92/2018

Útdráttur

F var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði og endaþarmsmök við A gegn vilja hennar með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Var refsing F ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði auk þess sem honum var gert að greiða A 1.200.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 10. nóvember 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 30. október 2017 í málinu nr. S[...]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms verði hafnað. Þá er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd. Jafnframt að ákærði verði dæmdur til greiðslu sakarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún sæti lækkun. Loks er þess krafist að sakarkostnaður, þar með talin málsvarnarlaun, greiðist úr ríkissjóði.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 2.000.000 króna í miskabætur með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum. Þá er krafist þóknunar til handa skipuðum réttargæslumanni.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvik eru reifuð í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu viðbótarskýrslur ákærði, brotaþoli og vitnið B. Báru þau í öllum meginatriðum á sama veg um atvik máls og fyrir héraðsdómi. Einnig gaf skýrslu fyrir Landsrétti vitnið C sálfræðingur.

6 Í bréfi lögreglustjórans [...] 5. apríl 2018, sem lagt var fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti, kemur fram að samkvæmt upplýsingum frá [...] hafi blóð og þvagsýni verið tekin hjá brotaþola 13. júní 2015. Sýnin hafi hins vegar eingöngu verið tekin vegna skimunar fyrir kynsjúkdómum en ekki vegna alkóhólrannsóknar. Sýnin séu ekki lengur til staðar hjá stofnuninni og því sé ekki unnt að rannsaka þau frekar.

Niðurstaða

7 Ákærða er í máli þessu gefið að sök að hafa að morgni laugardagsins 13. júní 2015, að [...], haft samræði og endaþarmsmök við brotaþola gegn vilja hennar með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar.

8 Ákærði hefur borið um að hann og brotaþoli hafi farið ein inn í svefnherbergi í íbúðinni að [...] skömmu eftir að þau komu þangað af veitingastaðnum [...]. Þar hafi þau lagst upp í rúm, látið vel hvort að öðru og brotaþoli veitt honum munnmök. Við rannsókn lögreglu og fyrir dómi hefur brotaþoli ávallt borið á þann veg að vegna ölvunar sinnar á þessum tímapunkti reki hana ekki minni til þess að þetta hafi átt sér stað. Hún geti því hvorki neitað þessari staðhæfingu ákærða né játað. Ákærði hefur greint frá því að þegar þau brotaþoli voru ein í herberginu hafi hann innt hana eftir því hvort hún hefði áhuga á því að taka þátt í ástarleik með honum og vitninu B. Hafi brotaþoli svarað því játandi og tekið að sér að spyrja B hvort hún væri til í að taka þátt í þessu með þeim. Ákærði kveðst í framhaldi af þessu hafa farið í sturtu til að gera sig hreinan og fínan og þegar hann hafi komið úr sturtunni hafi báðar stúlkurnar verið farnar inn í svefnherbergið. Hann hefði því ályktað sem svo að vitnið B hefði samþykkt þátttöku í ástarleik þeirra þriggja. Hafi hann farið inn í herbergið, lagst fyrir aftan brotaþola, þau byrjað að kyssast og síðan hafi eitt leitt af öðru og hann hafið samfarir við brotaþola.

9 Brotaþoli hefur kannast við að ákærði hafi óskað eftir því um nóttina að þau þrjú færu saman í ástarleik en talið að um grín væri að ræða. Ekkert slíkt hefði staðið til af hennar hálfu. Vitnið B bar fyrir dómi að hún myndi ekki eftir að þetta hefði borið á góma. Í skýrslu sinni hjá lögreglu bar vitnið hins vegar um að ákærði hefði beðið hana og brotaþola um að koma með sér í svokallaðan þríhyrning en þær hefðu báðar neitað því eindregið og ekkert slíkt hefði átt sér stað. Sagði vitnið fyrir dómi að hún hefði munað atvik betur þegar hún gaf skýrslu hjá lögreglu og þar hefði hún skýrt satt og rétt frá atvikum.

10 Auk framangreindrar atvikalýsingar hefur ákærði greint frá því að einhvern tímann um nóttina hafi hann, brotaþoli og vitnið B setið í sófa fyrir framan sjónvarpið og spilað tölvuleik. Þá útilokaði hann ekki að hafa átt kynferðisleg samskipti við B í íbúðinni um nóttina. Er frásögn ákærða af því í hvaða tímaröð atvik áttu sér stað bæði óskýr og ruglingsleg og er í frásögn hans bæði innbyrðis ósamræmi auk þess sem framburður hans samrýmist ekki nema að litlu leyti framburði vitna í málinu.

11 Brotaþoli hefur borið um að þegar leið á nóttina hafi hún verið orðin mjög þreytt. Hún hafi vaknað snemma morguninn áður og verið þreytt eftir langa vinnuviku, auk þess sem hún hafi verið með ungt barn á þessum tíma. Þá hafi hún orðið talsvert ölvuð um nóttina. Kvaðst brotaþoli muna eftir að hafa setið í sófa í stofunni ásamt ákærða og vitninu B en þau tvö síðarnefndu hefðu verið fyrir framan sjónvarpið að spila tölvuleik. Þegar þarna hafi verið komið sögu hafi hún verið að reyna að útvega sér bílfar heim en hún og þáverandi sambýlismaður hennar hafi dvalið þessa helgi ásamt barni sínu hjá foreldrum hans að [...] vegna útleigu á íbúð þeirra að [...]. Hefur komið fram í málinu að um töluvert lengri veg sé að fara að [...] en að þáverandi heimili brotaþola að [...]. Framburður brotaþola um að hún hafi verið að reyna að útvega sér far heim og að hún og fjölskylda hennar hafi dvalið um þessar mundir á heimili tengdaforeldra hennar fær stuðning í smssamskiptum hennar og sambýlismanns hennar umræddan morgun. Brotaþoli hefur borið um að hafa dottað í sófanum en sá framburður hennar fær stuðning í framburði vitnanna B og H. Hefur vitnið H borið um að þegar hún fór úr íbúðinni og til vinnu um morguninn hafi brotaþoli legið í sófanum og virst vera að sofna. Þá minnti hana að ákærði hefði verið að kveikja á sjónvarpinu til að fara í tölvuleik. Hafi brotaþoli litið út fyrir að vera annaðhvort mjög þreytt eða frekar ölvuð. Brotaþola og vitninu B ber saman um að brotaþoli hafi síðan farið ein inn í herbergið og lagst þar til svefns fullklædd. Fyrir dómi sagði vitnið B að þegar þarna var komið sögu hefði brotaþoli verið orðin mjög þreytt og verið frekar ölvuð. Hafi hún viljað hvíla sig og eiginlega dáið áfengisdauða inni í herberginu. Vitnið sagði að eftir að brotaþoli fór inn í herbergið hefðu hún og ákærði haldið áfram að spila tölvuleik. Kvaðst vitnið síðan hafa farið á salernið og þegar hún hafi komið til baka hafi ákærði verið farinn inn í herbergið til brotaþola og legið þar þétt upp við hana. Hafi brotaþoli legið á hliðinni og augljóslega verið í fastasvefni. Vitnið kvaðst tvívegis hafa skroppið fram en komið að lokum aftur inn í herbergið og lagst til svefns gegnt brotaþola og ákærða. Hafi ákærði þá einnig virst vera sofandi.

12 Ákærði hefur borið um að hafa haft samfarir við brotaþola með samþykki hennar. Talsvert ósamræmi er á lýsingu hans á samförunum og þátttöku brotaþola í þeim, annars vegar í skýrslu hans hjá lögreglu sama dag og atvik málsins eiga að hafa átt sér stað og hins vegar fyrir dómi. Í skýrslu lögreglu sagði ákærði að brotaþoli hefði stýrt því að hann hefði samfarir við hana bæði um leggöng og endaþarm og nánar aðspurður staðfesti hann síðar í skýrslunni að samfarir þeirra hefðu verið bæði um leggöng og endaþarm. Fyrir dómi greindi ákærði hins vegar frá því að hann hefði byrjað á því að hafa samfarir við brotaþola um leggöng en síðan hefði limur hans óvart farið á rangan stað eða í endaþarm brotaþola en ekki farið alveg inn. Þykir ákærði ekki hafa gefið haldbæra skýringu á þessu ósamræmi í framburðinum.

13 Allt frá upphafi rannsóknar hefur framburður brotaþola verið staðfastur um að hún hafi í greint sinn vaknað upp við sársauka er ákærði var að hafa við hana mök um endaþarm. Fær framburður hennar stuðning í framburði vitnisins B sem kveðst hafa losað svefn er brotaþoli settist upp í rúminu og horfði á hana eins og eitthvað væri að. Þá hefur vitnið borið um að brotaþoli hafi hneppt að sér buxunum þegar hún stóð upp úr rúminu og fór fram. Þær hafi rætt saman frammi á salerninu og þar hafi brotaþoli tjáð henni að ákærði hefði nauðgað sér með því að hafa við hana mök um endaþarm. Sömu sögu gaf brotaþoli hjá lögreglu og við skoðun hjá lækni og hjúkrunarfræðingi síðar um morguninn. Hefur vitnið B greint frá því að brotaþoli hafi virst hrædd en hún hafi grátið, skolfið og átt erfitt með að tjá sig. Þá hefur vitnið K lögreglumaður borið um að brotaþoli hafi verið í miklu ójafnvægi og lítið getað tjáð sig fyrst um sinn við komu á lögreglustöð. E læknir bar um að brotaþoli hefði greinilega verið í geðshræringu við skoðun hans á heilsugæslustöðinni og vitnið J hjúkrunarfræðingur sagði að brotaþoli hefði verið niðurdregin við komu þangað. Þykir ljóst af framburði þessara vitna fyrir dómi um ástand brotaþola skömmu eftir atvikið að hún hafði orðið fyrir verulegu áfalli.

14 Eins og að framan greinir hefur framburður brotaþola um atvik málsins verið staðfastur og þykir frásögn hennar hreinskiptin og trúverðug. Þá fær framburður hennar góðan stuðning í framburði annarra vitna í málinu, sérstaklega vitnisins B. Með hliðsjón af framangreindu og með vísan til þess sem áður greinir um óskýran og misvísandi framburð ákærða þykir ótrúverðug sú frásögn hans að samræðið við brotaþola hafi farið fram með vitund hennar og vilja og að ásetningur hans hafi ekki staðið til þess að hafa við hana endaþarmsmök.

15 Þrátt fyrir að fyrirfarist hafi við rannsókn málsins að mæla alkóhólmagn í blóði brotaþola þykir í ljós leitt með framburði vitnanna B og H að brotaþoli hafi orðið talsvert ölvuð um nóttina og mikil þreyta hafi verið farin að sækja á hana undir morgun. Fær það einnig stuðning í framburði K lögreglumanns sem hefur borið um það fyrir dómi að við komu á lögreglustöð um morguninn hafi brotaþoli virst mjög ölvuð og þreytt. Með hliðsjón af framangreindu þykir ekki varhugavert að leggja til grundvallar að þegar brotaþoli lagðist til svefns upp úr klukkan 6.30 um morguninn hafi hún sofnað ölvunarsvefni sem gerði það að verkum að hún gat ekki í fyrstu spornað við verknaði ákærða.

16 Ekki eru efni til að fallast á kröfu ákærða um ómerkingu hins áfrýjaða dóms.

17 Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms þykir sannað svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í ákæru. Verður ákærði sakfelldur fyrir að hafa nýtt sér ölvun og svefndrunga brotaþola til að hafa við hana samræði og önnur kynferðismök og þannig gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

18 Refsing ákærða verður ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

19 Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir var til þess fallið að valda brotaþola miklum miska. Með hliðsjón af því og að virtum þeim gögnum sem fyrir liggja um þær andlegu afleiðingar sem brotaþoli hefur þurft að glíma við vegna brots ákærða verða miskabætur til hennar ákveðnar 1.200.000 krónur með dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

20 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verða staðfest.

21 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Ákærði, F-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákærði greiði brotaþola, A, 1.200.000 krónur í miskabætur með dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan sakarkostnað fyrir Landsrétti, samtals 1.355.229 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 992.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, L-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 186.000 krónur.