465/2021

Útdráttur

L ehf. höfðaði mál gegn Í og laut ágreiningur aðila að endurákvörðun ríkisskattstjóra á opinberum gjöldum L ehf. gjaldárin 2008- 2012. Endurákvörðunin hafði komið til vegna ákvarðana ríkisskattstjóra í málum dótturfélaga L ehf., B ehf. og J ehf., að fella niður í skattskilum félaganna umrædd ár, gjald- og skuldfærðar verðbætur og afföll i tilviki B ehf. og gjald- og skuldfærð afföll í tilviki J ehf. Vegna samsköttunar leiddu ákvarðanirnar til gjaldbreytinga hjá L ehf. vegna hækkunar á sameiginlegum tekjuskattstofni gjaldárin 2008 og 2012 en gjaldárin 2009, 2010 og 2011 til lækkunar á yfirfæranlegu rekstrartapi. Krafðist L ehf. þess aðallega að felldir yrðu úr gildi úrskurður ríkisskattstjóra 20. desember 2013, um endurákvörðun opinberra gjalda L ehf., og úrskurður yfirskattanefndar nr. 280/2015, þar sem hafnað var kröfum L ehf. um ógildingu fyrrgreinds úrskurðar. Með dómum Landsréttar nr. 463/2021 og 464/2021 sem kveðnir voru upp sama dag er því slegið föstu að ekki hefðu verið skilyrði til að draga hin ætluðu afföll í tilviki J ehf. og afföll og verðbætur í tilviki B ehf. frá skattskyldum tekjum þeirra. Var Í því sýknað af kröfum félaganna B ehf. og J ehf. Með vísan til þess var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og Í sýknað af aðalkröfu L ehf. Þá var vara og þrautavarakröfum L ehf. var vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og K-kvk-nf S-x-x E-kk-nf S-kk-nf E-kk-nf löggiltur endurskoðandi.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 13. júlí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2021 í málinu nr. E- 5638/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að úrskurður ríkisskattstjóra 20. desember 2013 um endurákvörðun opinberra gjalda áfrýjanda verði felldur úr gildi og að úrskurður yfirskattanefndar 21. október 2015 nr. 280/2015 í kærumáli áfrýjanda, þar sem hafnað var kröfum áfrýjanda um ógildingu úrskurðar ríkisskattstjóra, verði felldur úr gildi.

Til vara krefst áfrýjandi þess að áðurgreindum úrskurðum verði breytt vegna leiðréttingar á samsköttun með dótturfélögum áfrýjanda, þannig að tekið verði tillit til frádráttarliða í skattframtölum félaganna, affalla og verðbóta í tilviki Brimgarða ehf. og affalla í tilviki 14. júní ehf., á árunum 2008 til 2012 vegna skuldabréfaútgáfu þeirra á árinu 2005. Til þrautavara að viðurkennt verði með dómi að áfrýjanda hafi verið heimilt að leiðrétta tekjuskattstofn sinn í skattframtölum áranna 2008 til 2012 með hliðsjón af frádrætti í skattskilum dótturfélaga sinna, vegna affalla og verðbóta í tilviki Brimgarða ehf. og affalla í tilviki 14. júní ehf., vegna skuldabréfaútgáfu þessara félaga á árinu 2005. Þá krefst áfrýjandi í öllum tilvikum málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila eru gerð skil í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram lýtur ágreiningur málsins að endurákvörðun ríkisskattstjóra á opinberum gjöldum áfrýjanda gjaldárin 2008 til 2012. Endurákvörðunin kom til vegna ákvarðana ríkisskattstjóra í málum dótturfélaga áfrýjanda, Brimgarða ehf. og 14. júní ehf., að fella niður í skattskilum félaganna umrædd ár, annars vegar gjald- og skuldfærðar verðbætur og afföll af skuldabréfum sem Brimgarðar ehf. gáfu út á árinu 2005 og hins vegar gjald- og skuldfærð afföll af skuldabréfum sem 14. júní ehf. gaf út sama ár.

Vegna samsköttunar áfrýjanda með dótturfélögum sínum leiddu þessar ákvarðanir ríkisskattstjóra til gjaldabreytinga hjá áfrýjanda vegna hækkunar á sameiginlegum tekjuskattsstofni gjaldárin 2008 og 2012 en gjaldárin 2009, 2010 og 2011 til lækkunar á yfirfæranlegu rekstrartapi.

5

Það athugist að áfrýjandi krefst þess í aðalkröfu sinni að úrskurður ríkisskattstjóra 20. desember 2013 og úrskurður yfirskattanefndar 21. október 2015 verði felldir úr gildi.

Með úrskurði yfirskattanefndar var úrskurður ríkisskattstjóra staðfestur. Úrskurður yfirskattanefndar er samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 30/1992 um yfirskattanefnd fullnaðarúrskurður á stjórnsýslustigi. Úrskurður nefndarinnar kemur því í stað úrskurðar ríkisskattstjóra. Hefði áfrýjandi mátt láta við það sitja að krefjast þess í aðalkröfu sinni að úrskurður nefndarinnar yrði felldur úr gildi.

6

Með dómum réttarins í málum nr. 463/2021 og 464/2021, uppkveðnum í dag, eru dótturfélög áfrýjanda, Brimgarðar ehf. og 14. júní ehf., látin bera hallann af sönnunarskorti fyrir því að kaupandi skuldabréfanna, sem þau gáfu út á árinu 2005, eða eftir atvikum sá sem bar endanlega áhættu af kaupum þeirra hafi í reynd ekki verið aðili tengdur þeim. Var í dómunum því lagt til grundvallar að um hafi verið að ræða aðila sem tengdur var dótturfélögunum í skilningi 57. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og að enginn vafi væri á því að ráðstafanir og viðskipti dótturfélaganna með skuldabréfin á árinu 2005 hafi verið verulega frábrugðin því sem almennt gerist í slíkum viðskiptum milli ótengdra aðila, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003.

Tilgangurinn með þeim hafi fyrst og fremst verið skattalegur ávinningur, það er að skapa dótturfélögunum svigrúm til gjaldfærslu fjármagnskostnaðar til frádráttar skattskyldum tekjum þeirra á komandi árum. Hafi því ekki verið skilyrði til að draga hin ætluðu afföll í tilviki 14. júní ehf. og afföll og verðbætur í tilviki Brimgarða ehf. frá skattskyldum tekjum þeirra, sbr. 1. mgr. 1. töluliðar 31. gr., sbr. 2. töluliður 1. mgr. 49. gr. laga nr. 90/2003. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum félaganna.

7

Með vísan til framangreinds og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sýknu stefnda af aðalkröfu áfrýjanda og málskostnað.

8

Með varakröfu sinni leitast áfrýjandi eftir því að úrskurðum yfirskattanefndar og ríkisskattstjóra verði breytt. Þótt dómstólar séu almennt til þess bærir á grundvelli 60. gr. og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar að taka afstöðu til kröfu um ógildingu stjórnvaldsákvörðunar er að jafnaði ekki á valdi þeirra að taka ákvörðun, sem undir stjórnvald heyrir samkvæmt lögum, svo sem ráðið verður af fyrirmælum 2. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 22. nóvember 2018 í máli nr. 842/2017, eða breyta fyrri ákvörðun stjórnvalds eins og beinlínis er krafist í varakröfu áfrýjanda. Verður henni því vísað frá héraðsdómi án kröfu, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

9

Með þrautavarakröfu sinni krefst áfrýjandi að viðurkennt verði með dómi að honum hafi verið heimilt að „leiðrétta tekjuskattstofn sinn í skattframtölum áranna 2008 til 2012 með hliðsjón af frádrætti í skattskilum dótturfélaga sinna, vegna affalla og verðbóta í tilviki Brimgarða ehf. og affalla í tilviki 14. júní ehf., vegna skuldabréfaútgáfu þessara félaga á árinu 2005.“ Þótt af sýknu aðalkröfu áfrýjanda leiði óhjákvæmilega að jafnframt beri að sýkna hann af þessari kröfu er til þess að líta að í kröfunni er hvorki gerð grein fyrir hvaða skuldabréf dótturfélaganna um ræðir að öðru leyti en því að þau hafi verið gefin út á árinu 2005, fjárhæðum þeirra affalla og verðbóta sem um teflir, né hvernig beri að öðru leyti að framkvæma umkrafða leiðréttingu en í 4. mgr. 55. gr. laga nr. 90/2003 er kveðið á um að tap, sem verði á rekstri eins eða fleiri samskattaðra hlutafélaga, megi draga frá tekjum hinna áður en tekjuskattur er reiknaður. Framsetning þessarar kröfu fullnægir því ekki skilyrðum d- liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 og verður henni því jafnframt vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

10

Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar er tekið tillit til þess að fyrrgreind mál nr. 463/2021 og 464/2021 voru flutt samhliða máli þessu.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um sýknu stefnda, íslenska ríkisins, af aðalkröfu áfrýjanda, Langasjós ehf., svo og um málskostnað.

Varakröfu og þrautavarakröfu áfrýjanda er vísað frá héraðsdómi.

Áfrýjandi greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.