734/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem bú H ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu S á grundvelli 1. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf og Á-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 30. október 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 13. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 17. október 2023 í málinu nr. X- 2202/2023 þar sem bú sóknaraðila var tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 2 1/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Með úrskurði 8. september 2016 endurákvarðaði varnaraðili opinber gjöld sóknaraðila gjaldárin 2008 til 2015 vegna rekstraráranna 2007 til 2014. Með úrskurðinum voru tekjur sóknaraðila hækkaðar um 7.960.490.966 krónur fyrir gjaldárið 2008.

5

Sóknaraðili kærði úrskurðinn til yfirskattanefndar. Með úrskurði 31. maí 2017 hafnaði nefndin kröfu sóknaraðila um að úrskurður varnaraðila yrði ógiltur. Sóknaraðili höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu 27. nóvember 2019 þar sem þess var krafist að fyrrnefndir úrskurðir varnaraðila og yfirskattanefndar um endurákvörðun opinberra gjalda yrðu felldir úr gildi.

6

Sóknaraðila var birt greiðsluáskorun frá varnaraðila 2. september 2019. Í greiðsluáskoruninni, sem dagsett er 23. ágúst sama ár, kemur fram að vanskil sóknaraðila taki til áranna 2009 til 2015, nóvember og desember 2017, sem og júlí 2019, og að þau nemi samtals 208.466.464 krónum. Þar af nemi höfuðstóll 161.249.578 krónum, en vextir 47.168.786 krónum. Ekki verður séð af greiðsluáskoruninni að þau vangreiddu gjöld sem þar eru tilgreind verði rakin til þeirra breytinga sem gerðar voru á álagningu sóknaraðila með úrskurði varnaraðila 8. september 2016.

7

Í greiðsluáskoruninni var skorað á sóknaraðila að greiða skuldina innan þriggja vikna eða lýsa því yfir skriflega að hann væri fær um að greiða skuldina innan skamms, en slík yfirlýsing gæti til dæmis falist í gerð greiðsluáætlunar. Kom þar jafnframt fram að ef sóknaraðili yrði ekki við áskoruninni myndi án frekari fyrirvara verða óskað eftir gjaldþrotaskiptum á búi hans með vísan til 5. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. 8

Í framhaldi af því að ekki var brugðist við áskoruninni lagði varnaraðili fram kröfu um gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila í Héraðsdómi Reykjaness 29. október 2019. Í beiðninni kom fram að skuldastaða sóknaraðila 18. október 2019 næmi alls 204.197.119 krónum að meðtöldum vöxtum. Samkvæmt yfirliti sem fylgdi beiðninni voru skuldir sóknaraðila þær sömu og tilgreindar voru í greiðsluáskoruninni 23. ágúst 2019, að frátöldu því að ekki var þar lengur vísað til 6.760.000 króna skuldar vegna staðgreiðslu launa og að bæst hefði við skuld vegna þing- og sveitarsjóðsgjalda árið 2 019 að fjárhæð 17.500 krónur.

9

Á dómþingi Héraðsdóms Reykjaness 9. janúar 2020 mótmælti sóknaraðili fram kominni kröfu varnaraðila um gjaldþrotaskipti. Aðilar tilkynntu héraðsdómi í tölvubréfi 22. janúar 2020 að þeir hefðu gert samkomulag um að varnaraðili afturkallaði beiðni sína um gjaldþrotaskipti. Af tölvupóstsamskiptum aðila sem fyrir liggja í málinu verður ráðið að samkomulagið hafi komið til í kjölfar þess að sóknaraðili greiddi tilgreinda fjárhæð vegna álagningar 2017 og undirritaði greiðsluáætlun.

10

Í greiðsluáætlun sóknaraðila 20. janúar 2020 kemur fram að hún sé gerð í kjölfar árangurslauss fjárnáms, en samkvæmt henni námu skuldir sóknaraðila þá alls 2.019.154.414 krónum, þar af 1.810.027.049 krónum vegna gjaldársins 2008. Í greiðsluáætluninni voru annars tilgreindar sömu skuldir vegna álagningartímabilanna 2009 til 2015, sem og vegna nóvember og desember 2017, og í yfirliti sem fylgdi kröfu varnaraðila til héraðsdóms um gjaldþrotaskipti 29. október 2019. Þá var á greiðsluáætlunina handritaður fyrirvari „við fjárhæð kröfunnar þar sem rekið [væri] mál fyrir dómstólum til ógildingar skattákvörðunar.“

11

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2021 var íslenska ríkið sýknað af öllum kröfum sóknaraðila um að úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar vegna endurákvörðunar opinberra gjalda vegna gjaldáranna 2008 til 2015 yrðu ógiltir.

Niðurstaða héraðsdóms var staðfest með dómi Lands réttar 17. febrúar 2023 í máli nr. 456/2021 en með ákvörðun 5. maí 2023 hafnaði Hæstiréttur beiðni sóknaraðila um áfrýjunarleyfi vegna dóms Landsréttar.

12

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu boðaði sóknaraðila til fjárnáms með bréfi 21. mars 2023 í kjölfar þess að embættinu barst aðfararbeiðni varnaraðila 1. mars sama ár. Í aðfararbeiðninni kemur fram að óskað sé fjárnáms hjá sóknaraðila til tryggingar á skuld að fjárhæð 125.365.281 króna. Samkvæmt greiðslustöðuyfirliti sem fylgdi beiðninni var skuldin vegna nóvember og desember 2017 en vísað var til sömu skuldar í yfirliti sem fylgdi kröfu um gjaldþrotaskipti 18. október 2019 og greiðsluáætluninni sem sóknaraðili undirritaði 20. janúar 2020. Þar af voru samtals 62.981.711 krónur vegna nóvember 2017 og nam þá höfuðstóll skuldarinnar 37.459.477 krónum en vextir 25.509.234 krónum. Auk þess voru 62.383.570 krónur vegna desember 2017 þar af 37.442.677 krónur í höfuðstól en 24.940.893 krónur vegna vaxta.

13

Við fjárnámsgerð 26. maí 2023 lagði lögmaður sóknaraðila fram skrifleg mótmæli gegn kröfu varnaraðila sem hann kvað uppgreidda. Vísaði sóknaraðili þá til þess að hann hefði greitt 5.000.000 króna til ríkissjóðs 22. janúar 2020 en 89.000.000 króna til ríkissjóðs 4. maí 2020. Í bókun við fjárnámsgerðina kemur fram að greiðslukvittanir hafi verið lagðar fram til staðfestingar þessum greiðslum.

14

Varnaraðili hafnaði mótmælum sóknaraðila og krafðist þess að gerðin næði fram að ganga. Var gerðinni í kjölfarið fram haldið gegn mótmælum sóknaraðila sem lýsti því í kjölfarið að hann ætti engar eignir sem unnt væri að gera fjárnám í. Var gerðinni þá lokið án árangurs með vísan til 8. kafla laga nr. 90/1989 um aðför.

15

Varnaraðili lagði fram beiðni um gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila 22. júní 2023. Í beiðninni kemur fram að ógreidd opinber gjöld sóknaraðila nemi alls 2.646.274.244 krónum samkvæmt meðfylgjandi greiðslustöðuyfirliti en fjárnámi 26. maí 2023 hafi lokið án árangurs. Samkvæmt yfirlitinu er stærstur hluti vangreiddra gjalda sóknaraðila vegna ársins 2008, eða samtals 2.365.903.723 krónur að meðtöldum vöxtum. Þá eru þar tilgreindar sömu skuldir vegna nóvember og desember 2017 og vísað var til í greiðsluáætlun 20. janúar 2020, sem og í greiðsluáskorun í ágúst 2019 og yfirliti sem fylgdi beiðni varnaraðila um gjaldþrotaskipti sóknaraðila í október 2019.

Niðurstaða

16

Málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram byggist krafa varnaraðila um að bú sóknaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta á 1. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991. Samkvæmt því ákvæði getur lánardrottinn krafist þess að bú skuldarans verði tekið til gjaldþrotaskipta, hafi fjárnám verið gert hjá skuldaranum án árangurs að einhverju leyti eða öllu á síðustu þremur mánuðum fyrir frestdag, enda sýni skuldarinn ekki fram á að hann sé allt að einu fær um að standa full skil á skuldbindingum sínum þegar þær koma í gjalddaga eða verði það innan skamms tíma.

17

Fyrir liggur að stærstur hluti þeirra krafna sem liggur til grundvallar beiðni varnaraðila um gjaldþrotaskipti sóknaraðila er kominn til vegna úrskurðar varnaraðila um endurákvörðun opinberra gjalda gjaldárið 2008. Einsog rakið er hér að framan hefur sóknaraðili leitast við að fá þeirri ákvörðun hnekkt fyrir dómstólum en með dómi Landsréttar 17. febrúar 2023 í máli nr. 456/2021 var málatilbúnaði hans að því leyti endanlega hafnað.

18

Í máli þessu byggir sóknaraðili á því að þær kröfur sem stofnuðust vegna endurákvörðunar skattstjóra árið 2016 séu nú fyrndar. Vísar sóknaraðili þá til þess að gjalddagi skattkrafnanna hafi verið 18. september 2016 en sóknaraðili hafi gert fjárnám í fasteignum sóknaraðila 16. mars 2017 vegna allra gjaldára samkvæmt fyrrnefndum úrskurði og þar með rofið fyrningu. Við það hafi nýr fjögurra ára fyrningarfrestur byrjað að líða og krafan hafi því fyrnst 15. mars 2021.

19

Sóknaraðili undirritaði greiðsluáætlun 20. janúar 2020 þar sem meðal annars kemur fram að skuldir sóknaraðila vegna gjaldársins 2008 nemi 1.810.027.049 krónum.

Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laga nr. 150/2019 um innheimtu opinberra gjalda er innheimtumanni ríkissjóðs heimilt að gera greiðsluáætlun við gjaldanda um skatta, gjöld og sektir að beiðni gjaldanda. Er þar jafnframt kveðið á um að greiðsluáætlun feli í sér viðurkenningu gjaldanda á kröfu og rjúfi fyrningu hennar. Gild greiðsluáætlun fresti innheimtuaðgerðum vegna skatta, gjalda og sekta sem undir hana falla, nema hætta sé á að hagsmunir ríkissjóðs fari annars forgörðum.

20

Af tölvupóstsamskiptum aðila 17. til 20. janúar 2020 verður ráðið að greiðsluáætlunin hafi verið gerð í tengslum við umleitanir sóknaraðila um að varnaraðili afturkallaði beiðni sína um gjaldþrotaskipti á búi sóknaraðila. Fyrir liggur að aðilar gerðu samkomulag um afturköllun beiðninnar í kjölfar þess að sóknaraðili undirritaði greiðsluáætlun sem varnaraðili sendi honum í tölvupósti 20. janúar 2020. Verður því að líta svo á að umrædd greiðsluáætlun hafi verið gerð að beiðni sóknaraðila í skilningi 1. mgr. 12. gr. laga nr. 150/2019, enda leiðir af ákvæðinu að gild greiðsluáætlun frestar innheimtuaðgerðum vegna skatta og gjalda sem undir hana falla.

21

Með vísan til framangreinds verður að leggja til grundvallar að sóknaraðili hafi með því að undirrita greiðsluáætlunina viðurkennt kröfu varnaraðila gagnvart honum þannig að fyrning hennar væri rofin samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laga nr. 150/2019. Í því sambandi er ekki unnt að horfa fram hjá því að fyrirvarinn sem sóknaraðili gerði í tengslum við gerð greiðsluáætlunarinnar laut einvörðungu að fjárhæð kröfunnar, þar sem mál væri rekið fyrir dómstólum til ógildingar skattákvörðunar, en ekki því að engin krafa væri til staðar. Fyrirvari sóknaraðila gaf varnaraðila þannig ekkert tilefni til að ætla að honum væri nauðsynlegt að gera frekari ráðstafanir til að aftra því að krafan fyrndist á meðan málarekstur sóknaraðila stæði yfir gagnvart íslenska ríkinu.

Þá liggur fyrir að fjárhæðir sem tilgreindar voru í greiðsluáætluninni vegna vangreiddra gjalda sóknaraðila á árunum 2009 til 2015, sem og á árinu 2017, voru ekki til umfjöllunar í þeim úrskurðum skattyfirvalda sem sóknaraðili krafðist ógildingar á fyrir dómi og vísað var til í fyrirvaranum.

22

Eins og áður er rakið var árangurslaust fjárnám gert hjá sóknaraðila 26. maí 2023 og eru því uppfyllt skilyrði 1. töluliðar 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 um að beiðni um gjaldþrotaskipti komi fram innan þriggja mánaða fyrir frestdag, en frestdagur í þessu tilviki er 22. júní 2023 eða sá dagur sem krafa sóknaraðila um gjaldþrotaskipti var lögð fram í dómi, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili hefur ekki sýnt fram á að honum sé kleift að standa við skuldbindingar sínar við varnaraðila og ber því samkvæmt 1. tölulið 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991 að fallast á kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila verði tekið til gjaldþrotaskipta.

23

Með vísan til alls framangreinds verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.