709/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E ehf. gegn A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. var vísað frá dómi. E ehf. byggði á því að hann ætti skaðabótakröfu á hendur varnaraðilum vegna samkeppnislagabrota sem fólust í óbeinni samvinnu um ákvörðun milligjalda milli útgefenda á debetkortum. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að verulega skorti á að E ehf. hefði gert grein fyrir sameiginlegri aðild varnaraðila samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá hefði E ehf. ekki útskýrt hvernig kröfugerð hans í þriðju og fjórðu varakröfu samræmdist málatilbúnaði hans um að hann hefði fengið öll réttindi tengd sakarefninu framseld frá K hf. Loks væru allir meginágallar sem voru á málatilbúnaði E ehf. og áður K hf., og sem leiddu til frávísunar á fyrri málum þeirra, enn til staðar. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. desember 2020. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 6. janúar 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. nóvember 2020 í málinu nr. E- 2567/2020 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði vegna þessa þáttar málsins og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast hver fyrir sig staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar, auk álags samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Samkeppniseftirlitið hóf á árinu 2006 rannsókn á ætluðum samkeppnislagabrotum varnaraðilans Valitors hf., sem þá hét Greiðslumiðlun hf., varnaraðilans Borgunar hf., sem þá hét Kreditkort hf. og Fjölgreiðslumiðlunar hf., síðar Greiðsluveitunnar hf., í greiðslukortaviðskiptum, einkum á árunum 2002 til 2006. Þessi fyrirtæki viðurkenndu ýmis brot gegn 10., 11. og 12. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 og gengust undir sektargreiðslur með sáttum við Samkeppniseftirlitið. Greint var frá þeirri niðurstöðu 10. janúar 2008 í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr.4/2008.

5

Kortaþjónustan hf. höfðaði mál gegn framangreindum þremur fyrirtækjum með stefnu 16. desember 2014 og krafðist skaðabóta vegna þeirra samkeppnislagabrota sem fjallað var um í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 4/2008. Málinu lauk með dómsátt 3. mars 2015 en samkvæmt henni skyldu fyrirtækin greiða Kortaþjónustunni hf. samtals 250.250.000 krónur.

6

Í kjölfar erindis Kortaþjónustunnar hf. 3. apríl 2009 hóf Samkeppniseftirlitið rannsókn á ætluðum samkeppnislagabrotum varnaraðila á greiðslukortamarkaði. Rannsóknin náði meðal annars til ætlaðs ólögmæts samráðs útgefenda í tengslum við ákvörðun milligjalda og ætlaðrar samtvinnunar á færsluhirðingu og vildarkjörum VISA- korthafa. Rannsókninni lauk 30. apríl 2015 með ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 8/2015 sem byggðist á sáttum sem varnaraðilar gerðu við Samkeppniseftirlitið vegna málsins 9. júlí, 20. ágúst og 15. desember 2014. Í ákvörðuninni kom meðal annars fram að fyrirkomulag um ákvörðun milligjalda hefði falið í sér óbeina samvinnu um verð milli útgefenda á greiðslukortum á því tímabili sem rannsóknin beindist að en um var að ræða tímabilið frá 1. janúar 2007 til 31. desember 2009. Þetta óbeina samstarf hafi falist í því að útgefendur, sem voru stóru bankarnir þrír, hafi með samningum falið annars vegar Borgun hf. og hins vegar Valitor hf. að ákvarða í verðskrám milligjöld vegna notkunar VISA- og Master Card- greiðslukorta. Í framkvæmd hafi umrædd milligjöld verið ákvörðuð með samræmdum hætti.

Jafnframt hafi þetta fyrirkomulag falið í sér að á vettvangi samtaka varnaraðilanna tveggja, Borgunar hf. og Valitors hf., hafi átt sér stað samvinna og framkvæmd sem ekki hafi verið í samræmi við 12. gr. samkeppnislaga.

7

Kortaþjónustan hf. höfðaði mál á hendur varnaraðilum með stefnu 13. janúar 2015 til greiðslu skaðabóta á svipuðum grundvelli og sóknaraðili krefst bóta í þessu máli. Í því máli var byggt á sömu matsgerð dómkvaddra matsmanna og gert er í þessu máli.

Með dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 í máli nr. 239/2017 var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur með þeim rökum að verulega skorti á að fullnægjandi upplýsingar lægju fyrir um aðkomu og hlutdeild Teller A/S í viðskiptum Kortaþjónustunnar hf. á því tímabili sem um ræddi, ekki síst hvað varðaði eðli og inntak samstarfs um færsluhirðingu og greiðslu milligjalda. Lægi ekkert fyrir um það hvort Kortaþjónustan hf. eða hið danska félag hefði greitt milligjöldin sem væri grundvöllur þess tjóns sem Kortaþjónustan hf. freistaði að fá staðfest með matsgerð og þar með hvort Kortaþjónustan hf. væri bær til þess að standa ein að málsókn sinni á hendur varnaraðilum í þeim farvegi sem hún hefði sjálf markað henni. Var málatilbúnaður Kortaþjónustunnar hf. að þessu leyti talinn svo óljós og vanreifaður að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

8

Með stefnu 28. september 2017 höfðaði Kortaþjónustan hf. mál að nýju á hendur varnaraðilum og kvaðst þá hafa lagfært þá ágalla á fyrri málatilbúnaði sínum sem leiddu til frávísunar fyrra málsins. Með úrskurði Landsréttar 9. maí 2018 í máli nr. 289/2018 var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur með þeim rökum að dómkröfur í því máli og málinu sem lauk með dómsátt 3. mars 2015 væru byggðar á því að Kortaþjónustan hf. hefði orðið fyrir tjóni vegna þess að markaðshlutdeild hennar og þar með framlegð hefði orðið minni vegna samkeppnislagabrota varnaraðila. Af fyrrgreindri dómsátt yrði ráðið að Kortaþjónustan hf. gæti aðeins átt rétt til bóta fyrir tjón sem væri umfram það tjón sem leiddi af háttsemi sem lýst var í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 4/2008 og teldist uppgert með sáttinni. Í málatilbúnaði Kortaþjónustunnar hf. væri ekki greint með skýrum hætti á milli afleiðinga þeirra samkeppnislagabrota sem bætt voru með dómsáttinni og afleiðinga ólögmætrar framkvæmdar á ákvörðun milligjalda á markaðshlutdeild og framlegð.

Þar af leiðandi yrði ekki ráðið hvort og þá að hvaða leyti Kortaþjónustan hf. hefði þegar fengið bætt það framlegðartap sem félagið krefðist að yrði bætt í málinu. Af þessu leiddi jafnframt að Kortaþjónustan hf. hefði ekki með fullnægjandi hætti sýnt fram á orsakasamhengi milli þeirra samkeppnislagabrota sem hún reisti málatilbúnað sinn á og þess tjóns sem hún krefði varnaraðila um bætur fyrir. Aðalkröfu Kortaþjónustunnar hf. um tilteknar skaðabætur úr hendi varnaraðila og varakröfum um skaðabætur að mati dómsins var af þeim sökum vísað frá héraðsdómi. Þriðju varakröfu Kortaþjónustunnar hf., sem fólst í þrískiptri kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu, var einnig vísað frá héraðsdómi þar sem félagið hefði, vegna fyrrnefndra annmarka á málatilbúnaðinum, ekki leitt að því nægar líkur að það hefði orðið fyrir tjóni og ekki gert nægilega skýra grein fyrir því hver væru tengsl þess við ætlað skaðaverk.

9

Sóknaraðili, sem leiðir rétt sinn frá Kortaþjónustunni hf., höfðaði mál á hendur varnaraðilum með stefnu 8. nóvember 2018 og kvaðst þá hafa fært til betri vegar þá ágalla sem leiddu til frávísunar málsins nr. 289/2018. Með úrskurði Landsréttar 15. apríl 2019 í máli nr. 167/2019 var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur með þeim rökum að verulega skorti á að sóknaraðili hefði gert viðhlítandi grein fyrir sameiginlegri aðild varnaraðila samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 og sameiginlegri ábyrgð allra varnaraðila á tjóni sem hafi hlotist annars vegar af ólögmætu samráði á vettvangi varnaraðilans Valitors hf. og hins vegar á vettvangi varnaraðilans Borgunar hf. en það eitt og sér varðaði frávísun málsins. Þá hefði sóknaraðili hvorki leitt nægilegar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni né gert viðhlítandi grein fyrir tengslum ætlaðs tjóns síns við þau samkeppnisbrot varnaraðila sem hann vísaði til og þannig ekki bætt úr fyrri ágöllum á málatilbúnaði

Kortaþjónustunnar hf.

10

Sóknaraðili mun hafa höfðað mál í fjórða sinn vegna sama sakarefnis í október 2019 en það mál verið fellt niður í desember sama ár vegna vangreiddrar málskostnaðartryggingar. Sóknaraðili höfðaði mál þetta á hendur varnaraðilum 7. apríl 2020 með þeim dómkröfum sem greinir í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili telur sig nú hafa bætt úr þeim ágöllum sem leiddu til frávísunar fyrrgreinds máls hans.

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði eru aðalkrafa og fyrsta og önnur varakrafa sóknaraðila samhljóða aðalkröfu og fyrstu og annarri varakröfu hans í málinu nr. 289/2018. Þriðja varakrafa sóknaraðila er sambærileg varakröfu í máli nr. 167/2019 og fjórða varakrafa hans er sambærileg liðum I og II í þriðju varakröfu í máli nr. 289/2018, að öðru leyti en því að kröfurnar takmarkast nú við milligjöld fyrir debetkort ístað greiðslukorta.

11

Varnaraðilar telja að sóknaraðili hafi ekki bætt úr framangreindum ágöllum á fyrri málatilbúnaði sínum og Kortaþjónustunnar hf., auk þess sem sóknaraðili hafi ekki gert viðhlítandi grein fyrir sameiginlegri aðild málsins til varnar og óskiptri greiðsluábyrgð allra varnaraðila.

Niðurstaða

12

Rökstuðningur sóknaraðila fyrir sameiginlegri aðild varnaraðila samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 og sameiginlegri ábyrgð allra varnaraðila á tjóni sem hafi hlotist annars vegar af ólögmætu samráði á vettvangi varnaraðilans Valitors hf. og hins vegar á vettvangi varnaraðilans Borgunar hf. er efnislega óbreyttur frá fyrra máli sóknaraðila sem lauk með úrskurði Landsréttar í málinu nr. 167/2019. Skortir því enn verulega á að málatilbúnaður sóknaraðila sé reifaður með fullnægjandi hætti hvað varðar aðild til varnar. Varðar það eitt og sér frávísun málsins.

13

Þriðja varakrafa sóknaraðila lýtur að því að viðurkennd verði óskipt skaðabótaábyrgð stefndu gagnvart Korta hf., áður Kortaþjónustunni hf., með ætluðu verðsamráði sem þar er nánar lýst. Í stefnu er á því byggt að Korta hf. hafi framselt sóknaraðila,, til eignar og fullrar ráðstöfunar öll réttindi tengd sakarefninu“, nánar tiltekið,, kröfur vegna skaðabótaábyrgðar stefndu gagnvart Korta [...]“ og er vísað um það til framsals skaðabótaábyrgðar gagnvart Korta hf. en ekki gagnvart sóknaraðila sjálfum. Væri þessi krafa tekin til greina myndi Korta hf. því eiga þann rétt til skaðabóta sem viðurkenndur yrði, en ekki sóknaraðili. Sóknaraðili hefur ekki útskýrt hvernig það samræmist málatilbúnaði hans um að hann hafi fengið öll réttindi tengd sakarefninu framseld til sín frá Korta hf. Fjórða varakrafa sóknaraðila er sama marki brennd.

Varðar þetta eitt og sér frávísun þriðju og fjórðu varakröfu sóknaraðila.

14

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er einnig fallist á það með héraðsdómi að allir meginágallar sem voru á málatilbúnaði sóknaraðila og áður Kortaþjónustunnar hf., og sem leiddu til frávísunar á fyrri málum þeirra, séu enn til staðar. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

15

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir. Ekki eru alveg næg efni til þess að sóknaraðila verði gert að greiða varnaraðilum álag á málskostnað samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. sömu greinar.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, EC Clear ehf., greiði varnaraðilum, Arion banka hf., Borgun hf., Íslandsbanka hf., Landsbankanum hf. og Valitor hf., hverjum um sig 500.000 krónur í kærumálskostnað.