465/2023

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B ehf. o. fl. meðal annars til viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sökum eitrunar sem hún kvaðst hafa orðið fyrir um borð í flugvél við störf sín hjá B ehf. A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hennar um að lagt yrði fyrir matsmenn að svara nánar tilgreindri matsspurningu samkvæmt dómkvaðningu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki yrði talið að matsspurningin væri bersýnilega þýðingarlaus, þótt vissulega væri óvíst á þessu stigi hvort svör við henni myndu í reynd koma A að notum, en hún bæri áhættuna af því. Þá yrði ekki ráðið að afstaða matsmanna til spurningarinnar hefði byggt á öðru en því að gögn málsins hafi ekki sýnt fram á orsakasamband milli andlegra og líkamlegra einkenna A og ætlaðrar losunar eiturefna í umræddri flugferð, en á því byggði þrautavarakrafa A ekki. Þá kæmi ekkert fram í matsgerð um að matsmenn hefðu ekki talið sér fært að svara spurningunni af öðrum ástæðum, svo sem vegna skorts á gögnum eða upplýsingum, en úr slíku gætu þeir eftir atvikum bætt á matsfundum og með læknisfræðilegri skoðun á A. Enn fremur yrði ekki talið að óljóst væri hvað meta ætti, en af samhengi spurningarinnar við matsgerðina í heild væri ljóst að hún sneri að mati á einkennum A frá tilteknum tíma og áhrifum þeirra án þess að lagt yrði mat á tiltekna orsök í þeim efnum. Var úrskurður héraðsdóms felldur úr gildi og lagt fyrir matsmenn að svara hinni tilgreindu matsspurningu.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og K-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. júní 2023. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 8. júní 2023 í málinu nr. E- [...]/2022 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að dómkvöddum matsmönnum í héraði yrði gert að ljúka mati samkvæmt dómkvaðningu 10. maí 2021, sem fór fram á grundvelli matsbeiðni sóknaraðila, með því að svara matsspurningu númer tvö í matsbeiðninni. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hennar verði tekin til greina.

3

Varnaraðilar hafa ekki látið málið til sín taka.

Niðurstaða

4

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili mál gegn varnaraðilum 8. júní 2022 vegna tjóns sem sóknaraðili rekur til eitrunar sem hún kveðst hafa orðið fyrir 9. ágúst 2018 um borð í flugvél á vegum B hf. þar sem hún starfaði sem flugfreyja. Aðalkrafa sóknaraðila er að viðurkennd verði skaðabótaskylda varnaraðilans B hf. vegna líkamstjóns hennar. Til vara krefst hún viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðilans C úr slysa- og veikindatryggingu B hf. hjá félaginu vegna líkamstjóns. Að því frágengnu krefst sóknaraðili viðurkenningar á bótaskyldu C úr sömu tryggingu vegna veikinda frá 9. ágúst 2018 sem hafi valdið henni varanlegri örorku. Áður en málið var höfðað beindi sóknaraðili beiðni um dómkvaðningu tveggja matsmanna til Héraðsdóms Reykjavíkur 12. febrúar 2021, sbr. ákvæði XII. kafla laga nr. 91/1991, sem fjallar um öflun sönnunargagna án þess að mál hafi verið höfðað, sbr. 1. mgr. 77. gr. laganna. Matsspurningar sóknaraðila eru svohljóðandi:

1.

Hvort þau alvarlegu líkamlegu og andlegu einkenni sem [sóknaraðili] hefur haft frá 9. ágúst 2018 megi rekja til þess að hún hafi orðið fyrir eitrun í starfi sínu um borð í flugvélinni [...] þann dag? Eru matsmenn beðnir um að leggja mat á líkindi í þessu sambandi, þ. e. hvort öruggt, mjög líklegt, líklegt, ekki útilokað eða útilokað sé að orsakasamhengi sá þarna á milli, og hvað af þessum hugtökum, eða eftir atvikum annað hugtak, lýsi þessu best.

2.

Þá er þess óskað að matsmenn leggi mat á tímabundið og varanlegt líkamstjón matsbeiðanda vegna umræddra einkenna, þ. e. nánar tiltekið: a) Hvort heilsufar matsbeiðanda sé orðið stöðugt, sbr. 2.- 5. gr. skaðabótalaga, svo að hægt sé að meta varanlegar afleiðingar vegna einkennanna og ef svo er hvenær heilsufar matsbeiðanda varð stöðugt. b) Hvert tímabil tímabundins atvinnutjóns matsbeiðanda vegna einkennanna hafi verið, sbr. 2. gr. skaðabótalaga. c) Hvert tímabil þjáningabóta matsbeiðanda vegna einkennanna hafi verið, annars vegar þar sem matsbeiðandi hafi verið rúmliggjandi og hins vegar veik án þess að vera rúmliggjandi, sbr. 3. gr. skaðabótalaga. d) Hver sé varanlegur miski matsbeiðanda vegna einkennanna, sbr. 4. gr. skaðabótalaga. e) Hver sé varanleg örorka matsbeiðanda vegna einkennanna, sbr. 5. gr. skaðabótalaga.

5

Matsgerð lá fyrir 21. mars 2023 og var lögð fram í héraðsdómi 19. apríl sama ár. Í henni kemur fram að matsmenn töldu ekki hægt að svara síðari matsspurningunni þar sem ekki væri vitað á þessu stigi málsins hvað ætti að meta. Það eina sem matsmenn gætu sagt væri að nánast ekkert eða alls ekkert kæmi fram í gögnum málsins sem benti til þess að hægt væri að rekja tímabundin eða varanleg einkenni matsbeiðanda til flugeitrunarheilkennis. Með hinum kærða úrskurði var fallist á röksemdir matsmanna og tekið fram að ekki væru forsendur til að krefja þá um að leggja mat á afleiðingar heilsubrests sóknaraðila á grundvelli forsendu sem þeir hafi nánast slegið föstu að sé ekki til staðar.

6

Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Landsrétti var fyrrgreind matsspurning einkum sett fram í því skyni að renna stoðum undir þrautavarakröfu hennar á hendur varnaraðilanum C. Í þeim efnum er byggt á því að krafan sé óháð orsökum ætlaðra veikinda hennar. Er sá málatilbúnaður í samræmi við þær málsástæður sem færðar eru fyrir kröfunni í héraðsstefnu. Þar segir að krafan byggi á slysa- og veikindatryggingu fyrir flugverja og flugvirkja varnaraðilans B hf. sem sé vátryggingartaki í skilningi tryggingarinnar en sóknaraðili sé vátryggð. Byggt sé á því að bótaskylda úr tryggingunni vakni við líkamstjón sem rekja megi til slyss en einnig við veikindi á vátryggingartímanum sem leiði til varanlegrar örorku, „hvað svo sem orsök þeirra veikinda líður“. Þrautavarakrafan sé þannig ekki bundin við að orsök veikindanna sé eitrun heldur geti orsökin verið hvaðeina annað. Þrautavarakrafan gangi út á að fá það viðurkennt.

7

Samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 getur aðili sem á lögvarinna hagsmuna að gæta óskað eftir dómkvaðningu matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Þannig eiga aðilar samkvæmt lögum nr. 91/1991 að meginstefnu rétt á að afla þeirra sönnunargagna sem þeir telja þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Þær matsspurningar sem leggja á fyrir matsmenn þurfa þó að fullnægja vissum lágmarksskilyrðum, hvort sem matsbeiðnin byggist á IX. eða XII. kafla laganna. Í fyrsta lagi þurfa matsspurningar að vera skýrar um hvað meta eigi, þá þurfa þær að vera um annað en það sem kemur í hlut dómara að meta samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laganna og loks mega matsspurningar ekki vera bersýnilega þýðingarlausar, sbr. 3. mgr. 46. gr. sömu laga. Þá verður beiðni um matsgerð eða einstökum matsspurningum almennt ekki hafnað af dómstólum af þeirri ástæðu að torvelt kunni að vera fyrir matsmenn að svara einstökum spurningum, heldur er það matsmanna að taka afstöðu til þess hvort svo hátti til, sbr. til hliðsjónar úrskurð Landsréttar 13. maí 2019 í máli nr. 301/2019. Matsmönnum ber því að láta nægilega uppi álit á þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar nema þeir telji sér ekki fært að svara einstökum spurningum en í slíkum tilvikum verður að gera kröfu um að sú afstaða byggi á gildum rökum enda væri annars grafið undan virkni þess úrræðis aðila einkamáls sem felst í öflun matsgerðar.

8

Með hliðsjón af framangreindu verður ekki talið að síðari matsspurning sóknaraðila sé bersýnilega þýðingarlaus þótt vissulega sé óvíst á þessu stigi hvort svör við spurningunni muni í reynd koma sóknaraðila að notum en hún ber áhættuna af því. Þá verður ekki ráðið að afstaða matsmanna til spurningarinnar hafi byggt á öðru en því að gögn málsins sýndu ekki fram á orsakasamband milli andlegra og líkamlegra einkenna sóknaraðila og ætlaðrar losunar eiturefna í umræddri flugferð en á því byggir þrautavarakrafa sóknaraðila ekki. Þannig kemur ekkert fram í matsgerð um að matsmenn hafi ekki talið sér fært að svara spurningunni af öðrum ástæðum, svo sem vegna skorts á gögnum eða upplýsingum, en úr slíku gætu þeir eftir atvikum bætt á matsfundum og með læknisfræðilegri skoðun á sóknaraðila. Enn fremur verður ekki talið að óljóst sé hvað meta eigi en af samhengi spurningarinnar við matsgerðina í heild er ljóst að hún snýr að mati á einkennum varnaraðila frá 9. maí 2018 og áhrifum þeirra án þess að lagt verði mat á tiltekna orsök í þeim efnum.

9

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður fallist á kröfu sóknaraðila um að úrskurður héraðsdómara verði felldur úr gildi og lagt fyrir matsmenn að svara matsspurningu númer tvö samkvæmt dómkvaðningu 10. maí 2021.

10

Kærumálskostnaðar hefur ekki verið krafist.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir matsmenn að svara matsspurningu númer tvö samkvæmt dómkvaðningu 10. maí 2021.