752/2021

Útdráttur

G og L ehf., sem síðar varð M ehf., gerðu með sér verksamninga á árunum 2015 og 2016 sem lutu að því að G skyldi annast um steypu- og mótavinnu sem undirverktaki fyrir M ehf. G og M ehf. rituðu undir samkomulag 20. október 2016 þar sem G skuldbatt sig til að greiða starfsmönnum sínum laun í samræmi við íslensk lög en stæði G ekki við skyldur sínar samkvæmt samkomulaginu væri M ehf. heimilt að rifta öllum samningum aðila án frekari fyrirvara. Þá skuldbatt M ehf. sig með samkomulaginu til þess að greiða 200.000 evrur til G sem skyldi nýta það fé til þess að gera upp það sem vangoldið væri af launum starfsmanna G. M ehf. rifti samningum aðila 2. nóvember 2016 og vísaði til þess að G hefði ekki staðið við skyldu sína samkvæmt framangreindu samkomulagi frá 20. október 2016 um að gera upp laun starfsmanna sinna í samræmi við íslensk lög og kjarasamninga. G mótmælti riftun samninganna og krafðist greiðslu á ógreiddum reikningum. Með dómi héraðsdóms var komist að þeirri niðurstöðu að G hefði sýnt fram á réttmæti allrar fjárkröfu sinnar og riftun M ehf. á samningum aðila hafi verið ólögmæt. Krafan hafi hvorki verið fyrnd né fallin niður fyrir tómlæti G og ekki hefði verið sýnt fram á að M ehf. ætti gagnkröfu á hendur G. Þá hefðu mótbárur M ehf. gegn reikningum verið allt of seint fram komnar. M ehf. var því dæmt til að greiða kröfu G. Fyrir Landsrétti krafðist M ehf. þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur yrði ómerktur þar sem niðurstaða héraðsdóms um ólögmæti riftunar byggði á íslenska staðlinum ÍST 30:2012 sem hefði hvorki verið hluti af samningum aðila né hluti málsgagna. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að staðallinn hefði að geyma almenna útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir og að tilvísanir í dómi héraðsdóms til staðalsins endurspegluðu almennar reglur sem giltu á réttarsviði um verksamninga. Yrði dómurinn því ekki ómerktur þótt til staðalsins væri vísað í honum. Að því gættu og með þeirri áréttingu að M ehf. stóð ekki við þá skuldbindingu sína samkvæmt samkomulagi aðila frá október 2016 um greiðslu staðfesti Landsréttur héraðsdóm með vísan til forsendna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæmir landsréttardómarinn S-kk-nf S-kk-nf, E-kk-nf Ó-kk-nf settur landsréttardómari og Á-kk-nf I-kk-nf, verkfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 8. desember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. nóvember 2021 í málinu nr. E- 6691/2020.

2

Áfrýjandi krefst ómerkingar hins áfrýjaða dóms en til vara sýknu af öllum kröfum stefnda. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Til stuðnings kröfu sinni um ómerkingu byggir áfrýjandi á því að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um lögmæti riftunar áfrýjanda á verksamningum aðila sem og um sönnun og sönnunarbyrði um kröfur aðila í málinu sé ranglega studd við staðalinn ÍST 30:2012. Forsenda þess að staðallinn gildi um réttarsamband aðila í verkframkvæmdum sé að um það sé samið þeirra á milli. Óumdeilt sé að það hafi ekki verið gert og staðallinn hafi ekki verið hluti málsgagna. Að því leyti sem hinn áfrýjaði dómur sé byggðu rá reglum ÍST 30:2012 sé hann byggður á röngum grundvelli. Verði því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu aftur heim í hérað til löglegrar meðferðar.

5

Stefndi mótmælir ómerkingarkröfu áfrýjanda. ÍST 30:2012 skilmálarnir séu almennt taldir endurspegla viðskiptavenjur innan verktakaréttar og þeir hafi verið lagðir fram í tilvísunarskrá stefnda í héraði. Í hinum áfrýjaða dómi sé ekki tekið fram að ÍST 30: 2012 skilmálarnir hafi verið hluti af samningi aðila. Verði því að telja að hinn áfrýjaði dómur vísi til staðalsins sem útlistun á venju en ekki hluta af samningssambandi aðila.

Niðurstaða hins áfrýjaða dóms sé því rétt að því leyti sem hann vísi til ÍST 30:2012 skilmálanna.

6

Í forsendum fyrir niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að riftunaryfirlýsing áfrýjanda frá 2. nóvember 2016 hafi verið ólögmæt er meðal annars vísað til ákvæðis 6.2.1 í ÍST 30:2012 um að senda skuli skriflega viðvörun áður en samningi er rift. Þá er vísað til ákvæðis 6.2.2 um að verkkaupi skuli greiða verktaka fyrir unnin verk samkvæmt verksamningi rifti hann samningi samkvæmt almennum réttarreglum í umfjöllun dómsins um vanreifun málatilbúnaðar stefnda.

7

Íslenskur staðall, ÍST 30:2012, hefur að geyma almenna útboðs- og samningsskilmála um verkframkvæmdir. Tilvísanir í hinum áfrýjaða dómi til ákvæða í kafla 6.2 í þeim staðli um vanefndir og riftun endurspegla almennar reglur sem gilda á þessu réttarsviði um verksamninga. Dómurinn verður ekki ómerktur þótt til staðalsins sé vísað í dóminum og er þeirri kröfu áfrýjanda hafnað.

8

Málsatvik eru ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram ritaði fjármálastjóri stefnda áfrýjanda bréf 5. október 2016 þar sem óskað var eftir samvinnu og efndum varðandi ógreidda reikninga. Í bréfinu kom fram að af 50 reikningum hefði áfrýjandi einungis greitt fjóra reikninga á réttum tíma. Margir reikningar hefðu verið greiddir tveimur mánuðum og sumir þremur mánuðum eftir eindaga. Fram kom að á fundi aðila í ágúst 2016 hefði áfrýjandi lofað að greiða alla ógreidda reikninga fyrir lok ágúst og aðra reikninga framvegis á réttum tíma. Við það hefði hann ekki staðið.

Það hefði leitt til erfiðleika hjá stefnda varðandi greiðslu launa til starfsmanna og fleira, eins og nánar er rakið í bréfinu.

9

Aðilar undirrituðu samkomulag sín á milli 20. október 2016. Samkvæmt því skuldbatt stefndi sig til þess að greiða starfsmönnum sínum laun samkvæmt íslenskum lögum.

Jafnframt því skyldi hann afhenda Vinnumálastofnun gögn um launakjör starfsmanna sinna. Þegar stofnunin hefði sannreynt gögnin skyldi áfrýjandi greiða stefnda innan 14 daga fjárhæð sem samsvaraði 6.2% af vergu verðgildi launa hér á landi frá janúar 2016. Átti þetta við um laun þeirra sem störfuðu við verkefnin Héðinsreit og Mánatún.

Með samkomulagi þessu skuldbatt áfrýjandi sig jafnframt til þess að greiða stefnda 200.000 evrur sama dag og skyldi nýta það fé til þess að gera upp það sem vangoldið var af launum starfsmanna hans fyrir ágúst og september 2016. Í niðurlagi samkomulagsins kom fram að stæði stefndi ekki við skyldur sínar samkvæmt því hefði áfrýjandi rétt til að segja upp öllum samningum milli aðilanna án frekari fyrirvara.

10

Áfrýjandi stóð ekki við skuldbindingu sína um greiðslu 200.000 evra samkvæmt framangreindu samkomulagi og í kjölfar fundar aðilanna 25. október 2016 komu fram tvær tillögur til samkomulags þeirra á milli, annars vegar þess efnis að stefndi yrði með tilteknum skilyrðum leystur undan samningsskuldbindingum sínum samkvæmt nánar tilgreindum verkefnum, hins vegar að hann héldi áfram framkvæmdum þeirra með tilteknum skilyrðum. Ekki tókst samkomulag með aðilum að þessu leyti.

11

Með tilkynningu til stefnda 2. nóvember 2016 rifti áfrýjandi öllum verksamningum milli aðilanna. Þar var vísað til þess að stefndi hefði ekki staðið við þær skyldur sínar samkvæmt verksamningum að greiða starfsmönnum sínum laun í samræmi við íslenska kjarasamninga og hefði ekki að fullu gert upp laun þeirra.

12

Með bréfi stefnda 7. desember 2016 var riftun áfrýjanda mótmælt og krafist greiðslu á ógreiddum reikningum sem tilgreindir voru á meðfylgjandi yfirliti yfir alla útgefna reikninga stefnda vegna verksamninganna. Einnig var krafist greiðslu vegna hækkunar á kjarasamningi í janúar 2016, svokallaðrar bónusgreiðslu, og að greidd yrði gæðatrygging, 5%, sem haldið var eftir af hverjum útgefnum reikningi.

13

Í bréfi áfrýjanda til stefnda 10. febrúar 2017 segir að áfrýjandi hafi farið yfir útgefna reikninga stefnda og samþykki heildarkröfu sem nemi 599.841 evru. Áfrýjandi tilgreindi jafnframt í bréfinu bráðabirgðakröfur sínar vegna samningsbrota stefnda og kostnaðar við uppsögn að upphæð 947.799 evrur. Eftir stæði því skuld stefnda að fjárhæð 347.958 evrur. Tilgreint var að allar upphæðir væru án virðisaukaskatts.

14

Með bréfi stefnda til áfrýjanda 17. mars 2017 var kröfum áfrýjanda mótmælt og fyrri kröfur stefnda ítrekaðar.

15

Í riftunaryfirlýsingu áfrýjanda frá 2. nóvember 2016 er vísað til og á því byggt að stefndi hefði ekki staðið við þá skyldu sína samkvæmt samkomulagi aðila frá 20. október sama ár að gera upp laun starfsmanna sinna í samræmi við íslensk lög og kjarasamninga. Þegar litið er til þess að áfrýjandi stóð ekki að sínu leyti við skuldbindingu um greiðslu samkvæmt greindu samkomulagi sem ætluð var til þess að greiða vangoldin laun, auk þess sem ekki var sýnt fram á að stefndi hefði verulega vanefnt skyldur sínar samkvæmt verksamningum aðila, verður fallist á með héraðsdómi að áfrýjanda hafi verið óheimilt að rifta þeim fyrirvaralaust.

16

Eins og fram er komið viðurkenndi áfrýjandi að skulda stefnda að höfuðstól 599.841 evru á grundvelli útgefinna reikninga hans. Hins vegar liggur ekki fyrir til hvaða reikninga sú viðurkenning tók og engar athugasemdir voru gerðar við einstaka reikninga. Formlegar mótbárur gegn reikningum stefnda voru fyrst settar fram af hálfu áfrýjanda í greinargerð fyrir héraðsdómi. Ber áfrýjandi hallann af því að hafa ekki sett fram skýr mótmæli án tafar ef reikningum stefnda var áfátt, sbr. 47. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

17

Gagnkrafa áfrýjanda, sem sett var fram til skuldajafnaðar við viðurkenndar reikningskröfur stefnda, var órökstudd bráðabirgðakröfugerð á grundvelli tilkynningar um riftun. Fallist er á með héraðsdómi að gagnkrafan hafi ekki verið tæk til skuldajafnaðar við reikningskröfur stefnda í málinu.

18

Samkvæmt framansögðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

19

Eftir þessum úrslitum málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Munck Íslandi ehf., greiði stefnda, G&M Sp. z. o. o, útibúi á Íslandi, 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.