660/2018

Útdráttur

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að kyrrsetja nánar tilgreindar eignir hans. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að fyrir lægi rökstuddur grunur um að X hefði brotið gegn 109. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa vanrækt að telja fram umtalsverðar launatekjur fyrir tekjuárin 20102013 og fjármagnstekjur fyrir tekjuárin 20122013. Vísað var til þess að í lögskýringargögnum með 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 kæmi fram að ákvæðið tæki mið af 88. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, og af því leiddi að við túlkun á 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 yrði meðal annars að horfa til þess hvernig 88. gr. laga nr. 88/2008 hefði verið beitt í réttarframkvæmd. Við mat á því hvort hætta þyki á að eignum verði skotið undan eða þær glatist eða rýrni hefði í réttarframkvæmd einkum verið horft til þess hve há sú fjárhæð væri sem krafist væri tryggingar fyrir og hvort bent hefði verið á að til væru aðrar eignir sem gætu staðið til fullnustu á greiðslu viðkomandi kröfu, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 17. september 2013 í máli nr. 601/2013 og 26. febrúar 2010 í máli nr. 73/2010 og úrskurð Landsréttar 8. mars 2018 í máli nr. 207/2018. Landsréttur benti á að þótt eðli þeirra eigna sem kyrrsetning beindist að kynni að skipta máli við matið þá réði það ekki eitt úrslitum. Hafa yrði í huga að það væri að jafnaði ekki flókið eða tímafrekt að framselja fasteignir, eða eftir atvikum binda þær veðböndum eða kvöðum sem gætu rýrt fjárhagslegt verðmæti þeirra. Þá hefði X ekki bent á að til væru aðrar eignir sem gætu staðið til fullnustu á greiðslu kröfunnar en fyrirliggjandi skattframtöl bæru auk þess með sér að tekjur hans dygðu ekki til þess yrði leitað fullnustu hennar. Að þessu gættu taldi Landsréttur fullnægt því skilyrði 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 að hætta væri á að eignum yrði skotið undan eða þær glatast eða rýrnað. Þá taldi Landsréttur hvorki að verðmæti hinna kyrrsettu eigna hefðu verið umfram það sem þurfti til að tryggja kröfu T, né að slíkir annmarkar hefðu verið á undirbúningi eða framkvæmd kyrrsetningargerðarinnar að valdið gæti því að hún yrði felld úr gildi.

Úrskurður Landsréttar Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 10. ágúst 2018 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. ágúst 2018, í málinu nr. K[…]/2018, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi eða breyta þeirri ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 19. desember 2017 að kyrrsetja nánar tilgreindar eignir hans. Kæruheimild er í klið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, til vara að kyrrsetning á eignarhluta hans í […], Reykjavík, fastanúmer […], verði felld úr gildi en að því frágengnu að fjárhæð kyrrsetningar á eignum hans verði lækkuð verulega. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi auk kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Málsatvik

4 Samkvæmt gögnum málsins tekur rannsókn skattrannsóknarstjóra á skattskilum sóknaraðila til tekjuáranna 2010 til og með 2013. Hin umdeilda kyrrsetningargerð nær til eignarhluta hans í tveimur nánar tilgreindum fasteignum en samkvæmt gögnum sem lögð hafa verið fyrir Landsrétt var eignarhluti eiginkonu hans í annarri þeirra, fasteigninni […], Reykjavík, fastanúmer […], einnig kyrrsettur sama dag. Verðmöt vegna framangreindra fasteigna hafa einnig verið lögð fram í Landsrétti. Málsatvikum og málatilbúnaði aðila er að öðru leyti lýst í hinum kærða úrskurði.

Niðurstaða

Aðalkrafa sóknaraðila

5 Sóknaraðili byggir á því að skilyrðum kyrrsetningar samkvæmt 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt hafi ekki verið fullnægt og því beri að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og fallast á kröfu hans um að gerðin verði felld úr gildi.

6 Skilyrði kyrrsetningar samkvæmt 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 eru að það liggi fyrir rökstuddur grunur um refsiverða háttsemi samkvæmt 109. gr. sömu laga og að hætta þyki á að eignum verði ella skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun, enda megi ætla að meint refsiverð háttsemi varði við 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

7 Samkvæmt gögnum máls liggur sóknaraðili undir grun um að hafa vanrækt að telja fram umtalsverðar launatekjur fyrir tekjuárin 20102013 og fjármagnstekjur fyrir tekjuárin 2012 og 2013. Samkvæmt fyrirliggjandi útreikningi áætlaðra sekta og skattfjárhæða nemur heildarkrafan á hendur sóknaraðila 78.847.611 krónum en krafist var kyrrsetningar í eignum hans til tryggingar kröfu að fjárhæð 78.500.000 krónur. Sóknaraðili vísar til þess í sínum málatilbúnaði að hann hafi ávallt staðið í þeirri trú að skattskil hans væru í samræmi við lög og reglur og hann hafi treyst á ráðgjöf endurskoðanda sem hafi séð um hans skattskil. Engin gögn hafa á hinn bóginn verið lögð fram af hans hálfu sem renna stoðum undir að fyrrgreind áætlun skattrannsóknarstjóra ríkisins um vangreidda skatta byggi á röngum forsendum. Á þessu stigi máls verður því að leggja til grundvallar að sóknaraðili liggi undir rökstuddum grun um að hafa brotið gegn 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Í ljósi þess að um verulegar fjárhæðir er að ræða, má ætla að háttsemin kunni jafnframt að varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. þess ákvæðis.

8 Í lögskýringargögnum með 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 kemur fram að ákvæðið taki mið af 88. gr. laga nr. 88/2008 sem felur í sér almenna heimild til kyrrsetningar hjá sakborningi ef hætta þykir á að eignum verði ella skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun meðan á rannsókn máls stendur. Síðastnefnd lagaákvæði hafa bæði það markmið að tryggja að fjármunir verði til staðar reynist grunur um refsiverða háttsemi á rökum reistur. Af þessu leiðir að við túlkun á 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 verður meðal annars að horfa til þess hvernig 88. gr. laga nr. 88/2008 hefur verið beitt í réttarframkvæmd. Við mat á því hvort,,hætta þykir á að eignum verði ella skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun“ hefur í réttarframkvæmd við túlkun á 88. gr. laga nr. 88/2008 einkum verið horft til þess hve há sú fjárhæð er sem krafist er tryggingar fyrir og hvort bent hafi verið á að til séu aðrar eignir sem gætu staðið til fullnustu á greiðslu viðkomandi kröfu, sbr. dóma Hæstaréttar 17. september 2013 í máli nr. 601/2013 og 26. febrúar 2010 í máli nr. 73/2010 og úrskurð Landsréttar 8. mars 2018 í máli nr. 207/2018. Skilyrði kyrrsetningar samkvæmt 88. gr. laga nr. 88/2008 og 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 eru eðlisólík skilyrðum fyrir kyrrsetningu samkvæmt 5. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. og verða þau ekki lögð að jöfnu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 73/2010 að því er varðar 88. gr. laga nr. 88/2008. Þótt eðli þeirra eigna sem kyrrsetning beinist að kunni að skipta máli við mat á hættu á undanskoti, ræður það eitt ekki úrslitum. Um síðastnefnt verður meðal annars að hafa í huga að ekki er að jafnaði flókið eða tímafrekt að framselja fasteignir, eða eftir atvikum binda þær veðböndum eða kvöðum sem geta rýrt fjárhagslegt verðmæti þeirra verulega eða jafnvel að öllu leyti. Þá hefur sóknaraðili ekki bent á að til séu aðrar eignir sem gætu staðið til fullnustu á greiðslu kröfunnar en fyrirliggjandi skattframtöl 2015 og 2016 bera auk þess með sér að tekjur hans dugi ekki til þess, verði leitað fullnustu hennar.

9 Með vísan til framangreinds þykir fullnægt skilyrðum 113. gr. laga nr. 90/2003 fyrir lögmæti kyrrsetningargerðar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 19. desember 2017 í hinum þar tilgreindu eignum sóknaraðila.

10 Sóknaraðili byggir jafnframt á því að ógilda beri kyrrsetningargerðina þar sem kyrrsettar hafi verið eignir umfram það sem þurfti til að tryggja kröfu varnaraðila. Samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sem gildir um kyrrsetningu samkvæmt 15. gr. laga nr. 31/1990, skal sýslumaður gæta að því að kyrrsetning nái eingöngu til eigna sem nægja til fullnustu kröfu gerðarbeiðanda. Í þessu ákvæði felst meðal annars að varnaraðili á ekki rétt á að kyrrsetning fari fram í tveimur fasteignum, ef ljóst liggur fyrir að önnur þeirra dugar sem fullnægjandi trygging fyrir kröfu hans. Tvær fasteignir voru kyrrsettar til tryggingar kröfu varnaraðila og liggur fyrir að sóknaraðili átti 50% eignarhlut í þeim báðum á móti maka sínum. Af endurriti úr gerðarbók sýslumanns má ráða að ekki var óskað eftir virðingu eignanna af hálfu varnaraðila en enginn var viðstaddur gerðina af hálfu sóknaraðila. Af því má ráða að sýslumaður hafi ekki talið vafa ríkja um að kyrrsetningargerðin þyrfti að ná til beggja fasteigna til að veita fullnægjandi tryggingu fyrir áætlaðri kröfu varnaraðila. Með kyrrsetningarbeiðni varnaraðila fylgdi útprentun úr fasteignaskrá 7. desember 2017 um að fasteignamat […] hafi verið 75.550.000 krónur árið 2017 þegar kyrrsetningargerðin fór fram en það myndi hækka í 88.650.000 krónur árið 2018. Í útprentun fyrir hina fasteignina að […] kom fram að fasteignamatið 2017 hefði verið 14.590.000 krónur en myndi hækka í 16.750.000 krónur árið 2018. Sé tekið mið af því að sóknaraðili átti eingöngu 50% eignarhlut í þessum eignum lá þannig fyrir að önnur eignin myndi ekki duga sem fullnægjandi trygging, væri tekið mið af fasteignamati þessara eigna árin 2017 og 2018. Önnur gögn lágu ekki fyrir um verðmæti eignanna.

11 Af hálfu sóknaraðila hafa verið lögð fram verðmöt fasteignasala sem aflað var einhliða af hans hálfu ríflega sex mánuðum eftir að kyrrsetningargerðin fór fram. Samkvæmt þeim var markaðsverð […] á þeim tíma 104.000.000 króna en hinnar fasteignarinnar 18.900.000 krónur. Verðmati sem sóknaraðili aflaði einhliða í kjölfar kyrrsetningargerðarinnar verður ekki jafnað til virðingar í skilningi 2.3. mgr. 38. gr. laga nr. 90/1989 eða matsgerðar dómkvadds matsmanns og hefur því ekkert sönnunargildi í málinu. Í þessu samhengi verður meðal annars að hafa í huga að við virðingu eigna samkvæmt 2.3. mgr. 38. gr. laga nr. 90/1989 gilda sérstakar reglur um hvaða forsendur skuli liggja verðmati að baki, en samkvæmt því skal verðmat taka mið af því verði sem ætla má að fáist fyrir eignina við nauðungarsölu, að frádregnum kostnaði og að teknu tilliti til réttinda þeirra, sem forgangs kunna að njóta gagnvart kröfu gerðarbeiðanda. Ekki er að sjá að þessa hafi verið gætt í þeim verðmötum sem sóknaraðili hefur lagt fram, en jafnvel þótt tekið væri mið af þessum verðmötum myndi hvorug fasteignin duga ein og sér sem fullnægjandi trygging fyrir áætlaðri kröfu varnaraðila, ef tekið er mið af því að sóknaraðili átti einungis 50% eignarhlut í þeim. Breytir þar engu að 50% eignarhlutur maka sóknaraðila í […] hafi jafnframt verið kyrrsettur á grundvelli lokamálsliðar 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 til tryggingar á kröfu að fjárhæð 28.500.000 krónur vegna væntanlegra skattbreytinga hjá sóknaraðila, enda ber maki óskipta ábyrgð með sóknaraðila á sköttum sem á þau kunna að verða lagðir og getur innheimtumaður ríkissjóðs gengið að hvoru þeirra um sig til greiðslu á sköttum beggja, sbr. 1. og 6. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003. 12 Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að verðmæti þeirra eigna sem voru kyrrsettar hjá sóknaraðila hafi ekki verið umfram það sem þurfti til að tryggja kröfu varnaraðila.

13 Í málatilbúnaði sóknaraðila er loks byggt á því að slíkir annmarkar hafi verið á framkvæmd kyrrsetningargerðarinnar að fella beri hana úr gildi. Um rök fyrir því vísar sóknaraðili til þess að honum hafi ekki verið tilkynnt með hæfilegum fyrirvara um framkomna beiðni um kyrrsetningu, sbr. meginreglu 1. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989 sem gildir um kyrrsetningargerðir, sbr. 4. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990. Telur sóknaraðili jafnframt að skortur á umfjöllun um undantekningar frá þessari meginreglu í kyrrsetningarbeiðni og í gerðarbók sýslumanns eigi að leiða til þess að gerðin verði felld úr gildi. Um ógildingarannmarka á framkvæmd kyrrsetningarinnar vísar sóknaraðili einnig til þess að skilyrðum 3. mgr. 24. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 4. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990, til að halda kyrrsetningargerðinni áfram án viðveru sóknaraðila eða löghæfs manns í hans stað, hafi ekki verið fullnægt, auk þess sem sýslumaður hafi vanrækt að bóka í gerðarbók á hvaða forsendum hann teldi gerðina mega halda áfram við þessar aðstæður.

14 Að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að uppfyllt sé það skilyrði kyrrsetningar samkvæmt 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 að hætta þyki á að hinum kyrrsettu eignum verði skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun meðan á rannsókn refsiverðs brots stendur. Kyrrsetningarbeiðni varnaraðila byggir á sömu forsendu en í samræmi við það var sérstaklega óskað eftir að gerðin færi fram,,án tafar“ og að sóknaraðili yrði ekki boðaður til gerðarinnar með vísan til 21. gr. laga nr. 90/1989. Ekki verður talið koma að sök þótt ekki hafi sérstaklega verið vísað til tiltekins töluliðar í undanþáguákvæði 3. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989 í kyrrsetningarbeiðni varnaraðila, enda nægilega ljóst af þeirri röksemdafærslu sem fram kom í beiðninni að varnaraðili teldi ella hættu á að sóknaraðili myndi freista þess að spilla fyrir gerðinni, sbr. 2. tl. sama ákvæðis. Sýslumaður varð við beiðni varnaraðila um að sóknaraðili yrði ekki boðaður til gerðarinnar líkt og honum var heimilt samkvæmt ákvæðinu. Með hliðsjón af framangreindu verður jafnframt lagt til grundvallar að tafir á framkvæmd gerðarinnar vegna fjarveru sóknaraðila eða löghæfs manns í hans stað kynnu að stofna hagsmunum varnaraðila í hættu, en við gerðina lágu fyrir upplýsingar um eignir í eigu sóknaraðila sem hægt var að kyrrsetja. Samkvæmt því verður talið að skilyrði 3. mgr. 24. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 4. mgr. 8. gr. laga nr. 31/1990, til að halda gerðinni áfram án viðverðu sóknaraðila hafi einnig verið fullnægt.

15 Í ljósi þess sem að framan greinir verður hvorki talið koma að sök að sýslumaður hafi ekki sérstaklega fært til bókar við framkvæmd gerðarinnar á hvaða forsendum hann taldi rétt að láta gerðina fara fram án boðunar samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 90/1989, né að hann hafi ekki rökstutt nánar af hverju skilyrðum 3. mgr. 24. gr. laganna var talið fullnægt. Verður því ekki fallist á að slíkir annmarkar hafi verið á undirbúningi eða framkvæmd kyrrsetningargerðarinnar að valdið geti að hún verði felld úr gildi.

16 Samkvæmt öllu framangreindu verður ekki fallist á aðalkröfu sóknaraðila.

Varakrafa sóknaraðila

17 Sóknaraðili krefst þess til vara að kyrrsetning á fasteigninni við […] verði felld úr gildi, en sú eign var bundin ákveðnum ráðstöfunarkvöðum af hálfu Seðlabanka Íslands vegna þátttöku sóknaraðila í fjárfestingarleið bankans. Byggir sóknaraðili einkum á því að þar sem fasteignin hafi verið bundin þessum kvöðum hafi skilyrði 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003, um hættu á undanskoti eða að eignirnar glatist eða rýrni að mun, ekki verið fullnægt.

18 Eins og fyrr greinir ræður ekki úrslitum við túlkun á framangreindu skilyrði 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003, hversu auðvelt er að framselja viðkomandi eign heldur einkum hve há sú fjárhæð er sem krafist er tryggingar fyrir og hvort bent hafi verið á að til séu aðrar eignir sem gætu staðið til fullnustu á greiðslu viðkomandi kröfu. Eins og áður er rakið verður hér lagt til grundvallar að þessu skilyrði 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 hafi verið fullnægt og breytir umrædd kvöð Seðlabanka Íslands ekki þeirri niðurstöðu en samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga nr. 90/1989, sbr. 15. gr. laga nr. 31/1990, standa áhvílandi lögbönd ekki í vegi fyrir framkvæmd kyrrsetningar. Verður varakrafa sóknaraðila því ekki tekin til greina.

Þrautavarakrafa sóknaraðila

19 Sóknaraðili krefst þess til þrautavara að,,fjárhæð kyrrsetningar“ á eignum sóknaraðila verði lækkuð verulega. Í greinargerð með kæru sóknaraðila er þessi krafa útskýrð þannig að kyrrsettar hafi verið eignir umfram þá kröfu sem kyrrsetningunni sé ætlað að tryggja. Eins og fyrr er rakið verður hér lagt til grundvallar að verðmæti þeirra eigna sem voru kyrrsettar sé ekki umfram það sem þarf til að tryggja kröfu varnaraðila. Af þeirri ástæðu verður þrautavarakrafa sóknaraðila ekki tekin til greina.

20 Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.