135/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Á og E gegn H ehf. og V ehf. til ógildingar og breytingar á ákvörðunum hluthafafundar var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að grundvöllur allra kröfuliða í stefnu til héraðsdóms væri svo vanreifaður og óljós að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu í heild frá héraðsdómi. Því var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar þess að úrskurðaður málskostnaður verði felldur niður. Að auki krefjast þeir kærumálskostnaðar.

2 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsmeðferð

3 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 26. janúar 2018 en kærumálsgögn bárust réttinum 31. sama mánaðar og 6. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. janúar 2018 í málinu nr. E739/2017, þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður aðila

Málsástæður sóknaraðila

4 Sóknaraðilar telja að hluthafafundur í einkahlutafélagi hafi samkvæmt 4. mgr. 65. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög endanlegt úrskurðarvald um allar spurningar sem upp kunna að koma varðandi atkvæðisrétt einstakra hluthafa í félaginu. Enginn annar geti tekið ákvörðun um atkvæðisrétt einstakra hluthafa og heyri sú ákvörðun ekki undir fundarstjóra.

5 Sóknaraðilar byggja á því að ákvörðun um að þau fengju aðeins notið 1% atkvæðisréttar á hluthafafundi HH bygginga ehf. hafi verið undirbúin af meirihlutaeigendum og fundarstjóra á þeirra vegum í sameiningu og tekin á hluthafafundi. Með hliðsjón af því verði að líta svo á að um ákvörðun hluthafafundar hafi verið að ræða.

6 Þá byggja sóknaraðilar á því að í 1. mgr. 72. gr. einkahlutafélagalaga sé kveðið á um að tillaga um rannsókn á einkahlutafélagi teljist samþykkt ef hún hlýtur samþykki hluthafa sem ráði yfir minnst tíunda hluta hlutafjár í félagi. Ef fallist yrði á fyrstu dómkröfu sóknaraðila í héraði, og þannig viðurkennt að sóknaraðilar eigi alls 20% hlutafjár í varnaraðila HH byggingum ehf., væri ljóst að tillaga sóknaraðila um rannsókn á umræddu félagi kæmi til framkvæmda. Sóknaraðilar eigi því lögvarinna hagsmuna að gæta af því að fá efnisdóm um þriðja kröfulið dómkrafna sinna.

Málsástæður varnaraðila

7 Af hálfu varnaraðila er byggt á því að óljóst sé af kröfugerð sóknaraðila hvað sé farið fram á. Ekki sé gerð krafa um viðurkenningu á eignarrétti sóknaraðila að umræddum hlutum í varnaraðila HH byggingum ehf. þótt kröfur um ógildingu ákvarðana aðalfundar félagsins virðist byggðar á því.

8 Varnaraðilar telja að ekki hafi verið sýnt fram á að ástæða hafi verið til að stjórn varnaraðila HH bygginga ehf. breytti hlutaskrá félagsins enda hafi ekki verið upplýst um breytingar á hlutafé eða hlutafjáreign einstakra eigenda félagsins aðrar en þær sem tilkynnt hafi verið um og hlutaskráin hafi verið byggð á.

9 Varnaraðilar hafna því að 4. mgr. 65. gr. einkahlutafélagalaga hafi þýðingu við úrlausn málsins. Í ákvæðinu sé fjallað um skrá yfir þá sem mættir séu á hluthafafund og atkvæðisrétt þeirra. Sú skrá hafi til að mynda þá þýðingu að fyrir liggi hversu hátt hlutfall hluthafa hafi mætt á hluthafafund. Þessi skrá sé hins vegar ekki hlutaskrá og hafi ekki gildi sem eignarheimild. Jafnvel þótt þessari skrá hefði verið breytt af hluthafafundinum sé ljóst að niðurstaða atkvæðagreiðslu hefði í öllum tilvikum orðið sú sama og varð á fundinum.

10 Um málsástæður aðila hvað þennan þátt málsins varðar vísast að öðru leyti til hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða Landsréttar

11 Í 1. mgr. 19. gr. einkahlutafélagalaga segir að þegar einkahlutafélag hafi verið stofnað skuli stjórn þess þegar í stað gera hlutaskrá og að stjórnin skuli gæta þess að hlutaskráin geymi réttar upplýsingar á hverjum tíma. Þá segir í 4. mgr. sömu greinar að sá sem eignast hafi hlut geti ekki beitt réttindum sínum sem hluthafi nema nafn hans hafi verið skráð í hlutaskrá eða hann hafi tilkynnt og fært sönnur á eign sína á hlutnum. 12 Í 25. gr. einkahlutafélagalaga er rakið hvað skuli koma fram í ákvörðun um hækkun hlutafjár með áskrift nýrra hluta en þar segir meðal annars í 6. tölul. 1. mgr. að taka skuli fram nafnverð hluta og gengi þeirra.

13 Um boðun til hluthafafundar segir í 2. mgr. 63. gr. einkahlutafélagalaga að boða skuli til funda með þeim hætti sem félagssamþykktir ákveða en þó skuli boðun vera skrifleg til allra þeirra hluthafa sem þess hafa óskað og skráðir eru í hlutaskrá.

14 Loks segir í 4. mgr. 65. gr. einkahlutafélagalaga að þegar hluthafafundur hafi verið settur skuli gerð skrá yfir hluthafa og umboðsmenn hluthafa er fund sækja til þess að ljóst sé hversu mörgum hlutum og atkvæðum hver þeirra ráði yfir. Skrá þessi skuli notuð þar til hluthafafundur breyti henni.

15 Sóknaraðilar orða fyrsta lið dómkrafna sinna í stefnu til héraðsdóms með þeim hætti að ákvörðun aðalfundar HH bygginga ehf., um að fulltrúar Vogalands ehf. skyldu fara með 99% atkvæða á aðalfundinum og stefnandi E-kvk-nf 1%, verði ógilt og að ákvörðuninni verði breytt á þann veg að fulltrúar Vogalands ehf. fari með 80% atkvæða en stefnendur alls 20%.

16 Málatilbúnaður sóknaraðila byggir á þeim grunni að þau eigi 20% eignarhlut í varnaraðila HH byggingum ehf. og samsvarandi atkvæðisrétt. Í málinu liggur fyrir samkomulag sóknaraðila og GGG Cosmetics ehf., sem nú heitir Vogaland ehf., 30. desember 2014, þess efnis að umrætt félag muni leggja HH byggingum ehf. til nýtt 40.000.000 króna hlutafé og að eignarhlutföll í félaginu eftir hlutafjáraukninguna verði þannig að GGG Cosmetics ehf. verði eigandi 80% hlutafjár en sóknaraðilar 20% hlutafjár.

17 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði liggur fyrir í málinu hlutaskrá HH bygginga ehf. en samkvæmt henni á sóknaraðilinn E-kvk-nf 1% í félaginu en varnaraðilinn Vogaland ehf. 99%. Framlagðar samþykktir HH bygginga ehf., fundargerðir hluthafafunda, ársreikningar og hlutafjármiðar sóknaraðilans E-kvk-ef 2015 og 2016 samrýmast því að hún hafi eftir hækkun hlutafjár félagsins úr 400.000 krónum í 40.400.000 krónur, sem tilkynnt var til fyrirtækjaskrár 28. janúar 2015, verið eigandi 400.000 króna hlutafjár eða um 1% hlutafjár í félaginu. Flest þessara gagna eru yngri en fyrrnefnt samkomulag 30. desember 2014 og bera undirskrift sóknaraðila E-kvk-ef, þar á meðal fundargerð hluthafafundar í HH byggingum ehf. 21. janúar 2015 þar sem greint er frá því að lögð hafi verið fram staðfesting á því að GGG Cosmetics ehf. hafi þann dag greitt inn 40.000.000 króna hlutafjárloforð. Fyrrnefnt samkomulag virðist þannig ósamrýmanlegt öðrum gögnum málsins.

18 Í stefnu er ekki gerð tilraun til að skýra með hvaða hætti 400.000 króna hlutafjáreign sóknaraðilans E-kvk-ef í varnaraðila HH byggingum ehf. gat samsvarað samtals 20% eignarhluta sóknaraðila í félaginu eða veitt þeim samsvarandi atkvæðisrétt á aðalfundi félagsins 4. ágúst 2016, eftir að hlutafé félagsins hafði verið hækkað í 40.400.000 krónur. Engin gögn hafa verið lögð fram um að hlutafé sóknaraðilans E-kvk-ef fylgi aukinn atkvæðisréttur, að sóknaraðilar hafi lagt félaginu til aukið hlutafé eða að við hækkun hlutafjár í ársbyrjun 2015 hafi nafnverð og gengi hluta verið ákveðið með öðrum hætti en fram kemur í gögnum málsins. Málatilbúnaður sóknaraðila í stefnu er að þessu leyti vanreifaður og verður ekki talið að úr þessum ágalla verði bætt undir rekstri málsins.

19 Af hálfu sóknaraðila virðist byggt á því að á grundvelli 4. mgr. 65. gr. einkahlutafélagalaga hafi það verið á valdi aðalfundar varnaraðilans HH bygginga ehf. að víkja hlutaskrá félagsins til hliðar. Af orðalagi þess ákvæðis verður ráðið að sú skrá sem þar um ræðir sé skrá yfir hluthafa og umboðsmenn þeirra sem sækja hluthafafund en ekki hlutaskrá félagsins sem stjórn félagsins ber ábyrgð á að hafi að geyma réttar upplýsingar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laganna. Þótt í 4. mgr. 65. gr. laganna segi að skráin skuli gerð til þess að ljóst sé hversu mörgum hlutum og atkvæðum hver hluthafi ráði yfir og að skráin skuli notuð þar til hluthafafundur breyti henni þykja sóknaraðilar ekki hafa gert viðhlítandi grein fyrir því á hvaða grundvelli aðalfundur HH bygginga ehf. gat tekið ákvörðun um annað vægi atkvæða á fundinum en hlutaskrá félagsins sagði til um.

20 Samkvæmt framansögðu er grundvöllur allra kröfuliða í dómkröfum sóknaraðila í stefnu til héraðsdóms svo vanreifaður og óljós að óhjákvæmilegt er, með vísan til d og eliða 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, að vísa málinu í heild frá héraðsdómi. Verður niðurstaða héraðsdóms því staðfest, þar á meðal um málskostnað í héraði.

21 Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Á-kk-nf A-kk-nf og E-kvk-nf B-kvk-nf, greiði óskipt varnaraðilum, HH byggingum ehf. og Vogalandi ehf., sameiginlega 350.000 krónur í kærumálskostnað.