65/2018

Útdráttur

BJ var sakfelldur fyrir bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélagið B á rekstrarárinu 2008 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti. BJ var einnig gefið að sök meiriháttar skattalagabrot með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og virðisaukaskatti félagsins fyrir tiltekin tímabil. Landsréttur vísaði til þess að í skýrslu skattrannsóknarstjóra kæmi fram það mat hans að þeir sölureikningar sem ákæra byggi á væru tilhæfulausir og að við lögreglurannsókn málsins hefði ekkert komið fram sem varpaði nýju ljósi á það. Taldi Landsréttur ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að BJ hefði gerst sekur um þann undandrátt á skyldu til greiðslu virðisaukaskatts sem hann var ákærður fyrir, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var BJ því sýknaður af þessum lið ákæru. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að óhæfilegur dráttur hefði orðið á meðferð málsins sem ekki hefði verið útskýrður. Var ákvörðun refsingar BJ frestað skilorðsbundið.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 9. júní 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. maí 2017 í málinu nr. S31/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu, en til vara að refsing hans verði felld niður eða milduð. Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi er ákærði sóttur til saka fyrir að hafa sem framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins Bis látið hjá líða að skila skýrslum vegna virðisaukaskatts á árinu 2008 og standa skil á innheimtum virðisaukaskatti á því ári að fjárhæð 15.300.286 krónur. Með þessu telur ákæruvaldið að ákærði hafi gerst brotlegur við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þá er ákærða jafnframt gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélagið á rekstrarárinu 2008 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti. Er sú háttsemi hans talin varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr., laga nr. 145/1994 um bókhald.

5 Samkvæmt gögnum málsins var ákærði formaður stjórnar Bis ehf. og framkvæmdastjóri félagsins þann tíma sem ákæra tekur til. Bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta 22. apríl 2009.

6 Ákæra í málinu styðst við lögreglurannsókn sem fram fór á grundvelli bréfs skattrannsóknarstjóra ríkisins 18. september 2013 til embættis sérstaks saksóknara samkvæmt lögum nr. 135/2008 og gögn sem því fylgdu. Var lögreglurannsóknin í höndum þess embættis en ákæra gefin út af héraðssaksóknara 19. janúar 2017.

7 Í skýrslu sem skattrannsóknarstjóri ritaði um rannsókn sína kemur fram að virðisaukaskattsskýrslum fyrir þau uppgjörstímabil sem í ákæru greinir hafi ekki verið skilað. Þá hafi rannsókn embættisins leitt í ljós þær tölulegu niðurstöður að vantalin skattskyld velta næmi 62.450.154 krónum og vantalinn útskattur 15.300.286 krónum. Loks hafi bókhaldsgögnum ekki verið skilað. Það væri á hinn bóginn niðurstaða rannsóknarinnar að skattaðili hefði gefið út tilhæfulausa reikninga og afhent þá þriðja aðila í eigin nafni gegn greiðslu. Þá hafi gögn um innskattsbær rekstrargjöld ekki verið afhent. Er um þetta meðal annars vísað til þess að framburður ákærða um starfsemi skattaðila hafi verið mjög á reiki. Við skýrslutöku af honum 29. mars 2012 hafi komið fram að starfsemi skattaðila hafi einkum verið fólgin í að útvega viðskiptamönnum félagsins erlent vinnuafl, aðallega Pólverja sem að mestu hefðu verið að vinna fyrir […] í eigu A, en fyrir liggur að hann var […] í stjórn Bis ehf. frá […] 2008. Ákærði kvaðst þó ekki vita til hvaða starfa þeir hefðu verið ráðnir. Við skýrslugjöf 27. september 2012 bar ákærði á hinn bóginn fyrir sig minnisleysi um allt sem við kom rekstri félagsins. Gaf hann þá skýringu á minnisleysinu og tregðu til að svara spurningum um sakarefnið að hann hefði glímt við mikla óreglu á því tímabili sem rannsóknin tók til. Þá var framangreind niðurstaða jafnframt reist á því að ekki hefðu með öðrum hætti verið gefnar trúverðugar skýringar á reikningum skattaðila að því er varðar fjárhæðir þeirra, tilurð og efni. Er sérstaklega tiltekið í því sambandi að framburður A um viðskipti skattaðila og tveggja fyrirtækja í eigu hans sé ótrúverðugur og hann hafi ekki getað lagt fram gögn, svo sem vinnuskýrslur eða annað, sem sýni að um raunveruleg viðskipti hafi verið að ræða. Segir eftirfarandi um þetta í samantektarkafla skýrslunnar: „Þá er ekki hægt að líta framhjá því að sölureikningar, útgefnir af skattaðila á félög í eigu A, eru að heildarfjárhæð 64.210.000 krónur. Reikningarnir eru sagðir greiddir með reiðufé og greiðslukvittanir því til staðfestingar. Engu að síður eru innborganir á bankareikning skattaðila að heildarfjárhæð 7.020.000 krónur frá þessum félögum. Hreyfingar á bankareikningum B ehf. og C Ltd. styðja ekki þann framburð A að reikningar hafi verið greiddir með reiðufé. Starfsemi C Ltd. á Íslandi var eingöngu fólgin í því að leigja erlent vinnuafl til B ehf., þrátt fyrir það á skattaðili að hafa aflað bæði C Ltd. og B ehf. erlent vinnuafl.“ Hið sama eigi við um viðskipti skattaðila við tvö önnur félög.

8 Ákærði mætti til skýrslutöku hjá embætti sérstaks saksóknara 15. september 2014. Þar hélt hann því fram að undirskrift hans á tilkynningu til hlutafélagaskrár, sem samkvæmt efni sínu felur það í sér að hann hafi 27. mars 2008 tekið við formennsku í stjórn Bis ehf. og framkvæmdastjórn þess, væri fölsuð. Þá kaus hann að svara ekki spurningum um þær sakargiftir sem ákært er fyrir í málinu. Þannig neitaði hann að tjá sig um hvort bókhald hefði verið fært og hvar bókhaldsgögn væru geymd. Þá svaraði hann ekki spurningum um viðskipti að baki þeim 27 sölureikningum sem liggja til grundvallar ákæru um skattalagabrot, hvort þeir hefðu verið greiddir og hver hefði gefið þá út.

9 Við lögreglurannsókn málsins var tekin vitnaskýrsla af A. Svaraði hann því meðal annars til að Bis ehf. hefði starfað sem undirverktaki fyrir […] sem hann átti. Ákærði eða annar nafngreindur maður hafi annast daglega fjármálastjórn þess. Inntur eftir því hvort ákærði hefði komið að ákvörðunum um skattskil félagsins á tímabilinu mars til desember 2008 kvaðst hann ekki vita það.

10 Við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði ekkert hafa um málið að segja og bar sem fyrr fyrir sig minnisleysi um atvik. Engin vitni voru leidd fyrir dóminn.

11 Í greinargerð ákærða til héraðsdóms var krafist sýknu og á því byggt að ekkert hefði komið fram við rannsókn málsins sem benti til þess að virðisaukaskattur hefði verið innheimtur. Þannig hafi skattrannsóknarstjóri komist að þeirri niðurstöðu í rannsókn sinni að um tilhæfulausa reikninga væri að ræða og því hafi ekki verið hnekkt. Það sé jafnframt niðurstaða rannsóknar skattyfirvalda að Bis ehf. hafi engan rekstur haft með höndum á árinu 2008 og þar með sé bókhaldsbrot jafnframt ósannað.

12 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og hann dæmdur til að sæta fangelsi í sjö mánuði og greiða 30.600.000 krónur í sekt. Fullnustu fangelsisrefsingarinnar var frestað skilorðsbundið til tveggja ára. Var sakfelling reist á skyldum ákærða sem framkvæmdastjóra Bis ehf. samkvæmt 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög og þeim framburði hans hjá skattrannsóknarstjóra að hann hefði gefið út þá sölureikninga sem liggja ákæru til grundvallar og undirritað greiðslukvittanir, svo og að reikningarnir hefðu verið greiddir og peningarnir notaðir til að greiða laun og fleira.

13 Af hálfu málsaðila komu ekki fram óskir um munnlega sönnunarfærslu fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

14 Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt skal sá, sem er skattskyldur og hefur innheimt virðisaukaskatt og stendur ekki skil á honum af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi á lögmæltum tíma, greiða fésekt sem nemur allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem ekki var greidd og aldrei lægri en nemur tvöfaldri þessari fjárhæð. Er brot samkvæmt ákvæðinu fullframið þegar skattur, sem innheimtur var eða bar að innheimta við skattskylda sölu á vöru eða þjónustu, er ekki afhentur á réttum tíma.

15 Í skýrslu skattrannsóknarstjóra um rannsókn embættisins á virðisaukaskattsskilum Bis ehf. kemur fram það mat hans að þeir sölureikningar sem rannsóknin tók til og ákæra er grundvölluð á séu tilhæfulausir og þar með að þau viðskipti sem þeir bera með sér að liggi að baki þeim hafi í reynd aldrei átt sér stað. Við lögreglurannsókn málsins kom ekkert fram sem varpaði nýju ljósi á það en hún var að meginstefnu til bundin við skýrslutöku af ákærða og einu vitni. Við dómsmeðferð málsins voru ekki lögð fram frekari sakargögn og engar skýrslutökur fóru þar fram.

16 Að því gættu sem að framan er rakið og að virtum þeim gögnum sem saksókn á hendur ákærða styðst við telst ekki hafið yfir skynsamlegan vafa, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að ákærði hafi gerst sekur um þann undandrátt á skyldu til greiðslu virðisaukaskatts sem hann er ákærður fyrir. Verður hann því sýknaður af ákæru um brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt.

17 Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald eru einkahlutafélög bókhaldsskyld, óháð því hvort þau hafi með höndum atvinnurekstur eða ekki. Er tekið fram í almennum athugasemdum í frumvarpi því er varð að lögum nr. 145/1994 að eðlilegt sé að í lögum um bókhald sé kveðið á um almenna skyldu til að halda bókhald og færa eða skrá í bókhaldsbækur allar upplýsingar um viðskipti og aðrar fjárreiður sem eðli málsins samkvæmt ber að gera eigendum, félagsaðilum, lánardrottnum og hinu opinbera grein fyrir í einu eða öðru formi. Sú skylda hvíldi á ákærða sem framkvæmdastjóra Bis ehf. að sjá til þess að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þeirri skyldu sinnti hann ekki. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þau brot gegn lögum um bókhald sem honum eru gefin að sök í ákæru og þar eru réttilega heimfærð til 1. og 2. töluliðar 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. þeirra. Slík brot eru ætíð meiri háttar samkvæmt upphafsorðum 1. mgr. 37. gr. laganna og verða því jafnframt heimfærð til 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. 18 Ákærði hefur ekki áður hlotið refsidóm. Formleg rannsókn málsins hjá skattrannsóknarstjóra hófst 1. nóvember 2011 og henni lauk í árslok 2012. Með bréfi skattrannsóknarstjóra til sérstaks saksóknara 18. september 2013 var málinu vísað til rannsóknar lögreglu. Við lögreglurannsóknina var tekin skýrsla af ákærða 12. september 2014 og vitni 25. sama mánaðar. Ákæra var gefin út af héraðssaksóknara 19. janúar 2017. Þessi óhæfilegi dráttur á meðferð málsins hefur ekki verið skýrður. Er að þessu gættu rétt að fresta ákvörðun um refsingu ákærða eins og nánar greinir í dómsorði.

19 Í ljósi úrslita málsins og með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða þriðjung sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraði og þriðjung áfrýjunarkostnaðar, þar með talið af málsvarnarlaunum verjanda síns sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákvörðun refsingar ákærða, B-kk-ef R-kk-ef J-kk-ef, er frestað og skal hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði þriðjung sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi.

Ákærði greiði þriðjung áfrýjunarkostnaðar málsins sem samtals nemur 1.031.607 krónum, þar með talið af málsvarnarlaunum verjanda síns, J-kk-ef E-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 992.000 krónum.

Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.