449/2021

Útdráttur

BR krafðist þess að A og B yrðu svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi héraðsdóms var fallist á kröfu BR. Samhliða máli þessu var rekið mál varðandi kröfu BR um að A yrði svipt forsjá sonar síns. Í dómi Landsréttar var meðal annars litið til matsgerða dómkvaddra matsmanna um forsjárhæfni og geðheilbrigði A og nýrra gagna um afskipti lögreglu af A. Var það niðurstaða fyrrnefndrar matsgerðar að A væri ekki hæf til að fara með forsjá barna sinna og niðurstaða þeirrar síðarnefndu að vegna geðrænna truflana gæti hún ekki sinnt þeim sem skyldi. Fyrir Landsrétti vísaði A til þess að hún hefði ekki fengið viðeigandi stuðning frá barnavernd til að bæta forsjárhæfni sína og að vægari úrræði hefðu ekki verið reynd. Talið var að þótt fallast mætti á að aðgerðir til að styðja fjölskylduna hefðu mátt vera markvissari á nánar tilgreindum tíma hefðu A staðið fjölmörg úrræði til boða allt frá fæðingu dóttur hennar. Aðgerðir barnaverndar hefðu ekki borið árangur og gögn málsins bæru ótvírætt með sér að telpan hefði búið við óviðunandi aðstæður í umsjá A. Var það mat Landsréttar að það væru brýnir hagsmunir telpunnar að hún fengi að búa við öryggi og stöðugleika en því yrði ekki við komið færi A með forsjá hennar. Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um að A skyldi svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. barnaverndarlaga. Þá kom fram að forsjárhæfni B væri ekki vefengd í málinu. Fyrir lægi skýr afstaða B um að hann hygðist ekki hafa telpuna í sinni umsjá sem hann hefði og sýnt í verki með afskiptaleysi. Telpan dveldi nú hjá fósturforeldrum við góðar aðstæður og horfur væru á því að það fóstur gæti orðið til frambúðar. Að mati Landsréttar væri mikilvægt að þeim áformum yrði ekki teflt í tvísýnu með vísan til fyrrgreindra hagsmuna telpunnar. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að B skyldi sviptur forsjá dóttur sinnar á grundvelli a-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi, A, skaut málinu til Landsréttar 8. júlí 2021. Áfrýjandi, B, skaut málinu til Landsréttar 15. sama mánaðar. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júlí 2021 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjendur krefjast sýknu af kröfu stefndu auk málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

4

Í máli þessu krefst stefnda, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, þess á grundvelli ákvæða a - og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, að áfrýjendur, A og B, verði svipt forsjá dóttur sinnar, C, sem er fædd [...]. Samhliða máli þessu er rekið mál sem varðar kröfu stefndu um að áfrýjandinn A verði svipt forsjá sonar síns sem er á [...] ári.

5

Áfrýjendur skildu á árinu [...] þegar C var [...] en fóru eftir það sameiginlega með forsjá hennar. Í hinum áfrýjaða dómi eru rakin afskipti barnaverndar af máli telpunnar allt frá fæðingu og gögn um afskipti lögreglu af áfrýjandanum A. Þar er einnig gerð grein fyrir matsgerð dómkvadds matsmanns, I sálfræðings, frá janúar 2020 um forsjárhæfni áfrýjandans A. Þar kemur fram að sálfræðileg próf sem lögð voru fyrir hana hafi leitt í ljós einkenni sem samræmist [...] og vísbendingar um [...] auk fíknisjúkdóms. Var niðurstaða matsins sú að hún væri ekki hæf til að fara með forsjá barna sinna. Þá er í héraðsdómi gerð grein fyrir matsgerð J geðlæknis frá maí 2021 um rannsókn á geðheilbrigði A. Var niðurstaða hins dómkvadda matsmanns sú að hún hefði [...] og gæti hún vegna geðrænna truflana ekki sinnt börnum sínum sem skyldi.

Áfengisvandi geri persónuleikavanda hennar verri.

6

Í málinu liggur einnig fyrir læknabréf Q geðlæknis vegna áfrýjandans A frá nóvember 2020 þar sem kemur fram að hún hafi greinst með [...], [...] og [...] auk áfengismisnotkunar. Þar segir einnig að upplýsingar um áfengisneyslu, reiði og markaleysi veki áhyggjur um velferð og uppeldisaðstæður barnanna. Ljóst sé að til þess að ástandið verði boðlegt þurfi að minnsta kosti að ná stjórn á neyslu áfengis.

7

Fyrir Landsrétt hafa verið lögð nokkur ný gögn, meðal annars um afskipti lögreglu af áfrýjandanum A á tímabilinu frá maí til ágústmánaðar síðastliðins en í öllum tilvikum er tekið fram að hún hafi þá verið í annarlegu ástandi. Fram kemur að hún hafi verið handtekin í maí eftir að hafa ruðst inn í íbúð og ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu á vettvangi. Í ágúst hafi hún verið handtekin fyrir líkamsárás með því að veitast að manni með [...] að vopni og hafi hún streist á móti við handtöku, sparkað og hrækt á lögreglumenn. Þá hafi lögregla haft afskipti af henni í júlí þar sem hún var að ónáða vegfarendur í miðborginni en hún hafi meðal annars [...] og [...]. Um miðjan ágúst hafi verið óskað eftir aðstoð lögreglu þar sem hún hafi verið með ólæti á skemmtistað og hafi hún ekki hlýtt fyrirmælum lögreglumanna sem komu á vettvang.

8

Einnig var lagt fyrir Landsrétt vottorð R geðlæknis frá 14. október síðastliðnum þar sem fram kemur að áfrýjandinn A hafi dvalið á geðdeild Landspítala frá 22. september til 11. október síðastliðins en farið eftir það til frekari meðferðar að [...]. Þá gaf A viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti svo sem síðar verður rakið.

9

Með hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að forsjárhæfni áfrýjandans A væri verulega skert og að hún væri ófær um að sinna daglegri umönnun og uppeldi dóttur sinnar, einkum með hliðsjón af aldri telpunnar og þroska, sbr. a-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Þá var talið að líkamlegri og andlegri heilsu og þroska telpunnar væri hætta búin fari A með forsjá hennar, sbr. d-lið sömu málsgreinar. Fyrir Landsrétti vísar áfrýjandinn A til þess aðhún hafi ekki fengið viðeigandi stuðning frá barnavernd til að bæta forsjárhæfni sína, einkum með hliðsjón af læknisfræðilegri greiningu hennar og niðurstöðum dómkvaddra matsmanna. Meðferðaráætlanir barnaverndar hafi verið ómarkvissar og úrræði sem gripið var til ekki til þess fallin að styrkja hana í uppeldishlutverki sínu. Telur hún að skilyrði 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga til þess að krefjast forsjársviptingar í málinu hafi ekki verið uppfyllt þar sem vægari úrræði hafi ekki verið reynd, sbr. einnig 7. mgr. 4. gr. sömu laga.

10

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi dvaldi áfrýjandinn A með dóttur sinni C í leiðbeiningar- og greiningarvistun á [...], vistheimili barna, frá 18. febrúar til 2. apríl 2020 en þá tók við svonefnd æfingavistun sem gert var ráð fyrir að stæði til 8. ágúst.

Sonur A fæddist [...]. Í málinu liggja fyrir greinargerðir forstöðumanns og tveggja starfsmanna vistheimilisins þar sem kemur fram að æfingavistun A hafi lokið 17. júlí eftir að hún hafi gengist við því að hafa neytt áfengis inni á heimilinu. Börnin hafi þó dvalið þar áfram og hún haft umgengni við þau daglega frá klukkan átta að morgni til átta að kvöldi. Síðari greinargerðin er dagsett 4. ágúst 2020 en í niðurstöðukafla hennar segir eftirfarandi: „Það er mat starfsmanna að úrræðið á [...] sé fullreynt og ekki náist frekari árangur. Starfsmenn leggja það til að A fari heim með börn sín, fái tilsjón sem kemur til hennar á hverjum degi og óboðað eftirlit. Jafnframt leggja starfsmenn það til að [drengurinn] fái stuðningsfjölskyldu aðra hverja helgi og komist á ungbarnaleikskóla um leið og hann hefur aldur til. Mælt er með því að A haldi áfram að hitta Q geðlækni. Mikilvægt er að þjónustumiðstöðin verði í góðu sambandi við A og aðstoði hana varðandi fjárhag og skipulagningu fjármála.“ Börnin dvöldu áfram á vistheimilinu til 21. ágúst en þá sótti A þau og fór með þau heim í íbúð sem hún hafði nýverið tekið á leigu.

11

Í málinu liggur fyrir meðferðaráætlun barnaverndar 16. september 2020, sbr. 23. gr. barnaverndarlaga, þar sem tilgreind eru nokkur markmið er miði að því að fylgjast með högum barnanna, styðja móður þeirra í uppeldishlutverki sínu og til að leita sér aðstoðar vegna andlegra veikinda og áfengisneyslu. Ekki er að sjá að þeirri áætlun og tillögum starfsmanna [...] hafi verið fylgt eftir að öðru leyti en því að starfsmenn barnaverndar fóru reglulega í óboðað eftirlit á heimilið. Í slíkri heimsókn 19. október urðu þau atvik sem leiddu til þess að börnin voru tekin af heimilinu og vistuð á vegum barnaverndar, svo sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi. Má fallast á að aðgerðir til að styðja fjölskylduna hafi mátt vera markvissari meðan áfrýjandinn A bjó ein með börnunum eftir dvölina á [...], ekki síst með hliðsjón af velferð og öryggi barnanna.

12

Á hinn bóginn er til þess að líta að allt frá fæðingu C hefur barnavernd lagt sig fram um að styrkja áfrýjandann A í uppeldis- og umönnunarhlutverki sínu og hafa henni staðið fjölmörg úrræði til boða, eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi. Þær aðgerðir hafa ekki borið árangur og bera gögn málsins ótvírætt með sér að telpan hefur búið við óviðunandi aðstæður í umsjá hennar. Hefur telpan reyndar verið í vistun á vegum barnaverndar lengst af frá fæðingu. Í skýrslu áfrýjandans A fyrir Landsrétti kom fram að hún væri nú reiðubúin að þiggja læknishjálp til að takast á við áfengisvanda og geðræn einkenni sem fjallað er um í matsgerðum og þiggja þá aðstoð sem barnavernd myndi veita henni til að gera henni kleift að rækja betur foreldrahlutverk sitt. Með hliðsjón af gögnum málsins og því sem að framan er rakið er þó ljóst að það ferli myndi taka langan tíma. Telpan dvelur nú hjá fósturforeldrum og upplýsti lögmaður stefndu við flutning málsins fyrir Landsrétti að sú vistun gangi vel og að aðstæður hennar þar séu góðar. Er það mat dómsins að það séu brýnir hagsmunir telpunnar, sbr. 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga, að hún fái að búa við öryggi og stöðugleika en því verði ekki við komið fari áfrýjandinn A með forsjá hennar.

13

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að uppfyllt hafi verið skilyrði 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga, sbr. og 7. mgr. 4. gr. laganna, við meðferð málsins. Þá verður staðfest sú niðurstaða að svipta beri áfrýjandann A forsjá dóttur sinnar, C, á grundvelli a - og d-liða 1. mgr. 29. gr. laganna.

14

Forsjárhæfni áfrýjandans B er ekki vefengd í málinu en krafa stefndu um að hann verði sviptur forsjá dóttur sinnar er rökstudd með því að hann hafi sýnt slíkt afstöðu- og afskiptaleysi gagnvart telpunni að hann hafi ekki rækt forsjárskyldur sínar gagnvart henni. Var það niðurstaða héraðsdóms að svipta bæri hann forsjá telpunnar á grundvelli a-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Á hinn bóginn þótti skilyrðum d- liðar 1. mgr. 29. gr. ekki fullnægt hvað hann varðaði.

15

Í héraðsdómi eru rakin samskipti áfrýjandans B við telpuna og starfsmenn barnaverndar vegna málsins. Eins og þar kemur fram fór telpan í umsjá hans í ágúst 2019 eftir að áfrýjandinn A hafði samþykkt vistun hennar utan heimilis í sex mánuði.

Hinn 29. janúar 2020 hafði B samband við starfsmann barnaverndar og greindi frá því að hafa [...] kvöldið áður og þyrfti að leita til læknis. Óskaði hann eftir því að telpan fengi að dvelja á [...]. Hann kvaðst sjá fyrir sér að telpan færi eftir það til [...] hans og myndi hann þá „vera inni í lífi“ hennar. Telpan fór til dvalar á [...] eftir þetta, sem að framan greinir. Gögn málsins bera með sér að B hafi átt nokkur samskipti við starfsmenn barnaverndar vegna telpunnar þótt umgengni hafi verið lítil. Í viðtali við starfsmann barnaverndar í janúar 2020 kom fram hjá honum að hann sæi ekki fyrir sér að hafa telpuna hjá sér til frambúðar vegna aldurs síns, hann teldi það ekki það besta fyrir hana. Þá kom fram hjá honum í tölvupóstsamskiptum í nóvember það ár að starfsmenn [...] hefðu ekki viljað að hann fengi telpuna í heimsókn til sín því það væri ekki gott að vera að „rugla í“ henni meðan verið væri að „reyna að venja hana aftur við móður sína“. Verður ráðið af þessum samskiptum að áfrýjandinn B hafi haldið sig til hlés á meðan starfsmenn stefndu voru að vinna að því að bæta forsjárhæfni móðurinnar og er ekki efni til að ætla annað en að hann hafi gert það með hagsmuni telpunnar í huga.

16

Að þessu virtu stendur þó eftir skýr afstaða áfrýjandans B um að hann hyggist ekki hafa telpuna í sinni umsjá. Hann hefur og sýnt þá afstöðu í verki með afskiptaleysi þannig að uppeldi og samskiptum hans við telpuna er alvarlega ábótavant þó að á því séu þær skýringar sem raktar hafa verið. Við flutning málsins fyrir Landsrétti var því borið við af hans hálfu að yrði niðurstaða dómsins sú að svipta áfrýjandann A forsjá telpunnar myndi hann afsala sér forsjá. Í málatilbúnaði hans var þó áréttað að hann teldi rétt að halda kröfu sinni fyrir dóminum til streitu. Er því nokkur óvissa um áform hans hvað þetta varðar. Svo sem áður greinir dvelur telpan nú hjá fósturforeldrum við góðar aðstæður. Eru jafnframt horfur á því að það fóstur geti orðið til frambúðar. Að mati dómsins er mikilvægt, sbr. 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga, að þeim áformum verði ekki teflt í tvísýnu enda er sem fyrr greinir brýnt að telpan fái að búa við öryggi og stöðugleika í lífi sínu.

17

Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að svipta beri áfrýjandann B forsjá dóttur sinnar, C, á grundvelli a-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga enda standa ákvæði 2. mgr. sömu greinar, sbr. einnig 7. mgr. 4. gr. laganna, ekki í vegi fyrir því. Þá er staðfest sú niðurstaða að ekki hafi verið sýnt fram á að skilyrði d-liðar 1. mgr. 29. gr. séu uppfyllt í málinu hvað áfrýjandann B varðar.

18

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skal vera óraskað.

19

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

20

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, A og B, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, G-kk-ef B-kk-ef og G-kk-ef E-kk-ef, 800.000 krónur til hvors um sig.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 2. júlí 2021 í máli nr. E- [...]/2021

Mál þetta, sem var dómtekið 11. júní sl., var höfðað 15. janúar sl.

Stefnandi er Reykjavíkurborg, Ráðhúsi Reykjavíkur, vegna barnaverndarnefndar Reykjavíkur.

Stefndu eru A, [...], og B, [...].

Stefnandi krefst þess að stefnda A, kt. [...], annars vegar og stefndi B, kt. [...], hins vegar verði svipt forsjá dóttur sinnar, C, kt. [...].

Stefnda A krefst sýknu og málskostnaðar líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Stefndi B krefst sýknu og málskostnaðar líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

I

Stefndu eiga saman dótturina C, sem er fædd [...]. Stefndu skildu í [...] og fara sameiginlega með forsjá stúlkunnar en lögheimili hennar hefur frá skilnaði verið hjá stefndu A. Mál stúlkunnar hefur verið til vinnslu hjá barnaverndaryfirvöldum nánast frá fæðingu hennar, en mánuði eftir að stúlkan fæddist barst tilkynning til barnaverndar frá [...] á Landspítala þar sem stefndi B hafði verið í innlögn og greint frá áhyggjum af þunglyndi og sjálfsvígshugsunum stefndu A.

Stefnda A er frá [...] en hefur búið hér á landi frá árinu [...]. Eignaðist hún dreng árið [...] með öðrum manni en meðstefnda. Er samhliða þessu rekið annað mál gegn stefndu A þar sem þess er krafist að hún verði einnig svipt forsjá drengsins. Ágreiningslaust er að stefnda á lítið sem ekkert bakland hér á landi.

Stefndi B býr í íbúð sem hann leigir á almennum leigumarkaði og hefur verið í starfi sem [...]. Eftir skilnað við meðstefndu hefur umgengni hans við dóttur sína verið afar takmörkuð, eins og rakið er nánar hér á eftir.

Stefnda A fór í innlögn á geðsvið Landspítalans á árinu 2018 og í kjölfarið var henni boðin meðferð í [...] Landspítalans sem hún sinnti ekki samkvæmt fyrirliggjandi bréfi Landspítala, dags. 9. júlí 2019.

Í málinu liggur fyrir tilkynning frá lögreglu um aðkomu að málefnum stúlkunnar. Þar kemur fram að 26. febrúar 2019 hafi stefndi B hringt í lögreglu og sagt meðstefndu hafa hringt í sig og upplýst að hún hygðist stytta sér aldur og skilja stúlkuna eftir í íbúð sinni. Fram kemur að lögregla hafi farið á vettvang og náð tali af stefndu A. Hún hafi sagt að hún hefði ekki í hyggju að skaða sjálfa sig, heldur hefði hún notað þá hótun til að fá meðstefnda til að koma til sín.

Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 26. febrúar 2019, er vikið að framangreindu atviki og skráð að stefnda A hafi ekki verið á heimilinu þegar lögreglu bar að garði, heldur hefði hún komið „hlaupandi að heimilinu“ þegar lögregla kom á vettvang. Haft er eftir stefndu A að þyrmt hafi yfir hana og að hana vantaði stuðning. Haft hafi verið samband við stefnda B og hann beðinn um að taka stúlkuna en að hann hafi sagt að hann væri ekki í nægilega góðu andlegu ástandi til þess. Ákveðið hafi því verið að stúlkan færi á vistheimili barna, [...]. Þar dvaldi stúlkan til 15. mars þegar hún fór aftur í umsjá móður. Einn þeirra lögreglumanna sem mætti á vettvang umrætt sinn, D, lýsti því fyrir dómi að hann minntist þess að stefnda A hefði verið utandyra þegar lögreglu hefði borið að garði. Ekki minntist hann þess hversu langt frá húsnæðinu stefnda hefði verið, en hún hefði gengið að húsinu. Stefnda hefði verið í mjög miklu uppnámi og því hefðu lögreglumennirnir ákveðið að gefa sér góðan tíma í verkefnið. Farið hefði verið inn í íbúðina. Lítil stúlka hefði verið vakandi og einn lögreglumannanna hefði hugað að barninu á meðan tveir aðrir lögreglumenn hefðu rætt við stefndu.

Þegar starfsmenn barnaverndaryfirvalda hefðu komið á heimilið hefði lögreglan yfirgefið vettvang.

Samkvæmt dagbók lögreglu barst tilkynning frá vínveitingastað í miðborg Reykjavíkur upp úr kl. 20:30 hinn 20. júní 2019 um stefndu A og hún sögð ölvuð með lítið barn. Barnið sé eftirlitslaust og hafi verið undir verndarvæng annarra gesta. Fram kemur að lögregla hafi mætt á staðinn og stefnda A þá sagst vera á leið heim með barn sitt. Þrátt fyrir ölvun stefndu hafi lögregla metið ástand hennar nægilega gott til að sinna barninu. Síðar um kvöldið hafi borist önnur tilkynning frá veitingastaðnum en stefnda hafi verið farin þegar lögreglu bar að garði 22:37. Sama dag barst barnavernd tilkynning frá leikskóla telpunnar þar sem raktar eru ýmsar misfellur í aðbúnaði barnsins, sem hafi meðal annars ekki átt skó, og að móðir hafi sofið og þess vegna ekki sótt stúlkuna í leikskólann.

Í dagbók lögreglu 29. júní 2019 er vikið að tilkynningu kl. 22:16 um að stefnda hafi verið ölvuð á vínveitingastað með dóttur sína meðferðis. Fram kemur að stefnda hafi verið æst þegar lögreglu bar að garði, gengið frá barninu og ekki látið sig það varða. Barnið hafi staðið fyrir utan barinn á þunnum bol og verið að tína upp glerbrot og sígarettustubba. Stefnda hafi verið erfið í samskiptum, virst vera með ranghugmyndir og í andlegu ójafnvægi. Hún hafi ætlað að hlaupa burt með barnið eftir að hafa verið beðin um að ræða við lögreglumenn í lögreglubifreið. Stefnda hafi haft uppi svívirðingar í garð lögreglu og verið færð á lögreglustöð. Fram kemur að starfsmaður barnaverndarnefndar hafi í kjölfarið komið á lögreglustöð og farið með stúlkuna á [...].

Hinn 1. júlí 2019 er skráð í dagbók lögreglu að starfsmaður barnaverndaryfirvalda hafi haft samband og sagt stefndu A hafa verið í viðtali en hafa síðan rokið út og hótað sjálfsskaða. Lögregla hafi haft uppi á stefndu og hún hafi þá sagst hafa verið í uppnámi en ekki hyggja á að skaða sjálfa sig. Stefndi B féllst á beiðni barnaverndaryfirvalda um að taka stúlkuna að sér frá ágúst 2019 og þar dvaldi hún fram til janúar 2020.

Hinn 29. janúar 2020 mun stefndi B hafa haft samband við barnaverndaryfirvöld og lýst því að hann hefði [...] kvöldið áður og aftur um morguninn. Samkvæmt bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 11. febrúar 2020, mun stefndi þarna hafa óskað eftir því að stúlkan yrði vistuð á [...].

Í greinargerð velferðarsviðs stefnanda, dags. 3. ágúst 2020, kemur fram að stúlkan hafi fengið stuðningsfjölskyldu fyrr á árinu og fyrsta heimsókn hennar þangað hafi verið 8. mars 2020.

Í bakvaktarskýrslu barnaverndar, dags. 9. júlí 2020, kemur fram að lögregla hafi að kvöldi dags fengið upplýsingar um stefndu A ölvaða á kaffihúsi með barn með sér. Samkvæmt tilkynningu hafi hún ekið ölvuð bifreið af vettvangi án þess að þar væri viðeigandi öryggisbúnaður. Þegar lögreglu hafi borið að garði hafi stefnda verið á [...]. Stefnda hafi ekki verið sjáanlega undir áhrifum áfengis. Hún hafi þó neitað að blása í áfengismæli. Síðan hafi hún sagt að hún gæti hafa fengið sér eitt glas af áfengi eftir heimkomuna. Fram kemur að stefndu hafi verið vísað af [...] í kjölfarið með vísan til húsreglna sem banni áfengisneyslu. Af gögnum málsins verður ráðið að hún hafi fengið að koma aftur á [...] næsta dag.

Í greinargerð velferðarsviðs stefnanda, dags. 4. ágúst 2020, um tímabilið 3. apríl 2020 til 4. ágúst sama ár kemur fram að 17. júlí 2020 hafi æfingarvistun stefndu A á [...] lokið þar sem hún hafi viðurkennt áfengisneyslu inni á [...] og farið sjálfviljug út. Börn hennar hefðu búið áfram á [...]. Mat starfsmanna hefði verið að stefndu hefði gengið illa að halda íbúð sinni hreinni á tímabilinu.

Síðar í ágúst 2020 fór stefnda með börnin sín af [...] og flutti aftur á heimili sitt með þau.

Í bakvaktarskýrslu barnaverndar stefnanda, dags. 22. ágúst 2020, kemur fram að stefndi B hafi haft samband eftir að sundlaugargestur hringdi í hann og upplýsti hann um að stefnda A væri ölvuð með börnin í sundi í [...]. Þar hafi henni verið vísað úr lauginni og hafi hún síðan ekið á brott í annarlegu ástandi. Fram kemur að starfsmaður barnaverndar hafi farið að heimili stefndu A en hún hafi neitað að hleypa starfsmanninum inn án þess að lögmaður hennar yrði viðstaddur.

Í bakvaktarskýrslu barnaverndar stefnanda, dags. 1. október 2020, kemur fram að lögregla hafi haft samband við bakvakt 30. september 2020. Að kvöldi þess dags hafi borist tilkynning um umferðaróhapp þar sem bifreið stefndu hefði verið ekið á barn. Stefnda hafi stuttu síðar tilkynnt bifreiðina stolna. Að sögn lögreglu samræmdist lýsing á útliti ökumanns stefndu A.

Í tilkynningu til barnaverndar stefnanda, dags. 12. október 2020, kemur fram að E, hinn barnsfaðir stefndu A, hafi hringt og lýst áhyggjum af henni. Hún væri að drekka og keyra með börnin. Hún hafi meðal annars sagt honum frá því að hún hefði nýlega keyrt á barn og flúið af vettvangi. Þess skal getið að í bréfi lögreglu, dags. 10. nóvember 2020, kemur fram að stefnda hafi síðar viðurkennt að hafa verið ökumaður bifreiðar þegar fyrrgreint slys varð. Hún hafi að eigin sögn ekki séð að rautt ljós logaði.

Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 3. nóvember 2020, kemur fram að bakvakt hafi farið í óboðað eftirlit að heimili stefndu A kl. 19:00 hinn 19. október 2020. Stefnda hafi þá orðið mjög æst þegar hún var beðin að blása í áfengismæli. Síðan hafi hún sagt að hún hefði drukkið tvo bjóra. Hún hafi öskrað mikið og börn hennar orðið hrædd. Hún hafi kastað sér á vélarhlíf bifreiðar bakvaktarmanna og beðið þá að slást við sig. Þess skal getið að í gögnum málsins liggur fyrir lögregluskýrsla, dags. 20. október 2020, þar sem lögregla kveðst hafa mætt á vettvang og rætt við stefndu A um framangreint atvik og hún hafi þá sagt að hún hefði hoppað á umrædda bifreið svo hún gæti sagt að bakvaktarstarfsmenn barnaverndar hefðu keyrt á sig.

Í bakvaktarskýrslu barnaverndar stefnanda, dags. 5. nóvember 2020, kemur fram að lögregla hafi haft samband þar sem stefnda A hafi verið handtekin og vistuð í fangaklefa. Hún sé óviðræðuhæf vegna ölvunarástands.

Fyrir liggur greinargerð barnaverndar stefnanda, dags. 10. nóvember 2020, þar sem fram kemur að í fyrrgreindri vistun hjá lögreglu hafi stefnda [...]. Um sama atvik vitnar einnig bréf lögreglu, dags. 10. nóvember 2020. Einnig segir í greinargerðinni að fyrir umgengni við stúlkuna 8. nóvember 2020 hafi stefnda blásið í áfengismæli og reynst vera undir áhrifum áfengis. Haft er eftir stefndu A 9. nóvember 2020 að hún sé reiðubúin að afsala sér forsjá en fram kemur að lögmaður hennar efist um andlega heilsu hennar til að taka þá ákvörðun. Fram kemur að samkvæmt samtali við stefnda B 10. nóvember 2020 sé hann ekki reiðubúinn að afsala sér forsjá stúlkunnar. Hann hafi þó ekki verið viss um að vilja fá stúlkuna í sína umsjá.

Stefnandi tók þá ákvörðun á fundi 17. nóvember 2020 að C skyldi vistuð utan heimilis stefndu A í tvo mánuði, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og kvað upp úrskurð þess efnis viku síðar, 24. nóvember sl. Stefndu kærðu þann úrskurð til Héraðsdóms Reykjavíkur og staðfesti dómurinn þá niðurstöðu með úrskurði 15. janúar sl.

Stúlkan var upphaflega vistuð hjá stuðningsfjölskyldu en gögn málsins bera með sér að síðar hafi vinna hafist við að finna fósturfjölskyldu fyrir hana og bróður hennar. Í málinu liggur fyrir áætlun barnaverndar stefnanda samkvæmt 33. gr. laga nr. 80/2002 vegna varanlegs fósturs barnanna, dags. 26. nóvember.

Samantekið var stúlkan vistuð utan heimilis frá 30. ágúst til 3. september 2018 og síðan í um tvær vikur í byrjun árs 2019 var stúlkan vistuð á [...], vistheimili barna, vegna andlegs ójafnvægis stefndu A. Þá var stúlkan vistuð á [...] að nýju 1. júlí 2019 vegna drykkju stefndu A og ójafnvægis. Þaðan fór hún í umsjá stefnda B og var vistuð hjá honum samkvæmt 67. gr. laga nr. 80/2002 frá ágúst 2019 þar til í lok janúar 2020 eða í um sex mánuði svo unnt væri að meta forsjárhæfni meðstefndu. Undir lok framangreinds tímabils óskaði stefndi eftir því að barnavernd stefnanda tæki stúlkuna og færi með hana á [...]. Orðið var við þeirri beiðni. Síðan var stúlkan vistuð með stefndu A á [...] frá 4. febrúar 2020 til 21. ágúst 2020, upphaflega í greiningar- og leiðbeiningarvistun en svo í sérhæfðri æfingarvistun í íbúð á [...]. Eins og áður er rakið fór stefnda úr þeirri vistun í júlí 2020, þ. e. á undan börnum sínum. Á [...] eignaðist stefnda A dreng, F, sem einnig var vistaður á [...]. Hinn 19. október 2020 var stúlkan vistuð á nýjan leik á [...] en var flutt þremur dögum síðar til stuðningsfjölskyldu sinnar og var vistuð þar fram að höfðun málsins. Síðan var hún vistuð aftur á [...] en gögn málsins bera með sér að stefnanda hafi gengið erfiðlega að finna henni annað heimili. Þó kemur fram í gögnunum að par, sem þar er nefnt fósturforeldrar, hafi komið og hitt stúlkuna á [...] 19. apríl sl. Samkvæmt gögnum málsins hefur það par gert samning við stefnanda um vistun barnsins samkvæmt 84. gr. laga nr. 80/2002. Samkvæmt framburði G, starfsmanns barnaverndar stefnanda, fyrir dómi dvelur barnið nú hjá þessu fólki. Aðstæður þar séu góðar og sé stúlkan eina barnið á heimilinu. Vel hafi gengið hingað til með stúlkuna. Í öðrum gögnum málsins er rakið að þetta fólk vilji hafa stúlkuna áfram hjá sér verði stefnda svipt forsjá stúlkunnar.

Í þinghaldi 15. febrúar sl. var bókað af hálfu stefnda B um ýmsar athugasemdir við málsmeðferð stefnanda. Fram kom að hann hygðist ekki haldauppi vörnum í málinu. Það þjónaði að hans mati ekki hagsmunum stúlkunnar að draga það á langinn að varanleg lausn fengist í mál dóttur hans. Þess skal getið að í þinghaldi 25. febrúar sl. hvarf stefndi B frá þessari afstöðu með bókun og fékk frest til að skila greinargerð í málinu þar sem tekið var til varna.

Samkvæmt dagbók lögreglu 1. mars sl. var lögregla kölluð niður í miðbæ Reykjavíkur vegna hávaða í stefndu. Hún hefði kastað áfengisflösku í átt að lögreglumönnum og verið handtekin í kjölfarið.

Í þinghaldi 4. mars sl. var bókað um það að upplýst væri af hálfu stefnda B að færi hann áfram með forsjá dóttur sinnar hygðist hann koma málum þannig fyrir að dóttir hans dveldi hjá fyrrum [...] hans á [...] eða eftir atvikum [...] hennar með mikilli umgengni hans við barnið. Þá teldi stefndi að hann gæti nýtt sér aðstoð barnaverndaryfirvalda.

Í þessu samhengi skal þess getið að fyrir liggur bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 30. desember 2020, þar sem vikið er að stöðu fyrrum [...] stefnda. Fram kemur að hún sé [...] með [...] börn á heimilinu á aldrinum [...]. Þá sé þar til viðbótar drengur [...] svo og [...] stúlkur á [...]. ári. Í dagál barnaverndar stefnanda, dags. 17. desember 2020, er fjallað um fund með stefnda og lögmanni hans. Fram kemur það mat starfsmanna barnaverndar að það sé of stórt verkefni fyrir umrædda konu, sem sé [...] með [...] börn á heimilinu, að taka að sér tvö systkini sem þurfi mikla umönnun.

Í apríl sl. fór stefnda A í meðferð á [...]. Var það í fyrsta sinn sem hún sótti sér meðferð vegna áfengisvanda frá því að afskipti barnaverndar af málefnum hennar hófust. Af framburði stefndu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins 11. júní sl. verður ráðið að hún hafi neytt áfengis í kjölfar meðferðar, en hún kvaðst þó ekki hafa drukkið síðustu tvær vikur fyrir aðalmeðferðina.

Fyrir liggur dagbók lögreglu, dags. 20. maí sl. Þar er bókað um handtöku stefndu A. Fram kemur að hún hafi verið ölvuð og neitað að hlýða fyrirmælum lögreglu. Hún hafi sett fót fyrir bifreið lögreglu þannigað ekki hafi verið unnt að aka af vettvangi. Þá hafi hún reynt að sparka í lögreglumann.

Fyrir liggur vottorð H, dags. 25. maí sl., þar sem fram kemur að stefnda A hafi aðstoðað hann sem sjálfboðaliði á [...]. Mæli hann eindregið með starfskröftum stefndu.

Stefnandi aflaði álitsgerðar I sálfræðings um forsjárhæfni stefndu A fyrir höfðun málsins. Lá álitsgerðin fyrir 17. janúar 2020. Fram kemur að stefnda eigi við fremur djúpan sálrænan vanda að etja. Þrátt fyrir þetta búi hún einnig yfir styrkleikum. Fjallað er um áfengisneyslu stefndu, sem hafi sagst aldrei ætla að drekka áfengi aftur nærri börnum sínum. Matsmaður telji ávallt erfitt að spá fyrir um framvindu þegar fíkn sé annars vegar. Búsetuaðstæður séu ekki nægilega góðar sem og fjárhagsstaða. Þegar álitsgerðin var rituð gekk stefnda með annað barn sitt.

I sálfræðingur var síðar dómkvaddur sem matsmaður undir rekstri málsins og skilaði matsgerð um forsjárhæfni stefndu A og tengd atriði, dags. 4. maí sl. Þar kemur fram að stefnda uppfylli án nokkurs vafa greiningarskilmerki fyrir áfengis- og vímuefnaröskun. Við gerð fyrra mats hafi stefnda viðurkennt áfengisvanda og lýst því að hún hygðist aldrei aftur drekka áfengi nærri börnum sínum. Í matsgerðinni segir að annað hafi komið á daginn. Þá hafi neysla áfengis aukist eftir að börnin voru tekin af stefndu haustið 2020. Nú sé svo komið að stefnda ráði ekki við vanda sinn og skerði það forsjárhæfni hennar svo mikið að ætli megi að börnunum geti stafað hætta af fíknivanda hennar. Í dag sé stefnda heimilislaus, með ótrygga framfærslu og takmarkaðan félagslegan stuðning. Tengsl við fjölskyldu hennar séu rofin og í sárum og sama megi segja um tengsl hennar við fólk sem hún hafi kynnst hér á landi. Innsæi hennar í þarfir barnanna sé mjög takmarkað. Börn stefndu séuá þeim aldri að þurfa mikið utanumhald, stöðugleika og fyrirsjáanleika. Þetta sé stefnda ófær um að veita eins og forsagan sýni auk þess sem félagsleg og andleg staða hennar sé nú mjög veik. Auk fíknivanda séu brestir í persónuleika hennar sem geri hana sveiflukennda og erfiða í samskiptum. Andlegri heilsu barnanna sé hætta búin við slíkar uppeldisaðstæður. Svokölluð sjálfshjálparplön stefndu séu ekki nægjanleg og í raun endurtekning á því sem á undan sé gengið þar sem stefnda ofmeti eigin getu og fari ekki eftir ráðleggingum fagfólks. Niðurstöður sálfræðilegra prófa leiði í ljós djúpstæðan vanda hennar. Einkennamynstrið samræmist [...] en einnig séu vísbendingar um mögulegan [...]. Ofan á allt þetta bætist síðan fyrrnefndur fíknivandi sem sé alvarlegur. Illa hafi gengið að veita henni aðstoð en ýmislegt hafi verið reynt í þeim efnum frá árinu 2018. Úthald stefndu við uppeldi barnanna sé takmarkað, eins og sjá megi af því hvernig hún hafi horfið úr því úrræði sem henni var búið á [...]. Samandregið hafi uppeldisaðstæður stefndu versnað frá fyrra mati. Hún sé nú húsnæðislaus og óljóst hvernig henni gangi að finna sér annað heimili sem hentað gæti henni og börnunum. Félagslegir þættir séu óstöðugir, þar á meðal framtíðarbúseta, vinna, nám og framfærsla. Þar að auki sé stefnda mjög einangruð þar sem hana skorti allt bakland. Eins og staðan sé um þessar mundir geti stefnda ekki boðið börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður. Matsmaður telji að stefnda sé ekki hæf til að fara með forsjá barna sinna.

Undir rekstri málsins var J geðlæknir dómkvaddur sem matsmaður. Vann hann geðheilbrigðisrannsókn á stefndu A, dags. 4. maí 2021. Fram kemur að stefnda hafi [...] en hún sé einnig viðkvæm og stutt í væniskennd viðbrögð. Hún sé einnig með sögu um æsing og árásargjarna hegðun. Grunntengslahæfni við börn sé samt örugglega eðlileg. Það er niðurstaða matsins að vegna geðrænna truflana stefndu geti hún ekki sinnt daglegri umönnun og uppeldi barna sinna með hliðsjón af aldri þeirra og þroska. Hingað til hafi stefnda ekki náð að nýta sér meðferð við geðtruflunum sínum. Áfengisvandi geri [...] og persónuleikavanda hennar verri. Meðferðarheldni stefndu hafi verið léleg fram til þessa.

Ágreiningslaust er að stefnandi vefengir ekki forsjárhæfni stefnda B en stefnandi telur eigi að síður að uppfyllt séu skilyrði fyrir forsjársviptingu, einkum með vísan til þess að stefndi hyggist ekki rækja forsjárskyldur sínar við barnið, sbr. bókun um afstöðu hans í þinghaldi 4. mars sl.

Samhliða máli þessu hefur annað mál verið rekið af stefnanda gegn stefndu A þar sem krafist hefur verið forsjársviptingar vegna sonar hennar, F.

Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu fyrir dómi stefndu, K, ráðgjafi hjá barnavernd stefnanda, G, ráðgjafi hjá barnavernd stefnanda, L, forstöðukona [...], M, starfsmaður [...], J geðlæknir, I sálfræðingur, N, verkefnastjóri verkefnis sem kennt er við [...], O, tilsjónaraðili stefndu A, og D lögreglumaður.

II

Stefnandi byggir dómkröfur sínar á því að með vísan til atvika málsins séu uppfyllt lagaskilyrði samkvæmt a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 fyrir því að stefndu verði svipt forsjá stúlkunnar. Hvað stefndu A varði þá styðji öll gögn málsins og forsaga þess það mat að stuðningsúrræði á grundvelli laga nr. 80/2002 séu fullreynd gagnvart henni og að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta á uppeldisumhverfi stúlkunnar, en þau hafi ekki borið viðunandi árangur, sbr. 2. mgr. 29. gr. laganna. Stúlkan hafi búið við víðtæka og alvarlega vanrækslu í umsjá stefndu A og sé í brýnni þörf fyrir stöðugleika, sbr. a-lið 1. mgr. 29. gr. laganna. Stefnandi telji fullvíst að heilsu stúlkunnar og þroska sé hætta búin og að breytni stefndu A sé líkleg til að valda henni alvarlegum skaða, sbr. d-lið 1. mgr. 29. gr. sömu laga.

Stefndi B vilji ekki fá stúlkuna í sína umsjá en vilji að hún verði vistuð hjá fyrrverandi [...] hans á [...]. Árétta beri að forsjár- og uppeldisskyldur hvíli á honum lögum samkvæmt og geti hann ekki komið þeim yfir á annan aðila í þessu tilviki án þess að afsala sér forsjá stúlkunnar. Þá sé það ekki skilyrði fyrir forsjársviptingu á grundvelli 29. gr. laga nr. 80/2002 að það liggi fyrir forsjárhæfnismat. Í ljósi aðkomu stefnda B að málefnum stúlkunnar verði ekki annað séð en að hann sé ófær um að fara með forsjá hennar, enda daglegri umönnun og uppeldi hennar alvarlega ábótavant. Hann hafi ekki sett stúlkuna í forgang og hafi engar fyrirætlanir um slíkt. Því megi telja fullvíst að heilsu stúlkunnar og þroska sé hætta búin lúti hún áfram forsjá hans og geti þar með valdið henni alvarlegum skaða.

Það séu grundvallarréttindi barna að búa við stöðugleika í uppvexti og þroskavænleg skilyrði. Það hafi sýnt sig að stefndu séu óhæf eða ófær um að tryggja stúlkunni þá vernd og umönnun sem hún eigi skýlausan rétt á. Forsjárréttur foreldra takmarkist af þeim mannréttindum barna að njóta forsvaranlegra uppeldisskilyrða. Þegar hagsmunir foreldris og barns vegist á séu hagsmunir barnsins, hvað því er fyrir bestu, þyngri á vogarskálunum. Stúlkunni sé fyrir bestu að alast upp við stöðugleika og þeir hagsmunir vegi þyngra en hagsmunir stefndu. Þetta sé grundvallarregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem íslenska ríkið sé aðili að. Hinu opinbera sé skylt að veita börnum vernd svo sem fyrir er mælt um í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, barnaverndarlögum nr. 80/2002 og lögum um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins nr. 19/2013. Þá eigi reglan sér einnig stoð í 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og í alþjóðasamningi Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland hefur fullgilt.

Með skírskotun til alls framanritaðs, meginreglna í barnaverndarrétti, sbr. 4. gr. laga nr. 80/2002, gagna málsins og með hagsmuni stúlkunnar að leiðarljósi geri stefnandi þá kröfu að stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, sbr. a- og d-liði 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002, enda muni önnur og vægari úrræði ekki bera tilætlaðan árangur.

III

Stefnda A mótmælir því að fullnægt sé skilyrðum a- og d-liða 29. gr. laga nr. 80/2002 í málinu. Daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum mæðgnanna sé ekki alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri stúlkunnar og þroska. Þá sé því mótmælt að fullvíst sé að líkamlegri og andlegri heilsu telpunnar eða þroska hennar sé hætta búin, sökum þess að stefnda sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjána, svo sem vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana, greindarskorts eða þá að breytni stefndu sé líkleg til að valda telpunni alvarlegum skaða. Stefnandi hafi ekki sannað að neitt skilyrði lagaákvæðisins sé uppfyllt, þannig að stefnda verði svipt forsjá dóttur sinnar.

Um sé að ræða íþyngjandi ákvörðun, sbr. stjórnarskrárvarinn rétt einstaklinga til friðhelgi einkalífs. Mótmælt sé málavaxtalýsingu, eins og hún birtist í gögnum stefnanda, að meginstefnu til sem röngum og ósönnuðum. Þá hafi ekki verið gætt að stjórnsýslulögum og meginreglum um meðalhóf, jafnræði og lögmæti við opinbera skráningu þeirra upplýsinga. Allt verklag þurfi að vera í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993, auk sérstakra málsmeðferðarreglna barnaverndarlaga, Barnaverndarstofu, reglugerða og leiðbeininga. Engin frumgögn standi aftur á móti að baki umfjöllunum í bókunum meðferðarfunda stefnanda um að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum mæðgnanna sé alvarlega ábótavant. Þvert á móti beri málsögn með sér að samskipti mæðgnanna séu góð.

Því sé mótmælt að langvarandi áhyggjur hafi verið af stöðu, líðan og aðbúnaði stúlkunnar í umsjá stefndu. Hið rétta sé að áhyggjur hafi snúið að stefndu en stefnandi hafi ekki brugðist við því.

Engin frumgögn liggi að baki umfjöllunum í bókunum meðferðarfunda sem sýni fram á að líkamlegri heilsu telpunnar sé hætta búin. Þvert á móti liggi fyrir gögn sem staðfesti að hún sé vel haldin, nærist vel og haldi þyngdarkúrfu.

Í málinu liggi ekki fyrir neinar tilkynningar eða hugrenningar um að dóttir stefndu búi við líkamlega vanrækslu, þó stefnda sé fátæk. Samkvæmt skilgreininga- og flokkunarstaðli Barnaverndarstofu frá árinu 2012 sé það frumforsenda að barnið sé vanrækt en ekki að forsjáraðili sé í óviðunandi aðstæðum sé barnið ekki með. Því sé ekki unnt að byggja á tilkynninum eða bakvaktarskýrslum um vanrækslu. Slíkt samræmist ekki málsmeðferðarreglum barnaverndarmála. Það sé ósannað að stefnda hafi sýnt dóttur sinni vítaverða, ófullnægjandi eða niðurbrjótandi uppeldishætti sem séu til þess fallnir að a- og d-liðir 29. gr. laga nr. 80/2002 eigi við.

Því sé mótmælt sem beinlínis röngu að stefnda hafi fengið mikinn stuðning, enda þótt hún hafi vissulega fengið lögbundna fjárhagsaðstoð. Í 13. kafla handbókar um vinnslu barnaverndarmála segi að stuðningsúrræði sem talin séu upp í lögum séu ekki tæmandi talin og sú skylda sé lögð á barnaverndarnefnd að skoða ávallt hvort stuðningur af öðrum toga myndi gagnast barni. Stefnandi hafi brugðist þessum starfsskyldum sínum með því að bregðast aldrei við ákalli móður um aðstoð og búa til stuðningsúrræði eins og tímabundna pössun, svo sem fjórar til sex klukkustundir í viku, svo að stefnda gæti fengið slökun. Í staðinn fyrir að bregðast við óskum móður um stuðningsfjölskyldu hafi svarið alltaf verið að börnin væru of ung.

Stefnandi hafi ekki sannað að úrræðið á [...] hafi verið fullreynt þegar meðferðaráætlun hafi runnið út 8. ágúst 2020 og ekki verið endurmetin, þar sem ekkert sé í henni sem segi til um hvaða markmiðum eigi að ná, hvernig eigi að ná þeim eða settir fram einhverjir mælikvarðar eða viðmið sem hægt sé að byggja á.

Fullnægjandi árangur hafi náðst af leiðbeiningar- og tilsjónarhluta á [...] þar sem stefnda hafi verið færð í úrræðið æfingarvistun. Þá hafi stefnda aftur á móti verið látin afskiptalaus í tvo mánuði í íbúðinni, eða til 6. júlí 2020, og sé það eini dagállinn sem til sé fram að þeim tíma um að stefnda hafi brotið húsreglur með því að neyta áfengis í húsinu.

Stefnda mótmæli þeim málsástæðum að öll stuðningsúrræði hafi verið fullreynd. Stefnandi byggi á sömu málsástæðum í stefnu og fyrir nefndinni, að ítrekaðar tilkynningar hafi borist frá því að vistun lauk á [...], en stefnda telji þær ekki eins alvarlegar gefið hafi verið til kynna. Öryggi barnanna hafi aldrei verið stefnt í voða.

Ekki sé hægt að byggja á niðurstöðu um að úrræði sem stefnandi hafi gripið til með stoð í 24. og 25. gr. laga nr. 80/2002 hafi ekki borið fullnægjandi árangur nema að færa fyrir því rök sem byggð séu á heildarmati á hverri og einni meðferðaráætlun, eða tillögum sem ekki rati þangað en birtast í bókunum. Á grundvelli fyrirliggjandi gagna í málinu séu engir mælikvarðar á mat, annað en huglæg afstaða starfsmanna varnaraðila sem birtist á meðferðarfundum.

Því sé hafnað að daglegri umönnun og uppeldi stúlkunnar sé ábótavant hjá stefndu.

Enn fremur sé því hafnað að ekki sé hægt að beita öðrum og vægari úrræðum. Meðalhófs hafi ekki verið gætt við töku ákvarðana í málinu.

Formreglur og efnisreglur stjórnsýsluréttar og laga nr. 80/2002 hafi verið brotnar og því sé ekki hægt að svipta stefndu forsjá.

IV

Stefndi B mótmælir málavaxtalýsingu stefnanda. Málarekstur stefnanda nú og meðferð mála stúlkunnar hjá barnaverndaryfirvöldum hafi ávallt snúið að áhyggjum, líðan og stöðu hennar í umsjá meðstefndu. Allar meðferðaráætlanir og greinargerðir stefnanda hafi snúist um að stúlkan yrði í umsjá móður sinnar en ekki föður. Aldrei í ferlinu hafi forsjárhæfni föður verið dregin í efa og ekki hafi verið uppi efasemdir um hæfi hans til að sinna forsjárskyldum fyrr og hvað þá á því tímabili sem hann hafði stúlkuna í sinni umsjá. Stefndi B hafi ætíð samþykkt úrræði barnaverndaryfirvalda og farið í einu og öllu að þeirra ráðleggingum.

Hagsmunir barnsins verði að vera í fyrirrúmi. Um sé að ræða mjög íþyngjandi ákvörðun fyrir stefnda og dóttur hans og hún feli í sér verulegt inngrip í réttindi þeirra auk þess að hafa mjög afgerandi áhrif á líf stúlkunnar til frambúðar. Krafa stefnanda gangi gegn hagsmunum dóttur stefnda og það sé henni fyrir bestu að barnavernd styðji stefnda í því að hann ráði persónulegum högum barnsins og ákveði búsetustað, sbr. meðal annars 5. mgr. 28. gr. laga nr. 76/2003.

Hvorki séu uppfyllt skilyrði a- né d-liðar 29. gr. laga nr. 80/2002. Stefndi telji mikilvægt hvað orðalag a-liðar varðar að daglegri umönnun og uppeldi verði að vera „alvarlega ábótavant“. Einnig hljóti stefndi að þurfa að vera „augljóslega vanhæfur“ til að fara með forsjá og jafnframt verði að vera „fullvíst“ að líkamlegri eða andlegri heilsu barnsins eða þroska sé hætta búin í umsjá stefnda en svo hafi aldrei verið. Sönnunarbyrðin hvíli á herðum stefnanda og hann hafi ekki axlað hana nægilega. Í því samhengi beri einnig að horfa til 2. mgr. 29. gr. laganna þar sem sérstaklega sé tekið fram að kröfu um sviptingu forsjár megi aðeins gera ef ekki er unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs.

Ljóst sé af öllum gögnum málsins að stefndi hafi á öllum stigum þess verið mjög samvinnufús en honum hafi ekki staðið til boða sömu eða sambærileg úrræði og barnsmóður hans, hvað þá úrræði sem barnaverndaryfirvöldum beri að bjóða og leggja til, sbr. 24. og 25. gr. laga nr. 80/2002. Til þess að unnt sé að segja að úrræði þau sem barnaverndarlög gera kröfu um hafi ekki borið árangur þurfi þau að hafa snúið að stefnda B en ekki að barnsmóður hans. Barnaverndaryfirvöld hafi ekki uppfyllt þá skyldu sína að leiðbeina stefnda og veita honum ráðgjöf.

Því sé ljóst að málið teljist ekki nægjanlega upplýst af hálfu stefnanda til þess forsjársvipting nái fram að ganga gagnvart stefnda B. Margt bendi til þess að meðalhófs hafi ekki verið gætt gagnvart honum.

Stefndi hafi ítrekað óskað eftir því að fyrrverandi [...] hans, sem hafi leyfi Barnaverndarstofu til að taka að sér börn í fóstur, komi honum til aðstoðar, með tímabundnu eða varanlegu fóstri, stúlkunni verði komið í umsjá hennar, sbr. 25. gr. laga nr. 80/2002, eða hún og hennar fjölskylda komi inn sem stuðningsúrræði samkvæmt 24. gr. sömu laga. Þeim málaleitunum hafi ávallt verið hafnað.

Tekið sé undir málsástæður í greinargerð meðstefndu varðandi málsmeðferð og athugasemdir við störf stefnanda.

Því sé mótmælt að stefndi hafi ekki sinnt uppeldis- og forsjárskyldum sínum. Því sé einnig alfarið hafnað að öll stuðningsúrræði hafi verið fullreynd. Stefndi hafni því alfarið að daglegri umönnun og uppeldi stúlkunnar sé ábótavant hjá stefnda. Þá sé því hafnað að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum. Formreglur barnaverndarlaga og stjórnsýslulaga séu settar til þess að tryggja að efnislega rétt niðurstaða fáist. Í þessu máli hafi formreglur og efnisreglur stjórnsýsluréttar og barnaverndarlaga verið brotnar og því sé ekki hægt að svipta stefnda forsjá. Málið hafi einfaldlega ekki verið nægilega rannsakað í skilningi 1. mgr. 41. gr., sbr. 56. gr., barnaverndarlaga og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Stefnandi sé jafnframt bundinn af meðalhófsreglu 7. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002 og 12. gr. laga nr. 37/1993, sbr. 38. gr. laga nr. 80/2002. Enn fremur sé það sérstaklega áskilið í 2. mgr. 29. gr. sömu laga að ekki skuli gera kröfu um sviptingu forsjár sé unnt að beita öðrum úrræðum. Forsjársvipting geti ekki með nokkru móti samræmst meðalhófsreglunni þar sem ekki sé nauðsynlegt að beita svo íþyngjandi úrræði. Þá telji stefndi að krafa stefnanda um forsjársviptingu gangi gegn markmiði barnaverndarlaga skv. 2. gr. laganna, en þar komi fram að markmið þeirra sé m. a. að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu, og verði með engu móti fallist á að forsjársvipting stuðli að því markmiði.

V

A

Í máli þessu er deilt um þá kröfu stefnanda að stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, sem nú er rúmlega [...] gömul. Samkvæmt gögnum málsins hefur stefnandi haft málefni dóttur stefndu til meðferðar nánast frá fæðingu hennar. Við höfðun málsins hafði stúlkan verið vistuð með hléum utan heimilis foreldra sinna rúmlega fjórðung ævi sinnar, eins og nánar er rakið hér að framan.

Í 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar segir að allir eigi rétt til friðhelgi einkalífs, fjölskyldu og heimilis og þann rétt megi ekki skerða nema með lögum og ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra, sbr. 3. mgr. ákvæðisins. Hliðstætt ákvæði er í 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá er í 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar mælt fyrir um að börnum skuli tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.

Í athugasemdum við frumvarp til stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, þar sem lögfest voru framangreind ákvæði stjórnarskrárinnar, segir í skýringum við 3. mgr. 76. gr. að ákvæðið feli í sér vissa stefnuyfirlýsingu og sæki meðal annars fyrirmynd í 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins frá 20. nóvember 1989 og sé einkum gert ráð fyrir að lögð sé skylda á löggjafann til að setja lög sem veita börnum fyrrnefnda tryggingu. Í 3. tölulið 3. gr. samningsins, sem veitt var lagagildi með lögum nr. 19/2013, segir að það sem sé barni fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir á vegum hins opinbera eða einkaaðila, dómstólar, stjórnvöld eða löggjafarstofnanir gera ráðstafanir varðandi börn. Þá er meðal annars í 2. og 6. gr. samningsins kveðið á um að aðildarríki hans skuli í hvívetna virða réttindi barnsins og tryggja af fremsta megni að börn megi lifa og þroskast. Eins og áður segir er friðhelgi einkalífs, fjölskyldu og heimilis varin af 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Þá vernd verður þó að meta í samhengi við 3. mgr. 76. gr. hennar. Af því leiðir að sú grunnregla barnaréttar að hagsmunir barna skuli hafðir í fyrirrúmi, eftir því sem velferð þeirra krefst, nýtur verndar stjórnarskrárinnar. Samkvæmt þessu leiðir af stjórnarskránni að friðhelgi einkalífs, fjölskyldu og heimilis verður að víkja þegar velferð barns er í húfi, sbr. dóm Hæstaréttar 10. mars 2020 í máli nr. 58/2019.

B

Krafa stefnanda er reist á því að uppfyllt séu skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 til þess að svipta stefndu forsjá dóttur sinnar. Hún er nú vistuð utan heimilis á vegum stefnanda samkvæmt 28. gr., sbr. upphaflega b-lið 1. mgr. 27. gr., en síðan 2. mgr. 28. gr., sömu laga í kjölfar úrskurðar héraðsdóms 15. janúar sl.

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 er barnaverndarnefnd heimilt að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar, annar eða báðir, skuli sviptir forsjá ef hún telur að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri barnsins eða þroska, og samkvæmt d-lið ef fullvíst er að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska þess sé hætta búin sökum þess að foreldrar eru augljóslega vanhæfir til að fara með forsjána, svo sem vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana, greindarskorts eða að breytni foreldra sé líkleg til að valda barni alvarlegum skaða. Þá segir í 2. mgr. sömu lagagreinar að kröfu um sviptingu forsjár skuli því aðeins gera að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs.

Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 á barn rétt á forsjá foreldra sinna, annars eða beggja, uns það verður sjálfráða og eru þeir forsjárskyldir við það. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar ber foreldrum að annast barn sitt og sýna því umhyggju og virðingu og gegna forsjár- og uppeldisskyldum sínum svo sem best hentar hag barns og þörfum.

Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 80/2002 er mælt fyrir um að börn eigi rétt á vernd og umönnun. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. ber foreldrum að sýna börnum sínum umhyggju og nærfærni og gegna forsjár- og uppeldisskyldum við börn sín svo sem best hentar hag og þörfum þeirra.

Í 1. mgr. 2. gr. sömu laga kemur fram það markmið laganna að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður fái viðunandi aðstoð. Skuli leitast við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við. Í þessu felst meðal annars að barni sé fyrir bestu að alast upp hjá kynforeldrum sínum, sbr. athugasemdir við ákvæðið í frumvarpi að barnaverndarlögum. Þá ber í barnaverndarstarfi ávallt að beita þeim ráðstöfunum sem ætla má að barni séu fyrir bestu, sbr. ákvæði 1. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002. Vísar þessi regla til sjálfstæðs réttar barnsins þar sem hagsmunum þess skuli skipað í öndvegi. Aðrir hagsmunir, svo sem hagsmunir foreldra, verði þar af leiðandi að víkja ef þeir stangast á við hagsmuni barnsins, sbr. fyrrgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 58/2019.

Samkvæmt 7. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002 skulu barnaverndaryfirvöld eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið er til annarra úrræða. Þau skulu ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Því aðeins skuli gera ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru vægara móti.

C

Stúlkan hefur dvalið langdvölum á [...], vistheimili barna, og hefur stefnda A einnig dvalið þar lengi með barninu. Forstöðukona [...] gaf skýrslu fyrir dómi og bar með trúverðugum hætti um sveiflukennda hegðun stefndu A. Stefnda hefði átt erfittmeð að fylgja reglum. Þegar stefndu hefði liðið illa þá hefði hún átt það til að rjúka út eða vera dónaleg. Mikill óstöðugleiki hefði því einnig verið í umönnun barnsins. Stefnda hefði aðra stundina sinnt stúlkunni af kostgæfni en hina stundina skort þolinmæði, hundsað barnið og jafnvel yfirgefið það og farið út úr húsi. Þetta hefði haft áhrif á hegðun og líðan stúlkunnar, sem og tengsl mæðgnanna, en stúlkan kallaði stefndu ekki „mömmu“ heldur „A“. Barnið hefði grátið mjög mikið og erfitt hefði verið að hugga hana. Barnið hefði verið mjög „eftir á“. Að mati forstöðukonu hefði A ekki innsæi í foreldrafærni sína. M, sem einnig starfaði á [...], bar að eftir því sem leið á dvöl stefndu A hefði þolinmæði hennar gagnvart stúlkunni minnkað.

Stefnda gaf skýrslu fyrir dómi við aðalmeðferð málsins. Við það tækifæri voru borin undir hana ummæli hennar fyrir dómi 8. janúar sl., þ. e. þegar héraðsdómur hafði til umfjöllunar þá kröfu hennar að felld yrði úr gildi ákvörðun um tímabundna vistun stúlkunnar utan heimilis. Ummælin voru á þá leið að hún teldi afskipti barnaverndaryfirvalda í málinu ekki hafa átt rétt á sér. Var stefnda spurð að því við aðalmeðferð málsins hvort hún væri enn þeirrar skoðunar. Staðfesti hún að svo væri. Aðspurð hvort hún myndi notfæra sér aðstoð barnaverndaryfirvalda ef hún héldi forsjá barna sinna svaraði stefnda því til að það hygðist hún ekki gera þar sem hún hefði enga trú á þeim. Engu að síður myndi hún þiggja aðstoð stuðningsfjölskyldu dóttur sinnar. Aðspurð hver væri meginvandi hennar varðandi forsjárhæfni svaraði stefnda að hún þjáðist af [...] eftir sambúð sína með meðstefnda, föður C. Fram kom að stefnda hefði hætt að sækja bæði [...]meðferð og meðferð hjá geðlækni en hvort tveggja hafði barnavernd útvegað henni.

Eins og áður er rakið var I sálfræðingur dómkvaddur sem matsmaður undir rekstri málsins og skilaði matsgerð um forsjárhæfni stefndu A og tengd atriði, dags. 4. maí 2021. Þar kemur fram að stefnda uppfylli án nokkurs vafa greiningarskilmerki fyrir áfengis- og vímuefnaröskun. Við gerð fyrra mats, sem rakið er hér að framan, hefði stefnda viðurkennt áfengisvanda og lýst því að hún hygðist aldrei aftur drekka áfengi nærri börnum sínum. Í matsgerðinni segir að annað hafi komið á daginn. Þá hafi neysla áfengis aukist eftir að börnin voru tekin af stefndu haustið 2020. Nú sé svo komið að stefnda ráði ekki við vanda sinn og skerði það forsjárhæfni hennar svo mikið að ætla megi að börnunum geti stafað hætta af fíknivanda hennar. Í dag sé stefnda heimilislaus, með ótrygga framfærslu og takmarkaðan félagslegan stuðning. Tengsl við fjölskyldu hennar séu rofin og í sárum og sama megi segja um tengsl hennar við aðila sem hún hafi kynnst hér á landi. Innsæi hennar í þarfir barnanna sé mjög takmarkað. Börn stefndu séu á þeim aldri að þurfa mikið utanumhald, stöðugleika og fyrirsjáanleika. Þetta sé stefnda ófær um að veita eins og forsagan sýni auk þess sem félagsleg og andleg staða hennar sé nú mjög veik. Auk fíknivanda séu brestir í persónuleika hennar sem geri hana sveiflukennda og erfiða í samskiptum. Andlegri heilsu barnanna sé hætta búin við slíkar uppeldisaðstæður. Svokölluð sjálfshjálparplön stefndu séu ekki nægjanleg og í raun endurtekning á því sem á undan sé gengið þar sem stefnda ofmeti eigin getu og fari ekki eftir ráðleggingum fagfólks. Niðurstöður sálfræðilegra prófa leiði í ljós djúpstæðan vanda hennar. Einkennamynstrið samræmist [...] en einnig séu vísbendingar um mögulegan [...]. Ofan á allt þetta bætist síðan fyrrnefndur fíknivandi sem sé alvarlegur. Illa hafi gengið að veita henni aðstoð en ýmislegt hafi verið reynt í þeim efnum frá árinu 2018. Úthald stefndu við uppeldi barnanna sé takmarkað, eins og sjá megi af því hvernig hún hafi horfið úr því úrræði sem henni var búið á [...]. Samandregið hafi uppeldisaðstæður stefndu versnað frá fyrra mati. Hún sé nú húsnæðislaus og óljóst hvernig henni gangi að finna sér annað heimili sem hentað gæti henni og börnunum. Félagslegir þættir séu óstöðugir, þar á meðal framtíðarbúseta, vinna, nám og framfærsla. Þar að auki sé stefnda mjög einangruð þar sem hana skorti allt bakland. Eins og staðan sé um þessar mundir geti stefnda ekki boðið börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður. Matsmaður telji að stefnda sé ekki hæf til að fara með forsjá barna sinna.

Að mati dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, er matsgerðin sannfærandi, vel rökstudd og samræmist öðrum gögnum málsins, þar með talið geðheilbrigðisrannsókn, sem J geðlæknir var dómkvaddur til að framkvæma. Fyrir dómi báru báðir matsmenn um það að meginvandi stefndu væri mikill virkur áfengisvandi og [...]sem ætti grunn í æsku auk þess sem grunur væri um [...]. Stefnda hefði ekki mælst með [...] á neinum mælitækjum en hún hafi nokkra þekkingu á sálfræði, greini sjálfa sig og vilji stjórna meðferð sinni sjálf. Þetta hindraði innsæi hennar og að hún þæði meðferð sem henni hefði þó boðist ítrekað. Meðferð á vanda A myndi líklega taka nokkur ár og grunnforsenda væri að hún gengist við vanda sínum, hætti að drekka og þæði síðan bæði lyfja- og samtalsmeðferð til langs tíma. Þess skal getið í þessu samhengi að stefnda undirgekkst áfengismeðferð í apríl sl. en hefur viðurkennt fyrir dómi að hafa drukkið í kjölfar meðferðarinnar auk þess sem gögn frá lögreglu bera merki um áframhaldandi áfengisvanda hennar.

Þá ályktun verður að draga að langvarandi og víðtæk aðstoð við stefndu A hafi ekki borið tilætlaðan árangur og hún hafi ekki náð að efla forsjárhæfni sína. Einnig verður að hafna þeim málatilbúnaði stefndu A að yfirvöld hafi ekki aðstoðað hana nægilega. Hún hefur tekið þátt í virkniúrræði [...], sem kennt er við [...], um lengri tíma, þ. e. allt frá apríl 2019. Þá hefur hún notið fullrar fjárhagsaðstoðar frá stefnanda frá árinu 2018. Einnig hefur hún notið búsetustyrks. Samkvæmt framburði N, verkefnastjóra [...], var stefndu veitt frekari aðstoð. Til dæmis hefði verið sótt um allar svokallaðar undanþágugreiðslur fyrir hana, svo sem fyrir húsgögnum fyrir börn, tannlæknakostnaði og leikskólagreiðslum. Vitnið kvaðst vita að stefnda hefði sótt mikið til hjálparsamtaka og fengið matarkort. Stefnda hafi einnig fengið mikla ráðgjöf og stuðning, meðal annars varðandi dvalarleyfi, umsókn um félagslegt húsnæði og önnur hagnýt mál en afar erfitt hafi verið að fá hana til að skila inn þeim gögnum og umsóknum sem til þurfti og hún hafi ekki getað haldið utan um fjármál sín. Við þetta bætist aðstoð stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur stefndu. Þá dvaldi stefnda sjálf ásamt dóttur sinni langdvölum hjá [...], vistheimili barna, en þar er veittur uppeldistengdur stuðningur. Raunar bar K, ráðgjafi hjá barnavernd stefnanda, fyrir dómi að hún þekkti ekki nokkur dæmi þess að foreldri hefði fengið að dvelja jafn lengi með barn sitt á [...]. Til viðbótar naut stefnda aðstoðar á vegum [...], stuðningsþjónustu fyrir fjölskyldur í formi tilsjónar á heimili. Hjá félagsþjónustu hefðu verið viðvarandi áhyggjur af geðrænum vanda A og aðstæðum barna hennar. Barnavernd hefur einnig reynt ýmis úrræði til að veita stefndu A stuðning vegna geðræns vanda, henni hefur verið vísað í [...], sálfræðiviðtöl, til geðlæknis og í áfengismeðferð án þess að nokkur árangur hafi orðið af.

Að öllu framangreindu virtu telst stefnandi hafa uppfyllt þá skyldu sína samkvæmt 2. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002, sbr. einnig 7. mgr. 4. gr. sömu laga, að krefjast þess ekki að foreldri sé svipt forsjá barns fyrr en sýnt þyki að öðrum og vægari úrræðum verði ekki beitt til úrbóta eða þau hafi verið reynd án viðunandi árangurs. Geta og vilji foreldra til þess að þiggja stuðning og innsæi þeirra í vandann skiptir máli við þetta mat, sbr. dóm Landsréttar 14. desember 2018 í máli nr. 635/2018. Verður því að hafna þeirri röksemd stefndu að úrræðið á [...] hafi ekki verið fullreynt þegar hún fór með börnin af heimilinu í ágúst 2020. Þá hafnar dómurinn þeirri röksemd stefndu A að brotið hafi verið gegn 23. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hvað varðar rétt stefndu til aðstoðar sem uppalandi barns. Þannig bera gögn málsins skýrlega með sér að stefndu A hafi staðið til boða fjölmörg úrræði og mikið hafi verið reynt að aðstoða hana, eins og ítarlega er rakið hér að framan. Allt að einu hefur hún ekki náð að nýta sér þau úrræði.

Að virtum öllum gögnum málsins og aldri barnsins er það mat dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, að forsjárhæfni stefndu A sé verulega skert og að hún sé ófær um að sinna daglegri umönnun og uppeldi barnsins, einkum með hliðsjón af aldri og þroska þess, sbr. a-lið 1. mgr. 29. gr. sömu laga. Telur dómurinn fullvíst að líkamlegri og andlegri heilsu barnsins og þroska sé hætta búin fari stefnda með forsjá þess, sbr. d-lið 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002.

Með vísan til þess er að framan greinir, einkum þeirrar grunnreglu barnaréttar að hagsmunir barna skuli hafðir í fyrirrúmi, eftir því sem velferð þeirra krefst, verða hagsmunir stefndu af áframhaldandi forsjá barnsins að víkja. Er því hafnað þeirri málsástæðu hennar að það brjóti í bága við 71. gr. stjórnarskrárinnar að svipta hana forsjá barnsins. Þá ber að hafna því að þeir hnökrar séu á málsmeðferð stefnanda, sbr. þær reglur stjórnsýsluréttarins og sérreglur laga nr. 80/2002 sem stefnda vísar til í málatilbúnaði sínum, að haft geti áhrif á úrlausn málsins, sbr. einnig sjónarmið stefndu um að ekki hafi verið gætt reglna við skráningu upplýsinga af hálfu stjórnvalda og það standi í vegi kröfu stefnanda. Hróflar það ekki við þessari niðurstöðu þótt fyrirliggjandi meðferðaráætlanir hefðu mátt vera hnitmiðaðri. Loks bendir ekkert til þess að jafnræðisregla hafi verið brotin af hálfu stefnanda.

D

Hvað stefnda B varðar þá vefengir stefnandi, eins og áður segir, ekki forsjárhæfni hans. Engu að síður er á því byggt að uppfyllt séu skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 fyrir því að stefndi verði sviptur forsjá dóttur sinnar. Í þeim efnum vísar stefnandi til afstöðu og afskiptaleysis stefnda sem feli í sér að hann hafi ekki rækt forsjárskyldur sínar gagnvart stúlkunni.

Áður er rakin sú bókun stefnda í þinghaldi 4. mars sl. að fari hann áfram með forsjá dóttur sinnar hyggist hann koma málum þannig fyrir að dóttir hans dvelji hjá fyrrum [...] hans á [...] eða eftir atvikum [...] hennar, með mikilli umgengni hans við barnið. Þá telji stefndi að hann geti nýtt sér aðstoð barnaverndaryfirvalda. Aðspurður nánar út í þetta fyrir dómi lýsti stefndi því að hann teldi það ekki andstætt hagsmunum stúlkunnar að búa hjá fyrrverandi [...] hans. Þá væri ekki útilokað að hann féllist á að stúlkan yrði áfram hjá þeirri fjölskyldu sem hún dvelur nú hjá. Hann gæti aftur á móti ekki samþykkt kröfu stefnanda því óljóst væri hvort meðstefnda yrði svipt forsjá stúlkunnar, en hann gæti ekki hugsað sér að meðstefnda færi með forsjá hennar.

Hvað varðar þann málatilbúnað stefnda að hann hafi ekki fengið næga aðstoð frá barnavernd stefnanda þá liggur fyrir að á því sex mánaða tímabili sem stefndi hafði dóttur sína hjá sér, frá ágúst 2019 til loka janúar 2020, bauð barnavernd fram stuðning með tölvubréfi 18. september 2020 þar sem fram kom að unnt væri að sækja um stuðning fyrir stefnda og dóttur hans. Þar sagði einnig að gott væri ef stefndi gæti hitt þann starfsmann barnaverndar stefnanda sem tölvubréfið ritaði til að ræða þessi mál nánar. Auk þess lýsti stefndi því sjálfur fyrir dómi 8. janúar sl. að barnavernd stefnanda hefði á fyrrgreindu tímabili lánað honum tryggingarfé til að hann gæti greitt leigu fyrir fram í tengslum við flutning í annað leiguhúsnæði. Í bókun stefnda í þinghaldi 15. febrúar 2021 kemur einnig fram að hann hafi fengið greiddan kostnað við að aka dóttur sinni til meðstefndu í umgengni á umræddu tímabili. Þá kom fram í skýrslu K, starfsmanns barnaverndar stefnanda, fyrir dómi 8. janúar sl. að greidd hefðu verið leikskólagjöld vegna stúlkunnar fyrir stefnda á fyrrgreindu tímabili.

Að öllu þessu virtu verður að líta svo á að barnavernd hafi veitt stefnda ýmsan stuðning. Það er ágreiningslaust að stefndi hefur fullnægjandi forsjárhæfni og var í stakk búinn til að gegna forsjárskyldum sínum. Stefnandi hafði því ekki ástæðu til að ætla að stefndi þyrfti úrræði til þess að styrkja forsjárhæfni sína og bauð stefnda þess vegna ekki úrræði á því sviði. Sú krafa stefnanda að stefndi verði sviptur forsjá dóttur sinnar á þannig ekki rætur að rekja til efasemda um almenna forsjárhæfni hans, sem hefðu þá kallað á aðstoð til að efla forsjárhæfni hans, heldur til þeirrar afstöðu hans, sem hann hefur endurtekið sýnt í verki, að vera ekki reiðubúinn að hafa barnið hjá sér þótt hann viti að það sé ekki í öruggum höndum hjá meðstefndu. Að virtum gögnum málsins er ekki heldur unnt að fallast á það með stefnda að skort hafi á leiðbeiningar til hans eða rannsókn af hálfu barnaverndar stefnanda. Þá ber að hafna því að þeir hnökrar séu á málsmeðferð stefnanda, sbr. þær reglur stjórnsýsluréttarins og sérreglur laga nr. 80/2002 sem stefndi vísar til í málatilbúnaði sínum, að haft geti áhrif á úrlausn málsins.

Eins og áður er rakið hefur stúlkan á stuttri ævi vistast langdvölum utan heimilis, fyrst og fremst á [...]. Í skjali Landspítala, dags. 30. ágúst 2018, kemur fram að stefnda A hafi komið 28. sama mánaðar á [...] og verið lögð inn. Dóttir hennar hafi verið vistuð á vistheimili þar sem hvorki faðir né aðrir hafi getað sinnt henni meðan á innlögn móður stæði. Sama ár er haft eftir stefnda B í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 7. nóvember 2018, að lögregla hafi kallað barnavernd að heimili stefndu 12. mars 2018. Stefndi hafi þá haft áhyggjur af andlegu ójafnvægi hennar og lýst áhyggjum af því að hann gæti ekki séð um barnið ef móðirin væri ekki inni á heimilinu. Þá bera gögnin með sér samskipti þar sem barnaverndaryfirvöld upplýsa stefnda um alvarleg atvik, svo sem það þegar stefnda A var færð á lögreglustöð að kvöldi 29. júní 2019 eftir að hafa verið ölvuð á vínveitingastað með barnið. Haft er eftir stefnda 1. júlí 2019 í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda að hann eigi lítil samskipti við stúlkuna og taki hana ekki í „pabbahelgar“ eða sé raunar neitt með hana. Hann hafi þó haft hana um jólin 2018. Hann óttist að taki hann stúlkuna muni meðstefnda láta sig hverfa og taki ekki aftur við henni. Aðspurður telji hann sig treysta sér til að hafa stúlkuna hjá sér, en hann samþykkti rúmum sex mánuðum síðar vistun hennar á nýjan leik á [...]. Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 19. janúar 2020, er greint frá því að stefndi hafi komið til viðtals 26. nóvember 2019 og honum verið kynnt að móðir samþykkti áframhaldandi vistun stúlkunnar hjá honum. Framkemur að aðspurður hafi stefndi ekki viljað svara því hvort hann væri tilbúinn að vera með stúlkuna áfram. Hann sé mjög óánægður með hversu langan tíma það taki að fá niðurstöðu í málinu, þ. e. forsjárhæfnismat á móður, en honum hafi verið greint frá því að slíkt gæti tekið sinn tíma. Í sama skjali er fjallað um viðtal við stefnda 20. desember 2019 þar sem fram hafi komið að rætt hafi verið við hann um áframhaldandi vistunarsamning til 12. febrúar 2020. Stefndi hafi sagst eiga erfitt með að standa undir fjárhagslegri ábyrgð sem fylgi því að vera með stúlkuna. Stefndi hafi sagt tvo kosti fyrir hendi. Annað hvort að hann fengi lögheimili stúlkunnar, barnabætur, meðlag og önnur tilheyrandi réttindi eða þá að hann færi með stúlkuna á [...]. Hann vildi með þessu setja pressu á barnaverndaryfirvöld sem þyrftu að meta forsjárhæfni meðstefndu. Fram kom þó að vel gengi að mati stefnda með stúlkuna. Í sama skjali er greint frá símtali við stefnda 23. desember 2019. Þá hafi hann sagst vera óviss um hvort hann vildi hafa stúlkuna áfram hjá sér. Síðan segir: „Hann kvaðst ekki sjá fyrir sér að vera með telpuna alla hennar tíð vegna aldurs og líta þyrfti til hans heilsu o. fl.“ Fram kemur að stefndi hafi verið spurður hvað hann sæi fyrir sér varðandi samskipti við stúlkuna eftir að hún sneri aftur heim til meðstefndu. Stefndi hafi svarað því til að hann sæi fyrir sér aðra hverja helgi eða varla það. Fram kemur síðar í skjalinu að stefndi hafi komið til viðtals 3. janúar 2020 og skrifað undir umsjársamning og stuðningsáætlun til 12. febrúar 2020. Hann hafi óskað eftir því að skoðaður yrði möguleiki á því að senda stúlkuna tímabundið til [...] hans á [...] yrði hún áfram vistuð utan heimilis. Í greinargerð barnaverndar stefnanda, dags. 26. janúar 2020, er greint frá því að stefndi hafi mætt til viðtals 21. sama mánaðar. Fram kemur að hann hafi lýst áhyggjum af því að stúlkan væri að fara aftur á [...], en hún væri komin í góða rútínu hjá honum og væri með heimili. Hann hafi samt sem áður sagst ekki sjá fyrir sér að vera með hana til framtíðar vegna aldurs. Það væri ekki það besta fyrir barnið. Aftur hafi verið rædd sú hugmynd stefnda að [...] hans á [...] tæki barnið. Fyrir liggur þó skjal undirritað af stefnda, dags. 27. janúar 2020, þar sem hann fellst á vistun barnsins á vistheimili í allt að átta vikur frá 12. febrúar 2020. Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 11. febrúar 2020, kemur síðan fram að stefndi hafi haft samband 29. janúar sama ár og sagst hafa [...] kvöldið áður og aftur þann morguninn. Hann hafi spurt hvort stúlkan gæti farið á [...]. Ákveðið hafi verið í framhaldinu að starfsmenn [...] myndu sækja barnið til stefnda. Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 14. apríl 2020, kemur meðal annars fram að stefndi hafi í mars 2020 verið hvattur til umgengni við stúlkuna. Hinn 6. mars 2020 hafi hann tilkynnt að hann ætlaði ekki að sinna umgengni áfram. Í bókun meðferðarfundar barnaverndar stefnanda, dags. 3. nóvember 2020, segir að stefndi hafi ekki sinnt forsjár- og uppeldisskyldum við dóttur sína undanfarna níu mánuði og hafi ekki sinnt umgengni við hana þrátt fyrir ítrekaða hvatningu frá starfsmönnum barnaverndar stefnanda. Þrátt fyrir vitneskju hans um að stúlkan hefði enn og aftur verið tekin af meðstefndu í október 2020 þá hafi hann ekki óskað eftir að fá stúlkuna í sína umsjá. Hann hafi borið takmarkaða ábyrgð á uppeldi stúlkunnar og hafi takmarkaða eða nær enga þekkingu á stöðu og líðan stúlkunnar um þessar mundir miðað við engin samskipti við hana undanfarna níu mánuði. Miðað við afskiptaleysi hans séu það ekki hagsmunir stúlkunnar að fara í umsjá hans, enda sé sú afstaða hans skýr í orði og hegðun að hann ætli ekki að taka við dóttur sinni.

Fyrir dómi var stefndi spurður um umgengni við stúlkuna frá því að leiðir hans og meðstefndu skildi haustið 2018. Svaraði hann því til að stúlkan hefði komið til hans í júlí 2019. Eins og áður segir dvaldi stúlkan hjá stefnda frá ágúst 2019 fram til loka janúar 2020. Aðspurður um samskiptin frá hausti 2018 fram í júlí 2019, svo sem hvort um „pabbahelgar“ hefði verið að ræða eða pössun á kvöldin svaraði stefndi því til að svo hefði ekki verið. Hann hefði þó stundum komið með mat til mæðgnanna. Þá hefðu þau dvalið saman á heimili hans í einn mánuð í kringum jólin 2018 ásamt meðstefndu, sem hefði þá ekki sinnt umönnun stúlkunnar. Aðspurður um vistun barnsins á [...] og af hverju hann hefði aðeins einu sinni fallist á að taka stúlkuna til sín svaraði hann því til að hann hefði treyst [...] og að stúlkan hefði verið orðin vön að vera þar.

Stefndi var einnig spurður fyrir dómi um umgengni við stúlkuna undanfarið. Svaraði hann því til að þau hefðu ekki umgengist frá því að stúlkan hefði farið frá honum í lok janúar 2020, þ. e. fyrir tæpu einu og hálfu ári. Hann hefði þó hitt barnið sumarið 2020, en ekkert séð hana eftir það. Þetta hefði verið vísvitandi þar sem hann hefði talið heimsóknir sínar geta verið truflandi fyrir barnið.

Í málinu liggur einnig fyrir endurrit af skýrslu stefnda fyrir dómi 8. janúar sl. í tengslum við ágreining um vistun stúlkunnar utan heimilis. Þar staðfesti stefndi að sér hefði boðist að taka stúlkuna til sín í tilvikum þar sem vista hefði átt hana utan heimilis meðstefndu. Komið hefði fyrir að hann hefði ekki treyst sér til þess. Þar svaraði stefndi því aðspurður að hann hefði enga aðstoð fengið frá barnaverndaryfirvöldum til að létta undir með sér. Við sama tækifæri var hann spurður að því hvort hann treysti sér til að taka stúlkuna að sér til lengri tíma og svaraði hann því til að sér fyndist það ekki vera rétt gagnvart stúlkunni að alast upp ein hjá honum. Hann byggi einn og væri ekki eins ungur og áður. Málið myndi horfa öðruvísi við ef hann væri töluvert yngri. Eins og áður er getið er stefndi fæddur árið [...].

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 er barnaverndarnefnd heimilt að krefjast þess að foreldri verði svipt forsjá ef hún telur að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska. Hvað varðar aldur og þroska stúlkunnar þá er ljóst að hún er á viðkvæmum aldri og hefur ríka þörf fyrir umhyggju og nærfærni, eins og börn eiga rétt á samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laga nr. 80/2002. Áður er rakið að vernd samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar verður að meta í samhengi við 3. mgr. 76. gr. hennar. Af dómaframkvæmd Hæstaréttar leiðir að sú grunnregla barnaréttar að hagsmunir barna skuli hafðir í fyrirrúmi, eftir því sem velferð þeirra krefst, nýtur verndar stjórnarskrárinnar. Samkvæmt þessu leiðir af stjórnarskránni að friðhelgi einkalífs, fjölskyldu og heimilis verður að víkja þegar velferð barns er í húfi, sbr. fyrrgreindan dóm Hæstaréttar í máli nr. 58/2019.

Að mati dómsins er ljóst að stefndi bjó yfir vitneskju um andlegan óstöðugleika meðstefndu og mörg alvarleg atvik, sem báru með sér að hag dóttur hans væri ekki borgið hjá meðstefndu, svo sem vegna bersýnilegs drykkjuvanda meðstefndu sem stefndi hafði upplýsingar um að hefði verið ölvuð í sundi með stúlkuna, ekið ölvuð með hana, mætt með hana á öldurhús og verið færð á lögreglustöð í kjölfarið auk þess sem stefnda hafði að sögn hans hringt í hann og hótað að fyrirfara sér og skilja stúlkuna eftir í íbúð sinni. Einmitt af þessum sökum var brýnt að stefndi gripi inn í og axlaði forsjárskyldur sínar í ríkari mæli en ella, enda fóru stefndu með sameiginlega forsjá stúlkunnar þótt hún hefði lögheimili hjá meðstefndu. Vistun á opinberri stofnun á borð við [...] gat aldrei verið annað en tímabundið úrræði. Það kom þó aðeins einu sinni til þess að stefndi féllist á að taka stúlkuna til sín. Þrátt fyrir að stefndi hafi vissulega í kjölfarið haft barnið í um hálft ár, þ. e. frá ágúst 2019 til loka janúar 2020, bera gögn málsins með sér að áður, þ. e. frá upphafi árs 2019, hafi stefndi lítil afskipti haft af dóttur sinni og að mestu látið meðstefndu eina um uppeldið. Þá lýsti stefndi því sjálfur fyrir dómi 11. júní sl. að eftir að stúlkan fór aftur á [...] í lok janúar 2020 hefði hann ekki sóst eftir umgengni og raunar aðeins hitt barnið einu sinni sumarið 2020 en ekkert síðan þá. Áður er rakið að stúlkan er á viðkvæmum aldriog hefur ríka þörf fyrir umhyggju og nærfærni. Þrátt fyrir þetta hefur stefndi sýnt stúlkunni svo mikið afskiptaleysi að dómurinn telur að jafna megi því til algjörs niðurbrots samskipta föður og dóttur. Að öllu þessu virtu telur dómurinn leitt í ljós að uppeldi og samskiptum stefnda og stúlkunnar sé alvarlega ábótavant, með hliðsjón af aldri hennar og þroska, þannig að fullnægt sé skilyrði a-liðar 1. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 til þess að stefndi verði sviptur forsjá stúlkunnar. Aftur á móti er ekki unnt að fallast á það með stefnanda að aðstæður í málinu hvað stefnda varði falli að d-lið 1. mgr. sömu lagagreinar, en stefnandi hefur einnig byggt á því ákvæði.

Stefndi byggir málatilbúnað sinn meðal annars á 2. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002, en þar er kveðið á um það að kröfu um sviptingu forsjár skuli því aðeins gera að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs, sbr. einnig 7. mgr. 4. gr. sömu laga. Að mati dómsins ber að fallast á það með stefnda að brýnt sé að gæta meðalhófs við meðferð mála sem þessara.

Við mat á því hvort meðalhófs hafi verið gætt hvað stefnda varðar þá verður að líta til þess að þrátt fyrir að forsjárhæfni stefnda sé ekki vefengd, sem fæli þá í sér að hann ætti að öllu jöfnu að geta annast um barnið, þá hefur hann í reynd aðeins einu sinni fallist á að taka til sín stúlkuna, og þá í sex mánuði, þrátt fyrir að hafa haft vitneskju um slæmt ástand meðstefndu og alvarleg atvik sem báru með sér að dóttur hans væri háski búinn hjá meðstefndu. Stefndi hefur þannig ítrekað skorast undan tækifærum til að taka þátt í uppeldi stúlkunnar þegar þörf hefur verið á vistun hennar utan heimilis vegna vanda meðstefndu. Á báðum stefndu mátti skilja að meðan á sambúð þeirra stóð hefði meðstefnda verið aðalumönnunaraðili barnsins en stefndi komið þar mun minna að. Áður en stefndi tók stúlkuna til sín í ágúst 2019 hafði hann auk þess verið í slitróttum samskiptum við hana frá skilnaði og til að mynda ekki umgengist hana reglulega, svo sem með „pabbahelgum“ eða pössun á kvöldin.

Stúlkan hafði við höfðun málsins verið vistuð utan heimilis foreldra sinna rúmlega fjórðung ævi hennar, eins og áður segir, þótt hún sé ung og hafi ríka þörf fyrir umhyggju. Í gögnum barnaverndar stefnanda kemur fram að stefndi hafi verið hvattur til umgengni við stúlkuna í mars 2020. Í öðrum gögnum barnaverndar síðar sama ár segir að sú hvatning hafi verið ítrekuð. Þrátt fyrir þetta lét stefndi að eigin sögn umgengni niður falla fyrir tæpu einu og hálfu ári, enda þótt hann hafi hitt barnið eitt sinn sumarið 2020. Stefndi sleit þannig tengsl sín við stúlkuna á tímamarki þegar hún þarfnaðist sérstaklega umhyggju foreldris. Fyrir dómi 8. janúar sl., þ. e. þegar fyrra dómsmál var rekið um vistun barnsins utan heimilis, lýsti stefndi því að honum fyndist það ekki rétt gagnvart stúlkunni að alast upp ein hjá honum. Hinn 15. febrúar sl. lýsti stefndi því yfir með bókun að hann hygðist ekki halda uppi vörnum í málinu, en féll síðar frá þeirri afstöðu 25. sama mánaðar. Stefndi hefur þrátt fyrir þá stefnubreytingu ekki lýst því yfir að hann ætli sér í reynd að taka stúlkuna haldi hann forsjá. Þvert á móti vilji hann koma henni fyrir annars staðar, þ. e. á [...] hjá fyrrum [...] sinni eða eftir atvikum [...] hennar, en sjálfur býr stefndi [...]. Áður er rakið að téð fyrrum [...] hans er [...] með [...] ungmenni á heimili sínu, þar af [...] börn á aldrinum [...] ára. Hvað varðar tiltekna [...] umræddrar konu, sem stefndi hefur einnig nefnt til sögunnar þótt hún virðist ekki hafa verið í samskiptum við barnavernd stefnanda, þá liggur fyrir að hún er [...] ára [...].

Að virtu öllu því sem á hefur gengið á stuttri ævi stúlkunnar og í ljósi ríkrar þarfar hennar fyrir stöðugleika er það mat dómsins að hún þarfnist nú óskiptrar athygli og umhyggju, sem helst myndi kalla á aðkomu tveggja foreldra. Frekari stoðum undir þá niðurstöðu rennir fyrirliggjandi álitsgerð P, félagsráðgjafa sem sérhæfir sig í tengslamyndun, dags. 24. febrúar sl., þar sem fjallað er um vistun stúlkunnar og bróður hennar, en álitsgerðarinnar var aflað þegar í ljós kom að aðlögun systkinanna C og F á sama heimili fyrr á þessu ári gekk ekki eins og skyldi. Fram kemur að það þjóni ekki hagsmunum systkinanna að vera vistuð á sama heimili. Stúlkan hafi þörf fyrir mikla umhyggju, næmni, þolinmæði og skilning á líðan og hegðun ef vel á að takast til að bæta upp fyrir það sem aflaga hafi farið. Þetta sé nauðsynlegt til þess að hún fái tækifæri til að þroskast og dafna eins og best verði á kosið. Tvo fullorðna þurfi til að sinna stúlkunni, a. m. k. fyrst um sinn. Þess skal getið að enda þótt erfiðlega hafi gengið að finna heimili fyrir stúlkuna á grundvelli 84. gr. laga nr. 80/2002 í kjölfar vistunar á [...] undir rekstri málsins fannst að lokum par sem barnið dvelur nú hjá. Samkvæmt framburði G, starfsmanns barnaverndar stefnanda, fyrir dómi eru aðstæður þar góðar og stúlkan eina barnið á heimilinu. Vel hafi gengið hingað til með hana. Í öðrum gögnum málsins er rakið að þetta fólk vilji hafa stúlkuna áfram hjá sér ef niðurstaða dómsmálsins verður sú að stefndu verði svipt forsjá barnsins.

Að öllu framangreindu virtu telur dómurinn að fullnægt sé skilyrði 2. mgr. 29. gr. laga nr. 80/2002 til að taka kröfu stefnanda gagnvart stefnda til greina þar sem ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta, eins og atvikum málsins er háttað.

Í samræmi við framangreinda niðurstöðu ber að fallast á þá kröfu stefnanda að bæði stefndu verði svipt forsjá dóttur sinnar, C.

Stefnandi krefst ekki málskostnaðar. Að þessu virtu og í ljósi atvika málsins þykir rétt að málskostnaður falli niður milli stefnanda og stefndu. Stefnda A nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 10. febrúar sl. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, eins og nánar greinir í dómsorði, en sú þóknun er í samræmi við dómvenju ákveðin án tillits til virðisaukaskatts. Við ákvörðun þóknunar er tekið tillit til þess að rekin eru tvö samkynja mál um bæði börn stefndu A. Stefndi B nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 25. janúar sl. Allur gjafsóknarkostnaður hans greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, eins og nánar greinir í dómsorði, en sú þóknun er í samræmi við dómvenju ákveðin án tillits til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið K-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefndu A flutti málið S-kvk-nf B-kvk-nf S-kvk-nf lögmaður.

Af hálfu stefnda B flutti málið G-kk-nf E-kk-nf lögmaður.

Dóm þennan kveða upp A-kk-nf H-kk-nf, héraðsdómari og dómsformaður, I-kvk-nf L-kvk-nf héraðsdómari og G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur.

D Ó M S O R Ð:

Stefndu, A og B, eru svipt forsjá dóttur sinnar, C, kt. [...].

Málskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu A greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, S-kvk-ef B-kvk-ef S-kvk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 1.700.000 krónur.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda B greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, G-kk-ef E-kk-ef, sem þykir hæfilega ákveðin 2.100.000 krónur.