508/2020

Útdráttur

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem máli ákæruvaldsins gegn X var vísað frá dómi á þeim grundvelli að með málsókn gegn henni væri brotið gegn 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð eða refsingu, sbr. lög nr. 62/1994. Í úrskurði Landsréttar var tekið fram að í máli X hjá skattyfirvöldum hefði álagi ekki verið beitt. Þá hafi ákvörðun ríkisskattstjóra um að fella mál X niður ekki byggst á rannsókn embættisins á sakargiftum á hendur henni eða niðurstöðum um málsatvik sem þýðingu höfðu fyrir úrlausn um sýknu eða sakfellingu hennar, heldur á því að tímamörk endurákvörðunar gjalda væru liðin undir lok og þannig á ástæðum sem voru alfarið formlegs eðlis. Með höfðun málsins hefði því ekki verið brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðaukans.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. júlí 2020, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. ágúst 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júlí 2020 þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila gegn varnaraðila. Kæruheimild er í tlið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Málsatvik eru í stuttu máli þau að skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf rannsókn á skattskilum varnaraðila 15. júní 2011 vegna tekjuáranna 2005 til og með 2008. Varnaraðili gaf skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 11. október 2011, 16. júlí 2012 og 3. desember 2013. Skattrannsóknarstjóri lauk rannsókn sinni með skýrslu 2. október 2015 sem var send ríkisskattstjóra 9. sama mánaðar til endurákvörðunar á sköttum varnaraðila, sbr. 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt.

5 Með bréfi 8. desember 2016 beindi skattrannsóknarstjóri máli varnaraðila til rannsóknar hjá embætti héraðssaksóknara. Kom þar fram að málið væri sent á grundvelli fyrirliggjandi gagna um rannsókn á skattskilum varnaraðila. Rannsóknin hefði leitt í ljós að varnaraðili hefði staðið skil á efnislega röngum skattframtölum til skattyfirvalda vegna tekjuáranna 2007 og 2008. Bréfinu fylgdi fyrrgreind skýrsla skattrannsóknarstjóra ásamt fylgiskjölum. Varnaraðili gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara 21. nóvember 2017.

6 Ríkisskattstjóri boðaði breytingar á opinberum gjöldum varnaraðila 12. júní 2017. Hann hrinti þeim í framkvæmd með úrskurði 27. nóvember 2017, þar sem varnaraðila var meðal annars ákvarðað álag vegna gjaldársins 2006, en tilkynnti um afturköllun úrskurðarins með bréfi 8. janúar 2018. Kom fram að frestur til endurákvörðunar opinberra gjalda teldist ekki liðinn og að málið yrði tekið til meðferðar að nýju ef efni kynnu að standa til þess. Með bréfi 16. apríl 2019 boðaði ríkisskattstjóri nýja endurákvörðun opinberra gjalda varnaraðila fyrir gjaldárin 2008 og 2009.

7 Með bréfi ríkisskattstjóra 8. júlí 2019 var varnaraðila tilkynnt um afturköllun tilkynningar 16. apríl sama ár um fyrirhugaða endurákvörðun opinberra gjalda með vísan til sjónarmiða í andmælabréfi umboðsmanns varnaraðila 27. maí 2019 og niðurstöðu í úrskurði yfirskattanefndar í máli nr. 22/2019 um túlkun á 3. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003 en í greininni er mælt fyrir um tímafresti endurákvörðunar álagningar. Kom fram í bréfinu að málinu teldist lokið af hálfu ríkisskattstjóra.

8 Mál þetta var höfðað á hendur varnaraðila með ákæru héraðssaksóknara 9. júlí 2019 fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum er varði við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í ákæru var varnaraðila gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum fjármagnstekjur að fjárhæð 148.225.854 krónur og komist þannig hjá greiðslu fjármagnstekjuskatts að fjárhæð 14.822.585 krónur.

9 Málið var þingfest 28. ágúst 2019. Við fyrirtöku þess 27. apríl 2020 lagði varnaraðili fram greinargerð þar sem gerð var krafa um að málinu yrði vísað frá dómi. Flutningur um frávísunarkröfuna fór fram í þinghaldi 18. júní sama ár. Var krafan meðal annars á því byggð að afturköllun ríkisskattstjóra á úrskurði um endurákvörðun opinberra gjalda og 25% álagsbeitingu jafngildi því að varnaraðili hefði verið sýknuð í sakamáli vegna brotanna sem hún væri nú ákærð fyrir. Með því að sækja þetta mál á hendur henni væri brotið gegn 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð eða refsingu, sbr. lög nr. 62/1994. Með hinum kærða úrskurði var fallist á frávísunarkröfuna á þessum grunni. Að auki leit héraðsdómur svo á að ekki væru uppfyllt skilyrði viðaukans um nægilega samþættingu mála varnaraðila hjá skattyfirvöldum annars vegar og ákæruvaldi og dómstólum hins vegar.

Niðurstaða

10 Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu skal, eins og segir í íslenskri þýðingu málsgreinarinnar, enginn sæta lögsókn né refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur um með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis. Á grundvelli viðmiða sem Mannréttindadómstóll Evrópu setti í dómi 8. júní 1976 í máli E-x-x o.fl. gegn Hollandi hefur hann byggt á því að beiting álags af hálfu skattyfirvalda vegna brota á skattalögum sé sakamál í skilningi tilvitnaðs ákvæðis sáttmálans. Hafa úrlausnir dómstóla hér á landi tekið mið af þessu.

11 Eins og rakið hefur verið hófu skattyfirvöld rannsókn á skattskilum varnaraðila 15. júní 2011. Þegar máli varnaraðila var lokið af hálfu skattyfirvalda með bréfi ríkisskattstjóra 8. júlí 2019 hafði héraðssaksóknari haft mál hennar til meðferðar í eitt ár og sjö mánuði, það er frá 21. nóvember 2017 þegar varnaraðili gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara.

12 Bréf ríkisskattstjóra 8. júlí 2019, um afturköllun tilkynningar til varnaraðila 16. apríl sama ár um fyrirhugaða endurákvörðun opinberra gjalda, fól í sér niðurfellingu málsins og endanlegar lyktir þess af hálfu skattyfirvalda. Um ástæður þess var svo sem fram er komið vísað til sjónarmiða í andmælabréfi umboðsmanns varnaraðila 27. maí 2019 og úrskurðar yfirskattanefndar í máli nr. 22/2019 um túlkun á 3. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003. Samkvæmt þessu og enda þótt ríkisskattstjóri hafi á sínum tíma kveðið upp úrskurð um beitingu álags kom að endingu ekki til þess.

13 Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í máli M-x-x gegn Rúmeníu frá 8. júlí 2019 kemur fram að til þess að einstaklingar geti notið verndar 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu nægi ekki að lokaniðurstaða liggi fyrir heldur verði hún að fela í sér sýknu eða sakfellingu í skilningi reglunnar. Við mat á því hvort tiltekin ákvörðun feli í sér sýknu eða sakfellingu verði að líta til raunverulegs inntaks niðurstöðunnar sem um ræðir og meta áhrif hennar á aðstæður þess sem henni sætir. Í því felist að tekin hafi verið afstaða til refsiábyrgðar viðkomandi einstaklings að loknu mati á málsatvikum eða með öðrum orðum að niðurstaða hafi fengist um efnishlið málsins. Skipti þar höfuðmáli að stjórnvald, sem að landsrétti hefur ákvörðunarvald sem gerir því kleift að taka til meðferðar efnishlið máls, hafi kynnt sér eða metið fyrirliggjandi sönnunargögn og lagt mat á aðkomu viðkomandi að einhverjum eða öllum þeim atvikum sem tilefni gáfu til íhlutunar rannsóknaraðila í því skyni að ákvarða hvort til refsiábyrgðar hafi stofnast.

14 Í ákvörðun Mannréttindadómstóls Evrópu í máli S-x-x gegn Króatíu frá 12. nóvember 2019 er sérstaklega vísað til þess að vernd 4. gr. 7. samningsviðauka verði því aðeins virk að fyrri málsmeðferðinni hafi lokið með endanlegri úrlausn um sakfellingu eða sýknu þar sem leyst hafi verið úr efnishlið máls, það er að niðurstaða hafi fengist að loknu mati á sönnunargögnum um aðkomu viðkomandi einstaklings að atvikum sem varða refsiábyrgð.

15 Sú ákvörðun ríkisskattstjóra að fella mál varnaraðila niður byggðist ekki á rannsókn embættisins á sakargiftum á hendur henni eða niðurstöðum um málsatvik sem þýðingu höfðu fyrir úrlausn um sýknu eða sakfellingu hennar í framangreindum skilningi, heldur á því að tímamörk endurákvörðunar gjalda væru liðin undir lok og þannig á ástæðum sem voru alfarið formlegs eðlis. Mátti varnaraðili ekki ætla að þessi niðurstaða hefði áhrif á sakamálarannsóknina en því hefur verið ítrekað slegið föstu í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands og Landsréttar að tvíþætt málsmeðferð, og eftir atvikum viðurlög, sé fyrirsjáanleg afleiðing samkvæmt íslenskum rétti vegna brota á skattalögum.

16 Að því virtu sem hér hefur verið rakið er það niðurstaðan að með höfðun þessa máls hafi ekki verið brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

17 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.