218/2019

Útdráttur

X var gefið að sök að hafa sært blygðunarsemi og móðgað og smánað fyrrverandi kærustu sína A í þrígang með því að hafa skrifað tiltekin ummæli við mynd af henni á Facebook, sett andlitsmynd af henni á tiltekna vefsíðu ásamt tilteknum ummælum og sett á sömu vefsíðu þrjár myndir af A fáklæddri ásamt tilteknum ummælum. X var sakfelldur fyrir öll þrjú brotin í héraði. Með dómi Landsréttar var X sakfelldur fyrir brot samkvæmt fyrsta og þriðja lið ákæru og þóttu þau réttilega heimfærð til 209. og 233. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. X var hins vegar sýknaður af broti samkvæmt öðrum lið ákæru þar sem ekki þótti sannað gegn neitun hans að hann hefði sett andlitsmynd af A á fyrrgreinda vefsíðu. Refsing X var ákveðin með hliðsjón af 1., 5., 6. og 7. tölul. 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. og 77. og 78. gr. laga nr. 19/1940. Þótti auka á saknæmi verknaðarins að A var nákomin X. Einnig var litið til þess að dráttur hefði orðið á málinu sem X yrði ekki kennt um. Þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu þriggja mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi greiða A 1.600.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 8. mars 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. febrúar 2019 í málinu nr. S[...]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms hvað varðar sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði ákvörðuð eins væg og lög leyfa. Þá krefst ákærði þess að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfunni en til þrautavara að hún verði lækkuð verulega.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr., sbr. 4. gr., laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. janúar 2016 til 11. febrúar 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags.

Niðurstaða

5 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði.

6 Ákærða eru gefin að sök brot gegn blygðunarsemi og stórfelldar ærumeiðingar gegn fyrrum kærustu sinni í þrígang á árinu 2016 með háttsemi sem særði blygðunarsemi hennar og móðgaði hana og smánaði. Ákæran er í þremur liðum og eru öll brotin talin varða við 209. gr. og 233. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

7 Í fyrsta lið ákærunnar er ákærða gefið að sök að hafa skrifað eftirfarandi ummæli við mynd af brotaþola sem birt var 27. janúar 2016 í Facebookhópnum, [...], undir notandanafninu [...]: „Hvað er þessi frammhjáhalds vændiskona að gera á fundi ungra [...]. Feminissti sem rukkar menn fyrir mjög lélegt kynlíf og kugar svo þessa menn.“

8 Ákærði hefur viðurkennt að hafa skrifað þessi ummæli og birt á Facebook eins og lýst er í ákæru. Kveðst hann hafa tekið þau út um klukkutíma eftir að þau birtust þar sem honum hafi fundist hann ganga of langt með þeim og að þau ættu ekki heima þarna. Þrátt fyrir það neitar ákærði sök samkvæmt ákæru.

9 Í inngangsorðum ákæru er því lýst að brotaþoli sé fyrrverandi kærasta ákærða. Í héraðsdómi er rakinn framburður ákærða og brotaþola um fyrstu kynni þeirra. Ber þeim saman um að hafa kynnst í gegnum samskiptamiðilinn Facebook í febrúar 2015 en þá hafi brotaþoli verið nýorðin [...] ára en ákærði hafi orðið [...] ára í apríl það ár. Þau hafi tekið upp samband skömmu síðar og hist allar helgar meðan á sambandi þeirra stóð og stundað kynlíf. Í byrjun sambandsins hafi brotaþoli búið í foreldrahúsum úti á landi, enda ung að árum, en haustið 2015 hafi hún flutt til Reykjavíkur og haldið þar áfram námi í menntaskóla. Ákærði hafi einnig búið hjá foreldrum sínum úti á landi við upphaf kynna þeirra en flutt um mitt ár 2015 til Reykjavíkur. Þau virðast þó ekki hafa tekið upp sambúð en ber saman um að þau hafi varið miklum tíma saman. Þá kemur fram í skýrslum þeirra beggja að meðan á sambandi þeirra stóð hafi þau hvort um sig kynnst foreldrum hins og þá virðist brotaþoli hafa tengst syni ákærða. Loks hafa þau bæði borið um að þau hafi trúlofast á meðan ákærði afplánaði fangelsisrefsingu á árinu 2015. Fyrir liggur að sambandi ákærða og brotaþola lauk í janúar 2016.

10 Með hliðsjón af framangreindu verður lagt til grundvallar að ákærði og brotaþoli hafi verið í nánu kynferðissambandi í tæplega eitt ár. Talsverður aldursmunur var á þeim og má ráða að brotaþoli hafi, að minnsta kosti framan af, verið tilfinningalega háð ákærða. Hefur hún til dæmis greint frá því að ákærði hafi verið sá eini sem hún átti að þegar hún missti, að eigin sögn, einu vinkonu sína sumarið 2015. Samkvæmt þessu þykir sambandi þeirra hafa verið þannig háttað að brotaþoli hafi verið nákomin ákærða í skilningi 233. gr. b laga nr. 19/1940.

11 Áðurgreind ummæli birtust í lokuðum hóp á Facebook sem taldi 37 meðlimi og samkvæmt lýsingu á hópnum var um að ræða samráðsvettvang og upplýsingaveitu fyrir þátttakendur í [...]. Með ummælunum gaf ákærði í skyn að brotaþoli stundaði framhjáhald og vændi og beitti menn kúgunum. Hann hefur sjálfur viðurkennt að sér hafi fundist hann ganga of langt með færslunni og því hafi hann tekið hana út aftur um klukkutíma eftir að hana setti hana inn. Ummæli ákærða, sem lutu að refsiverðri og siðferðislega ámælisverðri háttsemi brotaþola, verða á grundvelli almenns og hlutlægs mælikvarða talin fela í sér stórfelldar ærumeiðingar en einnig verður talið að með þeim hafi hann móðgað og smánað brotaþola. Ummæli ákærða voru klúr og til þess fallin að særa blygðunarsemi brotaþola en ráða má af framburði hennar fyrir dómi að það hafi þau gert. Með vísan til framangreinds verður ákærði sakfelldur samkvæmt fyrsta ákærulið og brot hans heimfært undir 233. gr. b og 209. gr. almennra hegningarlaga.

12 Í öðrum lið ákærunnar er ákærða gefið sök að hafa 29. september 2016 sett andlitsmynd af brotaþola inn á vefsíðuna [...], undir notandanafninu [...], og skrifað eftirfarandi texta. „[A] [...]mdl. Litil kynky og ráðvilt hóra. Eiga margir myndir? Fann sima með þessum myndum. Hun seldi sig fyrir 10þus.“

13 Ákærði neitar sök samkvæmt þessum ákærulið og kannast hvorki við að hafa sett myndina inn á vefsíðuna umræddan dag né að hafa ritað textann. Hann sagðist hins vegar hafa látið það fréttast hvernig brotaþoli hefði hagað sér og því gæti einhver sem hann þekkti hafa sett myndina og textann inn á síðuna. Fyrir dómi sagðist brotaþoli hafa tekið myndina sjálf á eitthvert tæki heima hjá ákærða. Hún sagðist aldrei hafa átt myndina vistaða hjá sér og aldrei hafa birt hana á Facebook. Um er að ræða hefðbundna andlitsmynd af brotaþola fullklæddri. Samkvæmt upplýsingaskýrslum lögreglu fannst ljósmyndin hvorki á Samsungsíma ákærða né Motorolasíma hans. Með hliðsjón af því og þrátt fyrir að ákveðin líkindi séu með ummælunum og fullyrðingum sem komið hafa fram hjá ákærða um háttsemi brotaþola meðan á sambandi þeirra stóð þykir gegn eindreginni neitun ákærða varhugavert að telja sannað að hann hafi sett andlitsmyndina inn á áðurgreinda vefsíðu 29. september 2016 og ritað textann sem með henni birtist. Verður ákærði því sýknaður af öðrum lið ákærunnar.

14 Í þriðja lið ákærunnar er ákærða gefið að sök að hafa að kvöldi 10. desember og aðfaranótt 11. desember 2016 sett inn á áðurgreinda vefsíðu þrjár myndir, sem ákærði hafði tekið af henni er þau voru í sambandi 9. desember 2015 og sýndu brotaþola fáklædda, undir notandanafninu [...] og skrifað eftirfarandi texta undir tvær myndanna: „Þessu er i [...]. Hun selur sig þar“ og „Eg stal handa okkur myndum af þessari [...] melluni sem er í [...]. [...] mdl fra [...] or som. Hun er vist svaka dráttur. Deepthrot og allur pakkin. Hard anal og allt. Rukkar yfir leit bara 20 fyrir allt.. hun var að með gaur sem eg þekki og seldi sig regluleva og sagði svo að s-x-x hafi verið nauðgað..bellað lið þarna handan gangana :D.“

15 Framangreindar ljósmyndir eru á meðal rannsóknargagna málsins og sýnir sú fyrsta brotaþola þar sem hún liggur á sófa og er ber að ofan en klædd í buxur og önnur þar sem hún liggur á bakinu, einungis klædd í nærbuxur, en á báðum þeirra sjást brjóst brotaþola. Þriðja myndin er ógreinileg en sýnir hluta af nöktum líkama. Samkvæmt gögnum málsins voru tvær myndanna settar inn á vefsíðuna 10. desember 2016 klukkan 17.56 og 23.46 og hin þriðja skömmu eftir miðnætti 11. sama mánaðar eða klukkan 00.03.

16 Við skoðun lögreglu á Samsungsíma ákærða kom í ljós að umræddar þrjár ljósmyndir voru vistaðar í símann ásamt fjórðu ljósmyndinni af brotaþola sem tekin var við sama tækifæri. Samkvæmt upplýsingum úr símanum virtust myndirnar hafa verið inni á „google drive (media, Photo, download)“ eða öðru svæði þar sem myndir eru geymdar. Gögn úr símanum sýndu einnig að myndirnar höfðu verið teknar 15. desember 2015 á síma af gerðinni Motorola XT1032. Sömu myndir fundust einnig við skoðun á síma ákærða af sömu gerð, Motorola XT1032, ásamt tveimur ljósmyndum til viðbótar og höfðu myndirnar verið teknar með fimm mínútna millibili 9. desember 2015. Samkvæmt upplýsingum úr símanum var síðasta notkun á þeim í tækinu rétt rúmlega ári síðar eða frá 10. desember 2016 klukkan 13.03 til 11. desember 2016 klukkan 08.00. Upplýsingar úr báðum símunum sýndu að síðast hafði verið átt við myndirnar þrjár, sem birtust á vefsíðunni [...], 10. desember 2016 klukkan 13.04, 13.16 og 13.17 en þá hafði þeim verið breytt (modified) samkvæmt skráningu í símanum.

17 Ákærða og brotaþola ber saman um að ákærði hafi tekið umræddar ljósmyndir á Motorolasíma sinn meðan á sambandi þeirra stóð. Þá hefur ákærði borið um að hafa verið með googlereikning á þessum tíma þar sem myndirnar hafi verið geymdar. Framburður ákærða um sakargiftir samkvæmt þriðja lið ákæru hefur verið óstöðugur og fær hann ekki stoð í gögnum málsins. Í fyrstu bar ákærði hjá lögreglu að hann hefði tekið myndirnar á síma í eigu brotaþola og kvaðst minna að hún hefði sent sér þær. Þá ýjaði hann að því að brotaþoli hefði sjálf sett myndirnar inn á vefsíðuna. Einnig bar ákærði um það fyrir dómi að hafa gefið meðleigjanda sínum, vitninu B, Motorolasímann og þannig gæti síminn hafa komist í fleiri hendur. Vitnið B kannaðist hins vegar ekki við að hafa haft farsíma frá ákærða undir höndum og kvaðst ekki muna eftir að ákærði hefði átt síma af gerðinni Motorola. Þá hefur ákærði borið um að hafa halað umræddum myndum niður á Samsungsíma sinn af vefsíðunni [...] eftir að hann losnaði úr afplánun í mars 2017 en samkvæmt tímaskráningum á vefsíðunni og í símanum voru myndirnar vistaðar á símann áður en þær birtust á vefsíðunni. Fær þessi framburður ákærða því ekki staðist miðað við rannsóknargögn málsins. Þá voru fleiri myndir af brotaþola, teknar við sama tækifæri, vistaðar í Samsungsímanum en birtust á vefsíðunni. Þá ber að líta til þess að í textanum, sem fylgdi myndunum þremur sem birtust á vefsíðunni [...], er vísað til kynferðisathafna sem brotaþola og ákærða ber saman um að hafa stundað eða prófað. Loks er til þess að líta að umræddar myndir fundust bæði á Samsung og Motorolasíma ákærða og samkvæmt sjálfvirkum skráningum í þeim var síðast átt við myndirnar sama dag og skömmu áður en þær birtust á vefsíðunni [...].

18 Með hliðsjón af öllu framangreindu þykir sannað þannig að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi haft í frammi þá háttsemi sem greinir í þriðja lið ákæru. Með því að birta umræddar myndir og textann sem með þeim fylgdi gerðist ákærði sekur um stórfelldar ærumeiðingar í garð brotaþola ásamt því að móðga hana og smána. Einnig voru ummælin klúr og klámfengin og til þess fallin að særa blygðunarsemi brotaþola en hún hefur borið um að birting myndanna og textans hafi verið sér bæði óþægileg og þungbær upplifun. Með vísan til framangreinds og þess sem að framan greinir um samband ákærða og brotaþola eru brot ákærða samkvæmt þriðja ákærulið réttilega heimfærð til refsiákvæða í ákæru.

19 Ákærði, sem fæddur er […], á að baki talsverðan sakaferil. Hinn 7. desember 2012 var ákærði dæmdur til greiðslu sektar vegna umferðarlagabrots. Með dómi [...] 2014 var ákærða gert að sæta fimm mánaða fangelsi, þar af voru þrír mánuðir skilorðsbundnir, fyrir hótanir, líkamsárás, brot gegn nálgunarbanni og umferðarlagabrot. Hinn [...] 2014 var ákærða dæmdur hegningarauki við dóminn frá [...] sama ár, og gert að sæta eins mánaðar fangelsi, fyrir líkamsárás, húsbrot og nytjastuld. Ákærði lauk afplánun áðurgreindra tveggja dóma 11. nóvember 2015. Með dómi [...] 2016 var ákærði dæmdur í 12 mánaða fangelsi, þar af voru níu mánuðir skilorðsbundnir í tvö ár, fyrir brot gegn valdstjórninni, brot gegn nálgunarbanni og tilraun til sama brots, líkamsárás og umferðarlagabrot. Um hegningarauka var að ræða. Ákærði lauk afplánun dómsins 16. mars 2017. Hinn [...] 2017 var ákærði dæmdur í 10 mánaða fangelsi, þar af voru 9 mánuðir skilorðsbundnir í tvö ár, fyrir umferðarlagabrot. Með dóminum var skilorðshluti dómsins frá [...]r 2016 tekinn upp og ákærða gerð refsing í einu lagi fyrir bæði málin. Hinn [...] 2017 var ákærði dæmdur í 18 mánaða fangelsi, þar af voru 17 mánuðir skilorðsbundnir í tvö ár, fyrir húsbrot, brot gegn nálgunarbanni, líkamsárás og nytjastuld. Um var að ræða hegningarauka við dóminn frá [...] 2017 og var skilorðshluti þess dóms tekinn upp og ákærða gerð refsing í einu lagi fyrir bæði málin. Með dómi í máli því sem hér er til meðferðar var ákærða dæmdur hegningarauki, að hluta við dóminn frá [...] 2016 og að hluta við dóminn frá [...] 2017, og var ákærða gert að sæta fangelsi í sex mánuði, þar af voru fjórir mánuðir skilorðsbundnir í tvö ár. Síðast hlaut ákærði dóm [...] 2019 og var þá dæmdur í 18 mánaða fangelsi fyrir umferðarlagabrot. Um var að ræða hegningarauka við dóminn frá [...] 2017 og var skilorðshluti þess dóms tekinn upp og ákærða gerð refsing í einu lagi fyrir bæði málin.

20 Brot ákærða samkvæmt fyrsta og þriðja lið ákæru voru framin fyrir uppkvaðningu dóma frá [...] og [...] 2017 og fyrra brotið einnig fyrir uppkvaðningu dómsins frá [...] 2016. Ber því að dæma honum hegningarauka við þá dóma. Skilorðshlutar fyrri dóma hafa nú verið dæmdir upp, síðast með dómi [...] 2019, en þá var refsing ákærða ákveðin óskilorðsbundin.

21 Við ákvörðun refsingar ákærða er litið til þess að hann hefur áður gerst sekur um ýmis brot gegn friðhelgi einkalífs, sbr. XXV. kafla laga nr. 19/1940. Þá er litið til þess að brot ákærða voru ófyrirleitin og til þess fallin að skaða mikilvæga hagsmuni brotaþola. Var brotavilji ákærða sterkur og einbeittur. Loks eykur á saknæmi verknaðar hans að brotaþoli var honum nákomin. Þykir ákærði ekki eiga sér neinar málsbætur. Samkvæmt framangreindu verður refsing ákveðin með hliðsjón af 1., 5., 6. og 7. tölulið 70. gr. laga nr. 19/1940 og 3. mgr. sömu greinar og 77. og 78. gr. sömu laga. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði.

22 Brot ákærða voru framin á árinu 2016 og var kæra lögð fram vegna brotanna í lok þess árs. Rannsókn málsins virðist að mestu hafa legið niðri frá 9. mars 2017 til 3. maí 2018 en henni lauk 19. september sama ár. Framangreindur dráttur á rannsókn málsins er óútskýrður. Ákæra var gefin út í málinu 1. nóvember 2018 en þá voru tæp tvö ár liðin frá því að kæra var lögð fram. Yfirlýsing ákærða um áfrýjun héraðsdóms barst ríkissaksóknara 4. mars 2019. Dómsgerðir héraðsdóms bárust ekki ríkissaksóknara fyrr en 18. febrúar 2020 eða tæpum 12 mánuðum síðar. Að virtum þeim drætti sem orðið hefur á málinu og ákærða verður ekki um kennt þykir rétt að skilorðsbinda hluta refsingarinnar eins og nánar greinir í dómsorði.

23 Brotaþoli á rétt á miskabótum úr hendi ákærða, sbr. blið 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður ákvæði héraðsdóms um ákvörðun miskabóta staðfest með vísan til forsendna hans.

24 Ákvörðun héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest. Um áfrýjunarkostnað fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir. Við ákvörðun þóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í sex mánuði en fullnustu þriggja mánaða refsingarinnar skal frestað og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákvæði héraðsdóms um greiðslu miskabóta til brotaþola og um sakarkostnað skulu vera óröskuð. Ákærði greiði að 2/3 hlutum áfrýjunarkostnað málsins, sem samtals nemur 1.457.488 krónum, en þar eru með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, U-kk-ef S-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 917.600 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kk-ef S. Ó-kk-ef lögmanns, 481.740 krónur. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.