391/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem aðila greindi á um kröfu V hf. og L hf. um dómkvaðningu matsmanns. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í málinu ríkti ágreiningur milli málsaðila um tilvist og efni erlendrar réttarreglu sem kynni að hafa þýðingu við mat á því hvort nánar tiltekin málsástæða V hf. og L hf. um gildi fyrirliggjandi dánarvottorða ætti við rök að styðjast. Að mati réttarins var ekki talið bersýnilegt að sönnunarfærslan væri tilgangslaus eða skipti ekki máli. Stæði ákvæði 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki í vegi fyrir því að dómkvaðning færi fram samkvæmt matsbeiðninni. Þá kæmu meginreglur réttarfars um hraða málsmeðferð ekki í veg fyrir að fallist yrði á dómkvaðningu matsmanns. Jafnframt var ekki fallist á að þær matsspurningar sem settar væru fram í matsbeiðninni væru haldnar slíkum annmörkum að efni væru til að hafna þeim. Var krafa V hf. og L hf. um dómkvaðningu matsmanns því tekin til greina.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 26. júní 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 16. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. júní 2020 í málinu nr. E[…]/2013 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að synja kröfu varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og synjað verði um dómkvaðningu matsmanns. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Eins og greinir í hinum kærða úrskurði rekur sóknaraðili mál á hendur varnaraðilum til heimtu dánarbóta vegna andláts þriggja einstaklinga, eiginmanns hennar og tveggja stjúpdætra, sem sóknaraðili kveður hafa látist í […] 2. október 2010.

5 Með matsbeiðni 15. júní 2020 fóru varnaraðilar þess á leit við héraðsdóm að dómkvaddur yrði matsmaður til að staðfesta tilvist og efni tilskipunar […] nr. 158/2005/[…] frá 27. desember 2005 „um skráningu og umsjón með persónustöðu“, sem hann lagði fram í þinghaldi 27. maí 2020. Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu sóknaraðila um að synjað yrði um dómkvaðningu matsmanns á grundvelli matsbeiðninnar.

6 Sakarefni málsins sem nú er rekið fyrir héraðsdómi varðar það álitaefni hvort vátryggingaratburður sem krafa sóknaraðila byggist á hafi átt sér stað. Fyrir liggur að málatilbúnaður varnaraðila er meðal annars reistur á þeirri málsástæðu að þau dánarvottorð sem liggja kröfu sóknaraðila til grundvallar séu ógild þar sem þau hafi ekki verið gefin út af þar til bærum aðila. Um þá málsástæðu hafa varnaraðilar vísað til fyrrgreindrar tilskipunar nr. 158/2005/[…] sem þeir lögðu fram í þinghaldi í héraðsdómi 27. maí síðastliðinn. Í því þinghaldi mótmælti sóknaraðili hins vegar tilvist og efni tilskipunarinnar og voru þau mótmæli ítrekuð af hans hálfu í þinghaldi 15. júní er matsbeiðni varnaraðila var lögð fram.

7 Aðila að máli, sem rekið er á grundvelli laga nr. 91/1991, er að meginstefnu til rétt að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á til stuðnings málatilbúnaði sínum og mótmælum við málsástæðum gagnaðila og er það almennt hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara jafnan að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann eða matsmenn samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991 nema að skilyrði 2. málsliðar 1. mgr. 61. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að ekki skipti máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða að matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum sem dómara ber að leggja sjálfur mat á en ekki sérfróðum matsmanni, sbr. 2. mgr. 60. gr. og 1. málslið 1. mgr. 61. gr. laganna. Þá geta meginreglur réttarfars um hraða málsmeðferð hindrað að máli sé frestað til öflunar sönnunargagna.

8 Eins og fyrr er rakið ríkir ágreiningur milli málsaðila um tilvist og efni erlendrar réttarreglu sem kann að hafa þýðingu við mat á því hvort fyrrgreind málsástæða varnaraðila um gildi fyrirliggjandi dánarvottorða eigi við rök að styðjast. Samkvæmt því verður ekki talið bersýnilegt að sönnunarfærslan sé tilgangslaus eða skipti ekki máli. Stendur ákvæði 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 því ekki í vegi fyrir því að dómkvaðning fari fram samkvæmt matsbeiðninni. Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði eiga tafir sem orðið hafa á málsmeðferð fyrir héraðsdómi einkum rætur sínar að rekja til framgangs lögreglurannsóknar sem enn mun vera ólokið. Enn fremur liggur fyrir að tilvist og efni umræddrar tilskipunar var fyrst mótmælt af hálfu sóknaraðila í þinghaldi 27. maí síðastliðinn er hún var lögð fram af hálfu varnaraðila. Í ljósi framangreinds koma meginreglur réttarfars um hraða málsmeðferð ekki í veg fyrir að fallist verði á dómkvaðningu matsmanns í samræmi við beiðni varnaraðila. Ekki er fallist á að þær matsspurningar sem settar eru fram í matsbeiðni varnaraðila séu haldnar slíkum annmörkum að efni séu til að hafna þeim. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur eins og í úrskurðarorði greinir. Það athugast í því sambandi að krafa sú sem tekin var til úrskurðar hefði með réttu átt að vera krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns.

9 Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Dómkveðja skal matsmann til að framkvæma mat samkvæmt matsbeiðni varnaraðila, Vátryggingafélags Íslands hf. og Líftryggingafélags Íslands hf., sem lögð var fram í þinghaldi 15. júní 2020.

Kærumálskostnaður fellur niður.