605/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir ofbeldisbrot í nánu sambandi með því að hafa kýlt dóttur sína í andlitið með nánar tilgreindum afleiðingum. Í dómi Landsréttar kom fram að A hefði verið eina vitnið sem hafi beinlínis borið um að faðir hennar hefði ráðist á hana og valdið henni þeim áverkum sem ákært var fyrir. X hefði alfarið neitað sök og framburður hans því verið stöðugur og í samræmi við þær skýringar sem A hefði upphaflega gefið um orsakir áverkanna. Önnur vitni sem hefðu komið fyrir dóm í héraði hefðu byggt frásögn sína um ætlaða árás á frásögn A og því hefði sá vitnisburður ekki verið bein sönnun fyrir því hvernig áverkar A hefðu komið til. Hið sama hefði gilt um upplýsingar sem hefðu komið fram í læknisvottorði og gögnum frá geðsviði Landspítalans. A hefði upphaflega lýst því fyrir öðrum vitnum í héraði að hún hefði hlotið áverkana vegna falls í stiga en gefið þá skýringu að það hefði hún gert að áeggjan móður sinnar og að hún væri vön að segja ósatt um ofbeldi sem hún hefði sætt frá unga aldri. Þrátt fyrir þessa skýringu A hefði ekki verið fram hjá því litið að framburður hennar hefði ekki verið stöðugur um það hvernig hún hefði hlotið þá áverka sem ákært hefði verið fyrir. Systur A hefðu skorast undan því að gefa skýrslu fyrir dómi og því hefði ekki verið unnt að spyrja þær nánar út í framburð þeirra hjá lögreglu og atvik málsins. Þótt framburður þeirra kynni að hafa styrkt frásögn A um ofbeldi á heimilinu yrði hann ekki talinn bein sönnun um þá háttsemi sem ákært var fyrir í málinu og hefði því ekki stutt lýsingu hennar að því leyti. Að öllu framangreindu virtu var ekki talið að ákæruvaldinu hefði tekist, svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að færa sönnur á að X hefði gerst sekur um þá líkamsárás gegn dóttur sinni sem ákært var fyrir í málinu. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og einkaréttarkröfu A vísað frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. júlí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 13. júní 2019 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og að einkaréttarkrafa brotaþola verði lækkuð verulega.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur ásamt vöxtum sem greinir í hinum áfrýjaða dómi. Til vara krefst brotaþoli þess að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms að því er varðar einkaréttarkröfu hennar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Ákærða er gefið að sök brot í nánu sambandi, með því að hafa föstudaginn 22. júlí 2016, innandyra að […], veist með ofbeldi að dóttur sinni, A með því að hafa rifið í hár hennar, kýlt hana í andlitið, ýtt henni í gólfið og upp við vegg, allt með þeim afleiðingum að A hlaut nefbrot (nefbeinabrot), bólgu yfir hægra kinnbeini og hreyfieymsli aftur yfir kjálkaliðinn.

6 Ákærði gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og neitaði sök. Hann sagðist hafa verið að vinna fram undir morgun þann dag sem um ræðir í ákæru og því verið sofandi þegar brotaþoli fékk áverkana. Hann hefði síðan frétt hjá eiginkonu sinni um kvöldið að brotaþoli hefði dottið. Þá staðfesti hann að brotaþoli hefði farið til vinkonu sinnar eftir að atvikið átti sér stað. Í skýrslu ákærða hjá lögreglu staðfesti hann að brotaþoli og móðir hennar hefðu flutt af heimilinu í júlímánuði eftir rifrildi.

7 Í hinum áfrýjaða dómi eru atvik málsins rakin auk þess sem raktir eru framburðir ákærða og vitna sem komu fyrir héraðsdóm og gáfu þar skýrslu. Svo sem fram kemur í dóminum má upphaf málsins rekja til þess að lögregla var kvödd að heimili vinkonu brotaþola 10. september 2016 þar sem brotaþoli hafði búið um tíma. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að brotaþoli hefði óskað eftir aðstoð lögreglu á heimili vinkonu sinnar þar sem hún bjó af því að bróðir hennar væri á leiðinni þangað í því skyni að drepa hana. Á heimilinu voru auk brotaþola staddar tvær vinkonur hennar, B og C auk húsráðanda, D, móður B. Við skýrslutöku á vettvangi lýsti brotaþoli því meðal annars að ákærði hefði ráðist harkalega á hana 22. júlí 2016 þannig að hún hefði nefbrotnað og bólgnað á kinn og að hún hefði flutt af heimilinu í kjölfarið. E rannsóknarlögreglumaður staðfesti fyrir dómi upplýsingar sem fram koma í frumskýrslu lögreglu og að þrjár ljósmyndir sem liggja frammi í málinu af áverkum á andliti brotaþola hafi komið frá henni.

8 Í málinu liggur fyrir að brotaþoli leitaði til bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi 22. júlí 2016 klukkan 19.30. Í áverkavottorði F læknis 28. september 2016 kemur fram að áverkar hafi verið á andliti brotaþola sem lýst er sem nefbroti, bólgu yfir hægra kinnbeini og hreyfieymslum aftur yfir kjálkalið. Í vottorðinu kemur fram að brotaþoli hafi lýst því að hafa fallið í stiga fyrr um daginn og skollið með andlitið í handrið. Í framburði læknisins fyrir héraðsdómi kom fram að frásögn brotaþola um tilurð áverkanna hefði verið sannfærandi og að áverkarnir gætu samsvarað þeirri lýsingu. Spurður taldi læknirinn þó að áverkarnir gætu hafa hlotist af þungu hnefahöggi í andlit. Þá kom fram að áverkarnir hefðu verið nýlegir. Bornar voru undir lækninn þrjár myndir af áverkum brotaþola sem liggja fyrir í málinu. Hann kvað áverkana á tveimur þeirra samsvara lýsingum í læknisvottorði en að á einni myndinni væri meiri bólga og einnig bólga á vör sem gæti bent til fleiri högga. Á öllum myndunum kæmi þó fram sár ofan við efri vör. Myndirnar væru líklega teknar á mismunandi tímum.

9 Samkvæmt gögnum frá geðsviði Landspítalans leitaði brotaþoli til göngudeildar 26. ágúst 2016 og var þar í viðtölum fram til 6. september sama ár. Í gögnunum kemur fram að mánuði fyrr hafi brotaþoli fengið nóg af heimilisofbeldinu, sem hún hefði sætt frá barnsaldri, og flúið að heiman. Hún hafi farið á slysadeild í júlímánuði vegna áverka og þá sagt að þeir hafi komið til þegar hún hefði dottið. Hún sé hrædd við foreldra sína og hafi engum sagt frá þessu nema einni vinkonu. Í gögnum kemur fram að brotaþoli hafi lýst atvikinu í júlímánuði þannig að foreldrar hennar hafi verið að rífast og hún þá rifið í föður sinn. Hann hafi hrint henni í gólfið og sparkað í andlit hennar þannig að hún nef og kinnbrotnaði. Móðir hennar hafi farið með henni á sjúkrahús og sagt henni að ljúga. Í framburði G hjúkrunarfræðings á geðdeild kom fram að hún hefði tekið á móti brotaþola og að hún hafi verið mjög hrædd og brotin vegna heimilisofbeldis. Brotaþoli hafi lýst því að hún hafi hlotið áverka vegna ofbeldis föður og að hún hefði sagt ósatt um orsakir þess á slysadeild. Sagði hún brotaþola hafa verið mjög illa farna andlega.

10 Vitnið B, vinkona brotaþola, bar fyrir héraðsdómi að hún hefði hitt brotaþola tveimur dögum eftir að hún hlaut áverkana og að hún hefði verið bólgin í andliti. Brotaþoli hafi sagt að hún hefði dottið í tröppum heima hjá sér og skallað handrið. Brotaþoli og móðir hennar hafi flutt til frænda þeirra í […] í kjölfarið. Eftir að lögreglan hafi komið á heimili vitnisins 10. september 2016 hafi brotaþoli upplýst vitnið um að áverkarnir væru eftir föður hennar. Móðir B, vitnið D, bar fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði haldið svolítið til á heimili hennar eftir að hafa búið hjá frænda sínum í […] um nokkurra vikna skeið. Hún hafi lýst því að hún hefði dottið niður stiga og hlotið áverka. Vitnið C, vinkona brotaþola, lýsti því fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði sýnt henni myndir af áverkum sem hún hafi bæði sagt vera af völdum föður síns en einnig vegna þess að hún hefði dottið. 11 Í skýrslu brotaþola hjá lögreglu 16. september 2016 lýsir hún atvikum 22. júlí 2016 á þann hátt að faðir hennar hafi í umrætt sinn rifið í hár hennar, kýlt hana í andlitið og hent henni í gólfið og að systur hennar hafi sagt að hann hafi sparkað í hana þó að hún muni ekki eftir því. Myndirnar sem hún tók sýni þá áverka sem hún hlaut af völdum föður síns. Vitnið H, eldri systir brotaþola, lýsir atvikum þannig í lögregluskýrslu að hún hafi ekki verið heima þegar brotaþoli hlaut áverkana. Hún hafi komið heim seinna um daginn og þá séð brotaþola bólgna og hágrátandi. Brotaþoli hafi fyrst sagt henni að hún hefði dottið niður stiga. Þá sagði H í skýrslu sinni hjá lögreglu: „Þú veist ég næ ekki að opna mig alveg ef þetta fer til pabba og mömmu…“ og að „ég er ekki að fara að segja nákvæmlega um þetta ef þetta er eitthvað sem fer til mömmu og pabba, af því að ég nenni ekki að standa í þeim.“ Vitnið I, yngri systir brotaþola, sagði aðspurð hjá lögreglu að hún hefði einhvern tímann orðið vitni að því að faðir hennar hefði beitt brotaþola ofbeldi en hún treysti sér hins vegar ekki til segja nánar frá því. Síðar í skýrslutökunni kom fram hjá I að hún hefði ekki séð þegar faðir hennar kýldi brotaþola í andlitið eða sparkaði. Þá kom fram hjá henni að brotaþoli hefði verið bólgin og að faðir hennar hefði ekki átt að gera þetta.

12 Í hinum áfrýjaða dómi er rakið að brotaþoli, móðir hennar og tvær systur skoruðust undan því að bera vitni fyrir héraðsdómi vegna skyldleika við ákærða, sbr. a og blið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af þeim sökum taldi héraðsdómur ekki ástæðu til að rekja efni skýrslna sem brotaþoli og systur hennar gáfu hjá lögreglu og var sakfelling ákærða ekki reist á þeim skýrslum.

13 Hvorki ákæruvaldið né verjandi ákærða óskaði eftir því að ákærði eða vitni kæmu og gæfu viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti eða að skýrslutökur fyrir héraðsdómi yrðu spilaðar við aðalmeðferð málsins. Við flutning málsins fyrir Landsrétti staðfesti réttargæslumaður brotaþola að brotaþoli vildi ekki gefa skýrslu fyrir Landsrétti þar sem hún væri að reyna að ná tengslum við móður sína og systkin.

Niðurstaða

14 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að dóttur sinni og kýlt hana í andlitið með þeim afleiðingum sem lýst er í ákæru. Héraðsdómur taldi þó ósannað að ákærði hefði rifið í hár brotaþola og ýtt henni upp við vegg. Var ákærði dæmdur til fjögurra mánaða skilorðsbundinnar fangelsisrefsingar fyrir þá háttsemi sem taldist sönnuð. Í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar kemur fram að ekki séu gerðar athugasemdir við þá niðurstöðu héraðsdóms að sýkna beri ákærða af þeirri háttsemi að hafa rifið í hár brotaþola og ýtt henni upp við vegg.

15 Áður er rakið að brotaþoli og tvær systur hennar skoruðust undan því að gefa vitnaskýrslu í héraði vegna náinna tengsla við ákærða. Ákæruvaldið telur að héraðsdómur hefði átt að taka mið af skýrslum sem teknar voru af þeim hjá lögreglu við úrlausn málsins enda styðji þær við sakfellingu. Ákærði byggir á hinn bóginn á því að ekki sé unnt að byggja málið á lögregluskýrslunum þar sem vitnin hafi skorast undan því að gefa skýrslu fyrir dómi. Virða beri meginregluna um milliliðalausa sönnunarfærslu fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Það hafi komið niður á vörnum ákærða að geta ekki spurt brotaþola og systur hennar út í framburð þeirra hjá lögreglu í því skyni hnekkja þeim atriðum sem samræmast ekki málatilbúnaði ákærða. Áður en tekin er afstaða til þess hvað telst sannað í málinu er nauðsynlegt að leysa úr því hvort horfa beri til framburðar brotaþola og systra hennar hjá lögreglu við úrlausn þess.

16 Þegar lögregla kom að heimili vinkonu brotaþola 10. september 2016 var tekin skýrsla af brotaþola og liggur hljóðupptaka af þeirri skýrslu fyrir í málinu. Við upphaf skýrslutökunnar var brotaþola kynnt að hún hefði stöðu vitnis í málinu en henni var ekki tjáð að hún gæti skorast undan því að bera vitni, sbr. blið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008.

17 Brotaþoli gaf skýrslu hjá lögreglu 16. september 2016 og 12. janúar 2017. Í báðum tilvikum var brotaþola gerð grein fyrir rétti hennar til að skorast undan því að gefa vitnaskýrslu samkvæmt blið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 vegna skyldleika við sakborning. Brotaþoli ákvað þrátt fyrir það að gefa skýrslu hjá lögreglu. Systur brotaþola, H og I, gáfu skýrslur hjá lögreglu 25. janúar 2017 og var þeim einnig kynntur framangreindur réttur til að skorast undan því að gefa vitnisburð. Systurnar kusu að svara spurningum lögreglu en neituðu þó að tjá sig um sumar þeirra vegna tengsla við ákærða.

18 Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Í 3. mgr. lagagreinarinnar kemur fram að dómari meti hvort skýrsla vitnis hjá lögreglu geti haft sönnunargildi í máli þótt vitnið komi ekki fyrir dóminn ef uppfyllt er það skilyrði að ekki hafi verið kostur á að fá það fyrir dóm við meðferð málsins. Í athugasemdum við framangreint lagaákvæði í frumvarpi til laga nr. 88/2008 kemur fram að í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 19/1991 hafi sambærilegt ákvæði verið skýrt þannig að það ætti við ef vitni, sem gefið hefði skýrslu hjá lögreglu eða öðrum rannsóknaraðila, væri látið eða þess væri annars enginn kostur að ná til þess. Þá segir í athugasemdum við 3. mgr. 111. gr. í frumvarpinu: „Hæstiréttur hefur litið svo á að orðalagið „þess er ekki kostur“ geti tekið til þess þegar vitni er svo alvarlega veikt að það gæti stofnað heilsu þess í hættu að koma fyrir dóm til skýrslugjafar […]. Einnig gæti orðalagið átt við það ef vitni væri horfið og ekki væri vitað hvar það væri niður komið eða það neitaði að gefa skýrslu fyrir dómi skv. 117. gr. frumvarpsins. Framburður vitnis, sem hefur gefið skýrslu hjá lögreglu eða öðrum stjórnvöldum, án þess að það hafi komið síðar fyrir dóm, hefur þó sjaldnast jafnríkt sönnunargildi og ella væri. Í því efni skiptir m.a. máli hvort skýrsla vitnis hafi verið tekin á myndband eða mynddisk, svo og hvort verjandi hafi verið viðstaddur skýrslutöku.“ Svo sem rakið er hér að framan skoraðist brotaþoli undan því að gefa skýrslu fyrir héraðsdómi og hið sama gerðu systur hennar. Liggur því fyrir að ekki var kostur á að fá þær til þess að gefa vitnisburð fyrir dómi í skilningi 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því metur dómurinn hvort skýrslur þeirra hjá lögreglu 16. september 2016, 12. janúar 2017 og 25. janúar 2017 hafi sönnunargildi í málinu og hvert það sé, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 1. febrúar 2007 í máli nr. 40/2006.

19 Í málinu liggja fyrir endurrit af framburði brotaþola og systra hennar hjá lögreglu. Þá er að finna meðal gagna málsins hljóðupptöku af framburði brotaþola á vettvangi 10. september 2016 og hljóð og myndupptöku af framburði hennar hjá lögreglu 16. september 2016. Í gögnum málsins er hvorki að finna hljóð né myndupptöku af síðustu skýrslu brotaþola hjá lögreglu né skýrslum systra hennar hjá lögreglu. Þá liggur fyrir að verjandi ákærða var ekki viðstaddur skýrslutökurnar hjá lögreglu.

20 Samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Í dlið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, segir að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli njóta réttar til að spyrja eða láta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum. Jafnframt greinir í ákvæðinu að séð skuli um að vitni, sem bera honum í vil, komi fyrir dóm og séu spurð á sama hátt og þau vitni sem leidd eru gegn honum. Ljóst er að þau réttindi sem mælt er fyrir um í ákvæðinu eru mjög þýðingarmikill hluti af rétti sakbornings til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi í skilningi 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans. Jafnframt styðst réttur vitnis samkvæmt 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 til að skorast undan því að bera vitni gegn nákomnum aðila við þýðingarmikil rök sem lúta að því að ekki sé rétt að gera þá kröfu til vitna að þau beri um atriði sem geta leitt til sakfellingar nákominna. Þegar metið er hvort unnt sé að líta til skýrslu vitnis sem gefin var hjá lögreglu, þótt vitnið hafi fyrir dómi neytt réttar síns samkvæmt 117. gr. laga nr. 88/2008 til að skorast undan skýrslugjöf, verður þó að skoða málsmeðferðina í heild. Við það mat ber að horfa til réttinda sakborninga og vitna en einnig þeirra almannahagsmuna og hagsmuna brotaþola sem felast í saksókn vegna refsiverðrar háttsemi, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 15. desember 2015 í máli S-x-x gegn Þýskalandi, málsgreinar 100101. Samkvæmt öllu framangreindu verður að meta hvort málsmeðferð fyrir dómi tryggi í heild nægilega rétt ákærða til að halda uppi vörnum og hnekkja sönnunargögnum sem ákæruvaldið byggir sakargiftir á.

21 Við mat á framangreindum grundvelli á því hvort heimilt sé í máli þessu að víkja frá réttindum sakbornings samkvæmt dlið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu til að gagnspyrja vitni fyrir dómi verður einkum horft til þess hvort framburður brotaþola og systra hennar hjá lögreglu séu sönnunargögn sem ráðið geta úrslitum við mat á sekt ákærða, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 15. desember 2011 í máli A-x-x og T-x-x gegn StóraBretlandi, málsgrein 119. Þótt styðjast megi við þessi gögn til fyllingar við sönnunarmatið geta þau þannig ekki ein og sér ráðið niðurstöðu um sakfellingu þar sem verjandi ákærða hefur ekki átt þess kost að gagnspyrja brotaþola og vitnin og staðreyna þannig áreiðanleika og réttmæti framburðar þeirra, sbr. einnig til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 17. september 2020 í máli nr. 54/2019. Sönnunargildi framburðar verður einnig metið í ljósi þess hvort dómurinn telji að áreiðanleiki hans og réttmæti verði metið með fullnægjandi hætti þrátt fyrir að verjanda hafi ekki gefist kostur á að gagnspyrja vitni. Í því sambandi verður að hafa í huga að ákærði hafði ekki tækifæri til að leggja eða láta leggja fyrir brotaþola og systur hennar spurningar við töku lögregluskýrslu af þeim áður en þær komu fyrir dóm við aðalmeðferð málsins. Þá liggja upptökur bæði í hljóði og mynd af lögregluskýrslum ekki fyrir nema í takmörkuðum mæli en slík upptaka er einungis fyrir hendi vegna skýrslu sem brotaþoli gaf hjá lögreglu 16. september 2016. Skortur á slíkum upptökum af fyrstu og síðustu lögregluskýrslu brotaþola og lögregluskýrslum systra hennar leiðir til þess að erfiðara er fyrir dóminn að meta áreiðanleika og réttmæti þess framburðar. Jafnframt hefur þýðingu í þessu sambandi að þess var ekki gætt við töku fyrstu lögregluskýrslu af brotaþola 10. september 2016 að kynna fyrir henni réttinn til að skorast undan því að gefa skýrslu vegna tengsla við ákærða, sbr. einnig framangreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 54/2019 hvað það atriði varðar.

22 Í hinum áfrýjaða dómi voru önnur sönnunargögn, svo sem læknisvottorð, myndir af áverkum og framburður vitna sem höfðu verið í samskiptum við brotaþola, talin nægjanleg til sakfellingar í málinu. Ljóst er þó að framburður brotaþola hjá lögreglu er þýðingarmesta sönnunargagnið í málinu enda er ákæra reist á lýsingum hennar í þeirri skýrslugjöf. Framburður systra hennar er á hinn bóginn ekki ráðandi þáttur í sönnunarfærslu í málinu þar sem hvorug þeirra ber um að hafa séð atlögu föður þeirra gegn brotaþola. Hann kann aftur á móti að styðja við frásögn brotaþola, framburð annarra vitna og önnur sönnunargögn í málinu. Þá kann framburður þeirra að hafa þýðingu við mat á trúverðugleika frásagnar brotaþola og ákærða.

23 Verjandi ákærða fékk tækifæri til að spyrja önnur vitni sem komu fyrir héraðsdóm um atvik málsins þar með talið lækni sem gefið hafði út vottorð í málinu og hjúkrunarfræðing sem hafði átt í samskiptum við brotaþola er hún leitaði til geðdeildar. Verjandi hefur skýrlega komið því á framfæri við dóminn að framburður brotaþola sé ótrúverðugur þar sem hann hafi tekið breytingum. Þá hefur verjandinn bent á að framburður systranna sé óljós og að þær hafi í raun ekki verið vitni að atvikum umrætt sinn.

24 Ákærði neitar sök og hefur borið fyrir héraðsdómi að hann hafi verið sofandi á heimili sínu þegar brotaþoli fékk þá áverka sem ákæran lýtur að. Hann kvaðst þó hafa frétt það síðar sama dag hjá eiginkonu sinni að dóttir hans hefði dottið og slasað sig. Þá hefur hann staðfest fyrir héraðsdómi og í lögregluskýrslu að eiginkona hans og brotaþoli hafi flutt út af heimili þeirra þann sama dag og kvað hann skýringuna vera þá að þau hefðu verið að rífast. 25 Brotaþoli lýsti því í lögregluskýrslu 16. september 2016 að faðir hennar hefði í umrætt sinn rifið í hár hennar, kýlt hana í andlitið og hent henni í gólfið og að systur hennar hefðu sagt að hann hefði sparkað í hana þótt hún muni ekki eftir því. Skýrsla þessi liggur fyrir í hljóði og mynd og hefur dómurinn horft og hlustað á lýsingar brotaþola á atvikum í upptökunni. Þá hefur brotaþoli lagt fram þrjár myndir sem hún kveður sýna þá áverka sem hún hlaut af völdum föður síns. Virðist mega ráða að ein myndanna hafi verið tekin á bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi.

26 Fyrir liggur að brotaþoli leitaði á bráðamóttöku 22. júlí 2016 vegna áverka sem hún fullyrðir að séu af völdum föður síns. Áður hefur verið rakið að á meðal gagna málsins er vottorð sem ritað er af lækni sem tók á móti henni. Þar er lýst þeim áverkum sem sjást á myndunum og getið er í ákæru. Læknirinn staðfesti vottorð sitt fyrir héraðsdómi og taldi að áverkarnir hefðu verið nýlegir og samsvöruðu áverkum sem sjást á myndum brotaþola þótt þær kynnu að hafa verið teknar á mismunandi tímum. Í vottorðinu kemur fram að brotaþoli hafi tjáð lækninum að hún hefði slasast við fall í stiga fyrr um daginn og skollið með andlitið í handrið. Brotaþoli lýsti því í áðurnefndri skýrslu hjá lögreglu að hún hefði sagt ósatt um þetta að áeggjan móður sinnar.

27 Samkvæmt framburði vitna fyrir héraðsdómi og framburði brotaþola í áðurnefndri skýrslu hjá lögreglu flutti hún ásamt móður sinni af heimilinu til frænda þeirra í […]. Eftir það flutti brotaþoli á heimili vinkonu sinnar þar sem hún síðar kallaði til lögreglu eins og áður er getið. Vinkonur brotaþola sem báru vitni fyrir héraðsdómi báru að brotaþoli hefði í fyrstu sagt þeim að hún hefði dottið og hlotið áverkana af fallinu en síðar hefði hún fullyrt að þeir væru af völdum föður hennar.

28 Í málinu hefur komið fram að brotaþoli leitaði til námsráðgjafa í skóla eftir að hún flutti á heimili vinkonu sinnar. Námsráðgjafinn benti henni á að leita sér ráðgjafar á geðdeild og bað vinkonu hennar um að fara með hana þangað. Áður er rakið að brotaþoli var í viðtölum á göngudeild geðsviðs Landspítala frá 26. ágúst til 5. september 2016. Hjúkrunarfræðingur sem tók á móti brotaþola þar lýsti því fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði verið mjög hrædd og illa farin andlega þegar hún leitaði til hennar. Hún hefði lýst því að faðir hennar hefði veitt henni áverka og að hún hefði sagt ósatt um orsakir þeirra á slysadeild.

29 Svo sem fram hefur komið báru systur brotaþola um það í lögregluskýrslum 25. janúar 2017 að þær hefðu ekki verið vitni að því þegar brotaþoli fékk áverkana umrætt sinn en að hún hefði verið bólgin í kjölfar atviksins. Þá kom fram að þær veigruðu sér við að segja nánar frá vitneskju sinni um atvik.

30 Samkvæmt því sem að framan er rakið er brotaþoli eina vitnið sem ber beinlínis um að faðir hennar hafi ráðist á hana og valdið henni þeim áverkum sem ákært er fyrir. Ákærði hefur neitað sök bæði í skýrslugjöf hjá lögreglu og fyrir dómi og hefur framburður hans því verið stöðugur og í samræmi við þær skýringar sem brotaþoli gaf upphaflega um orsakir áverkanna. Önnur vitni sem komu fyrir dóm í héraði byggja frásögn sína um ætlaða árás á frásögn brotaþola og er sá vitnisburður því ekki bein sönnun fyrir því hvernig áverkar brotaþola komu til. Hið sama gildir um upplýsingar sem koma fram í læknisvottorði og gögnum frá geðsviði Landspítalans. Brotaþoli lýsti því upphaflega fyrir öðrum vitnum í héraði að hún hefði hlotið áverkana vegna falls í stiga. Hún hefur á hinn bóginn gefið þá skýringu að það hafi hún gert að áeggjan móður sinnar og að hún væri vön að segja ósatt um ofbeldi sem hún hefði sætt á heimili sínu allt frá unga aldri. Þrátt fyrir þessa skýringu brotaþola verður ekki framhjá því litið að framburður hennar hefur ekki verið stöðugur um það hvernig hún hlaut þá áverka sem ákæran lýtur að. Systur brotaþola sem gáfu skýrslu hjá lögreglu báru að þær hefðu ekki séð hvernig áverkar brotaþola komu til. Af framburði þeirra verður þó ráðið að þær hafi séð brotaþola á heimilinu þann dag sem atvikin áttu sér stað bólgna í andliti og að þær hafi ekki viljað tjá sig hjá lögreglu í smáatriðum um þær upplýsingar sem þær hefðu um atvik málsins. Systur brotaþola skoruðust undan því að gefa skýrslu fyrir dómi og því var ekki unnt að spyrja þær nánar út í framburð þeirra hjá lögreglu og atvik málsins. Þá liggja skýrslur þeirra hjá lögreglu ekki fyrir í hljóði og mynd. Þótt framburður þeirra kunni að styrkja frásögn brotaþola um ofbeldi á heimilinu verður hann ekki talinn bein sönnun um þá háttsemi ákærða sem ákært er fyrir í málinu og styður því ekki lýsingu brotaþola að því leyti.

31 Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi tekist, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að færa sönnur á að ákærði hafi gerst sekur um þá líkamsárás gegn dóttur sinni sem ákært er fyrir í máli þessu. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

32 Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá dómi.

33 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

34 Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda og þóknun skipaðs réttargæslumanns sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 942.400 krónur, og þóknun E-kk-ef G-kk-ef, réttargæslumanns A, 359.290 krónur.