699/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem málinu var vísað frá dómi. U og E höfðu lýst kröfum við gjaldþrotaskipti W en höfðu síðar afturkallað kröfurnar í kjölfar skuldajöfnuðar. Að mati héraðsdóms yrði málið ekki rekið fyrir dómi eftir reglum XXIV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. þegar svo háttaði til. Í úrskurði Landsréttar kom fram að hinn kærði úrskurður hefði verið kveðinn upp af aðstoðarmanni dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur. Við meðferð málsins hefði ekki verið fylgt reglum um málsmeðferð sem kveðið væri á um í XXIV. kafla laga nr. 21/1991, þrátt fyrir að málið lægi fyrir dóminum á þeim grunni, enda hefði þing verið sótt af hálfu beggja aðila við þingfestingu en þeim hins vegar ekki gefinn kostur á að skila greinargerð í samræmi við 177. gr. laganna. Samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla gæti dómstjóri falið aðstoðarmanni önnur dómstörf en þau að fara með og leysa að efni til úr hvers konar einkamálum þar sem vörnum væri haldið uppi. Málið væri rekið fyrir dómi eftir reglum 5. þáttar laga nr. 21/1991 sem fjalli um meðferð ágreiningsmála fyrir dómstólum og báðir aðilar hefðu sótt þing við þingfestingu. Þegar svo stæði á brysti aðstoðarmann héraðsdómara vald til að leysa úr málinu. Yrði því ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningu úrskurðar að nýju.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. nóvember 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2021 í máli nr. X- 4668/2021 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Svo sem fram kemur í úrskurði héraðsdóms beindi skiptastjóri sóknaraðila beiðni til héraðsdóms um úrlausn á ágreiningi með vísan til 171. gr. laga nr. 21/1991. Við þingfestingu málsins í þinghaldi 13. október 2021, sem háð var af aðstoðarmanni dómara, upplýsti hann lögmenn aðila um að ekki væru lagaskilyrði til að fara með málið eftir XXIV. kafla laga nr. 21/1991. Var beiðni sóknaraðila því næst synjað með ákvörðun sem bókuð var í þingbók. Skiptastjóri krafðist úrskurðar um synjunina. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi án kröfu.

5

Mál þetta er rekið fyrir dómi eftir reglum 5. þáttar laga nr. 21/1991. Í XXIV. kafla laganna eru fyrirmæli um málsmeðferð fyrir héraðsdómi eftir þessum kafla. Þar er í 174. gr. kveðið á um að þegar ágreiningsmál hefur borist héraðsdómara til úrlausnar með þeim hætti sem segir í 169., 171. eða 172. gr. og hann hefur eftir atvikum staðreynt að skilyrði séu til að fara með það eftir ákvæðum þessa kafla ákveður hann stað og stund þinghalds, þar sem málið verður þingfest, og sendir öllum aðilum máls tilkynningu um það þar sem nánar tilgreind atriði skulu koma fram. Samkvæmt 176. gr. sömu laga telst mál samkvæmt þessum kafla höfðað við þingfestingu þess. Í 177. gr. laganna er mælt fyrir um að ef þing er sótt af hálfu beggja eða allra aðila við þingfestingu og ekki verður sátt í málinu skuli héraðsdómari gefa sóknaraðila kost á að skila greinargerð og gögnum og að þeim framkomnum skuli varnaraðila gefinn kostur á að skila greinargerð og gögnum.

6

Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp af aðstoðarmanni dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur. Við meðferð málsins var framangreindum reglum um málsmeðferð sem kveðið er á um í XXIV. kafla laga nr. 21/1991 ekki fylgt, þrátt fyrir að málið lægi fyrir dóminum á þeim grunni enda var þing sótt af hálfu beggja aðila við þingfestingu en þeim hins vegar ekki gefinn kostur á að skila greinargerð í samræmi við ákvæði 177. gr. laganna.

7

Samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla getur dómstjóri falið aðstoðarmanni önnur dómstörf en þau að fara með og leysa að efni til úr hvers konar einkamálum þar sem vörnum er haldið uppi. Eins og áður segir er málið rekið fyrir dómi eftir reglum 5. þáttar laga nr. 21/1991 sem fjallar um meðferð ágreiningsmála fyrir dómstólum og báðir aðilar sóttu þing við þingfestingu. Þegar svo stóð á brast aðstoðarmann héraðsdómara vald til að leysa úr málinu.

8

Verður í ljósi framangreinds ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

9

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Sératkvæði

Þ-kk-ef I-kk-ef N-kk-ef

1

Í 1. mgr. 174. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. er mælt svo fyrir að þegar ágreiningsmál hefur borist héraðsdómara til úrlausnar með þeim hætti sem segir í 169., 171. eða 172. gr. laganna og hann hefur eftir atvikum staðreynt að skilyrði séu til að fara með það eftir ákvæðum XXIV. kafla þeirra skuli hann boða til þinghalds í því. Í þinghaldi í máli þessu 13. október 2021, sem háð var af aðstoðar manni dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur, færði hann í þingbók þá ákvörðun sína að lagaskilyrði stæðu ekki til þess að farið yrði með málið eftir þessum ákvæðum. Ekkert var bókað um afstöðu lögmanns varnaraðila til beiðni sóknaraðila. Af hálfu sóknaraðila var krafist úrskurðar um synjunina. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi án kröfu.

2

Samkvæmt framansögðu snýr úrskurður héraðsdóms einvörðungu að því hvort skilyrði séu til þess að fara með málið sem ágreiningsmál eftir XXIV. kafla laga nr. 21/1991. Í niðurstöðu hans felst að ekki skuli stofnað til slíks máls.

3

Í greinargerð lögmanns varnaraðila til Landsréttar áréttar hann sérstaklega að kröfu sóknaraðila hafi verið vísað frá dómi án kröfu og að með úrskurði sínum hafi héraðsdómur ekki verið að bregðast við kröfu varnaraðila.

4

Samkvæmt 2. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla getur dómstjóri falið aðstoðarmanni önnur dómstörf en þau að fara með og leysa að efni til úr hvers konar einkamálum þar sem vörnum er haldið uppi. Með vísan til þess sem að framan er rakið er sú staða ekki fyrir hendi í málinu að vörnum hafi verið haldið uppi við meðferð þess fyrir héraðsdómi. Ég get því ekki fallist á það með meirihluta dómenda að aðstoðarmann dómara hafi brostið vald til að leysa úr því. Þar með eru ekki efni til að ómerkja hinn kærða úrskurð.

5

Að fenginni niðurstöðu meirihlutans er ekki ástæða til að fjalla um efnishlið málsins í þessu atkvæði. Þá er ekki heldur tekin afstaða til þess hvernig staðið var að meðferð þess fyrir héraðsdómi.