38/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem felldur var úr gildi úrskurður barnaverndarnefndar D um vistun barns B og C utan heimilis í tvo mánuði. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ef fallist yrði á kröfur barnaverndarþjónustu A og B, um að hnekkja niðurstöðu héraðsdóms og staðfesta úrskurð barnaverndarnefndar D um vistun drengsins utan heimilis, væri einn dagur eftir af vistun hans samkvæmt úrskurðinum. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um að B væri með drenginn í felum og héldi þar með barninu í andstöðu við ákvarðanir barnaverndarnefndar og fyrri dómsúrlausnir Landsréttar, mætti ljóst vera að vistun hans á vegum barnaverndarþjónustu A yrði ekki komið á í samræmi við úrskurð barnaverndarnefndar þótt hann yrði staðfestur fyrir Landsrétti. Með athöfnum sínum hefði B valdið því að forsendur væru brostnar fyrir hagsmunum hennar og barnaverndarþjónustu A af staðfestingu úrskurðar barnaverndarnefndar. Var kröfum þeirra því vísað frá Landsrétti.

Ú rskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kærum 12. janúar 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 1. febrúar sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 11. janúar 2023 í málinu nr. [...]/2022 þar sem felldur var úr gildi úrskurður barnaverndarnefndar D 7. desember 2022 um vistun barnsins E utan heimilis í tvo mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. 2

Sóknaraðili, barnaverndarþjónusta A, krefst þess að úrskurður barnaverndarnefndar D 7. desember 2022 verði staðfestur. Þá er þess krafist að málskostnaður falli niður í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Sóknaraðili, B, krefst þess að úrskurður barnaverndarnefndar D 7. desember 2022 verði staðfestur. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

4

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

5

Samkvæmt bráðabirgðaákvæði II í barnaverndarlögum, sbr. 1. gr. laga nr. 20/2022, verður að líta svo á að barnaverndarþjónusta í hverju umdæmi hafi tekið við aðild mála vegna úrskurða barnaverndarnefnda um vistun barns utan heimilis á grundvelli 27. gr. laganna.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Í máli þessu greinir aðila á um gildi úrskurðar barnaverndarnefndar D 7. desember 2022, þar sem ákveðið var að sonur sóknaraðilans B og varnaraðila skyldi vistaður utan heimilis í tvo mánuði. Með hinum kærða úrskurði 11. janúar 2023 var úrskurður barnaverndarnefndar felldur úr gildi og ekki fallist á að kæra frestaði réttaráhrifum úrskurðar héraðsdóms. Í greinargerð sóknaraðila, barnaverndarþjónustu A, til Landsréttar kemur fram að þegar starfsmenn hafi ætlað að sækja drenginn til vistunaraðila skömmu eftir uppkvaðningu úrskurðar héraðsdóms, með það fyrir augum að afhenda hann varnaraðila, var drengurinn ekki þar. Er því lýst í greinargerðinni að sóknaraðili, B, sé nú með drenginn í felum. Viðamikil leit hafi staðið yfir að honum með aðstoð lögreglu en hún ekki skilað árangri.

7

Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms fara foreldrarnir sameiginlega með forsjá drengsins en lögheimili hans er hjá varnaraðila á grundvelli dóms Landsréttar 19. nóvember 2021 í máli nr. 497/2021. Með dómi Landsréttar 24. júní 2022 í sama máli var kveðið á um umgengni sóknaraðila, B, við drenginn. Til að byrja með átti sú umgengni að vera takmörkuð og fara fram undir eftirliti og handleiðslu sérfræðings í málefnum barna. Í dómnum er hin takmarkaða umgengni rökstudd með því að sóknaraðili, B, hefði ítrekað virt úrlausnir dómstóla að vettugi um umgengni drengsins við varnaraðila og beitt hann tálmunum þegar legið hafi fyrir að drengurinn ætti að flytjast til hans.

8

Í umgengni sóknaraðila, B, við drenginn, sem fram fór hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 31. október 2022, kveðst hún hafa orðið vör við marbletti á drengnum. Við það tækifæri hafi hún tekið ljósmyndir af áverkunum og beðið drenginn um að greina sér frá því hvernig þeir hefðu myndast en hann ekki viljað tjá sig um það. Ljósmyndir af marblettum á líkama drengsins liggja fyrir í málinu.

9

Í gögnum málsins kemur fram að drengurinn hafi verið numinn brott 3. nóvember 2022 þegar hann var á leið í [...]. Síðar sama dag mun hafa komið í ljós að drengurinn var í umsjá sóknaraðila, B. Degi síðar barst barnaverndarnefnd tilkynning frá [...]um að sóknaraðili, B, hefði áhyggjur af því að drengurinn hefði verið beittur ofbeldi í umsjá varnaraðila. Í málinu liggur fyrir vottorð læknis 6. nóvember 2022 um skoðun á drengnum. Samkvæmt v-hk-þgf var hann með dofnandi marbletti á nokkrum stöðum á líkamanum sem allir voru um einn til einn og hálfur sentimetri í þvermál.

Þar kemur fram að drengurinn hafi ekki viljað tala um það sem gerðist. Sama dag barst barnaverndarnefnd tilkynning frá sóknaraðila, B, um ætluð brot varnaraðila gegn drengnum.

10

Barnaverndarnefnd hóf athugun á málinu og óskaði rannsóknar lögreglu á því með bréfi 10. nóvember 2022. Bæði sóknaraðili, B, og varnaraðili samþykktu 15. nóvember 2022 vistun drengsins utan heimilis en þá hafði hann dvalið hjá móður sinni frá 3. sama mánaðar. Samþykki sóknaraðila, B, fyrir vistun drengsins gilti frá 15. til 29. nóvember 2022 yrði rannsókn lögreglu þá lokið, annars þar til henni lyki.

Samþykki varnaraðila gilti aftur á móti þar til skýrslutaka í Barnahúsi væri afstaðin en mælt var fyrir um að drengnum yrði þá skilað til varnaraðila. Á þessum grundvelli var drengurinn vistaður hjá óháðum aðila og dvaldi þar til 28. nóvember 2022.

11

Drengurinn gaf skýrslu í Barnahúsi 24. nóvember 2022 vegna rannsóknar á ætluðu ofbeldi varnaraðila í hans garð. Þar greindi drengurinn frá því að hann hefði sætt harðræði af hendi varnaraðila í nokkur skipti. Lýsti hann einu tilviki á þann veg að varnaraðili hefði orðið pirraður og hrint honum inni í eldhúsi á heimili þeirra eftir að hann hafði misst glas og það brotnað á gólfinu. Við hrindinguna kvaðst drengurinn hafa rekist í borðshorn á eldhúsborði með þeim afleiðingum að hann fékk marblett á upphandlegg. Drengurinn mun einnig hafa gefið skýrslu í Barnahúsi 28. nóvember 2022 vegna kæru varnaraðila á hendur sóknaraðila, B, vegna brottnáms drengsins.

Gögn um þá skýrslugjöf liggja ekki fyrir í málinu.

12

Af gögnum málsins má ráða að starfsmaður barnaverndarnefndar hafi leitað eftir samþykki varnaraðila fyrir áframhaldandi vistun drengsins utan heimilis en varnaraðili verið því mótfallinn. Hafi neyðarráðstöfun á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga þá verið beitt og hafi drengurinn eftir það flust til sóknaraðila, B, 28. nóvember 2022. Þar dvaldi hann uns gerður var samningur við vistunaraðila sem átti að gilda frá 16. desember 2022 til 6. febrúar 2023.

13

Í fyrrgreindum úrskurði barnaverndarnefndar 7. desember 2022 er vísað til frásagnar hans um ofbeldi í hans garð af hálfu varnaraðila. Yrði barnið að njóta vafans en ekki væri forsvaranlegt að láta hann aftur í umsjá varnaraðila meðan lögreglurannsókn væri á byrjunarstigi. Ekki væri heldur forsvaranlegt að drengurinn yrði vistaður til lengri tíma hjá sóknaraðila, B, og um það vísað til niðurstöðu Landsréttar í fyrrgreindu máli nr. 497/2021. Auk ákvörðunar um að vista drenginn í tvo mánuði utan heimilis var starfsmönnum barnaverndarnefndar falið að ljúka könnun máls svo fljótt sem auðið væri og gera áætlun um meðferð máls. Þeim var jafnframt falið að ákveða vistunarstað barnsins og gera áætlun um trygga umsjá meðan á vistun stæði.

14

Í málinu liggur fyrir áætlun um meðferð máls 17. desember 2022. Markmið hennar var að tryggja öryggi drengsins og umönnun meðan málið væri til könnunar, að meta líðan og stuðningsþörf hans, að tryggja skólavist og viðeigandi stuðning við hann í námi meðan á vistun stæði, stuðla að bættri líðan drengsins og ná samstarfi við föður.

Um úrræði fyrir barnið segir í skjalinu að drengurinn yrði vistaður utan heimilis í allt að tvo mánuði eða þar til könnun máls lyki, að drengurinn fengi áfallameðferð og fengi stuðningsviðtöl félagsráðgjafa sem jafnframt fylgdist með líðan drengsins.

Hlutur foreldra væri að samþykkja framangreind úrræði fyrir drenginn, sinna umgengni samkvæmt umgengnissamningi sem tæki mið af vilja drengsins, þiggja handleiðslu og stuðning fagaðila, vera í samvinnu við barnavernd með tilliti til frekari gagnaöflunar og mati á aðbúnaði á heimili og „reyna ekki að nálgast drenginn utan skipulagðrar samveru/umgengnistíma“ hvorki foreldrið sjálft né neinn á vegum þess.

Endurmeta skyldi áætlunina 1. febrúar 2023. Sóknaraðili, B, samþykkti meðferðaráætlunina fyrir sitt leyti en varnaraðili ekki.

15

Samkvæmt fyrrgreindum samningi við vistunaraðila drengsins skyldi sóknaraðili, B, hafa umgengni við hann í jólaleyfi frá 17. desember 2022 til 3. janúar 2023. Í samningnum kemur fram að á þeim tíma skyldi hún sjá um drenginn en vistunaraðili hafa daglega eftirlit með líðan hans.

16

Í ýmsum gögnum málsins kemur fram að drengurinn hafi þvertekið fyrir að vera í nokkrum samskiptum við varnaraðila eftir að hann var tekinn úr umsjá hans. Kemur þetta meðal annars fram í skýrslu talsmanns hans 21. desember 2022.

17

Um röksemdir málsaðila fyrir kröfum sínum er vísað til úrskurðar héraðsdóms en þeir árétta sömu röksemdir í greinargerðum sínum til Landsréttar. Í greinargerð varnaraðila er jafnframt vikið að því að sóknaraðila skorti hagsmuni af því að fá úrlausn Landsréttar um gildi hins kærða úrskurðar. Um það vísar varnaraðili til þess að hann hafi ekki fengið drenginn í sína umsjá í samræmi við niðurstöðu héraðsdóms og sóknaraðili, barnaverndarþjónusta A, virðist ekki hafa nein úrræði til að sækja drenginn úr ólögmætri umsjá móður sinnar. Aðilar hafa einnig lagt fram fjölmörg gögn til viðbótar þeim gögnum sem lágu fyrir í héraði.

Niðurstaða

18

Ef fallist yrði á kröfur sóknaraðila, um að hnekkja niðurstöðu héraðsdóms og staðfesta úrskurð barnaverndarnefndar 7. desember 2022, væri einn dagur eftir af vistun drengsins utan heimilis samkvæmt úrskurðinum. Miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um ólögmætt hald sóknaraðila, B, á drengnum, sem er í andstöðu við ákvarðanir barnaverndarnefndar og dómsúrlausnir í landsréttarmáli nr. 497/2021, má ljóst vera að vistun hans á vegum sóknaraðila, barnaverndarþjónustu A, yrði ekki komið á í samræmi við úrskurð barnaverndarnefndar þótt hann yrði staðfestur fyrir Landsrétti.

Með athöfnum sínum hefur sóknaraðili, B, valdið því að forsendur eru brostnar fyrir hagsmunum beggja sóknaraðila af staðfestingu úrskurðar barnaverndarnefndar. Því ber að vísa þeim kröfum frá Landsrétti.

19

Sóknaraðili, barnaverndarþjónusta A, krefst þess að málskostnaður, sem henni var með hinum kærða úrskurði gert að greiða í ríkisjóð, falli niður. Niðurstaða héraðsdóms að þessu leyti gagnvart umræddum sóknaraðila er í samræmi við meginreglu 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í máli þessu eru eftir sem áður uppi veruleg vafaatriði þannig að rétt þykir að fella niður málskostnað milli allra aðila eins og í úrskurðarorði greinir, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

20

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað sóknaraðila, B, og varnaraðila eru staðfest.

21

Kærumálskostnaður milli aðila fellur niður. Um gjafsóknarkostnað sóknaraðila, B, og varnaraðila fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Kröfum sóknaraðila, barnaverndarþjónustu A og B, um staðfestingu úrskurðar barnaverndarnefndar D 7. desember 2022, er vísað frá Landsrétti.

Málskostnaður milli aðila í héraði fellur niður.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Kærumálskostnaður fellur niður

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, O-kk-ef E-kk-ef, 700.000 krónur.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, C, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, 700.000 krónur.