520/2022

Útdráttur

E var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti. Með hinum áfrýjaða dómi var E ekki gerð refsing með vísan til 3. töluliðar 1. mgr., sbr. 2. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, þar sem honum hefði tekist að ná í rafrænt ökuskírteini fljótlega eftir að þau voru heimiluð, þrátt fyrir að hafa verið sviptur ökurétti. Þóttu þessi mistök bagaleg og til þess fallin að valda ruglingi varðandi ökuréttindi E. Með dómi Landsréttar var ekki fallist á að E gæti borið fyrir sig afsakanlega vanþekkingu eða misskilning á réttarreglum þannig að 3. töluliður 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga gæti átt við. Var E því gerð refsing í málinu og gert að sæta fangelsi í 60 daga.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 18. maí 2022 að fengnu áfrýjunarleyfi. Málsgögn bárust réttinum 14. nóvember 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 22. febrúar 2022 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði dæmdur til refsingar.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Til þrautavara krefst ákærði vægustu refsingar.

Niðurstaða

4

Við upphaf málflutnings fyrir Landsrétti var á það bent af hálfu ákæruvalds að í ákæru væri þess ranglega krafist að ákærði yrði sviptur ökurétti. Þar sem brot ákærða samkvæmt ákæru leiddi eitt og sér ekki til sviptingar ökuréttar væri fallið frá þessari kröfu.

5

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram hafði lögregla afskipti af akstri ákærða 20. nóvember 2020. Í samtali við lögreglu fullyrti ákærði að hann væri með gild ökuréttindi og framvísaði rafrænu ökuskírteini því til sönnunar. Þegar lögregla uppfærði hið rafræna ökuskírteini birtust á hinn bóginn skilaboð um að ákærði þyrfti að sækja aftur um ökuskírteini á vefsíðunni www. island. is. Við uppflettingu í kerfum lögreglu kom síðan í ljós að ákærði var sviptur ökurétti.

6

Fyrir liggur að ákærði var sviptur ökurétti ævilangt vegna ítrekaðs ölvunaraksturs með dómi Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2019, sem var birtur honum 5. desember sama ár. Með dómi 22. júní 2020, sem birtur var ákærða 28. september sama ár, var ákærði sakfelldur fyrir annars vegar ölvunarakstur og hins vegar akstur sviptur ökurétti í tvö skipti. Átti ölvunaraksturinn og fyrri sviptingarakstur sér stað áður en dómurinn frá 23. október 2019 gekk og var ákærða því dæmdur hegningarauki við þann dóm hvað þau brot varðaði. Þar sem ákærði hafði þegar verið sviptur ökurétti ævilangt með fyrri dóminum og að um hegningarauka við þann dóm var að ræða var ökuréttarsvipting ákærða ekki áréttuð í síðari dóminum.

7

Með reglugerð nr. 584/2020 um breytingu á reglugerð nr. 830/2011 um ökuskírteini var ríkislögreglustjóra veitt heimild til að gefa út stafræn ökuskírteini til viðbótar við hefðbundin ökuskírteini. Með breytingareglugerðinni bættist ný málsgrein við 2. gr. reglugerðar nr. 830/2011, 3. mgr., þar sem kveðið er á um að á stafrænu ökuskírteini skuli koma fram sömu upplýsingar og á hefðbundnu ökuskírteini. Þar er einnig mælt fyrir um að stafrænt ökuskírteini hafi sama gildi og hefðbundið ökuskírteini á íslensku yfirráðasvæði. Loks segir að handhafi stafræns ökuskírteinis beri ábyrgð á að stafrænt ökuskírteini sé virkt og aðgengilegt við umferðareftirlit. Reglugerðin var gefin út 11. júní 2020 og tók gildi degi síðar.

8

Í 5. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 830/2011, eftir að henni var breytt með reglugerð nr. 584/2020, er kveðið á um að umsókn um stafrænt ökuskírteini fari fram á vefsvæðinu www. island. is. Í leiðbeiningum sem þar birtast kemur fram að stafræn ökuskírteini séu fyrir alla þá sem hafa ökuréttindi og eru með snjallsíma. Þar má einnig sjá að þegar hið stafræna ökuskírteini hefur verið sótt og því hlaðið niður í símann birtist mynd af því ásamt kóða þar sem fram kemur hvenær upplýsingar um ökuskírteinið voru síðast uppfærðar. Fram kemur í leiðbeiningunum að með einföldum hætti sé hægt að uppfæra kóðann í símanum og bjóða upp á skönnun hans til að sannreyna að ökuskírteinið sé gilt. Einnig sé hægt að snúa ökuskírteininu við til að tryggja að ekki sé um skjáskot að ræða. Ef dagsetning undir kóða er gömul verði að biðja viðkomandi um að uppfæra ökuskírteinið til að tryggja tengingu við gagnagrunn lögreglu. Þannig eigi dagsetning og allar upplýsingar að uppfærast.

9

Ákærði byggir varnir sínar í málinu á því að hann hafi verið í góðri trú um að ökuréttindi hans væru í gildi þegar hann var stöðvaður af lögreglu í umrætt sinn. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi sagðist ákærði hafa prófað að sækja um rafrænt ökuskírteini fljótlega eftir að þau voru heimiluð. Á ökuskírteininu sem hann hefði sótt og hlaðið niður í símann hefði komið fram að það væri í gildi. Sagðist ákærði hafa tekið skjámynd af skírteininu. Ákærði lagði slíka skjámynd fram í málinu þar sem eftirfarandi upplýsingar koma fram undir kóðanum: „Í gildi – 03.07.2020 12:25:11.“ Í skýrslu sinni kannaðist ákærði við að hafa verið sviptur ökuréttindum ævilangt með dómi 23. október 2019 en sagðist vita að ævilöng svipting þýddi ekki endilega að viðkomandi væri sviptur ökurétti ævilangt. Einhver hefði sagt honum að það þýddi sviptingu í fjögur ár. Ákærði sagðist ekki hafa vitað að nauðsynlegt væri að uppfæra stafræna ökuskírteinið reglulega. Fyrir héraðsdóm kom einnig og gaf skýrslu lögreglumaður sá sem ritaði frumskýrslu lögreglu í málinu. Bar hann um að ákærði hefði framvísað ökuskírteini sem hefði virst vera í gildi en þegar ökuskírteinið hefði verið uppfært hefði það dottið út og upplýsingar birst um að ákærði þyrfti sækja aftur um ökuskírteini á vefsíðunni www. island. is. Sagðist lögreglumaðurinn hafa uppfært ökuskírteinið fyrir framan ákærða í lögreglubifreiðinni.

10

Eins og að framan greinir var ákærða um það kunnugt að hann hafði verið sviptur ökurétti ævilangt með dómi, sem kveðinn var upp tæpum 13 mánuðum áður en atvik málsins gerðust. Á því tímamarki voru ekki uppfyllt skilyrði 1. mgr. 105. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 til að veita mætti ákærða ökurétt að nýju, sbr. einnig 5. mgr. 99. gr. sömu laga. Með hliðsjón af framangreindu er fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að ákærða hafi hlotið að vera ljóst að hann væri sviptur ökurétti er hann var stöðvaður við akstur í umrætt sinn og því gerst sekur um það brot sem honum er gefið að sök í ákæru. Með sömu rökum verður ekki talið að hann hafi verið í góðri trú rúmum fjórum mánuðum fyrr þegar hann sótti um stafræna útgáfu af ökuskírteini sínu á vefsíðunni www. island. is. Hlaut honum einnig þá að hafa verið ljóst að hann væri sviptur ökuréttindum ævilangt og gæti ekki endurheimt þau réttindi með því einu að sækja um stafræna útgáfu af ökuskírteini sínu, sbr. 5. mgr. 99. gr. umferðarlaga. Er þá einnig til þess að líta að samkvæmt sakavottorði hefur ákærði ítrekað verið sviptur ökurétti og samfellt frá 5. júlí 2017. Þá má sjá af áðurgreindri skjámynd, sem ákærði lagði fram og hann kveður vera af því stafræna ökuskírteini sem hann framvísaði 20. nóvember 2020, að hann hafði síðast sótt upplýsingar um gildi þess 3. júlí sama ár. Rúmlega tveimur vikum fyrr eða 15. júní 2020 mætti ákærði fyrir héraðsdóm vegna meðferðar máls sem lauk með áðurgreindum dómi 22. júní sama ár þar sem fjallað var um ævilanga ökuréttarsviptingu hans. Var sá dómur birtur honum 28. september sama ár eða tæplega þremur mánuðum eftir að hann sótti síðast upplýsingar um gildi hins stafræna ökuskírteinis. Með hliðsjón af framangreindu og atvikum öllum hlaut ákærða að vera ljóst að ekkert gildi hefði að framvísa stafrænu ökuskírteini með upplýsingum sem sóttar voru 3. júlí 2020 við umferðareftirlit í nóvember sama ár. Ljóst er að ökuskírteinið eitt og sér, hvort heldur það er á hefðbundnu eða stafrænu formi, hefur ekkert gildi ef réttindin á bak við það eru ekki gild. Ber þá einnig að líta til þess að samkvæmt 3. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 830/2011, sem sett er með heimild í 11. mgr. 58. gr. umferðarlaga, ber handhafi stafræns ökuskírteinis ábyrgð á að það sé virkt og aðgengilegt við umferðareftirlit. Af gögnum málsins er ljóst að hvorugt átti við um það ökuskírteini sem ákærði framvísaði í umrætt sinn.

11

Með hliðsjón af öllu framangreindu verður ekki fallist á að ákærði geti borið fyrir sig afsakanlega vanþekkingu eða misskilning á réttarreglum þannig að 3. töluliður 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 geti átt við. Verður ákærða því gerð refsing í málinu. Með broti því sem ákærði er nú sakfelldur fyrir hefur hann í fjórða sinn ekið bifreið sviptur ökurétti þannig að ítrekunaráhrif hafi og í samræmi við dómvenju verður honum gert að sæta fangelsi í 60 daga.

12

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verður staðfest.

13

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, E-kk-nf S-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í 60 daga.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 622.448 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, M-kk-ef M. N-kk-ef lögmanns, 602.640 krónur.