641/2018

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft önnur kynferðismök en samræði við A gegn vilja hennar með því að beita hana tilgreindu ofbeldi og ólögmætri nauðung. Í málinu var X jafnframt ákærður fyrir brot gegn sama ákvæði með því að hafa haft samræði við B gegn vilja hennar með því að beita hana tilgreindu ofbeldi og ólögmætri nauðung. Í dómi Landsréttar kom fram að misræmi í framburði B um nánar tilgreind atvik væri til þess fallið að draga úr trúverðugleika hennar. Í því ljósi taldi rétturinn að ekki væru viðhlítandi forsendur fyrir ályktun héraðsdóms um að framburður B hefði verið trúverðugur. Ákærði hefði verið stöðugur í framburði sínum og ekki hefði gætt misræmis í honum. Væri því ekki unnt að líta svo á að framburður hans væri beinlínis ótrúverðugur. Var því talið að ekki væri hafið yfir skynsamlegan vafa að X hefði brotið gegn B kynferðislega. Ákæruvaldið var því ekki talið hafa axlað sönnunarbyrði sína samkvæmt 108. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var X því sýknaður af sakargiftum í seinni lið ákærunnar. Með broti sínu gegn A rauf X skilorð eldri dóms og var hann tekinn upp og refsing dæmd í einu lagi fyrir bæði brotin, sbr. 60. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjú ár og honum gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 3. júlí 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2018 í málinu nr. S[…]/2018. 2 Ákæruvaldið krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða en refsing hans þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að gæsluvarðhald sem hann sætti frá 16. til 20. maí 2015 komi til frádráttar dæmdri refsingu. Jafnframt krefst hann þess að bótakröfum verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar verulega.

4 Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni 2.000.000 króna með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara að ákvæði héraðsdóms um greiðslu miskabóta verði staðfest. Þá er gerð krafa um greiðslu þóknunar skipaðs réttargæslumanns í héraði og fyrir Landsrétti.

5 Brotaþoli, B, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni 2.000.000 króna með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Þá er gerð krafa um greiðslu þóknunar skipaðs réttargæslumanns í héraði og fyrir Landsrétti.

6 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð að hluta myndupptaka af framburði ákærða fyrir héraðsdómi. Þá voru spilaðar að hluta myndupptökur af framburði brotaþolanna A og B fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

7 Málsatvikum og framburði ákærða og vitna er nægjanlega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

8 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða að því er tekur til sakargifta samkvæmt fyrri lið ákæru, heimfærslu þess brots hans til refsiákvæða, miskabætur til brotaþola og þóknun réttargæslumanns brotaþola.

9 Í seinni lið ákæru er ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 16. maí 2016, á heimili sínu að […], haft samræði við brotaþolann, B, gegn vilja hennar með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung, meðal annars með því að slá hana og kýla ítrekað í andlit og líkama, taka hana kverkataki og hóta henni lífláti, halda henni fastri í rúmi, klæða hana úr nærbuxum og sokkum, draga kjól hennar upp, gera tilraun til þess að setja getnaðarlim sinn í munn hennar og þröngva henni til samræðis í leggöng með því að þvinga fótleggi hennar í sundur og halda höndum hennar föstum fyrir ofan höfuð hennar.

10 Ákærði og brotaþoli lýsa atvikum máls með mjög ólíkum hætti. Framburður brotaþola var metinn trúverðugur af héraðsdómi en framburður ákærða ótrúverðugur um mikilvæga þætti málsins. Sú skýring ákærða að brotaþoli hefði sjálf veitt sér áverka þessa nótt var metin ótrúverðug og ákærði ekki talinn hafa gefið trúverðuga skýringu á því af hverju brotaþoli hefði linnulítið hrópað á hjálp.

11 Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli að hún hefði fyrst tekið eftir ákærða þar sem þau voru stödd á nánar tilteknum veitingastað við Laugaveg. Hann hefði fylgst með henni allan tímann og þegar hún hafi yfirgefið veitingastaðinn og farið á annan veitingastað, handan götunnar, hafi hann elt hana þangað. Brotaþoli bar með sama hætti hjá lögreglu og sagðist hafa séð ákærða koma á eftir sér yfir á hinn veitingastaðinn. Upptökur úr öryggismyndavélum sýna á hinn bóginn að enginn elti brotaþola.

12 Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli jafnframt að þegar hún hefði verið komin á síðari veitingastaðinn hafi ákærði komið upp að henni þar sem hún var á dansgólfinu og kippt upp um hana pilsinu þar sem allir sáu til. Hún hafi reiðst og spurt af hverju hann væri „með þessa andstyggilegu hegðun í [sinn] garð“. Hann hafi þá beðið hana fyrirgefningar og boðið henni drykk sem hún hafi þegið. Brotaþoli bar ekki um frekari samskipti þeirra fyrr en eftir að veitingastaðnum var lokað. Framburður brotaþola hjá lögreglu var með sama hætti. Upptökur úr öryggismyndavélum inni á veitingastaðnum sýna ekki þá áreitni ákærða í garð brotaþola sem hún lýsir. Þau sjást dansa saman, ákærði sést yfirgefa dansgólfið og stuttu síðar fylgir brotaþoli á eftir. Næst sjást þau standa við bar veitingastaðarins, þar sem þau láta vel hvort að öðru, með því meðal annars að haldast í hendur og kyssast. Ákærði sést svo rétta brotaþola drykk og þau ganga saman að dansgólfinu. Stuttu síðar sjást þau dansa saman.

13 Ákærði og brotaþoli bera bæði um að hafa tekið saman leigubíl. Samkvæmt gögnum sem liggja fyrir í málinu fóru þau úr leigubílnum við heimili ákærða að […] klukkan 5:19. Samkvæmt fyrirliggjandi lögregluskýrslu barst lögreglu tilkynning frá íbúa að […] klukkan 8:30 sama morgun um að kona væri að hrópa á hjálp í nálægri íbúð, sem reyndist vera íbúð ákærða. Ákærði var handtekinn klukkan 8:42. Samkvæmt framansögðu liðu þannig rúmir þrír klukkutímar frá því að ákærði og brotaþoli fóru úr leigubílnum þar til lögregla kom á staðinn.

14 Brotaþoli bar fyrir héraðsdómi að það væri eins og hún hefði „misst út vitund eða meðvitund“. Hún myndi ekkert frá því að hún fór upp í leigubílinn þar til hún vaknaði heima hjá ákærða við að hann var að reyna að setja getnaðarlim sinn upp í munn hennar. Hún hafi barist gegn honum og hafi hann þá farið að berja hana. Hann hafi barið hana og sagt endurtekið að hann ætlaði að drepa hana. Hún hafi veinað meðan á þessu stóð. Hann hafi gripið hana kverkataki og kýlt hana mörgum sinnum í andlit og líkama. Hann hafi haldið barsmíðunum áfram og þröngvað getnaðarlim sínum inn í leggöng hennar. Hann hafi svo brugðið sér út úr herberginu og þá hafi hún reynt að hringja í 112 og náð að klæða sig. Svo hafi lögreglan komið. Brotaþoli bar með svipuðum hætti í yfirheyrslu hjá lögreglu 20. maí 2016, fjórum dögum eftir að atvik máls þessa gerðust. Brotaþoli bar á hinn bóginn með nokkuð öðrum hætti í yfirheyrslu hjá lögreglu 16. sama mánaðar en atvik málsins áttu sér stað þá um morguninn. Þar skýrði hún svo frá að hún hefði farið úr leigubílnum við heimili ákærða og farið með honum inn í íbúðina. Þegar inn var komið hefði hún sagst vilja fara heim. Hún vildi ekki vera þarna og vildi ekki sofa hjá honum en hann hafi ekki hlustað á hana heldur beitt hana afli, rifið hana úr fötum, sett getnaðarlim sinn í munn hennar og þröngvað honum inn í leggöng hennar. Hún hafi barist um á hæl og hnakka og veinað á hjálp. Í skýrslu læknis, sem tók á móti brotaþola á neyðarmóttöku Landspítalans, kemur fram að brotaþoli hafi skýrt svo frá að hún og ákærði hafi farið saman í bíl heim til ákærða, þau hafi rætt afsakanir hans fyrir því að hafa kippt upp um hana pilsinu, hann hafi reynt við hana en hún ekki viljað. Hann hafi orðið reiðari og reiðari, þvingað hana ofan í rúmið og byrjað að berja hana. Hann hafi svo þröngvað getnaðarlimnum inn í leggöng hennar. Í báðum yfirheyrslum hjá lögreglu bar brotaþoli að hún hefði hringt í Neyðarlínuna en ekki fengið svar. Upplýsingar um innhringingar í 112 og fjarskiptamiðstöð lögreglu liggja fyrir í málinu. Þetta símtal kemur ekki fram meðal innhringinga sem þar eru skráðar.

15 Eins og rakið er í héraðsdómi hefur ákærði á hinn bóginn lýst atvikum á þann hátt að brotaþoli hafi komið sjálfviljug heim til hans í umrætt sinn. Þau hafi farið saman inn í svefnherbergi og byrjað kynferðisleg atlot. Hann hafi snert brjóst brotaþola og sett fingur í leggöng hennar. Er hún hafi afklæðst og hann […] hafi hann misst áhuga á frekari kynferðislegum athöfnum. Hún hafi sofnað en hann dottað. Nokkru síðar, er hann hafi sagt henni að fara, hafi hún brjálast. Hún hafi öskrað, lamið í veggi og stungið höfðinu út um glugga á íbúðinni og hrópað á hjálp.

16 Samkvæmt framansögðu samrýmist framburður brotaþola um samskipti hennar og ákærða á veitingastað ekki því sem fram kemur á upptökum úr öryggismyndavélum. Þá er misræmi í framburði brotaþola um atburðarás á heimili ákærða en fyrir liggur að brotaþoli hafði dvalið þar í um það bil þrjár klukkustundir þegar lögregla var kvödd á staðinn. Er þetta til þess fallið að draga úr trúverðugleika framburðar hennar. Í þessu ljósi eru ekki viðhlítandi forsendur fyrir þeirri ályktun héraðsdóms að framburður brotaþola hafi verið trúverðugur.

17 Ákærði hefur verið stöðugur í framburði sínum og ekki hefur gætt misræmis í honum. Auk þess sem áður er rakið hefur hann borið um að hafa átt í átökum við brotaþola er hann reyndi að stöðva hana í að lemja í veggi og hrópa á hjálp út um gluggann. Til þess hafi hann gripið hana föstum tökum og reynt að draga hana frá glugganum. Hún hafi barist á móti, verið „stjórnlaus“ og hafi þetta verið „töluverð átök“. Er með hliðsjón af framansögðu í öllu falli ekki unnt að líta svo á að framburður ákærða sé beinlínis ótrúverðugur.

18 Að öllu framangreindu virtu og að teknu tilliti til vitnisburða, sem raktir eru í hinum áfrýjaða dómi, og gagna málsins telst ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi brotið kynferðislega gegn brotaþola á þann hátt sem honum er gefið að sök í seinni lið ákæru. Hefur ákæruvaldið þannig ekki axlað sönnunarbyrði sína samkvæmt 108. gr., sbr. 1. og 2. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verður ákærði því sýknaður af þessum lið ákæru.

19 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var ákærði […] september 2014 dæmdur í sex mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára, fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hefur ákærði með broti sínu 3. júlí 2015 rofið skilorð samkvæmt þeim dómi. Ber því að taka dóminn upp og gera ákærða refsingu í einu lagi fyrir bæði brotin, sbr. 60. gr. og 77. gr. sömu laga. Að því virtu verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í þrjú ár. Gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 16. til 20. maí 2016 var ekki til komið vegna þess brots sem hann er sakfelldur fyrir í þessu máli. Er því ekki fullnægt skilyrðum 76. gr. almennra hegningarlaga til að draga það frá refsingu sem honum er nú dæmd. 20 Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþolans, B, vísað frá héraðsdómi.

21 Með hliðsjón af úrslitum málsins og 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 verður ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað staðfest að öðru leyti en því að ákærði greiði helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþolans A, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns. Annar sakarkostnaður málsins í héraði greiðist úr ríkissjóði.

22 Ákærði verður jafnframt með hliðsjón af úrslitum málsins og 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 dæmdur til að greiða helming kostnaðar við ágripsgerð málsins sem nemur samtals 120.605 krónum. Ákærði verður einnig dæmdur til að greiða helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti og þóknun réttargæslumanns A, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Annar áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns B, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjú ár.

Ákvæði héraðsdóms um skaðabætur til handa brotaþolanum, A, skal vera óraskað.

Einkaréttarkröfu brotaþolans, B, er vísað frá héraðsdómi.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest að öðru leyti en því að ákærði greiði helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþolans A, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, samtals 1.433.440 krónur. Annar sakarkostnaður málsins í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði greiði helming kostnaðar við ágripsgerð málsins sem nemur 120.605 krónum, helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, sem nema 1.264.800 krónum og þóknun réttargæslumanns brotaþolans A, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, sem nemur 316.200 krónum, samtals 1.008.902 krónur. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði, þar með talin þóknun réttargæslumanns B, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 316.200 krónur.