594/2018

Útdráttur

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um viðurkenningu á skaðabótaábyrgð BB á tjóni sem hann hefði sem framkvæmdastjóri valdið við búrekstur B ehf. Ekki var fallist á frávísunarkröfu BB á þeim grunni að dómkröfu B ehf. væri ábótavant eða að félagið skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar. Þá var litið svo á að málshöfðun B ehf. fullnægði skilyrðum 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og því var ekki fallist á frávísun á þeim grundvelli. Tók Landsréttur undir þau sjónarmið héraðsdóms að BB hefði verið ábyrgur fyrir því að rekstur búsins væri í löglegu horfi og hann hefði vanrækt starfsskyldur sínar. Þá hefði sú ráðstöfun að selja allan bústofn í eigu B ehf. fallið utan heimilda framkvæmdastjóra samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 og komið endanlega í veg fyrir að B ehf. fengi tekjur af starfseminni.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 4. júlí 2018 í málinu nr. E127/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að áfrýjandi verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Í báðum tilvikum krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar úr hendi áfrýjanda fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Um atvik og málsástæður aðila er vísað til hins áfrýjaða dóms. 5 Áfrýjandi hafði uppi kröfu um frávísun málsins í héraði en þeirri kröfu var hafnað með úrskurði 28. júní 2017 sem héraðsdómari rökstuddi munnlega með vísan til í 3. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Áfrýjandi hefur uppi sömu kröfu hér fyrir dómi. Frávísunarkröfuna reisir hann á því að viðurkenningarkrafa stefnda sé ekki nægilega skýr og að stefnda skorti lögvarða hagsmuni af því að fá dóm um hana sökum vanreifunar á bótagrundvelli stefnda og á ætluðu tjóni félagsins. Þá vísar áfrýjandi til þess að málsókn félagsins á hendur stefnda verði ekki fundin lagastoð í 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994, um einkahlutafélög, eins og byggt sé á af hálfu stefnda.

6 Með kröfugerð sinni leitar stefndi viðurkenningar á því að áfrýjandi beri skaðabótaábyrgð á tjóni sem hann hafi valdið við búrekstur stefnda sem leiddi til þess að Matvælastofnun bannaði sölu mjólkur frá búinu 21. júní 2013 og með því að hann hafi ekki unnið að úrbótum eftir það með fullnægjandi hætti svo að hefja mætti mjólkursölu að nýju frá búinu. Enn fremur er krafist viðurkenningar á skaðabótaábyrgð áfrýjanda á tjóni sem hann hafi valdið með því að selja bústofn stefnda 25. júní 2014. Með kröfugerð þessari er fullnægt áskilnaði dliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um að viðurkenningarkrafan lúti að tilteknu skaðaverki eða verkum. Þá er gerð viðhlítandi grein fyrir því í stefnu í hverju það tjón felst sem stefndi telur sig hafa orðið fyrir og leiddar að því nægar líkur að stefndi hafi orðið fyrir slíku tjóni þannig að fullnægt sé skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um lögvarða hagsmuni af úrlausn viðurkenningarkröfunnar. Í því efni verður að líta til þess að bann við sölu á mjólk frá stefnda hindrar að félagið fái tekjur á sama tíma og kostnaður af búrekstrinum er að mestu óbreyttur. Málinu verður því ekki vísað frá dómi á þeim grunni að dómkröfu stefnda sé ábótavant eða að félagið skorti lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar.

7 Í XV. kafla laga nr. 138/1994 er fjallað um skaðabætur til handa einkahlutafélagi vegna tjóns af völdum skaðabótaskyldrar háttsemi stofnenda, stjórnarmanna, framkvæmdastjóra, endurskoðenda og skoðunarmanna einkahlutafélags auk rannsóknarmanna í störfum þeirra sem þeir hafa valdið af ásetningi eða gáleysi, sbr. 1. mgr. 108. gr. laganna. Í 1. mgr. 109. gr. þeirra segir að taka skuli ákvörðun á hluthafafundi um að einkahlutafélag hafi uppi slíka skaðabótakröfu. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er heimilt að víkja frá því hafi hluthafafundur fellt tillögu um að beita fébótaábyrgð. Getur þá hluthafahópur sem ræður yfir minnst ⅒ af heildarhlutafé félagsins haft uppi slíka skaðabótakröfu vegna félagsins og í nafni þess en kostnaður af slíkum málarekstri er þá félaginu óviðkomandi.

8 Ákvæði þetta veitir hluthafa, sem ræður yfir ⅒ eða meira af hlutafé einkahlutafélags, og hefur orðið undir við atkvæðagreiðslu um tillögu um að félagið hafi uppi skaðabótakröfu á hendur einhverjum þeim sem tilgreindur er í 1. mgr. 108. gr. laga nr. 138/1994, heimild til þess að vera í fyrirsvari fyrir félagið og halda kröfunni uppi fyrir þess hönd gagnvart ætluðum tjónvaldi. Breytir þá engu þótt viðkomandi gegni einhverri þeirri stöðu hjá félaginu sem gerir því jafnframt kleift að hafa uppi skaðabótakröfu á hendur honum. Mál þetta var höfðað af B-kvk-þgf Ó-kvk-þgf H-kvk-þgf fyrir hönd stefnda en hún er eigandi helmings hlutafjár í félaginu auk þess að vera stjórnarformaður þess og skráður framkvæmdastjóri ásamt áfrýjanda. Á hluthafafundi 25. apríl 2016 féll tillaga hennar á jöfnum atkvæðum um að félagið hefði uppi skaðabótakröfu á hendur áfrýjanda vegna starfa hans sem framkvæmdastjóri þess. Þótt fyrir liggi að áfrýjanda hafi samkvæmt 4. mgr. 57. gr. laga nr. 138/1994 verið óheimilt að taka þátt í atkvæðagreiðslu um tillöguna liggur fyrir að hún hefði ekki náð fram að ganga þar sem einfaldan meirihluta hefði þurft til að samþykkja hana samkvæmt 2. mgr. 12. gr. samþykkta stefnda. Málshöfðun gegn áfrýjanda fullnægir samkvæmt framansögðu skilyrðum 2. mgr. 109. gr. laga nr. 138/1994. Ekki er því efni til þess að verða við aðalkröfu áfrýjanda um frávísun málsins frá héraðsdómi af þeim sökum.

9 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að áfrýjandi sé skaðabótaábyrgur gagnvart stefnda vegna tjóns sem hlaust af því að rekstur búsins að Brúarreykjum var ekki í löglegu horfi er leiddi til þess að ákveðið var að stöðva dreifingu afurða frá búinu 21. júní 2013. Þrátt fyrir að gögn málsins beri með sér að áfrýjandi og ekki síst börn hans hafi leitast við að fullnægja þeim skilyrðum sem sett voru fyrir afléttingu afhendingarbanns á afurðum frá búinu með ákvörðun Matvælastofnunar 6. ágúst 2013 liggur fyrir að þær aðgerðir dugðu ekki til þess að félagið hæfi að nýju sölu mjólkur og aflaði þannig tekna.

10 Af gögnum málsins verður ráðið að starfsleyfi stefnda til reksturs hafi verið afturkallað með ákvörðun Matvælastofnunar 7. mars 2014 vegna þess að stofnuninni hefði ítrekað verið neitað um aðgang til eftirlits á Brúarreykjum. Þá má ráða af bréfasamskiptum milli stefnda og Matvælastofnunar snemma sumars 2014 að þá hafi verið fyrirhugað að svipta áfrýjanda vörslu nautgripa á Brúarreykjum. Við því mun áfrýjandi hafa brugðist með því að senda Matvælastofnun samning milli sín og S-kk-ef Þ. R-kk-ef sem gerður hafi verið til að koma til móts við kröfur stofnunarinnar um að áfrýjandi hefði ekki umsjá nautgripa stefnda og að einstaklingur með þekkingu, getu og vilja til þess að sinna þeim yrði látinn sjá um þá. Þessi samningur hefur ekki verið lagður fram í málinu en í bréfi Matvælastofnunar 11. júní 2014 kemur fram að hann hafi lotið að því að S-kk-nf tæki að sér að sjá um nautgripi stefnda sem verktaki. Með bréfinu var óskað nánari upplýsinga um það hvernig S-kk-nf kæmi að því verki og hvaða reynslu hann hefði og þekkingu til að taka það að sér. Áfrýjanda var veittur frestur til 20. júní 2014 til þess að veita umbeðnar upplýsingar. Ekkert liggur fyrir um að þessu erindi stofnunarinnar hafi verið svarað. Áfrýjandi seldi Miðfellsbúinu ehf. hins vegar nautgripina fyrir hönd stefnda með kaupsamningi 25. júní 2014. Nam kaupverðið 250.000 krónum fyrir hvern nautgrip eða samtals 13 milljónum króna. Í samningnum kom fram að gripirnir yrðu áfram á Brúarreykjum og að þeir fengju heygjöf, skjól og mjaltir í gripahúsum á kostnað stefnda. Með þessum gerningi var endanlega komið í veg fyrir að stefndi fengi tekjur af starfseminni sem fram að því var ekki útilokað að koma mætti í rétt horf. Þó að stefndi hafi fengið kaupverð nautgripanna greitt eru líkur á því að gerningurinn, sem féll utan heimildar framkvæmdastjóra samkvæmt 2. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994, valdi félaginu tjóni þegar til lengri tíma er litið.

11 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, greiði stefnda, Brúarreykjum ehf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.