87/2018

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A, fæddri 1998, með því að hafa í 18 skipti á árinu 2015 haft samræði við hana á heimili sínu þegar A var 16 til 17 ára, með því að notfæra sér yfirburðarstöðu sem hann hafði gagnvart A sökum aldurs og reynslu með nánar tilgreindum hætti. Sú háttsemi X var talin varða við 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hins vegar var talið ósannað að hann hefði samhliða framangreindri háttsemi brotið gegn 1. mgr. 198. gr. og 1. mgr. 201. gr. sömu laga, annars vegar með því að misnota freklega þá aðstöðu að A hefði verið honum háð sem skjólstæðingur hans í nánar tilgreindu trúnaðarsambandi og hins vegar með því að X hefði verið trúað sérstaklega fyrir A til kennslu og uppeldis. Landsréttur staðfesti þannig dóm héraðsdóms og dæmdi X til að sæta fangelsi í 18 mánuði og greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 25. júlí 2017. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […] 2017 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd. Jafnframt að ákærði verði dæmdur til greiðslu sakarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að bætur verði lækkaðar stórlega. Þá er þess krafist að sakarkostnaður í héraði og fyrir Landsrétti verði felldur á ríkissjóð.

4 Brotaþolinn A krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 2.500.000 krónur í miskabætur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu hennar verði staðfest. Í báðum tilvikum er krafist staðfestingar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola fyrir héraðsdómi og að réttargæslumanni verði dæmd þóknun vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Ákærða er í máli þessu gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa á tímabilinu maí til september 2015, þegar brotaþoli var 16 til 17 ára, í allt að 20 skipti haft samræði við stúlkuna með því að notfæra sér yfirburðastöðu sína gagnvart henni sökum aldurs og reynslu. Einnig að hafa misnotað freklega þá aðstöðu sína að stúlkan var honum háð í trúnaðarsambandi sem skapast hafði er hún leitaði til hans sem stjórnanda í […] og trúði honum fyrir […]. Ákærði hafi tekið stúlkuna undir sinn verndarvæng og aðstoðað á ýmsan hátt, meðal annars með því að afhenda henni lykil að heimili sínu til þess að hún gæti leitað þar skjóls þegar hún þyrfti á að halda vegna […]. Með háttsemi sinni hafi ákærði jafnframt brotið gegn trúnaðarskyldu sinni við stúlkuna, sem honum hafi verið trúað fyrir til kennslu og uppeldis. Í ákæru var háttsemi ákærða talin varða við 1. mgr. 198. gr., 1. mgr. 201. gr. og 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Ákærða og brotaþola ber saman um málsatvik í öllum meginatriðum. Með hliðsjón af framburði þeirra var lagt til grundvallar í hinum áfrýjaða dómi að þau hefðu haft samræði í 18 skipti á tímabilinu júní til ágúst 2015.

Niðurstaða

7 Þegar hin kynferðislegu samskipti ákærða og brotaþola áttu sér stað samkvæmt framangreindu var stúlkan 16 og 17 ára gömul og ákærði 38 ára. Var því á þeim mikill aldurs og þroskamunur. Ákærða var kunnugt um aldur brotaþola, […] og að hún stóð höllum fæti af ýmsum ástæðum eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði tók stúlkuna undir sinn verndarvæng og afhenti henni meðal annars lykil að heimili sínu svo að hún gæti leitað þar athvarfs og stuðnings þegar […]. Þá hafði ákærði aðstoðað brotaþola vegna […] sem hún hafði trúað honum fyrir og átt hafði sér stað skömmu áður en hann hafði fyrst samræði við hana. Þegar litið er til alls framangreinds er fallist á með héraðsdómi að ákærði hafi notfært sér bágar aðstæður stúlkunnar og yfirburðastöðu sína gagnvart henni sökum aldurs og reynslu til að hafa við hana samræði. Fól aðferð ákærða í sér tælingu í skilningi 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Er verknaðarlýsingu í ákæru ekki áfátt að þessu leyti og er brot ákærða því réttilega heimfært til 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

8 Í ákæru er háttsemi ákærða einnig heimfærð undir 1. mgr. 198. gr. og 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga. Að því er fyrra ákvæðið varðar er á því byggt að ákærði hafi misnotað freklega þá aðstöðu að brotaþoli var honum háð sem skjólstæðingur hans í trúnaðarsambandi sem skapast hafi er hún leitaði til hans sem stjórnanda í […]. Upplýst er að brotaþoli sótti um skeið […] sem ætlaðar voru […] og ákærði hafði umsjón með. Í greinargerð með lögum nr. 61/2007 sem breyttu meðal annars 1. mgr. 198. gr. kemur fram að ákvæðinu sé ætlað að vernda einstaklinga sem eru í trúnaðarsambandi við fagaðila vegna aðstæðna sinna, t.d. þegar um er að ræða samband læknis, hjúkrunarfræðings, sálfræðings, félagsráðgjafa, prests eða annars sálusorgara við skjólstæðing sinn. Verður ekki ráðið af gögnum málsins að það trúnaðarsamband, sem byggt er á í ákæru að hafi staðið milli ákærða og brotaþola, hafi verið þess eðlis að átt geti undir ákvæðið, auk þess sem fyrir liggur að fyrrgreint […] hafði lagst af nokkrum vikum áður en ákærði hafði fyrst samræði við brotaþola. Þá er fallist á með héraðsdómi að ósannað sé að ákærða hafi verið trúað sérstaklega fyrir brotaþola til kennslu og uppeldis. Verður háttsemi ákærða því hvorki heimfærð undir 1. mgr. 198. gr. né 1. mgr. 201. gr. samhliða 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

9 Í héraðsdómi var við ákvörðun refsingar litið til aliðar 1. mgr. 195. gr. almennra hegningarlaga en ekki er fallist á að það ákvæði eigi við í málinu. Allt að einu og samkvæmt öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu og refsingu ákærða eins og greinir í dómsorði.

10 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað, einkaréttarkröfu og málskostnað í héraði verða staðfest. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað, einkaréttarkröfu og málskostnað í héraði skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.027.328 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 744.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 248.000 krónur.