107/2023

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var F sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði og endaþarmsmök við A gegn vilja hennar með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Var refsing F ákveðin tveggja ára fangelsi. Þá var F gert að greiða A 1.000.000 króna í miskabætur. Með dómi Landsréttar 5. október 2018 var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu F staðfest en refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði og honum gert að greiða A 1.200.000 krónur í miskabætur. Með úrskurði Endurupptökudóms 23. janúar 2023 í máli nr. 19/2022 var fallist á beiðni F um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina endurteknu málsmeðferð komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að staðfesta bæri niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu F fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Að gættu ákvæði 5. mgr. 231. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 6. júní 2023 í máli nr. 6/2023 var refsing F ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Vegna alvarleika og eðlis brots F voru ekki talin efni til að skilorðsbinda refsinguna. A hafði samkvæmt dómi í hinu upphaflega máli Landsréttar þegar fengið greiddar 1.200.000 krónur í miskabætur á grundvelli 1. mgr. 11. gr. laga nr. 69/1995. Í ljósi þess að A krafðist í málinu miskabóta að fjárhæð 2.000.000 króna þótti hún hafa lögvarða hagsmuni af því að tekin yrði efnisleg afstaða til miskabótakröfu hennar og þóttu miskabætur henni til handa réttilega ákvarðaðar 1.200.000 krónur. Þar sem A hafði þegar fengið greidda þá fjárhæð að fullu úr ríkissjóði þóttu aftur á móti ekki vera efni til að verða við kröfu hennar um hærri miskabætur en hún hafði þegar fengið greiddar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 6. október 2005 í máli nr. 133/2005. Var F því sýknaður af kröfu A um greiðslu hærri miskabóta.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Með beiðni 14. október 2022 fór ákærði fram á að landsréttarmálið nr. 92/2018, sem dæmt var 5. október 2018, yrði endurupptekið. Endurupptökudómur varð við þeirri beiðni með úrskurði 23. janúar 2023 í máli nr. 19/2022 og 25. sama mánaðar gaf ríkissaksóknari út fyrirkall til birtingar fyrir ákærða vegna endurupptökunnar. Fyrirkall er laut að dæmdri einkaréttarkröfu var gefið út 27. febrúar sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 30. október 2017 í málinu nr. S- [...]/2017.

2

Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms verði hafnað og refsing hans þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvalds. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað aftur heim í hérað til réttrar og löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Að því frágengnu krefst ákærði vægari refsingar. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að krafan verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 13. júní 2015 til 24. september sama ár, en dráttarvaxta samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli þess að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur, auk vaxta og dráttarvaxta af þeirri fjárhæð með áður tilgreindum hætti að því undanskildu að krafist er dráttarvaxta frá 24. október 2015.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þá er þar jafnframt reifaður framburður ákærða, brotaþola og annarra vitna í héraði.

6

Ákærði kom fyrir Landsrétt við aðalmeðferð málsins. Eftir að hafa hlýtt á hljóðupptöku af skýrslu sinni fyrir héraðsdómi staðfesti hann efni skýrslunnar og áréttaði að það sem gerst hefði á milli hans og brotaþola hefði verið með fullu samþykki hennar. Ákærði vísaði til þess að hann og brotaþoli hefðu verið að daðra hvort við annað á skemmtistaðnum [...] umrætt kvöld. Þá hefði brotaþoli tjáð ákærða að hún og unnusti hennar væru hætt saman og hún sýnt ákærða mynd af sér með glóðarauga því tengt. Síðar um kvöldið hefðu þau farið saman inn á snyrtingu skemmtistaðarins þar sem þau hefðu kysst. Þau hefðu í kjölfarið yfirgefið skemmtistaðinn og farið ásamt fleirum í samkvæmi í íbúð [...]. Mjög fljótlega eftir að í íbúðina kom hefðu ákærði og brotaþoli farið afsíðis inn í herbergi þar sem þau hefðu kysst að nýju og brotaþoli „farið niður á“ ákærða. Þau hefðu síðan farið fram aftur. Spurður um ástand sitt, brotaþola og annarra samkvæmisgesta um nóttina fullyrti ákærði að allir hefðu verið léttir og enginn verið ofurölvi.

7

Brotaþoli gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Áður var spiluð hljóðupptaka af þeim hluta skýrslu brotaþola fyrir héraðsdómi er hefur að geyma heildstæða lýsingu hennar á atvikum og staðfesti hún þann framburð sinn. Þá kannaðist brotaþoli við að daður hefði verið á milli hennar og ákærða fyrr um kvöldið á skemmtistaðnum [...]. Brotaþoli kannaðist einnig við að hafa á umræddum tíma verið með mynd af sér í síma sínum sem tekin hefði verið í kjölfar þess að barnsfaðir hennar lagði á hana hendur. Hún kvaðst enn fremur halda að rétt væri, sem fram hefði komið hjá ákærða, að þau hefðu farið saman inn á snyrtingu skemmtistaðarins en hvað þar gerðist sagðist hún aftur á móti ekki muna. Vísaði brotaþoli um það atriði til skýrslu sinnar fyrir héraðsdómi en tók fram að vel gæti verið að hún og ákærði hefðu kysst þar inni.

8

Varðandi atvik í samkvæminu síðar um nóttina kom fram hjá brotaþola að hún minntist þess ekki að hafa, strax eftir að í íbúð [...]var komið, farið meðákærða inn í herbergi. Hún kvað það þó vel geta verið rétt. Brotaþoli sagðist hafa verið orðin mjög drukkin erþarna var komið söguog hún haldið áfram að drekka í samkvæminu.

9

Spurð um líðan sína eftir að atvik máls gerðust svaraði brotaþoli því til að hún hefði glímt við andleg veikindi. Nefndi brotaþoli í því sambandi að hún hefði verið greind með [...]. Allt þetta kvaðst brotaþoli tengja við brot ákærða og sagðist hún enn fá aðstoð sérfræðinga vegna þessara andlegu afleiðingab rotsins.

10

Vitnið C gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð hljóðupptaka af skýrslu þess fyrir héraðsdómi og staðfesti vitnið þá skýrslu sína. Fram kom hjá vitninu aðþað og ákærði hefðu átt í kynferðislegum samskiptumu m nóttina í herbergi í íbúðinni en þau þó ekki sofið saman. Taldi vitnið sig reka minni til þess að brotaþoli hefði komið inn í herbergið til þeirra þegar vitnið hefði verið að klæða sig í bol og búa sig undir að fara fram aftur.

11

Um ástand brotaþola bar vitnið að hún hefði drukkið mjög mikið og verið „rosalega ölvuð“. Hefði vitninu virst sem brotaþoli væri við það að sofna í sófanum í stofunni áður en hún síðan fór inn í svefnherbergið þar sem ætlað kynferðisbrot átti sér síðan stað. Sjálft kvaðst vitnið hafa verið búið að neyta áfengis en það samt verið skýrt í kollinum.

12

Fram kom hjá vitninu að þegar það hefði verið að yfirgefa íbúðina undir morgun hefði ákærði innt það eftir þvíhvort brotaþoli væri brjáluð. Þá bar vitnið að brotaþola hefði liðið mjög illa við skýrslugjöf hjá lögreglu um morguninn.

13

Vitnið G gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð hljóðupptaka af skýrslu þess fyrir héraðsdómi. Vitnið kvað framburð sinn fyrir dómi hafa verið sannan og réttan, líkt og framburð sinn við skýrslugjöf hjá lögreglu.

14

Vitnið I gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir skýrslugjöf vitnisins var spiluð hljóðupptaka af skýrslu þess fyrir héraðsdómi. Vitnið staðfesti þann framburð sinn og kvað engu við hann að bæta.

15

Vitnið F sálfræðingur gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti en tilefni þeirrar skýrslugjafar var vottorð hennar 24. ágúst 2015 sem lagt var fram undir meðferð málsins í héraði. Vitnið staðfesti framburð sinn fyrir héraðsdómi auk þess að staðfesta og skýra efni vottorðs síns. Þá reifaði vitnið í stórum dráttum hvernig meðferð brotaþola hefði verið háttað. Spurt um möguleg fyrri áföll brotaþola kvaðst vitnið ekki hafa fengið upplýsingar um slík tilvik en tók fram í því sambandi að það hefði verið mat þess að þau einkenni sem fram hefðu komið hjá brotaþola í viðtölum tengdust atvikum þessa máls.

16

Þá gaf skýrslu vitnis fyrir Landsrétti L sálfræðingur. Tilefni skýrslugjafarinnar voru greinargerðir vitnisins 27. ágúst 2018 og 31. október 2023, sem lagðar voru fram fyrir Landsrétti, og ritaðar voru vegna meðferðar sem vitnið veitti brotaþola. Samkvæmt síðarnefndu greinargerðinni fór meðferð brotaþola fram á tveimur tímabilum, annars vegar frá 30. ágúst 2018 til 19. mars 2019 og hins vegar frá 12. maí 2020 til 5. nóvember sama ár. Á fyrra tímabilinu fór fram áfallaúrvinnsla í tengslum við ætlað kynferðisbrot en á því síðara var um að ræða blöndu af stuðningsviðtölum og áfallavinnu.

17

Í greinargerð vitnisins frá 27. ágúst 2018 er greint frá áfalli sem brotaþoli varð fyrir þegar hún var [...] ára gömul, en hún [...]. Segir í greinargerðinni að brotaþoli hafi í viðtali lýst því hvernig það áfall hefði verið með allt öðrum hætti en áfallið sem fylgdi kynferðisbrotinu. Áfallið vegna [...]hefði staðið stutt yfir og hún upplifað það meira sem sorg. Brotaþoli hefði tekið þunglyndislyf í nokkra mánuði á eftir en síðan hætt á lyfjunum og tekist á við sorgina. Þau einkenni sem brotaþoli hefði glímt við síðar hafi ekki verið til staðar þegar hún gekk í gegnum fyrra áfallið.

18

Í greinargerð vitnisins 31. október 2023 kemur fram að ætlað kynferðisbrot í júní 2015 hafi haft veruleg áhrif á líðan og lífsgæði brotaþola, í það minnsta þar til í byrjun árs 2019. Árangur hafi náðst við meðferðina en ekki væri hægt fullyrða að fullur bati hafi náðst þar sem brotaþoli hafi mælst á mörkum þess að uppfylla greiningarskilmerki fyrir áfallastreituröskun. Þá hafi brotaþoli á tímabilinu maí 2020 til nóvember sama ár glímt við töluverða vanlíðan og erfiðleika. Á síðara meðferðartímabilinu hafi ekki verið unnið markvisst með atvikið í júní 2015 og af þeim sökum væri ekki hægt að álykta hvort það hefði haft áhrif á erfiðleika sem brotaþoli glímdi við á því tímabili. Nokkuð algengt væri að bakslag yrði eftir áfallaúrvinnslu og mögulegt að fyrri erfiðleikar brotaþola hafi spilað inn í þann vanda sem hún hafi glímt við á árinu 2020.

19

Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti staðfesti vitnið og skýrði tilvitnaðar greinargerðir sínar, auk þess að lýsa meðferð brotaþola í meginatriðum. Aðspurt kvaðst vitnið hvorki hafa haft upplýsingar um ætlað ofbeldi sem brotaþoli hefði sætt af hendi sambýlismanns síns né [...]. Um möguleg áhrif þeirra atvika á greinargerðir vitnisins, hefði vitnið haft um þau vitneskju, kvað vitnið erfitt að segja til, en vitnið taldi þó að sú vitneskja hefði ekki haft veruleg áhrif á efni greinargerðanna.

20

Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti voru lögð fram gögn sem aflað var í tilefni af fyrirspurn af hálfu ákærða á fyrri stigum um hvort brotaþoli hefði gefið blóð- og/eða þvagsýni er hún gekkst undir réttarlæknisfræðilega skoðun á Heilbrigðisstofnun Suðurlands [...] 13. júní 2015. Samkvæmt vottorði yfirlæknis á stofnuninni 5. apríl 2018 var blóðsýni tekið úr brotaþola við skoðunina eingöngu til skimunar fyrir HIV og kynsjúkdómum. Þá var þvagsýni einnig tekið til skimunar fyrir kynsjúkdómum. Í vottorðinu sagði jafnframt að sýnin væru ekki lengur til staðar hjá stofnuninni og því ekki hægt að rannsaka þau frekar.

Niðurstaða

21

Krafa ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er sett fram á grundvelli 1. mgr. 204. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Krafan er á því reist að dómurinn sé haldinn þeim annmarka að trúverðugleiki framburðar ákærða hafi ekki verið metinn af héraðsdómi. Jafnframt skorti á að í dómnum sé skilmerkilega frá því greint hvað teljist sannað og með hvaða hætti. Þá sé rangfærslur að finna í forsendum dómsins.

22

Þó svo að forsendur hins áfrýjaða dóms séu knappar um mat héraðsdóms á trúverðugleika ákærða og ákveðnum sönnunaratriðum í málinu verður ekki með réttu talið að dómurinn sé haldinn slíkum annmörkum að ómerkingu varði. Ómerkingarkröfu ákærða verður því hafnað.

23

Ákærða er í málinu gefin að sök nauðgun með því hafa að morgni laugardagsins 13. júní 2015, að [...], haft samræði og önnur kynferðismök við brotaþola, en ákærði hafi haft samræði og endaþarmsmök við brotaþola gegn hennar vilja með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar.

24

Upplýst er að ákærði og brotaþoli voru kvöldið áður og fram eftir nóttu á skemmtistaðnum [...]. Þykir með vísan til framburðar ákærða, brotaþola og vitnisins I í héraði, og að nokkru framburði vitnanna C og G hjá lögreglu, mega slá því föstu að þar hafi verið samdráttur með ákærða og brotaþola og þau meðal annars farið saman inn á snyrtingu staðarins þar sem þau hafi kysst, líkt og ákærði hefur borið um.

25

Fyrir liggur að af skemmtistaðnum fóru ákærði og brotaþoli ásamt fleirum í samkvæmi sem haldið var í íbúð [...]. Framburður ákærða um að hann og brotaþoli hafi mjög fljótlega eftir að þau komu í íbúðina farið afsíðis inn í herbergi og átt þar í kynferðislegum samskiptum þykir fá stoð í vætti brotaþola og þeim framburði I, C og G sem áður var vísað til. Verður því út frá því gengið að svo hafi verið.

26

Ákærði hefur allt frá upphafi neitað sök og borið að kynmök sem hann og brotaþoli hafi haft síðar um nóttina hefðu verið með vitund hennar og vilja. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi kvaðst ákærði hafa nefnt við brotaþola, eftir að þau áttu kynferðisleg samskipti í íbúðinni samkvæmt áðursögðu, hvort C „[gæti] ekki bara verið með“. Brotaþoli hefði verið til í það og hefði ákærði beðið hana um að færa þetta í talvið C. Á meðan hefði ákærði farið í sturtu. Að því loknu hefði ákærði farið inn í svefnherbergið þar sem brotaþoli og C hefðu verið fyrir. Hann hefði síðan lagst upp í rúm, þau byrjað að kyssast „og eitt [leitt] af öðru og við byrjum að stunda samfarir, síðan er bara eins og hún fái bara einhvern bakþanka eða eitthvað, stendur upp og strunsar út.“ Í kjölfarið hefðu brotaþoli og C yfirgefið íbúðina og ákærði farið að sofa.

27

Lýsingar brotaþola á atvikum í svefnherberginu eru með allt öðrum hætti en frásögn ákærða. Spurð fyrir héraðsdómi kannaðist brotaþoli við einhverja umræðu í samkvæminu um að hún, ákærði og C færu í „th reesome“en kvaðst hafa talið að um grín væri að ræða. Sagðist brotaþoli ekki hafa samþykkt neitt slíkt og það hefði C-x-x ekki gert. Þá bar brotaþoli að eftir hún hefði setið um tímaí sófa í stofunni, þar sem hún hefði dottað, hefði hún farið inn í svefnherbergið, lagst í rúmið og sofnað. Hún hefði síðan vaknað við að ákærði var að „fara inn í rassgatið“ á henni og tók brotaþoli fram að hún hefði vaknað vegna sársauka sem því fylgdi. Brotaþoli sagðist hafa litið á C, sem þá hefði einnig verið inni í herberginu, og hefði C sagt henni að koma fram. Þær hefðu í kjölfarið farið saman inn á snyrtingu þar sem brotaþoli hefði verið í áfalli og grátið. C hefði strax fært það í tal að fara á lögreglustöð, sem þær hefðu síðan gert.

28

Tilvitnaður framburður brotaþola fær stoð í vætti C. Fyrir héraðsdómi bar vitnið að þau ákærði hefðu verið að spila tölvuleik þegar brotaþoli hefði farið inn í svefnherbergið. Ákærði hefði síðan einnig farið inn í herbergið og vitnið fylgt á eftir. Vitnið gat ekki skýrt þá ákvörðun sína en tók þó fram að það hefði ætlað að bíða eftir brotaþola, enda verið búið að nefna við hana að rölta með henni heim. Vitnið þvertók fyrirað hafa samþykkt að fara í „threesome“ með ákærða og brotaþola og fullyrti að þegar það kom inn í herbergið hefði brotaþoli verið sofandi í rúminu. Í framhaldinu hefði vitnið lagst í rúmið hjá brotaþola og ákærða og sofnað. Vitnið hefði rankað við sér skömmu síðar og brotaþoli þá starað í augu vitnisins og horft „ógeðslega skringilega“ á það. Vitnið kvaðst strax hafa áttað sig á því að eitthvað væri að og að brotaþola liði illa. Vitnið hefði því staðið upp og beðið brotaþola að koma með sér fram. Áður en þær yfirgáfu herbergið hefði brotaþoli hneppt buxum sínum. Þær hefðu síðan farið saman inn á snyrtingu þar sem brotaþoli hefði tjáð vitninu að ákærði hefði nauðgað henni og nefnt í því sambandi að henni væri illt í rassinum. Hún hefði síðan byrjað að gráta, titrað mikið og skolfið og henni sýnilega liðið mjög illa. Í kjölfarið hefðu þær farið á lögreglustöð.

29

Svo sem áður var rakið var hvorki blóðsýni brotaþola né þvagsýni rannsakað með tilliti til alkóhólinnihalds og nýtur því engra læknisfræðilegra gagna í málinu hvað það atriði varðar. Um ölvunarástand brotaþola liggur allt að einu fyrir framburður hennar í héraði og fyrir Landsrétti þess efnis að hún hafi verið ölvuð er atvik máls gerðust. Þannig bar brotaþoli fyrir Landsrétti að hún hefði verið orðin mjög drukkin þegar hún kom í íbúðina og að hún hefði haldið áfram að drekka er þangað var komið. Þá bar C um ástand brotaþola að hún hefði verið orðin mjög þreytt og „frekar full“ og taldi vitnið að brotaþoli hefði „eiginlega“ dáið áfengisdauða inni í svefnherberginu. Þá kom fram hjá K lögreglumanni við skýrslugjöf í héraði að honum hefði virst brotaþoli vera ölvuð og þreytt er hún kom á lögreglustöðina um morguninn.

Samkvæmt þessu og öðru framangreindu þykir mega leggja til grundvallar við úrlausn málsins að brotaþoli hafi sofnað inni í svefnherberginu vegna þreytu og ölvunar.

30

Eins og fyrr var getið er framburður ákærða um atvik í svefnherberginu í skýrri andstöðu við framburð brotaþola og vitnisins C og fær lýsing hans á þeim atvikum hvorki stoð í framburði vitna né öðrum gögnum málsins. Þannig höfnuðu brotaþoli og C því afdráttarlaus tað hafa samþykkt að taka þáttí hópkynlífi með ákærða. Þeim ber einnig saman um að brotaþoli hafi sofnað í rúminu og þá er samræmi í framburði þeirra um hvernig það atvikaðist að þær yfirgáfu svefnherbergið. Framburður brotaþola um að hún hafi orðið fyrir miklu áfalli vegna háttsemi ákærða fær enn fremur styrka stoð í vætti C og þá kom fram hjá K lögreglumanni fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði verið í miklu ójafnvægi er hún kom á lögreglustöð um morguninn. Þá ber vætti J hjúkrunarfræðings og E læknis, sem samskipti áttu við brotaþola um morguninn vegna réttarlæknisfræðilegrar skoðunar, að sama brunni. Að lokum fær framburður brotaþola hvað þetta varðar að sínu leyti stoð í greinargerðum Lsálfræðings og vottorði G sálfræðings, en nefnd gögn bera með sér að brotaþoli hafi orðið fyrir miklu andlegu áfalli vegna atvika þessa máls.

31

Svo sem slegið var föstu hér að framan fær framburður ákærða um atvik í svefnherberginu hvorki stoð í framburði vitna né gögnum málsins og þykir hann vera ótrúverðugur. Þá verður ekki séð þegar allt framangreint er heildstætt virt að samdráttur og kynferðisleg samskipti ákærða og brotaþola fyrr um kvöldið og nóttina verði með réttu talin til þess fallin að draga úr trúverðugleika framburðar brotaþola.

Samkvæmt þessu og öðru framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms þykir nægjanlega sannað með trúverðugum framburði brotaþola og því sem honum er til stuðnings, gegn neitun ákærða, svo ekki verði vefengt með skynsamlegum rökum, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008, að ákærði hafi á þeim stað og tíma sem í ákæru greinir, haft samræði og endaþarmsmök við brotaþola gegn hennar vilja með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Með þeirri háttsemi braut ákærði gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, svo vísað er til í ákæru, og hefur ákærði því unnið sér til refsingar.

32

Svo sem rakið er í úrskurði Endurupptökudóms 23. janúar 2023 í máli nr. 19 /2022 var ákærði með dómi Landsréttar 5. október 2018 í máli nr. 92/2018 sakfelldur og dæmdur til fangelsisvistar í tvö ár og sex mánuði. Skýra ber 5. mgr. 231. gr. laga nr. 88/2008 svo, samanber til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 6. júní 2023 í máli nr. 6/2023, að hlutur ákærða megi aldrei verða lakari en hann var eftir hinum upphaflega dómi Landsréttar.

33

Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir í málinu varðar fangelsi ekki skemur en í eitt ár og allt að 16 árum. Sakaferill ákærða er lítill og hefur engin áhrif á ákvörðun refsingar hans nú. Brot ákærða var alvarlegt og beindist gegn kynfrelsi brotaþola. Samkvæmt þessu verður við ákvörðun refsingar ákærða sérstaklega litið til 1., 2., 5. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá verður að horfa til þess mikla dráttar sem orðið hefur á rekstri málsins og ákærða verður ekki um kennt. Að öllu þessu virtu þykir refsing ákærða réttilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Vegna alvarleika og eðlis brots ákærða þykir ekki fært að binda refsinguna skilorði.

34

Ákærði er í málinu samkvæmt framansögðu sakfelldur fyrir að hafa brotið gegn brotaþola svo varði við 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Hann hefur með hinni refsiverðu háttsemi bakað sér bótaábyrgð gagnvart brotaþola á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á miskabótum þykir mega líta til alvarleika brots ákærða, þeirra atriða er áður var getið varðandi ákvörðun refsingar ákærða og að nokkru vottorðs F sálfræðings og greinargerða L sálfræðings og umfjöllunar í þeim um afleiðingar brots ákærða á andlega líðan brotaþola.

35

Í málinu krefst brotaþoli miskabóta að fjárhæð 2.000.000 króna, auk vaxta og dráttarvaxta. Að virtri forsögu og markmiði fyrirmæla 5. mgr. 231. gr. laga nr. 88/2008 um hlut dómfellda þegar endurupptekið mál er dæmt á ný verður ákærði ekki dæmdur til greiðslu hærri miskabóta en ákveðnar voru í upphaflegum dómi Landsréttar, samanber til hliðsjónar áðurnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 6/2023. Dómur Landsréttar er ekki meðal gagna málsins en í greinargerð brotaþola kemur það fram, sem ekki hefur verið andmælt, að ákærða hafi með dómnum verið gert að greiða brotaþola miskabætur að fjárhæð 1.200.000 krónur. Í hinum áfrýjaða dómi voru bætur til handa brotaþola ákvarðaðar 1.000.000 króna.

36

Fyrir liggur að brotaþoli hefur þegar fengið 1.200.000 krónur greiddar úr ríkissjóði á grundvelli upphaflegs dóms Landsréttar og 1. mgr. 11. gr. laga nr. 69/1995 um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Verður að skilja miskabótakröfu brotaþola svo að hún lúti að greiðslu á 800.000 króna bótum umfram það sem hún hefur þegar fengið greitt úr ríkissjóði. Þykir brotaþoli af þeim sökum hafa lögvarða hagsmuni af því að tekin verði efnisleg afstaða til kröfunnar.

37

Að öllu framangreindu virtu þykja miskabætur til handa brotaþola réttilega ákvarðaðar 1.200.000 krónur. Samkvæmt því og þar sem upplýst erað brotaþoli hefur þegar fengið þá fjárhæð að fullu greidda úr ríkissjóði eru ekki efni til að verða við kröfu hennar um hærri miskabætur en hún hefur þegar fengið greiddar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 6. október 2005 í máli nr. 133/2005.

38

Eftir úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða allan sakarkostnað í héraði eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi, sem eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, 1.050.000 krónur, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, 750.000 krónur og ferðakostnaður réttargæslumannsins, 32.000 krónur, og annar sakarkostnaður, samtals 305.520 krónur.

39

Sakarkostnaður vegna rekstrar landsréttarmáls nr. 92/2018 greiðist úr ríkissjóði með þeim fjárhæðum sem ákveðnar voru með dómi réttarins 5. október 2018.

40

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 6. mgr. 232. gr., sbr. 231. gr., laga nr. 88/2008. Málsvarnarlaun verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, F-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði.

Ákærði er sýkn af kröfu brotaþola, A, um greiðslu hærri miskabóta en hún hefur þegar fengið greiddar úr ríkissjóði.

Ákærði greiði 2.137.520 krónur í sakarkostnað í héraði.

Sakarkostnaður vegna rekstrar landsréttarmáls nr. 92/2018 greiðist úr ríkissjóði með þeim fjárhæðum sem ákveðnar voru með dómi réttarins 5. október 2018.

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 1.355.940 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, L-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 542.376 krónur.