167/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli E ehf. gegn A hf., B hf., Í hf., L hf. og V hf. var vísað frá dómi. Með kröfum sínum krafðist E ehf. viðurkenningar á bótaskyldu vegna samkeppnislagabrota sem fólust í óbeinni samvinnu um ákvörðun milligjalda milli útgefenda á greiðslukortum. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að verulega skorti á að E ehf. hefði gert grein fyrir sameiginlegri aðild varnaraðila samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og sameiginlegri ábyrgð allra varnaraðila á tjóni sem hlaust annars vegar af ólögmætu samráði á vettvangi V hf. og hins vegar á vettvangi B hf. Þá hefði E ehf. hvorki leitt nægilegar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni né gert viðhlítandi grein fyrir tengslum ætlaðs tjóns síns við þau samkeppnisbrot varnaraðila sem hann vísaði til. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. febrúar 2019, sem barst réttinum 6. mars 2019. Kærumálsgögn bárust 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. febrúar 2019 í málinu nr. E3906/2018 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Skilja verður kröfu sóknaraðila fyrir Landsrétti á þann veg að hann krefjist þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar. Varnaraðilinn Valitor hf. krefst einnig álags á kærumálskostnað samkvæmt 2. mgr., sbr. alið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Samkeppniseftirlitið hóf á árinu 2006 rannsókn á samkeppnislagabrotum varnaraðilans Valitors hf., sem þá hét Greiðslumiðlun hf., varnaraðilans Borgunar hf., sem þá hét Kreditkort hf. og Fjölgreiðslumiðlunar hf., síðar Greiðsluveitan hf., í greiðslukortaviðskiptum, einkum á árunum 2002 til 2006. Með sáttum við Samkeppniseftirlitið viðurkenndu þessi fyrirtæki ýmis brot gegn 10., 11. og 12. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005 og gengust undir sektargreiðslur. Greint var frá þeirri niðurstöðu 10. janúar 2008 í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 4/2008.

5 Kortaþjónustan hf. höfðaði mál gegn framangreindum þremur fyrirtækjum með stefnu 16. desember 2014 og krafðist skaðabóta vegna þeirra samkeppnislagabrota sem fjallað var um í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 4/2008. Málinu lauk með dómsátt 3. mars 2015 en samkvæmt henni skyldu fyrirtækin greiða Kortaþjónustunni hf. samtals 250.250.000 krónur.

6 Samkeppniseftirlitið hóf rannsókn á meintum samkeppnislagabrotum varnaraðila á greiðslukortamarkaði í kjölfar erindis Kortaþjónustunnar hf. 3. apríl 2009. Rannsóknin náði meðal annars til ætlaðs ólögmæts samráðs útgefenda í tengslum við ákvörðun milligjalda og meintrar samtvinnunar á færsluhirðingu og vildarkjörum VISAkorthafa. Rannsókninni lauk 30. apríl 2015 með ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 8/2015 sem byggðist á sáttum sem varnaraðilar gerðu við Samkeppniseftirlitið vegna málsins 9. júlí, 20. ágúst og 15. desember 2014. Í ákvörðuninni kom meðal annars fram að fyrirkomulag um ákvörðun milligjalda hefði falið í sér óbeina samvinnu um verð milli útgefenda á greiðslukortum á því tímabili sem rannsóknin beindist að en um var að ræða tímabilið frá 1. janúar 2007 til 31. desember 2009. Þetta óbeina samstarf hafi falist í því að útgefendur, sem voru stóru bankarnir þrír, hafi með samningum falið annars vegar Borgun hf. og hins vegar Valitor hf. að ákvarða í verðskrám milligjöld vegna notkunar VISA og MasterCardgreiðslukorta. Í framkvæmd hafi umrædd milligjöld verið ákvörðuð með samræmdum hætti. Jafnframt hafi þetta fyrirkomulag falið í sér að á vettvangi samtaka varnaraðilanna tveggja, Borgunar hf. og Valitors hf., hafi átt sér stað samvinna og framkvæmd sem ekki hafi verið í samræmi við 12. gr. samkeppnislaga.

7 Kortaþjónustan hf. höfðaði mál á hendur varnaraðilum með stefnu 13. janúar 2015 til greiðslu skaðabóta á svipuðum grundvelli og sóknaraðili krefst bóta í þessu máli. Í því máli var byggt á sömu matsgerð dómkvaddra matsmanna og gert er í þessu máli. Með dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 í máli nr. 239/2017 var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur með þeim rökum að verulega skorti á að fullnægjandi upplýsingar lægju fyrir um aðkomu og hlutdeild Teller A/S í viðskiptum Kortaþjónustunnar hf. á því tímabili sem um ræddi, ekki síst hvað varðaði eðli og inntak samstarfs um færsluhirðingu og greiðslu milligjalda. Lægi ekkert fyrir um það hvort Kortaþjónustan hf. eða hið danska félag hefði greitt milligjöldin sem væri grundvöllur þess tjóns sem Kortaþjónustan hf. freistaði að fá staðfest með matsgerð og þar með hvort Kortaþjónustan hf. væri bær til þess að standa ein að málsókn sinni á hendur varnaraðilum í þeim farvegi sem hún hefði sjálf markað henni. Var málatilbúnaður Kortaþjónustunnar hf. að þessu leyti talinn svo óljós og vanreifaður að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

8 Kortaþjónustan hf. höfðaði mál að nýju á hendur varnaraðilum með stefnu 28. september 2017 og kvaðst þá hafa lagfært þá ágalla á fyrri málatilbúnaði sínum sem leiddu til frávísunar fyrra málsins. Með úrskurði Landsréttar 9. maí 2018 í máli nr. 289/2018 var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur með þeim rökum að dómkröfur í því máli og málinu sem lauk með dómsátt 3. mars 2015 væru byggðar á því að Kortaþjónustan hf. hefði orðið fyrir tjóni vegna þess að markaðshlutdeild hennar og þar með framlegð hefði orðið minni vegna samkeppnislagabrota varnaraðila. Af fyrrgreindri dómsátt yrði ráðið að Kortaþjónustan hf. gæti aðeins átt rétt til bóta fyrir tjón sem væri umfram það tjón sem leiddi af háttsemi sem lýst var í ákvörðun Samkeppniseftirlitsins nr. 4/2008 og teldist uppgert með sáttinni. Í málatilbúnaði Kortaþjónustunnar væri ekki greint með skýrum hætti á milli afleiðinga þeirra samkeppnislagabrota sem bætt voru með dómsáttinni og afleiðinga ólögmætrar framkvæmdar á ákvörðun milligjalda á markaðshlutdeild og framlegð. Þar af leiðandi yrði ekki ráðið hvort og þá að hvaða leyti Kortaþjónustan hf. hefði þegar fengið bætt það framlegðartap sem félagið krefðist að yrði bætt í málinu. Af þessu leiddi jafnframt að Kortaþjónustan hf. hefði ekki með fullnægjandi hætti sýnt fram á orsakasamhengi milli þeirra samkeppnislagabrota sem hún reisi málatilbúnað sinn á og þess tjóns sem hún krefji varnaraðila um bætur fyrir. Aðalkröfu Kortaþjónustunnar hf. um tilteknar skaðabætur úr hendi varnaraðila og varakröfum um skaðabætur að mati dómsins var af þeim sökum vísað frá héraðsdómi. Þriðju varakröfu Kortaþjónustunnar hf., sem fólst í þrískiptri kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu, var einnig vísað frá héraðsdómi þar sem félagið hefði, vegna fyrrnefndra vankanta á málatilbúnaðinum, ekki leitt að því nægar líkur að það hefði orðið fyrir tjóni og ekki gert nægilega skýra grein fyrir því hver væru tengsl þess við ætlað skaðaverk. 9 Varnaraðilar telja að sóknaraðili hafi ekki bætt úr framangreindum ágöllum á fyrri málatilbúnaði Kortaþjónustunnar hf., sem sóknaraðili leiðir rétt sinn frá, auk þess sem sóknaraðili hafi ekki gert viðhlítandi grein fyrir sameiginlegri aðild málsins til varnar og óskiptri greiðsluábyrgð allra varnaraðila.

Niðurstaða

10 Fallist er á með héraðsdómi að verulega skorti á að sóknaraðili hafi gert viðhlítandi grein fyrir sameiginlegri aðild varnaraðila samkvæmt 19. gr. laga nr. 91/1991 og sameiginlegri ábyrgð allra varnaraðila á tjóni sem hlaust annars vegar af ólögmætu samráði á vettvangi varnaraðilans Valitors hf. og hins vegar á vettvangi varnaraðilans Borgunar hf. Varðar það eitt og sér frávísun málsins. Þá hefur sóknaraðili hvorki leitt nægilegar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni né gert viðhlítandi grein fyrir tengslum ætlaðs tjóns síns við þau samkeppnisbrot varnaraðila sem hann vísar til og þannig ekki bætt úr fyrri ágöllum á málatilbúnaði Kortaþjónustunnar hf. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

11 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, EC Clear ehf., greiði varnaraðilum, Arion banka hf., Borgun hf., Íslandsbanka hf., Landsbankanum hf. og Valitor hf., hverjum um sig 500.000 krónur í kærumálskostnað.