555/2021

Útdráttur

A höfðaði mál gegn Akureyrarbæ og krafðist þess að áminning sem henni hafði verið veitt í starfi yrði felld úr gildi. Byggði A á því að skilyrði hefði skort til að veita henni áminningu samkvæmt tilgreindu ákvæði í kjarasamningi. Samkvæmt ákvæðinu skal vinnuveitandi veita starfsmanni skriflega áminningu ef hann sýnir í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður við störf eða framkoma hans eða athafnir í starfinu þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu. Var Akureyrarbær sýknaður af kröfum A í héraði. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvörðun um áminningu sé matskennd stjórnvaldsákvörðun og að játa yrði þeim sem hana tekur nokkurt svigrúm við matið. Slíkar ákvarðanir sættu ekki öðrum takmörkunum en leiði af lögum og grunnreglum stjórnsýsluréttar, þar með talið réttmætisreglunni, en samkvæmt henni verði stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Einnig þurfi að gæta meðalhófsreglu. Þá var rakið að í aðdraganda hinnar umþrættu áminningar hefði A fengið þrjú fylgiskjöl en í þeim voru tilgreind tilvik sem voru tilefni áminningarinnar. Þótti því hafa verið sýnt fram á að nægar upplýsingar hefðu legið fyrir svo unnt væri að leggja mat á hvort skilyrði hefðu verið uppfyllt til að veita A áminningu. Af gögnum málsins mætti ráða að grundvöllur áminningarinnar hefði verið almennur vandi en ekki einstakt afmarkað tilvik. Þótti nægjanlega í ljós leitt að fullnægt hefði verið skilyrðum greinds kjarasamningsákvæðis til að veita áminningu. Þá var talið að ákvörðunin hefði verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum, meðalhófs hefði verið gætt og öðrum reglum stjórnsýsluréttarins fylgt. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 8. júlí 2021. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu 25. ágúst sama ár og var málinu áfrýjað að nýju 15. september 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 10. júní 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að áminning sem stefndi veitti henni 16. desember 2016 verði felld úr gildi og stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna eða lægri fjárhæð að mati Landsréttar auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 16. desember 2016 og þar til mánuður var liðinn frá þingfestingardegi í héraði auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Um málsatvik og málsástæður aðila er vísað til hins áfrýjaða dóms. Eins og þar er rakið er mál þetta sprottið af áminningu sem stefndi veitti áfrýjanda 16. desember 2016. Áfrýjandi, sem er hjúkrunarfræðingur, hóf störf á Öldrunarheimilinu R á Akureyri 15. febrúar 2015. Nokkru síðar eða 8. september sama ár var áfrýjanda afhent bréf sem ber yfirskriftina „Aðvörun“ í tilefni af ítrekuðum kvörtunum hjúkrunarfræðinga sem störfuðu á sama vinnustað og áfrýjandi um að erfitt væri að taka við vakt af henni. Um var að ræða athugasemdir vegna misvísandi skrifa og skilaboða í lyfjabækur og sjúkraskrárkerfið Sögu, mistök við lyfjagjafir og skort á innsýn og faglegri þekkingu. Samkvæmt gögnum málsins var farið yfir efni bréfsins með áfrýjanda 9. september 2015. Áfrýjandi skilaði í framhaldinu ítarlegum skriflegum athugasemdum og andmælum vegna þeirra kvartana sem um var fjallað.

5

Hinn 8. september 2016 var áfrýjandi kölluð á fund A, þáverandi forstöðumanns öldrunarheimilisins. Í skriflegum upplýsingum vegna fundarins kemur fram að forstöðumaðurinn hafi áhyggjur af því að áfrýjandi valdi ekki starfi sínu nógu vel.

Fram er tekið að bæði læknar og hjúkrunarfræðingar hafi lýst áhyggjum af takmarkaðri faglegri færni áfrýjanda, einkum vegna þess að hún eigi erfitt með að meðtaka skilaboð, fylgja fyrirmælum og meta ástand og aðstæður. Eftir 18 mánaða starf áfrýjanda hafi mörg atvik komið upp og hafi mörg þeirra verið rædd áður. Þá segir að sumt gangi betur en annað ekki. Talin eru upp í dæmaskyni nokkur tilvik sem valdið hafi áhyggjum í þessu sambandi og sagt að erfitt sé að gefa áfrýjanda fyrirmæli þar sem hún virðist of oft misskilja skilaboð og eiga erfitt með að fara að fyrirmælum sem aðrir hjúkrunarfræðingar skilji auðveldlega. Í lok samantektar forstöðumannsins sem ber yfirskriftina „leiðbeiningasamtal“ er gerð krafa til áfrýjanda um úrbætur með því að hún leggi sig fram um að fara „algerlega eftir fyrirmælum“, hlusti vel þegar verið er að gefa henni „rapport“, noti gæðahandbók til að afla sér upplýsinga um verklag, stefnur og fleira mikilvægt sem finna megi í henni. Noti lyfjabókina og fletti upp og lesi ef hún þekki ekki lyfin. Áfrýjandi skilaði skriflegum andsvörum í löngu máli í tilefni af leiðbeiningasamtali hennar og forstöðumannsins.

6

Með bréfi forstöðumannsins 12. október 2016 var áfrýjandi boðuð til fundar viku síðar á skrifstofu hjúkrunarforstjóra. Var áfrýjanda kynnt að til rannsóknar væru ætluð brot hennar í starfi sem leitt gætu til áminningar. Til skoðunar væri hvort áfrýjandi hefði sýnt vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi eða hefði ekki náð fullnægjandi árangri í starfi sínu sem hjúkrunarfræðingur. Var vísað til greinar 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga 22. apríl 2016. Tekið var sérstaklega fram í fundarboðinu að til skoðunar væru „mörg mismunandi brot í starfi“. Einnig var áfrýjanda bent á að á fundinum yrðu ætluð brot kynnt og áfrýjanda veittur andmælafrestur vegna þeirra og því væri ekki gert ráð fyrir að áfrýjandi svaraði fyrir þau á fundinum. Var áfrýjanda loks bent á að hún ætti rétt á að mæta með trúnaðarmann en hefði val um hvern hún kæmi með til fundarins.

7

Samkvæmt fundargerð fundar 19. október 2016 mætti áfrýjandi ásamt B sálfræðingi.

Á fundinum var lögð fram greinargerð þar sem fjallað var um ætlaðar ávirðingar sem væru til skoðunar, meðal annars endurtekna erfiðleika við að skilja fyrirmæli og fara eftir þeim, mistök varðandi skráningu og lyfjatiltekt. Var áfrýjanda veittur átta daga frestur til að koma á framfæri sjónarmiðum sínum og var „andmæla fundur“ ákveðinn 27. október 2016. Áfrýjandi skilaði skriflegum andmælum fyrrgreindan dagog mætti til fundar ásamt áðurnefndum B og K lögmanni sem ritaði andmælabréfið fyrir áfrýjanda.

8

Eins og fram er komið veitti stefndi áfrýjanda áminningu með bréfi 16. desember 2016 þar sem skírskotað er til fyrrnefnds ákvæðis kjarasamningsins. Í bréfinu eru samskipti aðila rakin og vikið að andmælum áfrýjanda með þeirri niðurstöðu að áfrýjandi hafi ítrekað vanrækt starfsskyldur sínar. Orðrétt segir í áminningarbréfinu: „Ávirðingarnar lýsa sér í óvandvirkni, vankunnáttu í meðferð lyfja, skráningar í sjúkraskrá eru ekki í samræmi við 6. gr. laga nr. 55, 2009, þú ferð ekki eftir fyrirmælum og fylgir ekki verklagi á öldrunarheimilum Akureyrarbæjar. Telst þessi háttsemi þín varða við 1. og 2. mgr. 13. gr. laga nr. 34, 2012.“ Áfrýjandi staðfesti móttöku áminningarbréfsins með undirritun sinni.

9

Áfrýjandi byggir á því að skilyrði hafi skort til að veita henni áminningu samkvæmt grein 11.1.6.2 í fyrrnefndum kjarasamningi, enda hafi andmæli hennar að mestu leyti sýnt fram á að ávirðingarnar hafi verið tilefnislausar, órökstuddar, ósannaðar og að sumar mætti einfaldlega flokka sem afleiðingar misskilnings og skorts á leiðbeiningum af hálfu stefnda eða gagnrýni á aðferðir, vinnuframlag eða samskiptavanda innan vinnustaðarins sem áfrýjandi telur ekki falla undir ávirðingar eða vera brot á 1. og 3. mgr. 13. gr. laga nr. 34/2012 um heilbrigðisstarfsmenn.

10

Samkvæmt 1. mgr. 57. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 fer um starfskjör, réttindi og skyldur starfsmanna sveitarfélaga eftir ákvæðum kjarasamninga hverju sinni og ákvæðum ráðningarsamninga. Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 34/2012 segir að heilbrigðisstarfsmaður skuli sýna sjúklingi virðingu og sinna störfum sínum af árvekni og trúmennsku og í samræmi við faglegar kröfur sem gerðar eru á hverjum tíma. Í 3. mgr. sömu greinar segir að heilbrigðisstarfsmanni beri að þekkja skyldur sínar og siðareglur, viðhalda þekkingu sinni og faglegri færni, tileinka sér nýjungar er varða starfið og kynna sér lög og reglugerðir sem gilda um heilbrigðisstarfsmenn og heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma. Sjúklingur telst samkvæmt skilgreiningu í 2. gr. laganna vera notandi heilbrigðisþjónustu en ekki er deilt um það í málinu að lög nr. 34/2012 gildi um störf áfrýjanda í þágu öldrunarheimila stefnda og þá sem þar dvelja. 11

Samkvæmt grein 11.1.6.2 í fyrrgreindum kjarasamningi skal vinnuveitandi veita starfsmanni skriflega áminningu ef hann sýnir í starfi sínu óstundvísi eða aðra vanrækslu, óhlýðni við löglegt boð eða bann yfirmanns síns, vankunnáttu eða óvandvirkni í starfi, hefur ekki náð fullnægjandi árangri í starfi, hefur verið ölvaður við störf eða framkoma hans eða athafnir í starfinu þykja að öðru leyti ósæmilegar, óhæfilegar eða ósamrýmanlegar starfinu.

12

Þrátt fyrir fortakslausa skyldu vinnuveitanda að veita starfsmanni áminningu við þær aðstæður eða tilvik sem upp koma samkvæmt nefndu ákvæði kjarasamningsins verður ávallt að leggja matskenndan mælikvarða á framkomu, framgöngu og athafnir starfsmanns. Er þá átt við mat á því hvað teljist vanræksla, vankunnátta, óvandvirkni í starfi og hvenær árangur í starfi telst fullnægjandi eða athafnir starfsmanns ósamrýmanlegar starfinu. Undir ákvæðið falla meðal annars athafnir starfsmanns sem að mati vinnuveitanda eru til vitnis um vankunnáttu, óhlýðni, óvandvirkni og tregðu til að hlýða löglegum fyrirmælum yfirmanna. Samkvæmt þessu er ákvörðun um áminningu matskennd stjórnvaldsákvörðun og verður að játa þeim sem hana tekur nokkurt svigrúm við matið og sæta slíkar ákvarðanir ekki öðrum takmörkunum en leiðir af lögum og grunnreglum stjórnsýsluréttar þar með talið svonefndri réttmætisreglu en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að byggja matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Gæta þarf að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og gæta þess að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.

13

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi fékk áfrýjandi afhent í aðdraganda hinnar umþrættu áminningar þrjú fylgiskjöl sem merkt eru I, II og III. Í því fyrsta eru tilgreind 14 tilvik sem lúta að vankunnáttu í meðferð lyfja. Varða þau tilvik ranga lyfjagjöf áfrýjanda eða að hún hafi gleymt að gefa lyf eða misskilið fyrirmæli. Í fylgiskjali II eru talin nokkur atriði sem varða skráningu í sjúkraskrá, sbr. 6. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrá ren þar ber að færa með skipulögðum hætti þau atriði sem nauðsynleg eru til meðferðar sjúklings. Eru nefnd tilvik um misvísandi atvikaskráningu og tilvik þar sem áfrýjandi hafi beinlínis breytt atvikalýsingu vegna handleggsbrots sem sagt er að hún hafi lagað að eigin frásögn. Loks eru í fylgiskjali III talin níu tilvik þar sem áfrýjandi hafi ekki fylgt fyrirmælum og verklagsreglum, þar á meðal tilvik þar sem hún hafi farið gegn fyrirmælum læknis eða misskilið tilmæli hans um lyfjagjöf.

14

Með vísan til þess sem að framan er rakið þykir hafa verið sýnt fram á með fullnægjandi hætti að nægar upplýsingar hafi legið fyrir svo unnt væri að leggja mat á það hvort skilyrði væru uppfyllt til að veita áfrýjanda áminningu vegna starfa hennar. Af gögnum málsins, þar á meðal af áminningarbréfi framkvæmdastjóra öldrunarheimila stefnda, verður ráðið að grundvöllur áminningarinnar hafi verið almennur vandi en ekki einstakt afmarkað tilvik þótt nefnd hafi verið þrjú tilvik sem talin voru alvarlegust.

15

Þegar litið er til framangreindra atriða og gagna málsins þykir hafa verið nægjanlega í ljós leitt að fullnægt hafi verið skilyrðum greinar 11.1.6.2 í fyrrgreindum kjarasamningi til að veita áfrýjanda hina umþrættu áminningu. Einnig er fallist á að ákvörðun framkvæmdastjóra öldrunarheimila stefnda um að veita áfrýjanda áminninguna hafi verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum og að gætt hafi verið meðalhófs og öðrum reglum stjórnsýsluréttarins, sem áfrýjandi hefur vísað til, verið fylgt áður en ákvörðunin var tekin. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

16

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefnda, Akureyrarbæ, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.