247/2020

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir stórfellt brot í nánu sambandi með því að hafa veist ítrekað að A með ofbeldi með því að hafa meðal annars veitt henni ítrekuð hnefahögg í andlit, höfuð og líkama, sparkað í hana og ýtt henni, rifið í hár hennar, reynt að bíta hana og klippa hluta af hári hennar og hóta henni ítrekað frekara ofbeldi og lífláti. Var hann auk þess sakfelldur fyrir nauðgun með því að hafa haft samræði við A án hennar samþykkis með því að beita hana ofbeldi, en hann hafi engu skeytt um mótbárur hennar, tekið fyrir munn hennar og haldið höndum hennar föstum fyrir aftan bak. Þá tók sakfelling X einnig til þess að með háttseminni hefði hann valdið A nánar tilgreindum áverkum. Voru brotin talin varða við 2. mgr., sbr. 1. mgr. 218. gr. b og 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing X var ákveðin fangelsi í fimm ár auk þess sem honum var gert að greiða A 3.000.000 króna í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, A-kvk-nf E-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 25. mars 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 18. mars 2020 í málinu nr. S[...]/2019.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara sýknu af henni, en að því frágengnu að bætur verði lækkaðar.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að héraðsdómur verði staðfestur um einkaréttarkröfu sína.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í ákæru er ákærði sakaður um stórfellt brot í nánu sambandi og nauðgun með því að hafa á tímabilinu 5. til 7. október 2019, á dvalarstað sínum og þáverandi unnustu sinnar, A, í [...] Reykjavík og í nærliggjandi [...] þar sem hún hafi leitað skjóls undan ákærða, veist ítrekað að henni með ofbeldi og með því að hafa í kjölfar þess að morgni 7. október þreifað á kynfærum hennar og haft við hana samræði án hennar samþykkis með því að beita hana ofbeldi, en ákærði hafi engu skeytt um mótbárur hennar, tekið fyrir munn hennar og haldið höndum hennar föstum fyrir aftan bak. Eru brotin talin varða við 2. mgr., sbr. 1. mgr. 218. gr. b og 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Í fyrri hluta verknaðarlýsingar ákæru er ákærða nánar tiltekið gefið að sök að hafa meðal annars veitt brotaþola ítrekuð hnefahögg í andlit, höfuð og líkama, rist skurð á hægra læri hennar með hnífi, sparkað í hana og ýtt henni, tekið hana kverkataki þar til hún hafi ekki getað andað, rifið í hár hennar, reynt að bíta hana og klippt hluta af hári hennar, hótað henni ítrekað frekara ofbeldi og lífláti og ógnað henni með sprautunálum.

7 Um afleiðingar þeirrar háttsemi sem að framan greinir segir í ákæru að brotaþoli hafi hlotið „maráverka á vinstra gagnaugasvæði, hægra efra augnlok, yfir hægri neðri kjálkann, á bak, hægri hendi, hægri olnboga, hægri upphandlegg, vinstri rasskinn, hægri fótlegg, hægra hné, hægra læri, vinstri fótlegg og vinstra læri, sár á aftanverðum hægri upphandlegg, þumal og handarbak vinstri handar, grunnan skurð á framanvert hægra læri, punkt og flekklaga blæðingu í slímhúð fremri varar, sár beggja vegna á tungu, skrámur við vinstri augnkrók og efst á innanverðu hægra læri og punktlaga litabreytingar á hægra efra augnlok, og þar að auki roðaflekki framan á háls, eymsli yfir vinstri kjálka og við þreifingu grindarholslíffæra“.

8 Í hinum áfrýjaða dómi er talið ósannað að ákærði hafi orðið valdur að sári á þumli og handarbaki vinstri handar brotaþola og skurði á hægra læri, en samkvæmt ákæru á ákærði að hafa rist hann með hnífi. Héraðsdómur telur einnig ósannað að ákærði hafi tekið brotaþola kverkataki þannig að hún hafi komist í andnauð og hlotið áverka á framanverðum hálsi. Þá er það mat héraðsdóms að ekki liggi fyrir sönnun um að ákærði hafi hótað brotaþola með sprautunálum. Loks telur héraðsdómur ósannaðan þann þátt í verknaðalýsingu ákæru að ákærði hafi þreifað á kynfærum brotaþola í umrætt sinn. Ákæruvaldið unir héraðsdómi að þessu leyti og koma þessir þættir í úrlausn hans því ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Þá var því lýst yfir af hálfu ákæruvalds við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti að ekki væri lengur á því byggt að rekja mætti punktlaga litabreytingar á hægra efra augnloki brotaþola til háttsemi ákærða og að saksókn tæki þar með ekki til þess áverka en af héraðsdómi verður ekki ráðið að tekin hafi verið afstaða til þessa ákæruatriðis.

9 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði að öðru leyti sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru og að hafa með henni orðið valdur að þeim áverkum brotaþola sem þar er lýst og eftir standa að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið. Var honum gert að sæta fangelsi í fimm ár.

10 Atvikum málsins er nægilega lýst í héraðsdómi og þar er með viðhlítandi hætti rakinn framburður ákærða og vitna.

11 Ákærði neitar alfarið sök. Að því er varðar ákæru fyrir nauðgun tekur neitun ákærða til þess að hann hafi haft samfarir við brotaþola með samþykki hennar. Til grundvallar sakfellingu héraðsdóms liggur einkum það mat hans að framburður brotaþola fyrir dómi hafi í meginatriðum verið trúverðugur enda þótt hann beri þess skýr merki að hún hafi verið undir áhrifum vímuefna á umræddu tímabili svo sem hún hafi sjálf borið um. Þá eigi framburður hennar sér stoð í fyrirliggjandi greinargerð I réttarmeinafræðings og vitnisburði hans, gögnum frá neyðarmóttöku, vitnisburði heilbrigðisstarfsmanna, lögreglumanna sem að málinu komu og D, sem var nágranni hennar og ákærða á þessum tíma. Hið gagnstæða eigi við um framburð ákærða. Hann hafi ekki „verið jafn skýr og einlægur við skýrslugjöf fyrir dómi“ en að auki eigi skýringar hans á atvikum og áverkum brotaþola sér ekki nægilega stoð í læknisfræðilegum gögnum sem liggja fyrir í málinu. Að þessu virtu og að teknu tilliti til þess að ákærði standi höllum fæti í andlegum þroska verði síður byggt á framburði hans við sönnunarmat í málinu nema meira komi til.

12 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi. Þá gáfu vitnin I og M læknir viðbótarskýrslu. Samkvæmt framangreindri greinargerð I 15. október 2019, þar sem áverkum brotaþola er lýst og mat lagt á tilurð þeirra, skoðaði hann brotaþola 8. sama mánaðar og hafði undir höndum við ritun hennar samantekt úr lögregluskýrslum, ljósmyndir sem hann tók sjálfur og 49 ljósmyndir sem teknar voru við skoðun á brotaþola sem framkvæmd var af M á neyðarmóttöku Landspítalans daginn áður. Lýsing á áverkum brotaþola í ákæru er reist á greinargerðinni. Er það samkvæmt henni mat I að af heildarmynd áverkanna megi ráða að brotaþoli hafi orðið fyrir árás „og henni veittir flestir áverkarnir af öðrum manni og … hún mögulega varist með því að bera hönd fyrir sig“. Þá samræmist útlit áverkanna því að þeir hafi komið til dagana 4. til 7. október 2019. Um matsniðurstöður vísast að öðru leyti til hins áfrýjaða dóms.

13 Þegar I ritaði greinargerð sína hafði hann ekki verið upplýstur um að brotaþoli hefði gert tilraun til að svipta sig lífi með því að bregða snöru um hálsinn á sér en í skýrslutöku hjá lögreglu mánudaginn 7. október 2019 og framburði hennar fyrir héraðsdómi kom fram að það hafi hún gert að morgni sunnudags, það er daginn áður, og með þeim hætti sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Við skýrslutöku af I fyrir Landsrétti var sérstaklega leitað svara við því hvort og eftir atvikum hverju þetta breytti um framangreinda niðurstöðu hans. Svar vitnisins var á þá leið að punktlaga litabreytingar á hægra efra augnloki gætu skýrst af hengingu eða byrjaðri hengingu. Annað stæði óhaggað. Svo sem fram er komið tekur saksókn ekki lengur til þess að ákærði hafi orðið valdur að þessum áverka. Fram kom hjá vitninu að bitáverkar á tungu samfara hengingu séu ósennilegir allt þar til bera fer á krampa og þá frekar þannig að tungubroddurinn fari fram fyrir tanngarðana fremur en að tungan þrýstist til hliðar. Þessir áverkar samrýmist þeirri lýsingu brotaþola að hún hafi fengið högg upp undir kjálka og bitið saman. Slík sár sjáist oft við högg á munnsvæði þegar kjálkar skelli saman og tungan lendi á milli þeirra eins og sé í tilviki brotaþola. Þá væru punkt og flekklaga blæðingar í slímhúð fremri vara staðbundnar og fremur eftir kraft yfir munninn sjálfan en vegna hengingar.

14 Vitnið kvaðst hafa greint fjórar sjálfstæðar ákomur á höfuð brotaþola. Hún hafi verið með mar á vinstra gagnaugasvæði og annað á hægra efra augnloki. Það séu tvær mismunandi ákomur. Þá sé þriðja sjálfstæða ákoman mar á hægri neðanverðum kjálka. Svo hafi að minnsta kosti einn kraftur virkað á munnsvæðið, hvort sem þar hafi verið haldið mjög fast eða brotaþoli orðið fyrir höggi. Að því er varðar fjölda högga á höfuðið sé þess að gæta að mögulega hafi verið um að ræða högg sem hafi skilið lítið eftir sig, það er laus högg og kinnhestar. Þá upplifi fólk það oft að fjöldi högga sé meiri en áverkar gefa til kynna.

15 Í greinargerð I kemur fram að útlit og staðsetning tilgreindra áverka brotaþola ásamt skrámu á hægra læri geti bent til þvingaðrar kynferðisathafnar, til dæmis samræðis. Er hér nánar tiltekið um að ræða mar neðst á vinstri rasskinn, mar á innanverðu hægra hné, mar mitt á innanverðu hægra læri, mar ofarlega á innanverðu vinstra læri og annað neðst á því. Í vitnisburði hans kom fram að hér væri um að ræða áverka sem hafi verið tengdir við kynferðisathafnir, það er þegar læri á konum væru þvinguð í sundur til að komast að kynfærum þeirra, en væru ekki sértækir fyrir það. Marblettirnir hafi verið ferskir við skoðun og útlit þeirra samrýmst því að brotaþoli hafi hlotið þessa áverka á því tímabili sem í ákæru greinir. Þeir gætu alveg hafa komið til að morgni 7. október en skráman hafi líklega verið eldri þar sem komin hafi verið skorpa á hana og hún byrjuð að þorna.

16 Í greinargerðinni er þess ítrekað getið að tiltekinn eða tilteknir áverkar „hafi orðið fyrir sljóan kraft“. Á þessu gaf I þá skýringu í vitnisburði sínum að sljór kraftur væri andheiti við skarpan kraft en í báðum tilvikum væri átt við krafta sem virkuðu milli tveggja yfirborða. Hnefahögg í líkama væri dæmigerður sljór kraftur en þegar hnífi væri beitt væri hann skarpur. Aðeins einn áverki brotaþola hafi orðið fyrir skarpan kraft, það er skurður á hægra læri.

Niðurstaða

17 Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið tekur saksókn á hendur ákærða í málinu nú annars vegar til þess að hann hafi veist ítrekað að brotaþola með ofbeldi með því að hafa meðal annars veitt henni ítrekuð hnefahögg í andlit, höfuð og líkama, sparkað í hana og ýtt henni, rifið í hár hennar, reynt að bíta hana og klippa hluta af hári hennar og hóta henni ítrekað frekara ofbeldi og lífláti. Hins vegar að hafa í kjölfar þess að hann beitti brotaþola ofbeldi að morgni 7. október 2019 haft samræði við hana án hennar samþykkis en ákærði hafi engu skeytt um mótbárur hennar, tekið fyrir munn hennar og haldið höndum hennar föstum fyrir aftan bak. Til samræmis við þetta og það sem áður er rakið um afleiðingar þeirrar háttsemi sem ákærða er nú gefin að sök tekur saksókn til þess að brotaþoli hafi hlotið maráverka á vinstra gagnaugasvæði, hægra efra augnlok, yfir hægri neðri kjálka, á bak, hægri hendi, hægri olnboga, hægri upphandlegg, vinstri rasskinn, hægri fótlegg, hægra hné, hægra læri, vinstri fótlegg og vinstra læri, sár á aftanverðan hægri upphandlegg, punkt og flekklaga blæðingu í slímhúð fremri varar, sár beggja vegna á tungu, skrámur við vinstri augnkrók og á innanverðu hægra læri og eymsli yfir vinstri kjálka og við þreifingu grindarholslíffæra.

18 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Sem endranær þarf við sakarmat í málinu jafnframt að gæta þeirrar meginreglu sem fram kemur í 1. mgr. 109. gr. sömu laga, en samkvæmt henni metur dómari hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, mats og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Þá er í 2. mgr. sömu greinar mælt fyrir um að dómari meti hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafa sem varða ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það.

19 Samkvæmt gögnum málsins átti sú atburðarás sem lýst er í ákæru sér stað í tveimur [...] í Reykjavík á tímabili sem hófst að kvöldi laugardagsins 5. október 2019 og lauk að morgni mánudagsins 7. október. Samkvæmt vitnisburði lögreglumanns sem ræddi við brotaþola að kvöldi laugardagsins hafi hún virst vera í lagi líkamlega en borið þess merki að vera undir áhrifum einhverra efna. Þá hafi hún lýst því að hún vildi ekkert með ákærða hafa. Samkvæmt vitnisburð þeirra C og B voru þeir að undirbúa myndatöku í nágrenni við [...] þetta kvöld þegar til þeirra kom maður sem kvaðst heita XX eða X. Að sögn C hafi maðurinn verið mjög ölvaður og B skýrði svo frá að hann hefði verið í annarlegu ástandi og varla staðið í lappirnar. Í vitnisburði sínum tiltóku þeir báðir að maðurinn hefði talað um að hann ætlaði að drepa konuna sína þar sem hún væri að halda fram hjá honum. Hann hafi sagt þeim að hann byggi [...]. Þeir hefðu fylgt honum í átt að þeim en ákveðið að hringja á lögreglu þegar þeir nálguðust svæðið og heyrðu brothljóð og öskur í konu.

20 Samkvæmt framansögðu og með vísan til niðurstöðu rannsókna á blóðsýnum og þvagsýni, sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, og vitnisburðar brotaþola er lagt til grundvallar að hún og ákærði hafi verið undir áhrifum vímuefna mestan hluta þess tímabils sem ákæra tekur til. Verður sérstaklega tekið mið af þessu og því sem fyrir liggur um andlegan þroska ákærða við mat á trúverðugleika framburðar þeirra, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008, en þau eru að mestu ein til frásagnar um atvik.

21 Í vitnisburði sínum um einstök atvik á umræddu tímabili hefur brotaþoli lýst því að ákærði hafi tekið hana kverkataki í [...] sem vitnið D bjó í. Félagi D, G, hafi verið staddur þar og séð það sem gerðist. Í vitnisburði sínum staðfesti G veru sína á þessum stað á þessum tíma en kannaðist ekki við að ákærði hafi beitt brotaþola ofbeldi. Svo sem fram er komið var ákærði í héraði sýknaður af þessum sakargiftum og unir ákæruvaldið þeirri niðurstöðu. Þá fær framburður brotaþola um að ákærði hafi veist að henni með tilteknum hætti sunnudaginn 6. október að viðstöddum manni sem hafi komið í heimsókn til þeirra ekki stoð í vitnisburði hans, en maður þessi, K, kvaðst hafa komið til þeirra þennan dag og engu ofbeldi hafi verið beitt. Þeim verknaði sem hér um ræðir er ekki lýst í ákæru. Af hálfu ákærða er á hinn bóginn á því byggt að af þessu megi vera ljóst að framburður brotaþola um málsatvik sé ótrúverðugur. Sömu ályktun megi draga af niðurstöðu héraðsdóms um aðrar sakir sem brotaþoli hafi borið á ákærða og hann verið sýknaður af. Er þá vísað til þess að framburður brotaþola fyrir héraðsdómi hafi um veigamikil atriði verið annar en í skýrslugjöf hennar við rannsókn málsins. Þetta taki í fyrsta lagi til þess framburðar brotaþola við lögreglurannsókn málsins að ákærði hafi rist skurð á hægra læri hennar með hnífi, í öðru lagi að hann hafi hótað henni með sprautunálum og í þriðja lagi að hann hafi þreifað á kynfærum hennar, en fyrir héraðsdómi kannaðist brotaþoli ekki við að ákærði hafi brotið gegn henni með þessum hætti. Loks er tiltekið í þessu sambandi að framburður brotaþola um fjölda högga sem ákærði á að hafa veitt henni fái ekki staðist í ljósi áverka sem hún var með.

22 Framburður vitnisins D fyrir héraðsdómi ber þess skýr merki að vitnið hafi tæplega getað fullnægt vitnaskyldu sinni vegna ástands síns. Er sönnunargildi vitnisburðarins í þessu ljósi takmarkað. Hann telst þó styðja þann framburð brotaþola að hún hafi leitað á náðir vitnisins þar sem ákærði hafi að hennar sögn verið að ganga í skrokk á henni og að það hafi gerst sama kvöld og lögregla handtók vitnið.

23 Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn vitnisburður lögreglumanns sem hafði samskipti við brotaþola í kjölfar þess að hún óskaði aðstoðar lögreglu að morgni mánudagsins 7. október 2019. Þar er réttilega tiltekið að vitnið hafi á tímabili haldið að brotaþoli væri kinnbeinsbrotin. Þá hafi hún verið blóðug í andliti í kringum nef og munn og átt erfitt með gang þar sem henni hafi verið illt í kynfærunum. Lítið hafi verið hægt að ræða við brotaþola þar sem hún hafi verið mjög skelkuð og greinilega orðið fyrir einhverju áfalli. Hún hafi þó haft orð á því að ákærði hafi barið hana í höfuðið og nauðgað henni. Hún hafi greinilega verið mjög hrædd við ákærða og legið á að komast í burtu frá honum. Á upptöku af símtali brotaþola við stjórnstöð lögreglu þennan morgun kemur ótti hennar við ákærða með skýrum hætti fram, hann hafi næstum því drepið hana og myndi gera það ef lögregla kæmi henni ekki strax til hjálpar, en fram er komið að ákærði hafi þegar símtalið átti sér stað verið í ökuferð með F, starfsmanni [...], sem hafði komið til hans með lyf um morguninn og fallist á að aka honum á einhvern stað þar sem hann gæti fengið sér að borða. Liggur fyrir samkvæmt vitnisburði F að þegar þeir nálguðust heimili ákærða að nýju og hann tekið eftir þremur lögreglubifreiðum og sjúkrabifreið sem þar voru komnar hafi hann orðið mjög æstur og reiður og ekki viljað að farið yrði þangað. Kvaðst F ekki hafa viljað taka neina áhættu með ákærða og því orðið við beiðni hans um að snúa við og aka á brott frá vettvangi. Honum hafi að endingu verið ekið á [...] til vinar síns. Samkvæmt lögregluskýrslu var ákærði handtekinn þar laust fyrir klukkan 11 þennan dag. Fyrir héraðsdómi gaf ákærði þá skýringu á þessum viðbrögðum sínum að hann hafi verið með lyf undir höndum sem hann hafi ekki viljað að lögreglan myndi finna.

24 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð ítarleg grein fyrir skoðun sem brotaþoli gekkst undir þennan dag á neyðarmóttöku Landspítalans og því sem fram hafi komið í samtali við hana en hún hafi meðal annars skýrt svo frá að ákærði hafi neytt hana til kynmaka um morguninn og lýst öðru ofbeldi sem hann hafi beitt hana. Samkvæmt vitnisburði hjúkrunarfræðings, sem var viðstödd skoðunina og ræddi við brotaþola áður en hún var framkvæmd, var brotaþoli skýr í frásögn og talaði hispurslaust um það sem gerst hafði. Samkvæmt upplýsingaskýrslu sem lögreglumaður ritaði eftir samtal við brotaþola um klukkan 11 þennan morgun hafi ákærði hótað henni lífláti, barið hana sundur og saman og nauðgað henni.

25 Við skýrslutöku hjá lögreglu svaraði ákærði því til, þegar borin var undir hann lýsing brotaþola á því hvernig hann hefði brotið gegn henni, að þetta væri allt rangt og að hann hefði aldrei beitt hana ofbeldi. Í skriflegri yfirlýsingu ákærða 18. október 2019, sem hann samdi með aðstoð verjanda síns á þeim tíma, áréttaði hann þetta og fyrir héraðsdómi var framburður hans á sama veg. Hann hafi ekki heldur hótað eða ógnað brotaþola á nokkurn hátt heldur þvert á móti hjálpað henni og verið góður við hana.

26 Ákærði hefur ekki gefið neina sennilega skýringu á því hvernig brotaþoli, sambýliskona hans á þessum tíma, hlaut þá áverka sem hún var með við komu á Landspítalann og honum er gefið að sök að hafa orðið valdur að. Hafa engar vísbendingar komið fram um að einhver annar en ákærði hafi mögulega veitt henni þá. Er þetta ásamt öðru sem fyrir liggur um atvik, einkum að morgni mánudagsins 7. október 2019, ótvírætt til þess fallið að draga úr trúverðugleika framburðar hans.

27 Eins og fram er komið var skýrsla brotaþola fyrir héraðsdómi tekin upp í hljóði og mynd og upptakan spiluð við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Er fallist á það með héraðsdómi að framburður brotaþola sé trúverðugur að því er tekur til þeirra sakargifta sem ákærði var sakfelldur fyrir með hinum áfrýjaða dómi og saksókn á hendur honum fyrir Landsrétti lýtur að. Þá fær hann stoð í gögnum málsins, sér í lagi að því er varðar atvik að morgni mánudagsins 7. október 2019. Framburður vitnanna G og K, sem áður er getið, fær ekki haggað þessu mati. Hið sama gildir um breyttan framburð brotaþola fyrir héraðsdómi, sem vikið er að hér að framan, en í honum fólst að hún dró til baka tilteknar sakir sem hún hafði borið á ákærða við rannsókn málsins.

28 Að virtu því sem að framan greinir en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms telst sannað, svo ekki verður vefengt með skynsamlegum rökum, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem saksókn á hendur honum tekur til og svo sem áður er getið. Er hún réttilega heimfærð í ákæru til 1. mgr. 194. gr. og 2. mgr., sbr. 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

29 Við ákvörðun refsingar ákærða verður auk þeirra atriða sem getið er í héraðsdómi litið til 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Með þessari athugasemd verður staðfest niðurstaða hans um refsingu ákærða, fangelsi í fimm ár. Samkvæmt 76. gr. almennra hegningarlaga skal draga frá þeirri refsingu gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt óslitið frá 8. október 2019.

30 Af hálfu brotaþola er þess krafist að ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu hennar verði staðfest en krafan er reist á b lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í greinargerð ákærða til Landsréttar er þess aðallega krafist að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi, til vara sýknu af henni, en að því frágengnu að bætur verði lækkaðar. Er frávísunarkrafan meðal annars á því byggð að þess hafi ekki verið gætt þegar bótakrafan var sett fram á sínum tíma að brotaþoli væri ófjárráða en hún var svipt fjárræði í tvö ár með úrskurði héraðsdóms 14. febrúar 2018. Skipaður réttargæslumaður brotaþola hafi þannig gert kröfuna í nafni hennar og án aðkomu skipaðs fjárhaldsmanns. Krafan fullnægi þar með ekki formskilyrðum a og d liðar 2. mgr. 173. gr. laga nr. 88/2008 og engu breyti í þeim efnum þótt fjárhaldsmaður hafi veitt samþykki sitt fyrir kröfunni eftir á með yfirlýsingu 24. febrúar 2020. Er þess að geta að 6. febrúar 2020 var sett fram krafa um áframhaldandi fjárræðissviptingu brotaþola í tvö ár og var fallist á hana með úrskurði héraðsdóms 11. maí sama ár.

31 Að gengnum héraðsdómi 18. mars 2020 tilkynnti ákærði ríkissaksóknara um áfrýjun dómsins. Í tilkynningunni sagði að héraðsdómi væri áfrýjað í því skyni að ákærði yrði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og tekið fram að áfrýjun væri reist áa, b og c lið 196. gr. laga nr. 88/2008 en þessir stafliðir eru í 1. mgr. greinarinnar. Í tilkynningunni var þess á hinn bóginn ekki getið að leitað væri endurskoðunar á einkaréttarkröfu samkvæmt XXVI. kafla laganna sem dæmd hefði verið að efni til í héraði, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar. Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laganna var það nauðsynlegt skilyrði þess að um hana yrði fjallað hér fyrir dómi að í tilkynningunni væri tekið nákvæmlega fram í hvaða skyni áfrýjað væri og hverjar dómkröfur ákærða væru varðandi kröfur samkvæmt XXVI. kafla laganna. Af þessum sökum kemur krafa ákærða um endurskoðun á dæmdri einkaréttarkröfu í héraði ekki til úrlausnar fyrir Landsrétti nema að því leyti sem réttinum er skylt að taka afstöðu til hennar án kröfu, sbr. dóma Hæstaréttar 27. október 2016 í máli nr. 400/2016 og 24. janúar 2008 í máli nr. 453/2007.

32 Einkaréttarkrafa á hendur ákærða var sett fram að beiðni brotaþola. Þrátt fyrir að hún hafi þá verið ófjárráða eru ekki efni til að líta svo á að hún hafi verið ófær um að taka þá ákvörðun, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 88/2008. Þá er það í öllu falli svo að skipaður fjárhaldsmaður veitti samþykki sitt fyrir kröfunni. Að þessu virtu standa ekki rök til þess að vísa einkaréttarkröfu frá dómi af sjálfsdáðum.

33 Að því gættu sem að framan er rakið verður ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu brotaþola staðfest á þann hátt sem í dómsorði greinir.

34 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

35 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í fimm ár, en til frádráttur kemur gæsluvarðhald sem hann hefur sætt frá 8. október 2019.

Ákærði greiði A 3.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 7. október 2019 til 20. janúar 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.162.825 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.674.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, K-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 434.000 krónur.