1/2022

Útdráttur

R höfðaði mál gegn K til endurgreiðslu á 9.000.000 króna auk vaxta. Laut ágreiningur aðila að því hvort A, fyrrum eiginkona K, eða R hafi keypt eignarhluta K í tilgreindri fasteign við skilnað A og K. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu R. Byggði R á því að á grundvelli skriflegs kauptilboðs hans sem K hafi samþykkt munnlega hafi komist á samningur milli aðila um kaup hans á hlut K í fasteigninni og R hafi innt greiðsluna af hendi í samræmi við skuldbindingar samkvæmt samningnum. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup sé samningur um kaup á fasteign bindandi þegar skriflegt tilboð hefur verið samþykkt af móttakanda þess með undirskrift. Þar sem kaupsamningur milli aðila um eignarhlutinn lægi ekki fyrir yrði endurgreiðslukrafa ekki grundvölluð á þeirri málsástæðu að K hefði rift samningi þeirra. Að þeirri málsástæðu frágenginni byggði R dómkröfu sína á reglum kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Ekki þyrfti að fjölyrða um rétt R til endurgreiðslu hafi atvik verið með þeim hætti sem hann hélt fram og fengu stoð í yfirlýsingu A. Hvað sem því annars liði væri ekkert komið fram í málinu sem gæfi K tilefni til að ætla að hann hefði öðlast lögmætt tilkall til umræddrar 9.000.000 króna greiðslu. Taldist hann ekki hafa haft réttmæta ástæðu til að líta svo á að R hafi staðið skil á greiðslunni í þágu A gegn því að A eignaðist hlut K í umræddri fasteign eins og raunin varð þegar hann afsalaði eignarhlutanum til hennar. Taldist R hafa innt umrædda greiðslu af hendi án skyldu og K hafi í öllu falli mátt vera það ljóst. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest og K gert að greiða R málskostnað fyrir Landsrétti.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. desember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 3. desember 2021 í málinu nr. E - 167/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að kröfum stefnda verði vísað frá dómi en til vara að hann verði sýknaður af þeim. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Ágreiningur málsaðila lýtur að 9.000.000 króna greiðslu sem stefndi innti af hendi til áfrýjanda í ágúst 2018. Hafði áfrýjandi þá nýlega skilið við eiginkonu sína, A. Þau voru eigendur raðhúss að B á Akureyri. Stefndi og A kynntust vorið 2018 og hófu sambúð þá um haustið en henni mun hafa lokið vorið 2019. Heldur stefndi því fram að á grundvelli skriflegs kauptilboðs hans, sem áfrýjandi hafi samþykkt munnlega, hafi komist á samningur milli aðila um kaup hans á hlut áfrýjanda í fasteigninni og að hann hafi innt framangreinda greiðslu af hendi í samræmi við þær skuldbindingar sem hann hafi gengist undir með samningnum. Áfrýjandi hafnar því að hann hafi selt stefnda þennan eignarhlut sinn heldur hafi hann ráðstafað honum til A með afsali 16. september 2020 í tengslum við samkomulag þeirra um fjárskipti. Afsalið er á meðal gagna málsins og var því þinglýst 21. september 2021. Er á því byggt af hálfu áfrýjanda að með framangreindri greiðslu til hans hafi stefndi átt aðkomu að samkomulaginu í þágu A, sem sé honum með öllu óviðkomandi.

5

Um afstöðu A til ágreinings aðila kemur eftirfarandi fram í bréfi hennar 26. nóvember 2020, en hún gaf ekki skýrslu fyrir dómi: „Ég staðfesti hér með að vegna vanefnda R-kk-ef S-kk-ef R-kk-ef á kaupum á 50% eignarhluta í B af K-kk-þgf Þ-kk-þgf T-kk-þgf, gekk ég inn í þau kaup, greiddi K-x-x Þ-kk-nf lokagreiðsluna 1796 þúsund, sem R-kk-nf átti að greiða 15. desember 2018 og hef aflétt veði af fasteign foreldra K-kk-ef Þ-kk-ef. Því er eignin alfarið skráð á mitt nafn og því ber að semja við mig um þær greiðslur sem R-kk-nf telur sig eiga inni.“ Þá liggur fyrir samkvæmt gögnum málsins að í október 2020 bauðst A til að greiða stefnda 5.000.000 króna „á næstu vikum“ í uppgjöri þeirra í milli en lengra gæti hún ekki teygt sig.

6

Stefndi höfðaði mál þetta á hendur áfrýjanda í mars 2021 til endurgreiðslu á 9.000.000 króna auk vaxta. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á þá kröfu.

7

Um málsatvik og málsástæður aðila vísast að öðru leyti til hins áfrýjaða dóms.

8

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup er samningur um kaup á fasteign bindandi þegar skriflegt tilboð hefur verið samþykkt af móttakanda þess með undirskrift. Í þessu felst samkvæmt orðanna hljóðan að skriflegt form er gildisskilyrði kaupsamnings um fasteign. Sá munnlegi kaupsamningur sem stefndi staðhæfir að komist hafi á milli aðila myndi þannig ekki uppfylla þetta formskilyrði. Með því að kaupsamningur milli aðila um framangreindan eignarhlut liggur ekki fyrir verður endurgreiðslukrafa stefnda ekki grundvölluð á þeirri málsástæðu hans að áfrýjandi hafi rift samningi þeirra.

9

Að því frágengnu byggir stefndi fjárkröfu sína í málinu á reglum kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár. Stefndi hefur augljósa lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr þeirri kröfu sinni en með úrlausn um hana er ágreiningur málsaðila til lykta leiddur. Með vísan til þessa verður frávísunarkröfu áfrýjanda hafnað en hún er reist á 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Á sama grunni verður hafnað kröfu áfrýjanda um sýknu vegna aðildarskorts samkvæmt 2. mgr. 16. gr. sömu laga.

10

Sú meginregla gildir í íslenskum rétti að sá sem innir af hendi greiðslu án eða umfram skyldu geti endurkrafið móttakanda hennar. Sú regla sætir þó undantekningum. Ef móttakandi greiðslu veit eða má vita að greiðandi efni án eða umfram skyldu getur greiðandi yfirleitt krafist endurgreiðslu úr hendi móttakanda, enda standa augljós réttlætisrök til þess. Þá hefur verið litið svo á að þegar móttakandi greiðslu telur vafa leika á hvort greiðanda sé skylt að að efna sé honum venjulega í lófa lagið að snúa sér til greiðanda í því skyni að fá afstöðu hans og skýringar.

11

Ekki þarf að fjölyrða um rétt stefnda til endurgreiðslu hafi atvik verið með þeim hætti sem hann hefur lýst ogfær stoð í framangreindri yfirlýsingu A. Hvað sem því annars líður er ekkert komið fram í málinu sem gaf áfrýjanda tilefni til að ætla að hann hefði öðlast lögmætt tilkall til þeirrar 9.000.000 króna greiðslu sem stefndi innti af hendi til hans í ágúst 2018. Samband stefnda og A hafði þá staðið í mjög skamman tíma. Telst hann þannig ekki hafa haft réttmæta ástæðu til að líta svo á að stefndi hafi staðið skil á greiðslunni í þágu A gegn því að hún eignaðist hlut áfrýjanda í fasteigninni B á Akureyri, eins og raunin varð þegar hann afsalaði eignarhlutanum til hennar 16. september 2020.

12

Með vísan til þess sem að framan er rakið telst stefndi hafa innt umrædda greiðslu af hendi án skyldu og að áfrýjanda hafi í öllu falli mátt vera það ljóst. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest, þar með talið ákvæði hans um málskostnað.

13

Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, K-kk-nf Þ-kk-nf T-kk-nf, greiði stefnda, R-kk-þgf S-kk-þgf R-kk-þgf, 1.250.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.