418/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L og H gegn V og S var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust L og H ógildingar á ákvörðun S frá 1. desember 2016 um framkvæmdaleyfi fyrir vegaframkvæmd til V og úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála frá 20. nóvember 2017, þar sem kröfu L og H um að ákvörðunin yrði felld úr gildi var hafnað. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að aðild að dómsmáli sem höfðað væri um ákvörðun stjórnvalds á grundvelli laga nr. 130/2011, um úrskurðarnefnd umhverfis og auðlindamála, færi eftir almennum reglum, meðal annars þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að lögvarðir hagsmunir væru skilyrði aðildar að einkamáli. L og H hefðu ekki sýnt fram á slíka hagsmuni og ekki nægði að þeir vísuðu til þess að hafa átt aðild að stjórnsýslumálinu á grundvelli sérstakrar lagaheimildar. Þá yrði aðild þeirra að dómsmálinu hvorki reist á 2. né 70. gr. stjórnarskrárinnar á meðan þeir hefðu ekki lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Loks hefðu L og H ekki sýnt fram á neina þá ágalla á málsmeðferð eða úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála að ómerkingu varðaði. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. maí 2018. Kærumálsgögn bárust Landsrétti 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. apríl 2018 í málinu nr. E[…]/2018, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar en til vara að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar að því er varðar kröfu sóknaraðila um að ógiltur verði úrskurður úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála frá 20. nóvember 2017. Þá er þess krafist, verði hinn kærði úrskurður staðfestur að einhverju leyti, að málskostnaður verði látinn niður falla eða hann lækkaður verulega. Loks krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi sóknaraðila.

4 Mál þetta sætir flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991.

Niðurstaða

5 Þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, sem leiða af samningi efnahagsnefndar Sameinuðu þjóðanna fyrir Evrópu um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum, svonefndum Árósasamningi, voru meðal annars innleiddar í íslenskan rétt með setningu laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis og auðlindamála. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 130/2011 er rakið að í 2. mgr. 9. gr. Árósasamningsins sé áskilnaður um að tryggja skuli almenningi aðgang að endurskoðunarleið fyrir dómstólum og/eða öðrum óháðum og hlutlausum aðila um hvort ákvarðanir, aðgerðir eða aðgerðaleysi stjórnvalda, sem fjallað sé um í 6. gr. samningsins, samræmist lögum að efni eða formi. Svo sem rakið er í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 130/2011 stóð valið milli tveggja leiða að þessu markmiði, stjórnsýsluleiðar og dómstólaleiðar. Valdi löggjafinn að fara stjórnsýsluleiðina.

6 Ákvæði 4. gr. laganna heimilar umhverfisverndar, útivistar og hagsmunasamtökum með minnst 30 félaga að kæra til úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála ákvarðanir um þrjú nánar tilgreind atriði án þess að sýna fram á lögvarða hagsmuni enda samrýmist það tilgangi samtakanna að gæta þeirra hagsmuna sem kæran lýtur að. Í ákvæðinu felst því undantekning frá hinni almennu reglu stjórnsýsluréttarins að kæruaðild í stjórnsýslumáli sé bundin við að aðili eigi einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta. Lögin geyma hins vegar ekki sérákvæði um aðild að dómsmáli sem höfðað er um ákvörðun stjórnvalds á grundvelli laganna, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. nóvember 2013 í máli nr. 677/2013 þar sem segir að löggjafinn hafi valið stjórnsýsluleiðina.

7 Í samræmi við framangreint fer um aðild að dómsmáli um ákvörðun úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála eftir almennum reglum, meðal annars þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að lögvarðir hagsmunir séu skilyrði málshöfðunar í einkamáli. Sóknaraðilar hafa ekki sýnt fram á að þeir hafi slíka hagsmuni. Ekki nægir að sóknaraðilar vísi til þess að þeir hafi átt aðild að stjórnsýslumálinu á grundvelli sérstakrar lagaheimildar. Þá verður aðild sóknaraðila að dómsmálinu hvorki reist á 2. né 70. gr. stjórnarskrárinnar ef sóknaraðilar hafa ekki lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins.

8 Með dómi Hæstaréttar 12. júní 2002 í máli nr. 231/2002 staðfesti Hæstiréttur að í skjóli meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar njóti sá, sem aðild hefur átt að máli fyrir stjórnvaldi, almennt réttar til að bera undir dómstóla hvort farið hafi verið að lögum við meðferð þess og úrlausn. Sú heimild er bundin við hvort formreglum hafi verið fylgt í öllu við málsmeðferð og úrskurð úrskurðarnefndarinnar, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 2. ágúst 2017 í máli nr. 432/2017. Hafa sóknaraðilar ekki sýnt fram á að neinir þeir ágallar séu á málsmeðferð eða úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis og auðlindamála að ómerkingu varði.

9 Af framansögðu leiðir að hafna verður kröfum sóknaraðila og verður því niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Sóknaraðilum verður gert að greiða hvorum varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað fyrir Landsrétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Landvernd og Hollvinir Hornafjarðar, greiði óskipt hvorum varnaraðila, Vegagerðinni og Sveitarfélaginu Hornafirði, 1.350.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.