205/2022

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms 23. nóvember 2020, sem ekki var áfrýjað, var A sýknuð af kröfu BR um sviptingu forsjár dóttur sinnar, B. BR höfðaði á ný mál á hendur A og krafðist þess að A yrði svipt forsjá B á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. A krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en ellegar sýknu. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að það gæfi auga leið að þótt kröfu um að svipta foreldra forsjá hefði áður verið hafnað fyrir dómi gætu aðstæður síðar breyst á þann veg að nauðsynlegt væri að gera sömu kröfu til verndar barni. Þá styddist krafa BR í málinu að verulegu leyti við gögn um það hvernig A hefði tekið á fíknivanda sínum eftir að héraðsdómur gekk. Var kröfu A um frávísun málsins hafnað. Landsréttur tók fram að A glímdi við langvarandi fíknivanda og yrði ráðið af framlögðum gögnum að vímuefnaneysla hennar hefði valdið því að daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum hennar og stúlkunnar væri alvarlega ábótavant. A hefði ekki auðnast að taka á fíknivanda sínum þannig að hún væri í stakk búin til að fara með forsjá stúlkunnar.

Væri A augljóslega vanhæf til að fara með forsjána og þær aðgerðir sem BR hefði ítrekað reynt að beita til að styðjavið hana hefðu ekki skilað viðunandi árangri. Var niðurstaða héraðsdóms um að A skyldi svipt forsjá B því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 8. apríl 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 7. apríl 2022 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara krefst hún sýknu af kröfum stefnda. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Einnig krefst áfrýjandi þess að ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað hennar verði staðfest.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

4

Krafa áfrýjanda um að vísa beri máli þessu frá héraðsdómi byggist á 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í ákvæðinu segir að krafa, sem dæmd hefur verið að efni til, verði ekki borin undir sama eða hliðsettan dómstól framar en segir í lögunum. Nýju máli um slíka kröfu skuli vísa frá dómi.

5

Með dómi héraðsdóms Reykjaness 23. nóvember 2020 var áfrýjandi sýknuð af kröfu stefnda um að hún yrði svipt forsjá dóttur sinnar, B, á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Mál það sem hér er til meðferðar var höfðað 20. ágúst 2021. Þar gerir stefndi sömu kröfu á hendur áfrýjanda og í fyrra málinu. Fyrir héraðsdómi hafði áfrýjandi uppi kröfu um frávísun málsins á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 en henni var hafnað með úrskurði 7. október 2021. Héraðsdómari færði munnlega rök fyrir þeirri niðurstöðu í samræmi við heimild í 3. málslið 3. töluliðar 112. gr. laga nr. 91/1991. Áfrýjandi leitar endurskoðunar á framangreindum úrskurði í samræmi við 2. málslið 1. mgr. 151. gr. laga nr. 91/1991.

6

Samkvæmt 2. gr. barnaverndarlaga er markmið laganna að tryggja að börn, sem búa við óviðunandi aðstæður, eða börn, sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu, fái nauðsynlega aðstoð. Skal leitast við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við. Þegar tilteknum skilyrðum, sem lýst er í 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga, er fullnægt og stuðningur hefur ekki skilað árangri eða ekki er unnt að beita öðrum vægari úrræðum, er heimilt að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar, annar þeirra eða báðir, skuli sviptir forsjá til að ná markmiðum laganna. Gefur auga leið að þótt kröfu um að svipta foreldra forsjá hafi áður verið hafnað fyrir dómi geta aðstæður síðar breyst á þann veg að nauðsynlegt sé að gera sömu kröfu til verndar barni, enda sé skilyrðum forsjársviptingar fullnægt.

7

Krafa stefnda í máli þessu styðst að verulegu leyti við gögn um það hvernig áfrýjandi hefur tekið á fíknivanda sínum eftir dómur var lagður á málið 23. nóvember 2020. Í kjölfar dómsins voru gerðar áætlanir um meðferð máls sem miðuðu að því að veita áfrýjanda frekari stuðning svo hún gæti gegnt forsjárskyldum sínum. Eftir að henni var vísað úr meðferð 27. maí 2021 og hún stöðvuð af lögreglu fimm dögum síðar, grunuð um akstur undir áhrifum vímuefna, ákvað stefndi að krefjast þess að nýju fyrir dómi að hún yrði svipt forsjá dóttur sinnar þar sem stuðningur við áfrýjanda væri fullreyndur. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglu mældust vímuefni í blóði, sem dregið var úr áfrýjanda eftir að hún hafði verið stöðvuð við akstur í umrætt sinn, þar á meðal 45 ng/ml af kókaíni. Í þessu ljósi og með hliðsjón af því sem að framan er rakið um eðli barnaverndarmála er ekki efni til að vísa máli þessu frá dómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

8

Áfrýjandi glímir við langvarandi fíknivanda og hefur oft leitað meðferðar við honum.

Vandi hennar hefur leitt til þess að dóttir hennar hefur ítrekað verið vistuð utan heimilis áfrýjanda að kröfu stefnda. Frá febrúar 2019 hefur stúlkan ekki verið í umsjá áfrýjanda nema í fáeina mánuði frá hausti 2019 til febrúar 2020. Af framlögðum gögnum, þar á meðal skýrslum talsmanna stúlkunnar og tilkynningum frá skóla, verður ráðið að vímuefnaneysla áfrýjanda hefur valdið því að daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum hennar og stúlkunnar var alvarlega ábótavant, sbr. skilyrði a- liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Forsenda þess að áfrýjandi geti sinnt forsjárskyldum sínum er að hún neyti ekki vímuefna. Meðferðaráætlanir sem gerðar hafa verið, bæði áður en dómurinn 23. nóvember 2020 gekk og eftir það, hafa allar tekið mið af þeirri forsendu. Með þeim hefur áfrýjandi ítrekað samþykkt að vera edrú, undirgangast vímuefnapróf og leita sér meðferðar sem stefndi hefur aðstoðað hana við að komast í. Með vísan til þess sem rakið er í héraðsdómi þykir verða að leggja til grundvallar að áfrýjandi hafi ekki auðnast að taka á fíknivanda sínum þannig að hún sé í stakk búin til að fara með forsjá stúlkunnar. Að svo komnu máli þykir fullvíst að andlegri heilsu stúlkunnar og þroska sé hætta búin sökum þess að áfrýjandi sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjána vegna vímuefnaneyslu sinnar, sbr. skilyrði d - liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Þær aðgerðir sem stefndi hefur ítrekað reynt að beita til að styðja áfrýjanda hafa ekki skilað viðunandi árangri. Því stendur 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga ekki í vegi fyrir því að áfrýjandi verði svipt forsjá dóttur sinnar.

9

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

10

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, sem ákveðin er án virðisaukaskatts eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef Þ-kk-ef, 1.300.000 krónur.