286/2022

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem A var sviptur sjálfræði í tvö ár.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 6. maí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 18. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 4. maí 2022 í málinu nr. L- [...]/2022 þar sem varnaraðili var sviptur sjálfræði í tvö ár. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Til vara krefst sóknaraðili þess að sjálfræðissviptingu hans verði markaður skemmri tími. Þá er þess krafist að skipuðum verjanda sóknaraðila verði úrskurðuð þóknun fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

5

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiði stúr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila fyrir Landsrétti, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, Úrskurður Héraðsdóms Vestfjarða 4. maí 2022

Með beiðni, sem dagsett er 29. apríl sl. og móttekin var sama dag hefur sóknaraðili, Félagsþjónusta B, krafist þess að A, kt. [...], [...], verði sviptur sjálfræði tímabundið í tvö ár, sbr. a og b liðir 4. gr., sbr. 1. og 3. mgr. 5. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfunni verði hafnað en til vara að sjálfræðissviptingu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þess að málsvarnarlaun verjanda hans verði greidd úr ríkissjóði sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga.

Málið var flutt og tekið til úrskurðar 2. maí sl. Fyrir lá mat læknis um að ekki væri mögulegt að færa varnaraðila fyrir dóminn vegna veikinda hans og fóru verjandi og dómari því á vistunarstað varnaraðila og áttu þar við hann samtal. Við meðferð málsins fyrir dómi var tekin skýrsla af yfirlækni sem annast hefur um varnaraðili í vistun hans og staðfesti læknirinn í skýrslunni að hann teldi ekki unnt að færa varnaraðila fyrir dóminn eins og heilsufari hans væri nú háttað.

Í beiðni sóknaraðila er því lýst að varnaraðili sé [...]gamall og sé alinn upp á [...]. Kemur og fram að samkvæmt læknisvottorði 27. apríl sl. sé varnaraðili greindur með geðhvarfasjúkdóm, ADHD, þroskaskerðingu og glími auk þess við fíknivanda. Hafi varnaraðili veikst alvarlega af örlyndi í júní 2021 og legið um tíma inn á móttökugeðdeild fíknimeðferðar 32 A og síðar á geðendurhæfingardeild á Kleppi. Hann hafi verið í eftirliti geðhvarfateymis Landspítalans en hætt að sinna eftirliti í febrúar 2022.

Líðan varnaraðila hafi farið versnandi frá áramótum í kjölfar þess að hann hafi hætt að taka lyfin sín og verið í neyslu vímuefna. Hann hafi auk þess verið heimilislaus og að mestu haldið til í bifreið sinni, hjá móður eða vinum. Varnaraðili hafi látið sig hverfa og verið endurtekið handtekinn fyrir að aka undir áhrifum vímuefna og í eitt sinn fundist nakinn á almannafæri. Hann hafi lést mikið og virðist ekki getað nærst á eðlilegan hátt. Gerðar hafi verið endurteknar tilraunir til að koma varnaraðila undir læknishendur. Þann 8. apríl 2022 hafi varnaraðili verið fluttur í lögreglufylgd með borgarlækni á bráðamóttöku geðsviðs. Hann hafi verið metinn í geðrofsástandi á grunni örlyndis og lagður samdægurs inn á bráðageðdeild 32 C og nauðungarvistaður í 72 klst. Varnaraðili hafi verið æstur, öskrað og slegið sjálfan sig ítrekað í brjóstið. Hann hafi auk þess verið með ranghugmyndir og verið ógnandi. Læknar hafi boðið varnaraðila lyf en hann neitað. Hann hafi verið metinn í þörf fyrir að fá lyf gegn vilja sínum. Hafi honum verið gefið geðrofslyfið [...]ásamt róandi lyfi.

Með ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 11. apríl 2022 var varnaraðili nauðungarvistaður á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring að kröfu sóknaraðila.

Með kröfu 13. apríl 2022 krafðist varnaraðili þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðin um nauðungarvistun. Þeirri kröfu var hrundið með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 13. apríl 2022 sem Landsréttur staðfesti 27. apríl 2022.

Í læknisvottorði frá 27. apríl sl. sé núverandi ástandi varnaraðila lýst. Þar segi m. a. að varnaraðili sé með ríkjandi geðrofseinkenni og örlyndiseinkenni og hafi í aðdraganda innlagnar misst niður getu til að sjá sér fyrir húsaskjóli og næringu. Hann sé algjörlega innsæislaus í veikindi sín og telji sig ekki þurfa á meðferð eða sjúkrahúsvist að halda.

Sóknaraðili kveður kröfu um sjálfræðissviptingu til tveggja ára grundvallast á heimild í a. og b. liðum 4. gr., sbr. 5. gr., lögræðislaga nr. 71/1997 og byggist á því að varnaraðili sé greindur með geðhvarfasjúkdóm en glími að auki við ADHD, þroskaskerðingu og fíknivanda og sé af þeim sökum ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum í bráð.

Samkvæmt yfirlýsingu tveggja lækna sem hafa varnaraðila til meðferðar hafi hann verulega skert sjúkdómsinnsæi á þann hátt að hann telji tímabært að útskrifast nú þegar. Hins vegar sé það mat meðferðarteymis að framlenging nauðungarvistunar til 21 dags samkvæmt ákvörðun sýslumanns 11. apríl 2022, sbr. 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997, hafi ekki dugað til svo hægt hafi verið að veita honum þá meðferð sem nauðsynleg sé vegna veikinda hans. Einnig sé það mat meðferðarteymis að 12 vikna nauðungarvistun skv. 1. mgr. 29. gr. a laga nr. 71/1997 dugi ekki heldur til að tryggja varnaraðila viðeigandi meðferð vegna alvarlegra veikinda hans. Vegna þess sé nauðsynlegt að svipta varnaraðila sjálfræði til að tryggja að hægt verði að veita varnaraðila þá meðferð sem nauðsynleg þyki og til að tryggja öryggi hans eftir að meðferð á sjúkrahúsi ljúki.

Samkvæmt framansögðu og með hliðsjón af aðstæðum öllum verði að telja að brýn nauðsyn sé til þess að varnaraðili verði tímabundið sviptur sjálfræði til tveggja ára til að vernda lífi hans og heilsu.

Sóknaraðili geri jafnframt kröfu um að nauðungarvistun varnaraðila, sem ákveðin hafi verið í 21 dag 11. apríl sl., verði framlengd með vísan til 4. mgr. 29. gr. a lögræðislaga þar til niðurstaða liggi fyrir um kröfu um sjálfræðissviptingu varnaraðila. Byggi varnaraðili á því að nauðsyn beri til að tryggja áframhaldandi meðferð varnaraðila með þeim hætti sem verið hafi og að slíkt sé ekki mögulegt nema með áframhaldandi nauðungarvistun í ljósi alls framangreinds.

Af hálfu sóknaraðila er einkum byggt á a- og b-lið 4. gr., sbr. 5. gr., lögræðislaga nr. 71/1997. Um aðild að málinu til sóknar fari eftir d-lið 2. mgr. 7. gr. og 29. gr. a sömu laga. Um varnarþing vísist til 9. gr. sömu laga.

Af hálfu varnaraðila er einkum byggt á því að skilyrði þeirra lagaákvæða sem sóknaraðili byggi á um heilsufar varnaraðila séu ekki uppfyllt. Þá vísar hann sérstaklega til þess skilyrðis að aðeins skuli svipta mann sjálfræði ef önnur og vægari úrræði dugi ekki til. Sé sóknaraðila tækt að óska áður eftir nauðungarvistun í 12 vikur og eftir atvikum rýmkun þess tíma, áður en nauðsynlegt sé að grípa til sviptingar sjálfræðis. Sé í kröfu sóknaraðila ekki gætt þess meðalhófs sem mælt sé fyrir um í lögræðislögum um skilyrði til sviptingar sjálfræðis. Beri af framangreindum ástæðum að hafna kröfum sóknaraðila. Varðandi kröfu um greiðslu málsvarnarlauna úr ríkissjóði vísar verjandi varnaraðila til 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga.

Fyrir dóminum liggja læknisvottorð 27. apríl sl. og yfirlýsing C sérnámslæknis og D geðlæknis á móttökugeðdeild fíknimeðferðar Landspítala. Umrædd yfirlýsing læknanna er í raun samantekt af vottorði þeirra þar sem lýst er að varnaraðili sé greindur með tvíhverfa lyndisröskun, með yfirstandandi geðhæð með geðrofseinkennum, fíkniheilkenni af völdum kannabisefna og væga þroskaskerðingu. Er það samhljóða álit þeirra að veikindi varnaraðila séu flókin og þess eðlis að vægari úrræði en sjálfræðissvipting til tveggja ára séu ekki nægileg til að tryggja að varnaraðili geti náð bata.

Kom fram í vitnaskýrslu C að það væri mat hennar, sem væri samhljóða mati annarra lækna á deildinni, að sjúkdómur varnaraðila væri á því stigi að engar líkur væru á því að úrræði sem stæðu í skemmri tíma nægðu. Fengi þetta og stoð í fyrri sjúkdómssögu varnaraðila. Varnaraðili ætti við alvarlegan vanda að stríða sem væri að meginstefnu þríþættur, væg þroskahefting sem væri meginástæða þess að hann hefði ekki innsæi í sjúkdóm sinn, fíkniheilkenni af völdum kannabisefna og tvíhverf lyndisröskun með yfirstandandi lotu geðhæðar með geðrofseinkennum. Taldi vitnið að rekja mætti skort á sjúkdómsinnsæi einkum til þroskaskerðingar, en sá hluti vanda varnaraðila myndi ekki lagast við meðferð, en geri það að verkum að varnaraðili telji sig ekki þurfa lyf og muni hætta töku þeirra um leið og hann yfirgefi deildina. Honum sé hins vegar lífsnauðsynlegt að taka lyf við vanda sínum til að geta haft von um að lifa eðlilegu lífi og ná tökum á veikindum sínum.

Það er mat dómsins að framlögð gögn auk vitnisburðar fyrir dómi sýni að svo sé háttað heilsu varnaraðila að uppfyllt séu skilyrði a og b liða 1. mgr. 4. gr., sbr. 5. gr., lögræðislaga nr. 71/1997 þannig að nauðsynlegt sé til að tryggja velferð hans sjálfs að svipta hann sjálfræði. Þá þykir á grundvelli mats þeirra geðlækna sem komið hafa að meðferð varnaraðila sýnt að vægari úrræði en svipting sjálfræðis komi ekki til greina. Þá er og fallist á með sóknaraðila að rétt sé að marka sviptingunni þann tímaramma sem krafist er, enda er sú niðurstaða í fullu samræmi við álit þeirra lækna sem að meðferð hans koma.

Krafa sóknaraðila verður því tekin til greina eins og hún er fram sett.

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 71/1997 ber að greiða úr ríkissjóði allan kostnað við málið, þar með talin málsvarnarlaun verjanda varnaraðila B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin sú fjárhæð sem tiltekin er í úrskurðarorði og er virðisaukaskattur þar meðtalinn.

H-kk-nf B-kk-nf dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.

Varnaraðili, A, kt. [...] er sviptur sjálfræði í tvö ár.

Allur kostnaður vegna málsins greiðist úr ríkissjóði þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda, B-kk-ef H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, sem þykja hæfilega ákveðin 186.000 krónur og er virðisaukaskattur meðtalinn í þeirri fjárhæð.