303/2018

Útdráttur

X var ákærður fyrir að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti ævilangt og undir áhrifum áfengis. Í héraði var farið með málið sem útivistarmál og X gerð sektarrefsing. Í dómi Landsréttar kom fram að ákæra hefði verið birt á heimili X fyrir lögreglumanni sem engin tengsl hafði við X, dvaldi ekki á lögheimili hans og hittist þar ekki fyrir, heldur var þar staddur eingöngu í þeim tilgangi að birta ákæru. Þá væri ágreiningslaust að fyrirmælum 4. málsliðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hefði ekki verið fylgt í kjölfar birtingar. Lögmæt birting ákæru hefði því ekki farið fram og voru því ekki talin skilyrði til þess að leggja dóm á málið að X fjarstöddum samkvæmt 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands með áfrýjunarstefnu 18. desember 2017. Gögn málsins bárust Landsrétti 21. mars 2018. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, er málið rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands vestra 27. október 2017 í málinu nr. […].

2 Endanleg kröfugerð ákæruvaldsins er að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Til vara er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd og áréttuð verði ævilöng ökuréttarsvipting hans. Þá er þess krafist að ákærði verði dæmdur til greiðslu alls sakarkostnaðar.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði felldur úr gildi og ákæru vísað frá héraðsdómi en til vara að málinu verði vísað frá Landsrétti. Til þrautavara Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Mál þetta var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi vestra 21. júlí 2017, þar sem ákærða er gefið að sök að hafa laugardaginn 24. júní 2017 ekið bifreið sviptur ökurétti ævilangt og undir áhrifum áfengis eftir Siglufjarðarvegi við […]. Var háttsemi ákærða heimfærð til 1. mgr. 48. gr. og 1. mgr. sbr. 3. mgr. 45. gr., sbr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

5 Héraðsdómur gaf út fyrirkall 20. september 2017 til ákærða, sem sagður var til heimilis að […]. Þar var tekið fram að málið yrði tekið fyrir á dómþingi 24. október sama ár þar sem málið yrði þingfest. Var ákærði,,kvaddur til að koma fyrir dóm, hlýða á ákæru, halda uppi vörnum og sæta dómi“. Í fyrirkallinu kom fram að ef ekki yrði sótt þing af hans hálfu mætti hann búast við að fjarvist hans yrði metin til jafns við það að hann viðurkenndi að hafa framið það brot sem hann væri ákærður fyrir og dómur lagður á málið að honum fjarstöddum.

6 Ákæra ásamt fyrirkalli var birt á heimili ákærða að […] 12. október 2017. Í birtingarvottorði er þess getið að ákæra hafi verið birt fyrir A, en hann gegnir starfi lögreglumanns. Þá er þess getið að sá maður hafi engin tengsl við ákærða.

7 Við þingfestingu málsins 24. október 2017 var bókað í þingbók að ákærði væri ekki mættur þrátt fyrir,,löglega birt fyrirkall“ og hefði ekki boðað forföll. Teldi dómari framlögð gögn nægileg og eigi þörf á að færa fram frekari sönnunargögn í málinu. Var málið dómtekið samkvæmt 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 27. október sama ár. Í dóminum er ranglega hermt að fyrirkall og ákæra hafi verið birt ákærða sjálfum.

8 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var lögð fram af hálfu ákæruvaldsins upplýsingaskýrsla lögreglustjórans á Suðurlandi 27. september 2018 um birtingu ákæru í málinu. Þar greinir að B rannsóknarlögreglumaður hafi ásamt A lögreglumanni farið að […] í þeim erindagjörðum að birta ákærða fyrirkall í máli þessu. Enginn hafi hist fyrir að […] og reynt hafi verið að hafa samband við ákærða símleiðis, án árangurs. Hafi því B birt ákæru fyrir lögreglumanninum sem með honum var staddur að […]. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að afhenda ákærða fyrirkall og ákæru hefði það ekki tekist.

Niðurstaða

9 Samkvæmt 1. mgr. 156. gr. laga nr. 88/2008 skal ákæra ásamt fyrirkalli birt fyrir ákærða sjálfum, sé þess kostur, en annars fyrir lögmanni hans eða öðrum lögráða manni sem fengið hefur skriflegt umboð frá honum til að taka við birtingu ellegar fyrir heimilismanni eða öðrum sem dvelur eða hittist fyrir á skráðu lögheimili hans. Í 2. mgr. sömu greinar segir að ef ákæra er birt öðrum en ákærða sjálfum beri þeim sem við ákæru tekur að koma afriti ákæru í hendur ákærða, að viðlagðri sekt, en sé þess 10 Í alið 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið svo á um að dóm megi leggja á mál ef ákærði kemur ekki fyrir dóm við þingfestingu þess þótt honum hafi verið löglega birt ákæra og þess getið í fyrirkalli að mál kunni að vera dæmt að honum fjarstöddum, sbr. 1. mgr. 155. gr. laganna, enda sé ekki kunnugt um lögmæt forföll hans og brot þyki ekki varða þyngri viðurlögum en sex mánaða fangelsi, upptöku eigna og sviptingu réttinda og dómari telji framlögð gögn nægileg til sakfellingar.

11 Eins og fyrr greinir var ákæra birt á heimili ákærða fyrir lögreglumanni sem engin tengsl hafði við ákærða, dvaldi ekki á lögheimili hans og hittist þar ekki fyrir, heldur var þar staddur eingöngu í þeim tilgangi að birta ákæru. Þá er ágreiningslaust að fyrirmælum 4. málsliðar 2. mgr. 156. gr. laga nr. 88/2008 var ekki fylgt í kjölfar birtingar. Lögmæt birting ákæru hafði samkvæmt framangreindu ekki farið fram þegar mál ákæruvaldsins var dómtekið á hendur ákærða og voru því ekki skilyrði til þess að leggja dóm á málið að ákærða fjarstöddum samkvæmt 1. mgr. 161. gr. laga nr. 88/2008. Verður hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

12 Ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíður nýs dóms í málinu. Allur áfrýjunarkostnaður málsins verður felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, K-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 496.000 krónur.