383/2019

Útdráttur

J og H hf. greindi á um hvort J hefði fengið laun sín greidd að fullu í samræmi við ráðningarsamninga þeirra og kjarasamning Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands vegna starfa hans í hvalstöðinni í Hvalfirði á árunum 2013, 2014 og 2015. Í málinu krafðist J greiðslu úr hendi H hf. vegna tveggja þriðju hluta af sérstakri greiðslu í samræmi við ráðningarsamninga aðila, auk orlofs. Í dómi Landsréttar var rakið að með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í málinu nr. 594/2017 hefði H hf. verið dæmdur til að greiða samstarfsmanni J hina sérstöku greiðslu fyrir hvalvertíðina 2015. Laut ágreiningur aðila að því hvort kröfur J væru að hluta til niður fallnar fyrir fyrningu en að öðru leyti sakir tómlætis J. Í dómi réttarins var því hafnað að miða ætti fyrningarfrest við 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Málið hefði J höfðað 11. desember 2017 og væru þær launakröfur sem koma hefðu átt til greiðslu fyrir 11. desember 2013 niður fallnar fyrir fyrningu, sbr. 2. mgr. 15. gr. sömu laga. Enn fremur var vísað til þess að J hefði starfað hjá H hf. á hvalvertíðum árið 2010 og aftur árin 2013, 2014 og 2015. Af lestri launaseðla hefði honum ekki getað dulist að hin svokallaða sérstaka greiðsla hefði aldrei verið innt af hendi til viðbótar við umsamin laun. Þá hefði hann ráðið sig til starfa á sömu kjörum og áður við upphaf vertíða árin 2014 og 2015 án þess að gera nokkrar athugasemdir við fyrri kjör. Hefði H hf. því mátt ganga út frá því að J sætti sig við kjör sín að þessu leyti hvað fyrri vertíðir varðaði og að hann hefði því sýnt af sér tómlæti um gæslu þeirra réttinda sinna á hvalvertíð 2014 sem lutu að hinni sérstöku greiðslu sem ekki var fallist á að teldist til lágmarkskjara í skilningi kjarasamnings og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Það tómlæti hefði aftur á móti ekki sjálfkrafa þau áhrif að J hefði einnig misst rétt til slíkra greiðslna á hvalvertíð árið 2015. Fyrrgreindur dómur Hæstaréttar væri skýr um að starfsmaður H hf. hefði átt rétt til sérstakrar greiðslu til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt og þá hefði stéttarfélag J haft samband við H hf. með tölvubréfi vegna starfskjara félagsmanna sinna áður en J hefði lokið störfum á hvalvertíð 2015. Voru kröfur J því teknar til greina að hluta.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 28. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 2. maí 2019 í málinu nr. E133/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 1.523.797 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 526.580 krónum frá 10. október 2013 til 3. október 2014, af 1.002.644 krónum frá þeim degi til 8. desember 2015 og af 1.573.797 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að hann verði látinn niður falla.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta varðar kröfu áfrýjanda um greiðslu vangoldinna launa vegna vinnu í þágu stefnda á hvalvertíðum árin 2013, 2014 og 2015. Nánar tiltekið lúta kröfur áfrýjanda að svokallaðri sérstakri greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi og greiðslu 10,17% orlofs af þeirri greiðslu. Áfrýjandi ritaði undir ráðningarsamninga vegna allra vertíðanna. Áfrýjandi starfaði jafnframt hjá stefnda á hvalvertíð árið 2010. Hefur ráðningarsamningur hans vegna þess árs einnig verið lagður fram í málinu.

5 Framangreindir ráðningarsamningar kveða á um tímabundna ráðningu frá ákveðnum degi til loka hvalvertíðar „þegar lokið er vinnslu afurða úr síðasta hvalnum“. Þá vísa þeir til kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins við Starfsgreinasamband Íslands. Í 1. mgr. 3. gr. samninganna er kveðið á um að unnið sé á 12 tíma vöktum nema yfirmaður samþykki sérstakar óskir starfsmanns eða meirihluta starfsmanna um annað vinnufyrirkomulag. Í 2. mgr. 3. gr. er kveðið á um að launin séu tiltekin fjárhæð fyrir hverja 12 tíma vakt á virkum dögum en önnur fjárhæð fyrir 12 tíma vakt um helgar og á samningsbundnum frídögum. Þá er í 3. mgr. 3. gr. samninganna kveðið á um „sérstaka greiðslu“ fyrir hverja 12 tíma í vaktavinnu sem feli í sér greiðslu fyrir ferðir til og frá vinnustað og fyrir frítökurétt í þeim tilvikum sem hvíld sé styttri en 11 klukkustundir á sólarhring.

6 Í málinu er óumdeilt að áfrýjandi gekk átta tíma vaktir á ráðningartíma sínum hjá stefnda.

7 Meðal gagna málsins eru afrit af launaseðlum áfrýjanda vegna hvalvertíða árin 2010, 2013, 2014 og 2015. Samkvæmt þeim voru laun alla jafna greidd hálfsmánaðarlega og reiknuð þannig að áfrýjandi fékk greitt fyrir tiltekinn fjölda vakta á virkum dögum og tiltekinn fjölda vakta um helgar eða á frídögum. Nam fjárhæð launa fyrir hverja vakt 8/12 (2/3) hlutum þeirrar launagreiðslu sem í ráðningarsamningi var skilgreind fyrir hverja 12 tíma vakt. Á launaseðlunum er ekki getið um hina svokölluðu sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi.

8 Samkvæmt framlögðum launaseðlum greiddi áfrýjandi stéttarfélagsiðgjöld til Stéttarfélags Vesturlands á árinu 2015. Með tölvubréfi 27. ágúst 2015 tjáði starfsmaður stéttarfélagsins fjármálastjóra stefnda þá skoðun sína að vel væri skiljanlegt að starfsmenn söknuðu sérstakrar greiðslu samkvæmt 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamninga og að hún teldi að dómsmál til heimtu greiðslunnar myndi vinnast. Var stefndi hvattur til að „funda með mannskapnum og [koma] með einhver viðbrögð við þessu til að leysa málið“. Hinn 7. næsta mánaðar var erindið ítrekað en gögn málsins bera ekki með sér að viðbrögð hafi borist skriflega frá stefnda af þessu tilefni.

9 Síðasti framlagði launaseðill áfrýjanda er vegna launatímabilsins frá 1. nóvember 2015 til 30. sama mánaðar en með honum voru einungis gerðar upp orlofsuppbót og desemberuppbót. Síðasti launaseðill þar sem greitt var fyrir vaktir var vegna launatímabilsins 21. september 2015 til 4. október sama ár.

10 J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, samstarfsmaður áfrýjanda og trúnaðarmaður starfsmanna hjá stefnda, höfðaði mál gegn stefnda 5. janúar 2016 vegna vangoldinna launa á hvalvertíð árið 2015 en J-kk-nf Þ-kk-nf var félagsmaður í Verkalýðsfélagi Akraness. Í málinu gerði hann meðal annars kröfu um að stefndi greiddi sér tiltekna fjárhæð vegna hinnar sérstöku greiðslu samkvæmt 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamnings aðila. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands 28. júní 2017 var fallist á kröfu stefnanda vegna hinnar sérstöku greiðslu þar sem framsetning 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamningsins væri með þeim hætti að stefnandi hefði mátt ætla að greiðslan kæmi til viðbótar fastri greiðslu fyrir hverja vakt. Jafnframt hefði stefndi ekki sýnt fram á að stefnanda hefði mátt vera kunnugt um að sérstaka greiðslan ætti að vera innifalin í föstu greiðslunni. Stefndi hafði við munnlegan málflutning borið fyrir sig tómlæti stefnanda vegna þessarar kröfu en héraðsdómur taldi að sú málsástæða hefði verið of seint fram komin í málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

11 Með tölvubréfi 25. júlí 2017 frá starfsmanni Stéttarfélags Vesturlands til fjármálastjóra stefnda var vísað til framangreinds dóms Héraðsdóms Vesturlands og fyrri samskipta. Var þess óskað að gert yrði samkomulag vegna félagsmanna þeirra stéttarfélaga sem ekki hefðu „farið í málarekstur út af þessu ákvæði í ráðningarsamningi“ þar sem ekki væri „stætt á því að skilja félagsmenn annarra stéttarfélaga eftir, hafi þeir sömu ákvæði í sínum ráðningarsamningum“.

12 Með bréfi 31. júlí 2017 skoraði Stéttarfélag Vesturlands á stefnda að lýsa því yfir að laun félagsmanna þess yrðu leiðrétt kæmi til þess að dómur Héraðsdóms Vesturlands yrði staðfestur í Hæstarétti. Jafnframt var þess getið að félagið hefði einnig fengið fyrirspurnir vegna málsins frá félagsmönnum annarra stéttarfélaga og vildi „félagið því ítreka að eitt verði látið gilda yfir alla þá starfsmenn sem störfuðu hjá Hvali hf.“. Þá var þess getið að um á áttunda tug starfsmanna væri að ræða og að bréfinu fylgdi listi yfir þá starfsmenn sem þegar hefðu falið Stéttarfélagi Vesturlands að gæta hagsmuna sinna. Sá listi hefur ekki verið lagður fram í málinu.

13 Lögmaður stefnda svaraði umleitunum Stéttarfélags Vesturlands með bréfi 11. ágúst 2017. Þar var kröfu stéttarfélagins hafnað, meðal annars af þeirri ástæðu að stefndi myndi leita áfrýjunarleyfis Hæstaréttar vegna framangreinds dóms Héraðsdóms Vesturlands auk þess sem fordæmisgildi dómsins væri takmarkað í ljósi þess að málsástæða stefnda um tómlæti hefði ekki komist að í málinu.

14 Með bréfi Stéttarfélags Vesturlands til stefnda 28. ágúst 2017 var sett fram krafa um greiðslu 1.523.797 króna til áfrýjanda þessa máls vegna hinnar svokölluðu sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi.

15 Með tölvubréfi lögmanns stefnda 5. september 2017 var stéttarfélaginu tilkynnt að afstaða stefnda væri óbreytt og að öllum kröfum væri hafnað.

16 Mál þetta var höfðað 11. desember 2017.

17 Hinn 11. desember 2017 var einnig gert samkomulag á milli stefnda og fjölda einstaklinga sem töldu sig í kjölfar framangreinds héraðsdóms eiga rétt til hinnar sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Sumir þessara einstaklinga höfðu þá þegar höfðað mál á hendur stefnda en samkvæmt samkomulaginu skyldu einungis níu mál rekin fyrir dómstólum og önnur mál látin hvíla á meðan. Í tengslum við þetta skuldbatt stefndi sig til að bera hvorki fyrir sig tómlæti né fyrningu hvað varðar tímann sem liði eftir tiltekin tímamörk sem voru skilgreind með ólíkum hætti gagnvart mismunandi hópum starfsmanna.

18 Með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var framangreindur héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans hvað varðaði hina sérstöku greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi.

19 Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að launakröfur áfrýjanda vegna tímabilsins fyrir 11. desember 2013 væru fallnar niður fyrir fyrningu. Að öðru leyti hefði áfrýjandi fyrirgert rétti sínum sökum tómlætis.

20 Fyrir Landsrétti hafa verið lögð fram nokkur ný gögn, meðal annars bréf lögmanns Verkalýðsfélags Akraness 15. september 2015 þar sem krafist var leiðréttingar á launum „fyrir hönd þeirra starfsmanna [stefnda] sem vinna á hvalvertíð, sumar og haust á ári hverju“. Í bréfinu var þess getið að um 90% starfsmanna í hvalstöð stefnda í Hvalfirði hefðu veitt stéttarfélaginu umboð til að gæta réttinda sinna. Þá var í bréfinu meðal annars vísað til þess að inna bæri af hendi sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Jafnframt voru lögð fram skjöl vegna hvalvertíða 2013, 2014 og 2015, undirrituð af fjölda starfsmanna, þar sem fram kemur að þeir telji átta tíma vaktir hagfelldari kost með tilliti til hvíldartíma en 12 tíma vaktir og óski eftir því að stuðst verði við það vaktafyrirkomulag „eins og gert hefur verið frá 1950 í Hvalfirði“. Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

21 Áfrýjandi byggir á því að stefnda hafi borið að greiða áfrýjanda sérstaka greiðslu samkvæmt 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamninga aðila vegna hvalvertíða árin 2013, 2014 og 2015, auk 10,17% orlofsfjár samkvæmt 7. gr. laga nr. 30/1987 um orlof. Áfrýjandi hafi gengið átta tíma vaktir í stað 12 tíma vakta og sé því gerð krafa um greiðslu 8/12 (2/3) hluta umsaminnar sérstakrar greiðslu vegna hverrar vaktar. Vísar áfrýjandi til þess að dómur Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 hafi fordæmisgildi um að hann eigi rétt til þeirrar greiðslu. Þá byggir áfrýjandi á því að hann hafi ekki sýnt tómlæti um gæslu réttinda sinna en í því sambandi vísar áfrýjandi til þess að hin sérstaka greiðsla hafi verið hluti lögbundinna lágmarkskjara hans. Vegna þeirrar málsástæðu stefnda að krafa áfrýjanda sé fyrnd byggir áfrýjandi á því að enginn hluti kröfu hans sé fyrndur enda hafi hann skort nauðsynlega vitneskju um kröfu sína áður en héraðsdómur gekk 28. júní 2017 í framangreindu máli samstarfsmanns hans, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Málsástæður stefnda

22 Stefndi byggir á því að kröfur áfrýjanda eldri en fjögurra ára fyrir höfðun máls þessa séu fyrndar, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007. Þá byggir hann á því að áfrýjandi hafi sýnt tómlæti um gæslu réttar síns til hinnar sérstöku greiðslu en ekki hafi reynt á málsástæðu sína um tómlæti í dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017. Tómlæti lúti ekki einungis að brottfalli réttinda heldur einnig að því hvort tiltekin ráðningarkjör séu sönnuð. Vegna tómlætis áfrýjanda í tengslum við framkvæmd ráðningarsamninga hans við stefnda beri að líta svo á að ósannað sé að sérstaka greiðslan sem mál þetta varðar hafi átt að vera til viðbótar en ekki innifalin í umsömdu vaktakaupi áfrýjanda. Jafnframt hafi áfrýjandi lýst því yfir við skýrslugjöf fyrir héraðsdómi að hann hafi talið að sérstaka greiðslan væri innifalin í vaktakaupinu og sé hann bundinn af þeirri yfirlýsingu sinni, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Stefndi byggir enn fremur á því að jafnvel þótt talið verði að hin sérstaka greiðsla hafi átt að koma til viðbótar vaktakaupi hafi áfrýjandi sýnt slíkt tómlæti um gæslu réttinda sinna að krafa til hennar sé fallin niður. Í því sambandi vísar stefndi meðal annars til þess að áfrýjandi hafi sjálfur ekki sett fram kröfu á hendur stefnda fyrr en á árinu 2017 en málshöfðun samstarfsmanns áfrýjanda í janúar 2016 hafi enga þýðingu við mat á tómlæti áfrýjanda. Enn fremur hafi áfrýjandi tekið við launagreiðslum athugasemdalaust þótt honum hafi mátt vera ljóst af lestri launaseðla að hin sérstaka greiðsla var ekki innt af hendi til viðbótar við vaktakaup. Jafnframt hafi þýðingu við mat á tómlæti að sérstaka greiðslan fól ekki í sér lágmarksréttindi samkvæmt kjarasamningi og lögum. Loks mótmælir stefndi dráttarvaxtakröfu áfrýjanda. Verði fallist á kröfur áfrýjanda gerir stefndi aftur á móti hvorki ágreining um tölulega útreikninga áfrýjanda né rétt hans til greiðslu 10,17% orlofsfjár.

Niðurstaða

23 Af gögnum málsins um framkvæmd launagreiðslna í ráðningarsamböndum aðila er ljóst að stefndi hefur ávallt litið svo á að hin sérstaka greiðsla sem kveðið er á um í 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamninga aðila sé innifalin í fastri greiðslu fyrir hverja vakt samkvæmt 2. mgr. 3. gr. samninganna. Í dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var því aftur á móti slegið föstu að slíkan samning bæri að skilja sem svo að „stefnda hafi borið að greiða sérstöku greiðsluna til viðbótar við vaktagreiðsluna“. Breytti engu í því sambandi að stefnandi þess máls hafði áður starfað hjá stefnda á sambærilegum kjörum, eins og fram kemur í dóminum og framburði hans í héraði, en endurrit framburðarins hefur verið lagt fram sem skjal í máli þessu.

24 Við skýrslugjöf í héraði greindi áfrýjandi frá því að hann hefði við móttöku launaseðla „[farið] yfir tímakaupin“ og gert ráð fyrir því að allt væri „upp á tíu“. Þá kvaðst hann ekki hafa verið meðvitaður um hina sérstöku greiðslu. Inntur nánar eftir því hvers vegna komi fram í stefnu málsins að hann hafi talið að sérstaka greiðslan væri innifalin í launum fyrst hann kvæðist nú ekki hafa verið meðvitaður um það fyrirbæri svaraði áfrýjandi: „Fyrirgefðu, ég hélt það að það væri innifalið í laununum. Þess vegna sagði ég að ég treysti þeim fyrir...“ Verður ekki fallist á það með stefnda að með þessum yfirlýsingum sínum fyrir dómi hafi áfrýjandi ráðstafað sakarefninu með þeim hætti að hann geti ekki byggt á því að inna hafi átt sérstöku greiðsluna af hendi til viðbótar við vaktakaup, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991.

25 Samkvæmt öllu framangreindu verður á því byggt að ráðningarsamningar aðila máls þessa vegna hvalvertíða árin 2013, 2014 og 2015 hafi falið í sér að áfrýjandi ætti, til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt, rétt á þeirri sérstöku greiðslu sem kveðið er á um í 3. mgr. 3. gr. ráðningarsamninganna.

26 Kemur þá til skoðunar hvort krafa áfrýjanda til hinnar sérstöku greiðslu og 10,17% orlofsgreiðslu vegna hennar hafi fallið niður vegna fyrningar eða tómlætis af hans hálfu.

27 Samkvæmt 3. gr. laga nr. 150/2007 er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Í 1. mgr. 10. gr. sömu laga er aftur á móti kveðið á um viðbótarfrest en þar greinir að hafi kröfuhafi ekki haft uppi kröfu sökum þess að hann skorti nauðsynlega vitneskju um kröfuna eða skuldarann fyrnist krafan aldrei fyrr en einu ári eftir þann dag þegar kröfuhafi fékk eða bar að afla sér slíkrar vitneskju. Í skýringum með ákvæði þessu í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 150/2007 kemur fram að um nýmæli sé að ræða. Mat á því hvort kröfuhafa skorti nauðsynlega vitneskju um kröfu sína ráðist af aðstæðum hverju sinni. Hér verði þó að gera ákveðnar kröfur til sjálfstæðrar rannsóknar af hálfu kröfuhafa, sbr. niðurlag ákvæðisins. Við mat á því hvort kröfuhafi hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni geti til dæmis skipt máli hvort því fylgi mikil fyrirhöfn eða kostnaður að afla upplýsinga um kröfuna auk þess sem það geti skipt máli ef um sviksamlegt háttarlag sé að ræða af hálfu skuldara.

28 Sem fyrr greinir verður lagt til grundvallar að það hafi ávallt verið skilningur stefnda að hin sérstaka greiðsla væri innifalin í umsömdu vaktakaupi og hefur ekki verið sýnt fram á það af hálfu áfrýjanda að um sviksamlegt athæfi hafi verið að ræða af hans hálfu þegar launauppgjör tóku mið af því. Af lestri launaseðla sinna gat áfrýjandi einnig séð að stefndi lagði framangreindan skilning til grundvallar og hefði hann með einföldum hætti getað aflað nánari upplýsinga hjá stéttarfélagi sínu um réttmæti launaútreikninga. Verður þeirri málsástæðu hans því hafnað að miða eigi fyrningarfrest kröfu hans við 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007.

29 Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 reiknast fyrningarfrestur frá þeim degi þegar kröfuhafi gat fyrst átt rétt til efnda en í 2. mgr. 15. gr. sömu laga er kveðið á um að fyrningu sé slitið þegar mál telst höfðað fyrir dómstólum.

30 Mál þetta var höfðað 11. desember 2017. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að þær launakröfur áfrýjanda sem áttu að koma til greiðslu fyrir 11. desember 2013 séu fallnar niður fyrir fyrningu. Verður stefndi því sýknaður af launakröfum áfrýjanda vegna hvalvertíðar árið 2013. Þær launakröfur áfrýjanda sem samkvæmt gögnum málsins áttu að koma til útborgunar frá og með 29. júní 2014 eru aftur á móti ófyrndar.

31 Þegar metið er hvort áfrýjandi hafi gagnvart stefnda sýnt tómlæti um gæslu réttinda sinna vegna framangreindra launagreiðslna verður litið til gagnkvæmrar trúnaðar og tillitsskyldu aðila ráðningarsambands en jafnframt til þess að vinnuveitandi nýtur ákveðinnar yfirburðastöðu í slíku réttarsambandi sem kann að valda því að starfsmenn hiki við að fylgja réttindum sínum eftir. Í þessu sambandi verður einnig litið til þess hvort sú krafa launþega sem um ræðir sé hluti lögbundinna lágmarkskjara samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda eða ekki. Þá eru aðstæður í máli þessu sérstakar að því leyti að krafist er launagreiðslna á grundvelli þriggja tímabundinna ráðningarsamninga en hvað ágreiningsefni málsins varðar voru hinir síðari gerðir með sömu kjörum og áður höfðu gilt milli aðila.

32 Stéttarfélag Vesturlands gerði fyrst athugasemd við vangreiðslu hinnar sérstöku greiðslu með tölvubréfi 27. ágúst 2015 og var erindið ítrekað hinn sjöunda næsta mánaðar. Með bréfi Verkalýðsfélags Akraness 15. september sama ár var einnig krafist leiðréttingar á launum „þeirra starfmanna [stefnda] sem vinna á hvalvertíð, sumar og haust á ári hverju“ en í bréfinu kom með skýrum hætti fram sá skilningur að inna bæri af hendi sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt. Þá höfðaði einn félagsmaður Verkalýðsfélags Akraness mál vegna slíkra krafna 5. janúar 2016.

33 Eftir móttöku framangreindra bréfa í ágúst og september 2015 mátti stefnda vera fullljóst að upp væri kominn ágreiningur um hvort honum væri skylt að greiða starfsmönnum á hvalvertíð hina sérstöku greiðslu til viðbótar við fast vaktakaup. Í málinu hefur ekkert komið fram um að stefndi hafi eftir móttöku framangreindra bréfa og framangreinda málshöfðun haft ástæðu til að ætla að áfrýjandi eða nokkur annar starfsmaður hans myndi ekki gera kröfu um sérstaka greiðslu til viðbótar við vaktakaup. Héraðsdómur í framangreindu dómsmáli var síðan kveðinn upp 28. júní 2017. Um mánuði síðar skoraði stéttarfélag áfrýjanda á stefnda að lýsa því yfir að laun félagsmanna þess yrðu leiðrétt, yrði niðurstaða Hæstaréttar sú að héraðsdómurinn yrði staðfestur. Fjárkrafa áfrýjanda var síðan sett fram með bréfi 28. ágúst 2017 og mál þetta höfðað um þremur mánuðum eftir að henni hafði verið hafnað. Við þessar aðstæður verður ekki fallist á það með stefnda að hann geti borið fyrir sig að áfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti eftir dagsetningu framangreinds tölvubréfs stéttarfélags áfrýjanda 27. ágúst 2015, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 2. apríl 2004 í máli nr. 411/2003 og 2. febrúar 2006 í máli nr. 395/2005.

34 Áfrýjandi byggir á því að krafa hans um sérstaka greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi sé hluti lögbundinna lágmarkskjara. Samkvæmt ráðningarsamningum aðila var hinni sérstöku greiðslu ætlað að fela í sér greiðslu vegna ferða til og frá vinnu og vegna skerts frítökuréttar. Í máli því sem J-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf samstarfsmaður áfrýjanda höfðaði gegn stefnda 5. janúar 2016 var krafist greiðslu vegna ógreidds frítökuréttar að því marki sem frítími stefnanda á hvalvertíð 2015 hefði verið skertur umfram 11 klukkustundir á sólarhring. Með dómi Héraðsdóms Vesturlands 28. júní 2017 var þeirri kröfu hafnað. Var á því byggt að grein 2.4.2 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Starfsgreinasambands Íslands kvæði á um að heimilt væri að stytta hvíldartíma í allt að átta klukkustundir á skipulegum vaktaskiptum og að stytting vakta úr 12 tímum í átta tíma hefði verið stefnda heimil samkvæmt ráðningarsamningi aðila þess máls. Með dómi Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 var héraðsdómurinn staðfestur að þessu leyti með vísan til forsendna hans. Verður því ekki fallist á það með áfrýjanda að hin sérstaka greiðsla hafi hvað frítökurétt varðar verið hluti lögbundinna lágmarkskjara áfrýjanda. Þá hefur áfrýjandi ekki fært að því fullnægjandi rök að laun hans hafi að öðru leyti verið undir lögbundnum lágmarkskjörum samkvæmt 1. gr. laga nr. 55/1980, sem hinni sérstöku greiðslu hafi verið ætlað að bæta. Samkvæmt því verður hafnað þeirri málsástæðu áfrýjanda að hin sérstaka greiðsla sem mál þetta varðar hafi verið hluti lögbundinna lágmarkskjara hans.

35 Áfrýjandi starfaði hjá stefnda á hvalvertíðum árin 2010, 2013, 2014 og 2015. Af lestri launaseðla sinna gat honum ekki dulist að hin svokallaða sérstaka greiðsla hefði aldrei verið innt af hendi til viðbótar við umsamin laun fyrir hverja vakt. Þegar áfrýjandi gerði nýja tímabundna ráðningarsamninga við stefnda við upphaf vertíða árin 2014 og 2015 réði hann sig allt að einu til starfa á sömu kjörum og áður án þess að gera nokkrar athugasemdir við fyrri kjör. Verður því talið að stefndi hafi mátt ganga út frá því að áfrýjandi sætti sig við kjör sín að þessu leyti hvað fyrri vertíðir varðaði og að áfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti um gæslu þeirra réttinda sinna á hvalvertíð 2014 sem lutu að sérstakri greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi. Aftur á móti verður ekki talið að tómlæti áfrýjanda vegna krafna á grundvelli ráðningarsamninga vegna fyrri hvalvertíða hafi sjálfkrafa þau áhrif að hann hafi einnig misst rétt til slíkra greiðslna í nýju ráðningarsambandi við stefnda á hvalvertíð árið 2015. Í því sambandi verður litið til þess að dómur Hæstaréttar 14. júní 2018 í máli nr. 594/2017 er skýr hvað það varðar að starfsmaður stefnda hafi átt rétt til sérstakrar greiðslu til viðbótar við fasta greiðslu fyrir hverja vakt. Jafnframt verður litið til þess að framangreint tölvubréf Stéttarfélags Vesturlands var sent stefnda áður en áfrýjandi lauk störfum á hvalvertíð 2015.

36 Með vísan til þess sem að framan greinir verður talið að áfrýjandi hafi fyrir sakir tómlætis fyrirgert rétti sínum til að hafa uppi kröfu til hinnar sérstöku greiðslu og orlofsfjár vegna hennar á hvalvertíð árið 2014 en ekki árið 2015. Verður stefndi því sýknaður af kröfu áfrýjanda að því leyti sem hún lýtur að árinu 2014 en fallist á fjárkröfu áfrýjanda vegna ársins 2015. Fjárhæð hennar er óumdeild og verður stefndi því dæmdur til að greiða áfrýjanda 380.488 krónur vegna sérstakrar greiðslu samkvæmt ráðningarsamningi auk 38.696 króna í orlofsfé. Samtals verður stefnda því gert að greiða áfrýjanda 419.184 krónur með dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

37 Málskostnaðarákvæði héraðsdóms verður staðfest en rétt er að stefndi greiði áfrýjanda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, Hvalur hf., greiði áfrýjanda, J-kk-þgf H-kk-þgf, 419.184 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. desember 2017 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.