831/2022

Útdráttur

Með hinum kærða úrskurði var öryggisgæsla sem A hafði sætt á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 rýmkuð á þann veg að frá og með uppkvaðningu þess úrskurðar yrði A heimilt að dveljast, í samráði við yfirlækni réttargeðdeildar Landspítalans, í viðeigandi búsetuúrræði með sólarhringseftirliti, þar sem honum yrði tryggð þjónusta sem hann á rétt á samkvæmt lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Hinn kærði úrskurður var staðfestur fyrir Landsrétti að öðru leyti en því að með hliðsjón af framburði geðlæknis og réttindagæslumanns A sem gáfu skýrslu fyrir dómi þótti ekki efni til að ákveða að A skyldi sæta sólarhringseftirliti þar sem hann dveldi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og K-kk-nf R-kk-nf E-kk-nf geðlæknir kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 24. desember 2022, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 27. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2022 í málinu nr. R- [...]/2022 þar sem fallist var á þrautavarakröfu sóknaraðila um nánar tilgreinda rýmkun öryggisgæslu sem honum var gert að sæta samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjaness [...]2018, í máli nr.

S - [...]/2017. Kæruheimild er í 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að öryggisgæsla sú er honum var gert að sæta samkvæmt framangreindum dómi verði felld niður, til vara að hann verði sviptur sjálfræði og honum veitt viðeigandi þjónusta vegna fötlunar sinnar samkvæmt þjónustumati en að því frágengnu að hann verði látinn sæta öryggisvistun þar sem honum verði tryggð viðeigandi þjónusta vegna fötlunar sinnar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

4

Samkvæmt ákvörðun Landsréttar var málið þar munnlega flutt. Við aðalmeðferðina gáfu skýrslur B, [geð] læknir [...], og C, réttindagæslumaður sóknaraðila.

Niðurstaða

5

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði var sóknaraðila á árinu 2018 gert að sæta öryggisgæslu á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga og hefur hann síðan dvalið á réttargeðdeild Landspítalans. Með úrskurði héraðsdóms 18. júní 2020 var öryggisgæsla sóknaraðila rýmkuð á þann hátt að honum væri heimilt að dveljast á sambýli fyrir geðfatlaða eða í annarri sambærilegri búsetu með sólarhringsgæslu og hæsta öryggisstigi samkvæmt mati svæðisskrifstofu í málefnum fatlaðra. Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði gengu þau áform um rýmkun ekki eftir. Í málinu liggur fyrir bréf skrifstofustjóra velferðarsviðs Reykjavíkurborgar 2. júní 2022 til yfirlæknis réttargeðdeildar vegna máls sóknaraðila. Er því þar lýst að framangreindur úrskurður þyki óskýr og vísað til þess að svæðisskrifstofur í málefnum fatlaðra séu ekki lengur starfræktar. Er lagt til að tilsjónarmaður sóknaraðila krefjist þess á ný að málið verði lagt fyrir dóm, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga. Með hinum kærða úrskurði var á ný kveðið á um rýmkun öryggisgæslu sóknaraðila, nú þannig að honum skyldi heimilt að dveljast, í samráði við yfirlækni réttargeðdeildar Landspítalans, í viðeigandi búsetuúrræði með sólarhringseftirliti, þar sem honum yrði tryggð þjónusta sem hann ætti rétt á samkvæmt lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

6

Í málinu liggur fyrir greinargerð fagteymis réttargeðdeildar um áhættumat vegna sóknaraðila frá 1. nóvember 2022. Í greinargerðinni kemur meðal annars fram að þau atvik sem leiddu til þess að sóknaraðila var gert að sæta öryggisgæslu hafi orðið við óvenjulegar aðstæður. Í dvöl sóknaraðila á réttargeðdeild hafi komið upp tilvik þar sem hann hafi sýnt ógnandi hegðun sem hafi lýst sér í því að hann kýli í vegg, kreppi hnefa, hækki róminn, spenni vöðva, grípi í húsgögn eða ýti frá sér. Jákvæðar breytingar hafi þó orðið á hegðun hans. Hann þoli mótlæti betur en áður og sé móttækilegri fyrir róandi, einföldum og skýrum útskýringum ef meina þarf honum um eitthvað sem hann telur skipta máli. Umhverfi réttargeðdeildar sé ekki nægilega örvandi fyrir sóknaraðila og geti veran þar verið krefjandi og valdið óeðlilegu áreiti.

Óbreytt ástand geti leitt til bakslags í hegðun hans. Mikilvægt sé að sóknaraðili eignist heimili þar sem hann hafi skýran ramma og njóti stuðnings við að sinna uppbyggilegum áhugamálum, viðhalda daglegri rútínu og virkni. Um niðurstöður matsins er að öðru leyti vísað til þess sem rakið er í hinum kærða úrskurði.

7

B lýsti því í skýrslu sinni fyrir Landsrétti að sóknaraðili sé reiðubúinn að dvelja utan deildarinnar með stuðningi og þjónustu sem hann eigi rétt á samkvæmt lögum nr. koma í veg fyrir að hann sýni hvatvísi. Í skýrslu réttindagæslumanns sóknaraðila kom fram að nýverið hefði verið unnið þjónustumat vegna hans á grundvelli laga nr.

38/2018 og liggi því fyrir hvaða þjónusta honum skuli tryggð. Einnig kom fram hjá vitninu að sóknaraðili hefði lýst skýrum vilja sínum til að flytja í íbúð sína í [...]verði öryggisgæslu hans aflétt. Hætt væri þó við að hann myndi mæta höfnun í því umhverfi vegna dvalar sinnar á réttargeðdeild og gæti lent í átökum af þeim sökum. Var það mat beggja vitnanna að mikilvægt sé að sóknaraðili komist í viðeigandi búsetuúrræði þar sem hann fái þjónustu vegna fötlunar sinnar. Á hinn bóginn sé ekki þörf á því að hann sæti þar sólarhringseftirliti, eins og kveðið var á um í hinum kærða úrskurði.

8

Samkvæmt framangreindu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, er staðfest sú niðurstaða að ekki sé efni til að aflétta með öllu öryggisgæslu sóknaraðila en rétt sé að verða við kröfu hans um rýmkun hennar. Tilhögun öryggisgæslu verði eins og kveðið er á um í úrskurði héraðsdóms að öðru leyti en því að ekki er efni til að ákveða að sóknaraðili skuli sæta sólarhringseftirliti þar sem hann dvelur. Rétt er að árétta að tilsjónarmaður sóknaraðila getur krafist þess þegar ár er liðið frá úrskurði þessum að mál hans skuli lagt fyrir dóm að nýju, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga.

9

Varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Öryggisgæsla sem sóknaraðili, A, hefur sætt er rýmkuð þannig að frá og með uppkvaðningu úrskurðarins er honum heimilt að dveljast, í samráði við yfirlækni réttargeðdeildar Landspítalans, í viðeigandi búsetuúrræði þar sem honum verði tryggð þjónusta sem hann á rétt á samkvæmt lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 832.932 krónur í kærumálskostnað.