853/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni S ehf. um dómkvaðningu tveggja yfirmatsmanna til að svara matsspurningum A og dómkvaðningu matsmanna til að svara matsspurningum B samkvæmt framlagðri matsbeiðni. Í málinu krafðist B ehf. þess að synjað yrði um dómkvaðningu matsmanna og yfirmatsmanna til að svara matsspurningum A og B. E hf. krafðist þess í fyrsta lagi að hafnað yrði beiðni um að leggja matsspurningar 8, 9 og 13 fyrir dómkvadda matsmenn og í öðru lagi að viðurkennt yrði að S ehf. skyldi bera ábyrgð á öllum kostnaði sem félli til vegna matsbeiðni. Í úrskurði Landsréttar kom fram að tilgreindar matsspurningar fælu í sér annars vegar mat á álitaefnum sem krefðust lagaþekkingar, og væri það því hlutverk dómara en ekki sérfróðra matsmanna að leggja mat á þau atriði, og hins vegar fælu þær í sér endurmat á þörf á úrbótum, sem skyldi eiga sér stað í formi yfirmats. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um heimild S ehf. til að fá dómkvadda matsmenn til að veita svör við spurningum 8, 9 og 13 því fellt úr gildi. Þá var beiðni B ehf. um synjað verði um dómkvaðningu matsmanna til að svara matsspurningum B hafnað. Jafnframt var ekki talið að E hf. hefði lögvarða hagsmuni af því að fá skyldu S ehf. um ábyrgð á öllum kostnaði sem félli til vegna matsbeiðni viðurkennda. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur að öðru leyti en því að spurningar 8, 9 og 13 í matsbeiðni S ehf. verða ekki lagðar fyrir dómkvadda matsmenn.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili, Byko ehf., skaut málinu fyrir sitt leyti til Landsréttar með kæru 13. nóvember 2018 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Sóknaraðili, Eik fasteignafélag hf., skaut málinu fyrir sitt leyti til Landsréttar með kæru 20. nóvember 2018 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. nóvember 2018, í málinu nr. M48/2018, þar sem fallist var annars vegar á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu tveggja yfirmatsmanna til að svara matsspurningum A samkvæmt framlagðri matsbeiðni og hins vegar á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu tveggja matsmanna til að svara matsspurningum B samkvæmt sömu matsbeiðni. Kæruheimild er í c og glið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili, Byko ehf., krefst þess að synjað verði um dómkvaðningu yfirmatsmanna til að svara matsspurningum A. Jafnframt krefst hann þess að synjað verði um dómkvaðningu matsmanna til að svara matsspurningum B.

3 Sóknaraðili, Eik fasteignafélag hf., krefst þess að hafnað verði beiðni varnaraðila um að leggja matsspurningar nr. 8, 9 og 13 í matsbeiðni fyrir dómkvadda matsmenn. Jafnframt krefst hann þess að viðurkennt verði að varnaraðili skuli bera ábyrgð á öllum kostnaði sóknaraðila sem fellur til vegna matsbeiðni, þar með talið vegna undirbúnings og framkvæmdar mats á grundvelli hennar, frá og með þeim degi sem matsmenn verða dómkvaddir.

4 Báðir sóknaraðilar krefjast þess að varnaraðila verði gert að greiða þeim ómaksþóknun og kærumálskostnað.

5 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

6 Með kaupsamningi 23. ágúst 2013, eins og honum var breytt með samkomulagi 20. desember sama ár og 31. janúar 2014, festi sóknaraðili, Eik fasteignafélag hf., kaup á ýmsum eignum varnaraðila, þar með talinni fasteigninni að Smáratorgi 3, Kópavogi. Með beiðni 15. maí 2017 aflaði sóknaraðili, Eik fasteignafélag hf., matsgerðar dómkvadds matsmanns um ástand fasteignarinnar. Matsþolar voru varnaraðili ásamt þremur öðrum lögaðilum, sem varnaraðili kvaddi til matsins með samþykki matsbeiðandans, sóknaraðila Eikar fasteignafélags hf. Sóknaraðili Byko ehf. var ekki meðal þeirra. Matsgerðin lá fyrir 8. janúar 2018.

7 Með matsbeiðni 5. apríl 2018 óskaði varnaraðili eftir dómkvaðningu tveggja matsmanna til að svara sautján nánar tilgreindum spurningum um ágalla á sömu fasteign. Tilgreindi varnaraðili sömu matsþola og voru til kvaddir við undirmatið ásamt sóknaraðila Byko ehf. Matsbeiðni varnaraðila skiptist í tvo hluta. Annars vegar var um að ræða hluta, sem varnaraðili nefndi matsspurningar A, sem í fólst beiðni um yfirmat á þeim spurningum sem svarað var í matsgerð dómkvadds matsmanns 8. janúar 2018. Hins vegar var um að ræða hluta, sem varnaraðili nefndi matsspurningar B, sem í fólst beiðni um að svarað yrði nýjum spurningum, sem ekki var svarað í matsgerðinni 8. janúar 2018.

8 Með úrskurði 6. nóvember 2018 féllst héraðsdómur á að dómkveðja tvo yfirmatsmenn til að svara matsspurningum A samkvæmt framlagðri matsbeiðni. Jafnframt féllst héraðsdómur á að dómkveðja tvo matsmenn til að svara matsspurningum B samkvæmt sömu matsbeiðni.

Niðurstaða

9 Kæra sóknaraðila, Eikar fasteignafélags hf., lýtur að spurningum 8, 9 og 13 sem tilheyra matsspurningum B og raktar eru í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðili byggir á því að spurningarnar snúi bersýnilega að því að endurmeta niðurstöðu í undirmati með nýju undirmati, sem verði þó samtímis endurmetin í yfirmati, þær séu tilgangslausar til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, uppfylli ekki lágmarkskröfur sömu laga um skýrleika og feli í sér kröfu um svör við lagalegu álitaefni í beinni andstöðu við 2. mgr. 60. gr. sömu laga. Þá skorti varnaraðila lögvarða hagsmuni af því að fá spurningunum svarað.

10 Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 leggur dómari sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Í 1. mgr. 61. gr. sömu laga er meðal annars kveðið á um að dómari kveðji einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat ef ekki verður farið svo að sem í 2. mgr. 60. gr. segir. Af þeim sökum er aðila máls því aðeins heimilt að afla sér matsgerðar á grundvelli IX. og XII. kafla laganna að leggja eigi mat á önnur sérfræðileg álitaefni en lögfræðileg.

11 Fallast verður á með sóknaraðila að með spurningu 8 sé varnaraðili að leita eftir mati á álitaefnum sem fyrst og fremst séu lögfræðileg. Leitað er mats á réttmætum væntingum sóknaraðila til ástands fasteignarinnar með hliðsjón af veittum upplýsingum um ástand hennar. Niðurstaða slíks mats er meðal annars háð túlkun á kaupsamningi aðila. Samkvæmt 2. mgr. 60. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 er það sem fyrr segir hlutverk dómara en ekki sérfróðra matsmanna að leggja mat á þau atriði sem krefjast lagaþekkingar.

12 Jafnframt verður fallist á með sóknaraðila að spurning 9 feli í sér beiðni um endurtekningu á mati á þörf á úrbótum, sem þegar hefur farið fram með matsgerðinni frá janúar 2018. Samkvæmt 64. gr. laga nr. 91/1991 skal slíkt endurmat eiga sér stað í formi yfirmats en varnaraðili hefur þegar óskað slíks endurmats með matsspurningum A í framlagðri matsgerð. Varnaraðili á þess kost að koma þeim sjónarmiðum, sem hann byggir matsspurningu 9 á, að við yfirmatið. Hið sama á við um matsspurningu 13. Spurningarnar eru því bersýnilega tilgangslausar til sönnunar, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

13 Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ákvæði hins kærða úrskurðar, um að varnaraðila sé heimilt að fá dómkvadda menn til að veita svör við spurningum 8, 9 og 13, fellt úr gildi. 14 Sóknaraðili, Eik fasteignafélag hf., krefst þess jafnframt að viðurkennt verði að varnaraðili skuli bera ábyrgð á öllum kostnaði sóknaraðila sem fellur til vegna matsbeiðninnar. Samkvæmt 4. mgr. 79. gr. laga nr. 91/1991 skal sá sem biður um öflun sönnunar greiða kostnað sem hlýst af því. Í því felst að varnaraðili verður að leggja út fyrir kostnaði af matsgerðinni en sá kostnaður kann á síðari stigum að vera felldur á aðra með ákvörðun málskostnaðar í máli um sakarefnið. Sóknaraðili hefur ekki að svo stöddu lögvarða hagsmuni af því að fá skyldu varnaraðila í þeim efnum sérstaklega viðurkennda.

15 Sóknaraðili, Byko ehf., byggir á því að hann geti ekki verið aðili við yfirmatið þar sem hann hafi ekki verið matsþoli við undirmatið. Þá byggir sóknaraðili á því að varnaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvadda yfir og undirmatsmenn gagnvart sér.

16 Með matsbeiðni sinni fór varnaraðili þess á leit að dómkvaddir yrðu tveir yfirmatsmenn til að endurmeta þær spurningar sem svarað var í matsgerð dómkvadds matsmanns 8. janúar 2018 og varnaraðili hefur nefnt matsspurningar A, eins og áður hefur verið rakið. Þótt sóknaraðili hafi ekki verið aðili að undirmatsgerðinni væri unnt að byggja á yfirmatinu gagnvart honum sem matsgerð. Er því af þeirri ástæðu ekki tilefni til að hafna því að matsgerðin nái fram að ganga gagnvart sóknaraðila.

17 Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 á varnaraðili rétt á að afla í máli þessu, á eigin kostnað og áhættu, þeirra sönnunargagna sem hann telur málstað sínum til framdráttar. Það er að meginreglu hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að takmarka þann rétt, umfram það sem leiðir af ákvæðum laga nr. 91/1991. Dómara ber þannig að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanna samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 nema að skilyrði 77. gr. og 78. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að skipti ekki máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða að beiðnin beinist að atriði, sem ekki heyrir undir matsmann að fjalla um, sbr. 2. mgr. 60. gr. laganna.

18 Varnaraðila er heimilt að gæta hagsmuna sinna eins og kostur er, þar með talið að kveðja til mats þá aðila sem hugsanlega geta haft áhrif á vörn hans gagnvart hugsanlegri málsókn. Það er ekki hlutverk dómara á þessu stigi málsins að gera aðrar kröfur til varnaraðila en að hann sýni fram á að hann kunni að hafa af því lögvarða hagsmuni að sóknaraðili sé einnig aðili að matsgerðinni.

19 Óumdeilt er að sóknaraðili kom að byggingu fasteignarinnar og hafði með höndum vinnu við gluggakerfi það sem deilt er um. Því kann aðild sóknaraðila að matsgerðinni að skipta vörn varnaraðila máli. Verður því að telja skilyrði 1. mgr. 77. gr. og 2. mgr. 78. gr. laga nr. 91/1991 uppfyllt og ber því að verða við beiðni varnaraðila um að dómkveðja matsmenn samkvæmt framlagðri matsgerð að því gættu að þegar hefur verið fjallað um að ákvæði hins kærða úrskurðar, um að varnaraðila sé heimilt að fá dómkvadda menn til að veita svör við spurningum 8, 9 og 13, verður fellt úr gildi. 20 Ekki eru skilyrði til að úrskurða um ómaksþóknun á grundvelli 4. mgr. 79. gr. laga nr. 91/1991.

21 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að spurningar 8, 9 og 13 í matsbeiðni varnaraðila, SMI ehf., verða ekki lagðar fyrir dómkvadda matsmenn.

Ómaksþóknun verður ekki úrskurðuð.

Kærumálskostnaður fellur niður.