670/2022

Útdráttur

W hf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu SM, LB, HHH og DMum dómkvaðningu matsmanna til þess að svara fjórum spurningum samkvæmt framlagðri matsbeiðni. W hf. hafði áður sjálfur aflað mats dómkvadds matsmanns sem ætlað var að sýna fram á ógjaldfærni W hf. þegar nánar tilgreindar greiðslur voru inntar af hendi. Í úrskurði Landsréttar var talið að fyrstu tvær matsspurningarnar í beiðni SM, LB, HHH og DM féllu í raun saman við mat á saknæmi í skaðabótamáli því sem W hf. hefði höfðað á hendur SM, LB, HHH og DM. Lytu þær þannig að mati á lagalegum atriðum sem með réttu væri í höndum dómara. Að því gættu, og þar sem þriðju matsspurningunni yrði ekki svarað nema í tengslum við aðra matsspurningu, var beiðni SM, LB, HHH og DMum að dómkvaddur yrði matsmaður til að svara þremur tilteknum matsspurningum hafnað. Að virtri beiðni SM, LB, HHH og DM og samkvæmt atvikum málsins var aftur á móti heimiluð dómkvaðning matsmanns til þess að svara spurningu um notkunarvirði fjögurra tiltekinna flugvéla, enda væri í lögum ekki girt fyrir að til viðbótar við fyrirliggjandi matsgerð væri aflað nýrrar matsgerðar sem tæki að einhverju leyti til annarra atriða en sú fyrri.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. nóvember 2022. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. október 2022 í málinu nr. E- 2165/2020 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að dómkvaðning samkvæmt framlagðri matsbeiðni næði fram að ganga. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála. 2

Sóknaraðili krefst þess að dómkvaðningu matsmanna verði hafnað. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar óskipt úr hendi varnaraðila.

3

Varnaraðilar, S-kk-nf M-kk-nf, L-kvk-nf B-kvk-nf, H-kvk-nf H-kvk-nf H-kvk-nf og D-kk-nf M-kk-nf krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur og að sóknaraðila verði gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað.

Niðurstaða

4

Varnaraðilar eru fyrrverandi forstjóri og stjórnarmenn WOWair hf., áður WOWair ehf. Bú félagsins mun hafa verið tekið til gjaldþrotaskipta 28. mars 2019 og mun frestdagur við skiptin vera sá dagur. Sóknaraðili hefur höfðað mál gegn varnaraðilum og fleiri aðilum þar sem þess er krafist að greiðslu frá WOWair hf. til RRPF Engine Leasing Limited í Englandi, að fjárhæð 310.441 bandaríkjadalur, sem innt var af hendi 20. mars 2019, verði rift. Þá er þess krafist að hinu erlenda félagi ásamt varnaraðilum og S-kk-þgf E-kk-þgf S-kk-þgf verði óskipt gert að greiða sóknaraðila sömu fjárhæð að viðbættum nánar tilgreindum vöxtum og er vátryggjendum varnaraðila jafnframt stefnt til réttargæslu í málinu. Sóknaraðili rekur samhliða 10 sambærileg dómsmál.

5

Skaðabótakrafa sóknaraðila á hendur varnaraðilum byggir á því að með því að gefa WOWair hf. ekki upp til gjaldþrotaskipta, en halda félaginu þess í stað á floti með því að greiða völdum kröfuhöfum, hafi varnaraðilar bakað sér skaðabótaábyrgð á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar, 1. mgr. 134. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög og 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

6

Í tengslum við framangreindan málarekstur aflaði sóknaraðili mats dómkvadds matsmanns sem ætlað var að sýna fram á ógjaldfærni WOWair hf. þegar nánar tilgreindar greiðslur voru inntar af hendi. Matsspurningum er nánar lýst í hinum kærða úrskurði. Varnaraðilar lögðu fram eigin matsbeiðni í þinghaldi 15. júní 2022 og er sú beiðni nú til úrlausnar. Aðrir aðilar málsins í héraði hafa ekki látið sig ágreining sóknaraðila og varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns varða.

7

Eins og vikið er að í hinum kærða úrskurði eiga aðilar einkamáls að meginstefnu rétt á því að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem þeir telja þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 nema formskilyrði síðari málsliðar 1. mgr. 61. gr. séu ekki uppfyllt, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr., eða að matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum sem dómara ber að leggja sjálfur mat á, sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61. gr. laganna.

8

Matsbeiðni varnaraðila varðar mat á virði nánar tiltekinna eigna WOWair hf. Þótt þess sé ekki getið berum orðum í beiðninni er ljóst af efni hennar að hún lýtur að sönnun um skilyrði skaðabótaskyldu í framangreindu dómsmáli sem sóknaraðili hefur höfðað á hendur varnaraðilum.

9

Þrjár fyrstu spurningarnar sem settar eru fram í matsbeiðni varnaraðila eru svohljóðandi: „Var mat stjórnenda forsvaranlegt á verðmæti eignarhlutar WOWair hf. í félaginu Cargo Express ehf. við kaup á eignarhlutnum? Var mat stjórnenda forsvaranlegt að færa til bókar verðmæti eignarhlutar WOWair hf. í félaginu Cargo Express á kaupverði? Ef svar við síðari spurningunni er neikvætt er óskað eftir að gerð [verði] grein fyrir við hvaða verði hefði átt að færa eignarhlutinn til bókar í kjölfar kaupa hlutarins?“ Í matsbeiðninni er vísað til þess að sóknaraðili hafi haldið því fram að hluturinn í Cargo Express ehf. hafi verið keyptur of háu verði. Þó hafi sóknaraðili ekki óskað dómkvadds mats um það atriði heldur almennt um efnahagsreikning WOWair hf. í heild sinni miðað við 20. september 2018. Í fyrirliggjandi matsgerð sé aðeins með yfirborðskenndum hætti fjallað um verðmat á Cargo Express ehf. Kveða varnaraðilar framangreindar matsspurningar settar fram með öðrum og sértækari hætti en þær spurningar sem sóknaraðili lagði fyrir matsmann, auk þess sem þær lúti sérstaklega að mati stjórnenda á tiltekinni eign félagsins fremur en að almennri skoðun á efnahagsreikningi þess.

10

Sóknaraðili byggir meðal annars á því að með framangreindum matsspurningum sé matsmanni ætlað að leggja mat á hvort varnaraðilar hafi sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi en slíkt sé hlutverk dómara í einkamáli. Varnaraðilar byggja hvað þetta varðar á því að svar við matsspurningunum krefjist annarrar sérfræðiþekkingar en lögfræðilegrar, enda ráðist verðmat eigna af ýmsum rekstrarforsendum og reikningsskilareglum. Jafnvel þótt spurningin teljist að hluta lögfræðilegs eðlis komi það ekki í veg fyrir dómkvaðningu matsmanns.

11

Í fyrirliggjandi matsgerð er svarað þeirri matsspurningu hvort skuldir WOWair hf. hafi verið meiri en eignir félagsins hinn 20. september 2018. Í því sambandi er meðal annars fjallað um kaupverð 60% eignarhlutar í félaginu Cargo Express ehf. sem WOW air hf. keypti af Títan Fjárfestingafélagi ehf. í júní 2018 og komist að þeirri niðurstöðu að það hafi verið of hátt. Jafnframt kemur fram í matsgerðinni að yfirverð hafi verið fært sem óefnisleg eign í samstæðureikningi fyrir þriðja árshluta ársins 2018.

12

Fyrstu tvær matsspurningarnar í matsbeiðni varnaraðila lúta að því hvort mat stjórnenda WOWair hf. á verðmæti eignarhlutarins í Cargo Express ehf., og mat þeirra á því hvernig færa skyldi eignarhlutann í bókhaldi félagsins, hafi verið „forsvaranlegt“. Þótt mat á forsvaranleika ákvarðana varnaraðila byggist meðal annars á því sem sannað er um forsendur á sviði fjármála og rekstrar lúta framangreindar matsspurningar ekki með beinum hætti að þeim forsendum. Þess í stað eru þær þannig orðaðar að hið umbeðna mat fellur í raun saman við mat á saknæmi í skaðabótamáli því sem sóknaraðili hefur höfðað á hendur varnaraðilum. Verður því að líta svo á að kjarni og tilgangur fyrstu tveggja matsspurninganna lúti að mati á lagalegum atriðum.

Slíkt mat er með réttu í höndum dómara, eftir atvikum með aðstoð sérfróðs meðdómsmanns, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Að því gættu og þar sem þriðju matsspurningunni verður ekki svarað nema í tengslum aðra matsspurningu verður að synja beiðni varnaraðila um að dómkvaddur verði matsmaður til að svara framangreindum þremur matsspurningum.

13

Fjórða spurningin í matsbeiðni varnaraðila varðar fjórar nánar tilteknar flugvélar og lýtur að því hvort „þau frávik sem urði á rekstri WOWair hf. frá áætlunum þess á árinu 2018, og sem þekkt voru 20. september 2018, [voru] þess eðlis að þau leiddutil þess að notkunarvirði flugvélanna samkvæmt mati stjórnenda yrði lægra en bókfært verð þeirra“. Í matsbeiðni er vísað til þess að í fyrirliggjandi matsgerð dómkvadds matsmanns sé einungis með yfirborðskenndum hætti fjallað um notkunarvirði flugvélanna. Kveða varnaraðilar framangreinda matsspurningu setta fram með öðrum og sértækari hætti en þær spurningar sem lagðar voru fyrir matsmann og taka fram að hún lúti sérstaklega að mati stjórnenda á þeirri eign félagsins sem í leigusamningum um umræddar flugvélar fólst. Samkvæmt matsbeiðni var unnið mat á notkunarvirði flugvélanna í tengslum við endurskoðun reikninga félagsins fyrir árið 2017 en auk þess mun fjármálastjóri félagsins hafa uppfært þetta mat í júní 2018.

14

Sóknaraðili byggir á því að framangreind matsspurning sé óskýr og bersýnilega þýðingarlaus til sönnunar. Þá sé það hlutverk dómara að svara spurningunni en auk þess sé með henni óskað undirmats á ný á atriðum sem áður hafi verið fjallað um í matsgerð. Varnaraðilar mótmæla þeim málsástæðum og byggja í því efni meðal annars á því að matsspurningin sé sértækari og ætlað að varpa nánara ljósi á meðferð eigna í efnahag WOWair hf. en áður hafi verið gert, auk þess sem ekki verði synjað um öflun matsgerðar þótt hún taki að einverju leyti eða öllu til sömu atriða og áður hafa verið metin.

15

Framangreind matsspurning lýtur í raun að því hvernig rétt hefði verið að meta notkunarvirði flugvélanna 20. september 2018. Í fyrirliggjandi matsgerð er, í tengslum við mat á því hvort skuldir WOWair hf. hafi verið meiri en eignir félagsins þann dag, meðal annars fjallað um virði umræddra flugvéla. Var það niðurstaða matsmanns að til samræmis við ályktanir tiltekins matsfyrirtækis bæri að færa niður bókfært virði þeirra. Í matsgerðinni var aftur á móti ekki leitast við að nálgast notkunarvirði flugvélanna samkvæmt alþjóðlegum reikningsskilastaðli umfram það sem fram kemur um að óvarlegt hafi verið að reikna með öðru en að notkunarvirði félagsins hefði lækkað verulega frá árslokum 2017 til 20. september 2018.

16

Í lögum er ekki girt fyrir að til viðbótar við fyrirliggjandi matsgerð sé aflað nýrrar matsgerðar sem taki að einhverju leyti til annarra atriða en sú fyrri eða sé ætlað að gefa ítarlegri upplýsingar um matsefni en áður hafa fengist, enda verður yfirmats ekki leitað í þessu skyni, sbr. fyrri málslið 64. gr. laga nr. 91/1991. Fjórða matsspurning varnaraðila lýtur að málefni sem krefst annarrar sérþekkingar en lagalegrar auk þess sem hún miðast að því að afla ítarlegri upplýsinga um matsefni en fram koma í fyrirliggjandi matsgerð. Þá athugast að því er lýst í alþjóðlegum reikningsskilastaðli hvernig meta skuli notkunarvirði eigna. Verður matsspurningin því talin sett fram með nægilega skýrum hætti en varnaraðilar bera áhættuna af því hvort matsmanni sé unnt að svara henni til fullnaðar. Loks er ekki útilokað að svar við fjórðu matsspurningu varnaraðila hafi þýðingu til sönnunar í máli því sem sóknaraðili hefur höfðað gegn varnaraðilum til heimtu skaðabóta. Verður varnaraðila því heimilað að afla mats um fjórðu matsspurningu sína.

17

Staðfest er sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði efnisúrlausnar málsins.

18

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Dómkvaddur skal matsmaður samkvæmt beiðni varnaraðila, S-kk-ef M-kk-ef, L-kvk-ef B-kvk-ef, H-kvk-ef H-kvk-ef H-kvk-ef og D-kk-ef M-kk-ef, til að leggja mat á þau atriði sem greinir í fjórðu matsspurningu í matsbeiðni þeirra 3. júní 2022.

Kærumálskostnaður fellur niður.