283/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu N um að lögbann yrði lagt við nánar tilgreindum athöfnum G og A ehf. N reisti kröfu sína á 1. gr. laga nr. 141/2001 um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ágreiningslaust væri að N hefðu sem félagasamtök á sviði neytendamála rétt til lögbannsaðgerða í þágu heildarhagsmuna neytenda að uppfylltum þeim skilyrðum sem sett væru í lögum nr. 141/2001. Samkvæmt 1. mgr. laganna væri ótvírætt að beiðni slíkra samtaka um lögbann þyrfti að lúta að háttsemi sem talin væri stríða gegn EESgerðum sem væru taldar upp í viðauka við tilskipun 2009/22/EB eins og þær hefðu verið leiddar í íslensk lög en samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis kæmi fram að ráðherra kvæði á um hvaða EESgerðir féllu undir fyrrgreindan viðauka með reglugerð. Í reglugerð nr. 914/2014 væru taldar upp ýmsar EESgerðir á sviði neytendamála og sú gerð sem lyti að ætlaðri ólögmætri háttsemi í tengslum við neytendalán, og lögbannsbeiðni N fjallaði um, væri tilskipun 87/102/EBE, sbr. 2. tölulið 1. gr. reglugerðarinnar. Ljóst væri að sú tilskipun hefði verið felld úr gildi og leyst af hólmi með tilskipun 2008/48/EB frá 23. apríl 2008, um lánssamninga fyrir neytendur. Hefði síðarnefnda tilskipunin verið tekin upp í EESsamninginn og svo leidd í lög hér á landi með lögum um neytendalán nr. 33/2013. Af þessu væri ljóst að sú háttsemi G og A ehf. sem lögbannsbeiðni N laut að stríddi ekki gegn neinni gildri EESgerð sem talin væri í reglugerð nr. 914/2014 eins og áskilið væri í 2. mgr. laga nr. 141/2001. Var N því talin bresta lagaheimild til að leggja fram lögbannskröfu fyrir hönd neytenda sem laut að háttsemi á sviði neytendalána. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómarinn D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar, kveða upp úrskurð í máli þessu. Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 27. maí 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 24. apríl 2020 í málinu nr. K4833/2019 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að lögbann yrði lagt á tilteknar athafnir varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990, um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að niðurstöðu hins kærða úrskurðar verði breytt þannig að kröfur sóknaraðila verði teknar til greina. Þær eru að ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 16. september 2019, um að hafna því að leggja lögbann á athafnir varnaraðila, verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir sýslumann, gegn tryggingu sem hann metur nægilega úr hendi sóknaraðila, að leggja lögbann við því að varnaraðilar innheimti fyrir sig og viðskiptamenn sína, með bréfum, tölvubréfum, sms skeytum, símtölum, aðgerðum á grundvelli réttarfarslaga eða skráningu á vanskilaskrá, kröfur vegna neytendalána:

1. um kostnað í tengslum við lánssamning sem nemur hærri árlegri hlutfallstölu kostnaðar en heimil er samkvæmt 26. gr. laga nr. 33/2013 um neytendalán og reglugerð nr. 965/2013 um útreikning árlegrar hlutfallstölu kostnaðar.

2. án þess að innheimtubréf eða önnur gögn, sem neytanda eru send um leið og krafa er innheimt, beri með sér skýra sundurliðun í höfuðstól og viðbótarkröfur, þ.e. vexti, dráttarvexti, innheimtukostnað og annan kostnað í samræmi við clið 2. mgr. 7. gr. innheimtulaga nr. 95/2008.

3. um innheimtukostnað vegna frum og milliinnheimtu sem er umfram leyfilegt hámark samkvæmt 12. gr. innheimtulaga nr. 95/2008 og reglugerð nr. 37/2009, um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, sbr. reglugerð nr. 401/2015.

3 Til vara krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til meðferðar um skilyrði lögbanns. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi auk kærumálskostnaðar.

4 Varnaraðilar kærðu úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti til Landsréttar 27. maí 2020. Þeir krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað og að þeim verði úrskurðaður málskostnaður í héraði úr hendi sóknaraðila. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði reisir sóknaraðili kröfu sína um lögbann á 1. gr. laga nr. 141/2001 um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. þeirra laga geta stjórnvöld eða samtök, þar á meðal sóknaraðili, leitað lögbanns til að vernda hagsmuni neytenda þótt hvorki þau sjálf né félagsmenn í samtökum hafi orðið fyrir röskun réttinda, enda snúi beiðni um aðgerðirnar að því að stöðva eða koma á annan hátt í veg fyrir háttsemi sem hefur afleiðingar hér á landi eða í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu og þykir stríða gegn EES gerðum sem taldar eru upp í tilskipun 2009/22/EB eins og þær hafa verið leiddar í íslensk lög. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins kveður ráðherra á um hvaða EES gerðir falla undir viðauka við tilskipunina í reglugerð. Í 1. gr. reglugerðar nr. 914/2014, sem öðlaðist gildi 30. september 2014, eru tilgreindar EES gerðir í 13 töluliðum sem falla undir framangreinda tilskipun. Þeirra á meðal er tilskipun 87/102/EBE frá 22. desember 1986, um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, sbr. 2. tölulið 1. gr. reglugerðarinnar.

6 Niðurstaða hins kærða úrskurðar byggist á því að heimild sóknaraðila til að krefjast lögbanns sé bundin við þær EES gerðir sem taldar eru upp í framangreindum viðauka við tilskipun 2009/22/EB, sbr. 1. gr. laga nr. 141/2001, og jafnframt við það að viðeigandi gerð sé að finna í reglugerð þeirri sem sett er á grundvelli 2. mgr. 1. gr. laganna. Þar sem tilskipun 87/102/EBE, sem getið væri um í 2. tölulið 1. gr. reglugerðar nr. 914/2014, hefði verið felld úr gildi með tilskipun 2008/48/EB og síðarnefnda gerðin væri ekki tilgreind í framangreindri reglugerð, væri ekki að finna beina heimild til að krefjast lögbanns á grundvelli laga nr. 141/2001 á þeim grundvelli sem sóknaraðili byggir á. Þá verði beiðni sóknaraðila ekki heldur byggð sérstaklega og eingöngu á lögum nr. 31/1990. Í úrskurði héraðsdóms er ekki tekin efnisleg afstaða til þess hvort skilyrði lögbanns samkvæmt lögum nr. 31/1990 séu uppfyllt. Hafði sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu upprunalega hafnað lögbannskröfu sóknaraðila með ákvörðun 16. september 2019 á þeim grundvelli að ekki væri uppfyllt skilyrði 24. gr. laga nr. 31/1990, enda væru þeir lögvörðu hagsmunir sem sóknaraðili hygðist vernda fjárhagslegir og nægilega tryggðir með réttarreglum um skaðabætur, sbr. 1. tölulið, 1. mgr. sömu greinar.

7 Tilskipun 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur og um niðurfellingu tilskipunar 87/102/EBE var innleidd í íslenskan rétt með lögum um neytendalán nr. 33/2013. Sóknaraðili hefur lagt fyrir Landsrétt reglugerð nr. 536 frá 28. maí 2020 sem tók gildi 2. júní 2020. Með henni hefur verið bætt í talningu 1. gr. fyrrgreindrar reglugerðar nr. 914/2014 um EES gerðir sem falla undir tilskipun 2009/22/EB og vernda hagsmuni neytenda, nýjum tölulið, 13. tölulið, um tilskipun 2008/48/EB um lánasamninga fyrir neytendur og um niðurfellingu tilskipunar ráðsins 87/102/EBE.

Niðurstaða

8 Varnaraðilar í málinu krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur þar sem sóknaraðili sé ekki bær aðili til þess að leggja fram lögbannskröfu fyrir hönd neytenda um þau málsatvik sem um er deilt og málssóknarheimild sé ekki sé til staðar lögum samkvæmt, enda sé ekki að finna neina tilvísun til nýju neytendalánatilskipunarinnar 2008/48/EB í reglugerð nr. 914/2014 sem er sett á grundvelli laga nr. 141/2001.

9 Sóknaraðili bendir á að þótt tilskipun 87/102/EBE um neytendalán sem talin er upp í reglugerð nr. 914/2014 hafi verið felld úr gildi verði að líta til þess að í löggjafarstarfi Evrópusambandsins sé augljóslega gert ráð fyrir því að ný tilskipun nr. 2008/48/EB um lánssamninga fyrir neytendur og niðurfellingu tilskipunar 87/102/EBE hafi tekið stöðu þeirra eldri í viðaukanum. Sé þetta sama regla og gildi í íslenskum rétti um lagaskil. Í reglugerð ráðherra nr. 914/2014 felist ekki sjálfstæð ákvörðun um hvaða tilskipanir falli undir gildissvið laganna.

10 Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er ágreiningslaust að Neytendasamtökin, sóknaraðili í máli þessu, eru tilnefnd af ráðherra samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 141/2001, sbr. auglýsingu nr. 1320/2011, sem félagasamtök á sviði neytendamála sem rétt hafi til lögbannsaðgerða í þágu heildarhagsmuna neytenda að uppfylltum þeim skilyrðum sem sett eru í lögunum. Þau lagaskilyrði er að finna í 1. gr. þeirra. Samkvæmt 1. mgr. er ótvírætt að beiðni slíkra samtaka um lögbann þarf að lúta að háttsemi sem talin er stríða gegn EES gerðum sem eru taldar upp í viðauka við tilskipun 2009/22/EB eins og þær hafa verið leiddar í íslensk lög. Til viðbótar þessu segir í 2. mgr. sama ákvæðis að ráðherra kveði á um hvaða EES gerðir falli undir fyrrgreindan viðauka og hefur það verið gert með reglugerð nr. 914/2014.

11 Í umræddri reglugerð nr. 914/2014 eru taldar upp ýmsar EES gerðir á sviði neytendamála. Sú gerð sem lýtur að ætlaðri ólögmætri háttsemi í tengslum við neytendalán og lögbannsbeiðni sóknaraðila fjallar um er tilskipun 87/102/EBE, sbr. 2. tölulið 1. gr. reglugerðarinnar. Ljóst er að umrædd tilskipun var felld úr gildi og leyst af hólmi með tilskipun 2008/48/EB frá 23. apríl 2008, um lánssamninga fyrir neytendur. Var síðarnefnda tilskipunin tekin upp í EES samninginn og svo leidd í lög hér á landi með lögum um neytendalán nr. 33/2013. Af þessu er ljóst að umrædd háttsemi sem lögbannsbeiðni sóknaraðila lýtur að stríðir ekki gegn neinni gildri EES gerð sem talin er í reglugerð nr. 914/2014 eins og áskilið er í lögum nr. 141/2001. Þótt tilvísun til tilskipunar 2008/48/EB hafi verið bætt inn 13. tölulið reglugerðarinnar 2. júní 2020, er sú breyting tilkomin eftir að sýslumaður hafnaði kröfu sóknaraðila um lögbann sem staðfest var í hinum kærða úrskurði. Með vísan til framangreinds brestur sóknaraðila lagaheimild til að leggja fram lögbannskröfu fyrir hönd neytenda sem lýtur að háttsemi á sviði neytendalána.

12 Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur um annað en málskostnað sem sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum fyrir héraðsdómi og Landsrétti og ákveðinn er í einu lagi eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Sóknaraðili, Neytendasamtökin, greiði varnaraðilum G-kk-þgf K-kk-þgf B-kk-þgf og Almennri Innheimtu ehf. hvorum um sig 400.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.