151/2021

Útdráttur

Í héraði var X sakfelldur fyrir brot í nánu sambandi og brot gegn barnaverndarlögum samkvæmt 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa á tímabilinu frá janúar 2016 til mars 2020 ítrekað veist með ofbeldi að einum sona sinna og látið aðra syni sína halda honum á meðan X sló soninn með plastslöngu og inniskó undir iljarnar, en ung dóttir X varð vitni að háttsemi hans. Enn fremur fyrir að hafa í eitt skipti slegið einn sona sinna í andlitið með þeim afleiðingum að hann hlaut blóðnasir. Þá var X sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa 10. september 2019 veist með nánar tilgreindu ofbeldi að eiginkonu sinni á heimili þeirra svo að hún hlaut áverka af. Fyrir Landsrétti laut ágreiningur málsins að heimfærslu brotanna gagnvart eiginkonunni til refsiákvæða og ákvörðun refsingar en staðfest var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu fyrir brotin gegn börnunum og heimfærslu til refsiákvæða. Í dómi Landsréttar kom fram að við yfirheyrslu hjá lögreglu hefði verið haft eftir eiginkonu X að eiginmaður hennar hefði aldrei áður lagt á hana hendur. Hið sama hafi komið fram í máli elsta sonar þeirra hjóna við yfirheyrslu í Barnahúsi. Í áverkavottorði hefði einnig verið haft eftir eiginkonu X að hann hefði beitt hana ofbeldi í gær í fyrsta skipti. Að því gættu og með hliðsjón af því í hvaða búningi málið væri lagt fyrir dóm bæri að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um heimfærslu brotsins til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að X hefði ekki áður sætt refsingu en jafnframt var litið til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Var X gert að sæta fangelsi í átta mánuði, þar af fimm mánuði skilorðsbundið. Þá var X gert að greiða eiginkonu sinni 400.000 krónur í miskabætur og fjórum börnum sínum hverju um sig miskabætur að fjárhæð 300.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 19. febrúar 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 8. febrúar 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða en að brot hans verði heimfærð til refsiákvæða samkvæmt ákæru og refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfum brotaþola verði vísað frá dómi. Til vara krefst hann þess að refsing hans verði milduð.

Auk þess krefst hann sýknu af einkaréttarkröfum eða að bætur verði lækkaðar.

4

Brotaþoli, E, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 4.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verð tryggingu frá 10. september 2019 til 9. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

5

Af hálfu brotaþola, B, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. apríl 2020 til 9. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

6

Af hálfu brotaþola, C, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. apríl 2020 til 9. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

7

Af hálfu brotaþola, A, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. apríl 2020 til 9. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

8

Af hálfu brotaþola, D, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. apríl 2020 til 9. janúar 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

9

Við aðalmeðferð málsins voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði ákærða og brotaþola, E, fyrir héraðsdómi í heild sinni. Einnig voru spilaðir hlutar af upptökum í hljóði og mynd af framburðum annarra brotaþola í Barnahúsi.

Málsatvik

10

Ákæra í máli þessu er tvíþætt. Í 1. tölulið hennar er ákærða gefið að sök ofbeldi í nánu sambandi og brot gegn barnaverndarlögum nr. 80/2002 með því að hafa á tímabilinu frá janúar 2016 til mars 2020 ítrekað veist með ofbeldi að einum sona sinna og látið aðra syni sína halda honum á meðan ákærði sló soninn með plastslöngu og inniskó undir iljarnar, en ung dóttir ákærða varð vitni að háttsemi hans. Í sama ákærulið er ákærði sakaður um að hafa í eitt skipti slegið einn sona sinna í andlitið með þeim afleiðingum að hann hlaut blóðnasir. Er háttsemi ákærða heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga.

11

Í 2. tölulið ákærunnar er ákærða einnig gefið að sök ofbeldi í nánu sambandi með því að hafa 10. september 2019 veist með ofbeldi að eiginkonu sinni og barnsmóður á heimili þeirra, tekið fast um munn hennar, slegið hana ítrekað í andlitið með flötum lófa, allt með þeim afleiðingum að hún hlaut mar innan á neðri vör og vinstra megin í andlitinu. Er háttsemi þessi heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

12

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem lýst er í 1. tölulið ákærunnar og brot hans heimfærð til þeirra refsiákvæða sem þar greinir.

Ákærði var einnig sakfelldur fyrir það brot sem lýst er í 2. tölulið ákærunnar en háttsemin heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Niðurstaða

13

Ákvæði 218. gr. b var bætt inn í almenn hegningarlög með 4. gr. laga nr. 23/2016 sem tóku gildi 5. apríl 2016. Í almennum athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga segir meðal annars að með ákvæðinu sé horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlegu þjáningu sem það hefur í för með sér. Eigi að virða ofbeldisbrot í nánum samböndum heildstætt og eftir atvikum án þess að sanna þurfi hvert og eitt tilvik fyrir sig. Væri ákvæðinu þannig fyrst og fremst ætlað að ná yfir háttsemi sem staðið hefði yfir í lengri eða skemmri tíma þótt því yrði jafnframt beitt um einstök alvarlegri tilvik. 14

Í yfirheyrslu hjá lögreglu sagði ákærði að hann, eiginkona hans og börn þeirra hefðu komið hingað til lands [...]í janúar 2016. Af framburði eiginkonu ákærða má ráða að ofbeldi ákærða gagnvart börnum þeirra hafi þá fljótlega hafist, en samkvæmt framburði elsta sonar þeirra í Barnahúsi 7. maí 2020 taldi hann að faðir hans hefði fyrst byrjað að beita þau börnin ofbeldi fyrir um einu og hálfi ári síðan. Þrátt fyrir að ónákvæmni gæti um hvenær ofbeldi ákærða gagnvart börnunum hafi hafist breytir það engu þótt tímabil ofbeldis sé hér tilgreint frá janúar 2016 til mars 2020, enda benda gögn málsins ótvírætt til þess að ofbeldið hafi verið viðvarandi eftir gildistöku tilvitnaðra laga nr. 23/2016. Með þessari athugasemd, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða samkvæmt 1. tölulið ákærunnar og heimfærslu brotanna til refsiákvæða.

15

Ákærði var handtekinn síðdegis 10. september 2019 eftir að eiginkona hans og börn þeirra höfðu komið á lögreglustöð og tilkynnt um meint ofbeldi hans gagnvart eiginkonunni. Við yfirheyrslu er þar haft eftir honum að eiginkonan hafi viðhaft ljót orð um hann fyrr um daginn og því hafi hann gripið með annarri hendinni um munn hennar og slegið hana á munninn með hinni hendinni tvisvar til þrisvar sinnum. Hafi hann haldið fast um munn hennar og slegið „bara venjulega [...] ekki mjög fast en þetta er viðkvæmt svæði“. Spurður um hrufl á enni eiginkonunnar kvaðst hann ekki vita hvernig það hafi komið til. Ákærði var á ný yfirheyrður af lögreglu 19. maí 2020 og sagðist þá hafa slegið eiginkonu sína þrisvar sinnum í andlitið fyrrnefndan dag, en neitaði því að nokkrir áverkar hafi sést á henni við það. Hafi hún eftir það farið út á svalir og barið höfðinu í svalahandriðið.

16

Eins og rakið er í héraðsdómi neitaði ákærði fyrir dómi að hafa beitt eiginkonu sína ofbeldi umræddan dag og að áverkar hennar hafi verið af hans völdum. Engu að síður viðurkenndi hann að hafa slegið eiginkonuna tvisvar eða þrisvar sinnum laust á munninn eftir rifrildi þeirra og bar því við að hafa gert það til þess að hún hætti að öskra á hann. Spurður um áverka á eiginkonunni hélt hann því fram að hún hafi hlotið þá með því að berja höfðinu í svalahurðina og í handrið á svölum íbúðarinnar.

Skömmu síðar hafi maður að nafni N sótt eiginkonuna og kvaðst ákærði ekki hafa séð hana aftur fyrr en um tvöleytið sama dag. Hafi hún þá staðið á götunni utan við húsið og hafi honum sýnst sem hún hafi verið barin.

17

Um mögulega þýðingu framangreinds framburðar ákærða hjá lögreglu við sakarmat í málinu ber að hafa í huga að samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Ef ákærði ber á annan hátt fyrir dómi en hjá lögreglu er dómara heimilt samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 109. gr. þeirra laga að taka tillit til þess sem fram kemur í lögregluskýrslu ef hann telur breyttan framburð fyrir dómi ótrúverðugan, en sakfelling verður hins vegar ekki reist á skýrslugjöf hjá lögreglu einni og sér, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 13. júní 2013 í máli nr. 657/2012. Svo sem mál þetta liggur fyrir er það mat dómsins að ákærði hafi ekki gefið trúverðuga skýringu á því misræmi sem gætir í framburði hans, annars vegar við yfirheyrslu hjá lögreglu og hins vegar fyrir dómi. Því metur dómurinn framburð hans fyrir dómi ótrúverðugan, sbr. 115. gr. laga nr. 88/2008. Á hinn bóginn er ekkert fram komið sem dregið fær úr trúverðugleika stöðugs framburðar eiginkonu ákærða, bæði um líkamlegt ofbeldi hans gagnvart henni og þá áverka sem hún þá hlaut, enda studdur fullnægjandi gögnum.

Að því virtu þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem hann er sakaður um í 2. tölulið ákæru og að hafa þá valdið þeim áverkum á eiginkonu sinni sem þar er lýst.

18

Við yfirheyrslu hjá lögreglu 10. september 2019 er haft eftir eiginkonu ákærða að eiginmaður hennar hafi aldrei áður lagt á hana hendur. Hið sama kom fram í máli elsta sonar þeirra hjóna við yfirheyrslu í Barnahúsi. Í áverkavottorði 11. september 2019 er einnig haft eftir eiginkonu ákærða að eiginmaður hennar hafi beitt hana ofbeldi í gær í fyrsta skipti. Að þessu gættu, svo og með hliðsjón af því í hvaða búningi mál þetta er lagt fyrir dóm, ber að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt 2. tölulið ákærunnar og heimfærslu brotsins til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

19

Í máli þessu er ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, auk 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Samkvæmt sakavottorði hans hefur hann ekki áður sætt refsingu og verður tekið tillit til þess við ákvörðun refsingar hans nú, en jafnframt litið til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Ákveðst refsing hans fangelsi í átta mánuði en af henni skulu fimm mánuðir bundnir skilorði svo sem í dómsorði greinir.

20

Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest niðurstaða hans um einkaréttarkröfur brotaþola.

21

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

22

Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðast að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í átta mánuði en fresta skal fullnustu fimm mánaða af refsivist hans og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu þessa dóms haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Héraðsdómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.292.704 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 706.800 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, R-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 558.000 krónur.