392/2018

Útdráttur

A og B deildu um forsjá tveggja dætra sinna og umgengnisrétt. Í málinu lá fyrir matsgerð þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að báðir aðilar byggju yfir ásættanlegri forsjárhæfni. Í dómi Landsréttar kom fram að breytingar hefðu eftir það orðið á aðstæðum A. Var talið að hagur stúlknanna yrði best tryggður með því að B færi með forsjá þeirra. Var það jafnframt í samræmi við skýran vilja stúlknanna. Samkvæmt því var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skipan forsjár dætra aðila. Þá var kveðið á um umgengni A við stúlkurnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 3. maí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að henni verði falin forsjá barnanna C og D en til vara að forsjáin verði sameiginleg en að lögheimili barnanna verði hjá henni og stefnda verði gert að greiða meðlag með þeim. Í báðum tilvikum krefst áfrýjandi þess að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram fór áfrýjandi ein með forsjá dætra þeirra stefnda, C og D, eftir að þau slitu sambúð haustið […]. Stefndi höfðaði dómsmál á árinu 2015 og krafðist forsjár stúlknanna en því máli lauk með dómsátt […] 2016. Samkvæmt sáttinni skyldi áfrýjandi fara áfram með forsjá stúlknanna en jafnframt var kveðið á um umgengni stefnda við þær. Hið síðarnefnda mun hins vegar ekki hafa gengið eftir og kveður stefndi áfrýjanda hafa tálmað umgengni sína við stúlkurnar bæði fyrir og eftir sáttargerðina en áfrýjandi hafnar því.

5 Eins og rakið er í héraðsdómi hafði barnaverndarnefnd ítrekað afskipti af málefnum áfrýjanda og dætra hennar allt frá árinu 2010. Í […] 2016 var hún síðan, ásamt dætrum sínum, borin út úr félagslegri leiguíbúð sem hún hafði til umráða, vegna vanskila á leigugreiðslum. Með úrskurði barnaverndarnefndar […] 2017 var ákveðið að vista stúlkurnar í tvo mánuði utan heimilis áfrýjanda. Síðar var samþykkt krafa barnaverndarnefndar um áframhaldandi vistun þeirra utan heimilis í sex mánuði, sbr. dóm Hæstaréttar […] 2017 í máli nr. […]/2017. Hafa stúlkurnar dvalið á heimili stefnda og sambúðarkonu hans frá í byrjun febrúar 2017.

6 Dómendur ræddu við stúlkurnar, C og D, við upphaf aðalmeðferðar málsins fyrir Landsrétti, sbr. 1. mgr. 43. gr. barnalaga nr. 76/2003. Við aðalmeðferðina var horft og hlýtt á upptökur af skýrslum aðila og vitnisins E fyrir héraðsdómi. Þá gaf vitnið F, […], skýrslu fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

7 Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga skal dómari kveða á um hvernig forsjá barns eða lögheimili verði háttað eftir því sem barni er fyrir bestu. Við mat á því skal meðal annars litið til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla þess við báða foreldra og skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. Samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar getur dómari ákveðið að annað foreldri fái forsjá barns. Þá getur dómari ákveðið, að kröfu foreldris, að forsjáin verði sameiginleg ef dómari telur þær aðstæður fyrir hendi að slíkt geti þjónað hagsmunum barnsins. Við mat á því hvort forsjáin skuli vera sameiginleg ber dómara, auk þeirra atriða sem nefnd eru í 2. mgr., að taka mið af því hvort forsjá hafi áður verið sameiginleg og aldri og þroska barns. Þá ber sérstaklega að líta til þess hvort ágreiningur eða samskipti foreldra séu líkleg til að koma í veg fyrir, hindra eða draga úr möguleikum barns til að alast upp við þroskavænleg skilyrði, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar.

8 Í málinu liggur fyrir matsgerð E sálfræðings um forsjárhæfni aðila, frá október 2015, þar sem niðurstaðan var sú að báðir foreldrar byggju yfir ásættanlegri forsjárhæfni. Ljóst er af gögnum máls að breytingar urðu eftir það á aðstæðum áfrýjanda. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi bárust barnaverndarnefnd fjölmargar tilkynningar um óreglu áfrýjanda, meðal annars vegna samkvæmishalds á heimilinu. Þá fór skólasókn stúlknanna versnandi og í […] 2016 hafði hún nær algerlega fallið niður. Ljóst er að þegar þarna var komið bjuggu stúlkurnar við mikla vanrækslu af hálfu áfrýjanda, sem ekki náði að nýta sér margvísleg stuðningsúrræði sem henni voru boðin, sbr. framangreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. […]/2017. Á hinn bóginn liggur fyrir að aðstæður stúlknanna hafa tekið stakkaskiptum eftir að þær fluttust á heimili stefnda og sambúðarkonu hans. Þær hafa sýnt miklar framfarir í námi og skólasókn verið góð. Í viðtölum dómenda við stúlkurnar og skýrslu vitnisins F fyrir dóminum kom jafnframt fram að þær hefðu aðlagast vel í nýjum skólum og ættu þar vini. Bar F að stefndi og sambúðarkona hans hefðu lagt sig mjög fram í samstarfi við skólann vegna stúlknanna og hefði það gengið vel. Þá kom fram hjá stúlkunum að þær byggju við öryggi og reglufestu á heimilinu og kynnu því vel. Þær lýstu báðar skýrum vilja til að dvelja áfram hjá stefnda og sambúðarkonu hans.

9 Samkvæmt því sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að hæfni stefnda til að fara með forsjá stúlknanna sé meiri en áfrýjanda. Þá hefur verið mikill samskiptavandi á milli aðila og þau ekki náð að vinna saman að uppeldi stúlknanna. Þykir hagur stúlknanna, C og D, best tryggður með því að forsjá þeirra verði í höndum stefnda og að þær eigi lögheimili hjá honum. Er það jafnframt í samræmi við skýran vilja stúlknanna, sem fyrr greinir. Samkvæmt framangreindu, og með vísan til 2. til 4. mgr. 34. gr. barnalaga, er staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um skipan forsjár og lögheimilis stúlknanna og greiðslu áfrýjanda á meðlagi.

10 Í hinum áfrýjaða dómi var kveðið á um lágmarksumgengni áfrýjanda við stúlkurnar en við meðferð málsins fyrir Landsrétti kom fram að þær hafa ekki fengist til að hitta móður sína eftir að dómur gekk í héraði. Í viðtölum við dómendur kom fram hjá stúlkunum að […]. Engu að síður er það álit dómsins að mikilvægt sé fyrir stúlkurnar að glata ekki tengslum við móður sína og er augljóst að þær þurfa á aðstoð að halda til að svo fari ekki. Með hliðsjón af því verður umgengni ákveðin sem í dómsorði greinir.

11 Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Landsrétti. Um gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um forsjá dætra aðila, C og D, lögheimili stúlknanna og greiðslu áfrýjanda, A, á meðlagi með þeim.

Umgengni skal vera fyrsta sunnudag í mánuði hverjum, allt að fjórum klukkustundum í senn, og skal staður og stund vera að tillögu stúlknanna. Önnur umgengni skal fara fram samkvæmt vilja stúlknanna.