551/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu brotaþola A og B um að ákærði X víki úr þinghaldi á meðan brotaþolar gæfu skýrslu við aðalmeðferð málsins.

Í úrskurði Landsréttar var rakin sú meginregla í sakamálaréttarfari að ákærði eigi rétt á því að vera viðstaddur aðalmeðferð og önnur þinghöld í máli sem höfðað hefur verið gegn honum. Beri að skýra undantekningar frá þeirri reglu þröngt. Í vottorði sálfræðings B kom fram að það geti verið sérstaklega íþyngjandi fyrir B að bera vitni gegn X í dómsal að honum viðstöddum og að það geti haft áhrif á framburð hennar.

Að því virtu og með hliðsjón af ákvæðum barnalaga og samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins var fallist á að X skyldi víkja úr dómsal þegar skýrsla yrði tekin af brotaþola B. Aftur á móti var héraðsdómur staðfestur um kröfu A.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Brotaþolar, A og B, skutu málinu til Landsréttar með kærum 2. og 4. september 2022 en málið barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 6. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 1. september 2022 í málinu nr. S- [...]/2022 þar sem hafnað var kröfum brotaþolanna um að ákærði, X, víki úr þinghaldi á meðan þær gefa skýrslu við aðalmeðferð málsins. Kæruheimild er í n-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Brotaþolarnir krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að ákærða verði gert að víkja úr þinghaldi meðan þær gefa skýrslu við aðalmeðferð málsins.

3

Sóknaraðili hefur ekki látið málið til sín taka.

4

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Niðurstaða

5

Samkvæmt 1. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 á ákærði rétt á því að vera við aðalmeðferð máls. Þó getur dómari ákveðið eftir kröfu ákæranda eða vitnis að ákærða verði vikið úr þinghaldi meðan vitnið gefur skýrslu ef dómari telur að nærvera ákærða geti orðið vitninu sérstaklega til íþyngingar og haft áhrif á framburð þess, sbr. 1. mgr. 123. gr. sömu laga. Með hliðsjón af grundvallarreglunni um réttláta málsmeðferð fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, hefur því verið slegið föstu í dómaframkvæmd að framangreinda undantekningu frá meginreglunni um rétt ákærða til að vera viðstaddur aðalmeðferð beri að túlka þröngt. 6

Af hálfu brotaþola B hefur verið lagt fram vottorð sálfræðings til stuðnings kröfu hennar um að ákærði víki úr dómsal meðan hún gefur skýrslu. Efni vottorðsins er rakið í hinum kærða úrskurði. Ekki hefur verið lagt fram mat fagaðila á aðstæðum brotaþola A sem gætu skipt máli um hvort framangreindum skilyrðum 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt.

7

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur um kröfu brotaþola A.

8

Brotaþoli B er enn á barnsaldri. Þegar leyst er úr kröfu hennar ber að hafa hliðsjón af þeirri meginreglu sem fram kemur í 1. gr. barnalaga nr. 76/2003 og 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Samkvæmt framangreindu vottorði hefur brotaþolinn greint sálfræðingi frá því að fátt annað komist að í huga hennar en meðferð málsins og að þurfa að bera vitni í dómsal að ákærða viðstöddum. Óttist hún viðbrögð hans við vitnisburði hennar. Málið hvíli þungt á henni og mikil streita og einkenni kvíða og depurðar hafi komið fram í viðtölum og svörum á matslista. Í vottorðinu ályktar sálfræðingurinn að það geti verið sérstaklega íþyngjandi fyrir brotaþola að bera vitni gegn ákærða í dómsal að honum honum viðstöddum og að það geti haft áhrif á framburð hennar.

9

Þegar tekið er mið af framangreindu er á það fallist að aðstæður séu með þeim hætti að efni séu til þess að beita heimild 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 þegar brotaþoli B gefur skýrslu við aðalmeðferð málsins. Í samræmi við 3. mgr. sömu greinar skal varnaraðila gert kleift að fylgjast með skýrslutöku brotaþola utan þingsalar og koma að spurningum meðan hún fer fram.

Úrskurðarorð :

Varnaraðili, X, skal víkja úr dómsal þegar skýrsla verður tekin af brotaþola, B, við aðalmeðferð málsins.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti staðfestur.