102/2020

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft önnur kynferðismök en samræði við þáverandi eiginkonu sína, án hennar samþykkis, og notfært sér að þannig var ástatt um hana að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 18. gr. hegningarlaga yrði X ekki sakfelldur fyrir þann verknað sem honum var gefinn að sök nema fyrir lægi sönnun um ásetning hans til allra efnisþátta brotsins. Landsréttur taldi óhjákvæmilegt að horfa til þess að X og A hefðu verið áralangt í hjúskap og hefðu ákveðið að deila herbergi og rúmi þegar atvikið hefði átt sér stað og hefðu á þessum tíma ekki verið búin að gera að fullu upp hug sinn um að ljúka sambandinu. Einnig hefðu X og A bæði borið um að við mótmæli A hefði X umsvifalaust hætt tilraunum sínum til kynferðislegra atlota og beðist afsökunar. Með vísan í framburð þeirra beggja hefði A ekki verið undir áhrifum áfengis eða lyfja og þeim borið saman um að atvikið hefði gerst fimm til tíu mínútum eftir að A hefði komið upp í rúmið og lagst við hliðina á X. Var ekki talið að ákæruvaldinu hefði tekist að sanna svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa að X hefði umrætt sinn haft ásetning til að hafa önnur kynferðismök við A gegn vilja hennar. Var X því sýknaður af sakargiftum og einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. febrúar 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 27. janúar 2020 í málinu nr. S[…]/2019. 2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu heimvísað, til vara krefst hann sýknu en að því frágengnu að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess að miskabótakröfu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af henni en að því frágengnu að hún verði lækkuð.

4 Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 3.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. maí 2014 til 20. september 2018, en síðan með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

5 Við aðalmeðferð málsins voru spilaðar í heild skýrslur ákærða og brotaþola í héraði auk þess sem þau gáfu viðbótarskýrslur. Að beiðni ákærða kom einnig fyrir Landsrétt vitni sem ekki hafði áður gefið skýrslu.

Niðurstaða

6 Ekkert er fram komið um að slíkir annmarkar hafi verið á málsmeðferð eða niðurstöðu héraðsdóms að varði ómerkingu og heimvísun málsins svo sem kröfugerð ákærða ber með sér.

7 Í máli þessu er ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa að kvöldi eða næturlagi í byrjun maí 2014 á hótelherbergi í […] haft önnur kynferðismök en samræði við þáverandi eiginkonu sína, án samþykkis, með því að stinga fingrum inn í leggöng hennar og hafi hún ekki getað spornað við verknaðinum sökum svefndrunga. Atvikum málsins er lýst í héraðsdómi en líkt og þar kemur fram lýsa ákærði og brotaþoli aðdraganda og eftirmálum hins ætlaða brots í meginatriðum með svipuðum hætti. Hins vegar heldur brotaþoli því fram að ákærði hafi stungið fingrum inn í leggöng hennar þegar hún var sofnuð en ákærði hefur mótmælt því allt frá því að fyrst var tekin af honum skýrsla hjá lögreglu 22. júní 2018 í framhaldi af kæru brotaþola eða rúmum fjórum árum eftir atvikið.

8 Samkvæmt 2. mgr. 194. gr. laga nr. 19/1940, eins og ákvæðið var á þeim tíma sem hið ætlaða brot átti sér stað, taldist það nauðgun að notfæra sér geðsjúkdóm eða aðra andlega fötlun manns til þess að hafa við hann samræði eða önnur kynferðismök, eða ef þannig var ástatt um hann að öðru leyti að hann gat ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Með hliðsjón af ítrekuðum fordæmum um skýringu ákvæðisins fer ekki á milli mála að sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök fellur undir verknaðarlýsingu refsiákvæðisins, sbr. nú 2. mgr. 194. gr. laganna eins og greininni var breytt með 1. gr. laga nr. 16/2018. Af 18. gr. hegningarlaga leiðir hins vegar að ákærði verður ekki sakfelldur fyrir þann verknað sem honum er gefinn að sök nema fyrir liggi sönnun um ásetning hans til allra efnisþátta brotsins. Af þessu leiðir að ákæruvaldið þarf meðal annars að hafa sannað, svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærða hafi verið ljóst að samþykki brotaþola til annarra kynferðismaka var ekki fyrir að fara umrætt sinn og að verknaður hans færi þar af leiðandi gegn vilja hennar og kynfrelsi, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Nægir gáleysi ákærða um þetta atriði ekki til sakfellingar.

9 Fyrir liggur að upplifun brotaþola af samskiptum aðila umrætt kvöld var afar neikvæð. Samkvæmt framburði vitna fyrir héraðsdómi lýsti brotaþoli því eftir heimkomuna að hún hefði orðið fyrir andlegu áfalli í ferðinni og að það áfall hefði tengst tilraun ákærða til að eiga með henni kynlíf. Þá er ekki um það deilt að brotaþoli brást harkalega við þegar ákærði leitaði eftir kynlífi með henni. Samkvæmt framburði brotaþola tengdist þó áfallið og líðan hennar í framhaldinu einnig fyrri reynslu af kynferðislegu ofbeldi sem ekki er til úrlausnar í máli þessu.

10 Brotaþoli leitaði á neyðarmóttöku vegna verkja í leggöngum röskum einum og hálfum mánuði eftir ferðina og sótti í framhaldinu meðferðartíma hjá félagsráðgjafa. Þótt fram sé komið að brotaþoli hafi einnig haft verki í leggöngum fyrir atvikið í […], og þá að sögn vegna sýkingar, gerir það ekki ótrúverðugan framburð hennar á þá leið að við heimsóknina á neyðarmóttökuna hafi hún tengt þá verki, sem hún fann fyrir þá, við umræddan atburð. Hins vegar bendir framburður brotaþola ekki til þess að hún hafi fengið líkamlega áverka við atvikið í […] og verður engin ályktun um þetta atriði dregin af læknisfræðilegum gögnum málsins. Sjálf hefur brotaþoli lýst verkjunum sem „draugaverkjum“ sem spretti upp af minningum um atburðinn.

11 Við mat á huglægri afstöðu ákærða er óhjákvæmilegt að horfa til þess að hann og brotaþoli höfðu verið áralangt í hjúskap og höfðu ákveðið að deila herbergi og rúmi í ferðinni þrátt fyrir erfiðleika í hjónabandinu. Hafði hvorugt þeirra á þessum tíma gert að fullu upp hug sinn um að ljúka sambandinu þótt brotaþoli hefði áður sett fram óskir um að ákærði flytti út af heimilinu. Þá ber þeim saman um að þau hafi stundað kynlíf með fullu samþykki beggja um það bil tveimur vikum fyrir atburðinn og enn á ný nokkru eftir að heim var komið. Í því ljósi verður að meta framburð brotaþola um að hún hafi verið hætt að sofa hjá ákærða.

12 Í héraðsdómi er lýst nánar atvikum daginn og kvöldið áður en ákærði og brotaþoli gengu saman til hvílu. Framburður ákærða um hvort hann hafi talið brotaþola sofandi, í svefnrofum eða að fullu vakandi hefur verið nokkuð á reiki frá því að ákærði gaf fyrst skýrslu hjá lögreglu, en honum og brotaþola ber saman um að hún hafi snúið við honum baki eftir að hún lagðist upp í rúmið. Hins vegar hefur ákærði verið stöðugur í þeim framburði sínum að brotaþoli hafi vaknað eða tekið við sér þegar hann hvíslaði nafn hennar og hún þá „brjálast“. Hefur ákærði einnig gengist við því að hann hafi þá verið að strjúka kynfæri hennar.

13 Ákærða og brotaþola ber saman um að við mótmæli hennar hafi ákærði umsvifalaust hætt tilraunum sínum til kynferðislegra atlota, beðist afsökunar og vísað til þess að „hann hefði langað í konuna sína“. Samkvæmt framburði beggja var ekki um það að ræða að brotaþoli væri undir áhrifum áfengis eða lyfja og ber þeim jafnframt saman um að atvikið hafi gerst fimm til tíu mínútum eftir að brotaþoli kom upp í rúmið og lagðist við hliðina á ákærða.

14 Þegar litið er til alls framangreinds verður ekki á því byggt að ákærða hafi mátt vera ljóst að brotaþoli væri afhuga kynlífi með honum umrætt kvöld og tilraunir til kynferðislegra atlota væru þar af leiðandi án samþykkis hennar. Sömuleiðis er ekki fram komið að ákærða hafi verið ljóst að brotaþoli gæti ekki spornað við öðrum kynferðismökum vegna svefndrunga og ákveðið að nýta sér það ástand til að koma þeim fram gegn vilja hennar. Benda fyrrgreind viðbrögð ákærða við mótmælum brotaþola til hins gagnstæða.

15 Að öllu framangreindu virtu skortir á að fram sé komin sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, um að ákærði hafi umrætt sinn haft ásetning til að hafa önnur kynferðismök við brotaþola gegn vilja hennar þannig að honum verði refsað fyrir nauðgun. Þegar af þessari ástæðu verður hann sýknaður af því broti sem honum er gefið að sök í ákæru.

16 Eftir þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá dómi.

17 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

18 Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda og þóknun skipaðs réttargæslumanns sem eru ákveðin að teknu tilliti til virðisaukaskatts eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfu ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu A er vísað frá dómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins 2.272.040 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef G-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, að fjárhæð 1.649.200 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, að fjárhæð 587.760 krónur.