215/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 23. mars 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2023 í málinu nr. L- [...]/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 16. mars 2023 um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring.

Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr.71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi. Til vara krefst hann þess að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný. Þá krefst sóknaraðili þóknunar fyrir Landsrétti til handa skipuðum talsmanni sínum.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Aðalkrafa sóknaraðila er einkum á því reist að beiðni varnaraðila um nauðungarvistun hafi að minnsta kosti að hluta til verið byggð á þeirri forsendu að hann væri hættulegur umhverfi sínu og sjálfum sér. Um það hafi í vottorði læknis 15. mars 2023, sem lá fyrir sýslumanni, verið vísað til nánar tilgreindra upplýsinga um afskipti lögreglu af honum vegna „glæfraaksturs“ og aksturs undir áhrifum sem hafi ekki legið fyrir sýslumanni er hann tók ákvörðun um nauðungarvistunina 16. mars 2023. Þar sem ekki hafi verið kallað eftir þessum upplýsingum og réttmæti þeirra kannað hafi meðferð málsins verið í andstöðu við 22. gr. lögræðislaga og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Beri því að fella hana úr gildi.

5

Í niðurstöðukafla framangreinds læknisvottorðs 15. mars 2023 segir: „[...] ára karlmaður með langa sögu um geðhvarfasýki með geðrofi. Hann er nú í geðhæð (maníu) með geðrofi og miklar aðsóknarranghugmyndir og samsæriskenningar. Hann er nánast innsæislaus á ástand sitt og vill ekki vera á geðdeild. Mikilvægt er að hann verði áfram nauðungarvistaður svo unnt verði að veita honum viðeigandi meðferð.“

Þá segir jafnframt í vottorðinu: „Það er enginn vafi á að sjúklingur er haldinn alvarlegum geðsjúkdómi og án meðferðar getur hann stefnt heilsu sinni í voða og spillt möguleikum á bata. Nauðungarvistun er því óhjákvæmileg sbr. 3. mgr. 19. gr. lögræðislaganna.“ Fyrir liggur að ákvörðun sýslumanns 16. mars 2023 var reist á síðastnefndu vottorði.

6

Samkvæmt 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga má með samþykki sýslumanns vista sjálfráða mann gegn vilja sínum í sjúkrahúsi til meðferðar í allt að 21 sólarhring frá dagsetningu samþykkis sýslumanns ef fyrir hendi eru ástæður þær sem greinir í 2. mgr. greinarinnar og nauðungarvistunin er óhjákvæmileg að mati læknis. Um skilyrði fyrir slíkri vistun segir í 2. mgr. að viðkomandi sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur eru taldar á að svo sé eða ástand hans er þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms.

7

Svo sem að framan er rakið lá fyrir sýslumanni vottorð læknis sem staðfesti að framangreindum skilyrðum fyrir nauðungarvistun sóknaraðila væri fullnægt. Ekki er fallist á að af læknisvottorðinu megi ráða að niðurstaða þess um fyrrgreint ástand sóknaraðila og nauðsyn vistunar ráðist af ætluðum glæfraakstri hans og akstri undir áhrifum fíkniefna er lögreglan hafði af honum afskipti. Um síðastnefnt er jafnframt til þess að líta að sóknaraðili kannaðist í skýrslutöku fyrir héraðsdómi við að hafa verið stöðvaður af lögreglu þótt hann hafi hafnað því að hafa þá verið undir áhrifum.

Samkvæmt gögnum málsins var ástand hans metið slíkt af lögreglu að rétt væri að hafa samband við geðrofsteymi LSH og var hann í kjölfarið nauðungarvistaður í 72 klukkustundir og fluttur á geðdeild. Í skýrslu B, sérnámslæknis í geðlækningum, fyrir héraðsdómi var ástandi hans er hann kom þangað lýst á eftirfarandi hátt: „Þegar hann komi inn þá var hann mjög ör, metinn í maníu og var með mikil geðrofseinkenni.“ 8

Að framangreindu gættu verður ekki fallist á að efni séu til að fella ákvörðun sýslumanns úr gildi af þeirri ástæðu að ekki hafi verið aflað nánari upplýsinga um afskipti lögreglu af sóknaraðila áður en ákvörðun um vistun hans var tekin. Af sömu ástæðu verður ekki fallist á ómerkingarkröfu sóknaraðila sem byggir á sama grunni.

9

Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur, þar með talið um þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila í héraði.

10

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila fyrir Landsrétti sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila, F-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti, 210.924 krónur, greiðist úr ríkissjóði.