132/2020

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur V hf. til greiðslu skaðabóta vegna afleiðinga umferðarslyss sem hann lenti í í janúar 2017. Deildu aðilar um tekjuviðmiðun til ákvörðunar bóta fyrir varanlega örorku. Þegar slysið varð hafði A nýlokið stúdentsprófi og var í fullu starfi. Töldu matsmenn áform hans um framtíðarstarfsvettvang hafa verið ómótuð á slysdegi. Krafa A tók mið af launum hans árið 2017 sem voru svipuð meðallaunum verkamanna það ár en fyrir lá að frá apríl 2020 hafði hann verið á hærri launum en hjá fyrri vinnuveitanda. Fallist var á með A að hefði slysið ekki orðið hefði hann haft að minnsta kosti jafnháar tekjur næstu árin og hann hafði árið 2017. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að taka kröfu A til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 5. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfu stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt gögnum sem lögð voru fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti var stefnda sagt upp störfum hjá B ehf. á árinu 2019 vegna samdráttar og lauk hann störfum þar 1. ágúst sama ár. Var stefndi atvinnulaus um skeið en hóf störf hjá C ehf. í apríl 2020 við umönnun [...]. Starfar stefndi þar enn. Þá hefur verið upplýst að hjá B ehf. sinnti stefndi starfi aðstoðarmanns [...], ók sendibíl og annaðist gerð reikninga.

5

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er ágreiningur málsaðila afmarkaður og lýtur að því hvernig ákvarða beri bætur til stefnda vegna varanlegrar örorku. Aðilar málsins eru sammála um að árslaun til ákvörðunar bóta skuli metin sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 en þá greinir áum hver skuli vera viðmiðunarlaunin. Áfrýjandi telur rétt að miða útreikning á bótum vegna varanlegrar örorku stefnda við lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga en stefndi telur á hinn bóginn réttara að að miða við eiginleg árslaun sín fyrsta heila árið eftir tjónsatburð.

6

Þegar stefndi slasaðist 23. janúar 2017 hafði hann starfað hjá B ehf. um nokkurra vikna skeið, fyrst í hlutastarfi meðfram framhaldsskólanámi frá október til desember 2016 en stefndi lauk stúdentsprófi í lok þess árs. Frá áramótum var stefndi á hinn bóginn í fullu starfi hjá fyrirtækinu. Laun hans fyrir hlutastörf í nóvember og desember 2016 voru þó sambærileg launum sem hann fékk suma mánuði ársins 2017.

Eins og áður greinir liggur nú fyrir að stefndi starfaði hjá B ehf. til 1. ágúst 2019 eða í tæp þrjú ár. Einnig liggur fyrir að stefndi hóf störf hjá C ehf. í apríl 2020 þar sem hann starfar enn. Eru laun hans þar talsvert hærri en hann hafði hjá B ehf.

7

Þegar slysið varð var stefndi tæplega 21 árs gamall og hafði nýlokið stúdentsprófi.

Töldu matsmenn áform hans um framtíðarstarfsvettvang hafa verið ómótuð á slysdegi. Frá þeim tíma eða í rúm fjögur ár hefur stefndi verið á vinnumarkaði og unnið störf sem ekki krefjast tiltekinnar menntunar eða starfsreynslu. Með hliðsjón af framangreindu og gögnum málsins verður að fallast á með stefnda að gera megi ráð fyrir að ef slysið hefði ekki orðið hefði hann að minnsta kosti haft jafnháar tekjur næstu árin og hann hafði á árinu 2017. Tekur krafa hans mið af þeim launum en þau eru svipuð meðallaunum verkamanna það ár. Með hliðsjón af framangreindu og gögnum málsins að öðru leyti eru efni til að fallast á þá viðmiðun um árslaun stefnda sem hann byggir kröfu sína á. Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

8

Áfrýjandi greiði stefnda málskostnað vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnda, A, 900.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2020

M ál þetta, sem dómtekið var að lokinni aðalmeðferð þess, þann 16. janúar sl., var höfðað með stefnu birtri 7. maí 2019 af stefnanda, A, [...], á hendur stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík.

Stefnandi gerir í málinu þær dómkröfur að stefndi verði dæmdur til þess að greiða stefnanda 6.266.982 krónur, með 4,5% vöxtum frá 23. apríl 2017 til 26. desember 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádreginni innborgun stefnda þann 15. febrúar 2019 að fjárhæð 3.245.157 krónur.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar af stefnda að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.

Ágreiningsefni og málsatvik

Mál þetta á rætur að rekja til umferðarslyss sem stefnandi varð fyrir 23. janúar 2017, en ekki er ágreiningur í málinu um bótaskyldu stefnda, né heldur um metnar tjónsafleiðingar slyssins, nema um fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku stefnanda. Bifreiðin nr. [...], sem stefnandi ók á slysdegi, var tryggð lögboðnum tryggingum, þar á meðal slysatryggingu eiganda og ökumanns, samkvæmt umferðarlögum nr. 50/1987, hjá hinu stefnda félagi. Greiðsluskylda stefnda úr slysatryggingu ökumanns bifreiðarinnar [...]er því óumdeild í málinu og visst uppgjör bóta hefur farið fram.

Með sameiginlegri matsbeiðni stefnanda og stefnda var þess farið á leit við D lækni og E lögmann að þeir legðu mat á afleiðingar umrædds slyss eftir ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993. Niðurstöður matsgerðar þeirra, dags. 23. nóvember 2018, eru þær helstar að stöðuleikapunktur er metinn sem 23. apríl 2017, varanlegur miski stefnanda sex stig og varanleg örorka hans 6%. Á grunni matsgerðarinnar var stefndi svo krafinn um greiðslu skaðabóta með kröfubréfi 26. nóvember 2018. Ekki var ágreiningur um greiðslu bóta fyrir varanlegan miska, en stefndi neitaði að greiða stefnanda allar umkrafðar skaðabætur fyrir varanlega örorku.

Nánar tiltekið greinir aðila á um hvaða árslaunaviðmið skuli leggja til grundvallar útreikningi bóta fyrir varanlega örorku. Stefnandi telur rétt, sbr. kröfugerð hans í málinu á hendur stefnda, að meta árslaun sérstaklega samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en stefndi Vátryggingafélag Íslands hf. (hér eftir VÍS hf.) telur skilyrði fyrir beitingu þess ákvæðis ekki uppfyllt og telur rétt að við uppgjör skaðabóta fyrir varanlega örorku sé gengið út frá lágmarkslaunaviðmiði 3. mgr. 7. gr. laganna. Af hálfu stefnanda er lagt til grundvallar að stefnandi hafi á slysdegi verið kominn í fast starf, sem hann gegni enn, en af hálfu stefnda er einkum vísað til þess að stefnandi hafi þá verið óráðinn um framtíðaráform, sbr. framburð á matsfundum.

Með bréfi, dags. 26. nóvember 2018, gerði stefnandi bótakröfur vegna afleiðinga slyssins. Þar var þess krafist að tekið yrði mið af tekjum hans í starfi hjá B ehf. á árinu 2017, í stað þess að líta til þriggja ára fyrir slysdag 23. janúar 2017, og uppreikna tekjur hans á því ári til heils árs þar sem hann hafði meðal annars verið í fæðingarorlofi hluta ársins. Stefndi sendi stefnanda í framhaldi uppgjörstillögu, sbr. tölvupóst frá 15. janúar 2019. Líkt og ráða má af áframhaldandi tölvupóstsamskiptum var ágreiningur á milli aðila um tekjuviðmið bóta fyrir metna örorku. Þann 1. febrúar 2019 gaf stefndi síðan út tjónskvittun þar sem tekið var mið af lágmarkslaunum skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna, með vísan til þess að stefnandi hefði verið nemi. Af hálfu stefnanda var tekið við þeim bótum sem innborgun, 31. janúar 2019, en með fyrirvara um deilu aðila um árslaunaviðmið.

Ágreiningur í máli þessu er því alfarið einangraður við það hvaða árslaunaviðmið beri að viðhafa í tengslum við bætur fyrir varanlega örorku, sbr. 7. gr. laga nr. 50/1993. Það er, við það hvort eitthvert annað launaviðmið gefi réttari mynd af væntanlegum tekjum stefnanda miðað við stöðu hans á tjónsdegi en stefndi viðhafði og þá hvaða launaviðmiði skuli beita við útreikning á tjóni stefnanda. Í samræmi við fyrirvarann og vegna ágreinings aðila um þetta atriði var mál þetta höfðað um þennan afmarkaða ágreining og þá um leið hvort að tjón stefnanda sé nú þegar bætt að fullu eða ekki.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Málssóknin á hendur stefnda sé reist á 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 88. og 90. gr. sömu laga, og meginreglu skaðabótaréttar um að tjónþola beri fullar bætur fyrir fjártjón. Útreikningur stefnufjárhæðar byggist á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, einkum 7. gr. þeirra, og á þeirri matsgerð sem aðilar hafi aflað sameiginlega.

Stefnandi fallist ekki á að við uppgjör skaðabóta vegna varanlegrar örorku sé rétt að beita lágmarkslaunaviðmiði í 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og stefndi VÍS hf. byggi á bótauppgjör sitt. Stefnandi mótmæli því að 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga eigi við um aðstæður hans, enda sé ákvæðinu að meginstofni til ætlað að taka til þeirra sem engar tekjur hafi haft vegna ungs aldurs, eða vegna þess að þeir hafi ekki verið á vinnumarkaði, t. d. vegna fötlunar, veikinda eða vinnu heima við. Þannig sé ákvæðinu ætlað að tryggja þeim ákveðna lágmarkstekjuviðmiðun þegar framtíðartekjuskerðing þeirra sé bætt. Ákvæðinu sé aftur á móti ekki ætlað að taka til þeirra sem komnir séu út á vinnumarkað, eins og átt hafi við í tilviki stefnanda, sem hafi skömmu fyrir slysið hafið störf á almennum vinnumarkaði eftir að hafa áður verið í námi og í hlutastörfum samhliða námi. Aðstæður stefnanda hafi því verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og hann telji fullljóst að annar mælikvarði en meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú ár fyrir tjónsatvikið sé réttari fyrir líklegar framtíðartekjur hans.

Stefnandi sé fæddur [...]og hafi því verið tvítugu rá slysdegi. Hann hafi lokið grunnskóla árið [...]og síðan verið í þrjú ár í [...]áður en hann hafi skipt yfir í [...]. Þar hafi hann verið í tvær annir og lokið þar stúdentsprófi um jólin 2016. Í ágúst 2018 hafi stefnandi farið í nám í [...]við [...], en hætt því námi um mánuði síðar. Í lok september 2018 hafi stefnandi þreytt inntökupróf í [...], en ekki náð í gegn, en gríðarleg ásókn sé í námið, samkeppni hörð og örfáir komist í gegn. Þrátt fyrir að stefnandi hafi haft hug á því að læra [...]sé framtíð hans alls óráðin og annað nám ekki á dagskrá. Það liggi því fyrir að á slysdegi, þann 23. janúar 2017, hafði stefnandi ekki lagt grunn að framhaldsnámi eða sérstökum starfsréttindum. Hann hafði þá engu að síður lokið námi og hafið þau störf á almennum vinnumarkaði sem hann gegni enn.

Miklar breytingar hafi orðið á högum stefnanda skömmu fyrir slysið 23. janúar 2017. Breytingarnar hafi falist í því að í október 2016 hafi stefnandi hafið störf hjá B ehf. og verið þar í fullu starfi þegar hann lenti í umferðarslysinu, en eftir að hann lauk framhaldsskólanámi hafi hann farið í fullt starf hjá sama vinnuveitanda. Stefnandi sé enn í þessu sama starfi og ekkert bendi til annars en að hann verði þar áfram eða í öðru sambærilegu starfi. Það að stefnandi hafi þreytt inntökupróf í [...]og varið einum mánuði í [...] sé ekki vísbending í aðra átt. Mestu varði hér um að stefnandi hafi þegar verið í fullu starfi á slysdegi og nú, meira en tveimur árum síðar, sé hann enn í þessu sama starfi.

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skuli árslaun tjónþola metin sérstaklega að tveimur skilyrðum uppfylltum: Aðstæður þurfi að vera óvenjulegar og fyrir hendi mælikvarði sem sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola en launatekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið. Í athugasemdum með 6. gr. frumvarps þess sem orðið hafi að lögum nr. 37/1999 um breytingu á skaðabótalögum nr. 50/1993 segi varðandi þetta:

„Launatekjur liðinna ára eru hins vegar ekki góður mælikvarði ef breytingar höfðu orðið á högum tjónþola skömmu áður en slys varð eða þegar fullyrða má að slíkar breytingar standi fyrir dyrum. Má nefna sem dæmi að tjónþoli hafi skipt um starf þannig að breyting hafi orðið á tekjum eða látið af starfi og hafið töku lífeyris. Í slíkum tilvikum er eðlilegra að ákveða viðmiðunarlaunin miðað við nýjar aðstæður.“

Að mati stefnanda eigi framangreindar athugasemdir í frumvarpinu nákvæmlega við um aðstæður hans. Skömmu áður en slysið hafi átt sér stað hafi stefnandi hætt að nýta starfsgetu sína til náms og hlutastarfa og byrjað að nýta hana eingöngu til tekjuöflunar á vinnumarkaði. Af þeirri ástæðu miðist krafa hans, í bréfi frá 26. nóvember 2018 um skaðabætur fyrir varanlega örorku, við laun hans í nýja starfinu hjá B ehf., á nánar tilteknu tímabili. Stefnandi telji að launatekjur hans umrætt tímabil gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en hvort heldur sem er meðalatvinnutekjur hans síðustu þrjú ár fyrir slysið eða lágmarkslaunaviðmið 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Að mati stefnanda sé krafa hans þó hófleg, enda um að ræða byrjunarlaun. Þá telji stefnandi að til þess beri að líta að um raunverulegar launatekjur hans sé hér að ræða en ekki viðmiðunarlaun tiltekinnar starfsstéttar.

Stefndi hafi neitað að greiða stefnanda skaðabætur í samræmi við réttmæta kröfu hans með þeim rökum að skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga sé hér ekki fullnægt. Í tölvupóstsamskiptum stefnanda og stefnda á tímabilinu 15. janúar til 22. janúar 2019 vísi stefndi m. a. til 8. gr. skaðabótalaga. Að mati stefnanda hafi það ákvæði ekki þýðingu við úrlausn ágreiningsins, meðal annars af þeirri ástæðu að stefnandi nýti vinnugetu sína til tekjuöflunar og það hafi hann gert bæði fyrir slysið og eftir það.

Renni það einnig stoðum undir málatilbúnað og kröfur stefnanda að launatekjur hans fyrstu sex mánuði ársins 2018 uppreiknaðar til árslauna að viðbættu 10% framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð séu 6.791.642 krónur (3.087.110 x 2 x 1,1), sem sé ívið hærra en þau laun sem lögð séu hér til grundvallar, 6.128.599 krónur. Sú fjárhæð gefi réttari mynd af líklegum framtíðartekjum stefnanda en launatekjur hans síðustu þrjú árin fyrir slysið og ótvírætt réttari mynd af líklegum framtíðartekjum hans en lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga, eins og stefndi haldi fram. Stefnandi hafi þegar sýnt fram á að tekjuöflunarhæfið sé mun meira en leiði af lágmarkslaunaviðmiði skaðabótalaga. Ekkert bendi til þess að stefnandi muni ekki í framtíðinni hafa a. m. k. jafnháar eða hærri launatekjur en þær sem hann geri nú kröfu um sem rétt viðmið.

Stefnandi krefjist þess að útreikningur skaðabóta fyrir varanlega örorku taki mið af tekjum hans frá janúar 2017, en þá hann hafi hafið fullt starf hjá B ehf., til og með ágúst 2017, uppreiknuðum til 12 mánaða og að teknu tilliti til þess að hann hafi verið launalaus í apríl 2017. Hann hafi hafið þriggja mánaða fæðingarorlof í september það sama ár og því sé ekki hægt að miða við tekjur hans yfir þá mánuði.

Geta beri þess að viðmiðunarlaun í eftirfarandi útreikningum séu aðeins lægri en gert hafi verið ráð fyrir í kröfubréfi, dags. 26. nóvember 2018, þar sem útreikningur í kröfubréfi hafi ekki tekið til desember 2017. Forsendurnar séu þó þær hinar sömu, að miða við raunverulegar launatekjur stefnanda í því starfi er hann hafi gegnt á slysdegi. Við útreikning árslaunaviðmiðs fyrir skaðabætur vegna varanlegrar örorku sé hér byggt á eftirfarandi launatekjum stefnanda miðað við neðangreinda mánuði:

Mánuðir 2017 tekjur í krónum

janúar 413.490 febrúar 300.544 mars 520.134 maí 646.081 júní 355.671 júlí 630.613 ágúst 540.186 desember 341.028 samtals 3.745.747

Meðallaun stefnanda á ofangreindu tímabili hafi verið 468.218 krónur á mánuði. Þau meðallaun séu notuð sem viðmið fyrir þá mánuði sem hann hafi engin laun fengið og verið í fæðingarorlofi, það eru apríl og september– nóvember 2017. Gert sé ráð fyrir 8% framlagi atvinnurekanda í lífeyrissjóð til 1. júlí 2017, en svo 10% eftir þann dag.

Mánuður 2017 Tekjur í krónum - með 8/10% mótframlagi janúar 413.490 febrúar 300.544 mars 520.134 apríl 468.218 maí 646.081 júní 355.671 samtals janúar– júlí 2.704.138 - 2.920.470 júlí 630.613 ágúst 540.186 september 468.218 október 468.218 nóvember 468.218 desember 341.028 samtals júlí - desember 2.916.481 - 3.208.129 samtals janúar - desember - 6.128.599

Viðmiðunarlaun stefnanda við útreikning skaðabóta fyrir varanlegra örorku séu því 6.128.599 krónur. Óumdeilt sé að aldursstuðull samkvæmt 6. gr. skaðabótalaga sé 17,043. Krafa stefnanda vegna skaðabóta fyrir varanlega örorku samkvæmt 5.– 7. gr. skaðabótalaga sé því 6.128.599 x 17,043 x 6% eða = 6.266.983 krónur alls.

Málskostnaðarkrafa stefnanda byggist á 1. mgr. 129. gr. og 1. og 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Málskostnaður stefnanda beri virðisaukaskatt samkvæmt lögum nr. 50/1988. Stefnandi sé ekki virðisaukaskattsskyldur og sé nauðsyn að taka tillit til þess við ákvörðun málskostnaðar. Um varnarþing vísist til 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991. Vaxtakrafa stefnanda sé byggð á 16. gr. skaðabótalaga og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Vaxta, sbr. 16. gr. skaðabótalaga, sé krafist frá upphafsdegi metinnar örorku, eða stöðugleikatímapunkti, sem matsmenn telji vera 23. apríl 2017, þar til mánuður hafi verið liðinn frá því að hinu stefnda félagi var sent kröfubréf, dags. 26. nóvember 2018. Dráttarvaxta sé krafist frá þeim degi er málið var höfðað, sbr. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001, en krafa um dráttarvexti byggist á 1. mgr. 6. gr. þeirra.

Málsástæður og lagarök stefnda

Af stefnda hálfu sé öllum kröfum og málsástæðum stefnanda mótmælt. Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að með þegar greiddum bótum hafi stefnandi fengið tjón sitt bætt að fullu og hann eigi ekki lögvarinn rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda.

Í matsgerð, dags. 23. nóvember 2018, sé haft eftir stefnanda að hann hafi lokið grunnskóla árið [...], þá farið í [...]í þrjú ár, en skipt yfir í [...]og lokið þar stúdentsprófi um jólin 2016. Stefnandi hafi síðan farið í [...]í ágúst 2018, en hætt þar námi um mánuði síðar. Þá hafi hann farið í inntökupróf í [...]rúmri viku fyrir matsfundinn í september 2018. Segi í stefnu að stefnandi hafi haft hug á að læra [...]en framtíð hans sé alls óráðin. Þá virðist stefnandi hafa haft í hyggju að halda áfram að reyna að komast inn í [...]þrátt fyrir að hafa ekki náð því í fyrstu atrennu, sbr. það sem fram komi á bls. 2– 3 í matsgerð. Þá sé tekið fram í stefnu að stefnandi hafði á slysdegi ekki lagt grunn að framhaldsnámi eða sérstökum starfsréttindum. Þar segi einnig að verulegar breytingar hafi orðið á högum stefnanda skömmu fyrir slysið, 23. janúar 2017, sem falist hafi í því að stefnandi hafi hafið störf hjá B ehf. Stefnandi hafi verið kominn í fullt starf þar eftir útskrift en áður en umrætt slys hafi orðið. Engin gögn séu lögð hér framum útskrift stefnanda úr framhaldsskóla eða ráðningarsamning hans hjá B ehf., en af lýsingum stefnanda á náms- og starfsferli sínum megi leiða að hann hafi verið búinn að vera nokkrar vikur í fullu starfi hjá B ehf. áður en slysið hafi átt sér stað í ársbyrjun 2017. Í matsgerð á bls. 7 komi fram að framtíðaráform stefnanda hafi hvorki verið mótuð á slysdegi né á stöðugleikapunkti 23. apríl 2017, sbr. bls. 6 í matsgerð. Mat matsmanna hafi því tekið mið af því að framtíðaráform stefnanda hafi þá verið ómótuð hvað starfsvettvang varðaði. Þannig hafi t. a. m. verið litið til skrifstofustarfa, afgreiðslustarfa, o. fl. og þess hvaða áhrif stoðkerfiseinkenni stefnanda væru líkleg til að hafa hvað slík störf varðaði, en ekki hafi verið sérstaklega metin starfsorkuskerðing stefnanda vegna þess starfs sem hann hafi verið í hjá B ehf. á slysdegi.

Meginreglu skaðabótalaga nr. 50/1993 um grundvöll útreiknings á bótum fyrir varanlega örorku sé að finna í 1. mgr. 7. gr. laganna og sé hún sú að miða skuli við meðalatvinnutekjur tjónþola síðustu þrjú almanaksár fyrir þann dag er tjón hafi orðið. Undantekningu frá þessari meginreglu sé síðan að finna í 2. mgr. 7. gr. laganna og segi þar að árslaun megi þó meta sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður séu fyrir hendi og ætla megi að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Undantekningarreglu í 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga beri að skýra þröngt og verði bæði skilyrðin sem þar séu greind að vera uppfyllt til þess að heimilt sé að beita henni. Sönnunarbyrðin sé hjá stefnanda og verði hann því að sanna að óvenjulegar aðstæður hafi verið fyrir hendi og að annar mælikvarði en meginreglan í 1. mgr. 7. gr. laganna sé réttari fyrir líklegar framtíðartekjur og þá hvaða mælikvarði það kunni að vera.

Stefndi byggi á því að ekki fái staðist, eins og stefnandi byggi hér á við útreikning bóta fyrir varanlega örorku, að ákvarða árslaunaviðmið á grundvelli uppreiknaðra launa stefnanda næstu 12 mánuði eftir slys, í stað þess að miða við lágmarksárslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og stefndi hafi gert við bótauppgjörið.

Fyrir það fyrsta þá byggi stefndi á því að ekki sé almennt viðurkennt að taka skuli mið af tekjum tjónþola eftir slys. Þvert á móti þá sé meginreglan sú að miða beri við aðstæður eins og þær hafi verið á slysdegi. Ef fallist yrði á að aðstæður stefnanda hafi verið óvenjulegar í skilningi 7. gr. skaðabótalaga þá beri stefnandi sönnunarbyrðina fyrir því hvaða árslaun það séu sem teljist vera réttari mælikvarði á framtíðartekjur hans, þá byggt á fyrirætlunum hans á slysdegi, starfsferli hans og fyrri tekjusögu.

Stefnandi hafi verið [...] ára gamall er hann hafi slasast, hafði þá lokið grunnskóla og nýlokið framhaldskóla, auk þess sem hann hafi þá stefnt á [...], en þó hafi framtíð hans verið alls óráðin. Ekkert bendi til þess að hann hafi litið á starf sitt hjá B ehf. sem framtíðarstarf, en hann hafði starfað þar samhliða námi og síðan í nokkrar vikur eftir að stúdentsprófi lauk og þar til að slysið varð.

Stefndi telji árslaun á grunni uppreiknaðra tekna stefnanda næstu 12 mánuði eftir slysið ekki með nokkru móti geta endurspeglað líklegar framtíðartekjur á starfsævinni ef slysið hefði ekki orðið. Bendi ekkert til þess að stefnandi hafi ætlað sér að starfa á þessum vettvangi. Þvert á móti komi ítrekað fram af hans hálfu að framtíð hans hafi verið með öllu óráðin en hann hafi haft hug á að reyna fyrir sér sem [...].

Nærtækara sé þá að horfa til aðferðar í matsgerð við mat á varanlegri örorku. Þar sé ekki á nokkurn hátt tekið tillit til starfs er stefnandi hafi verið í hjá B ehf. á slysdegi, eins og um framtíðarstarf hafi verið að ræða, enda starfsorkuskerðing á engan hátt metin þar með tilliti til þess, heldur einungis á almennan hátt með það fyrir augum að óljóst væri hvað stefnandi myndi taka sér fyrir hendur í framtíðinni.

Ekki verði hér heldur litið fram hjá því að hér sé um afar stutta tekjusögu að ræða sem verði ekki talin til þess fallin að gefa góða vísbendingu um framtíðartekjur og vera þannig á einhvern hátt réttari mælikvarði en lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Vinnutekjur í svo skamman tíma í tímabundnu starfi, sem ekki hafi verið hugsað sem framtíðarstarf, heldur bráðabirgðastarf, geti ekki talist marktækur mælikvarði á framtíðartekjur tjónþola. Almennt séð sé svo stuttur tími í hvaða starfi sem er líka allt of skammur tími til þess að byggja á sem viðmið um framtíðartekjur.

Með vísan til alls framangreinds þá telji stefndi ljóst að við útreikning á bótum til stefnanda fyrir varanlega örorku beri að miða við lágmarksárslaun, sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, eins og gert hafi verið við uppgjör og að ekki hafi verið efni til annarrar viðmiðunar. Tjón stefnanda sé þar með að fullu uppgert og því beri að sýkna stefnda.

Loks sé kröfu um dráttarvexti hafnað frá fyrri tíma en dómsuppsögu, enda liggi ekki fyrir fyrr en þá hvort stefnandi eigi enn kröfu á hendur stefnda, og hvort vanefndir verði þá á greiðslu er heimila að dráttarvextir séu reiknaðir. Vísist til almennra reglna vátrygginga- og skaðabótaréttar, einkum meginreglna um sönnun og sönnunarbyrði, skaðabótalaga nr. 50/1993, laga nr. 37/1999, sem og til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en krafa stefnda um málskostnað byggist á 129. og 130. gr. þeirra laga.

Niðurstaða

Ágreiningur í máli þessu er, svo sem ráða má af framansögðu, skýrt afmarkaður, þar sem að tjón stefnanda og bótaskylda stefnda sem tryggingafélags, vegna þess slyss sem stefnandi varð fyrir 23. janúar 2017, liggur fyrir í málinu, sem og uppgjör vegna þess frá 31. janúar 2019, en stefnandi telur sig í því uppgjöri þó ekki hafa fengið fullar bætur frá stefnda vegna metinnar varanlegrar örorku, sbr. 5. og 6. gr. laga nr. 50/1993 og gerði því fyrirvara við þann útreikning af hálfu stefnda. Einungis er deilt um rétt árslaunaviðmið við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku sem metin var hjá stefnanda í fyrirliggjandi matsgerð, dags. 23. nóvember 2018. Af hálfu stefnda hafa þær bætur verið greiddar til stefnanda með hliðsjón af viðmiði samkvæmt 1., sbr. 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993. En í kröfugerð stefnanda, sem ekki virðist a. m. k. tölulegur ágreiningur um, er gengið út frá því að í uppgjöri fyrir þennan bótalið hefði átt að taka mið af óvenjulegum aðstæðum hans, sbr. 2. mgr. 7. gr. sömu laga, og að nota beri annan og réttari mælikvarða um framtíðartekjur hans, það eru þá raunlaun hans í fullu starfi þegar slysið varð, sem nánar er rakið hér að framan, en því starfi hafi hann gegnt æ síðan. Snýst mál þetta því alfarið um það hvernig heimfæra beri aðstæður stefnanda undir ákvæði 7. gr. laga nr. 50/1993 og með síðari breytingum, en það hljóðar svo:

„Árslaun til ákvörðunar bóta skv. 6. gr. skulu teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við.

Árslaun skulu þó metin sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðar tekjur tjónþola.

Þrátt fyrir ákvæði 1.– 2. mgr. skal ekki miða við lægri árslaun en tilgreint er í þessari töflu: [66 ára og yngri = 1.200.000 krónur].“

Svo sem rakið er nánar hér að framan þá liggur fyrir að stefnandi var [...]að aldri þegar umræddur tjónsatburður átti sér stað þann 23. janúar 2017. Þá liggur fyrir, með hliðsjón af óumdeildum málsatvikum, að stefnandi var kominn í fullt starf hjá B ehf. eftir að framhaldsskólanámi lauk fyrir jólin 2016, eða um mánuði áður en slysið varð. Þar hefur stefnandi starfað óslitið síðan í fullu starfi, en þó með þeirri undantekningu að hann hóf [...]í [...]í ágúst 2018, en hætti því um mánuði síðar, auk þess sem hann fór einnig í inntökupróf í [...]í september 2018, svo sem hér er áður rakið. Liggur þá fyrir að fram að því að stefnandi hóf framangreint starf hjá B ehf. var hann námsmaður með takmarkaða og óverulega tekjusögu á vinnumarkaði.

Fyrir liggur að við uppgjör bóta við stefnanda, þann 31. janúar 2019, þá ákvað stefndi að fullar bætur til stefnanda, fyrir þegar metna varanlega örorku hans, skyldu reiknaðar út frá því árslaunaviðmiði sem getið er um í framangreindri 3. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, þar sem framtíð hans á tjónsdegi hafi verið með öllu óráðin, eins og ástatt sé um með þá er fjallað sé um í 8. gr. sömu laga, en hann hafi þá stefnt að frekara námi og ekki litið á núverandi starf sem framtíðarstarf sitt. Stefnandi telur hins vegar, sem að framan greinir, að aðstæður hans í kringum tjónsatvik beri að telja óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. sömu laga, og að fyrir liggi annar mælikvarði er sé réttari um líklegar framtíðartekjur tjónþola, það er byrjunarlaun hans í núverandi starfi sem hann hafi gegnt síðan, þ. e. fyrir árið 2017, uppreiknuð með þeirri aðferð er hann leggur til.

Sé tekið mið af lögskýringargögnum með 7. gr. laga nr. 50/1993 og fyrirliggjandi dómaframkvæmd varðandi hana, þá liggur fyrir að þrátt fyrir að framangreint ákvæði 2. mgr. 7. gr. laganna feli í sér undantekningarreglu, þá hafi þó ekki verið til þess ætlast að túlka beri of þröngri skýringu skilyrðið um óvenjulegar aðstæður og geti það þá almennt tekið til þess þegar breytingar hafi í reynd orðið á högum tjónþola skömmu fyrir tjónsatburð eða að fyrirsjáanlegt hafi verið að slíkt hafi staðið fyrir dyrum. Er því að mati dómsins með hliðsjón af því er hér liggur fyrir ótvírætt að aðstæður stefnanda uppfylli þetta skilyrði þar sem hann hafði hafið fullt starf skömmu áður en slysið varð.

Hvað varðar það skilyrði fyrir beitingu 2. mgr. 7. gr. að stefnandi skuli þá einnig sýna fram á að annar mælikvarði sé þá réttari til að meta hverjar framtíðartekjur hans hefðu orðið en lágmarksviðmið er getið er um í 1. sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna, þá virðist fyrirliggjandi dómaframkvæmd gefa til kynna að þegar aðstæður séu óvenjulegar þá sé jafnvel tækt að líta til eiginlegra árslauna fyrsta heila árið eftir tjónsatburð, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 28. september 2006 í máli nr. 26/2006. Eins og rakið hefur verið hér að framan þá hefur stefnandi fært rök fyrir því viðmiði sem hann telur réttara að nota í hans óvenjulegu aðstæðum, það er að miða þá við uppreiknaðar rauntekjur í því starfi sem hann hafði þegar hafið á árinu 2017 og gegnir enn. Er af hálfu dómsins fallist á það með stefnanda að sá mælikvarði hafi, með hliðsjón af hér framangreindri dómaframkvæmd og framlögðum gögnum stefnanda, í senn verið forsvaranlegur og réttari mælikvarði á áætlaðar framtíðartekjur stefnanda en það viðmið samkvæmt 1., sbr. 3. mgr. 7. gr. laganna, sem stefndi ákvað að taka bæri mið af og þar af leiðandi hafi tjón stefnanda hér enn ekki verið að fullu bætt, sem hann eigi þó ótvírætt rétt til.

Þar sem ekki er, sem að framan segir, að öðru leyti ágreiningur um bótagrundvöll eða útreikning á kröfu stefnanda miðað við fyrirliggjandi forsendur þá verður það að öllu framangreindu virtu niðurstaða dómsins að fallast beri á kröfur stefnanda vegna mismunar á útreiknuðum bótum fyrir örorku, eins og þær liggja hér fyrir, þar á meðal um vexti. Hins vegar verður fallist á það með stefnda að aðstæður í málinu séu þannig að stefnda verði þó ekki gert að greiða stefnanda dráttarvexti fyrr en frá dómsuppsögu.

Með hliðsjón af öllu framangreindu þá verður að mati dómsins ekki talið að aðrar fram komnar röksemdir eða málsástæður hafi sérstaka þýðingu í málinu eða geti leitt til annarrar niðurstöðu, sbr. e-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Þar á meðal eru álitaefni er snúa að framangreindu örorkumati og starfi stefnanda, en fyrir liggur að hann hefur sinnt fjölþættum verkefnum í núverandi starfi, og í matsgerð virðist tekið mið af slíku. Þá verður ekki fallist á með stefnda að sú viðleitni stefnanda að ígrunda um tíma möguleika með starfsnám í betur launað starf eigi að hafa hér úrslitaþýðingu um að framtíð hans í þessu tilliti hafi því verið óráðin á slysdegi. En ljóst má telja að stefnandi hafði engin áform um að hverfa úr starfi sínu nema mögulega ef sýnt þætti að enn álitlegri kostur yrði raunhæfur sem ekki varð og hélt hann því áfram starfinu.

Með hliðsjón af úrslitum málsins er stefnda gert að greiða stefnanda málskostnað að teknu tilliti til virðisaukaskatts, sem í dómsorði greinir, og hefur þá verið tekið tillit til 270.000 króna sem stefndi hefur þegar greitt stefnanda vegna lögmannsþóknunar.

Mál þetta flutti S-kk-nf G-kk-nf lögmaður fyrir stefnanda, en Á-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf lögmaður fyrir hönd E-kk-ef B-kk-ef A-kk-ef lögmanns fyrir stefnda.

P-kk-nf D-kk-nf L-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn. Dómarinn tók við meðferð málsins 5. september sl., en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

Dómsorð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., greiði stefnanda, A, 6.266.982 krónur, með 4,5% vöxtum frá 23. apríl 2017 til 26. desember 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá dómsuppsögudegi þann 10. febrúar 2020 og til greiðsludags, allt þó að frádreginni innborgun stefnda, þann 15. febrúar 2019, að fjárhæð 3.245.157 krónur.

Stefndi greiði stefnanda 990.000 krónur í málskostnað.