535/2022

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að nauðungarvista A á sjúkrahúsi í 21 dag.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 22. ágúst 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. ágúst 2022 í málinu nr. L- [...]/2022 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 16. ágúst 2022, um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 dag. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að felld verði úr gildi fyrrgreind ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um nauðungarvistun. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum talsmanni sínum í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

5

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Úrskurður Héraðdsóms Reykjavíkur 18. Ágúst 2022

1. Með kröfu, dagsettri og móttekinni 16. ágúst 2022, krefst sóknaraðili, A, kt. [...], [...], þess að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 16. ágúst sl., um vistun hans á sjúkrahúsi, í allt að 21 sólarhring. Krafa sóknaraðila er reist á því að skilyrði nauðungarvistunar séu ekki fyrir hendi, sbr. 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Jafnframt krefst sóknaraðili þess að málskostnaður skipaðs talsmanns hans greiði stúr ríkissjóði sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga.

2. Varnaraðili krefst þess að ákvörðun sýslumannsins um áframhaldandi nauðungarvistun sóknaraðila verði staðfest.

3. Málið var þingfest í dag og tekið til úrskurðar samdægurs. Samkvæmt yfirlýsingu meðferðarlæknis er ástand sóknaraðila þannig að ekki er unnt að kalla hann fyrir dóminn. Af þeim sökum fóru dómari málsins og skipaður talsmaður sóknaraðila á fund sóknaraðila þar sem hann dvelur á deild [...]og kynntu sér ástand hans af eigin raun, sbr. áskilnað 2. og 4. mgr. 11. gr. lögræðislaga. Þá var tekin símaskýrsla af vitnunum B, sérfræðingi í geðlækningum á deild [...], og C, núverandi meðferðarlækni sóknaraðila [...]. Skipaður talsmaður sóknaraðila kom fyrir dóminn til þess að mæla fyrir kröfum hans.

4. Sóknaraðili er [...]gamall karlmaður með margra ára sögu um geðhvörf og áfengisvanda. Hann hafði verið edrú í ár en féll síðasta vor. Hann var í stuttri innlögn á geðdeild í nóvember 2020 eftir sjálfsvígstilraun og var í eftirfylgd hjá D geðlækni í mörg ár. Núverandi innlögn sóknaraðila á geðdeild hófst 13. ágúst sl. á Landspítalanum þangað sem hann kom í fylgd lögreglu eftir að hafa ekið bíl sínum á rafmagnshlaupahjól. Héraðsvakt mat hann á lögreglustöð í maníu.

5. Með ákvörðun sýslumanns fylgdi læknisvottorð B, sérfræðings í geðlækningum, dags. 26. ágúst sl., þar sem meðal annars er gerð grein fyrir sjúkdómsferli og félagslegum aðstæðum sóknaraðila, læknisskoðun og áliti læknisins. Kemur þar fram að varnaraðili sé greindur með alvarlegan geðsjúkdóm, geðhvörf (bipolar affective disorder) og sé nú í maníu með geðrofseinkennum sem nánar er lýst í vottorðinu. Mat læknisins sé að sóknaraðili hafi ekkert innsæi í eigin veikindi, hann sé ekki til samvinnu um viðhlítandi meðferð og vilji útskrifast af deildinni. Ennfremur að sóknaraðili geti valdið sér og öðrum skaða fái hann ekki nauðsynlega meðferð. Það sé því álit læknisins að nauðungarvistun sé óhjákvæmileg svo hægt sé að koma við viðhlítandi meðferð og koma í veg fyrir að ástandi sóknaraðila hraki enn frekar.

6. Í viðtali dómara við sóknaraðila á deild [...] kom fram að hann ítrekaði kröfuna og vildi losna sem fyrst af geðdeild. Fram kom að hann ætti verk fyrir höndum í tengslum við komandi Menningarnótt. Jafnframt kom fram að hann kannist ekki við að vera með geðhvarfasjúkdóm en kannist þó við að hafa gengið til geðlæknisins D og tekið „jafnvægislyf“ um margra ára skeið við ofvirkni. Á honum var að skilja að hann hefði tekið lyfin sín reglulega að undanförnu jafnt fyrir og eftir að hann lagðist inn á geðdeild. Sóknaraðili talaði mikið og hratt og skipti ört um umræðuefni. Fram kom meðal annars að hann hefði unnið hjá Nato undanfarin 25 ár en nánar aðspurður gaf hann til kynna að hann væri bundinn trúnaði og mætti ekki segja neitt frá því. Fram kom að hann hefði unnið þar launalaust undanfarin 10 ár. Jafnframt nefndi hann að hann hefði unnið fyrir útlendingahersveit í Frakklandi á yngri árum.

7. B, sérfræðingur í geðlækningum, staðfesti vottorð sitt frá 16. ágúst sl. sem gefið var út í tilefni af beiðni til sýslumanns um nauðungarvistun. Fram kom að hann hefði einungis hitt sóknaraðila þegar hann mat hann í tilefni af þeirri beiðni. Sóknaraðili hafi verið greindur fyrir mörgum árum með geðhvarfasjúkdóm og nánar tiltekið sé um að ræða bipolar I, sem teljist til alvarlegra geðsjúkdóma. Óskaði vitnið eftir að leiðrétta vottorð sitt vegna misræmis en á einum stað kemur þar fram að sjúklingur sé í geðhæðarlotu án geðrofseinkenna en á hið rétta sé að sóknaraðili hafi verið í geðhæðarlotu með geðrofseinkennum þegar læknirinn skoðaði hann, eins og nánar er lýst á öðrum stað í vottorðinu. Vitnið lýsti þeim geðrofseinkennum nánar fyrir dómi, meðal annars tal þrýstingi, óeirð og ranghugmyndum, og kvað engan vafa leika á um að sóknaraðili sé í geðhæðarlotu. Vitnið staðfesti að hann telji nauðungarvistun óhjákvæmilega, byggt á skoðun hans í fyrradag þegar vottorðið var gefið út.

8. Í vitnisburði C, núverandi meðferðarlæknis varnaraðila, kom fram að sóknaraðili hefði verið fluttur á hennar deild eftir hádegi í gær og hún hefði rætt við hann nú í morgun. Sóknaraðili hefði þá sýnt manísk einkenni en ekki verið árásargjarn. Hann hefði talað mikið og hratt, skipt oft um umræðuefni og erfitt hefði verið að fylgja eftir hugsanaferli hans. Hann hefði sýnt merki um mikilmennskuhugmyndir og nefndi vitnið um það dæmi. Hann virtist betri núna en við innlögn en vandinn væri sá að hann hafi enn ekkert innsæi í sjúkdóm sinn og þótt hann hefði þegið lyf inni á deildinni væri hætt við því að hann myndi strax hætta að taka þau ef hann yrði útskrifaður núna. Taldi vitnið því enn óhjákvæmilegt að hann yrði nauðungarvistaður en kvaðst ekki eiga von á öðru en því ástandi myndi linna fljótlega svo hægt yrði að útskrifa hann, að því gefnu að hann haldi áfram að taka geðlyf. Vitnið tók fram að blóðprufur hefðu sýnt að hann hefði ekki verið að taka geðlyf í aðdraganda innlagnar og hefði ekki leyst út geðlyf sem honum hefði verið ávísað í mars sl.

9. Við munnlegan málflutning kom fram að krafa sóknaraðila sé einkum á því byggð að sóknaraðili hafi þegið lyf inni á geðdeild og sagst viljugur til að taka lyf áfram. Ekki sé ástæða til að vantreysta orðum hans og ástand hans virtist hafa batnað frá innlögn. Því sé nauðungarvistun ekki óhjákvæmileg, sbr. og ekki uppfyllt skilyrði 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga nr. 71/1997 til þess að verða við kröfunni. Varnaraðili vísaði aftur á móti til fyrirliggjandi læknisvottorðs og framburðar og mats tveggja lækna fyrir dómi og ítrekaði gerða kröfu um að kröfu sóknaraðila verði hafnað.

Niðurstaða:

10. Það er skilyrði þess að unnt sé að nauðungarvista mann á sjúkrahúsi að hann sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur séu taldar á að svo sé ástatt um hann eða ástand hans sé þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms, sbr. 2. og 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga. Til að nauðungarvistun geti staðið lengur en í 72 klukkustundir þarf auk þess að liggja fyrir það mat læknis að nauðungarvistun sé óhjákvæmileg.

11. Með vísan til gagna málsins, fyrirliggjandi læknisvottorðs og vættis þeirra tveggja geðlækna sem gáfu vitnisburð fyrir dómi, sem jafnframt samræmist því sem fram kom í viðtali dómara við sóknaraðila, þykir nægjanlega í ljós leitt að varnaraðili glími við alvarlegan geðsjúkdóm og sé nú í slíku ástandi, maníu með geðrofseinkennum, að nauðsynlegt sé að hann verði áfram nauðungarvistaður á sjúkrahúsi og fái þar viðeigandi lyfjagjöf, aðstoð, meðferð og eftirfylgni svo færa megi líðan hans til betri vegar. Verður ekki séð að við þessar aðstæður dugi önnur eða vægari úrræði til að tryggja heilsu og batahorfur sóknaraðila. Er það því niðurstaða dómsins að ekki séu uppfyllt skilyrði til að verða við kröfu sóknaraðila um afléttingu nauðungarvistunar hans. Er kröfunni því hafnað og ákvörðun sýslumanns staðfest.

12. Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 71/1997, sbr. 21. gr. sömu laga, ber að greiða úr ríkissjóði allan kostnað málsins, þar með talda þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, sem ákveðin er eins og nánar greinir í úrskurðarorði og hefur þar verið tekið mið af virðisaukaskatti.

13. H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Hafnað er kröfu sóknaraðila, A, um að felld verði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 16. ágúst 2022, um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 dag.

Allur kostnaður af málinu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 186.000 krónur.