497/2019

Útdráttur

E höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður yfirskattanefndar þar sem honum var gert að greiða sekt á grundvelli þess að hann hefði af stórkostlegu gáleysi vanrækt eftirlitsskyldu sína sem prókúruhafi, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður I ehf. þegar skuld myndaðist við ríkissjóð vegna vangoldinnar staðgreiðslu og vörsluskatta. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt gögnum málsins hefði stjórnarformaður félagsins séð einn um fjármál þess, þar á meðal skil á skýrslum til yfirvalda og greiðslur vegna félagsins frá árinu 2013. Jafnframt lægi ekkert fyrir um að E hefði tekið þátt í ákvörðunum um hverjar af skuldum félagsins yrðu greiddar eða tekið ákvarðanir um skattskil þess. Þá hafi E ekki haft neina vitneskju um vanskil félagins á opinberum gjöldum og virðisaukaskatti á þeim tíma sem hann var skráður framkvæmdastjóri og stjórnarmaður með prókúru. Var því fallist á kröfu E um ógildingu úrskurðarins og endurgreiðslu sektarinnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 1. júlí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júní 2019 í málinu nr. E3802/2018.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann þess að tildæmd fjárhæð verði stórlega lækkuð og að málskostnaður falli niður.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Með hinum áfrýjaða dómi var felldur úr gildi úrskurður yfirskattanefndar frá 14. mars 2018 í máli nr. 46/2018 þar sem stefnda var gert að greiða sekt að fjárhæð 3.450.000 krónur í ríkissjóð. Í úrskurði yfirskattanefndar var byggt á því að stefndi hefði af stórkostlegu gáleysi vanrækt eftirlitsskyldu sína sem prókúruhafi, framkvæmdastjóri og stjórnarmaður Inox ehf. þegar skuld myndaðist við ríkissjóð vegna vangoldinnar staðgreiðslu og vörsluskatta. Var stefndi þar talinn bera refsiábyrgð eftir viðeigandi ákvæðum laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

5 Í úrskurði yfirskattanefndar var byggt á því að stefndi hefði verið upplýstur og meðvitaður um fjármál Inox ehf. og vanskil á sköttum, að minnsta kosti frá árinu 2013. Var þar vísað til þess að stefndi hefði staðfest við skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra að stjórnarformaður félagsins hefði upplýst hann um fjármál þess og vanskil á sköttum að minnsta kosti frá árinu 2013 sem og um að samið hefði verið við innheimtumann ríkissjóðs vegna vangoldinnar staðgreiðslu. Þá er byggt á því í úrskurði yfirskattanefndar að vanskil á greiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts hafi að einhverju leyti mátt rekja til vanefnda félagsins Lumex ehf., sem hafi verið að hluta til í eigu stefnda. Það hafi því staðið stefnda næst sem framkvæmdastjóra, stjórnarmanni og prókúruhafa Inox ehf. að sjá til þess að greiðslum frá Lumex ehf. yrði ráðstafað til greiðslu vangoldinnar staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts félagsins, enda hafi hann verið í því tilviki beggja megin borðsins.

Niðurstaða

6 Stjórnarmenn einkahlutafélaga bera almennt ábyrgð á því að skipulag félags og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, þar á meðal að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Þá bera framkvæmdastjórar slíkra félaga, þegar þeir eru ráðnir, einnig ábyrgð samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar. Skal framkvæmdastjóri meðal annars annast daglegan rekstur félags og sjá um að bókhald þess sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggilegum hætti.

7 Stefndi var skráður framkvæmdastjóri og stjórnarmaður Inox ehf. frá 27. janúar 2014 til 16. janúar 2015 auk þess að vera með prókúru fyrir félagið á sama tíma. Stefndi hefur borið því við að hann hafi þrátt fyrir það ekki haft neina aðkomu að fjármálum félagsins. Það hafi verið hlutverk stjórnarformanns félagsins og prókúruhafa, allt frá árinu 2013. Hlutverk stefnda hjá félaginu hafi frá upphafi eingöngu falist í að afla verkefna, einkum frá félaginu Lumex ehf., en hann er einn eigenda þess félags, sem fyrr greinir.

8 Í forsendum hins áfrýjaða dóms er rakin aðkoma stefnda að rekstri Inox ehf. Er óumdeilt að stefndi sá aldrei um bókhald félagsins og annaðist ekki skýrsluskil til yfirvalda. Ágreiningur virðist vera um hver hafi verið aðkoma hans að stjórnun félagsins. Af samantekt af framburði stjórnarformanns félagsins við meðferð málsins hjá skattrannsóknarstjóra er þó ljóst að stjórnarformaðurinn sá einn um fjármál félagsins, þar á meðal skil á skýrslum til yfirvalda og greiðslur vegna félagsins frá árinu 2013. Fær þetta jafnframt stoð í framburði bókara félagsins við aðalmeðferð málsins í héraði. Jafnframt liggur ekkert fyrir um að stefndi hafi tekið þátt í ákvörðunum um hverjar af skuldum félagsins yrðu greiddar umfram aðrar eða tekið ákvarðanir um skattskil þess. Þá hefur stefndi borið því við að hann hafi ekki haft neina vitneskju um vanskil félagsins á opinberum gjöldum og virðisaukaskatti á þeim tíma sem hann var skráður framkvæmdastjóri og stjórnarmaður með prókúru. Hann hafi einungis fengið upplýsingar um að stjórnarformaður félagsins hefði gert samkomulag við innheimtumann ríkissjóðs vegna vanskila á árinu 2013. Hafa engin gögn verið lögð fram um annað í málinu.

9 Samkvæmt framansögðu verður lagt til grundvallar að fjármálum félagsins hafi verið stjórnað af stjórnarformanni þess, sem ásamt stefnda var gert að sæta sektargreiðslum í úrskurði yfirskattanefndar. Hafi stjórnarformaðurinn því í reynd borið fulla ábyrgð á skattskilum félagsins og fjármálum þess. Með vísan til þessa og dóma Hæstaréttar 30. október 2014 í máli nr. 295/2014, 27. október 2016 í máli nr. 321/2015 og 16. febrúar 2017 í máli nr. 777/2015 sem og dóms Landsréttar 20. apríl 2018 í máli nr. 2/2018 verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

10 Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest en áfrýjanda verður jafnframt gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefnda, E-kk-þgf G-kk-þgf H-kk-þgf, 850.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.