620/2020

Útdráttur

Staðfest var ákvæði í úrskurði héraðsdóms þar sem kröfum J í framhaldsstefnu var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að aðalkrafa J í framhaldsstefnu varðaði sama sakarefni og leyst hefði verið úr með tilteknum dómi Hæstaréttar. Bæri því að vísa henni frá dómi með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Hvað varakröfur J varðaði þá var 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 talin girða fyrir að J gæti höfðað nýtt mál á hendur G, M og db. G vegna sömu atvika og áður með því að byggja það á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við höfðun fyrra málsins. Ekki var fallist á með J að honum hefði ekki verið fært að byggja á þeim málsástæðum við höfðun fyrra málsins, en í því samhengi yrði að líta til þess að varakröfur hans ættu það allar sammerkt með aðalkröfunni að varða sömu atvik og lúta að því að rétta hlut J vegna ráðstöfunar G, M og db. G á tiltekinni landspildu í bága við eignarrétt J.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. nóvember 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. nóvember 2020. Kært er ákvæði í úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2020 í málinu nr. E2444/2019 þar sem kröfum sóknaraðila í framhaldsstefnu var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hið kærða ákvæði héraðsdóms verði fellt úr gildi og lagt fyrir dóminn að taka kröfur hans í framhaldsstefnu til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilar krefjast þess aðallega að „málinu í heild sinni verði vísað frá dómi“, en til vara krefjast þau staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Með úrskurði héraðsdóms var hafnað kröfu varnaraðila um frávísun málsins í heild en nánar tilgreindum kröfum í stefnu, lagfæringu dómkrafna sem sóknaraðili hafði lagt fram 16. september 2020 og kröfum í framhaldsstefnu var vísað frá dómi. Hefur sóknaraðili aðeins kært ákvæði úrskurðarins um frávísun á dómkröfum hans í framhaldsstefnu.

5 Varnaraðilar hafa ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemur krafa þeirra um málskostnað í héraði því ekki til álita fyrir Landsrétti. Þá kemur krafa þeirra um frávísun málsins í heild ekki til skoðunar fyrir Landsrétti, enda sætir úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfu um frávísun ekki kæru.

6 Gerð er grein fyrir kröfum sóknaraðila í framhaldsstefnu í hinum kærða úrskurði. Í sem stystu máli gerir sóknaraðili aðallega kröfu um að varnaraðilum verði sameiginlega gert að greiða honum 19.488.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Til vara hefur hann uppi kröfur sem lúta að viðurkenningu eignarréttar hans á söluandvirði tveggja þriðju hluta landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi með landnúmer 217808 eða verðmætum sem hafa komið í þess stað, eða afhendingar þess hluta spildunnar eða annars sambærilegs lands í hennar stað.

7 Með hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að fjárkrafa í framhaldsstefnu hefði áður verið dæmd að efni til með dómi Hæstaréttar 29. janúar 2020 í máli nr. 31/2019. Taldi héraðsdómur engu breyta þótt auk fjárkröfunnar væru settar fram kröfur um viðurkenningu á eignarrétti á söluandvirði viðkomandi lands eða afhendingu þess eða sambærilegs lands, enda væri um sama atvik að ræða í öllum tilfellum, það er bætur fyrir landið sjálft, sem dæmt var um í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar. Bæri því að vísa öllum kröfum samkvæmt framhaldsstefnu málsins frá dómi með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991.

8 Með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 31/2019 voru varnaraðilar sýknuð af kröfu sóknaraðila um skaðabætur vegna tjóns sem sóknaraðili taldi sig hafa orðið fyrir vegna sölu varnaraðila á landspildu úr landi Hróarsholts 2 í Flóahreppi með landnúmer 217808 sem sóknaraðili taldi tilheyra sér að tveimur þriðju hlutum. Í dómi Hæstaréttar var talið að sóknaraðili hefði eignast skaðabótakröfu á hendur varnaraðilum vegna ráðstöfunar á spildunni með kaupsamningi 18. desember 2008 þvert á rétt sóknaraðila. Varnaraðilar voru hins vegar sýknaðir þar sem krafa sóknaraðila um skaðabætur hafði fallið niður fyrir fyrningu. Fyrir Hæstarétti hafði sóknaraðili einnig uppi sömu varakröfur og hann gerir nú í framhaldsstefnu. Um þær kröfur sagði í dómi Hæstaréttar að sóknaraðili hefði fyrst haft uppi varakröfurnar fyrir Landsrétti, sem hafnaði því með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 að þær kæmu til skoðunar. Að sama skapi var ekki talið að kröfurnar gætu komið til álita fyrir Hæstarétti, sbr. 2. mgr. 187. gr. laga nr. 91/1991.

9 Eins og áður segir krefst sóknaraðili þess aðallega að varnaraðilum verði gert að greiða honum 19.488.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum. Um fjárhæð kröfunnar segir að með fyrrgreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 31/2019 hafi verið staðfest sú fjárhæð sem sóknaraðili „fór á mis við“ vegna nánar tilgreindra ástæðna sem í framhaldsstefnu greinir og eigi að leiða til þess að sóknaraðili fái kröfuna dæmda sér úr höndum varnaraðila. Í framhaldsstefnu leitast sóknaraðili við að rökstyðja að krafa hans sé til komin vegna annarra atvika en þess sem var talið leiða til bótaskyldu varnaraðila í dómi Hæstaréttar í máli nr. 31/2019, það er ráðstöfun varnaraðila á spildunni þvert á rétt sóknaraðila. Byggir hann nú á því að dánarbúi G-kk-ef K-x-x G-kk-ef hafi borið að skila áðurnefndri landspildu til sóknaraðila árið 2007 og að varnaraðilar beri ábyrgð á því vegna sjálfskuldarábyrgðar sem þau hafi tekið á sig þegar dánarbúið var tekið til einkaskipta. Einnig byggir sóknaraðili á því að gengið hafi verið fram hjá sér við skipti á dánarbúi G-kk-ef. Jafnframt að varnaraðilar hafi auðgast á kostnað hans „með því að dánarbúið skilaði ekki landinu til [sóknaraðila], ásamt til vara eftir atvikum með sölu landsins“ og að þeim beri að skila sóknaraðila þeirri óréttmætu auðgun og loks að varnaraðilar hafi með saknæmum hætti valdið því að skaðabótakrafa sóknaraðila hafi fallið niður fyrir fyrningu. Framangreind krafa sóknaraðila er í eðli sínu bótakrafa sem er til komin vegna ráðstöfunar varnaraðila á fyrrgreindri landspildu. Sakarefni málsins er þannig það sama og leyst var úr með dómi Hæstaréttar í máli nr. 31/2019. Í því samhengi skiptir ekki máli þótt sóknaraðili reisi kröfuna að hluta til á nýjum málsástæðum enda gat hann haft þær uppi í fyrra málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Þar sem krafan hefur samkvæmt framansögðu verið dæmd að efni til ber með vísan til 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 að vísa henni frá dómi.

10 Til vara hefur sóknaraðili uppi kröfur sem lúta að viðurkenningu eignarréttar hans á söluandvirði hluta landspildunnar eða afhendingar þess hluta spildunnar eða annars sambærilegs lands í hennar stað. Eins og áður segir hafði sóknaraðili uppi þessar sömu varakröfur fyrir Hæstarétti við meðferð máls nr. 31/2019, en þar var talið að kröfurnar gætu ekki komið til álita þar sem þær hefðu ekki verið hafðar uppi fyrir héraðsdómi. Af því leiðir að ekki hefur verið leyst efnislega úr umræddum kröfum og verður þeim því ekki vísað frá dómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Á hinn bóginn er til þess að líta að í 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 er mælt fyrir um að málsástæður og mótmæli skuli koma fram jafnskjótt og tilefni verður til. Sú regla girðir fyrir að sóknaraðili geti nú höfðað nýtt mál á hendur varnaraðilum vegna sömu atvika og áður með því að byggja það á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við höfðun fyrra málsins. Verður ekki fallist á með sóknaraðila að honum hafi ekki verið fært að byggja á þeim málsástæðum við höfðun fyrra málsins. Verður í því samhengi að líta til þess að varakröfur sóknaraðila eiga það allar sammerkt með aðalkröfu hans að þær varða sömu atvik og lúta að því að rétta hlut sóknaraðila vegna ráðstöfunar varnaraðila á fyrrgreindri landspildu í bága við eignarrétt hans.

11 Samkvæmt framangreindu verður ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun á kröfum sóknaraðila í framhaldsstefnu staðfest.

12 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun á kröfum sóknaraðila, J-kk-ef A-kk-ef T-kk-ef, í framhaldsstefnu er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, G-kk-þgf G-kk-þgf, M-kvk-þgf G-kvk-þgf G-kvk-þgf og dánarbúi G-kvk-ef B-kvk-ef G-kvk-ef hverjum um sig 75.000 krónur í kærumálskostnað.