304/2021

Útdráttur

L ehf. og SAV ehf., sem var í eigu S, gerðu með sér verksamning þar sem L ehf. tók að sér að framleiða og reisa forsteyptar einingar í hótelbyggingu að Hverfisgötu 103 í Reykjavík. Vegna ágreinings aðila krafðist L ehf. kyrrsetningar hjá SAV ehf. til tryggingar kröfu að fjárhæð 94.346.645 krónur. Sýslumaður varð við þeirri beiðni og kyrrsetti réttindi SAV ehf. yfir fasteigninni að Hverfisgötu 103 og að auki hlutabréf í H ehf. að því marki sem kaupsamningsgreiðsla vegna eignarinnar hrykki ekki upp í kröfur L ehf. Með dómi héraðsdóms í máli L ehf. til staðfestingar á gerðinni var fallist á kröfu hans að fjárhæð 56.986.195 krónur að viðbættum dráttarvöxtum og að frádreginni tilgreindri innborgun. Hafði H ehf. þá tekið við skyldum SAV ehf. eftir samruna félaganna. L ehf. fékk ekki greiddar nema 3.082.073 krónur af hinni dæmdu fjárhæð og höfðaði mál á hendur S til heimtu skaðabóta. Byggði L ehf. á því að S hefði með saknæmum og ólögmætum hætti gert ráðstafanir til að tæma SAV ehf. og H ehf. og spilla gildi kyrrsetningargerðarinnar. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á að S hefði brugðist skyldum sínum sem stjórnarmaður í SAV ehf. við innheimtu söluandvirðis Hverfisgötu 103 eða að honum hefði sem stjórnarmanni í SAV ehf. og H ehf. borið aðleita gjaldþrotaskipta á búi félaganna. Þá var L ehf. ekki talinn hafa sýnt fram á að hann hefði fengið kröfu sína greidda ef ekki hefði komið til tilgreindrar háttsemi S við innheimtu LB hf. á kröfu þess síðastnefnda eða að samruni SAV ehf. og H ehf. hefði sem slíkur valdið honum tjóni. Á hinn bóginn benti Landsréttur á að uppsetning félaga S hefði leitt til þess að allir stjórnunarþræðir SAV ehf., H ehf. og SAB ehf. hefðu legið hjá S sjálfum og skipti það máli við mat á því hvort saknæm háttsemi hefði falist í sölu fasteignar H ehf., svokallaðs Landsbankareits, til SAB ehf.

Rakti Landsréttur þær skyldur sem fylgja kyrrsetningu samkvæmt lögum nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl. og efni matsgerða dómkvaddra manna. Komst rétturinn að þeirri niðurstöðuað Landsbankareiturinn hefði verið seldur á undirverði út úr H ehf. Með því hefði S vikið með saknæmum hætti frá þeim kröfum sem gera hafi mátt til hans og rýrt gildi kyrrsetningarinnar. Eðlileg sala reitsins hefði aukið verulega möguleika H ehf. til að standa við skuldbindingar sínar, þar á meðal gagnvart L ehf., og gögn málsins bæru með sér að L ehf. hefði að minnsta kosti að verulegu leyti notið þeirra viðbótarfjármuna sem runnið hefðu inn í H ehf. við eðlilega sölu. Var S því dæmdur til að greiða L ehf. skaðabætur sem ákveðnar voru að álitum 45.000.000 króna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Ó-kk-nf S-kk-nf, löggiltur fasteignasali og lögmaður.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 11. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2021 í málinu nr. E- 3670/2018.

2

Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti óskaði áfrýjandi dómkvaðningar yfirmatsmanna til að svara því hvert hafi verið markaðsvirði hins svonefnda Landsbankareits, sem upphaflega var Laugavegur 77 en síðar Hverfisgata 94 til 96 í Reykjavík, þegar H96 ehf. seldi hann til SA

Verktaka ehf. 2. október 2015. B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf, löggiltur fasteignasali og lögmaður, og H-kk-nf I-kk-nf, hagfræðingur og fjármálastærðfræðingur, voru 9. nóvember 2021 dómkvaddir til að svara spurningunni. Skiluðu þeir yfirmatsgerð 23. mars 2022 þar sem niðurstaðan var sú að markaðsvirði reitsins á nefndu tímamarki hefði verið 636.000.000 krónur.

5

Stefndi óskaði í kjölfarið dómkvaðningar matsmanns til að svara þremur spurningum.

Var annar fyrrnefndra yfirmatsmanna, H-kk-nf I-kk-nf, dómkvaddur 13. apríl 2022 og skilaði matsgerð í júní 2022. Fyrsta matsspurning laut að því hvort skilmálar um afhendingu og greiðslufresti við söluna á Landsbankareitnum gætu talist eðlilegir í viðskiptum á milli ótengdra aðila. Svaraði matsmaðurinn spurningunni neitandi.

Önnur matsspurning var svohljóðandi: „Hvert má meta virði réttar seljanda til greiðslu kaupverðs samkvæmt umræddum samningum núvirt miðað við 2. október 2015 að teknu tilliti til vaxtastigs á þeim tíma og þeirrar áhættu að kaupandi gæti ekki staðið skil á greiðslum?“ Í svari matsmannsins segir meðal annars að segja megi að með kaupsamningnum hafi kaupandinn eignast ákveðinn kauprétt, án þess að greitt hafi verið fyrir, sem verðleggja megi sambærilega og gengur og gerist um fjármálagerninga. Metur hann virði kaupréttarins síðan 81.847.773 krónur. Þriðja matsspurning var eftirfarandi: „Hvert væri eðlilegt söluverð fasteignarinnar við Laugaveg 77, sem metin var, við sölu 2. október 2015 miðað við þá skilmála að eignin yrði afhent samstundis til nýstofnaðs einkahlutafélags með 500.000 krónur í hlutafé en að engar aðrar greiðslur yrðu inntar af hendi til seljanda fyrr en 1. febrúar 2016, og þá aðeins 51.000.000 krónur, en afgangurinn ekki fyrr en 1. júní 2016?“ Svar matsmannsins var 665.590.437 krónur.

6

Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti gáfu framangreindir matsmenn skýrslu, sem og vitnin Á-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, starfsmaður Skatts og bókhalds ehf., og D-kk-nf B-kk-nf, starfsmaður Landsbankans hf. Ekki er þörf á að rekja framburð þeirra umfram það sem greinir í niðurstöðukafla.

Niðurstaða

7

Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi gerðu stefndi og SA Verk ehf., sem var í eigu áfrýjanda, með sér verksamning 18. mars 2014 þar sem stefndi tók að sér að framleiða og reisa forsteyptar einingar í hótelbyggingu að Hverfisgötu 103. Ágreiningur reis milli samningsaðilanna og stefndi krafðist kyrrsetningar hjá SA Verki ehf. til tryggingar kröfu að fjárhæð 94.346.645 krónur. Sýslumaðurinn í Reykjavík varð við beiðninni 27. júlí 2015 og kyrrsetti „réttindi gerðarþola yfir fasteigninni að Hverfisgötu 103, fastanúmer 200- 3628“ og tók fram að þetta næði „til kaupsamningsgreiðslna samkvæmt þinglýstu kauptilboði Hvanna ehf., [...], og til fasteignarinnar sjálfrar [félli] samþykkt kauptilboð niður“. Auk þess voru hlutabréf í H96 ehf. kyrrsett „[a]ð því marki sem framangreind kaupsamningsgreiðsla hrekkur ekki upp í kröfur gerðarbeiðanda“. Stefndi höfðaði dómsmál til staðfestingar á gerðinni og með dómi Héraðsdóms Vesturlands 8. febrúar 2018 í máli nr. E- 90/2016 var fallist á kröfu hans að fjárhæð 56.986.195 krónur, að viðbættum dráttarvöxtum og að frádreginni nánar tiltekinni innborgun, auk þess sem kyrrsetningargerðin var staðfest. Hafði H96 ehf. þá tekið við skyldum SA Verks ehf. samkvæmt verksamningnum, eftir samruna félaganna í maí 2016.

8

Stefndi hefur ekki fengið greiddar nema 3.082.073 krónur af hinni dæmdu fjárhæð og höfðaði mál þetta til heimtu skaðabóta úr hendi áfrýjanda. Skaðabótakrafa stefnda svarar til þeirrar fjárhæðar sem Héraðsdómur Vesturlands dæmdi 8. febrúar 2018, að viðbættum málskostnaði í því máli en að frádreginni innborgun að fjárhæð 3.082.073 krónur 14. maí 2018, sem fékkst fyrir fjárnám 25. apríl 2018 sem að öðru leyti var árangurslaust. Byggir málsóknin í meginatriðum á því að áfrýjandi hafi með saknæmum og ólögmætum hætti gert ráðstafanir til að tæma SA Verk ehf. og H96 ehf. og spilla gildi fyrrgreindrar kyrrsetningargerðar. Hefði það ekki verið gert hefðu félögin átt umtalsverðar eignir sem nýst hefðu til að greiða kröfu stefnda. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á skaðabótakröfu stefnda að fullu.

9

Stefndi byggir skaðabótakröfu sína í fyrsta lagi á því að áfrýjandi hafi brugðist skyldum sínum við innheimtu söluverðs eignarinnar Hverfisgötu 103, sem SA Verk ehf. seldi, en áfrýjandi var eigandi og stjórnarmaður félagsins. Í þessu sambandi byggir stefndi meðal annars á því að söluverð eignarinnar hafi verið of lágt og vísar um það til niðurstöðu dómkvadds matsmanns. Umrædd eign var seld 9. apríl 2013, þegar SA Verk ehf. samþykkti kauptilboð í eignina. Þar var kaupverðið ákveðið 1.300.000.000 krónur en skyldi breytast samkvæmt breytingum á byggingarvísitölu til afhendingardags, þó þannig að verðið skyldi hækka að hámarki um 5%.

Kaupsamningur var gerður 21. janúar 2015 þar sem kaupverðið var ákveðið 1.320.000.000 krónur en fasteignin tilgreind 1.200 fermetrum stærri en í kauptilboðinu. Kauptilboðið var samþykkt tæpu ári áður en stefndi og SA Verk ehf. gerðu verksamning sín á milli og kaupsamningurinn gerður rúmu hálfu ári áður en kyrrsetningin 27. júlí 2015 var framkvæmd. Meint tjón stefnda af of lágu söluverði eignarinnar er samkvæmt þessu ótengt kyrrsetningunni sem stefndi telur áfrýjanda hafa spillt og stefndi verður ekki talinn hafa sýnt fram á að áfrýjandi hafi á annan hátt við verðlagningu eignarinnar valdið með saknæmum hætti því tjóni sem stefndi krefst skaðabóta fyrir. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að stefndi eigi ekki rétt til skaðabóta úr hendi áfrýjanda á þeim grunni að áfrýjandi hafi brugðist skyldum sínum sem stjórnarmaður í SA Verki ehf. við innheimtu söluandvirðis Hverfisgötu 103.

10

Stefndi byggir skaðabótakröfu sína einnig á því að áfrýjanda hafi borið skylda, sem stjórnarmanni í SA Verki ehf. og H96 ehf., til að leita gjaldþrotaskipta á búi félaganna og hann beri skaðabótaábyrgð á því að hafa látið það hjá líða. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um það efni staðfest.

11

Stefndi byggir skaðabótakröfu sína og á því að áfrýjandi hafi sem stjórnarmaður og eftir atvikum eigandi í SA Verki ehf. og H96 ehf. með saknæmum hætti dregið taum Landsbankans hf. og unnið með bankanum að því að ónýta margnefnda kyrrsetningu.

Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að áfrýjandi hefði sýnt af sér saknæma háttsemi að þessu leyti og væri skaðabótaskyldur af þeim sökum. Til að fallist verði á bótaskyldu vegna þessa þarf stefndi samkvæmt almennum reglum að sanna að sú háttsemi sem hann telur saknæma hafi valdið honum því tjóni sem hann krefst bóta fyrir. Þrátt fyrir að háttsemi áfrýjanda viðinn heimtu Landsbankans hf. megi teljast óvenjuleg og hafi leitt til þess að bankinn fékk kröfu sína fyrr greidda en ella, verður ekki talið að stefndi hafi sýnt fram á að hann hefði fengið kröfu sína greidda, ef ekki hefði komið til fyrrgreindrar háttsemi. Í því sambandi er til þess að líta að frá því að Landsbankinn hf. hóf innheimtu kröfu sinnar liðu næstum tvö ár þar til krafa stefnda varð aðfararhæf og verður ekki séð hvernig H96 ehf. hefði getað varist fjárnámi Landsbankans hf. þann tíma. Fjárnám gengur framar kyrrsetningu, sbr. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 31/1990, auk þess sem krafa Landsbankans hf. hefði, sem veðkrafa, gengið framar kröfu stefnda ef til gjaldþrotaskipta hefði komið, sbr. ákvæði XVII. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskiptio. fl. Samkvæmt þessu verður ekki séð að háttsemi áfrýjanda að þessu leyti, sem stefndi telur saknæma, hafi valdið stefnda því tjóni sem hann krefst bóta fyrir. Þegar af þeirri ástæðu verður bótakröfu stefnda vegna fyrrgreindrar háttsemi hafnað.

12

Stefndi byggir skaðabótakröfu sína einnig á því að áfrýjandi hafi brugðist skyldum sínum sem stjórnarmaður og eigandi í SA Verki ehf. og H96 ehf. og stuðlað að því að hið kyrrsetta færi forgörðum, annars vegar með samruna SA Verks ehf. og H96 ehf. og hins vegar með sölu á hinum svonefnda Landsbankareit. Áfrýjandi hefur meðal annars byggt á því að kyrrsetningin á hlutafé H96 ehf. hafi ekki verið fyrir hendi eftir 1. október 2015. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður að telja að hlutir í félaginu hafi verið kyrrsettir allt til 5. febrúar 2020, þegar félagið var úrskurðað gjaldþrota.

13

Þegar horft er til þeirra gagna sem fyrir liggja um samruna SA Verks ehf. og H96 ehf. verður ekki talið að stefndi hafi sýnt fram á að samruninn sem slíkur hafi valdið honum tjóni með því að rýra gildi kyrrsetningarinnar. Á hinn bóginn er ljóst, líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi, að uppsetning félaga áfrýjanda leiddi til þess að allir stjórnunarþræðir hjá SA Verki ehf., H96 ehf. og SA Byggingum ehf. voru í höndum sama einstaklingsins, það er áfrýjanda sjálfs. Það skiptir máli þegar metið er hvort saknæm háttsemi hafi falist í sölu fasteignar H96 ehf., svonefnds Landsbankareits, til SA Bygginga hf. 2. október 2015 á 565.000.000 króna, sem síðar varð 603.428.980 krónur samkvæmt viðauka 25. mars 2016, eftir að leyfilegt byggingamagn hafði aukist úr 5.180 í 5.533 fermetra. Við það mat skipta og máli þær skyldur sem fylgja kyrrsetningu samkvæmt lögum nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl.

14

Í 1. mgr. 20. gr. laga nr. 31/1990 kemur fram að gerðarþola eða öðrum eiganda kyrrsettrar eignar sé óheimilt að ráðstafa henni með samningi þannig að í bága fari við rétt gerðarbeiðanda. Þá er gerðarþola samkvæmt 3. mgr. sömu greinar óheimilt að nýta eða fara með kyrrsetta eign, sem hann heldur umráðum yfir, á nokkurn hátt sem farið gæti í bága við rétt gerðarbeiðanda. Við setningu laganna voru þessar reglur taldar svara til fyrirmæla eldri laga nr. 18/1949 um kyrrsetningu og lögbann en í 17. gr. þeirra sagði meðal annars að gerðarþola væri óheimilt að eyða eða spilla kyrrsettum munum, heimta eða semja um kyrrsettar kröfur eða flytja til kyrrsetta muni, svo að hætta væri á réttarspjöllum þar af, eða skjóta þeim undan. Af framangreindum ákvæðum og stöðu áfrýjanda í fyrrnefndum félögum er ljóst að á honum hvíldu skyldur til að rýra ekki gildi hinnar kyrrsettu eignar, í þessu tilviki hlutafjárins í H96 ehf. Hann ráðstafaði 2. október 2015 helstu eign H96 ehf. út úr félaginu, með kaupsamningi sem hann skrifaði undir bæði fyrir hönd seljanda og kaupanda, enda lágu sem fyrr segir allir stjórnunarþræðir áðurnefndra félaga í gegnum hann. Við þessar aðstæður varð að gera ríkar kröfur til þess að hann gætti að því að sala Landsbankareitsins væri á eðlilegu verði og rýrði ekki gildi kyrrsetningarinnar fyrir stefnda. Skyldur áfrýjanda í framangreinda veru leiddu einnig af ákvæðum laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, sbr. meðal annars 1. mgr. 51. gr. laganna.

15

Fyrir liggur að löggiltur fasteignasali verðmat eignina fyrir eiganda hennar á 650.000.000 króna 23. júlí 2015 í tengslum við kyrrsetningarbeiðni stefnda. Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi verður á hinn bóginn ekki séð að H96 ehf., SA

Byggingar ehf. eða áfrýjandi hafi aflað mats þar til bærra aðila á þeim tíma er fasteignin var seld á milli félaganna, til stuðnings því að það verð sem ákveðið var í kaupsamningi í október 2015, 565.000.000 króna, og síðan í viðauka þeirra á milli í mars 2016, 603.428.980 krónur, hafi endurspeglað raunvirði fasteignarinnar. Í málinu liggja fyrir þrjár matsgerðir dómkvaddra manna sem allar bera með sér að eignin hafi verið seld á undirverði. Þannig komst K-kk-nf B-kk-nf, löggiltur fasteignasali, sem dómkvaddur var í héraði, að þeirri niðurstöðu að verðmæti eignarinnar hefði verið 746.000.000 króna er hún var seld, sem að frádregnum rúmlega 78 milljóna króna byggingargjöldum nemur tæplega 668 miljónum króna. Í yfirmatsgerð sem aflað var fyrir Landsrétti komust B-kk-nf Þ-kk-nf V-kk-nf, löggiltur fasteignasali og lögmaður, og H-kk-nf I-kk-nf, hagfræðingur og fjármálastærðfræðingur, að þeirri niðurstöðu að markaðsvirði eignarinnar hefði verið 636.000.000 króna 2. október 2015. Yfirmatsgerðin er ítarlega rökstudd og þar er meðal annars vísað til viðskipta með byggingarrétt á sambærilegum stöðum á sama tíma og höfð hliðsjón af þeim við mat á markaðsvirði eignarinnar. Í skýrslu beggja yfirmatsmanna fyrir Landsrétti kom fram að niðurstaðan fæli í sér markaðsverð eignarinnar og að greiðsluskilmálar kaupsamningsins 2. október 2015 hafi þar ekki haft áhrif. Samkvæmt því koma verðmæti er kunna að hafa falist í óvenjulegum greiðsluskilmálum til viðbótar matsfjárhæð yfirmatsins.

16

Eftir að yfirmatsgerð lá fyrir var H-kk-nf I-kk-nf dómkvaddur sem undirmatsmaður til að svara nánar tilteknum spurningum er snertu greiðsluskilmála kaupsamningsins, sem matsmenn höfðu ekki áður svarað. Var niðurstaða hans sú að skilmálar um afhendingu og greiðslufresti í kaupsamningnum 2. október 2015 og viðaukanum 25. mars 2016 gætu ekki talist eðlilegir í viðskiptum á milli ótengdra aðila. Í því sambandi vísaði hann meðal annars til þess að í kaupsamningnum hefði falist að seljandi veitti kaupanda að hluta til vaxtalaust lán, án trygginga, fyrir kaupverðinu, auk þess sem seljandi hafi efnt sínar skuldbindingar áður en kaupandi hafi gert það. Fyrir liggur að eigninni var afsalað til kaupanda áður en nokkuð hafði verið greitt af kaupverðinu. Komst H-kk-nf að þeirri niðurstöðu að eðlilegt söluverð eignarinnar 2. október 2015 væri 665.590.437 krónur, miðað við skilmála um að eignin yrði afhent samstundis til nýstofnaðs einkahlutafélags með 500.000 krónur í hlutafé, en að engar aðrar greiðslur yrðu inntar af hendi til seljanda fyrr en 1. febrúar 2016, og þá aðeins 51.000.000 krónur, en afgangurinn ekki fyrr en 1. júní 2016. Við þá niðurstöðu beitti matsmaður þeirri aðferð að leggja mat á virði samningsins út frá því að kaupandi hefði eignast ákveðinn kauprétt enda mætti segja að með kaupsamningnum hefði kaupandi eignast kauprétt án þess að greitt væri fyrir.

Matsmaðurinn verðlagði síðan kaupréttinn út frá tiltekinni aðferð sem notuð er við verðlagningu fjármálagerninga og kennd er við Black- S-x-x.

17

Fyrir liggur að greiðsluskilmálar kaupanna voru óvenjulegir, enda var stærstur hluti kaupverðs ekki greiddur fyrr en átta mánuðum eftir undirritun kaupsamnings. Um það vísast, auk framangreindrar matsgerðar H-kk-ef I-kk-ef, til skýrslu B-kk-ef Þ-kk-ef V-kk-ef, dómkvadds yfirmatsmanns, fyrir Landsrétti en hann bar meðal annars að greiðslufyrirkomulag í samningum sem þessum væri almennt þannig að stærstur hluti kaupverðs væri greiddur út við undirritun samnings, en óalgengt væri að þá stæði mikið meira eftir en 20 til 30% af kaupverðinu. Í ljósi þessa má líta svo á kaupverðið hafi í raun verið lánað vaxtalaust. Í stað þess að beita þeirri aðferð sem kennd er við B-x-x- S-x-x mætti því vaxtareikna kaupverðið. Ef þeirri aðferð er beitt, og miðað við ávöxtunarkröfu skráðra ríkisskuldabréfa á skipulögðum verðbréfamarkaði 2. október 2015, eins og tiltekið er í matsgerð H-kk-ef I-kk-ef, er niðurstaðan mjög sambærileg og samkvæmt nefndri matsgerð og líklega talsvert hærri ef bætt bæri við vaxtaálagi á áhættulausa vexti skráðra ríkisskuldabréfa, sem ekki væri óeðlilegt við aðstæður sem þessar.

18

Með framangreindum matsgerðum telst sannað að Landsbankareiturinn hafi verið seldur á undirverði út úr H96 ehf. Matsmönnum ber ekki fyllilega saman um hversu miklu þar munaði. Nokkur samhljómur er þó á milli niðurstöðu H-kk-ef I-kk-ef, sem tekur mið af yfirmatsgerð, um eðlilegt söluverð miðað við greiðsluskilmála, niðurstöðu K-kk-ef B-kk-ef að frádregnum byggingargjöldum og þeirrar aðferðar að vaxtareikna kaupverðið með tilliti til yfirmatsgerðar, en í öllum tilvikum svarar niðurstaðan til þess að unnt hefði verið að fá um það bil 55 til 6 5 milljónum króna meira fyrir eignina. Áfrýjanda stoðar ekki að vísa til þess að slíkur munur teljist almennt innan skekkjumarka í viðskiptum, enda hvíldi sem fyrr segir sérstök skylda á honum til að tryggja eðlilegt söluverð, bæði þar sem hlutaféð í H96 ehf. var kyrrsett og þar sem ekki var um að ræða viðskipti milli óskyldra aðila heldur tveggja félaga undir stjórn og í eigu áfrýjanda, þar sem hann kom fram bæði fyrir hönd kaupanda og seljanda. Með þessu vék hann með saknæmum hætti frá þeim kröfum sem gera mátti til hans og rýrði gildi kyrrsetningarinnar. Samkvæmt fyrirliggjandi kröfuskrá vegna gjaldþrotaskipta H96 ehf. námu aðrar kröfur en stefnda við skiptin rúmum 11 milljónum krónaen krafa hans nam tæplega 90% af samanlagðri fjárhæð lýstra krafna.

Eðlileg sala Landsbankareitsins hefði samkvæmt þessu aukið verulega möguleika H96 ehf. til að standa við skuldbindingar sínar, þar á meðal gagnvart stefnda. Af þessu og öðrum gögnum málsins verður ráð iðað stefndi hefði að minnsta kosti að verulegu leyti notið þeirra viðbótarfjármuna sem runnið hefðu inn í félagið við eðlilega sölu.

Fyrirliggjandi matsgerðir sanna ekki nákvæmt tjón stefnda af þessum sökum og bera með sér að tjónið svarar ekki til stefnufjárhæðar málsins. Með matsgerðum og öðrum framlögðum gögnum hefur stefndi á hinn bóginn aðhafst nægilega í því skyni að sýna fram á tjón svo að bætur hans vegna þess verði metnar að álitum. Við ákvörðun skaðabóta að álitum verður að gæta hófs enda á ekki að geta falist ávinningur í því að ekki liggi fyrir fullar sönnur um fjárhæð tjóns, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 26. júní 2020 í máli nr. 6/2020. Þegar litið er til þeirra gagna og upplýsinga sem fyrir liggja í málinu, einkum fyrrgreindra matsgerða og kröfuskrár vegna gjaldþrotaskipta H96 ehf., þykja bætur af framangreindum sökum hæfilega ákveðnar 45.000.000 króna.

19

Annað það sem málsaðilar hafa fært fram í málinu getur ekki leitt til þess að kröfur þeirra verði teknar til greina umfram það sem að framan greinir. Samkvæmt því verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 45.000.000 króna en bótakröfu stefnda að öðru leyti hafnað.

20

Í greinargerð áfrýjanda fyrir héraðsdómi var dráttarvaxtakröfu áfrýjanda ekki sérstaklega mótmælt. Þar var á hinn bóginn krafist sýknu af öllum kröfum stefnda eða lækkunar á þeim og ljóst er að krafa stefnda um dráttarvexti er í ósamræmi við fyrirmæli laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þannig er dráttarvaxta krafist allt frá 12. desember 2014, eða áður en kom til þeirrar ráðstöfunar Landsbankareitsins sem að framan er talin bótaskyld, en í 1. málslið 9. gr. laga nr. 38/2001 kemur fram sú meginregla að skaðabótakröfur beri dráttarvexti að liðnum mánuði frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega lagði fram þær upplýsingar sem þörf var á til að meta tjónsatvik og fjárhæð bóta. Framsetning dráttarvaxtakröfu stefnda er raunar líkt og í máli til innheimtu ógreiddra reikninga, sem ekki fer saman við eðli máls þessa sem skaðabótamáls. Að framangreindu virtu og þar sem einungis er fallist á skaðabótakröfu stefnda að hluta verður upphafsdagur dæmdra dráttarvaxta miðaður við 30. maí 2018, til samræmis við fyrrnefnda meginreglu 9. gr. laga nr. 38/2001, en þá var mánuður liðinn frá því að stefndi krafðist skaðabóta af áfrýjanda með bréfi 30. apríl 2018.

21

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Áfrýjandi, S-kk-nf A-kk-nf, greiði stefnda, LOB ehf., 45.000.000 króna, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. maí 2018 til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.