lögum nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna.

20

Í ákvæði 1. mgr. 39. gr. a laga nr. 70/1996 segir að ráðherra ákveði föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi forstöðumanns og önnur laun er starfinu fylgja. Þá kemur fram að ráðherra ákveði hverjar skuli vera forsendur grunnmats og skuli þar einkum horft til umfangs og ábyrgðar ogað ráðherra ákvarði jafnframt forsendur viðbótarlauna. Ennfremur kemur fram að við ákvörðun kjara samkvæmt þessari grein skuli sérstaklega gæta samræmis við þau kjör hjá ríkinu sem byggjast á kjarasamningum og skal ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði.

21

Í 1. mgr. 3. gr. laga nr. 94/1986 segir að ráðherra fari með fyrirsvar ríkissjóðs við gerð og framkvæmd kjarasamninga samkvæmt lögunum. Þá segir í 2. mgr. greinarinnar að ráðherra geti falið einstökum ríkisstofnunum að annast framkvæmd kjarasamninga fyrir sína hönd. Þá segir að skylt sé ofangreindum aðilum að veita ráðuneytinu allar upplýsingar um launavinnslu, laun og samsetningu þeirra, launatengd gjöld og önnur þau atriði er máli skipta um framkvæmd lagaog kjarasamninga.

22

Kjör einstakra embættismanna sem taka laun samkvæmt kjarasamningum ráðast einnig nánar af stofnanasamningi viðkomandi stofnunar eða embættis, eftir því sem þeir veita svigrúm. Markmið slíkra samninga er að skapa sveigjanleika til að laga kjör og stöðu einstakra starfsmanna að þörfum viðkomandi stofnuna rog starfsmanna með hliðsjón af eðli starfsemi, skipulagi og öðru því sem gefur stofnun sérstöðu og að teknu tilliti til persónulegra og tímabundinna þátta. Í bréfi fyrrverandi ríkislögreglustjóra til dómstólaráðuneytisins 24. október 2019, sem liggur fyrir í málinu, er vísað sérstaklega til þess að hið umdeilda samkomulag hafi verið gert á grundvelli kjarasamnings Landssambands lögreglumanna og fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs og nánari útfærslu í stofnanasamningi embættis ríkislögreglustjóra við Landssamband lögreglumanna.

23

Í grein 1.2. í fyrrgreindum kjarasamningi er mælt fyrir um röðun starfa í launaflokka og þrep. Segir í grein 1.2 að við ákvörðun á röðun starfa í launaflokka skuli fyrst og fremst metin þau verkefni og skyldur sem í starfinu felast auk þeirrar færni sem þarf til að inna það af hendi. Í grein 1.2.2 segir að meta skuli persónu- og tímabundna þætti, sbr. gr. 11.3.2, sem álag á launaflokka. Slíkt álag skuli háð endurmati.

24

Í 11. kafla kjarasamningsins eru einnig ákvæði um stofnanasamninga. Í grein 11.1 segir að stofnanasamningur sé hluti kjarasamnings og sé meðal annars ætlað að tryggja þróun og stuðla að skilvirkara launakerfi sem taki mið af þörfum og verkefnum stofnunar og lögreglumönnum hennar. Í grein 11.2.1 segir meðal annars að markmið stofnanasamnings sé að skapa grundvöll fyrir aukna hagræðingu og skilvirkara launakerfi og þannig gefa lögreglumönnum tækifæri til að þróast og bæta sig í starfi og þar með auka möguleika þeirra til bættra kjara. Þá segir í grein 11.3.1 að í stofnanasamningi skuli semja um röðun starfa, sbr. grein 11.2.1, og hvaða þættir og/eða forsendur skuli ráða röðun þeirra. Þar skuli fyrst og fremst metin þau verkefni og skyldur sem í starfinu felast auk þeirrar færni sem þarf til að geta innt það af hendi.

Þá skuli litið til skipurits stofnunar eða annars formlegs starfsskipulags. Segir loks að starfslýsingar séu ein af forsendum röðunar starfa í launaflokka og þær skuli endurskoðaðar í takt við þróun starfa.

25

Í grein 11.3.2 í kjarasamningi er nánar kveðið á um að í stofnanasamningi skuli semja um hvaða þættir og/eða forsendur skuli ráða mati á persónubundnum og tímabundnum þáttum, sbr. gr. 1.2.2. Segir nánar að persónubundnir þættir sem geri menn hæfari séu til dæmis viðbótarmenntun sem nýtist í starfi svo og starfsreynsla. Um tímabundna þætti sem geti komið til greina séu viðbótarábyrgð og/eða álag vegna sérstakra verkefna, hæfni, sérstakur árangur og/eða frammistaða. Segir jafnframt að framangreindir þættir geti verið breytilegir frá einum tíma til annars og álag á laun því breytilegt. Loks segir að áður greinda þætti skuli endurskoða við breytingar á starfssviði lögreglumanns eða eftir nánari útfærslu á stofnanasamningi.

26

Þegar ríkislögreglustjóri tók umrædda ákvörðun var í gildi stofnanasamningur milli Landssambands lögreglumanna og ríkislögreglustjóra 15. janúar 2018. Í 2. gr. hans kemur fram að launakerfið sé sveigjanlegt og ákvarðanir um launaröðun teknar út frá málefnalegum sjónarmiðum. Um yfirlögregluþjóna segir að starfið felist í daglegri stjórn, áætlanagerð og markmiðssetningu fyrir lögregluembætti í samræmi við markmið og stefnu þess ásamt umsjón og ábyrgð á rekstri löggæslunnar. Í starfinu felst að koma fram út á við fyrir hönd embættis, bera ábyrgð á samskiptum við ríkislögreglustjóra, önnur lögregluembætti og lögreglustjóra, ráðuneyti, stofnanir og fyrirtæki. Þá getur starfið einnig falist í umsjón eða þátttöku í kennslu og þjálfun.

27

Í stofnanasamningnum segir nánar að röðun í launaflokka ráðist af skilgreiningum á störfum lögreglumanna samkvæmt reglugerð nr. 1051/2006 um starfsstig innan lögreglunnar. Samkvæmt þessum reglum sem og samkvæmt stofnanasamningi er yfirlögregluþjónn í starfsflokki 10 og grunnröðun yfirlögregluþjóns er launaflokkur 23, þrep 3.

28

Í stofnanasamningnum kemur jafnframt fram að heimilt sé að taka tillit til viðbótarforsendna við launaákvörðun sem varðað geta einstaka lögreglumenn og störf þeirra. Geti það átt við um stjórnunarstörf og persónubundna þætti þegar ríkislögreglustjóri telur sýnt að það geti átt við í tilteknu starfi. Þar kemur einnig fram að heimilt sé að hækka lögreglumenn í öllum starfaflokkum um eitt til fjögur launaþrep ef starfið felst í stjórnun fjölmennrar deildar og/eða miklar kröfur eru gerðar um sérstaka faglega þekkingu. Þá heimila persónubundnir þættir hjá einstaka lögreglumönnum ríkislögreglustjóra að meta störf þeirra einu til fjórum launaþrepum hærra en ella væri, nyti þeirra ekki við.

29

Samkvæmt því sem að framan greinir var ekki gerður sérstakur ráðningarsamningur við stefnda þegar hann tók til starfa á grundvelli skipunarbréfs til embættis yfirlögregluþjóns. Á hinn bóginn réðust kjör hans af kjarasamningi Landssambands lögreglumanna við fjármála- og efnahagsráðherra fyrir hönd ríkissjóðs. Starfskjör hans réðust þannig í grunninn af samningi stéttarfélags þess er hann tilheyrði við íslenska ríkið. Við þær aðstæður verður litið svo á, þótt stefndi hafi verið embættismaður, að kjör hans sem yfirlögregluþjóns hafi allt að einu farið eftir reglum sem eiga við um samninga á sviði vinnuréttar þar sem kaup og kjör lögreglumanna eru ákvörðuð. Jafnframt er ljóst af því sem að framan er rakið að bæði kjarasamningur og stofnanasamningur sem í gildi var þegar hið umdeilda samkomulag var gert gerðu ráð fyrir tilteknu svigrúmi forstöðumanns til að kveða nánar á um kjör stefnda sem skipaðs yfirlögregluþjóns við embætti ríkislögreglustjóra, meðal annars á grundvelli sérstakra faglegra verðleika eða þess sem nefndir eru persónu- og tímabundnir þættir svo sem nánar er rakið hér að framan. Í ljósi þess að kjör stefnda réðust þannig í grunninn af kjarasamningi fremur en einhliða ákvörðun fyrrverandi ríkislögreglustjóra, sem forstöðumanns embættis ríkislögreglustjóra, var ekki óeðlilegt að ákvörðun ríkislögreglustjóra 26. ágúst 2019 væri sett fram í formi samkomulags við stefnda, enda verður ráðið af orðalagi þess að ætlan hans hafi verið að breytingin næði eingöngu til þeirra sem vildu fella sig við hana en öðrum yrði gefinn kostur á að halda kjörum sínum óbreyttum. Verður því ekki fallist á þær málsástæður áfrýjenda að samkomulagið sé merkingarlaust vegna þess að virða beri það sem umbúnað um ákvörðun sem þáverandi ríkislögreglustjóri hafi enga heimild haft til að taka.

30

Áfrýjendur telja augljóst að samkomulagið og ákvörðunin sem þar er lýst eigi sér ekki stoð í lögum og með því hafi fyrrverandi lögreglustjóri farið út fyrir þær heimildir sem hann hafi haft samkvæmt lögum, kjarasamningi og stofnanasamningi til að ákvarða stefnda launakjör. Þá byggja áfrýjendur jafnframt meðal annars á því að stefndi hafi mátt vera ljóst að þáverandi ríkislögreglustjóri hafði ekki heimild til að gera hið umdeilda samkomulag. Geti stefndi því ekki byggt rétt á samkomulaginu.

31

Þótt fallast megi á það með áfrýjendum að fyrrverandi ríkislögreglustjóri hafi teygt nokkuð á því svigrúmi sem ætla má að lög, kjarasamningur og stofnanasamningurinn hafi veitt honum til launasetningar stefnda ræður það þó ekki úrslitum í málinu. Við þá úrlausn er til eftirfarandi atriða að líta.

32

Svo sem áður hefur komið fram veita lög, kjarasamningur og stofnanasamningur ríkislögreglustjóra tiltekið svigrúm til að laga kjör aðstoðar- og yfirlögregluþjóna að mati hans á þörfum embættis ríkislögreglustjóra hverju sinni.

33

Þá er þess að geta að þótt hækkun sú sem samkomulagið 26. ágúst 2019 hafi falið í sér talsverða breytingu á röðun stefnda í launaflokk var ekki farið út fyrir þá launaflokka sem kjarasamningur og stofnanasamningur gerðu ráð fyrir. Breyting á röðun stefnda í launaflokk og þrep rúmast í þeim skilningi innan kjarasamnings og stofnanasamnings ef horft er til þess svigrúms sem þeir veita til röðunar allra lögregluþjóna í launaflokka.

34

Samkomulagið og sú ákvörðun ríkislögreglustjóra, sem í því fólst, um að breyta samsetningu launa stefnda var honum hagfelld, þótt ekki fæli hún í sér breytingu á heildarlaunum hans. Þótt samkomulagi ríkislögreglustjóra verði ekki jafnað til ráðningarsamnings er þó allt að einu rétt að líta til þeirrar meginreglu vinnuréttar að kjarasamningar innihalda ákvæði um lágmarkskjör og ekkert því til fyrirstöðu að einstakir starfsmenn geri við vinnuveitanda samning um betri kjör en þeir mæla fyrir um, þótt svigrúm til þess sé vissulega minna þegar opinberir starfsmenn eiga í hlut en vera myndi á almennum vinnumarkaði.

35

Í gögnum málsins kemur fram að aðdragandi samkomulagsins 26. ágúst 2019 var að stefndi, sem formaður Félags yfirlögregluþjóna, átti í apríl sama ár frumkvæði að því að ræða um breytingar á launakjörum aðstoðar- og yfirlögregluþjóna hjá embætti ríkislögreglustjóra. Þá hafði það um nokkurt skeið verið stefna félagsins að föst yfirvinna yrði færð inn í föst mánaðarlaun. Af hálfu ríkislögreglustjóra var málið tekið til skoðunar og ríkislögreglustjóri féllst á að gera breytingar í þessa veru. Var síðan haldinn fundur með öllum aðstoðar- og yfirlögregluþjónum embættisins og þeim boðið að þiggja slíka breytingu ef þeir kysu svo. Í kjölfarið var samkomulagið 26. ágúst sama ár gert við þá sem það vildu. Breytingar þessar voru þannig gerðar að atbeina og með fullri vitund Félags yfirlögregluþjóna.

36

Þá liggur fyrir í gögnum málsins að áður hafa verið gerðar ráðstafanir til að hækka grunnlaun aðstoðar - og yfirlögregluþjóna með því að færa fastar álagsgreiðslur eða fasta yfirvinnu inn í grunnlaun á grundvelli stofnanasamninga. Þetta verður meðal annars ráðið af bréfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til Félags yfirlögregluþjóna 22. nóvember 2001. Í bréfinu kemur fram að ráðuneytið líti svo á að við þetta verði engar grundvallarbreytingar á störfum og starfsskyldum yfirlögregluþjóna og aðstoðaryfirlögregluþjóna. Samkvæmt þessu er ljóst að fordæmi voru fyrir því að hliðstæðar ráðstafanir hafi verið gerðar án þess að aðrar breytingar á störfum eða persónubundnum þáttum, sem varða einstaka aðstoðaryfirlögregluþjóna eða yfirlögregluþjóna, hafi orðið.

37

Í málinu liggur jafnframt fyrir tölvubréf formanns Lögreglustjórafélags Íslands 6. október 2019 vegna samkomulagsins, sem um er deilt í málinu, þar sem hann óskaði eftir upplýsingum um málið og þær forsendur sem að baki lágu. Af því tilefni óskaði ráðuneytið 17. sama mánaðar eftir skýringum þáverandi ríkislögreglustjóra. Í svarbréfi ríkislögreglustjóra 24. sama mánaðar er aðdragandi samkomulagsins rakinn og þær forsendur sem það er byggt á. Í framhaldinu var haldinn fundur í ráðuneytinu þar sem mættur var S-kk-nf M-kk-nf formaður Landssambands lögreglumanna en á þeim fundi munu einnig hafa verið þáverandi dómsmálaráðherra ásamt ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í ráðuneytinu. Mun niðurstaða fundarins hafa verið sú að samkomulagið kallaði ekki á viðbrögð af hálfu ráðuneytisins og væri málinu lokið. Þá lýsti ráðherra því yfir í fjölmiðlum að eftir athugun í ráðuneytinu væri niðurstaðan sú að ríkislögreglustjóri hefði haft fulla heimild til að taka hina umdeildu ákvörðun. Þessi fyrstu viðbrögð ráðuneytisins hafa þýðingu við mat á því hvort stefndi hafi verið í góðri trú um heimildir ríkislögreglustjóra að þessu leyti og hvort hann hafi getað haft réttmætar væntingar til þess að samkomulagið rúmaðist innan þeirra heimilda sem ríkislögreglustjóri hafði. Skiptir ekki máli þótt ráðuneytið hafi síðar dregið í efa að breytingarnar á röðun stefnda í launaflokk og þrep væru í samræmi við lög, kjarasamninga eða stofnanasamning.

38

Þá er þess að geta að stefndi fékk greidd laun í samræmi við samkomulagið í ríflega eitt ár eða þar til núverandi ríkislögreglustjóri tók ákvörðunum að fella samkomulagið og þar með ákvörðun fyrirrennara síns úr gildi og skipa stefnda að nýju í lægri launaflokk og ákvarða honum fasta yfirvinnu sem í meginatriðum tók mið af þeim kjörum sem hann áður naut.

39

Í málatilbúnaði stefnda er einnig á því byggt að haft hafi verið samráð við Fjársýslu ríkisins í aðdraganda samkomulagsins. Gögn málsins styðja ekki þá fullyrðingu að sérstakt samráð hafi verið haft við stofnunina við gerð samkomulagsins.

40

Að öllu framangreindu gættu verður ekki fallist á með áfrýjendum að stefndi hafi verið grandsamur um ætlaðan heimildarskort þáverandi ríkislögreglustjóra til að gera hið umdeilda samkomulag 26. ágúst 2019. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur, þar með talið ákvæði hans um málskostnað.

41

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málskostnaður er tekið tillit til þess að jafnhliða þessu máli eru rekin þrjú önnur mál fyrir Landsrétti um sama álitaefni.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur greiði stefnda, Ó-kk-þgf B-kk-þgf, 500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.