665/2018

Útdráttur

S lagði til gám til flutnings á smjörlíki frá Hollandi til Íslands. Við skoðun eftir heimkomu sást fínkornóttur salli á efstu kössunum í sendingunni og lyktaði farmurinn vegna utanaðkomandi efnis. Í ljós kom að um var að ræða áloxíð, sem hefur ákveðna hættueiginleika, og ekki var unnt að útiloka að hefði borist í einhverjar einingar vörunnar. Með hliðsjón af 1. og 3. mgr. 68. gr. siglingalaga, sbr. 26. gr. sömu laga, var talið að S bæri að sanna að hann hefði með eðlilegri árvekni séð til þess að gámurinn sem hann lagði til hefði haft þá eiginleika sem þurfti til að koma smjörlíkisfarminum óskemmdum til hafnar í Reykjavík og að hann hefði þannig verið farmhæfur við upphaf ferðar. S hafi ekki axlað þá sönnunarbyrði og yrði því gert að bæta tjón vegna skemmda sem urðu á farminum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, I-kvk-nf E-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. ágúst 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. júlí 2018 í málinu nr. E1984/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann þess að dómkröfur verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, auk málskostnaðar fyrir Landsrétti úr hendi áfrýjanda.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Samkvæmt gögnum málsins pantaði fyrirtækið ÍSAM ehf. smjörlíki hjá hollenska fyrirtækinu Remia. Smjörlíkið var flutt í gámi sem áfrýjandi lagði til. Gámurinn var afhentur á starfsstöð Remia í Soesterberg, Hollandi 29. maí 2015. Remia sá um að hlaða í gáminn 2.436 kössum af smjörlíki. Sama dag gaf Samskip BV út CMRfarmbréf fyrir landflutning frá Soesterberg til Rotterdam, en engar frekari upplýsingar liggja fyrir um þann flutning í málinu. Hinn 2. júní 2015 gaf áfrýjandi út fylgibréf fyrir fjölþáttaflutning (farmbréf) fyrir sjóflutning frá Rotterdam til Reykjavíkur. Sendandi var tilgreindur sem Remia og móttakandi Ora ehf. Hinn 11. júní 2015 var gámurinn afhentur Ora ehf. á starfsstöð félagsins. Þegar starfsmenn fyrirtækisins opnuðu gáminn tóku þeir eftir því að efstu kassarnir í gáminum voru þaktir sandi eða ösku. Samkvæmt skoðunarskýrslu Sýnis 25. júní 2015, sem undirrituð er af Á-kvk-þgf Þ-kvk-þgf matvælafræðingi, var utanaðkomandi efni, fínkornóttur salli, í gáminum þegar hann var skoðaður. Fyrir liggur að um var að ræða áloxíð, sem hefur ákveðna hættueiginleika við innöndun, snertingu við húð og inntöku, eins og rakið er í svonefndu öryggisblaði sem er meðal gagna málsins. Samkvæmt skoðunarskýrslu Sýnis var ekki hægt að útiloka að sallinn, sem lá ofan á kössunum sem smjörlíkið var í, hefði borist í einhverjar einingar vörunnar.

Niðurstaða

5 Kjarninn í málflutningi áfrýjanda fyrir Landsrétti laut að því hvort gengið hefði verið nægilega úr skugga um að smjörlíkisfarmurinn hafi í heild eða að stærstum hluta verið skemmdur þegar hann var afhentur móttakanda að loknum flutningi til hafnar í Reykjavík.

6 Í framburði Á-kvk-ef Þ-kvk-ef matvælafræðings fyrir héraðsdómi kom fram að við skoðun farmsins hefði komið í ljós að lykt var af umbúðum utan um smjörlíkið. Hún var spurð hvort ekki hefði borið nauðsyn til nákvæmari rannsóknar en gerð var umrætt sinn til þess að unnt væri að draga þá ályktun að ekki væri rétt að setja smjörlíkið á markað. Svaraði hún því til að það eitt að varan lyktaði vegna utanaðkomandi efnis væri nóg til þess að matvælaframleiðandi setti hana ekki á markað. Samkvæmt framangreindu er óhjákvæmilegt að líta svo á að smjörlíkisfarmurinn hafi verið skemmdur í skilningi 1. mgr. 68. gr. siglingalaga í vörslum áfrýjanda, en engu skiptir í þessu tilliti þótt ekki hafi verið í ljós leitt að smjörlíkið hafi af þessum sökum orðið óhæft til manneldis, sbr. dóm Hæstaréttar 3. apríl 2003 í máli nr. 362/2002.

7 Áfrýjandi hefur í málatilbúnaði sínum lagt áherslu á að hann hafi ekki komið að flutningi gámsins landleiðina í Hollandi og að ábyrgð hans geti í fyrsta lagi hafa komið til þegar gámurinn var afhentur við skipshlið í Rotterdam.

8 Stefndi hefur staðhæft að þegar smjörlíkinu var hlaðið í gáminn 29. maí 2015 hafi ekki verið aðskotaefni í gáminum. Þeirri staðhæfingu hefur ekki verið hrundið af hálfu áfrýjanda. Farmbréf bera heldur ekki með sér að aðskotaefni hafi verið í gáminum en á áfrýjanda hvílir sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða, sbr. 111. gr. siglingalaga nr. 34/1985. Ágreiningslaust er að aðskotaefni var í gáminum þegar hann var opnaður á starfsstöð Ora ehf., en með öllu er óljóst hvort efnið barst í gáminn þegar hann var fluttur landleiðina til Rotterdam, eða á leið yfir hafið til Reykjavíkur. 9 Í 1. mgr. 68. gr. siglingalaga er kveðið á um að skemmist farmur eða glatist meðan hann er í vörslum farmflytjanda á skipi eða í landi beri honum að bæta tjón sem af því hlýst nema ætla megi að hvorki hann né neinn maður sem hann ber ábyrgð á, eigi sök á tjóninu. Samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar ber farmflytjandi ábyrgð á því ef tjón hlýst af óhaffærni skips ef hún er afleiðing þess að hann eða einhver sem hann ber ábyrgð á hefur ekki með eðlilegri árvekni séð til þess að skipið var haffært við upphaf ferðar og hvílir sönnunarbyrði um það að eðlilegrar árvekni hafi verið gætt á þeim sem heldur því fram að hann beri ekki ábyrgð. Þegar um gámaflutninga er að ræða verður að skýra hugtakið haffærni í framangreindu lagaákvæði til samræmis við ákvæði 26. gr. siglingalaga þar sem kveðið er á um að farmflytjanda beri að sjá til þess, með eðlilegri árvekni, að skip sé bæði haffært og farmhæft í þeim skilningi að lestarrými, kæli og frystibúnaður og aðrir hlutar skipsins þar sem farmur er geymdur séu í fullnægjandi ástandi til móttöku, flutnings og varðveislu farms. Hafi aðskotaefni borist í gáminn áður en áfrýjandi tók við honum í Rotterdam, bar honum að sjá til þess að gámurinn væri farmhæfur samkvæmt framangreindu. Á áfrýjanda hvílir sönnunarbyrði um að hann hafi með eðlilegri árvekni séð til þess að gámurinn sem hann lagði til hafi haft þá eiginleika sem þurfti til að koma smjörlíkisfarminum óskemmdum til hafnar í Reykjavík og hann því verið farmhæfur við upphaf ferðar í skilningi 3. mgr. 68. gr., sbr. 26. gr. siglingalaga. Þá sönnunarbyrði hefur hann ekki axlað og verður því gert að bæta tjón vegna skemmda sem urðu á farminum, sbr. 1. og 3. mgr. 68. gr., sbr. og 26. gr. siglingalaga.

10 Í 2. mgr. 10. gr. flutningsskilmála áfrýjanda, sem voru hluti af samningi aðila, er kveðið svo á um að ekki skuli koma til vaxta af neinni kröfu á hendur farmflytjanda fyrr en frá dómsuppsögu. Samkvæmt því og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 7. mars 2002 í máli nr. 243/2001 miðast upphafstími vaxta við dómsuppkvaðningu héraðsdóms.

11 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en upphafstíma dráttarvaxta.

12 Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, sem dæmdir verða frá 20. júlí 2018 til greiðsludags.

Áfrýjandi, Samskip hf., greiði stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.