143/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A var svipt sjálfræði í 12 mánuði að kröfu B. Í úrskurði Landsréttar kom fram að A hefði ekki mætt fyrir dóm þegar málið var tekið fyrir í héraði, en bókað hefði verið að skipaður verjandi hefði hitt A og hefði hún mótmælt kröfu B. Af vottorði læknis mátti ráða að A væri í ástandi til þess að vera kvödd fyrir dóm til þess að kynna henni kröfuna og gefa henni kost á að tjá sig um hana. Þá var ekki um það bókað í þingbók að héraðsdómari hefði haldið á fund A til að kynna sér ástand hennar af eigin raun. Við meðferð málsins hefði skýrsla verið tekin af A í gegnum síma. Í ljósi framangreinds var meðferð málsins talin í slíkri andstöðu við reglur 11. gr. lögræðislaga nr. 71/1997 að ekki yrði hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 16. mars 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 8. mars 2022 í málinu nr. L- [...]/2022 þar sem sóknaraðili var svipt sjálfræði í 12 mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr.71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfu varnaraðila um að hún verði svipt sjálfræði verði hafnað. Þá krefst hún þóknunar til handa skipuðum talsmanni sínum fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Í 2. mgr. 11. gr. lögræðislaga er mælt fyrir um að dómari skuli, í því skyni að leggja sjálfstætt mat á hæfi þess sem svipting lýtur að, kalla hann fyrir dóm, kynna honum kröfuna og gefa honum kost á að tjá sig um hana nema ástandi hans sé svo háttað samkvæmt vottorði læknis að það sé ekki mögulegt. Í 4. mgr. sömu greinar segir síðan að ef ekki er unnt að kveðja varnaraðila fyrir dóm skuli dómari fara á þann stað þar sem hann dvelst og kynna sér ástand hans af eigin raun.

5

Samkvæmt bókun í þingbók mætti sóknaraðili ekki fyrir dóm þegar málið var tekið fyrir í héraði, en bókað var að skipaður verjandi hefði hitt sóknaraðila og mótmælti hún kröfu varnaraðila. Ekki lá þó fyrir vottorð læknis um að ástandi sóknaraðila væri svo háttað að ekki væri mögulegt að kalla hana fyrir dóm til að kynna henni kröfuna og gefa henni kost á að tjá sig um hana. Þá er heldur ekki um það bókað í þingbók að héraðsdómari hafi farið á þann stað sem sóknaraðili dvelst nú til að kynna sér ástand hennar af eigin raun. Við meðferð málsins var skýrsla tekin af sóknaraðila í gegnum síma en ranglega er skráð í þingbók að hún hafi verið tekin upp í hljóði og mynd.

6

Í ljósi framanritaðs verður að telja að meðferð málsins hafi verið í slíkri andstöðu við fyrirmæli 11. gr. lögræðislaga að ekki verði hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.

7

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og úrskurðar á ný.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila fyrir Landsrétti, J-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.