266/2020

Útdráttur

FM ehf., H, M og Þ stóðu fyrir sýningu í Gallerí Fold, sem rekin er af FB ehf., í nóvember 2013 á myndverkum sem J hafði teiknað og birst höfðu á árabilinu 1945 til 1957 í auglýsingaflettigrindinni Rafskinnu sem GB rak. Aðstandendur sýningarinnar röktu heimildir sínar til birtingar og eintakagerðar á verkum J til GB. Í kjölfar sýningarinnar reis ágreiningur milli þeirra annars vegar og GJ og fleiri hins vegar, sem voru börn og erfingjar J. GJ og fleiri höfðuðu mál á hendur FM ehf., H, M, Þ og FB ehf. og kröfðust aðallega afhendingar á frumgerðum en til vara á eftirgerðum 160 tilgreindra myndverka. Einnig kröfðust GJ og fleiri skaða- og miskabóta vegna fjölda athafna sem þau töldu fela í sér brot á höfundarrétti J. Deildu aðilar um eignarhald á umræddum myndverkum, hvort höfundarréttur þeirra hefði í öndverðu verið á hendi J eins eða einnig á hendi GB, hvort J hefði afsalað höfundarrétti sínum á myndverkunum til GB og um skilyrði bótaábyrgðar í tengslum við birtingu og eintakagerð höfundarréttarvarinna verka.

Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að ágreiningslaust væri að myndverkin nytu verndar höfundalaga nr. 73/1972 og að ekkert lægi fyrir í málinu sem benti til þess að GB hefði í öndverðu átt höfundarrétt að þeim. Rétturinn sló því föstu að J hefði framselt GB höfundarrétt að einhverju marki. Þar sem ekki lægju fyrir skýr samningsákvæði um framsalið yrði það aftur á móti ekki talið ganga lengra en nauðsynlegt væri með tilliti til þeirrar starfsemi Rafskinnu að birta auglýsingar og heimila kaupendum þeirra áframhaldandi eintakagerð og birtingu í því skyni að auglýsa vörur sínar og þjónustu. Jafnframt yrði framsalið ekki talið ná til annars konar eintakagerðar og birtingar en þeirrar sem möguleg var í auglýsingaskyni á árabilinu 1945 til 1957. Landsréttur taldi að GB hefði átt eignarrétt að 157 af þeim myndverkum sem afhendingarkrafa GJ og fleiri tók til og að FM ehf., H, M og Þ færu hvorki með eignarhald né umráð þriggja annarra myndverka. Þá væri skylda vörslumanns myndlistarverks til að veita höfundi aðgang að verkinu persónulegur og erfðist ekki. Voru FM ehf., H, M og Þ því sýknuð af kröfum GJ og fleiri um afhendingu frumgerða og endurgerða 160 tilgreindra myndverka. Landsréttur taldi að 4. mgr. 25. gr. höfundalaga veitti heimildir til að gera og birta í auglýsingaskyni myndir af þeim verkum sem til sölu voru á sýningunni í Gallerí Fold. Aftur á móti hefði sýningin bæði verið sölusýning og sýning sem teldist hliðstæð listsýningu í skilningi 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Hefði samþykki höfundarréttarhafa því þurft til sýningarinnar sjálfrar. Hvað varðar 1. mgr. 4. gr. höfundalaga um skyldu, eftir því sem við gæti átt, til að geta nafns höfundar í einstökum tilvikum eintakagerðar eða birtingar, taldi Landsréttur að leggja yrði heildstætt mat á atvik. Í því sambandi skipti mestu að verkin hefðu í upphafi verið gerð í því skyni að auglýsa vörur og þjónustu og að þau hefðu, í samræmi við alkunna starfshætti við birtingar auglýsinga, að jafnaði ekki verið merkt J. Þá var tekið fram að í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga væri ekki að finna heimild til að dæma miskabætur án sakar. Tók Landsréttur síðan afstöðu til krafna GJ og fleiri til skaða- eða miskabóta vegna birtingar, eintakagerðar, nafngreiningar eða breytingar á verkum J. Voru bætur til handa GJ og fleirum ákveðnar að álitum að teknu tilliti til gjaldskrár Myndstefs og án sérstaks álags á bætur. Var FM ehf., H, M og Þ gert sameiginlega að greiða GJ og fleirum óskipt 2.685.000 krónur en FB ehf. var gert að greiða GJ og fleirum óskipt 655.000 krónur. Þá var þeim öllum gert sameiginlega að greiða GJ og fleirum 370.000 krónur. Loks var FM ehf., H, M og Þ gert að fá dómsorð dómsins birt í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og H-kk-nf S-kk-nf, grafískur hönnuður.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 30. apríl 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2020 í málinu nr. E- 3554/2015.

2

Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjenda. Þá krefjast þau málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum gagnáfrýjenda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Að því frágengnu krefst hann þess að dómkröfur gagnáfrýjenda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

4

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu málinu fyrir sitt leyti 30. júní 2020. Þau krefjast þess aðallega að aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf verði dæmd óskipt til að afhenda gagnáfrýjendum frumgerðir 157 myndverka J-kk-ef K-kk-ef, nánar tiltekið verk nr. 1 til 15, 17 til 35, 37 til 112 og 117 til 163 á eftirfarandi lista yfir verkin:

Nr. myndverks Nafn auglýsanda Texti í myndverki

1 Alþýðubrauðgerðin Jólakökur með jólabragði

2 Alþýðubrauðgerðin Kraftur í hverri sneið

3 Alþýðubrauðgerðin Alþýðubrauðgerðin

4 Alþýðubrauðgerðin Kennið börnunum að borða meira brauð 5 Alþýðubrauðgerðin Verði honum að góðu

6 Alþýðubrauðgerðin Verði yður að góðu

7 Alþýðubrauðgerðin Gleðileg jól - bakkelsið

8 Belgjagerðin Víðsýnn ferðamaður fer útbúinn frá okkur 9 Belgjagerðin Skjólfatagerðin Þeir græða mest sem verzla við okkur 10 Belgjagerðin Gott sumarleyfi byrjar hjá okkur 11 Belgjagerðin Syngjum dátt og dönsum Hin lífsglaða æska..12 Belgjagerðin Víðsýnn ferðamaður verzlar við okkur 13 Belgjagerðin – Skjólfatagerðin Það er skíðafæri á fjöllum

14 Belgjagerðin – Skjólfatagerðin Útbúinn frá okkur

15 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

17 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

18 Flóra Akureyri Þyngstur á metunum

19 Flóra Flóra

20 Framtíðin - ullarverksmiðja Jólagjöfin frá okkur

21 Framtíðin - ullarverksmiðja Klæðið af yður kuldann

22 Framtíðin - ullarverksmiðja Velklædd á skíðin

23 Fram - verksmiðjan Verksmiðjan Fram hf.

24 Glæsir Viðskiptin vaxa frá ári til árs

25 Glæsir Jólafötin þarf að hreinsa og pressa 26 G-kk-nf Ábatann þekkir húsfreyjan G-kk-nf gerir sitt 27 Hekla Við höfum sambönd um allan hnöttinn 28 Hekla vinnufataverksmiðja Við leik og störf er vinnufata brýnust þörf Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum

30 Prjónastofan Hlín Þær eru allar á okkar bandi

31 Prjónastofan Hlín Dömurnar kíkja til okkar

32 Prjónastofan Hlín Í spilunum sér hún nýja peysu

33 Prjónastofan Hlín Vortízkan er að koma

34 Prjónastofan Hlín Þær lenda allar í okkar peysum

35 Prjónastofan Hlín Vortízkan á okkar bandi

37 Sápuverksmiðjan Hreinn Loksins allar sammála um vörugæðin 38 Hreins Hreins veizlukerti

39 Sápuverksmiðjan Hreinn Merpo þvær miklu betur

40 Hreins Galdurinn er með í pakkanum

41 Hreins hvítt Látið ekki happ úr hendi sleppa

42 H-kk-nf Þeir bjarga sér best

43 Bókaverzlun Ísafoldar Mennt er máttur

44 Bókaverzlun Ísafoldar Góðar bækur gleðja börnin

45 Bókaverslun Ísafoldar Mennt er máttur

46 Bókaverslun Ísafoldar Í sumarleyfið með góða bók

47 Bókaverslun Ísafoldar Blindur er bóklaus maður

48 J-kk-nf S-kk-nf Jólabaksturinn skulum við annast 49 J-kk-nf S-kk-nf Jólin eru byrjuð hjá okkur

50

J-kk-nf S-kk-nf

Bræðraborgarstíg Betri kökur betri brauð

51 Bakarí J-kk-ef S-kk-ef Reiði húsfreyjunnar bitnar aldrei á okkur 52 K-x-x K-kk-nf - Ford umboðið Skiptið og finnið kraftinn 1.2.3.

53 L-kk-nf G L-kk-nf Skórnir auka á yndisþokkann

54 L-kk-nf G L-kk-nf Úrval við allra hæfi

55 L-kk-nf G L-kk-nf Athyglin beinist að skóm frá L-kk-þgf 56 L-kk-nf G L-kk-nf Úrvalið mest - varan best

57 L-kk-nf G L-kk-nf Viðhafnarskórnir frá Lárusi LGL58 L-kk-nf G L-kk-nf Á skóm frá Lárusi

59 L-kk-nf G L-kk-nf Við öll tækifæri á skóm frá L-kk-þgf 60 Bókabúð Lárusar Blöndal Tjaldið með bók

61 Bókabúð Lárusar Blöndal Meira og meira vilja börnin heyra 62 Bókabúð Lárusar Blöndal Í sumarleyfið með bækur og blöð 63 L-kk-nf B-kk-nf Tjáið okkur ósk yðar

64 Bókabúð L-kk-ef B-kk-ef Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund 65 L-kk-nf B-kk-nf Valdar jólabækur

66 L-kk-nf B-kk-nf Góð bók er kærkomin jólagjöf

67 L-kk-nf B-kk-nf Góð bók er besta jólagjöfin

68 Litla blómabúðin Hún heilsar yður við annan tón...

69 Litla blómabúðin Færð ́enni blóm

70 Málarinn Hæsta trompið S-x-x

71 Málarinn Verðandi listamaður í jólaskapi

72 Málarinn Litirnir létta skapið

73 Málning og Járnvörur Völundurinn

74 Mjólkursamsalan Meiri mjólk skapar stærra fólk

75 Mjólkurbú Flóamanna Ostur er gæðakostur

78 Mjólkurbú Flóamanna Bragðið er galdurinn

79 Mjólkurbú Flóamanna Flóa ostur er kjarnakostur

80 Mjólkurbú Flóamanna 45% ostur er 100% gæðavara

81 Pensillinn Hafir þú hugsað myndina höfum við litina 82 R-kk-nf B-kk-nf Við höfum allt sem yður kynni að vanta 83 R-kk-nf B-kk-nf Kynnið yður vortízkuna

84 R-kk-nf B-kk-nf Með gjöf skal gjöf gjalda

85 R-kk-nf B-kk-nf Jólagleðin er með í pakkanum

86 R-kk-nf B-kk-nf Snyrtivörur í miklu úrvali

87 R-kk-nf B-kk-nf Gagnrýni yðar er okkur í vil

88 R-kk-nf B-kk-nf Viðskiptamenn okkar setja svip á bæinn 89 R-kk-nf B-kk-nf Athyglin beinist að yndisþokkanum 90 R-kk-nf B-kk-nf Þeir sem setja svip á bæinn versla við okkur 91 Olíuverzlun SHELL Hafið ætíð í huga - hvað best má duga 92 Olíuverzlun SHELL

Í hríð og frosti hefur hún alla kosti vetrarolíur X -100

93 Olíuverzlun SHELL Dropinn sem allir seilast eftir X-10094 Olíuverzlun SHELL Shell smyr betur líka um vetur

95 Olíuverzlun SHELL Shell smurt er vel smurt

96 S. Í. S. – kjörbúð Sjálfs er höndin hollust

97 S. Í. S Afurðasalan Yðar er aðeins að velja

98 S. Í. F. Opnið eina dós og gæðin koma í ljós 99 Niðursuðuverksmiðja S. Í. F. Allt yðar líf eitthvað frá S. Í. F.

100 Síld og fiskur Að lokinni góðri máltíð

101 Sjafnarkerti Tendrið jólaljósin

102 Skipaútgerð ríkisins Ferðist með yðar eigin skipum

103 Sparta Það styttist til jóla

104 Sparta Efni og snið sem best á við

105 Tíminn Fylgist með tímanum

106 Tíminn Fylgist með Tímanum

107 S-kk-nf B-kk-nf Heimsmarkaðurinn er okkar

108 Vátryggingafélagið Fljótur tryggið eigur yðar í tæka tíð 109 Vátryggingafélagið Ef upp kemur eldur ertu ofurseldur 110

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Á leið til yðar

111

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Veggfóður í öllum regnbogans litum 112 Þ-kk-nf J-kk-nf Grettisgötu 3 Setjið yður í samband við okkur

117 Fiskhöllin

Borðið fisk og sparið - sjálfur fiskarðu ekki í soðið

118 Blómabúðin Garður Blóm ef orðin bresta

119 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

120 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

121 Blómabúðin Garður Sendum blóm um allan bæinn

122 J-kk-nf S-kk-nf Undirstaða daglega lífsins

123 Perlan ( S. Í. S) Perlan sem allir sækjast eftir

126 Gefjun Sterkur má sér líkan finna. Grilon Merino 127 Pensillinn Laugavegi 4 Á leiðinni til yðar

128 Litla blómabúðin Vorið er komið

129 Hampiðjan Sterkur má sér líkan finna

130 L-kk-nf G L-kk-nf LGL tískan 1955

131

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Veggfóðrið gerir allan muninn

132 Glæsir Það slær okkur enginn af laginu

133

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Nýtt veggfóður

134 Prjónastofan Hlín Tískan er á okkar bandi

135 V-kk-nf G-kk-nf Saumum föt eftir máli og yðar fyrirsögn 136 R-kk-nf B-kk-nf Allt í tízku

137

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Fylgið tízkunni

138 Prjónastofan Hlín Á stefnumótið fer hún í peysu frá okkur 139 Prjónastofan Hlín Tískan er á okkar bandi

140

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Það líður að hvítasunnu

141 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

142 J-kk-nf S-kk-nf Hátíðabrigði

143 Vátryggingarfélagið Tryggðu aleigu þína

144 Málarinn Allir regnbogans litir

145 L-kk-nf G L-kk-nf Leiðir tízkuna

146 Hreins Spyrjið alltaf um

147 Framtíðin Það er skíðafæri á fjöllum

148 Prjónastofan Hlín Leggið vandann í okkar hendur

149 V-kk-nf G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf

150 Hreinn ær hafi allar séð hvers helst þarf með 151 Sparta Opnið viðskipti við okkur

152 Regnboginn Augnayndi eru fagrir litir

153 G. J. Fossberg vélaverslun G. J. F-x-x

154 H-kk-nf Þær eru allar eins velja aðeins H-kk-ef 155 Almennar Tryggingar Takið í okkar útréttu hönd

156 Prjónastofan Hlín Æskan erá okkar bandi

157 Olíuverslun SHELL Ný X-100 betri en nokkru sinni fyrr 158 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

159 Hótel Vík Ljúffengur matur

160 Blómabúðin Garður Blómabúðin Garður

161 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

162 R-kk-nf B-kk-nf Hjá okkur auka þær á yndisþokkann 163 Vátryggingarfélagið Ef upp kemur eldur ertu ofurseldur Gagnáfrýjendur krefjast þess einnig aðallega að aðaláfrýjendur Familíanehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf verði óskipt dæmd til að afhenda þeim frumgerðir eftirtalinna þriggja myndverka J-kk-ef K-kk-ef: Nr. Nafn auglýsanda Texti á myndverki myndverks JK02 H-kk-nf P-x-x Jólin byrja hjá okkur JK03 Mjólkursamsalan Skyrið og rjóminn er þjóðarsóminn JK04 Morgunblaðið Snemma á daginn fer blaðið um bæinn Til vara krefjast gagnáfrýjendur þess að þessir aðaláfrýjendur verði dæmdir til að afhenda eftirgerðir af framangreindum verkum, nánar tiltekið rafræn eintök af skönnuðum verkum eða litfilmur. Þá krefjast gagnáfrýjendur þess að aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf verði dæmd óskipt til að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 5.131.067 krónur og miskabætur að fjárhæð 11.990.000 krónur.

Gagnáfrýjendur krefjast þess einnig að aðaláfrýjandi Fabrik ehf. verði dæmdur til að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 1.089.573 krónur og miskabætur að fjárhæð 15.080.000 krónur. Jafnframt krefjast gagnáfrýjendur þess að allir aðaláfrýjendur verði dæmdir óskipt til að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð 1.224.312 krónur og miskabætur að fjárhæð 470.000 krónur. Gagnáfrýjendur krefjast þess að framangreindar kröfur um skaða- og miskabætur beri vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Gagnáfrýjendur krefjast þess enn fremur að aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf verði dæmd til að fá dóm í máli þessu birtan í heild í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins. Loks krefjast gagnáfrýjendur þess að málskostnaðarákvæði hins áfrýjaða dóms verði staðfest auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

5

Mál þetta var höfðað af gagnáfrýjendum með stefnu birtri 20. október 2015. Dómur var kveðinn upp í héraði 12. febrúar 2018. Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf skutu málinu til Landsréttar 12. mars sama ár en gagnáfrýjendur áfrýjuðu málinu fyrir sitt leyti 6. júní sama ár. Með dómi Landsréttar 29. mars 2019 var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Með úrskurði héraðsdóms 27. ágúst 2019 var frávísunarkröfum aðaláfrýjenda hafnað.

Dómur í málinu var svo kveðinn upp að nýju í héraði 6. apríl 2020.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Í málinu er óumdeilt að J-kk-nf K-kk-nf, sem einnig var kallaður J-kk-nf, hafi teiknað auglýsingamyndirnar sem málið varðar og fært í letur þann texta sem á þeim er að finna. Myndirnar birtust upphaflega í Rafskinnu sem var rafknúin auglýsingaflettigrind eða auglýsingabók sem G-kk-nf B-kk-nf rak. Aðila málsins greinir á um það á hvaða tímabili J-kk-nf teiknaði myndirnar. Af því tilefni athugast að meðal gagna málsins er frétt úr Morgunblaðinu 13. desember 1944 þar sem fram kemur að T-kk-nf M-kk-nf hafi teiknað myndir í Rafskinnu „undanfarin ár“. Séu að þessu sinni birtar valdar myndir og margar þær bestu sem birst hafi undangenginn áratug. Þá segirí dagbók Morgunblaðsins 2. júní 1950 að J-kk-nf K-kk-nf hafi teiknað auglýsingamyndirnar „[s]íðustu 5 árin“. Í niðurstöðukafla verður jafnframt gerð nánari grein fyrir ýmsum samtímagögnum um Rafskinnu og þann rekstur sem henni tengdist.

7

Óumdeilt er í málinu að auglýsingamyndir úr Rafskinnu voru sýndar í Gallerí Fold 1. til 24. nóvember 2013 og að hluti þeirra hafi verið þar til sölu. Ágreiningsefni málsins eiga rætur að rekja til þessarar sýningar, kynningar hennar og gerðar eftirgerða af myndverkum J-kk-ef í tengslum við hana.

8

Að öðru leyti en að framan greinir vísast til hins áfrýjaða dóms um málsatvik.

9

Við fyrri aðalmeðferð málsins í héraði 4. október 2017 og 19. desember sama ár gáfu skýrslu aðaláfrýjendur M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf og gagnáfrýjendur K-kvk-nf J-kvk-nf, Þ-kvk-nf J-kvk-nf og Þ-kk-nf J-kk-nf, sem og J-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður aðaláfrýjanda Fabrik ehf. Einnig gáfu skýrslu A-kk-nf H-kk-nf, dómkvaddur matsmaður, og vitnið H-kvk-nf F-kvk-nf S-kvk-nf. Þegar málið var flutt í fyrra sinn fyrir Landsrétti 1. mars 2019 gáfu skýrslu vitnin J-kk-nf B-kk-nf, B-kk-nf J-kk-nf og G-kk-nf B-kk-nf. Við seinni aðalmeðferð málsins í héraði 11. febrúar 2020 gáfu skýrslu gagnáfrýjendur Þ-kk-nf J-kk-nf og Þ-kvk-nf J-kvk-nf, sem og A-kk-nf H-kk-nf, dómkvaddur matsmaður, og vitnið G-kk-nf B-kk-nf. Hafa endurrit af þessum skýrslum verið lögð fram fyrir Landsrétti en aðilar óskuðu hvorki eftir spilun upptaka né viðbótarskýrslutökum við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

Málsástæður aðila

Málsástæður aðaláfrýjenda Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef

10

Fyrir Landsrétti byggja aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf á því að vísa beri málinu frá dómi. Í aðalsök er á því byggt að engin grein sé gerð fyrir því í málatilbúnaði gagnáfrýjenda með hvaða móti H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf geti borið persónulega ábyrgð við hlið Familíunnar ehf. Sé málið vanreifað að því leyti í andstöðu við ákvæði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá hafi ekki heldur verið gerð fullnægjandi grein fyrir grundvelli sameiginlegrar aðildar gagnáfrýjenda. Í gagnsök er auk framangreinds einnig á því byggt að krafa gagnáfrýjenda um afhendingu eintaka þeirra auglýsingamynda sem málið varði uppfylli ekki skilyrði 2. mgr. 18. gr. laganna þar sem henni sé ekki beint sameiginlega að öllum erfingjum G-kk-ef B-kk-ef.

11

Hvað efnisþátt málsins varðar athugast að fyrir Landsrétti byggja þessir aðaláfrýjendur á því að G-kk-nf hafi lagt til textann á auglýsingamyndunum en að þau almennu orðasambönd og slagorð sem þar komi fram séu í fæstum tilvikum höfundar verk hans. Þá er fallið frá málsástæðu um að verkin sem málið varðar eða tilteknir hlutar þeirra, þar með talið letur, nái ekki þeirri verkhæð að teljast ný og sjálfstæð andleg sköpun.

12

Til stuðnings sýknukröfu sinni byggja framangreindir aðaláfrýjendur á því að myndirnar hafi verið sameiginlegt höfundarverk J-kk-ef og G-kk-ef. G-kk-nf hafi gefið J-kk-þgf fyrirmæli um gerð auglýsinganna og bæði átt hugmyndirnar að baki myndrænni framsetningu þeirra og lagt til textann sem fylgdi. Hafi G-kk-nf þannig innt af hendi veigamikið skapandi framlag til verkanna. Auglýsingarnar hafi einnig ætíð verið merktar Rafskinnu. Jafnframt byggja framangreindir aðaláfrýjendur á því að J-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf öll réttindi til fjárhagslegrar nýtingar auglýsingamyndanna eða í það minnsta þau réttindi sem fyrirtæki G-kk-ef hafi þurft til að geta stundað starfsemi sína. Samningur þeirra 19. janúar 1949 feli að vísu í sér hefðbundinn verksamning en hann hafi aftur á móti verið liður í viðvarandi samningssambandi þar sem J-kk-nf var í vinnu hjá G-kk-þgf við gerð myndanna. Afstaða samningsaðila til framsals höfundaréttar birtist í gögnum málsins. Myndirnar hafi birst víðar en í auglýsingabókinni Rafskinnu og J-kk-þgf verið það kunnugt. Einnig kveða framangreindir aðaláfrýjendur J-kk-nf aldrei hafa spurst fyrir um eða falast eftir auglýsingamyndunum sem mál þetta varði. Í gagnsök er auk framangreinds sérstaklega áréttað að J-kk-nf hafi aldrei kallað eftir því að frumeintökum þeim sem hann afhenti G-kk-þgf yrði skilað eða áskilið sér nokkurn rétt vegna birtingar auglýsingamyndanna utan Rafskinnu. Í gagnsök vísa framangreindir aðaláfrýjendur enn fremur til héraðsgreinargerðar um tómlæti J-kk-ef og erfingja hans og um það að G-kk-nf hafi öðlast höfundarétt að auglýsingamyndunum fyrir hefð. Þar er því einnig mótmælt að G-kk-nf hafi ekki rekið starfsemi sem krefðist nýtingar auglýsingamyndanna umfram birtingu þeirra í Rafskinnu sem og því að honum hafi, með vísan til 2. mgr. 28. gr. höfundalaga nr. 73/1972, ekki verið heimilt að framselja öðrum nýtingarheimild sína.

13

Í gagnsök hafna framangreindir aðaláfrýjendur því að þeim beri að afhenda frumgerðir mynda. G-kk-nf hafi átt beinan eignarrétt að þeim, enda hafi J-kk-nf selt honum þær og G-kk-nf notað áfram í starfsemi sinni. Aðaláfrýjandi M-kvk-nf sitji í óskiptu búi eftir B-kk-þf B-kk-þf, erfingja G-kk-ef. Þá bendi ekkert í málinu til þess að J-kk-nf hafi nokkurn tímann krafist afhendingar frumgerðanna. Einnig er í þessu sambandi byggt á tómlæti og hefð. Hvað varðar verkin sem í kröfugerð gagnáfrýjenda eru auðkennd sem verk nr. JK02, JK03 og JK04 er einnig á því byggt að þau séu í einkaeign annarra. Þá mótmæla þau varakröfu gagnáfrýjenda um afhendingu eftirgerða á þeim grundvelli að 1. mgr. 25. gr. a höfundalaga kveði á um persónulegan rétt höfundar sem erfist ekki.

14

Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því í málinu að lagaskilyrði skorti fyrir því að þeim verði gert að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi.

Í því sambandi taka þau meðal annars framí aðalsök að sýning auglýsingamyndanna í Gallerí Fold í nóvember 2013 hafi verið lögmæt á grundvelli 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Ekki hafi verið um listsýningu að ræða heldur hafi auglýsingamyndir verið sýndar og boðnar til sölu. Í gagnsök er í þessu sambandi meðal annars vísað til þess að heimilt hafi verið að birta myndir af þeim auglýsingamyndum sem til sölu voru, sbr. 4. mgr. 25. gr. laganna. Þá er því mótmælt í málinu að miða beri fjárhæð bóta fyrir fjárhagslegt tjón við gjaldskrá Myndstefs og á því byggt að kröfur gagnáfrýjenda um skaðabætur séu úr hófi. Jafnframt er á því byggt að ósannað sé hve margar myndir eftir J-kk-þf birtust á glærusýningu sem varpað var á skjá á framangreindri sýningu. Fyrir Landsrétti er einnig á því byggt að sýning auglýsingamyndanna og kynning sýningarinnar hafi aðeins farið fram á vegum aðaláfrýjanda Familíunnar ehf.

Ekki séu því lagaskilyrði fyrir því að gera aðaláfrýjendur H-kvk-ef, M-kvk-þf og Þ-kk-þf persónulega sameiginlega ábyrg með félaginu, auk þess sem vanreifað sé af hálfu gagnáfrýjenda hvernig það megi vera. Þá hafi gagnáfrýjendur hvorki orðið fyrir fjártjóni né miska af þessu tilefni og engar sönnur verið færðar á að svo sé.

Málsástæður aðaláfrýjanda Fabrik ehf.

15

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. styður frávísunarkröfu sína við þær málsástæður að aðild bæði til sóknar og varnar sé vanreifuð í málinu af hálfu gagnáfrýjenda. Einnig séu kröfugerð og málsástæður svo óskýrar að ómögulegt sé að taka til varna. Fyrir Landsrétti byggir hann einnig á því að dómkröfur gagnáfrýjenda geti ekki verið reistar á 18. gr. laga nr. 91/1991 þar sem þau geti ekki átt skaðabótakröfur sínar óskiptar auk þess sem skilyrðum 19. gr. laganna sé ekki fullnægt þar sem hvert þeirra hafi ekki gert sjálfstæða og aðgreinda kröfu um sína hagsmuni.

16

Fabrik ehf. byggir á því að að ósannað sé að gagnáfrýjendur fari með höfundarétt að auglýsingamyndunum sem málið varðar. Erfingjar G-kk-ef B-kk-ef séu auk þess eigendur myndverkanna sjálfra og hafi heimild til þess samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga að sýna þau almenningi.

17

Einnig er á því byggt gagnáfrýjendur eigi enga fjárkröfu á hendur félaginu þar sem það hafi einungis verið umboðsaðili fyrir sýningu og sölu á verkunum sem málið varðar. Því sé um aðildarskort að ræða. Þá geti lán sýningarsalar og kynning myndverka sem þar séu til sölu ekki falið í sér brot gegn höfundarétti. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. höfundalaga teljist höfundur verks auk þess vera sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur þegar verk er birt. Flest verkin hafi verið merkt Rafskinnu en auk þess hafi þau um árabil birst í fjölmiðum og víðar óátalið af gagnáfrýjendum. Hafi löglíkur því staðið til þess að aðstandendur sýningarinnar færu með höfundarétt að þeim og Fabrik ehf. verið í góðri trú hvað það varðar. Loks verði ekki lögð sú skylda á söluaðila myndlistar að kanna uppruna alls efnis sem hann fær til sýningar og sölumeðferðar og athuga höfundarétt heldur verði sá sem komi með verkið til hans að bera þá ábyrgð sem því tengist.

18

Fabrik ehf. hafnar því að uppfyllt séu skilyrði 56. gr. höfundalaga fyrir bótaskyldu félagsins. Í því sambandi er á því byggt að í starfsemi þess hafi ekki verið brotið gegn þágildandi 3. gr. höfundalaga enda hafi félagið heimild til að birta myndir af verkum sem boðin séu til sölu, sbr. 4. mgr. 25. gr. höfundalaga. Einnig er því hafnað að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 4. gr. höfundalaga, meðal annars þar sem nafngreining J-kk-ef hafi ekki átt við í skilningi ákvæðisins í tengslum við þau not myndverka sem kröfur gagnáfrýjenda lúti að. Íþví sambandi þurfi að horfa til allra atvika málsins og þeirra venja sem skapast hafi í framkvæmd. Jafnframt hafi flest myndverkin verið merkt Rafskinnu. Einnig hafnar Fabrik ehf. því að brotið hafi verið gegn banni 2. mgr. 4. gr. höfundalaga vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef enda hafi aðkoma félagsins einungis verið sú að lána sýningarsal. Þá kveðst Fabrik ehf. hafa verið í góðri trú um að fullnægjandi heimildir hefðu verið til þeirra nota myndverkanna sem málið varðar.

Jafnframt er byggt á því að staðhæfingar gagnáfrýjenda um glærusýningu sem varpað hafi verið á skjá á framangreindri sýningu í Gallerí Fold séu ósannaðar. Loks er vísað til þess að félagið hafi ekki haft nokkurn ávinning af ætluðum brotum og fjárhæð miskabótakrafna sérstaklega mótmælt.

Málsástæður gagnáfrýjenda

19

Gagnáfrýjendur kveða allan málatilbúnað sinn ítarlega rakinn í stefnu og telja enga annmarka á málinu sem valdið geti frávísun þess frá dómi. Þau séu sem lögerfingjar J-kk-ef K-kk-ef höfundaréttarhafar að verkum hans í jöfnum hlutföllum. Hann hafi látist á árinu 2009 og sé því enn langt í að höfundaréttur hans falli úr gildi, sbr. 1. mgr. 43. gr. höfundalaga. Í tilefni af frávísunarkröfu aðaláfrýjenda fyrir Landsrétti er af þeirra hálfu áréttað að þau eigi samaðild að málinu á grundvelli 18. gr. laga nr. 91/1991. Jafnframt er á því byggt að athugasemdir um aðild aðaláfrýjenda séu of seint fram komnar fyrir Landsrétti.

20

Gagnáfrýjendur byggja á því að J-kk-nf K-kk-nf hafi átt allan höfundarétt að auglýsingamyndunum sem málið varðar, sbr. 1. gr. höfundalaga, en hann hafi gert teikningarnar og hannað letrið sem þar kemur fram. Þau fallast aftur á móti á þá röksemdafærslu hins áfrýjaða dóms að textinn á auglýsingamyndunum uppfylli ekki þær kröfur um sjálfstæði og frumleika sem séu skilyrði höfundaréttarverndar. Þá byggja þau á því að þótt G-kk-nf B-kk-nf hafi í einhverjum tilvikum látið í té hugmyndir um myndefnið hafi það ekki skapað honum nein höfundaréttindi. Engin höfundaréttindi hafi því í öndverðu stofnast til handa G-kk-þgf.

21

Gagnáfrýjendur byggja á því að J-kk-nf hafi unnið auglýsingamyndirnar sem verktaki hjá G-kk-þgf. Hann hafi yfirleitt aflað sjálfur efnis og áhalda til gerðar verkanna og þau ekki verið unnin á starfsstöð G-kk-ef. Þá hafi J-kk-nf ekki framselt G-kk-þgf höfundarétt að verkunum umfram heimildina til að sýna þau í auglýsingabókinni Rafskinnu.

G-kk-nf hafi enda ekki rekið aðra starfsemi er kynni að krefjast þess að verkin yrðu nýtt frekar á hans vegum. Gagnáfrýjendur kveða sér að vísu kunnugt um að örfá myndverk J-kk-ef hafi birst í auglýsingum í dagblöðum en mótmæla þeirri málsástæðu að J-kk-þgf hafi verið kunnugt um það. G-kk-þgf hafi jafnframt verið óheimilt að framselja öðrum þá heimild sem hann öðlaðist til nýtingar verkanna, sbr. 2. mgr. 28. gr. höfundalaga. Þá er málsástæðum um að merking auglýsingamyndanna og endurgjald fyrir þær feli í sér vísbendingu um framsal höfundaréttar til G-kk-ef mótmælt.

22

Á því er einnig byggt af hálfu gagnáfrýjenda að J-kk-nf hafi ekki framselt G-kk-þgf eignarrétt að frumgerðum verkanna. Þá geti G-kk-nf ekki heldur hafa öðlast eignarrétt að þeim fyrir hefð, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð. Verði ekki fallist á kröfu um afhendingu verkanna sé varakrafa um afhendingu á eftirgerðum þeirra byggð á því að stefnendur séu höfundaréttarhafar og eigi sem slíkir rétt á að fá eintök af þeim samkvæmt meginreglum höfundaréttar.

23

Gagnáfrýjendur setja fram kröfur um bætur fyrir fjárhagslegt tjón á framangreindum grundvelli vegna ýmissa nánar tiltekinna brota á einkarétti þeirra til að gera eintök af auglýsingamyndunum og til að birta þær hvort sem er í breyttri eða óbreyttri mynd, sbr. 3. gr. þágildandi höfundalaga. Í því sambandi byggja þau jafnframt á því að opinber kynning myndlistarverks á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti sé ætíð óheimil án samþykkis höfundar nema um sé að ræða opinbert listasafn, sem ekki eigi við í málinu, sbr. 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Fjárhæð framangreindra bótakrafna er miðuð við gjaldskrá Myndstefs eins og gagnáfrýjendur heimfæra hana upp á atvik málsins. Kveða gagnáfrýjendur hana setta með heimild í 2. mgr. 25. gr. a höfundalaga og vísa til dómaframkvæmdar um að miða skuli við hana í málinu. Jafnframt krefjast gagnáfrýjendur miskabóta vegna brota gegn sæmdarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga að svo miklu leyti sem nafns hans hafi ekki verið getið við notkun verkanna. Þá krefjast þau miskabóta vegna brota gegn 2. mgr. 4. gr. laganna á þeim grundvelli að verkum J-kk-ef hafi í nánar tilteknum tilvikum verið breytt. Um allar bótakröfur sínar vísa gagnáfrýjendur einnig til 56. gr. höfundalaga og þess að brot allra aðaláfrýjenda gegn réttindum gagnáfrýjenda hafi verið stórfelld og framin af ásetningi. Þá kveða þau aðaláfrýjendur bótaskyld jafnvel þótt brotin hafi verið framin í góðri trú, sbr. lokamálslið 1. mgr. framangreinds lagaákvæðis. Jafnframt byggja þau á því að aðaláfrýjandi Familían ehf. hafi haft talsverðan fjárhagslegan ávinning af brotunum og vísa til 2. mgr. sama ákvæðis höfundalaga í því sambandi. Loks kveða gagnáfrýjendur kröfu sína um birtingu dóms studda við 59. gr. c höfundalaga.

24

Fyrir Landsrétti byggja gagnáfrýjendur á því að með tilvísun sinni til 14. gr. höfundalaga hafi hinn áfrýjaði dómur farið út fyrir málsástæður aðaláfrýjenda í málinu. Þá sé niðurstaða hins áfrýjaða dóms á grundvelli ákvæðisins röng enda feli uppsetning hlekks á vefsvæði á vegum aðaláfrýjanda Fabrik ehf. í sér sjálfstæða birtingu sem sé óháð því hvort upphafleg birting efnis á vefsvæði Ríkisútvarpsins sé heimil. Jafnframt telja þau engu skipta varðandi heimild til sýningarinnar í Gallerí Fold hvort verkin hafi verið til sölu eða ekki auk þess sem því er hafnað sem fram kemur í hinum áfrýjaða dómi að nánar tiltekin myndverk J-kk-ef hafi verið þar til sölu. Þá sé í hinum áfrýjaða dómi ranglega ályktað að þau hafi í ákveðnum kröfulið ekki gert miskabótakröfu vegna breytinga á verkum J-kk-ef.

25

Það athugast að gagnáfrýjendur hafa fyrir Landsrétti ekki byggt á þeirri málsástæðu, sem höfð var uppi í héraði, að kröfur þeirra séu einnig byggðar á ákvæðum 6., 8., 13., 14. og 15. gr. a laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu.

Niðurstaða

Kröfur aðila fyrir Landsrétti

26

Í áfrýjunarstefnu krafðist aðaláfrýjandi Fabrik ehf. þess hann yrði sýknaður af öllum kröfum gagnáfrýjenda og að þau yrðu dæmd til að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti með álagi. Til vara var þess krafist að dómkröfur gagnáfrýjenda yrðu lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður. Í greinargerðum í aðalsök og gagnsök var þess aftur á móti aðallega krafist að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, til vara að því yrði vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar en að því frágengnu var krafist sýknu og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Að öðrum kosti var þess krafist að dómkröfur gagnáfrýjenda yrðu lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður. Við munnlegan málflutning í Landsrétti gerði þessi aðaláfrýjandi aftur á móti bæði í aðalsök og gagnsök þær kröfur sem getur í efnisgrein 3 hér að framan. Hefur hann þannig bæði fallið frá kröfu um álag á málskostnað í aðalsök og um ómerkingu héraðsdóms í gagnsök. Þá athugast að með vísan til d-liðar 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 kemst frávísunarkrafa þessa aðaláfrýjanda ekki að í aðalsök málsins.

27

Gagnáfrýjendur hafa fallið frá kröfu um afhendingu þriggja af þeim 160 myndverkum sem krafist var afhendingar á í a-lið 1. dómkröfu í héraði. Þá una þau dómi héraðsdóms hvað varðar sýknu aðaláfrýjanda Familíunnar ehf. af kröfu um að fjarlægja kynningarmerkið „rafskinna“ af léninu rafskinna. net. Jafnframt una þau dómi héraðsdóms hvað varðar frávísun kröfu þeirra um að allir aðaláfrýjendur verði dæmd til að þola að öll eintök í birgðum af eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef í formi boðskorts, póstkorta, límmiða, veggspjalda og auglýsingaspjalds verði afhent gagnáfrýjendum til eyðingar.

28

Við aðalmeðferð í Landsrétti upplýstu aðaláfrýjandi Fabrik ehf. og gagnáfrýjendur að Fabrik ehf. hefði fjarlægt þær færslur af Facebooksíðu sinni sem hann var dæmdur til að gera með hinum áfrýjaða dómi. Hafa þau því ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr þeirri dómkröfu, sem gerð var í héraði, og kemur sá þáttur málsins þegar af þeirri ástæðu ekki til úrlausnar hér fyrir dómi.

Frávísunarkröfur aðaláfrýjenda

29

Allir aðaláfrýjendur byggja á því að aðild til sóknar og varnar sé vanreifuð í málinu af hálfu gagnáfrýjenda. Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. heldur því jafnframt fram að kröfugerð og málsástæður gagnáfrýjenda séu svo óskýrar og vanreifaðar að ó mögulegt sé að taka til varna. Gagnáfrýjendur byggja aftur á móti á því að allur málatilbúnaður þeirra sé ítarlega rakinn í stefnu og telja enga annmarka á málinu sem valdið geti frávísun þess frá dómi. Þá séu athugasemdir um aðild aðaláfrýjenda of seint fram komnar fyrir Landsrétti.

30

Séu kröfur og málsástæður ekki reifaðar með þeim hætti sem áskilið er í d- og e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 varðar það frávísun máls frá dómi af sjálfsdáðum.

Málatilbúnaður gagnáfrýjenda er ítarlega rakinn í stefnu en þar er skilmerkilega greint frá kröfugerð þeirra, atvikum máls og þeim málsástæðum sem byggt er á. Hvað varðar aðild aðaláfrýjenda að málinu athugast að í stefnu kemur fram að gerendur margra þeirra höfundaréttarbrota sem málið varði séu aðaláfrýjendur H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf en þau hafi staðið að sýningu á verkum J-kk-ef K-kk-ef og annarri nýtingu þeirra eins og fram hafi komið opinberlega. Félag þeirra, Familían ehf., beri einnig ábyrgð þar sem það hafi bókfært tekjur vegna hinnar ólögmætu starfsemi og haft af henni talsverðan fjárhagslegan ávinning. Þá sé kröfum beint að aðaláfrýjanda Fabrik ehf. vegna sýningar verka J-kk-ef í sýningarsal félagsins og kynningar hennar. Í stefnu er jafnframt gerð nánari grein fyrir því hverja gagnáfrýjendur telja vera aðkomu aðaláfrýjenda að einstökum tilvikum eintakagerðar, birtingar, sýningar eða breytingar á verkum J-kk-ef. Í stefnu er einnig gerð grein fyrir því að gagnáfrýjendur séu börn J-kk-ef og lögerfingjar hans og vísað til gagna sem staðfesti það. Þar kveðast þau einnig vera eigendur höfundaréttinda að verkum hans í jöfnum hlutföllum. Með vísan til framangreinds eru engin efni til að vísa málinu frá dómi sökum þess að aðild að því sé vanreifuð af hálfu gagnáfrýjenda.

31

Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf byggja einnig á því í gagnsök að krafa gagnáfrýjenda um „afhendingu eintaka“ þeirra verka sem málið varði uppfylli ekki skilyrði 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 þar sem henni sé aðeins beint að þeim en ekki sameiginlega að öllum erfingjum G-kk-ef B-kk-ef. Verði því að vísa henni frá dómi. Þrátt fyrir þessa málsástæðu er einnig á því byggt að eignarréttur G-kk-ef að frumgerðum auglýsingamyndanna sjálfra hafi að honum látnum fallið til sonar hans, B-kk-ef B-kk-ef, en að honum látnum til eiginkonu hans, M-kvk-ef sem sitji í óskiptu búi þeirra hjóna. M-kvk-nf sé því eigandi frumgerða myndanna. Sambærileg málsástæða um að beina þyrfti kröfum að öllum erfingjum G-kk-ef var höfð uppi í sérstakri bókun sem lögð var fram í héraði 20. maí 2019, en þá laut hún að málinu í heild þar sem í því væri deilt um höfundarétt. Þar kom einnig fram að tilefni hennar væri framburður J-kk-ef B-kk-ef fyrir Landsrétti við fyrri meðferð málsins þar. Í þeim framburði kvaðst J-kk-nf telja sig og fjölskylduna eiga „höfundarétt Rafskinnu“ eftir andlát föður síns, G-kk-ef. Framangreindir aðaláfrýjendur höfðu áður byggt á því í héraði að aðaláfrýjandi M-kvk-nf færi með öll þau réttindi og heimildir tengdar myndunum sem tilheyrt hefðu G-kk-þgf.

32

Séu skilyrði 18. gr. laga nr. 91/1991 fyrir samaðild ekki uppfyllt verður máli vísað frá dómi af sjálfsdáðum. Þar sem ekkert er fram komið í málinu um að framangreindir aðaláfrýjendur eða J-kk-nf B-kk-nf telji hann eiganda eða vörslumann frumgerða þeirra auglýsingamynda sem málið varðar eru engin efni til þess að vísa kröfum gagnáfrýjenda um afhendingu frumgerðanna eða eftirgerða þeirra frá dómi.

Niðurstaða um aðrar kröfur gagnáfrýjenda í málinu er aftur á móti háð því að tekin sé afstaða til þess hvort höfundaréttur hafi fallið til G-kk-ef B-kk-ef eða ekki og kann þannig að varða hagsmuni allra erfingja hans. Á hinn bóginn er til þess að líta að komist dómurinn að þeirri niðurstöðu að aðaláfrýjendur hafi með háttsemi sinni brotið gegn höfundarétti J-kk-ef K-kk-ef verður skylda til að greiða bætur og láta birta dóm opinberlega samkvæmt 56. gr. og 59. gr. c höfundalaga ekki lögð á aðra en hina brotlegu. Í málinu verða framangreindir aðaláfrýjendur því ekki talin geta borið óskiptar skyldur í skilningi 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 með þeim erfingjum G-kk-ef sem ekki eru aðilar að málinu. Eru því engin efni til að vísa málinu frá dómi þótt öllum erfingjum G-kk-ef hafi ekki verið stefnt til að þola dóm en í því sambandi vísast einnig til þess að samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 bindur dómur í máli aðeins aðila þess og þá sem koma að lögum í þeirra stað.

33

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. byggir loks á því fyrir Landsrétti að dómkröfur gagnáfrýjenda geti ekki verið reistar á 18. gr. laga nr. 91/1991 þar sem þau geti ekki átt skaðabótakröfur sínar óskiptar. Þá sé skilyrðum 19. gr. laganna ekki fullnægt þar sem hvert og eitt þeirra hafi ekki gert sjálfstæða og aðgreinda kröfu um sína hagsmuni.

Varði þetta frávísun málsins frá dómi.

34

Samkvæmt gögnum málsins eru gagnáfrýjendur allir erfingjar J-kk-ef K-kk-ef en þau fengu leyfi til einkaskipta á búi hans 21. október 2009. Eru þau þannig lögmætir handhafar þeirra höfundaréttinda sem honum kunna að tilheyra, sbr. 1. mgr. 31. gr. og 1. mgr. 63. gr. höfundalaga en í síðastnefnda ákvæðinu segir að ákvæði höfundalaga skuli einnig taka til bókmenntaverka og listaverka sem orðið hafi til fyrir gildistöku þeirra. Verður samkvæmt þessu byggt á því við úrlausn málsins að gagnáfrýjendur eigi höfundaréttindi J-kk-ef í óskiptri sameign en af því leiðir að bótakröfur þeirra vegna brota á þeim eru einnig í óskiptri sameign þeirra. Í málinu eru því uppfyllt skilyrði 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 fyrir samaðild gagnáfrýjenda.

35

Samkvæmt öllu framangreindu eru engin efni til að vísa máli þessu frá dómi.

Höfundaréttur að verkunum sem málið varðar

36

J-kk-nf K-kk-nf lést á árinu 2009 og er höfundaréttur hans því enn í fullu gildi, sbr. 1. mgr. 43. gr. og 1. mgr. 63. gr. höfundalaga. Ágreiningslaust er með aðilum að J-kk-nf K-kk-nf gerði teikningarnar sem birtast á auglýsingamyndum þeim sem málið varðar og færði í letur þann texta sem þar er að finna. Jafnframt er ágreiningslaust að teikningarnar og handskrifaður eða teiknaður texti á myndverkunum feli í sér nýja og sjálfstæða andlega sköpun. Verður því lagt til grundvallar við úrlausn málsins að verkin njóti verndar höfundalaga að því leyti. Að fenginni þeirri niðurstöðu eru ekki efni til að taka afstöðu til þeirrar málsástæðu gagnáfrýjenda að þær leturgerðir sem J-kk-nf notaði við ritun eða teiknun texta á auglýsingamyndirnar séu höfundarverk hans sem slíkar.

37

Gagnáfrýjendur byggja á því að J-kk-nf sé einnig höfundur þess texta sem birtist á auglýsingamyndunum, en fallast á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að textinn sjálfur njóti ekki verndar höfundalaga. Þau telja J-kk-þf því einan hafa átt höfundarétt að myndunum við sköpun þeirra. Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. hefur ekki mótmælt þeirri málsástæðu gagnáfrýjenda en aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf byggja á því að G-kk-nf B-kk-nf hafi lagt af mörkum fyrirmæli um myndmál og texta sem myndi eina heild með teikningum J-kk-ef. Feli það í sér skapandi framlag sem einnig njóti verndar höfundalaga, þótt þau almennu orðasambönd og slagorð sem um ræðir séu í fæstum tilvikum höfundaverk hanssem slík.

38

Með al gagna málsins er umfjöllun úr jólablaði Þjóðviljans 21. desember 1991 þar sem rætt var við J-kk-þf um Rafskinnu. Segir þar að J-kk-nf og G-kk-nf hafi haft þann háttinn á að G-kk-nf legði til hugmyndir og texta en J-kk-nf hafi teiknað. Þá er haft eftir J-kk-þgf: „G-kk-nf var mjög hugmyndaríkur en enginn teiknari. [...] Ég neitaði heldur ekki oft að teikna hugmynd frá G-kk-þgf, en þó kom það fyrir“. Samkvæmt því, en einnig með vísan til samnings þeirra J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 og bréfaskrifta frá mars og apríl 1954 sem rakin eru í hinum áfrýjaða dómi, verður lagt til grundvallar að G-kk-nf hafi lagt til hugmyndir að myndmáli og texta fyrir auglýsingarnar, sem J-kk-nf svo útfærði.

39

Með þessum athugasemdum, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hvað varðar þá málsástæðu að G-kk-nf B-kk-nf sé meðhöfundur að auglýsingamyndunum sem J-kk-nf teiknaði fyrir Rafskinnu, verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ekkert liggi fyrir í málinu sem bendi til þess að G-kk-nf hafi í öndverðu átt höfundarétt að myndunum vegna skapandi framlags til gerðar þeirra.

Framsal höfundaréttar

40

Kemur þá til úrlausnar sú málsástæða aðaláfrýjenda Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef r-x-x Þ-kk-ef B-kk-ef að G-kk-nf B-kk-nf hafi öðlast höfundarétt að verkunum á þeim grundvelli að J-kk-nf K-kk-nf hafi framselt honum öll réttindi til fjárhagslegrar nýtingar þeirra, eða í það minnsta þau réttindi sem fyrirtæki G-kk-ef þurfti til að geta stundað starfsemi sína.

41

Í 1. mgr. 63. gr. höfundalaga er kveðið á um að ákvæði laganna skuli einnig taka til bókmenntaverka og listaverka sem orðið hafi til fyrir gildistöku þeirra. Sama gildi um listflutning, hljóðrit og myndrit, sbr. V. kafla laganna. Í 2. mgr. sama ákvæðis er aftur á móti kveðið á um að 1. mgr. gildi ekki um ráðstafanir sem hafi átt sér stað eða áunnin réttindi þriðja aðila á grundvelli eldri laga. Jafnframt sé heimil áframhaldandi dreifing til almennings eða opinber sýning á eintökum verks eða listflutnings ef gerð eintakanna var frjáls á þeim tíma er dreifing eða sýning þeirra fór fram, þó þannig að ákvæði 24. gr. um bann við leigu eða útláni á verkum haldi gildi sínu. Ákvæði 2. mgr. verndartíma hugverkaréttinda úr 50 árum í 70 ár.

42

Samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 63. gr. höfundalaga gildir sú regla að ekki verði á grundvelli þeirra hróflað við ráðstöfunum tengdum höfundarétti að verkum sem orðið hafi til fyrir gildistöku laganna. Af því leiðir að hafi höfundaréttur verið framseldur í tíð eldri laga helst sú ráðstöfun. Við mat á því hvort, og ef svo er í hvaða mæli, J-kk-nf verður talinn hafa framselt G-kk-þgf höfundarétt að verkum sínum verður jafnframt byggt á lögum nr. 13/1905 um rithöfundarétt og prentrétt eins og þau hljóðuðu á árabilinu 1945 til 1957, en samkvæmt því sem segir í efnisgrein 6 hér að framan voru verkin unnin á því tímabili.

43

Í 1. og 2. gr. laga nr. 13/1905 var í upphafi einungis kveðið á um höfundarétt rithöfunda og tónskálda. Lögunum var breytt að þessu leyti með lögum nr. 11/1912 er tekið var upp í 2. gr. þeirra að sama rétt hefðu höfundar að „allskonar myndum og uppdráttum“. Með lögum nr. 49/1943 um breyting á lögum nr. 13 20. okt. 1905 um rithöfundarétt og prentrétt var kveðið á um að 1. og 2. gr. laganna skyldi breytt og tóku hin nýju ákvæði jafnt til ritverka, tónverka og myndverka. Í 3. gr. laga nr. 49/1943 var kveðið á um að lögin öðluðust þegar gildi en jafnframt að þau kæmu ekki til framkvæmda fyrr en settar hefðu verið reglur um þau tilvik er stéttarfélögum eða stéttarsamböndum höfunda hefði verið fengin „almenn aðild um flutningsrétt á ritverkum og tónsmíðum“ og menntamálaráðherra hefði staðfest þær. Samkvæmt 5. gr. laganna skyldi þá fella meginmál þeirra inn í texta laga nr. 13/1905 og gefa þau út svo breytt með fyrirsögninni „Lög um höfundarétt og prentrétt“. Það var ekki gert á þeim tíma er J-kk-nf teiknaði myndirnar sem mál þetta varðar.

44

Á árabilinu 1945 til 1957 var kveðið á um framsal höfundaréttar í 9. gr. laga nr. 13/1905. Var 1. mgr. ákvæðisins svohljóðandi: „Höfundur á rétt á að fá öðrum í hendur, að nokkru eða öllu leyti, rétt að riti sínu.“ Í 2. mgr. sagði: „Nú hefir höfundur veitt öðrum rétt til þess að birta rit á ákveðinn hátt (t. d. á prenti eða leiksviði), og er þá rétthafa eigi heimilt að birta ritið á annan hátt en ákveðið var, né láta þýða.“ Ákvæði 3. mgr. 9. gr. laganna var svohljóðandi: „Rétthafi má eigi án leyfis höfundar gera breytingar á riti og birta það þannig.“ Þá var kveðið á um það í 4. mgr. að hefði útgáfuréttur á riti verið seldur næði hann einungis til einnar prentunar, nema um annað væri samið, og mætti slík prentun ekki fara fram úr 1000 eintökum nema um væri að ræða blað, tímarit eða ritsafn. Í skýringum við ákvæðin í frumvarpi til laganna sagði að 1. og 2. mgr. væru í samræmi við það sem viðurkennt væri sem gildandi réttur. Þá væri ákvæði 2. mgr. „svo mikilsvarðandi, að rjett er að það sje skýrt fram tekið“.

45

Af framangreindum ákvæðum 9. gr. laga nr. 13/1905 og ummælum í frumvarpi til þeirra verður ráðið að á árabilinu 1945 til 1957 hafi gilt sambærileg sérgreiningarregla og nú verður talin felast í 27. gr. höfundalaga, sbr. skýringar í frumvarpi til þeirra laga.

Felur sú regla í sér að framsalshafi öðlist ekki rétt til annarra afnota af verki en kveðið er á um í samningi eða talið verður í honum falið. Þá verði framsal tiltekinna heimilda ekki talið fela í sér framsal annarra heimilda nema það verði talið felast í samningnum.

Á sama hátt verði til dæmis heimild til birtingar á tilteknum miðli ekki talin fela í sér heimild til birtingar á öðrum miðli, sbr. hér til hliðsjónar einnig dóm Hæstaréttar 24. maí 2007 í máli nr. 598/2006.

46

Niðurstaða um það hvort, og ef svo er í hvaða mæli, J-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf höfundarétt að auglýsingamyndunum sem málið varðar ræðst samkvæmt framangreindu af því hvert inntak samningssambands þeirra verður talið vera. Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi ber sönnunarfærsla í málinu aftur á móti merki um að langt er liðið frá samskiptum þeirra um gerð myndanna. Þá verður fallist á það með héraðsdómi að skýrslur aðila sjálfra eða vitna sem tengjast þeim fjölskylduböndum hafi afar takmarkað sönnunargildi, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991. Verður ekki á þeim byggt við úrlausn þessa álitaefnis. Jafnframt verður fallist á það með héraðsdómi að óskýr vafaatriði í tengslum við gerð samninga um framsal höfundaréttar beri almennt að meta þeim í hag sem framselur slík réttindi og að aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf beri sönnunarbyrðina fyrir staðhæfingum sínum um framsal höfundaréttar.

47

Í framangreindum samningi J-kk-ef og G-kk-ef frá 1949, vegna sýninga Rafskinnu það ár, segir að J-kk-nf teikni myndir „til afnota fyrir auglýsingabókina Rafskinnu“ en þar og í bréfaskiptum aðila frá 1954 er í engu vikið að höfundarétti að myndunum eða frekari notkun þeirra. Eins og áður greinir verður lagt til grundvallar að J-kk-nf hafi teiknað auglýsingamyndir fyrir Rafskinnu óslitið frá árinu 1945 og allt til 1957 er G-kk-nf B-kk-nf féll frá og rekstur Rafskinnu lagðist af. Þrátt fyrir það sjónarmið sem að framan er rakið, um að meta beri höfundaréttarhafa í hag allan vafa um framsal réttarins, verður af þögn um höfundarétt í framangreindum gögnum ekki sjálfkrafa dregin sú ályktun að J-kk-nf hafi í viðvarandi samningssambandi aðila til 13 ára ekki framselt G-kk-þgf annað að heimildina til að birta myndirnar í auglýsingabókinni Rafskinnu sjálfri. Þess í stað þarf að leggja heildstætt mat á samningssambandið og kanna hvort þeir hafi komist að þegjandi samkomulagi um höfundarétt að myndunum líkt og aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf byggja á.

48

Í málinu hafa verið lögð fram skattframtöl J-kk-ef vegna tekjuáranna 1952 til 1957. Þar kemur fram að hann taldi fram launatekjur frá Rafskinnu en jafnframt að hann taldi fram töluverðan efniskostnað til frádráttar. Er einnig ljóst af þessum skattframtölum að launatekjurnar frá Rafskinnu voru fram til ársins 1955 helstu tekjur J-kk-ef en eftir það hafði hann einnig umtalsverðar tekjur af landbúnaði. Samkvæmt framlögðum skattframtölum G-kk-ef vegna tekjuáranna 1949 til 1956 taldi hann fram tekjur af atvinnurekstri vegna Rafskinnu og gerði öll árin í sérstakri sundurliðun grein fyrir greiðslu til J-kk-ef. Öll þau ár nema eitt var í sundurliðuninni tekið fram að um væri að ræða greiðslu „kaups“. Aftur á móti gerði G-kk-nf aðeins grein fyrir efniskostnaði vegna pappírs og fleira tekjuárin 1950 til 1953. Í samningi J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 vegna gerðar mynda í Rafskinnu það ár, sem er eini skriflegi samningur aðila sem liggur fyrir í málinu, er einnig eftirfarandi ákvæði: „Þó skal þess getið að útsvar og skattar J-kk-ef fyrir skattárið 1947 (í gjalddaga 1948) sem J-kk-nf hefir enn ekki greitt né fengið lagfæring á, en G-kk-nf hinsvegar verið gerður ábyrgur fyrir samkv gildandi lögum um starfsmannahald, greiði staf eftirstöðvum þóknunar J-kk-ef fyrir teikningar í vorsýningu 1949, ef J-kk-nf ekki sjálfur hefir gert skuldaskil eða fengið máli sínu öðruvísi ordnað fyrir Apríllok n. k.“ Í samningnum var jafnframt kveðið á um að greitt væri fyrir myndirnar sem slíkar, þó þannig að fyrst yrði greidd ákveðin fjárhæð við undirritun samningsins, síðan fyrir hverjar tíu myndir sem lokið væri þar til 35 myndir væru fullgerðar, en eftir það greiddist afgangurinn „að verkinu loknu og sýningu hafinni“. Þá var í samningnum að finna ákvæði um að J-kk-nf fengi ekki frekari greiðslur en að framan greinir ef verkinu yrði ekki lokið fyrir tilsettan tíma af ástæðum sem hann bæri ábyrgð á, en jafnframt að ef G-kk-nf bæri ábyrgð á því fengi J-kk-nf lægri greiðslur eftir ákveðnum reglum. Í bréfi J-kk-ef til G-kk-ef 28. mars 1954, þar sem J-kk-nf f órfram á hærri greiðslu fyrir hverja mynd segir einnig: „Teiknarinn hefir þá áhættu að þú dæmir verk hans ónothæft og hann fer heim með sína mynd ógreidda [...] Auk þeirrar áhættu fyrir teiknarann að verk hans sé dæmt ónýtt finndist mér ef til vill rétt að hann tæki að sér þann kostnað sem til vinnu hans þarf, pappír, liti og margt fleira, sem Rafskinna hefir að nokkru leiti greitt fram að þessu og komi til greina að ég samþykti þá breytingu.“ Samkvæmt framangreindum samtímagögnum um samningssamband J-kk-ef og G-kk-ef ber það nokkur einkenni ráðningarsambands en jafnframt rík einkenni verksamnings. Verður því ekkert fullyrt um skilning þeirra á eðli samningssambandsins að þessu leyti. Þetta atriði ræður þó ekki eitt niðurstöðu um það hvort J-kk-nf teljist hafa framselt G-kk-þgf höfundarétt sinn heldur þarf einnig að kanna aðrar samtímaheimildir um framkvæmd samningssambands þeirra.

49

Þegar J-kk-nf hóf að teikna auglýsingamyndirnar árið 1945 hafði Rafskinna samkvæmt gögnum málsins verið rekin í 10 ár. Í málinu hafa verið lögð fram ýmis samtímagögn um rekstur Rafskinnu og not auglýsingamyndanna sem þar birtust, bæði fyrir og eftir að J-kk-nf hóf gerð þeirra. Þannig hefur verið lagt fram reikningseyðublað frá árinu 1947 en á bakhlið þess segir í forprentuðum texta að kaupandi auglýsingar geti óskað eftir „að fá bíó- plötu af meðfylgjandi Rafskinnu- auglýsingu“. Jafnframt er þar prentað:

„RAFSKINNU myndirnar bera af í Bíó“. Þá er meðal gagna málsins frétt úr Morgunblaðinu 14. desember 1940 þar sem fram kemur að „[r]af skinnu auglýsingarnar hafa svo komið fram í blöðum og tímaritum, í kvikmyndahúsum og víðar“. Í frétt úr Alþýðublaðinu 27. maí 1941 segir: „Rafskinna er auglýsingabók, og enginn vafi er á því, að „firmu“ þau, sem þar eiga auglýsingar láti síðar gera myndamót af þessum auglýsingum og láti þau fylgja auglýsingum sínum í blöðunum. [...] Hafa sumir tekið þetta upp og sést það gleggst á þeim auglýsingum, sem birst hafa í Speglinum og margar eru einmitt eftir auglýsingum úr Rafskinnu.“ Meðal gagna málsins er einnig frétt úr Morgunblaðinu 13. desember 1944 þar sem segir að áhrifa Rafskinnu hafi gætt víða. Þá segir: „Í kvikmyndahúsum má sjá Rafskinnuauglýsingar í hverju hljei og mörg fyrirtæki prýða skrifstofuveggi sína með skemtilega teiknuðum auglýsingum eftir T-kk-þf M-kk-þf, sem undanfarin ár hefir teiknað myndirnar...“. Jafnframt hefur verið lögð fram útprentun af timarit. is þar sem sjá má að 1. desember 1948 birtist í Speglinum auglýsingamynd merkt „ Rafskinna/J-kk-nf“. Af gögnum málsins verður ráðið að sá háttur hafi verið á reikningagerð hjá G-kk-þgf að ljósmynd af viðkomandi auglýsingamynd fylgdi reikningi. Meðal gagna málsins er að finna dæmi um slíkt ásamt útprentun af ti marit. is vegna birtingar sömu auglýsingar í Speglinum 1. nóvember 1952. Hinn 17. desember 1955 birtist einnig frétt um Rafskinnu þar sem greint var frá 20 ára afmæli hennar. Í fréttinni sagði: „Margar af hinum eldri myndum Rafskinnu eru þegar orðnar klassískar, bæði myndir og textar, og mörg iðnaðar- og verzlunarfyrirtæki halda upp á þessar myndir, nota þær til auglýsinga í dagblöðum, bíóum o. s. frv. Eða láta þær hanga uppi á vegg hjá sér.“ Sama dag birtist frétt í Tímanum þar sem sagði að Rafskinna hefði „brugðið sér í ferðir til Vestmannaeyja, Siglufjarðar og Akureyrar“ og að auglýsing úr Rafskinnu hefði verið „um hríð á eldspýtnastokkum sem hingað bárust frá Svíþjóð“. Þá er meðal gagna málsins að finna ljósrit af ljósmynd af auglýsingu sem fylgdi reikningi frá G-kk-þgf B-kk-þgf vegna Rafskinnu ásamt ljósriti af prentmóti fyrir sömu auglýsingu. Loks eru meðal gagna málsins ljósrit af gögnum ljósmyndarans S-kk-ef V-kk-ef frá 1959 þar sem ritað hefur verið „Vátryggingafélagið H/F Bíó- augl. úr Rafsk.?“ og með fylgja ljósrit af filmum vegna sex auglýsinga, sem sumar eru merktar Rafskinnu.

50

Með vísan til þeirra gagna sem nú hafa verið rakin verða aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þorsteinnt alin hafa sýnt nægilega fram á að á þeim tíma sem J-kk-nf teiknaði auglýsingamyndirnar í Rafskinnu hafi honum verið kunnugt um að eftir atvikum kynnu að vera gerð viðbótareintök og þau birt á öllum tiltækum auglýsingamiðlum þess tíma. Verður því lagt til grundvallar að til samningssambands J-kk-ef og G-kk-ef hafi stofnast á þeim forsendum. Í þessu sambandi hefur einnig þýðingu að ekkert er fram komið í málinu um að J-kk-nf hafi talið G-kk-þf brjóta gegn höfundarétti sínum að myndunum með því að standa að eða heimila öðrum eintakagerð og birtingu þeirra. Breytir hér engu sú málsástæða gagnáfrýjenda að samkvæmt 2. mgr. 28. gr. höfundalaga sé framsalshafa óheimilt að framselja öðrum höfundarétt án samþykkis höfundar.

51

Samkvæmt öllu framangreindu verður talið að J-kk-nf hafi að einhverju marki framselt G-kk-þgf höfundarétt að auglýsingamyndunum sem hann gerði fyrir Rafskinnu. Þar sem ekki liggja fyrir skýr samningsákvæði um framsalið verður það aftur á móti ekki talið ganga lengra en nauðsynlegt var með tilliti til þeirrar starfsemi Rafskinnuað birta auglýsingar og heimila kaupendum þeirra áframhaldandi eintakagerð og birtingu í því skyni að auglýsa vörur sínar og þjónustu. Jafnframt verður framsalið ekki talið ná til annars konar eintakagerðar og birtingar en þeirrar sem möguleg var í auglýsingaskyni á árabilinu 1945 til 1957.

Afhending myndverka eða eftirgerða þeirra.

52

Gagnáfrýjendur krefjast þess að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf verði sameiginlega gert að afhenda þeim frumgerðir samtals 157 myndverka eftir J-kk-þf K-kk-þf. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja aftur á móti á því að M-kvk-nf fari ein með eignarráð myndanna.

Eiginmaður hennar hafi erft þær eftir andlát G-kk-ef föður síns en hún sitji í óskiptu búi þeirra hjóna. Ekkert er fram komið í málinu um að aðrir en M-kvk-nf fari með eignarráð eða vörslur þessara myndverka. Verða Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf þegar af þeirri ástæðu sýknuð af framangreindri kröfu gagnáfrýjenda.

53

Í 2. mgr. 27. gr. höfundalaga hefur frá upphafi verið ákvæði þess efnis að hafi eintak af verki verið afhent til eignar felist ekki í þeim gerningi framsal á höfundarétti að verkinu nema þess sé getið sérstaklega. Tilvísanir héraðsdóms til 2. mgr. 28. gr. laganna og skýringa með því ákvæði eiga við um 2. mgr. 27. gr. Þá hefur að framan verið komist að þeirri niðurstöðu að samningssamband J-kk-ef og G-kk-ef hafi staðið á árabilinu 1945 til 1957. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að eignarréttur að frumgerðum þeirra 157 myndverka, sem merkt eru nr. 1 til 15, 17 til 35, 37 til 112 og 117 til 163 í dómkröfum gagnáfrýjenda, hafi fallið til G-kk-ef og að aðaláfrýjandi M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sýknuð af kröfu um afhendingu þeirra.

54

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður jafnframt staðfest sú niðurstaða hans að aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf verði sýknuð af kröfu gagnáfrýjenda um afhendingu þeirra myndverka sem merkt eru nr. JK02, JK03 og JK04 í dómkröfum.

55

Gagnáfrýjendur krefjast til vara afhendinga rá eftirgerðum af öllum framangreindum verkum. Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 25. gr. a höfundalaga er vörslumanni myndlistarverks skylt að veita höfundi aðgang að verkinu til fjölföldunar þess eða útgáfu eða annarrar hliðstæðrar notkunar, enda sé hún höfundi mikilvæg. Í 2. málslið 1. mgr. ákvæðisins er aftur á móti skýrt kveðið á um að framangreindur réttur höfundarerpersónulegur, óframseljanlegur og erfist ekki. Engin efni eru til að fallast á málsástæðu gagnáfrýjenda þess efnis að samhliða 25. gr. a höfundalaga gildi meginregla um að aðrir en höfundur njóti sama réttar. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf sýknuð af varakröfu gagnáfrýjenda um afhendingu eftirgerða af framangreindum myndverkum.

Málsástæður aðaláfrýjenda til stuðnings sýknu af skaðabótakröfum gagnáfrýjenda 56

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. byggir á því að félagið hafi einungis verið umboðsaðili fyrir sýningu og sölu á verkunum sem málið varðar. Því beri að sýkna það af öllum kröfum gagnáfrýjenda á grundvelli aðildarskorts. Með vísan tilf orsendnahins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um að hafna þessari málsástæðu.

57

Í greinargerð aðaláfrýjenda Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef í héraði kemur fram að í nóvember 2013 hafi H-kvk-nf og Þ-kk-nf staðið með móður sinni M-kvk-þgf að yfirlitssýningu á verkum úr Rafskinnu og hafi þau stofnað saman félagið Familían ehf. vegna verkefnisins. Þessir aðaláfrýjendur hafi jafnframt ákveðið að ráðast í endurprentanir nokkurra auglýsingamynda á veggspjöld og póstkort, meðal annars í því skyni að fjármagna sýninguna. Engin mótmæli er að finna í greinargerðinni við því að H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf hafi persónulega staðið að þeirri eintakagerð, birtingu, sýningu, nafngreiningu eða breytingu á verkum J-kk-ef sem málið varðar. Þá er því ekki mótmælt að sú háttsemi hafi jafnframt verið á vegum félagsins Familían ehf. Fyrir Landsrétti er aftur á móti á því byggt að ósannað sé að H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf hafi átt persónulega aðild að brotum gegn 3. og 4. gr. höfundalaga. Með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 kemst sú málsástæða ekki að í málinu. Verður því lagt til grundvallar við úrlausn þess að allir framangreindir aðaláfrýjendur hafi staðið saman að þeirri bótaskyldu háttsemi sem talin verður sönnuð í málinu og beri óskipta ábyrgð á henni.

58

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. hefur varðandi ábyrgð sína í málinu einnig borið fyrir sig þá málsástæðu að félagið hafi einungis lánað sýningarsal vegna sýningarinnar. Geti það eitt ekki verið talið fela í sér brot gegn höfundarétti. Ekki verður fallist á þessa málsástæðu en samkvæmt gögnum málsins stóð félagið að sýningunni í nafni Gallerís Foldar og kom með virkum hætti að kynningu hennar. Að svo miklu leyti sem talið verður sannað að fyrirsvarsmenn Fabrik ehf. hafi staðið að bótaskyldri háttsemi með öðrum aðaláfrýjendum ber félagið einnig óskipta ábyrgð með þeim.

59

Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf byggja sýknukröfu sína af skaðabótakröfum gagnáfrýjenda einkum á því að G-kk-nf B-kk-nf hafi verið meðhöfundur að auglýsingamyndunum sem málið varðar og að hann hafi fengið höfundaréttindi vegna þeirra framseld frá J-kk-þgf K-kk-þgf. Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. byggir einnig á því að ósannað sé að gagnáfrýjendur fari með höfundaréttindi að myndunum. Að framan hefur því verið hafnað að G-kk-nf hafi verið meðhöfundur myndanna. Aftur á móti hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að J-kk-nf hafi framselt honum þau höfundaréttindi sem nauðsynleg voru til að Rafskinna gæti stundað þá starfsemi sína að birta auglýsingar og heimila kaupendum þeirra áframhaldandi eintakagerð og birtingu í því skyni að auglýsa vörur sínar og þjónustu. Framsalið hafi þó verið takmarkað við þess konar eintakagerð og birtingar sem sem möguleg var í þessu skyni á árabilinu 1945 til 1957. Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf byggja einnig á því í gagnsök að þau hafi öðlast höfundarétt að myndunum á grundvelli hefðar, sbr. lög 46/1905 um hefð. Hugtakið óslitið eignarhald í 1. mgr. 2. gr. þeirra laga hefur verið skýrt svo að sá sem telur sig hafa öðlast eignarréttindi fyrir hefð þurfi að hafa haft svo víðtæk ráð eignar að þau bendi til eignarréttar og jafnframt að hann hafi útilokað aðra frá því að ráða yfir eigninni.

Framangreindir aðaláfrýjendur hafa ekki stutt málsástæðu sína um hefð neinum gögnum sem sýna fram á óslitið eignarhald þeirra í skilningi laga nr. 46/1905 að frekari höfundaréttindum en að framan greinir. Verður málsástæðu þeirra um hefð þegar af þegar af þeirri ástæðu hafnað og kemur þá ekki til frekari skoðunar hvort vinna má eignarrétt að óhlutbundnum réttindum svo sem höfundaréttindi á grundvelli hefðar. Að öllu framangreindu virtu verður á því byggt við úrlausn málsins að gagnáfrýjendur fari með öll önnur réttindi höfundar en að framan greinir vegna myndanna sem málið varðar.

60

Hvað varðar sýningu myndanna í Gallerí Fold í nóvember 2013 byggja allir aðaláfrýjendur á því að lagaskilyrði skorti fyrir því að gera þeim að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur. Hefur í því sambandi meðal annars verið vísað til þess að 1. mgr. 4. gr. höfundalaga kveði aðeins á um að skylt sé að nafngreina höfund „eftir því sem við getur átt“. Jafnframt hefur verið vísað til þess að sýningin í Gallerí Fold hafi verið lögmæt á grundvelli 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Ekki hafi verið um listsýningu að ræða heldur hafi auglýsingamyndir verið sýndar og boðnar til sölu. Þá geti kynning myndverka sem séu til sölumeðferðar ekki falið í sér brot gegn höfundarétti enda sé samkvæmt 4. mgr. 25. gr. höfundalaga heimilt að birta myndir af verkum sem boðin séu til sölu.

61

Ákvæði 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og ummæli í skýringum með því í frumvarpi til laganna eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Af skýringunum verður ráðið að aðstæður geti verið með þeim hætti að ekki sé skylt að nafngreina höfund, til dæmis þegar höfundur hefur sjálfur birt verk sitt nafnlaust, og að slíkt sé ekki bundið við þau tilvik er nafngreiningu verði ekki við komið. Við mat á því hvort við hafi átt í einstökum tilvikum að nafngreina J-kk-þf verður því með heildstæðum hætti litið til atvika máls en í því sambandi skiptir mestu máli að verkin voru í upphafi gerð í því skyni að auglýsa vörur og þjónustu og að þau voru að jafnaði ekki merkt J-kk-þgf. Jafnframt verður á því byggt við úrlausn málsins að sá háttur að nafngreina ekki höfund á auglýsingamynd sé í samræmi við alkunna starfshætti við gerð og birtingu auglýsinga sem tíðkast hafi hér á landi um áratugaskeið en í því sambandi athugast að gögn málsins bera þeirri venju skýrt vitni.

62

Í 1. mgr. 25. gr. höfundalaga segir að hafi eintak af myndlistarverki verið afhent til eignar sé eiganda þess „heimilt, nema annað sé áskilið, að láta eintakið af hendi og sýna það almenningi“. Þá segir: „Opinber kynning þess á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti er þó óheimil án samþykkis höfundar, nema á opinberum listasöfnum sé sem almenningur hefur aðgang að.“ Í 4. mgr. 25. gr. höfundalaga segir einnig: „Nú er listaverk boðið til sölu, og má þá birta myndir af því í tilkynningu um sölutilboð.“ Í skýringum með 25. gr. í frumvarpi til höfundalaga kemur fram að þegar eignarréttur að listaverki hefur verið afhentur öðrum þurfi að taka tillit til hagsmuna beggja, höfundar og eiganda, og láta ríkari hagsmuni ganga fyrir þeim veigaminni. Í skýringum með 1. mgr. ákvæðisins segir að af söluheimild eiganda verks leiði „að hann verður að hafa rétt til að auglýsa það og kynna í söluskyni“. Um kynningu verka á listsýningum gildi aftur á móti sérstök sjónarmið þar sem það skipti höfund mjög miklu máli hvernig verk hans eru valin á sýningar þar sem listrænt gildi þeirra er metið. Hann eigi ekki að þurfa að hlíta því að slíkt val sé hugsanlega í höndum lítt vinveittra aðila með ólíkar listskoðanir. Samkvæmt þessu sé farin sú leið í ákvæðinu að eigandi listaverks „hafi rétt til að kynna það almenningi“ en einkaréttur höfundar sé látinn haldast um listsýningar. Í skýringum með 4. mgr. 25. gr. segir aftur á móti að í því ákvæði felist smávægileg undantekning frá einkarétti höfundar til eintakagerðar. Lúti hún aðeins að myndatöku en ekki öðrum tegundum eftirgerðar.

Hugtakið „sölutilboð“ er ekki skýrt sérstaklega í frumvarpinu.

63

Óumdeilt er í málinu að hluti þeirra myndverka eftir J-kk-þf K-kk-þf sem sýnd voru í Gallerí Fold í nóvember 2013 var til sölu. Aftur á móti er deilt um hvort það hafi átt við um nánar tiltekin verk. Þá er einnig ljóst að sýningin í Gallerí Fold var jafnframt kynnt opinberlega sem afmælisýning Sambands íslenskra auglýsingastofa og sem yfirlitssýning á gömlum auglýsingum úr Rafskinnu. Verður því lagt til grundvallar við úrlausn málsins að sýningin hafi bæði verið sölusýning og sýning sem telst hliðstæð listsýningu í skilningi 1. mgr. 25. gr. höfundalaga.

64

Af skýringum með 1. mgr. 25. gr. höfundalaga verður ályktað að það hafi verið niðurstaða hagsmunamats löggjafans að veita eigendum ótvíræðan rétt til að auglýsa og kynna verk sín í söluskyni. Þeim rétti fylgir samkvæmt 4. mgr. ákvæðisins einnig heimild til að taka myndir af verkinu. Þótt 4. mgr. 25. gr. höfundalaga vísi til þess að birta megi slíkar myndir af verkinu „í tilkynningu um sölutilboð“ eru engin efni til að draga af því þá ályktun að ákvæðið þrengi hinn ótvíræða almenna rétt eiganda samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laganna til að auglýsa og kynna verk sem hann hefur til sölu. Samkvæmt því verður lagt til grundvallar við úrlausn málsins að 4. mgr. 25. gr. höfundalaga hafi veitt aðaláfrýjanda M-kvk-þgf heimild til að gera og birta í auglýsinga skyni myndir af þeim verkum sem til sölu voru á sýningunni í Gallerí Fold og heimila öðrum aðaláfrýjendum hið sama. Í þessu sambandi athugast einnig að hið sama á við um aðra eigendur frumgerða að verkum J-kk-ef og að gagnáfrýjendur hafa ekki haldið því fram að þeir hafi verið mótfallnir þeim notum verkanna sem málið varðar. Þeirri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms verður aftur á móti hafnað að það sé skilyrði fyrir framangreindri heimild eiganda að fram komi með skýrum hætti að um „sölutilboð“ sé að ræða í hverri auglýsingu eða kynningu á þeim verkum sem boðin voru til sölu, enda er óþarfi að taka slíkt fram í tengslum við kynningu á sölusýningu í listagalleríi.

65

Kemur þá til skoðunar hvort einnig hafi verið verið heimilt að gera og birta myndir af þeim verkum sem ekki voru til sölu. Í því sambandi byggir Fabrik ehf. á því að ekki verði lögð sú skylda á söluaðila myndlistar að kanna uppruna alls efnis sem hann fær til sýningar og sölumeðferðar og athuga höfundarétt heldur verði sá sem komi með verkið til hans að bera þá ábyrgð sem því tengist. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. höfundalaga hafi löglíkur staðið til þess að aðstandendur sýningarinnar í Gallerí Fold færu með höfundarétt að verkunum sem sýnd voru og hafi Fabrik ehf. því verið í góðri trú hvað það varðar.

66

Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. höfundalaga, sem leidd var í lögin með 12. gr. laga nr. 93/2010, skal sá sem brotið hefur gegn höfundalögum af ásetningi eða gáleysi „greiða bætur“ vegna brotsins. Þá segir: „Þótt brotið sé framið í góðri trú er heimilt að ákveða þeim sem orðið hefur fyrir tjóni bætur úr hendi hins brotlega.“ Í 2. mgr. ákvæðisins er síðan fjallað nánar um ákvörðun bóta samkvæmt 1. mgr. en af því ákvæði er ljóst að með hugtakinu „bætur“ í 1. mgr. er átt við bætur fyrir fjárhagslegt tjón. Í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga er aftur á móti sérregla um að dæma megi höfundi eða rétthafa „bætur fyrir miska“ vegna brota á lögunum. Ekki er þar að finna heimild til að dæma miskabætur án sakar.

67

Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 8. gr. höfundalaga telst höfundur að verki sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur þegar verk er birt. Í skýringum með ákvæðinu í frumvarpi til laganna kemur fram að í því sé kveðið á um löglíkur sem sé ætlað að stuðla að því að unnt sé í viðskiptum að henda reiður bæði á því hver sé höfundur tiltekins verks og því hver „fari með fyrirsvar höfundar“. Í reglunni felist meðal annars „hagræði til handa viðsemjanda höfundar, sem á að geta treyst því, að hann semji við réttan umráðamann, ef engin sérstök atvik gera það tortryggilegt“. Höfundalög vísa almennt einungis til réttinda höfunda og takmarkana á þeim en láta þess ekki sérstaklega getið að hið sama eigi við um framsalshafa þegar við á. Með vísan til þess og framangreindra skýringa með 1. mgr. 8. gr. laganna verður á því byggt við úrlausn málsins að þær löglíkur sem þar er kveðið á um nái ekki einungis til þess hver sé höfundur verks heldur einnig til þess hver fari með réttindi hans.

68

Samkvæmt samþykktum Fabrik ehf. er tilgangur félagsins meðal annars sala listmuna og skyldra hluta, listsýningahald og útgáfa efnis og hugbúnaðar er varðar list og listmuni. Þessi tilgangur félagsins breytir því ekki að ákvæði 1. mgr. 8. gr. höfundalaga á við um það. Er félaginu því rétt að ganga út frá því í starfsemi sinni að sá sem er nafngreindur eða lýstur höfundur eða höfundaréttarhafi að verki sé það, nema fyrirsvarsmenn félagins séu grandsamir um að það sé rangt eða atvik að öðru leyti með þeim hætti að eðlilegt sé að tortryggja það. Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. höfundalaga er þrátt fyrir þetta heimilt að ákveða bætur fyrir fjárhagslegt tjón án sakar.

Þá athugast að meðal gagna málsins er bréf 5. nóvember 2013 frá Myndstefi til Gallerís Foldar, H-kvk-ef B-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef þar sem innt er eftir gögnum um heimild þeirra til notkunar á verkum J-kk-ef K-kk-ef og T-kk-ef M-kk-ef. Verða fyrirsvarmenn aðaláfrýjanda Fabrik ehf. hvað sem öðru líður ekki taldir hafa verið í góðri trú um heimildir annarra aðaláfrýjenda eftir þann tíma.

Þá athugast að sæmdarréttur höfundar samkvæmt 4. gr. höfundalaga er óframseljanlegur nema um einstök skýrt tilgreind tilvik sé að ræða, sbr. 3. mgr. ákvæðisins. Af gögnum málsins verður ráðið að fyrirsvarsmönnum Fabrik ehf. hafi verið fullkunnugt um að J-kk-nf og T-kk-nf hafi verið teiknarar myndanna sem sýndar voru í Gallerí Fold í nóvember 2013. Verða þeir því ekki á nokkrum tímapunkti taldir hafa verið í góðri trú um að ekki þyrfti að gæta að ákvæði 4. gr. höfundalaga um sæmdarrétt J-kk-ef.

69

Að öðru leyti en að framan greinir vísast til hins áfrýjaða dóms um skilyrði höfundalaga fyrir greiðslu skaðabóta og sjónarmið sem leggja ber til grundvallar við ákvörðun bótafjárhæða. Jafnframt athugast að óumdeilt er í málinu að gjaldskrá og skilmálar frá Myndstefi, sem gagnáfrýjendur hafa lagt fram, hafi gilt á þeim tíma er sýningin í Gallerí Fold fór fram. Verða bætur til gagnáfrýjenda ákveðnar að álitum að teknu tilliti til hennar og án sérstaks álags á bætur þar sem gagnáfrýjendur hafa ekki sýnt fram á fjártjón sitt eða hagnað tjónvalds sem samsvari umkröfðu álagi.

70

Verður nú á framangreindum grundvelli tekin afstaða til einstakra undirliða bótakrafna gagnáfrýjenda. Fjallað verður um þá hér á eftir í þeirri röð og með þeirri tilgreiningu sem fram kemur í stefnu til héraðsdóms.

Framleiðsla boðskorts (liður 1 a)

71

Gagnáfrýjendur krefjast 511.984 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi aðaláfrýjenda Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef vegna framleiðslu boðskorts á sýninguna sem haldin var í Gallerí Fold í nóvember 2013. Byggja þau á því að framleiðsla boðskortsins hafi falið í sér brot á réttinum til eintakagerðar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna. Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að með gerð boðskortsins hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti höfundar og rétti hans til að banna breytingar á verki samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Krefjast þau 1.000.000 króna í miskabætur úr hendi framangreindra aðaláfrýjenda vegna skorts á nafngreiningu J-kk-ef K-kk-ef. Í héraði var miskabótakröfunni hafnað.

72

Óumdeilt er í málinu að á boðskortinu komi fyrir 13 brot úr 11 auglýsingamyndum eftir J-kk-þf K-kk-þf og að efst á kortinu sé einnig að finna kynningarmerkið „Rafskinna“ sem sé nokkurs konar klippimynd gerð úr níu stöfum sem koma fyrir á sex þeirra verka. Nafns J-kk-ef er hvergi getið á boðskortinu.

73

Boðskortið sem þessi kröfuliður varðar er að vísu gert í auglýsingaskyni en ekki til að auglýsa vörur og þjónustu upphaflegra kaupenda auglýsingamyndanna eða þeirra sem leiða rétt sinn frá þeim. Að því gættu og með vísan til niðurstöðu dómsins í efnisgrein 5 1 hér að framan um takmarkað framsal höfundaréttinda J-kk-ef er það niðurstaða dómsins að gerð boðskortsins hafi falið í sér eintakagerð í andstöðu við þágildandi ákvæði 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að samkvæmt gjaldskrá Myndstefs fyrir póstkort beri að greiða 23.272 krónur fyrir hvert þeirra 22 brota úr myndverkum J-kk-ef sem notuð voru við gerð boðskortsins. Rétt er að 22 myndverksbrot voru notuð en þau voru aftur á móti fengin úr 11 myndverkum. Samkvæmt öllu framangreindu og með vísan til efnisgreinar 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður fallist á það með héraðsdómi að vegna gerðar boðskortsins verði Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kvk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur vegna fjárhagslegs tjóns.

Bætur þykja hæfilega ákveðnar 400.000 krónur.

74

Miskabótakrafa gagnáfrýjenda lýtur einungis að broti gegn nafngreiningarrétti höfundar. Kemur 2. mgr. 4. gr. höfundalaga, um bann við því að breyta verki höfundar eða birta það með þeim hætti eða í því samhengi að skert geti höfundarheiður eða höfundarsérkenni hans, því ekki til frekari skoðunar í tengslum við gerð boðskortsins. 75

Framangreindum aðaláfrýjendum var skylt, eftir því sem við átti, að geta nafns J-kk-ef í tengslum við notkun auglýsingamyndanna sem hann teiknaði, sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu þessa lagaákvæðis verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ekki hafi verið þörf á að nafngreina J-kk-þf á boðskortinu og að miskabótakröfu gagnáfrýjenda vegna framleiðslu þess verði hafnað.

Birting og sending boðskorts (liðir 1 b og 1 c)

76

Í kröfuliðum 1 b og 1 c krefjast gagnáfrýjendur 344.883 króna í bætur úr hendi Fabrik ehf. fyrir fjárhagslegt tjón vegna birtingar framangreinds boðskorts á Facebook- síðu Gallerís Foldar og 66.572 króna vegna sendingar boðskortsins til áskrifenda að fréttum um viðburði á vegum félagsins. Gagnáfrýjendur byggja á því að fyrrnefnda háttsemin feli í sér brot á einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga en að síðarnefnda háttsemin feli í sér óheimila eintakagerð samkvæmt sama ákvæði laganna. Í héraði var fallist á kröfur gagnáfrýjenda samkvæmt þessum kröfuliðum. Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að í fyrrnefnda tilvikinu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti höfundar og rétti hans til að banna breytingar á verki samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga og að í því síðarnefnda hafi verið brotið gegn nafngreiningarréttinum. Vegna skorts á nafngreiningu J-kk-ef K-kk-ef krefjast þau 4.620.000 króna í miskabætur vegna fyrrgreinda tilviksins og 130.000 króna í miskabætur vegna síðargreinda tilviksins, bæði úr hendi Fabrik ehf. Í héraði var þessum kröfum hafnað.

77

Gagnáfrýjendur kveða boðskortið fyrst hafa verið birt á Facebook- síðunni 29. október 2013 og hafa síðan verið þar í 21 mánuð. Jafnframt kveða þau boðskortið hafa verið sent til hundraða eða þúsunda áskrifenda af fréttum úr starfsemi á vegum Fabrik ehf.

Hefur þessum lýsingum gagnáfrýjenda ekki verið mótmælt. Af gögnum málsins verður ráðið að boðskortið hafi verið sent með tölvupósti 31. október 2013.

78

Á framangreindu boðskorti birtust sem fyrr greinir 22 hlutar úr 11 myndverkum J-kk-ef.

Fabrik ehf. hefur ekki sannað að þau verk hafi öll verið til sölu á sýningunni í Gallerí Fold og verður birting boðskortsins á Facebook- síðu gallerísins því ekki talin félaginu heimil á grundvelli 4. mgr. 25. gr. höfundalaga.

79

Kemur þá til skoðunar hvort lagaskilyrði séu fyrir því að gera Fabrik ehf. að greiða bætur vegna eintakagerðar með því að hafa sent boðskortið með tölvupósti til hóps manna. Í 1. mgr. 2. gr. höfundalaga, eins og hún hljóðaði er atvik máls þessa gerðust, sagði að það væri eintakagerð þegar hugverk (bókmenntaverk eða listaverk) væri tengt hlutum, einum eða fleiri. Þá sagði í 3. mgr. ákvæðisins að verk teldist birt þegar það væri með réttri heimild flutt eða sýnt opinberlega eða eintök af því gefin út. Í skýringum í frumvarpi til laganna sagði að fræðilega merktu orðin eintakagerð, eftirgerð og margföldun verks hið sama. Hugtakið eintakagerð næði bæði til þess þegar höfundur festi sjálfur verk sitt á efni í fyrsta sinn og allra síðari eftirgerða.

80

Í 2. mgr. 2. gr. höfundalaga, eins og henni var breytt með 1. gr. laga nr. 9/2016, segir nú: „Eintakagerð telst sérhver bein eða óbein, tímabundin eða varanleg gerð eintaks af verki, í heild eða af hluta þess, með hvaða aðferðum sem er og í hvaða formi sem er. Það telst m. a. eintakagerð ef verk er flutt yfir á miðil sem nota má til endurmiðlunar.“ Í skýringum með frumvarpi til laga nr. 9/2016 segir að hugtök höfundaréttar um eintakagerð og birtingu verka eins og þau séu skilgreind í gildandi lögum nái til nýtingar verka á stafrænum vettvangi. Hins vegar sé talið nauðsynlegt og til skýringarauka að uppfæra orðalag og hugtakaskilgreiningar til samræmis við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2001/29/EB frá 22. maí 2001 um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Í skýringunum kemur einnig fram að tilskipunin hafi fyrst verið innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 9/2006. Samkvæmt frumvarpi til þeirra laga hefði verið ákveðið að hrófla sem minnst við orðalagi höfundalaga en þess í stað lögð áhersla á að túlka ákvæði þeirra til samræmis við tilskipunina. Þá segir að þess sé getið til skýringar í seinni málslið 2. mgr. 2. gr. að það teljist meðal annars eintakagerð þegar verk er tekið upp á miðil sem nota má til endurmiðlunar. Í slíkum tilvikum skynji notandi ekki verkið fyrr en hljóð- eða myndrit er flutt í tæki til endurmiðlunar. Sama eigi við eintök sem hlaðið er niður á tölvu eða eru gerð aðgengileg gegnum netið. Jafnframt segir:

„Hugtakið endurmiðlun er notað um eintakagerð af framangreindu tagi og er það þýðing á hugtakinu „gengivelse“, sem notað er um sams konar eftirgerð í öðrum norrænum höfundalögum.“

81

Af framangreindum skýringum með 2. mgr. 2. gr. núgildandi höfundalaga, sem talin verður efnislega samhljóða ákvæði 3. gr. sömu laga á þeim tíma er atvik málsins gerðust, verður leitt að endurmiðlun efnis sem fært hefur verið á stafrænt form geti bæði falið í sér eintakagerð og birtingu. Verður því fallist á það með gagnáfrýjendum að með því að senda boðskortið á rafrænu formi til áskrifenda að fréttum um viðburði á vegum félagsins hafi Fabrik ehf. án heimildar höfundaréttarhafa gert eintök af verkum J-kk-ef.

82

Að öllu framangreindu gættu verður fallist á það með gagnáfrýjendum að Fabrik ehf. hafi brotið gegn ákvæði þágildandi 3. gr. höfundalaga með birtingu boðskortsins á Facebook- síðu Gallerís Foldar og sendingu þess í tölvupósti til fjölda áskrifenda að fréttum um viðburði á vegum félagsins. Hvað varðar bótaábyrgð félagsins vegna fjárhaglegs tjóns af þeim sökum verður hafnað þeirri málsástæðu að góð trú um heimildir annarra aðaláfrýjenda leysi félagið undan ábyrgð sinni, sbr. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Verður aðaláfrýjanda Fabrik ehf. því gert að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón af þessum sökum.

83

Gagnáfrýjendur byggja á því að við birtingu boðskortsins á Facebook hafi verið notuð 22 brot úr myndverkum J-kk-ef og að miða eigi við þann lið gjaldskrár Myndstefs sem tekur til birtingar 21 til 30 verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti í 21 mánuð, sem sé 16.423 krónur fyrir hvern mánuð. Vegna sendingar boðskortsins byggja þau á þeim lið gjaldskrár Myndstefs sem tekur til viðhengja við fjölpóst í viðskiptalegum tilgangi, sem er 3.026 krónur vegna notkunar hvers myndverks þegar viðhengi er sent til 100 manns eða fleiri. Í boðskortinu birtust sem fyrr greinir 22 hlutar úr 11 myndverkum J-kk-ef. Samkvæmt öllu framangreindu þykja bætur vegna fjárhagslegs tjóns í tengslum við birtingu og sendingu boðskortsins hæfilega ákveðnar 350.000 krónur.

84

Miskabótakrafa gagnáfrýjenda lýtur einungis að broti gegn nafngreiningarrétti höfundar. Kemur 2. mgr. 4. gr. höfundalaga því ekki til frekari skoðunar í tengslum við kröfuliði 1 b og 1 c. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga var skylt, eftir því sem við átti, að geta nafns J-kk-ef í tengslum við notkun auglýsingamyndanna sem hann teiknaði. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu þessa lagaákvæðis verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ekki hafi verið þörf á að nafngreina J-kk-þf í tengslum við framangreint boðskort og að miskabótakröfum gagnáfrýjenda í kröfuliðum 1 b og 1 cverði hafnað.

Birting auglýsingar 1. nóvember 2013 (kröfuliður 1 d)

85

Í kröfulið 1 d krefjast gagnáfrýjendur 9.240.000 króna í miskabætur úr hendi Fabrik ehf. vegna birtingar auglýsingar 1. nóvember 2013 á Facebook- síðu Gallerís Foldar um sýningu á auglýsingamyndum úr Rafskinnu þar sem fram kom að G-kk-nf B-kk-nf hefði gert myndirnar. Þau kveða auglýsinguna hafa verið á síðunni í 21 mánuð. Byggja gagnáfrýjendur á því að í þessu felist brot gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Í héraði var Fabrik ehf. gert að greiða gagnáfrýjendum 250.000 í miskabætur vegna framangreinds kröfuliðar.

86

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga var Fabrik ehf. skylt, eftir því sem við átti, að geta J-kk-ef sem höfundar í tengslum not myndverka hans. Þau sjónarmið sem réttlætt geta að höfundur sé ekki tilgreindur eiga ekki við þegar annar maður er ranglega sagður höfundur. Eins og fram kemur í efnisgrein 68 að framan verður lagt til grundvallar við úrlausn málsins að fyrirsvarsmönnum Fabrik ehf. hafi verið fullkunnugt um að J-kk-nf K-kk-nf og T-kk-nf M-kk-nf hafi teiknað myndirnar á sýningunni. Með þeirri háttsemi að tilgreina G-kk-þf sem höfund þeirra hefur þannig með saknæmum hætti verið brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef. Ekkert er fram komið í málinu um að framangreind auglýsing hafi verið skemur en 21 mánuð á Facebook-síðu Gallerís Foldar en sú tímalengd hefur nokkur áhrif á fjárhæð miskabóta. Á hinn bóginn verður talið að útbreiðsla og áhrif auglýsinga á Facebook- síðunni séu tiltölulega lítil. Að framangreindu gættu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að Fabrik ehf. verði gert að greiða gagnáfrýjendum miskabætur vegna brots gegn 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Þykja þær hæfilega ákveðnar 200.000 krónur.

Birting auglýsingar 3. nóvember 2013 (kröfuliður 1 e)

87

Í kröfulið 1 e krefjast gagnáfrýjendur 86.736 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Fabrik ehf. á þeim grundvelli að 3. nóvember 2013 hafi birst á Facebook- síðu Gallerís Foldar auglýsing sem hafði að geyma hlekk á frétt á vefsíðu Ríkisútvarpsins og hafi við það verið birtar tvær myndir eftir J-kk-þf K-kk-þf. Þau kveða framangreint efni hafa verið á síðunni í að minnsta kosti 13 mánuði. Byggja gagnáfrýjendur á því að í þessu hafi falist brot á einkarétti höfundar til eintakagerðar og birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var kröfunni hafnað. Þá krefjast gagnáfrýjendur 130.000 króna í miskabætur úr hendi Fabrik ehf. á þeim grundvelli að með þessu hafi einnig verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga, en nafns hans hafi ekki verið getið í tengslum við birtinguna. Í héraði var þeirri kröfu einnig hafnað.

88

Með vísan til efnisgreina 79 til 81 hér að framan um endurmiðlun efnis sem fært hefur verið á stafrænt form verður fallist á það með gagnáfrýjendum að Fabrik ehf. hafi með framangreindri háttsemi bæði gert eintök af og birt tvö verk J-kk-ef K-kk-ef.

89

Samkvæmt 1. mgr. 14. gr. höfundalaga er tilvitnun í bókmennta-, kvikmynda- og tónverk heimil ef hún er gerð í sambandi við gagnrýni, vísindi, almenna kynningu eða í öðrum viðurkenndum tilgangi, enda sé hún gerð innan hæfilegra marka og rétt með efni farið. Samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis gildir hið sama um myndir af birtum listaverkum, enda sé ekki um fjárhagslegan tilgang að ræða. Sem fyrr greinir var sýning verka úr Rafskinnu í Gallerí Fold öðrum þræði sölusýning. Kynning hennar var því í fjárhagslegum tilgangi. Þá laut sú kynning ekki að því að auglýsa vörur og þjónustu tengdar upphaflegum auglýsendum þannig að birting auglýsingarinnar hafi rúmast innan heimilda sem Fabrik ehf. gat leitt frá öðrum aðaláfrýjendum. Loks hefur Fabrik ehf. ekki sannað að þær myndir J-kk-ef sem um ræðir í þessum kröfulið hafi verið til sölu á sýningunni. Var framangreind háttsemi félaginu því óheimil án heimildar gagnáfrýjenda, sbr. 3. gr. höfundalaga. Hvað varðar bótaábyrgð félagsins vegna fjárhaglegs tjóns af þeim sökum verður hafnað þeirri málsástæðu að góð trú um heimildir annarra aðaláfrýjenda leysi félagið undan ábyrgð sinni, sbr. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Verður aðaláfrýjanda Fabrik ehf. því gert að greiða gagnáfrýjendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón af þessum sökum.

90

Gagnáfrýjendur byggja á því að við birtingu hlekksins á Facebook hafi verið notuð tvö myndverk J-kk-ef og að miða eigi við þann lið gjaldskrár Myndstefs sem tekur til birtinga á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti í 13 mánuði, sem sé 6.672 krónur fyrir hvern mánuð. Ekkert er fram komið í málinu um að framangreind auglýsing hafi verið skemur en 13 mánuði á Facebook- síðu Gallerís Foldar. Þykja bætur vegna þessa hæfilega ákveðnar 85.000 krónur.

91

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga var skylt, eftir því sem við átti, að geta nafns J-kk-ef í tengslum not auglýsingamyndanna sem hann teiknaði. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu þessa lagaákvæðis verður ekki talið að þörf hafi verið á því að nafngreina J-kk-þf sérstaklega í tengslum við framangreinda eintakagerð og birtingu á verkum hans. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að hafna miskabótakröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 1 e.

Birting fimm auglýsinga í nóvember 2013 (kröfuliðir 1 f til 1 j)

92

Í kröfuliðum 1 f, 1 g, 1 h og 1 i krefjast gagnáfrýjendur, í hverjum kröfulið fyrir sig, 107.772 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Fabrik ehf. Kröfurnar eru vegna birtinga auglýsinga um sýninguna í Gallerí Fold á Facebook- síðu eða vefsíðum á vegum félagsins. Í hverju tilviki birtist eitt myndverk eftir J-kk-þf K-kk-þf og kveða gagnáfrýjendur verkin hafa verið birt með þessum hætti í 21 mánuð hvert. Á því er bygg tað í þessu hafi falist brot á einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfurnar. Þá krefjast gagnáfrýjendur einnig, í hverjum kröfulið fyrir sig, 210.000 króna í miskabætur úr hendi Fabrik ehf. á þeim grundvelli að með þessu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga, en J-kk-ef hafi ekki verið getið sem höfundar myndanna. Í héraði var öllum þessum miskabótakröfum hafnað. Í kröfulið 1 j krefjast gagnáfrýjendur ennfremur 23.773 króna í skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Fabrik ehf. vegna birtingar auglýsingar um framlengingu sýningarinnar í viðskiptablaði Morgunblaðsins 16. nóvember 2013. Í auglýsingunni birtist eitt myndverk eftir J-kk-þf. Byggja gagnáfrýjendur á því að í þessu hafi falist brot á einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna. Jafnframt krefjast þau af þessu tilefni úr hendi Fabrik ehf. 50.000 króna í miskabætur vegna brots á nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna.

Í héraði var þeirri kröfu hafnað.

93

Auglýsingin sem kröfuliður 1 f tekur til hefur að geyma mynd af verkinu „Hafið ætíð í huga hvað best má duga“ sem var birt á Facebook- síðu Gallerís Foldar 11. nóvember 2013. Auglýsingin sem kröfuliður 1 g tekur til hefur að geyma mynd af verkinu „E-kk-ef við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“. Samkvæmt gögnum málsins birtist myndin á Facebook- síðu Gallerís Foldar eftir miðjan nóvember 2013. Í kröfulið 1 h kveða gagnáfrýjendur sömu mynd einnig hafa birst á vefsíðunni www. myndlist. is um miðjan nóvember 2013. Fabrik ehf. hefur ekki mótmælt því. Þá hefur auglýsingin sem kröfuliður 1 i tekur til að geyma mynd af verkinu „Reiði húsfreyjunnar– bitnar aldrei á okkur“og var hún birt á vefsíðunni www. listaposturinn. is 21. nóvember 2013. Loks er meðal gagna málsins að finna afrit af auglýsingu í Viðskiptablaðinu 16. nóvember kvöld“. Samkvæmt gögnum málsins voru allar þessar myndir til sölu á sýningunni í Gallerí Fold. Með vísan til 4. mgr. 25. gr. höfundalaga verður Fabrik ehf. því talin birting mynda af þessum verkum heimil. Verður bótakröfum gagnáfrýjenda fyrir fjárhagslegt tjón í kröfuliðum 1 f til 1 j því hafnað.

94

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga var skylt, eftir því sem við átti, að geta nafns J-kk-ef í tengslum not auglýsingamyndanna sem hann teiknaði. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu þessa lagaákvæðis verður ekki talið að þörf hafi verið á að nafngreina J-kk-þf sérstaklega, umfram það sem fram kom á frumgerðum myndanna, í tengslum við framangreinda birtingu þeirra.

Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að hafna miskabótakröfum gagnáfrýjenda í kröfuliðum 1 f til 1 j.

Sýning 81 frumgerðar í Gallerí Fold (kröfuliðir 1 k til 1 m)

95

Í kröfulið 1 k krefjast gagnáfrýjendur 255.808 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi allra aðaláfrýjenda vegna sýningar á 44 innrömmuðum frumgerðum af verkum J-kk-ef K-kk-ef á vegg í Gallerí Fold í nóvember 2013. Í kröfulið 1 l krefjast þau 153.980 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi allra aðaláfrýjenda vegna sýningar á 30 ó innrömmuðum frumgerðum af verkum J-kk-ef í sölurekka á sömu sýningu. Jafnframt krefjast gagnáfrýjendur í kröfulið 1 m 35.924 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi allra aðaláfrýjenda vegna sýningar á sjö frumgerðum í sýningarkassa á sömu sýningu. Byggja þau á því að sýning allra framangreindra verka hafi verið aðaláfrýjendum óheimil á grundvelli þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í kröfulið 1 k krefjast gagnáfrýjendur jafnframt 20.000 króna í miskabætur úr hendi allra aðaláfrýjenda vegna þess að eitt verka J-kk-ef hafi við upphaf sýningarinnar í sýningarskrá verið ranglega sagt eftir T-kk-þf M-kk-þf.

96

Í héraði var kröfum gagnáfrýjenda um bætur fyrir fjárhagslegt tjón í kröfuliðum 1 l og 1 m hafnað. Vegna kröfuliðar 1 k var aðaláfrýjendum aftur á móti gert að greiða gagnáfrýjendum 35.924 krónur í skaðabætur vegna sýningar sjö verka sem dómurinn taldi ekki hafa verið til sölu á sýningunni í Gallerí Fold. Þá var aðaláfrýjendum vegna sama kröfuliðar gert að greiða gagnáfrýjendum 50.000 krónur í miskabætur.

97

Samkvæmt gögnum málsins voru mörg þeirra verka sem sýnd voru í Gallerí Fold í nóvember 2013 til sölu. Jafnvel þótt eigendur verka hafi samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 25. gr. höfundalaga heimild til að sýna þau á sölusýningu verður að gæta að öðrum málslið sama ákvæðis sem kveður á um að opinber kynning verka á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti sé óheimil án samþykkis höfundar, nema um sé aðræða opinber listasöfn sem almenningur hefur aðgang að. Í efnisgrein 63 hér að framan hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að eins og sýningin í Gallerí Fold var kynnt hafi öðrum þræði verið um sýningu að ræða sem jafnað verður til listsýningar.

Galleríinu verður aftur á móti ekki jafnað til opinbers listasafns. Bar aðaláfrýjendum því að afla leyfis höfundaréttarhafa fyrir sýningunni. Án þess var sýning verka J-kk-ef í andstöðu við ákvæði 3. gr. höfundalaga. Jafnframt athugast að aðaláfrýjendur hafa ekki mótmælt lýsingum gagnáfrýjenda á atvikum í kröfuliðum 1 k til 1 m.

98

Gagnáfrýjendur gera ekki miskabótakröfu vegna sjálfrar sýningarinnar. Hvað varðar fjárhagslegt tjón verður hafnað þeirri málsástæðu Fabrikehf. að góð trú um heimildir annarra aðaláfrýjenda leysi félagið undan ábyrgð á sýningunni, sbr. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Í því sambandi athugast einnig að frá 5. nóvember 2013 gátu fyrirsvarsmenn félagsins hvað sem öðru líður ekki verið í góðri trú um höfundaréttindi annarra aðaláfrýjenda. Gagnáfrýjendur taka fram að gjaldskrá Myndstefs hafi ekkiað geyma sérstakan taxta fyrir birtingar af þessu tagi en byggja á viðmiðunum hennar fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, 5.132 krónur fyrir hvert verk í einn mánuð. Þótt slík nýting myndverka sé ólík birtingu þeirra á listsýningu þykir mega hafa nokkra hliðsjón af þessum lið gjaldskrárinnar enda er birting á vefsíðu sambærileg að því leyti að hver sem vill getur kynnt sér verkin á ákveðnu tímabili.

Hæsta gjald sem þar er tiltekið er 23.609 krónur á mánuði fyrir birtingu 41 til 50 verka.

Í kröfuliðum 1 k til 1 m er um að ræða samtals 81 verk og sýningin í Gallerí Fold stóð frá 1. til 24. nóvember. Að öllu framangreindu gættu og með vísan til umfjöllunar í efnisgreinum 57 til 5 8 hér að framan um sameiginlega ábyrgð allra aðaláfrýjenda verður þeim óskipt gert að greiða gagnáfrýjendum 3 5.000 krónur í bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna kröfuliða 1 k til 1 m.

99

Óumdeilt er að T-kk-nf M-kk-nf hafi í sýningarskrá í upphafi sýningarinnar verið ranglega tilgreindur höfundur að einu verki eftir J-kk-þf K-kk-þf. Með vísan til 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og umfjöllunar í efnisgreinum 57 til 5 8 hér að framan um sameiginlega ábyrgð allra aðaláfrýjenda verður því fallist á að þeim verði óskipt gert að greiða gagnáfrýjendum 20.000 krónur í miskabætur vegna kröfuliðar 1 k.

Sýning myndverka á skjá (kröfuliður 1 n)

100

Í kröfulið 1 n krefjast gagnáfrýjendur 492.700 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi allra aðaláfrýjenda. Er krafan á því byggð að á sýningunni í Gallerí Fold hafi að minnsta kosti 50 myndverkum eftir J-kk-þf K-kk-þf verið varpað upp á skjá í sérstakri glærusýningu. Í héraði var þessari kröfu hafnað.

101

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að hafna bótakröfu gagnáfrýjenda vegna framangreindrar glærusýningar.

Framleiðsla og sýning auglýsingaspjalds (kröfuliður 1 o)

102

Í kröfulið 1 o krefjast gagnáfrýjendur 315.900 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi allraaðaláfrýjenda. Er krafan á því byggð að meðan á sýningunni í Gallerí Fold hafi staðið hafi auglýsingaspjaldi um hana verð stillt upp í glugga gallerísins. Á spjaldinu hafi verið að finna klippimynd þar sem níu verk eftir J-kk-þf K-kk-þf hafi komið fyrir. Byggja gagnáfrýjendur á því að með framleiðslu spjaldsins og sýningu þess hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar og birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna.

Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að með þessu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og rétti hans samkvæmt króna í miskabætur vegna þess að nafns J-kk-ef hafi ekki verið getið á auglýsingaspjaldinu. Í héraði var miskabótakröfunni hafnað.

103

Óumdeilt er í málinu að níu verk eftir J-kk-þf hafi verið notuð á auglýsingaspjaldinu og að nafns hans sé þar hvergi getið. Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. hefur borið fyrir sig í þessu sambandi að félagið hafi ekkert komið að gerð auglýsingaspjaldsins. Í skýrslu sinni við fyrri meðferð málsins í héraði kvaðst J-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður félagsins, aftur á móti hafa tekið við auglýsingaspjaldinu „frá fjölskyldunni“ og kannaðist við að því hefði verið stillt upp í glugga gallerísins. Við sömu aðalmeðferð svaraði aðaláfrýjandi Þ-kk-nf B-kk-nf „við familían“ þegar hann var spurður hver hefði greitt fyrir gerð auglýsingaspjaldsins. Gagnáfrýjendur gera eina kröfu vegna fjárhagslegs tjóns í tengslum við gerð og birtingu auglýsingaspjaldsins. Samkvæmt framangreindu komu allir aðaláfrýjendur að þeirri háttsemi sem bótakrafan byggist á og bera óskipta ábyrgð á henni.

104

Framangreint auglýsingaspjald er að vísu gert í auglýsingaskyni en þó ekki til að auglýsa vörur og þjónustu upphaflegra kaupenda auglýsingamyndanna eða þeirra sem leiða rétt sinn frá þeim. M eð vísan til niðurstöðu dómsins í efnisgrein 51 hér að framan um takmarkað framsal höfundaréttinda J-kk-ef er það niðurstaða dómsins að gerð og birting auglýsingaspjaldsins hafi falið í sér eintakagerð og birtingu í andstöðu við þágildandi ákvæði 3. gr. höfundalaga. Hvað varðar fjárhagslegt tjón af þeim sökum verður hafnað þeirri málsástæðu Fabrik ehf. að góð trú um heimildir annarra aðaláfrýjenda leysi félagið undan ábyrgð sinni í því sambandi, sbr. 1. mgr. 56. gr. höfundalaga. Í því sambandi athugast einnig að frá 5. nóvember 2013 gátu fyrirsvarsmenn félagsins hvað sem öðru líður ekki verið í góðri trú um höfundaréttindi annarra aðaláfrýjenda. Gagnáfrýjendur byggja á því að rétt sé að miða bætur við þann lið gjaldskrár Myndstefs sem tekur til notkunar stærri myndverka á veggspjöldum og - skiltum í upplaginu 1 til 10 spjöld, eða 35.100 krónur fyrir hvert myndverk sem notað var. Með vísan til framangreinds verður Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, Þ-kk-þgf B-kk-þgf og Fabrik ehf. sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna gerðar og birtingar auglýsingaspjaldsins. Þykja bætur hæfilega ákveðnar 315.0 00 krónur.

105

Miskabótakrafa gagnáfrýjenda lýtur einungis að broti gegn nafngreiningarrétti höfundar. Kemur 2. mgr. 4. gr. höfundalaga því ekki til frekari skoðunar í tengslum við gerð auglýsingaspjaldsins. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að aðaláfrýjendum hafi verið skylt að nafngreina J-kk-þf á auglýsingaspjaldinu. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms aðhafna miskabótakröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 1 o.

Birting 32 myndverka á vefsíðunni www. myndlist. is (kröfuliður 1 q)

106

Í kröfulið 1 q krefjast gagnáfrýjendur 136.521 krónu í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Fabrik ehf. Krafan er á því byggð að á vefsíðunni www. myndlist. is hafi frá opnun sýningarinnar og þar til „einhvern tímann á tímabilinu 16.- 20. maí“ birst myndir af 32 verkum eftir J-kk-þf K-kk-þf sem þar voru boðin til sölu. Byggja gagnáfrýjendur á því að með þessu hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna.

Gagnáfrýjendur krefjast einnig 70.000 króna í miskabætur vegna þess að eitt þessara verka hafi ranglega verið sagt eftir T-kk-þf M-kk-þf en í því felist brot á nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Í héraði var Fabrik ehf. gert að greiða gagnáfrýjendum 250.000 krónur í miskabætur af þessu tilefni.

107

Gagnáfrýjendur kveða verkin sem um ræðir í þessum kröfulið öll hafa verið til sölu hjá Gallerí Fold. Með vísan til 4. mgr. 25. gr. höfundalaga verður Fabrik ehf. því talið heimilt að birta myndir af þeim. Verður kröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 1 q, um bætur fyrir fjárhagslegt tjón, því hafnað.

108

Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga var Fabrik ehf. skylt, eftir því sem við átti, að geta J-kk-ef sem höfundar í tengslum not myndverka hans. Þau sjónarmið sem réttlætt geta að höfundur sé ekki tilgreindur eiga ekki við þegar annar maður er ranglega sagður höfundur. Myndin sem miskabótakrafa gagnáfrýjenda í þessum kröfulið tekur til var merkt J-kk-þgf. Með þeirri háttsemi að tilgreina annan mann höfund hennar hefur þannig með saknæmum hætti verið brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef. Því hefur ekki verið mótmælt í málinu að þessi ranga tilgreining á nafni höfundar verks hafi birst á vefsíðunni www. myndlist. is í þann tíma sem að framan greinir. Að þessu gættu verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að Fabrik ehf. beri að greiða gagnáfrýjendum miskabætur vegna kröfuliðar 1 q, en þær þykja hæfilega ákveðnar 20.000 krónur.

Birting níu myndverka og myndar af límmiðum á vefsíðunni www. rafskinna. net

(kröfuliður 1 r)

109

Í kröfulið 1 r krefjast gagnáfrýjendur 224.710 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef. Krafan er á því byggð að á vefsíðunni www. rafskinna. net hafi frá opnun sýningarinnar og þar til „einhvern tímann á tímabilinu 16.- 20. maí“ birst myndir af níu verkum eftir J-kk-þf K-kk-þf sem þar voru boðin til sölu í formi eftirprentana.

Jafnframt hafi á vefsíðunni verið birt ljósmynd af póstkortaöskju þar sem límmiðar með 28 brotum úr myndverkum eftir J-kk-þf sjáist. Byggja gagnáfrýjendur á því að með þessu hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna. Gagnáfrýjendur krefjast einnig 1.960.000 króna í miskabætur vegna þess að nafns J-kk-ef hafi ekki verið getið á límmiðunum. Í héraði var miskabótakröfunni hafnað.

110

Lýsingu gagnáfrýjenda á atvikum í þessum kröfulið er ekki mótmælt. Þá fellur háttsemin ekki ekki undir framsal J-kk-ef á höfundarétti til G-kk-ef B-kk-ef, sbr. efnisgrein 51 hér að framan. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því að lagaskilyrði skorti allt að einu fyrir því að gera þeim að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Þeirri málsástæðu verður hafnað hvað varðar heimildir 1. og 4. mgr. 25. gr. höfundalaga til birtingar verka og eintakagerðar í tengslum við hana enda ná þær ekki til annarra verka en þeirra sem eru löglega gerð á grundvelli höfundaréttar.

111

Með birtingu níu eftirgerða af verkum J-kk-ef á vefsíðunni www. rafskinna. net hafa framangreindir aðaláfrýjendur brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að við ákvörðun bóta fyrir fjárhagslegt tjón af þessu tilefni beri að miða við þann lið í gjaldskrá Myndstefs sem tekur til birtinga 7 til 10 verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, sem er 8.725 krónur á mánuði.

112

Vegna birtingar myndar af póstkortaöskju með límmiðum krefjast gagnáfrýjendur annars vegar bóta fyrir fjárhagslegt tjón vegna notkunar 14 myndverksbrota á framhlið og hins vegar vegna notkunar 14 myndverksbrota á bakhlið. Er fjárkrafan miðuð við gjaldskrá Myndstefs fyrir notkun 11 til 20 verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, 12.831 krónu á mánuði, í rúma sex mánuði, fyrir hvorn límmiða. Við ákvörðun bóta þykir rétt að virða mynd af öskjunni sem eina heild. Samkvæmt gögnum málsins var á framhlið hennar límmiði með kynningarmerki Rafskinnu. Eins og áður greinir var kynningarmerkið gert úr níu stöfum sem koma fyrir ásex verkum eftir J-kk-þf. Auk þess voru á framhlið öskjunnar 10 brot úr fimm myndverkum J-kk-ef, en þar af var í þremur tilvikum um sömu verk að ræða og í kynningar merkinu. Á bakhlið öskjunnar kom kynningarmerkið aftur fyrir auk þess sem þar birtust myndir af sömu fimm myndverkunum. Við gerð öskjunnar sem kröfuliður 1 r varðar voru þannig notuð átta verk eftir J-kk-þf.

113

Samkvæmt framangreindu og með vísan til efnisgreinar 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð þeirra verður Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf óskipt gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna kröfuliðar 1 r. Þykja þær hæfilega ákveðnar 150.000 krónur.

114

Það athugast að á ljósmynd af póstkortaöskju var ekki greinilegur sá hluti límmiða á bakhlið þar sem J-kk-nf var tilgreindur teiknari mynda. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður aftur á móti ekki talið að skylt hafi verið að nafngreina hann sérstaklega í tengslum við birtingu ljósmyndarinnar. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að hafna miskabótakröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 1 r.

Birting kynningarmerkis á vefsíðunni www. rafskinna. net (kröfuliður 1 s)

115

Í kröfulið 1 s krefjast gagnáfrýjendur 183.225 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef. Krafan er á því byggð að á vefsíðunni www. rafskinna. net hafi verið að finna kynningarmerkið „Rafskinna“ sem áður er lýst, sbr. efnisgrein 72 hér að framan.

Byggja gagnáfrýjendur á því að kynningarmerkið hafi verið á vefsíðunni í 21 mánuð og að með þessu hafi Familían ehf., H-kvk-nf, M-kvk-nf og Þ-kk-nf brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á kröfuna. Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að með þessu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og rétti hans samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis til að banna breytingar á verkum sínum. Krefjast þau 1.890.000 króna í miskabætur vegna þess. Í héraði var kröfu um miskabætur vegna skorts á nafngreiningu hafnað en fallist á kröfu um miskabætur vegna breytinga á verkum J-kk-ef. Þóttu bætur hæfilega ákveðnar 50.000 krónur.

116

Lýsingu gagnáfrýjenda á atvikum í þessum kröfulið er ekki mótmælt. Þá fellur háttsemin ekki ekki undir framsal J-kk-ef á höfundarétti til G-kk-ef B-kk-ef, sbr. efnisgrein 51 hér að framan. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því að lagaskilyrði skorti allt að einu fyrir því að gera þeim að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Þeirri málsástæðu verður hafnað hvað varðar heimildir 1. og 4. mgr. 25. gr. höfundalaga til birtingar verka og eintakagerðar í tengslum við hana enda ná þær ekki til annarra verka en þeirra sem eru löglega gerð á grundvelli höfundaréttar.

117

Með birtingu kynningarmerkisins á vefsíðunni www. rafskinna. net hafa framangreindir aðaláfrýjendur brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að við ákvörðun bóta fyrir fjárhagslegt tjón af þessu tilefni beri að miða við þann lið í gjaldskrá Myndstefs sem tekur til birtinga 7 til 10 verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, sem er 8.725 krónur á mánuði. Sem fyrr greinir voru við gerð kynningarmerkisins notuð níu brot úr sex myndverkum eftir J-kk-þf. Með vísan til alls hins framangreinda verður Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna kröfuliðar 1 s. Þykja bætur hæfilega ákveðnar 165.000 krónur.

118

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að skylt hafi verið að nafngreina J-kk-þf sérstaklega í tengslum við birtingu kynningarmerkisins. Verður krafa gagnáfrýjenda um miskabætur af þeim sökum því ekki tekin til greina. Aftur á móti verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf beri óskipt að greiða gagnáfrýjendum miskabætur að fjárhæð 50.000 krónur vegna brots á 2. mgr. 4. gr. höfundalaga.

Útgáfa veggspjalda (kröfuliður 2 a)

119

Í kröfulið 2 a krefjast gagnáfrýjendur 1.477.872 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef. Krafan er á því byggð að á þau hafi látið framleiða veggspjöld af 12 myndverkum J-kk-ef K-kk-ef sem dreift hafi verið til sölu í Gallerí Fold og fleiri stöðum. Veggspjöldin hafi verið 30 x 40 cm að stærð og framleidd í 25 eintökum hvert.

Þ á hafi þau verið merkt þannig „© familían ehf. www. rafskinna. net“ en nafns J-kk-ef hvergi verið getið. Byggja gagnáfrýjendur á því að með þessu hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar og dreifingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði voru gagnáfrýjendum dæmdar 738.936 krónur í bætur úr hendi framangreindra aðaláfrýjenda vegna þessa hluta kröfuliðar 2 a. Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að með þessu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og rétti hans samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis til að banna breytingar á verkum sínum. Krefjast þau 2.800.000 króna í miskabætur vegna þess að nafns J-kk-ef hafi ekki verið getið á veggspjöldunum. Í héraði var miskabótakröfunni hafnað.

120

Lýsingu gagnáfrýjenda á atvikum í þessum kröfulið er ekki mótmælt. Þá fellur háttsemin ekki ekki undir framsal J-kk-ef á höfundarétti til G-kk-ef B-kk-ef, sbr. efnisgrein 51 hér að framan. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því að lagaskilyrði skorti allt að einu fyrir því að gera þeim að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Þeirri málsástæðu verður hafnað hvað varðar heimildir 1. og 4. mgr. 25. gr. höfundalaga til birtingar verka og eintakagerðar í tengslum við hana enda ná þær ekki til annarra verka en þeirra sem eru löglega gerð á grundvelli höfundaréttar.

121

Með háttseminni sem kröfuliður 2 a tekur til hafa framangreindir aðaláfrýjendur brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar og birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að miða beri bætur fyrir fjárhagslegt tjón í þessum kröfulið við þann þátt gjaldskrár Myndstefs sem tekur til framleiðslu veggspjalda af áþekkri stærð og að framan greinir, sem er 61.578 krónur fyrir hvert verk í upplaginu 11 til 500 spjöld. Samkvæmt því, og að teknu tilliti til þess sem fram kemur í efnisgreinum 57 og 58 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda og að bætur verði ákveðnar án álags, verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf verði sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón í kröfulið 2 a. Þykja bætur hæfilega ákveðnar 7 40.000 krónur.

122

Miskabótakrafa gagnáfrýjenda lýtur einungis að broti gegn nafngreiningarrétti höfundar. Kemur 2. mgr. 4. gr. höfundalaga um breytingar á verki því ekki til frekari skoðunar í tengslum við veggspjöldin sem þessi kröfuliður varðar. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að aðaláfrýjendum hafi verið skylt að nafngreina J-kk-þf á veggspjöldunum umfram það sem hann gerði sjálfur. Verður því staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að hafna miskabótakröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 2 a.

Útgáfa póstkorta og límmiða (kröfuliður 2 b)

123

Í kröfulið 2 b krefjast gagnáfrýjendur bóta úr hendi aðaláfrýjenda Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef vegna útgáfu póstkorta með verkum J-kk-ef K-kk-ef sem seld voru í tveimur mismunandi öskjum sem merktar voru með mismunandi límmiðum þar sem verk J-kk-ef komu einnig fyrir. Kveða þau póstkortin hafa verið 10,5 x 15 cm að stærð og merkt þannig á bakhlið „© familían ehf. www. rafskinna. net“. Nafns J-kk-ef hafi aftur á móti hvergi verið getið.

Þá kveða þau upplagið af hverju korti hafa verið 400 eintök. Framleiddar hafi verið tvær mismunandi gerðir askja í 200 eintökum hvor. Hafi þessar öskjur verið merkar með mismunandi límmiðum á fram- og bakhlið en hver gerð límmiða hafi verið framleidd í 200 eintökum. Loks kveða gagnáfrýjendur öskjum með póstkortum hafa verið dreift til sölu í Gallerí Fold og víðar.

124

Lýsingu gagnáfrýjenda á atvikum í þessum kröfulið er ekki mótmælt. Þá fellur háttsemin ekki ekki undir framsal J-kk-ef á höfundarétti til G-kk-ef B-kk-ef, sbr. efnisgrein 51 hér að framan. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því að lagaskilyrði skorti allt að einu fyrir því að gera þeim að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi. Þeirri málsástæðu verður hafnað hvað varðar heimildir 1. og 4. mgr. 25. gr. höfundalaga til birtingar verka og eintakagerðar í tengslum við hana enda ná þær ekki til annarra verka en þeirra sem eru löglega gerð á grundvelli höfundaréttar.

125

Í kröfulið 2 b krefjast gagnáfrýjendur í fyrsta lagi 217.162 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna framleiðslu og dreifingar 11 póstkorta með myndum eftir J-kk-þf.

Er á því byggt að brotið hafi verið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði voru gagnáfrýjendum dæmdar 108.581 króna í bætur vegna þessa þáttar kröfugerðar þeirra. Af sama tilefni krefjast gagnáfrýjendur einnig 440.000 króna í miskabætur þar sem brotið hafi verið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef og réttinum til að banna breytingar á verki hans samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Í héraði var fallist á miskabætur að fjárhæð 100.000 krónur vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef.

126

Með framleiðsluog dreifingu póstkortanna hafa framangreindir aðaláfrýjendur brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar og birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að miða beri bætur fyrir fjárhagslegt tjón af þessu tilefni við þann þátt gjaldskrár Myndstefs sem tekur til framleiðslu póstkorta af áþekkri stærð og að framan greinir, sem er 9.871 króna fyrir hvert verk í upplaginu 1 til 500 kort. Að teknu tilliti til þess sem fram kemur í efnisgrein 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna útgáfu og dreifingar póstkortanna sem getur í kröfulið 2 b.

Þykja bætur hæfilega ákveðnar 110.000 krónur.

127

Gagnáfrýjendur krefjast sem fyrr greinir einnig miskabóta á þeim grundvelli að nafns J-kk-ef hafi ekki verið getið á póstkortunum og vegna breytinga á verkum hans. Á framhlið póstkortanna sem um ræðir eru verk J-kk-ef birt óbreytt. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að skylt hafi verið að nafngreina J-kk-þf á póstkortunum umfram það sem hann gerði sjálfur á verkunum sem þar eru birt. Þá hefur verkum J-kk-ef ekki verið breytt þótt á bakhlið póstkortanna standi „© familían ehf. www. rafskinna. net“. Verður framangreindri miskabótakröfu gagnáfrýjenda því hafnað.

128

Í kröfulið 2 b krefjast gagnáfrýjendur í öðru lagi samtals 671.228 króna í bætur úr hendi framangreindra aðaláfrýjenda fyrir fjárhagslegt tjón vegna framleiðslu tveggja límmiða sem ætlaðir séu til merkingar á lok og botn öskju. Eru þessir límmiðar í stefnu auðkenndir 2. b. i og 2. b. ii. Kveða gagnáfrýjendur annars vegar um að ræða límmiða með 19 brotum gegn níu myndverkum J-kk-ef en hins vegar límmiða með 15 brotum gegn níu myndverkum. Í héraði var fallist á að gagnáfrýjendur ættu vegna þessa rétt á bótum samtals að fjárhæð 335.614 krónur.

129

Með framleiðslu límmiðanna hafa framangreindir aðaláfrýjendur brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga.

Gagnáfrýjendur byggja á því að miða beri fjárhæð bóta við gjaldskrá Myndstefs fyrir póstkort af áþekkri stærð og að framan greinir og í upplaginu 1 til 500 eintök, sem er 9.871 króna fyrir hvert myndverk. Er krafa þeirra miðuð við að sú fjárhæð sé margfölduð 34 sinnum vegna nota 34 myndverka eða myndverksbrota og sú samtala síðan tvöfölduð vegna þess hve brotin hafi verið alvarleg. Við mat á fjárhæð bóta er rétt að meta límmiða sem ætlaðir eru til álímingar á sömu öskju sem eina heild.

Samkvæmt gögnum málsins var kynningarmerki Rafskinnu á báðum límmiðum. Eins og áður greinir var kynningarmerkið gert úr níu stöfum sem koma fyrir ásex verkum eftir J-kk-þf. Á límmiðanum fyrir framhlið öskjunnar voru auk þess 10 brot úr sex myndverkum eftir J-kk-þf en þar af var í þremur tilvikum um sömu verk að ræða og í kynningar merkinu. Á límmiðanum fyrir bakhlið öskjunnar birtust síðan myndir af sömu sex myndverkunum. Við framleiðslu límmiðanna voru þannig notuð níu verk eftir J-kk-þf. Í heild voru þau eða brot úr þeim aftur á móti notuð 34 sinnum. Þykir rétt með hliðsjón af skilmálum framlagðrar gjaldskrár Myndstefs að miða bætur fyrir fjárhagslegt tjón gagnáfrýjenda viðþessa notkun myndverkanna. Þá þykir mega hafa nokkra hliðsjón af útgáfu póstkorta þótt merkingar á umbúðir séu ekki að öllu leyti sambærilegar. Að öllu framangreindu virtu, og að teknu tilliti til þess sem fram kemur í efnisgrein 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna framleiðslu límmiða sem auðkenndir eru 2. b. i og 2. b. ii í stefnu. Þykja bætur hæfilega ákveðnar 200.000 krónur.

130

Vegna límmiðans sem auðkenndur er 2. b. i í stefnu gera gagnáfrýjendur að auki kröfu um miskabætur að fjárhæð 750.000 krónur vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki. Sem fyrr greinir verður að meta límmiða sem ætlaðir eru til merkingar á framhlið og bakhlið sömu öskju sem eina heild. Á límmiðanum sem auðkenndur er 2. b. ii í stefnu, og ætlaður var fyrir bakhlið öskjunnar, kemur fram að teiknarar Rafskinnu hefðu verið T-kk-nf M-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf. Að því gættu og að öðru leyti með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að aðaláfrýjendum hafi verið skylt að nafngreina J-kk-þf frekar á límmiðunum. Á hinn bóginn verður fallist á það með gagnáfrýjendum að á límmiðanum hafi verkum hans verið breytt í andstöðu við 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Samkvæmt framangreindu og með vísan til þess sem fram kemur í efnisgrein 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kvk-þgf verði sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum 100.000 krónur í miskabætur vegna límmiða sem auðkenndur er 2. b. i í stefnu.

131

Í kröfulið 2 b krefjast gagnáfrýjendur í þriðja lagi samtals 651.486 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna framleiðslu tveggja límmiða sem ætlaðir séu til merkingar á lok og botn öskju. Eru þessir límmiðar í stefnu auðkenndir 2. b. iii og 2. b. iv. Kveða gagnáfrýjendur annars vegar um að ræða límmiða með 19 brotum gegn níu myndverkum J-kk-ef en hins vegar límmiða með 14 brotum gegn níu myndverkum. Í héraði var fallist á að gagnáfrýjendur ættu vegna þessa rétt á bótum að fjárhæð samtals 325.743 krónur.

132

Við gerð framangreindra límmiða voru notuð átta verk eftir J-kk-þf. Í heild voru þau eða brot úr þeim aftur á móti birt 33 sinnum. Með vísan til sömu sjónarmiða og að framan greinir verður aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum 190.000 krónur í bætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna framleiðslu límmiða sem auðkenndir eru 2. b. iii og 2. b. iv í stefnu.

133

Vegna límmiðans sem auðkenndur er 2. b. iii í stefnu gera gagnáfrýjendur að auki kröfu um miskabætur að fjárhæð 750.000 vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki. Með vísan til sömu sjónarmiða og að framan greinir verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kvk-þgf verði sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum 100.000 krónur í miskabætur vegna límmiða sem auðkenndur er 2. b. iii í stefnu.

Auglýsingar á biðstöðvum Strætó (kröfuliður 3)

134

Í kröfulið 3 krefjast gagnáfrýjendur 1.193.400 króna í bætur fyrir fjárhagslegt tjón úr hendi Familíunnar ehf., H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Þ-kk-ef B-kk-ef. Krafan er á því byggð að á þau hafi látið framleiða og setja upp auglýsingaspjöld um sýninguna í Gallerí Fold á biðstöðvum Strætó. Hafi 17 verk eftir J-kk-þf K-kk-þf verið notuð á 17 ólíkum auglýsingaspjöldum sem hvert hafi verið með þessu hafi verið brotið gegn þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í héraði voru gagnáfrýjendum dæmdar 596.700 krónur í bætur úr hendi framangreindra aðaláfrýjenda vegna þessa þáttar kröfuliðar 3. Gagnáfrýjendur byggja einnig á því að myndverkum J-kk-ef hafi verið breytt á auglýsingaspjöldunum með því móti að myndmerkjum prentaðila hafi verið skeytt inn á neðra horn þeirra auk þess sem merki Ferró skiltagerðar hafi verið að finna á miðju eins verksins. Þá hafi efst á hverju spjaldi verið að finna áletranirnar „Auglýsingar 1933- 1957“, „sía 35 ára“ og „Rafskinna í Gallerí Fold 1.- 17. nóv.“. Með þessu hafi verið brotið gegn nafngreiningarrétti J-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og rétti hans samkvæmt 2. mgr. sama ákvæðis til að banna breytingar á verkum sínum. Krefjast þau 2.4 00.000 króna í miskabætur úr hendi framangreindra aðaláfrýjenda vegna þessa. Í héraði voru í þessum kröfulið dæmdar 200.000 krónur í miskabætur vegna breytinga á verkum J-kk-ef.

135

Lýsingu gagnáfrýjenda á atvikum í þessum kröfulið er ekki mótmælt. Þá fellur háttsemin ekki ekki undir framsal J-kk-ef á höfundarétti til G-kk-ef B-kk-ef, sbr. efnisgrein 51 hér að framan. Framangreindir aðaláfrýjendur byggja á því að lagaskilyrði skorti allt að einu fyrir því að gera þeim að greiða bætur með þeim hætti sem gert var í hinum áfrýjaða dómi.

136

Samkvæmt því sem fram kemur í efnisgreinum 62 til 64 að framan veitir 4. mgr. 25. gr. höfundalaga eigendum verkanna sem mál þetta varðar heimild til að gera og birta í auglýsingaskyni myndir af þeim verkum sem eru til sölu. Samkvæmt því var framangreindum aðaláfrýjendum heimilt að gera og birta myndir af þeim myndverkum J-kk-ef sem til sölu voru á sýningunni í Gallerí Fold. Gagnáfrýjendur byggja á því að 17 nánar tilgreind myndverk hafi verið á þessum auglýsingaspjöldum.

Samkvæmt sýningarskrá og öðrum gögnum sem þau hafa lagt fram í málinu voru þar af eftirtalin átta verk til sölu á sýningunni: „Hafið ætið í huga hvað best má duga“, „Jólakökur með jólabragði“, „Merpo þvottaefni þvær miklu betur“, „Mennt er máttur“, „Gagnrýni yðar er okkur í vil“, „Verðandi listamaður í jólaskapi“, „Hreins kristalssápa gerir allt sem nýtt“ og „Blindur er bóklaus maður“. Samkvæmt gögnum sem gagnáfrýjendur hafa lagt fram um frummyndir í sölurekka var verkið „Athygli hinna vandlátu beinist að nýtízku Heklu peysunum“ einnig til sölu á sýningunni. Ekki verða talin lagaskilyrði til að gera framangreindum aðaláfrýjendum að greiða bætur fyrir fjárhagslegt tjón gagnáfrýjenda vegna birtingar þessara verka í því skyni að auglýsa sýninguna.

137

Leggja verður til grundvallar að þau átta verk sem eftir standa hafi ekki verið til sölu á sýningunni. Með gerð og birtingu auglýsingaspjalda þar sem þessi verk komu fyrir var brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar og birtingar samkvæmt þágildandi 3. gr. höfundalaga. Gagnáfrýjendur byggja á því að miða beri bætur fyrir fjárhagslegt tjón í þessum kröfulið við þann þátt gjaldskrár Myndstefs sem tekur til framleiðslu veggspjalda af áþekkri stærð og að framan greinir, sem er 35.100 krónur fyrir hvert verk í upplaginu 1 til 10 spjöld. Að teknu tilliti til þess sem fram kemur í efnisgrein 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum bætur fyrir fjárhagslegt tjón í kröfulið 3. Þykja bætur hæfilega ákveðnar 280.000 krónur.

138

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í efnisgrein 61 hér að framan um beitingu 1. mgr. 4. gr. höfundalaga verður ekki talið að aðaláfrýjendum hafi verið skylt að nafngreina J-kk-þf umfram það sem hann gerði sjálfur á frumgerðum verkanna sem kröfuliður 3 tekur til. Aftur á móti verður fallist á það með gagnáfrýjendum að með því að skeyta merkjum þeirra sem prentuðu auglýsingaskiltin inn á myndverkin án heimildar hafi verið brotið gegn 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Samkvæmt því og að teknu tilliti til þess sem fram kemur í efnisgrein 57 hér að framan um sameiginlega ábyrgð aðaláfrýjenda verður staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-x-x og Þ-kk-þgf B-kvk-þgf verði sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum 200.000 í miskabætur vegna kröfuliðar 3.

Birting dóms

139

Gagnáfrýjendur krefjast þess að Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf verði gert að fá dóm í málinu í heild birtan í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins. Þessir aðaláfrýjendur krefjast aftur á móti sýknu af kröfu gagnáfrýjenda um birtingu dóms, hvort sem er í heild eða að hluta.

140

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf sameiginlega gert að fá dómsorð dóms þessa birt á sinn kostnað í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

Vextir, málskostnaður og önnur atriði

141

Gagnáfrýjendur krefjast þess að bótakröfur þeirra beri vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í héraði var þessum vaxtakröfum ekki mótmælt. Með vísan til 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 komast slík mótmæli ekki að fyrir Landsrétti. Verður því fallist á framangreindar vaxtakröfur gagnáfrýjenda.

142

Málskostnaðarákvæði hins áfrýjaða dóms verður staðfest.

143

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

144

Það athugast að í kröfulið 1 k gerði héraðsdómur öllum aðaláfrýjendum að greiða gagnáfrýjendum 50.000 krónur í miskabætur vegna þess að ein mynd eftir J-kk-þf K-kk-þf hefði verið ranglega höfundarmerkt T-kk-þgf M-kk-þgf. Í þessum kröfulið höfðu gagnáfrýjendur þó einungis krafist 20.000 króna í miskabætur. Hið sama á við um miskabótakröfu gagnáfrýjenda í kröfulið 1 q, þar sem krafist var 70.000 króna í miskabætur úr hendi Fabrik ehf. en héraðsdómur gerði félaginu að greiða 250.000 krónur af því tilefni. Gagnáfrýjendur setja fjárkröfur sínar í málinu aftur á móti fram með þeim hætti að krafist er tiltekinna heildarfjárhæða úr hendi aðaláfrýjenda, ýmist allra eða sumra. Í hverju tilviki er kröfufjárhæðin hærri en samkvæmt einstökum undirliðum kröfugerðarinnar. Fór héraðsdómur því ekki út fyrir heildarfjárhæðir kröfugerðarinnar, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð :

Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf eru sýkn af kröfum gagnáfrýjenda, G-kvk-ef J-kvk-ef, G-kk-ef R-kk-ef J-kk-ef, K-kvk-ef J-kvk-ef, K-kk-ef J-kk-ef, K-kvk-ef J-kvk-ef, S-kvk-ef J-kvk-ef, S-kk-ef J-kk-ef, Þ-kvk-ef J-kvk-ef og Þ-kk-ef J-kk-ef, um afhendingu á frumgerðum eða eftirgerðum þeirra myndverka sem dómkröfur gagnáfrýjenda taka til.

Aðaláfrýjendum Familíunni ehf., H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Þ-kk-þgf B-kk-þgf er sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum óskipt 2.685.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi Fabrik ehf. greiði gagnáfrýjendum óskipt 655.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Öllum aðaláfrýjendum er sameiginlega gert að greiða gagnáfrýjendum óskipt 370.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Aðaláfrýjendur Familían ehf., H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf B-kk-nf skulu sameiginlega fá dómsorð dóms þessa birt í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 6. apríl 2020

I. Dómkröfur

Mál þetta var höfðað með stefnu þingfestri 29. október 2015 en tekið til dóms 11. febrúar sl. Stefnendur eru G-kvk-nf J-kvk-nf, Vesturbrún 13 í Reykjavík, Þ-kvk-nf J-kvk-nf, Lindabraut 26 á Seltjarnarnesi, K-kvk-nf J-kvk-nf, Eikarási 13 í Garðabæ, S-kk-nf J-kk-nf, Lambey, Hvolsvelli, K-kk-nf J-kk-nf, Staðarbakka, Hvolsvelli, K-kvk-nf J-kvk-nf, Valhúsabraut 8 á Seltjarnarnesi, Þ-kk-nf J-kk-nf, Stóragerði 21, Hvolsvelli, S-kvk-nf J-kvk-nf, Ásvelli, Hvolsvelli og G-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf, Lækjarsmára 8 í Kópavogi. Stefndu eru Familían ehf., Ljósakri 2 í Garðabæ, Þ-kk-nf B-kk-nf, Holtsgötu 23 í Reykjavík, H-kvk-nf B-kvk-nf, Zugerstrasse 21 í Horgen, Sviss, M-kvk-nf Þ-kvk-nf, Ljósakri 2 í Garðabæ og Fabrik ehf., Rauðarárstíg 12-14 í Reykjavík.

Af hálfu stefnenda eru settar fram eftirfarandi dómkröfur:

1. Kröfur um að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf afhendi frumgerðir af myndverkum.

Stefnendur krefjast þess aðallega, sbr. a-lið 1. dómkröfu, að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sameiginlega dæmd til að afhenda stefnendum frumgerðir eftirtalinna 160 myndverka J-kk-ef K-kk-ef:

Nr. myndverks Nafn auglýsanda Texti í myndverki

1 Alþýðubrauðgerðin Jólakökur með jólabragði

2 Alþýðubrauðgerðin Kraftur í hverri sneið

3 Alþýðubrauðgerðin Alþýðubrauðgerðin

4 Alþýðubrauðgerðin Kennið börnunum að borða meira brauð 5 Alþýðubrauðgerðin Verði honum að góðu

6 Alþýðubrauðgerðin Verði yður að góðu

7 Alþýðubrauðgerðin Gleðileg jól - bakkelsið

8 Belgjagerðin Víðsýnn ferðamaður fer útbúinn frá okkur 9 Belgjagerðin Skjólfatagerðin Þeir græða mest sem verzla við okkur 10 Belgjagerðin Gott sumarleyfi byrjar hjá okkur 11 Belgjagerðin Syngjum dátt og dönsum Hin lífsglaða æska..12 Belgjagerðin Víðsýnn ferðamaður verzlar við okkur 13 Belgjagerðin – Skjólfatagerðin Það er skíðafæri á fjöllum

14 Belgjagerðin – Skjólfatagerðin Útbúinn frá okkur

15 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

17 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

18 Flóra Akureyri Þyngstur á metunum

19 Flóra Flóra

20 Framtíðin - ullarverksmiðja Jólagjöfin frá okkur

21 Framtíðin - ullarverksmiðja Klæðið af yður kuldann

22 Framtíðin - ullarverksmiðja Velklædd á skíðin

23 Fram - verksmiðjan Verksmiðjan Fram hf.

24 Glæsir Viðskiptin vaxa frá ári til árs

25 Glæsir Jólafötin þarf að hreinsa og pressa 29 Hekla Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum

30 Prjónastofan Hlín Þær eru allar á okkar bandi

31 Prjónastofan Hlín Dömurnar kíkja til okkar

32 Prjónastofan Hlín Í spilunum sér hún nýja peysu

33 Prjónastofan Hlín Vortízkan er að koma

34 Prjónastofan Hlín Þær lenda allar í okkar peysum

35 Prjónastofan Hlín Vortízkan á okkar bandi

37 Sápuverksmiðjan Hreinn Loksins allar sammála um vörugæðin 38 Hreins Hreins veizlukerti

39 Sápuverksmiðjan Hreinn Merpo þvær miklu betur

40 Hreins Galdurinn er með í pakkanum

41 Hreins hvítt Látið ekki happ úr hendi sleppa

42 H-kk-nf Þeir bjarga sér best

43 Bókaverzlun Ísafoldar Mennt er máttur

44 Bókaverzlun Ísafoldar Góðar bækur gleðja börnin

45 Bókaverslun Ísafoldar Mennt er máttur

46 Bókaverslun Ísafoldar Í sumarleyfið með góða bók

47 Bókaverslun Ísafoldar Blindur er bóklaus maður

48 J-kk-nf S-kk-nf Jólabaksturinn skulum við annast 49 J-kk-nf S-kk-nf Jólin eru byrjuð hjá okkur

50

J-kk-nf S-kk-nf

Bræðraborgarstíg Betri kökur betri brauð

51 Bakarí J-kk-ef S-kk-ef Reiði húsfreyjunnar bitnar aldrei á okkur 52 K-x-x K-kk-nf - Ford umboðið Skiptið og finnið kraftinn 1.2.3.

53 L-kk-nf G L-kk-nf Skórnir auka á yndisþokkann

54 L-kk-nf G L-kk-nf Úrval við allra hæfi

55 L-kk-nf G L-kk-nf Athyglin beinist að skóm frá L-kk-þgf 56 L-kk-nf G L-kk-nf Úrvalið mest - varan best

57 L-kk-nf G L-kk-nf Viðhafnarskórnir frá Lárusi LGL58 L-kk-nf G L-kk-nf Á skóm frá Lárusi

59 L-kk-nf G L-kk-nf Við öll tækifæri á skóm frá L-kk-þgf 60 Bókabúð Lárusar Blöndal Tjaldið með bók

61 Bókabúð Lárusar Blöndal Meira og meira vilja börnin heyra 62 Bókabúð Lárusar Blöndal Í sumarleyfið með bækur og blöð 63 L-kk-nf B-kk-nf Tjáið okkur ósk yðar

64 Bókabúð L-kk-ef B-kk-ef Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund 65 L-kk-nf B-kk-nf Valdar jólabækur

66 L-kk-nf B-kk-nf Góð bók er kærkomin jólagjöf

67 L-kk-nf B-kk-nf Góð bók er besta jólagjöfin

68 Litla blómabúðin Hún heilsar yður við annan tón...

69 Litla blómabúðin Færð ́enni blóm

70 Málarinn Hæsta trompið S-x-x

71 Málarinn Verðandi listamaður í jólaskapi

72 Málarinn Litirnir létta skapið

73 Málning og Járnvörur Völundurinn

76 Mjólkursamsalan Nýtt skyr daglega

77 Mjólkurbú Flóamanna Ost alla daga vikunnar

78 Mjólkurbú Flóamanna Bragðið er galdurinn

79 Mjólkurbú Flóamanna Flóa ostur er kjarnakostur

80 Mjólkurbú Flóamanna 45% ostur er 100% gæðavara

81 Pensillinn Hafir þú hugsað myndina höfum við litina 82 R-kk-nf B-kk-nf Við höfum allt sem yður kynni að vanta 83 R-kk-nf B-kk-nf Kynnið yður vortízkuna

84 R-kk-nf B-kk-nf Með gjöf skal gjöf gjalda

85 R-kk-nf B-kk-nf Jólagleðin er með í pakkanum

86 R-kk-nf B-kk-nf Snyrtivörur í miklu úrvali

87 R-kk-nf B-kk-nf Gagnrýni yðar er okkur í vil

88 R-kk-nf B-kk-nf Viðskiptamenn okkar setja svip á bæinn 89 R-kk-nf B-kk-nf Athyglin beinist að yndisþokkanum 90 R-kk-nf B-kk-nf Þeir sem setja svip á bæinn versla við okkur 91 Olíuverzlun SHELL Hafið ætíð í huga - hvað best má duga 92 Olíuverzlun SHELL

Í hríð og frosti hefur hún alla kosti vetrarolíur X -100

93 Olíuverzlun SHELL Dropinn sem allir seilast eftir X-10094 Olíuverzlun SHELL Shell smyr betur líka um vetur

95 Olíuverzlun SHELL Shell smurt er vel smurt

96 S. Í. S. – kjörbúð Sjálfs er höndin hollust

97 S. Í. S Afurðasalan Yðar er aðeins að velja

98 S. Í. F. Opnið eina dós og gæðin koma í ljós 99 Niðursuðuverksmiðja S. Í. F. Allt yðar líf eitthvað frá S. Í. F.

100 Síld og fiskur Að lokinni góðri máltíð

101 Sjafnarkerti Tendrið jólaljósin

102 Skipaútgerð ríkisins Ferðist með yðar eigin skipum

103 Sparta Það styttist til jóla

104 Sparta Efni og snið sem best á við

105 Tíminn Fylgist með tímanum

106 Tíminn Fylgist með Tímanum

107 S-kk-nf B-kk-nf Heimsmarkaðurinn er okkar

108 Vátryggingafélagið Fljótur tryggið eigur yðar í tæka tíð 109 Vátryggingafélagið Ef upp kemur eldur ertu ofurseldur 110

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Á leið til yðar

111

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Veggfóður í öllum regnbogans litum 112 Þ-kk-nf J-kk-nf Grettisgötu 3 Setjið yður í samband við okkur

113 Ölgerðin Egill Skallagrímsson Öl er innri maður

114 Ölgerðin Egill Skallagrímsson Egils svalandi jóladrykkir

115 Ölgerðin Egill Skallagrímsson Egils jóladrykkir

117 Fiskhöllin

Borðið fisk og sparið - sjálfur fiskarðu ekki í soðið

118 Blómabúðin Garður Blóm ef orðin bresta

121 Blómabúðin Garður Sendum blóm um allan bæinn

122 J-kk-nf S-kk-nf Undirstaða daglega lífsins

123 Perlan ( S. Í. S) Perlan sem allir sækjast eftir

124 Ponds snyrtivörur Viðhaldið fegurðinni og yndisþokkanum...

125 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

126 Gefjun Sterkur má sér líkan finna. Grilon Merino 127 Pensillinn Laugavegi 4 Á leiðinni til yðar

128 Litla blómabúðin Vorið er komið

129 Hampiðjan Sterkur má sér líkan finna

130 L-kk-nf G L-kk-nf LGL tískan 1955

131

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Veggfóðrið gerir allan muninn

132 Glæsir Það slær okkur enginn af laginu

133

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Nýtt veggfóður

134 Prjónastofan Hlín Tískan er á okkar bandi

135 V-kk-nf G-kk-nf Saumum föt eftir máli og yðar fyrirsögn 136 R-kk-nf B-kk-nf Allt í tízku

137

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Fylgið tízkunni

138 Prjónastofan Hlín Á stefnumótið fer hún í peysu frá okkur 139 Prjónastofan Hlín Tískan er á okkar bandi

140

V-kk-nf K-x-x H-kk-nf

veggfóðursverzlun Það líður að hvítasunnu

141 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

142 J-kk-nf S-kk-nf Hátíðabrigði

143 Vátryggingarfélagið Tryggðu aleigu þína

144 Málarinn Allir regnbogans litir

145 L-kk-nf G L-kk-nf Leiðir tízkuna

146 Hreins Spyrjið alltaf um

147 Framtíðin Það er skíðafæri á fjöllum

148 Prjónastofan Hlín Leggið vandann í okkar hendur

149 V-kk-nf G-kk-nf V-kk-nf G-kk-nf

150 Hreinn ær hafi allar séð hvers helst þarf með 151 Sparta Opnið viðskipti við okkur

152 Regnboginn Augnayndi eru fagrir litir

153 G. J. Fossberg vélaverslun G. J. F-x-x

154 H-kk-nf Þær eru allar eins velja aðeins H-kk-ef 155 Almennar Tryggingar Takið í okkar útréttu hönd

156 Prjónastofan Hlín Æskan er á okkar bandi

157 Olíuverslun SHELL Ný X -100 betri en nokkru sinni fyrr 158 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

159 Hótel Vík Ljúffengur matur

160 Blómabúðin Garður Blómabúðin Garður

161 Fiskhöllin Borðið fisk og sparið

162 R-kk-nf B-kk-nf Hjá okkur auka þær á yndisþokkann Jafnframt krefjast stefnendur þess aðallega í b-lið 1. dómkröfu sinnar að stefndu Familíanehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sameiginlega dæmd til að afhenda stefnendum frumgerðir eftirtalinna þriggja myndverka.

Nr. Nafn auglýsanda Texti á myndverki

myndverks

JK02 H-kk-nf P-x-x Jólin byrja hjá okkur JK03 Mjólkursamsalan Skyrið og rjóminn er þjóðarsóminn JK04 Morgunblaðið Snemma á daginn fer blaðið um bæinn Verði þær aðalkröfur sem tilgreindar eru í liðum a) og b) ekki teknar til greina er þess krafist til vara að stefndu Familíanehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði dæmd til að afhenda eftirgerðir af þeim verkum sem tilgreind eru í a- og b-liðum fyrstu aðalkröfu, nánar tiltekið rafræn eintök af skönnuðum verkum eða litfilmur.

2.- 3. Kröfur stefnenda um að Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf greiði skaða- og miskabætur Stefnendur krefjast þess jafnframt að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sameiginlega dæmd til að greiða þeim skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð kr. 5.131.067 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast stefnendur þess að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sameiginlega dæmd til að greiða stefnendum miskabætur að fjárhæð kr. 11.990.000 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

4.- 5. Kröfur stefnenda um að stefndi Fabrik ehf. greiði þeim skaða- og miskabætur Stefnendur krefjast þess einnig að stefndi Fabrik ehf. verði dæmdur til að greiða stefnendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð kr. 1.089.573 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Enn fremur er þess krafist að stefndi Fabrik ehf. greiði stefnendum miskabætur að fjárhæð kr. 15.080.000 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. 6 - 7. Kröfur stefnenda um að stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf og M-kvk-þgf Þ-x-x og stefnda Fabrik ehf. verði sameiginlega dæmd til að greiða stefnendum skaða- og miskabætur Þá krefjast stefnendur þess að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. verði sameiginlega dæmd til að greiða stefnendum skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón að fjárhæð kr. 1.224.316 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess er þess krafist að Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. verði sameiginlega dæmd til að greiða stefnendum miskabætur fyrir að fjárhæð kr. 470.000 ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

8. Kröfur stefnenda um að stefndi Familían ehf. fjarlægi kynningarmerkið RAFSKINNA af vefsíðu Stefnendur krefjast þess einnig að stefndi Fabrik ehf. verði dæmdur til að fjarlægja kynningarmerkið RAFSKINNA af vef sem er vistaður á léninu rafskinna. net 9. Kröfur stefnenda um að stefndi Fabrik ehf. verði dæmdur til að fjarlægja eftirfarandi færslur af samskiptavefnum facebook. com: a) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 29. október 2013, en ljósmyndin hefur að geyma mynd af boðskorti vegna sýningar svokallaðra Rafskinnumynda í Gallerí Fold í nóvember 2013, b) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 1. nóvember 2013, þar sem fram kemur að G-kk-nf B-kk-nf hafi gert auglýsingamyndir á sínum tíma, c) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 11. nóvember 2013, en á ljósmyndinni birtist myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Hafið ætíð í huga hvað mest má duga, d) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 14. nóvember 2013 en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld. e) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 21. nóvember 2013, en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld.

10. Krafa stefnenda um að Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. afhendi stefnendum öll eintök af eftirprentunum verka J-kk-ef K-kk-ef Stefnendur krefjast þess að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrikehf. verði dæmd til að þola að öll eintök í birgðum af eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef í formi boðskorts, póstkorta, límmiða, veggspjalda og auglýsingaspjalds verði afhent stefnendum til eyðingar.

11. Krafa um að stefndi Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði dæmd til að fá birtan dóm í máli þessu í heild í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

Stefnendur krefjast þess að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði dæmd til að fá birtan dóm í máli þessu í heild í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

12. Krafa um greiðslu málskostnaðar

Loks er þess krafist að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. verði dæmd til að greiða stefnendum málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi sem lagður verði fram við aðalmeðferð málsins ef til hennar kemur.

Kröfur stefndu Famílíunnar ehf., Þ-kk-ef B-kk-ef, H-kvk-ef B-kvk-ef og M-kvk-ef Þ-kvk-ef Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf krefjast þess að þau verði sýknuð af öllum kröfum stefnenda. Til vara er þess krafist að kröfur stefnenda verði stórlega lækkaðar og stefndu verði sýknuð af kröfu um afhendingu frumgerða myndverka samkvæmt kröfuliðum 1. a) og b). Til þrautavara krefjast stefndu þess að kröfur stefnenda um skaðabætur og miskabætur verði stórlega lækkaðar. Þá er þess krafist að stefnendum verði gert að greiða stefndu málskostnað í öllum tilvikum.

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf kröfðust þess í upphaflegri greinargerð til dómsins að viðurkennt yrði með dómi að G-kk-nf B-kk-nf hefði verið samhöfundur að þeim verkum sem mál þetta snýst um. Stefndu féllu hins vegar frá þeirri kröfu við aðalmeðferð málsins 11. febrúar 2020.

Kröfur stefnda Fabrik ehf.

Stefndi Fabrik ehf. krefst þess aðallega að félagið verði sýknað af öllum kröfum stefnenda. Þá erþess krafist að stefnendur verði dæmdir í báðum tilvikum sameiginlega til að greiða stefnda málskostnað með álagi samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi eða samkvæmt mati dómsins. Til vara krefst stefndi Fabrik ehf. þess til vara að dómkröfur stefnenda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Stefndu í málinu kröfðust þess upphaflega að kröfum stefnenda yrði vísað frá. Með úrskurði dómsins frá 27. ágúst 2019 var frávísunarkröfum stefnenda hins vegar hafnað.

II. Málavextir

Mál þetta snýst í meginatriðum um það hvort stefndu hafi brotið gegn höfundarréttindum J-kk-ef K-kk-ef með sýningu sem var sett var upp í Gallerí Fold í Reykjavík í nóvember 2013 á myndverkum, sem J-kk-nf K-kk-nf og annar maður gerðu og birtust upphaflega í rafknúinni flettiauglýsingagrind, sem bar heitið Rafskinna. Rafskinna var staðsett í glugga í Austurstræti í Reykjavík fyrir og um miðbik síðustu aldar og í henni voru sýndar auglýsingar frá ýmsum fyrirtækjum Samkvæmt gögnum málsins mun G-kk-nf B-kk-nf, sem fæddur var á árinu 1901, hafa komið Rafskinnu á fót árið 1935 en hann hafði kynnst sams konar fyrirbæri í París. Sýningum á myndum í Rafskinnu mun hafa verið hagað þannig að þær fóru fram tvisvar á ári, sú fyrsta að vori til en sú síðari fyrir jólin. Í hverri sýningu voru að jafnaði 64 auglýsingar.

Upphaflega mun T-kk-nf M-kk-nf hafa annast teikningar fyrir Rafskinnu. Þegar T-kk-nf þurfti að hætta þessum teikningum vegna veikinda árið 1943 leitaði G-kk-nf B-kk-nf til J-kk-ef K-kk-ef, sem þá varvið nám við Menntaskólann á Akureyri og teiknaði hann auglýsingar í Rafskinnu frá vori 1943 til jóla 1957 þegar starfsemin lagðist af í kjölfar sviplegs andláts G-kk-ef.

Stefnendur í máli þessu eru börn J-kk-ef K-kk-ef en J-kk-nf lést árið 2009. Stefnda M-kvk-nf B-kvk-nf, er ekkja B-kk-ef B-kk-ef, sem var eitt fjögurra barna G-kk-ef B-kk-ef en B-kk-nf lést árið 2012. Stefndu H-kvk-nf og Þ-kk-nf eru börn M-kvk-ef og B-kk-ef heitins, en árið 2013 stofnuðu þau félagið Familíanehf. sem síðan skráði lénið rafskinna. net og er meðal stefndu í máli þessu. Stefndi Fabrik ehf. annast rekstur Gallerí Foldar.

Auglýsingarnar sem mál þetta lýtur að og birtust í Rafskinnu voru málaðar teikningar á pappír með teiknuðum texta úr letri sem J-kk-nf hannaði. Þar voru jafnframt teikningar af merki eða vöru auglýsandans. Teikningarnar munu flestar eða allar hafa verið merktar Rafskinnu og stundum líka með nafni J-kk-ef. Verklagið mun hafa verið þannig að J-kk-nf afhenti G-kk-þgf frummynd auglýsinga og ekkert afrit verið gert, en auglýsingarnar voru síðan til sýnis í auglýsingagrindinni í tvær til þrjár vikur.

Ekki verður séð af gögnum málsins að J-kk-nf hafi verið starfsmaður hjá G-kk-þgf B-kk-þgf á þeim tíma sem auglýsingarnar sem mál þetta lýtur að voru teiknaðar. Þá verður heldur ekki séð að J-kk-nf og G-kk-nf hafi gert með sér skriflega samninga um teiknun auglýsinga ef frá er talinn samningur frá 19. janúar 1949. Í þeim samningi er kveðið á um að J-kk-nf skuldbindi sig til að teikna 64 myndir í,, venjulegri stærð gerð og svipuðum gæðum og hann hefur áður gert í sama skyni til afnota fyrir auglýsingabókina Rafskinnu“.

Í samningnum er jafnframt mælt fyrir um myndirnar skuli allar fullgerðar fyrir 1. maí 1949, enda skuldbindi G-kk-nf sig til að,, sjá um að ekki verði töf á áframhaldandi starfi J-kk-ef vegna skorts á efni eða nægilega nákvæmum fyrirmælum og fyrirsögnum um gerð myndanna“. Enn fremur segir í samningnum að G-kk-nf,, leggi til allt efni og áhöld til framleiðslunnar“ þegar J-kk-nf óski þess. Þá skuli G-kk-nf gefa honum,, áðurnefnd fyrirmæli“ þegar J-kk-nf óski þess. Þá skuldbatt J-kk-nf sig til að teikna 64 myndir í jólasýningu Rafskinnu sem skyldu vera tilbúnar eigi síðar en 16. nóvember 1949.

Samkvæmt því sem fram kom við meðferð málsins fyrir dómi mun J-kk-nf haft aðstöðu til vinnu sinnar á auglýsingateiknistofu frænda síns í 3-4 ár, en síðar á heimili sínu í Lambey í Fljótshlíð í Rangárvallasýslu og hafi hann allt frá byrjun sjálfur lagt til efni og áhöld. K-kvk-nf J-kvk-nf, einn stefnanda í máli þessu, bar fyrir dómi að faðir hennar hefði teiknað myndir á heimili sínu í Lambey en myndirnar síðan verið sendar með rútu. Hefur þeirri staðhæfingu ekki verið mótmælt.

Gögn málsins geyma að öðru leyti takmarkaðar upplýsingar um samskipti J-kk-ef K-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef ef frá eru talið bréf J-kk-ef til G-kk-ef, dags. 28. mars 1954, og síðan svarbréf G-kk-ef til J-kk-ef, dags. 1. apríl sama ár. Í bréfi J-kk-ef til G-kk-ef segir annars svo:

„Ég hefi hugsað mér að skrifa þér nokkrar línur víðvíkjandi Rafskinnu.

Vinnan við gerð teikninganna hefur gengið að óskum frá því er við skildum síðan og nú (28. mars) hefi ég fulllokið 40 myndum og á því eftir 3-4 hér heima.

Árangurinn er með besta móti enda ekkert til sparað. Auglýsingagildi yfirleitt gott og ég hugsa að þú verðir ánægður með beggja vinnu. En það er annað, sem ég vildi minnast á með þessu bréfi mínu.

Mér var sagt frá því síðast þegar ég var í bænum að Rafskinnuauglýsingin hefði verið hækkuð upp í kr. 750.00.

Ég trúði þessu ekki þá og gerði ekkert til að staðfesta það. Nú hefi ég svo komist að því að þetta er rétt og undrar mig að þú skulir ekki hafa látið mig neitt um þetta vita.

Þó að þú sért náttúrlega algerlega sjálfráður um það hversu mikið þú krefst fyrir þínar auglýsingar, þá er ekki hægt að vinna þetta verk, fyrir hvorugan aðila, nema með svo nánu samstarfi, að slík leynd getur og á ekki að eiga sér stað. Mér finnst það mjög vafasamur hagnaður hjá þér að láta mig ekki vita hvert sé peningagildi þeirrar vinnu, sem teiknarinn framkvæmir.

Hvorugur okkar, G-kk-nf, framkvæmir þetta verk að gamni sínu. Þetta er okkar atvinna sem langt sem hún nær og báðir vilja fá sitt fyrir sína vinnu. Rafskinna á mikið undir því komið að hún hafi á að skipa teiknara sem framkvæmir verk sitt með það í huga að það sé krafist meira af myndum hans heldur en það sem hann fær í sinn vasa. Rafskinna gengi ekki lengi ef teiknarinn hugsaði sem svo: „Ég fæ fyrir þetta kr. 160 og framkvæmi verkið náttúrlega eftir því.“

Nái auglýsing, sem á að seljast fyrir kr. 750 verður að gera meira fyrir bæði af teiknara og þér, heldur en þá sem á að seljast á kr. 550.

Þó að þú með þessari hækkun gefir mér óbeint mikið kompliment er ég ekki ánægður með minn hlut.

Þegar ég byrjaði að teikna Rafskinnu fyrir 7-8 árum, seldir þú auglýsinguna á kr. 225 og bauðst mér þá kr. 75 og vorum við báðir ánægðir með þá greiðslu. Þessu hlutfalli hefi ég viljað halda og er það mjög réttmæt krafa að hver aðili Rafskinnu, þú og teiknarinn fái jafnt.

Teiknarinn hefur þá áhættu að þú dæmir verk hans ónothæft og hann fer heim með sína mynd ógreidda. Þó að auglýsingin fáist ekki greidd og Rafskinnu leggi fram þá vinnu er í kringum bókina þarf. Með núverandi verðlagi fellur þá í hlut Rafskinnu og þá þín kr. 64 þúsund á ári, teiknarans 32.

Auk þeirrar áhættu fyrir teiknarann að verk hans sé dæmt ónýtt fyndist mér ef til vill rétt að hann tæki að sér þann kostnað, sem til vinnu hans þarf, pappír, liti og margt fleira, sem Rafskinna hefur að nokkru leyti greitt fram að þessu og komi til greina að ég samþykkti þá breytingu.

Með þessum línum vildi ég taka skýrt fram hvaða álit ég hefi á þessu og hvað ég fer fram á. Með þetta til grundvallar skal ég gera samning við þig sem lengri eða skemmri tíma.

Hitt er svo annað mál að það eru til miklu fleiri teiknarar en ég. Hugsanlegt væriað þú dyttir niður á einhvern, sem hefði annað sjónarmið á þessu en ég og vildi vinna verkið fyrir lægra verð og væri þá ekkert eðlilegra en að þú gripir þann hagnað og skiptir um teiknara. Ég er ekki á neinu atvinnuhallæri og mín bíða nóg verkefni, en óánægður get ég aldrei teiknað Rafskinnu svo vel sé.

Ég valdi þann kostinn að skrifa þér um þetta frekar en koma suður og ræða um það við þig þar. Slíkt hefði aðeins orðið til tafar.

Nú er það í þínu valdi hvort ég á að halda áfram við þessa sýningu eða ekki. Eins og ég tók fram í upphafi er hér fulllokið 40 myndum og á þessum fjórum byrja ég svo. Þegar þú hefur látið mig vita hvort að samkomulagi geti orðið eða ekki. Þyrfti ég þá að vita um það sem fyrst vegna beiðni um annað starf, sem ég get ekki tekiðað mér ef ég held áfram við Rafskinnu.“

G-kk-nf svaraði bréfi J-kk-ef sem fyrr segir 1. apríl 1954 en í því bréfi segir meðal annars:

„Þú talar um að ég hafi með leynd hækkað verð auglýsinga upp í kr. 750 pr mynd. Skil ég mætavel hlýleik þess hugarfars er liggur að baki þessa orðalags. Rétt er það, að auglýsingamyndir síðustu jólasýningar seldi ég af illri nauðsyn á kr. 750 pr mynd, en rangt er það, að nokkur leynd hafi hvílt yfir þeirri ákvörðun minni. Og hvernig það er kompliment fyrir þig, að vera í þjónustu þess tíðaranda, sem sífellt reisir dýrtíðarölduna hærra og hærra – það fæ ég ekki skilið. Hins vegar skal ég taka það fram, að ég tel þig maklegan góðra komplimenta fyrir margt, sem þú hefur vel gert, og tel ég mig aldrei hafa setið fyrir þeirri birtu sem til þín gat skinið.

Tilraun mína um breytt verð Rafskinnuauglýsinga tel ég þér algerlega óviðkomandi, líkt og um umbúnað sýninga og annað fyrirkomulag, sem verður eftir geðþótta mínum á hverjum tíma. Þar til þú hefir keypt hlutdeild í fyrirtækinu, sem þér hefir staðið til boða um árabil. Skal ég gjarnan gera frekari grein fyrir hækkun auglýsingamyndanna, sem eins og fyrr greinir, var gerð af illri nauðsyn, en jafnframt okkur báðum til framdráttar, eins og síðar mun koma fram í þessu bréfi – og þáekki síður þér.

Eins og þig mun reka minni til, þá reyndi ég mjög að láta þig skilja á sínum tíma að fyrirtækið þyldi ekki hækkun þína á teiknikostnaði upp í 160 krónur pr mynd. Samþykkti ég það þó vegna þess, að mér fannst æskilegt að þinn hlutur gætiverið sem bestur. Reyndi ég vel eftir hækkun þína að viðhalda sama söluverði myndanna. Það var fyrst eftir síðustu jólasýningu að til athugunar kom um breytt og hækkað söluverð myndanna, m. ö. o. þegar sýnt var hve allur kostnaður við sýninguna hafði hækkað. Var þá tekin sú ákvörðun að senda út reikninga á kr 750 pr mynd, með meðfylgjandi munnlegum skýringum innheimtumanns á svo óeðlilegri aðferð að auglýsendum forspurðum. Enn er ekki útséð um hvort þessi tilraun um hækkað verð beri þann árangur, sem nauðsynlegur er til áframhalds auglýsingastarfseminni.

Þig mun reka minni til þess, hver margsinnis ég hefi rætt við þig nauðsyn þess að hækka auglýsingaverð mitt ef mögulegt væri, sökum síhækkandi rekstrarkostnaðar og vanhalda í innheimtu oft og tíðum. Og síðast er þú varst hér syðra, talaði ég um við þig að helst þyrfti ég að selja þessar auglýsingar í Rafskinnu á 1000 krónur pr stk, ef þetta ætti að vera nokkur business sem máli skipti fyrir okkur. Þessu tek ég fram, til að minna þig á, að hug minn veist þú allan í þessu hækkunar máli, ætíð síðan þín síðasta hækkun fór fram.

Hefði þetta vanhugsaða bréf þitt, sem eins og áður segir, ég vildi óska að þú ekki hefðir freistast til að skrifa, komið eins og óvæntur sólmyrkvi rétt dögum nýrrar sýningar, þá var meining mín að geyma þér til nægilegrar vakningar um hug minn til þín, er fundum okkar næst bæri saman, þá gleðifregn að framvegis, þar til öðruvísi skipaðist til, myndi ég geta greitt þér krónur 200 pr auglýsingamynd inclusive þessa fyrirhugðu vorsýningu. Því sannarlega væri það mér ánægjuauki að geta farið stighækkandi í greiðslum til þín, eftir því sem mér tækist á hverjum tíma að pota upp söluveðri auglýsinganna, sem þó er mjög viðkvæmt mál.

Verst er þó að þú skyldir með bréfi þínu taka frá mér ánægjuna að tilkynna þér persónulega um hækkun þá, sem fyrr greinir í greiðslu til þín. Því vissulega hefði ég haft ánægju af að sjá glampa gleðinnar í augum þér við slíka fregn. Ákvörðun þín um að hætta þegar starfi, orsakar að ég verð að tjá þér þessa frétt nú strax.

Um dulbúnar hótanir í bréfi þínu nenni ég ekki að ræða, tel þær svo fjarstæðukenndar. Veit líka að „sjálfur“ ertu kominn á aðra skoðun. Hins vegar gleðst ég yfir bjartri framtíð þinni í atvinnumálum og væri fús til að leggja þér lið ef það væri á mínu valdi.“

Í gögnum málsins er ekki að finna frekari gögn um samskipti G-kk-ef og J-kk-ef. J-kk-nf mun hins vegar hafa sinnt því áfram að teikna myndir fyrir Rafskinnu allt til ársins 1957 en það ár lést G-kk-nf.

Um aðkomu þeirra G-kk-ef og J-kk-ef að gerð Rafskinnu nýtur ekki við annarra gagna í málinu ef frá eru talin viðtöl sem tekin voru við J-kk-þf og birt í dagblöðum. Þannig segir í viðtali við J-kk-þf sem birtist í Þjóðviljanum 21. desember 1992 að þeir hafi haft þann háttinn á að G-kk-nf lagði til hugmyndir og texta en J-kk-nf hafi teiknað. Er haft eftir J-kk-þgf í viðtalinu að „G-kk-nf [hafi verið] mjög hugmyndaríkur en enginn teiknari“. Þá hafi J-kk-nf ekki oft neitað að „teikna hugmynd frá G-kk-þgf en þó [hafi það komið] fyrir.“

Stefnendur öfluðu undir rekstri málsins matsgerðar A-kk-ef H-kk-ef, grafísks hönnuðar og dómkvadds matsmanns í málinu. Í matsgerð hans sem dagsett er 13. febrúar 2017 kemur fram að J-kk-nf K-kk-nf hafi útfært letur fyrir hvert verk, aðlagað þau að uppsetningu og samsetningu orða og breytt ýmsum stöfum til þess að þau féllu betur að verkum hans. Þá segir þar að letrin sem notuð eru í leturmerkinu Rafskinna séu öll teiknuð af J-kk-þgf. Þótt finna megi svipuð letur séu þessir bókstafir sköpun J-kk-ef. Þá er þar lýst þeirri niðurstöðu að letrin sem J-kk-nf teiknaði og útfærði séu einstök og hans höfundarverk. Stefnendur K-kvk-nf, Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf J-hk-nf gáfu öll skýrslu við upphaflega aðalmeðferð málsins í október 2017. Í framburði K-kvk-ef og Þ-kvk-ef fyrir dómi kom meðal annars fram að B-kk-nf B-kk-nf heitinn, sonur G-kk-ef B-kk-ef, og stefnda M-kvk-nf hafi sótt J-kk-þf K-kk-þf heim á árunum 2001 til 2005 og rætt við hann áform um að sýna myndir eftir hann opinberlega, en J-kk-nf hafi fram að því haldið að myndirnar væru glataðar. Stefnda M-kvk-nf Þ-kvk-nf kom einnig fyrir dóminn og bar hún að hún hefði farið á fund J-kk-ef K-kk-ef ásamt B-kk-þgf a. m. k. tvisvar á tímabilinu 2001-2004 og að J-kk-nf hefði tekið vel í áform um sýningu myndanna.

Samkvæmt framburðum aðila fyrir dómi mun stefndi Þ-kk-nf hafa haft samband við stefnanda K-kvk-ef símleiðis í lok október 2013 og tjáð henni að afkomendur G-kk-ef B-kvk-ef sýningu í Gallerí Fold í Reykjavík, sem stefndi Fabrikehf. rekur, á myndverkum, sem J-kk-nf K-kk-nf og T-kk-nf M-kk-nf hefðu gert og birtust í Rafskinnu. Óumdeilt er að ekki var leitað samþykkis stefnenda fyrir opinberri sýningu á verkum J-kk-ef. Í málinu liggur fyrir tölvupóstur, dags. 29. október 2013, frá stefndu Þ-kk-þgf og H-kvk-þgf til stefnandans K-kvk-ef J-kvk-ef. Í þeim tölvupósti kemur fram að stefndu hafi loks látið verða af verkefni sem,, pabbi var byrjaður að undirbúa þegar hann féll frá“. Síðan segir í tölvupóstinum:

,, Sýning á myndum Rafskinnu er n. k. föstudag, 1. nóvember í Gallerí Fold, Rauðársstíg 12-14 milli 17 og 19 (sjá boðskor hér að neðan). Þann 5-12.nóvember munu svo 25 mismunandi auglýsingar (alls 100) prýða strætóskýli borgarinnar. Morgunblaðið og RÚV munu svo fjalla um Rafskinnu og G-kk-þf B-kk-þf í tengslum við þessa sýningu.

Það er okkur mikil ánægja ef þú/þið sjáið ykkur fært að koma á opnun sýningarinnar (sjá boðskort hér að neðan)

Þér er auðvitað frjálsst að koma þessu áfram áleiðis á þitt fólk.

Hlökkum til að sjá þig.“

Í framhaldi af þessu hafi stefnendum öllum verið boðið að vera viðstödd opnun sýningarinnar 1. nóvember 2013. Á boðskortum hafi verið mynd, sem skeytt var saman úr hlutum af teikningum J-kk-ef, auk þess sem þar hafi verið orðið Rafskinna, sem hafi verið sett saman með bókstöfum sem hafi verið klipptir út úr texta á myndverkum hans.

Sýningin var í kjölfarið opnuð 1. nóvember 2013 í húsnæði Gallerí Foldar við Rauðarárstíg 12-14 í Reykjavík. Óumdeilt er að frummyndir af verkum J-kk-ef voru til sölu á sýningunni. Að auki voru boðin til sölu myndverk sem voru fjölfölduð með gerð veggspjalda, póstkorta og límmiða, sem einnig hafi verið merkt með áletruninni „©familíanehf. |www. rafskinna. net“ en höfundar verkanna var þar ekki getið. Sýningunni lauk 24. nóvember 2013.

Í málinu liggur fyrir bæklingur sem ber með sér að vera gerður af Gallerí Fold í tilefni sýningarinnar sem mál þetta lýtur að en stefndi Fabrik ehf. var á þessum tíma rekstraraðili gallerísins. Í bæklingnum eru birtar myndir af G-kk-þgf B-kk-þgf, T-kk-þgf M-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf og jafnframt fjallað um hvern og einn þeirra. Um G-kk-þf segir m. a. að hann hafi verið,, eigandi, hugmynda- og textasmiður Rafskinnu“ en um T-kk-þf og J-kk-þf er þess getið að þeir hafi verið teiknarar Rafskinnu. Um J-kk-þf segir sérstaklega að hann hafi tekið við teiknun Rafskinnu á eftir T-kk-þgf og að hann hafi teiknað,,130 auglýsingar á ári í heil 15 ár“ en alls hafi hann teiknað,, um 2000 auglýsingar.“

Stefnendur leituðu til Myndstefs í kjölfar þess að þeir fréttu af opnun sýningarinnar og áttu fund með lögfræðingi Myndstefs þriðjudaginn 5. nóvember 2013. Myndstef sendi bréf þann dag til stefnda Þ-kk-ef B-kk-ef, stefndu, H-kvk-ef B-kvk-ef, og stefnda, Fabrik ehf., er rekur Gallerí Fold, þar sem krafist var skýringa á heimildum til sýningarhaldsins.

Í bréfinu sagði meðal annars að Myndstefi hefðu borist ábendingar varðandi sýninguna frá félagsmönnum og höfundaréttarhöfum og því væri kallað eftir hvort og hvaða heimildir lægju til grundvallar frá höfundum myndverka Rafskinnu, þeim T-kk-þgf M-kk-þgf og J-kk-þgf K-kk-þgf, en þeir ættu einkarétt til að heimila eða banna opinbera notkun verka sinna, þar á meðal eintakagerð þeirra og birtingu, og eftir atvikum rétt til sanngjarnrar þóknunar vegna þeirra nota, sbr. höfundalög nr. 73/1972, einkum 3., sbr. 2. gr. þeirra laga. Síðan sagði í bréfinu:

,, Innir Myndstef hér með eftir gögnum frá erfingjum G-kk-ef B-kk-ef og Gallerí Fold sem heimila þá notkun sem sýning þessi tilgreinir – eftirgerð myndverkanna, aðlögun þeirra, auglýsingar, birtingar á heimasíðu o. fl.

Í ljósi aðstæðna og þar sem sýningin er þegar opnuð, sér Myndstef sig tilneytt til að gefa strangan frest, eða til miðvikudagsins 6. nóvember kl. 12.00 til að leggja fram þær upplýsingar, gögn þau og leyfi sem þarf, ella mun Myndstef hefja réttarúrræði sem samtökunum eru gefin með lögum, reglugerðum og samþykktum. Í því felst helst að Myndstef hefur heimild til að reikna og/eða áætla þóknun vegna notanna í samræmi við gjaldskrá sem samþykkt hefur verið af menntamálaráðuneytinu [...]. Einnig hefur Myndstef heimild til að leggja á 100% álag vegna ólögmætra nota. Að auki þykir sérstök ástæða til að benda á að brot á höfundarrétti getur talist refsivert, sbr. 54. gr. laganna. Að lokum þykir vert að nefna að áframhaldandi brot getur leitt til lögbannsaðgerða, þannig að sýningu eða starfsemi verði lokað af sýslumanni eða lögreglu.

Vonar Myndstef að ofangreindar ábendingar verði teknar til greina og að svör berist sem fyrst. Ef leyfi eða heimildir liggja þegar fyrir, afsakar Myndstef fyrirspurn þessa en biður notanda að sýna skilning. Að auki, og ef slíkt á við, beinir Myndstef þó þeirri ábendingu til notanda að tilkynna Myndstef fyrirfram um fyrirhuguð not og tilkynna um leyfi við svo umfangsmikil not myndverka, svo ekki leiði til misskilnings eða óþarfa krafna síðar meir.“

Ekki verður annað séð en að stefnda H-kvk-nf hafi svarað þessu bréfi með tölvupósti til Myndstefs 7. nóvember 2013. Í tölvupóstinum er ekkert vikið að því hvaða heimildir stefndu hefðu til að birta og láta gera eftirgerðir af þeim myndverkum sem um ræðir en þar er þó fjallað um eintakagerð af hálfu stefnda. Ágreiningslaust er þó að lögfræðingur Myndstefs átti fund með stefndu Þ-kk-þgf og H-kvk-þgf.

Að því er varðar viðbrögð Fabrik ehf. þá verður ekki annað séð en að brugðist hafi verið við erindi Myndstefs með tölvupósti J-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda Fabrik, 8. nóvember 2013. Í þeim tölvupósti er því lýst yfir af hálfu Fabrik ehf. að,, skráning og innheimta höfundaréttargjalda við sölu á frummyndum frá auglýsingastofunni Rafskinnu eftir listamennina T-kk-þf M-kk-þf og J-kk-þf K-kk-þf [fari] að fullu fram samkvæmt lögum um höfundarétt nr. 72/1973 með síðari breytingum.“ Í tölvupóstinum er hins vegar ekkert vikið að því hvaða heimildir stefndi Fabrik ehf. hafi til að birta umrætt verk á heimasíðu og sýna þau opinberlega eins og fyrirspurn Myndstefs laut að.

Eftir árangurslausar tilraunir aðilanna til að ná samkomulagi höfðuðu stefnendur mál 20. október 2015 á hendur stefndu.

Við aðalmeðferð málsins 11. febrúar 2020 gáfu aðilaskýrslu Þ-kk-nf J-kk-nf og Þ-kvk-nf J-kvk-nf. Þá gáfu skýrslu A-kk-nf H-kk-nf, dómkvaddur matsmaður og vitnið G-kk-nf B-kk-nf sem mun hafa verið heimilislæknir J-kk-ef K-kk-ef. Þ-kk-nf J-kk-nf bar í aðilaskýrslu sinni að hann hefði átt samtal við föður sinn árið 1988 um myndir sem teiknaðar voru í Rafskinnu og að faðir hans hefði sagt honum að G-kk-nf B-kk-nf hefði látist sviplega og að myndum sem hann teiknaði í Rafskinnu hefði verið hent í kjölfar andláts G-kk-ef.

Í aðilaskýrslu Þ-kvk-ef J-kvk-ef fyrir dómi 11. febrúar 2020 bar hún að faðir hennar hefði haft aðstöðu til að vinna verkin í Rafskinnu á vinnustofu á heimili sínu í Lambey og á Breiðabólsstað, en eins hjá frænda sínum við Austurstræti í Reykjavík. Þ-kvk-nf kvaðst einnig hafa fengið þær upplýsingar að verkum föður síns í Rafskinnu hefði verið hent og kvaðst hún reka minni til að þær upplýsingar hefði hún fengið hjá móður sinni. Þ-kvk-nf kvaðst starfa sem auglýsingateiknari og bar hún fyrir dómi að hún hefði séð stöku mynd fara að birtast upp úr 1990 sem sér hefði þótt dularfullt. Hún hefði rætt það við föður sinn á sínum tíma sem hefði ekki áttað sig hvaðan myndirnar kæmu. Þ-kvk-nf kvað að sér hefði verið kunnugt um fyrirspurnir B-kk-ef B-kk-ef og M-kvk-ef Þ-kvk-ef til að nýta verkin sem hefðu komið alls fjórum sinnum austur til hans fráog með árinu 2001 og ritað í gestabók. Bar Þ-kvk-nf að þau hefðu verið að falast eftir því að framleiða myndir eftir hans verkum en faðir hennar hefði verið mótfallin því og beðið hana um að fylgjast með því. Hann hefði þó ekki verið andsnúinn sýningu mynda sinna en ekki án hans leyfis.

Aðspurð um hvenær stefnendur hefðu haft samband við Myndstef bar Þ-kvk-nf að þau hefðu haft samband á fimmtudegi fyrir sýninguna en ekki fengið viðtalstíma hjá lögfræðingi fyrr en á þriðjudegi.

A-kk-nf H-kk-nf dómkvaddur matsmaður í málinu, sem vann matsgerð um letur J-kk-ef K-kk-ef í myndverkum, kom fyrir dóminn og staðfesti matsgerð sína.

Í skýrslu G-kk-ef B-kk-ef læknis fyrir dómi 11. febrúar 2020 staðfesti hann að hann hefði ritað skýrslu um heilsufar J-x-x K-kk-ef sem dagsett er 17. maí 2018. Aðspurður um nákvæmari tímasetningar í tengslum við greinargerð sína sagði hann að elli- eða hrörnunarvanda hafði fljótlega orðið vart eftir að hann kynntist J-kk-þgf eftir 1999. Hann staðfesti að á tímabilinu 2001 til 2005 hefði J-kk-nf verið með vaxandi merki heilabilunar.

III. Málsástæður aðila

Málsástæður stefnenda

Um höfundarétt J-kk-ef K-kk-ef

Af hálfu stefnenda í málinu er byggt á því að J-kk-nf K-kk-nf sé höfundur myndverka sem greind eru í stefnu og dómkrafa stefnenda lýtur að. Vísa stefnendur til þess að þegar J-kk-nf teiknaði myndverkin voru í gildi lög nr. 46/1905 um rithöfundarétt og prentrétt, með síðari breytingum, og hafi fyrstu verkin notið verndar sem myndir er höfðu listgildi samkvæmt þeim lögum, sbr. einnig um vernd verka er síðar urðu til lög nr. 49/1943 sem sömuleiðis breyttu lögum nr. 46/1905. Loks hafi 63. gr. höfundalaga nr. 73/1972 tekið af öll tvímæli um að verk sem orðið höfðu til fyrir gildistöku laganna nytu verndar þeirra. Verkin hafi þannig um áratuga skeið notið höfundaréttar sem myndlistarverk, sbr. 1. mgr. 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972.

Eins og áður hafi komið fram lést J-kk-nf á árinu 2009 og því sé enn langt í að höfundaréttindin falli úr gildi, sbr. 1. mgr. 43. gr. höfundalaga.

Málatilbúnaður stefnenda byggist á því að höfundaréttur J-kk-ef nái til teikninganna sem birtast í verkunum og leturs þess texta sem þar er að finna. Að svo miklu leyti sem höfundaréttindi ná til texta verkanna þásé J-kk-nf höfundur textans. Stefnendur byggja jafnframt á því að engin höfundaréttindi tengd umræddum verkum hafi stofnast í öndverðu til handa G-kk-þgf B-kk-þgf.

Stefnendur kveða ljóst að J-kk-nf hafi unnið myndverkin sem verktaki og ekki framselt höfundarétt sinn að verkunum til neins aðila. Með hinum munnlega verktakasamningi sínum við G-kk-þf B-kk-þf hafi J-kk-nf veitt G-kk-þgf heimild til að sýna frumverkin opinberlega í auglýsinga-flettigrindinni Rafskinnu. Engar aðrar heimildir höfundaréttar hafa af hálfu J-kk-ef eða erfingja hans verið framseldar að verkum þessum utan heimildir til sýningar á sýningu í Norræna húsinu á árinu 1997. Einnig veittu stefnendur heimild til birtingar verka J-kk-ef í bók er Mjólkursamsalan gaf út á árinu 2007. Þetta skýrist m. a. af því að G-kk-nf rak ekki neina aðra starfsemi er kynni að krefjast þess að verkin yrðu nýtt frekar á hans vegum en G-kk-þgf var óheimilt að framselja öðrum þá heimild er hann öðlaðist til nýtingar, sbr. 2. mgr. 28. gr. höfundalaga. Því sé fráleitt að telja að J-kk-nf hafi framselt heimild til gerðar eintaka af þeim verkum er unnin voru til sýningar í auglýsingaflettigrindinni.

Stefnendur benda á að samkvæmt óskráðum reglum höfundaréttar flytjist tilteknar heimildir höfundaréttar yfir til vinnuveitanda í krafti vinnusambands en slíkt gerist eingöngu í þeim mæli sem vinnuveitanda er nauðsynleg nýting verksins til að tilgangi með vinnusamningnum sé náð og að því marki sem starfsemi vinnuveitanda krefst. Þannig sé algild regla að starfsmenn er starfa við gerð hugverka, svo sem á fjölmiðlum, á auglýsingastofum, o. s. frv., framselja vinnuveitanda eingöngu þann rétt er nauðsynlegur til að nýta verkin með þeim hætti er starfsemin krefst hverju sinni. Öruggt er að J-kk-nf var aldrei fastráðinn starfsmaður G-kk-ef B-kk-ef.

Stefnendur taka fram að jafnvel þótt talið yrði að J-kk-nf hefði unnið myndverkin að einhverju leyti sem lausráðinn starfsmaður sé ljóst að G-kk-nf öðlaðist engan frekari rétt til nýtingar verkanna en réttinn til sýningar í Rafskinnu. Því sé ljóst að G-kk-nf B-kk-nf öðlaðist aldrei neinar heimildir til slíkrar afleiddrar notkunar verkanna sem stefndu hafa viðhaft.

Stefnendur taka fram að J-kk-nf vann myndverkin algerlega sjálfstætt og ekki eftir forskrift G-kk-ef, þó svo að G-kk-nf hafi í einhverjum tilvikum látið í té óskir um hvert myndefnið skyldi vera. Slíkt skapi G-kk-þgf þó ekki höfundaréttindi. Þá benda stefnendur á að J-kk-nf aflaði yfirleitt sjálfur efnis og áhalda til gerðar verkanna og hann hafði ekki aðstöðu undir sama þaki og G-kk-nf. Því sé fráleitt að G-kk-nf sé að einhverjuleyti höfundur verkanna.

Loks benda stefnendur á að opinber kynning myndlistarverks á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti sé ætíð óheimil án samþykkis höfundar nema um sé að ræða opinbert listasafn sem ekki eigi við í þessu tilviki, sjá 1. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Af þessum sökum er öll sú nýting er krafist er skaðabóta fyrir í málinu óheimil án samþykkis stefnenda.

Málsástæður til stuðnings aðalkröfu um afhendingu frumverka og/eða eftirgerða í kröfulið 1

Stefnendur telja að samkvæmt samningssambandi J-kk-ef og G-kk-ef hafi G-kk-þgf eingöngu verið heimilt að nýta myndverkin til birtingar í Rafskinnu. Sú heimild krafðist þess að G-kk-nf hefði í vörslu sinni verk sem notuð voru á hverri sýningu fyrir sig meðan viðkomandi sýning stóð yfir. Heimildin krafðist þess hins vegar ekki að G-kk-nf hefði verkin í vörslu sinni lengur en það. Í skattframtölum J-kk-ef vegna tekjuáranna 1952 – 1957, komi fram að hann stóð sjálfur straum af kaupum á efni og áhöldum sem hann þurfti til gerðar verkanna. J-kk-nf framseldi G-kk-þgf eingöngu afnotaheimild er fólst í birtingu verkanna í Rafskinnu enda var G-kk-þgf ekki þörf á að nýta verkin í öðrum tilgangi, sbr. hér m. a. skilmála Félags íslenskra teiknara frá 1970.

Af þessum sökum framseldi J-kk-nf G-kk-þgf ekki eignarrétt að frumgerðum verkanna og hefur því verið réttur eigandi þeirra allt frá því þau urðu til. Vegna 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð geti ekki komið til álita að G-kk-nf hafi unnið hefð gagnvart frumverkunum. Stefndu sé því skylt að afhenda stefnendum þær frumgerðir er þeir hafa yfir að ráða.

Til grundvallar aðalkröfu undir þessum kröfulið eru annars vegar skrá sem stefnendur hafa unnið eftir lista yfir frumverk verka úr Rafskinnu sem stefndi, Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, kváðust hafa yfir að ráða, og lögmaður stefndu, Familíunnar, Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, afhenti þáverandi lögmanni stefnenda í mars 2014. Stefnendur hafa unnið skrána með hliðsjón af verkbókhaldi J-kk-ef frá þessum árum og með hliðsjón af áðurgreindum listum er stefndu afhentu. Stefnendur kveðast hafa staðreynt að einhver verk á þeim lista sem stefndu afhentu þeim séu ekki eftir föður þeirra og hafa því eingöngu tekið á lista sinn verk sem eru örugglega eftir hann. Þá hafa stefnendur einnig lagt fram lista yfir verk er notuð hafa verið við þau brot er greint er frá í stefnu þessari og stefndu, Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, hafa því haft yfir að ráða, en koma þó ekki fram á skrám er lögmaður þessara stefndu afhenti lögmanni stefnenda.

Stefnendur telja einnig vera ósamræmi í yfirlýsingum þessara stefndu hvað varðar fjölda þeirra frumverka er þau hafa haft yfir að ráða. Þannig hafi þau upplýst í sjónvarpsþættinum Djöflaeyjunni að þau ættu um 800 filmur. Í samstarfssamningi Listaháskóla Íslands og stefnda Familíunnar ehf. komi hins vegar fram að skólinn hygðist taka við 587 svart/hvítum negatívum til skönnunar og rafrænnar varðveislu. Listinn sem þau afhentu stefnendum taki þó aðeins til 163 verka. Miðað við að langflest af þeim verkum er nýtt voru af stefndu í tengslum við sýninguna séu eftir J-kk-nf hlýtur að telja stefnendur líklegt að stefndu hafi haft í fórum sínum talsvert fleiri myndverk en þau hafa gert grein fyrir. Stefnendur áskilja sér því rétt til að krefja um afhendingu fleiri verka, fáist um þau vitneskja undir rekstri málsins.

Verði dómstóllinn af einhverjum sökum ekki við kröfu stefnenda um að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, afhendi frumverkin, gera stefnendur varakröfu um að þessir stefndu afhendi sér eftirgerðir af verkunum, nánar tiltekið rafræn eintök af skönnuðum verkum eða litfilmur. Krafa þessi er sett fram með tilvísun til þess að stefnendur séu höfundaréttarhafar að verkunum og eigi því rétt á að fá eintök af þeim en slík eintök má útbúa með litlum tilkostnaði og fyrirhöfn.

Málsástæður til stuðnings kröfu um skaðabætur Stefnendur telja sig sem höfundaréttarhafa hafa einkarétt á að gera eintök af myndverkunum sem um ræðir, til að birta þau og sýna opinberlega, hvort sem um ræðir í óbreyttri eða í breyttri mynd, sbr. 3. gr. höfundalaga.

Stefnendur benda á að hvorki J-kk-nf sjálfur né stefnendur hafa með neinum hætti heimilað stefndu nýtingu myndverkanna. Stefnendur telja því að með þeim aðgerðum sem nú verður lýst verið framin stórfelld brot á höfundarétti J-kk-ef til fjölmargra myndverka hans, sbr. 3. gr. höfundalaga um einkarétt til eintakagerðar og opinberrar birtingar.

Jafnframt telja stefnendur að þessar aðgerðir feli í sér brot gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, sbr. 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Brotin felist þá bæði í því að ekki var getið nafns J-kk-ef við notkun verkanna og í breytingu á höfundarverkum hans, eftir því sem nánar verður gerð grein fyrir hér á eftir.

Málsástæður til stuðnings málsaðild

Stefnendur eru í sameiningu rétthafar höfundaréttinda J-kk-ef K-kk-ef.

Stefnendur telja að stefndi Þ-kk-nf B-kk-nf og stefnda H-kvk-nf B-kvk-nf beri, auk móður þeirra, M-kvk-ef Þ-kvk-ef, ábyrgð á brotunum þar sem þau komu fram sem gerendur brotanna bæði gagnvart stefnendum og í fjölmiðlum auk þess sem gert var ráð fyrir því í samningsdrögum frá lögmanni þessara stefndu að M-kvk-nf væri eigandi höfundaréttindanna. Í kynningu sýningarinnar sem málið lýtur að hafi enn fremur komið berlega fram að þessir þrír fjölskyldumeðlimir stæðu að sýningunni og annarri nýtingu. Stefnendur telja að engu máli skipti þótt Familían ehf. kunni að hafa greitt kostnað, gefið út reikninga og bókfært tekjur vegna nýtingarinnar.

Í stefnu málsins kemur þó fram að félagi þessara stefndu, Familíunni ehf., sé stefnt þar sem félagið muni hafa bókfært tekjur vegna hinnar þeirrar starfsemi sem stefnendur telja ólögmæta. Þeir þættir stefnukröfu er félaginu er stefnt fyrir eru kröfur vegna gerðar boðskorts, auglýsingaspjalds, póstkorta og límmiða, auglýsingaspjalda til birtingar á biðstöðvum Strætó, auk þátta sem unnir voru í samstarfi við Fabrik ehf., sem rekur Gallerí Fold. Þessum stefndu er ekki stefnt til greiðslu skaðabóta fyrir birtingar auglýsinga um sýninguna.

Félaginu Fabrik ehf. er stefnt til greiðslu skaðabóta fyrir tjón er varð vegna sýningar verkanna í sýningarsal Gallerís Foldar er félagið hefur yfir að ráða og kynningu sýningarinnar í miðlum er félagið hafði yfir að ráða eða óskaði birtingar í, þ. e. Facebooksíðu gallerísins, vefnum www. listaposturinn. is, Fréttablaðinu, auk sendingar á póstlista félagsins.

Greinargerð um brot stefndu á höfundaréttindum J-kk-ef K-kk-ef Stefnendur telja að brot stefndu felist í þeim aðgerðum sem lýst hér að neðan.

1. Sýning í Gallerí Fold 1. – 24. nóvember 2013 og kynning á henni Stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, stóðu fyrir sýningu verka J-kk-ef K-kk-ef á opinberri sýningu í Gallerí Fold, Rauðarárstíg 12 – 14, Reykjavík, dagana 1. – 24. nóvember 2013. Stefndi Þ-kk-nf opnaði sýninguna.

Stefnendur telja að sýning verkanna hafi falið í sér opinbera birtingu í skilningi höfundaréttar, nánar tiltekið opinbera sýningu eintaks af verkunum og var brot á einkarétti höfundar, samkvæmt 3., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Telja stefnendur að margvísleg brot gegn höfundaréttindum J-kk-ef hafi verið framin í tengslum við sýninguna, samkvæmt því sem gerð er grein fyrir að neðan. Við tilgreiningu verka er í öllum tilfellum vísað til lista sem stefnendur hafa útbúið og sýnir yfirlit yfir hin fjölmörgu meintu brot gegn verkunum.

Að því er varðar bótakröfur stefnenda vegna sýningarinnar er í fyrsta lagi gerð krafa á hendur stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf og M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf vegna framleiðslu boðskorts á sýninguna, sbr. a-lið bótakröfu stefnenda vegna þessa þáttar málsins. Að því er varðar birtingu og sendingu boðskorta fyrir sýninguna á verkum J-kk-ef í Gallerí Fold, sem og birtingu auglýsinga fyrir hana, sem lýst er í b- til j-lið hér að neðan og eru hins vegar aðeins gerðar kröfur á hendur rekstraraðila Gallerí Foldar, Fabrik ehf., enda kveðast stefnendur ekki vita til þess að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, hafi haft neina aðkomu að þessum athöfunum.

Að að því er snertir sjálfa sýninguna á verkum J-kk-ef í Gallerí Fold 1. – 24. nóvember 2013 gera stefnendur kröfur á hendur öllum stefndu í málinu vegna þeirra þátta sem lýst er í liðum 1(k) til 1(p) hér á eftir. Er þá vísað til þess að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, hafi haft frumkvæði að sýningunni og undirbúið hana ásamt stefnda, Fabrik ehf. sem lánaði sýningarsal undir hana. Stefndi, Þ-kk-nf, hafi opnað sýninguna.

Kröfur stefnenda á hendur Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Familíunni ehf. a) Framleiðsla boðskorts Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, létu framleiða boðskort sem sýnir brot úr fjölmörgum verkum J-kk-ef. Kortið er í stærðinni 14,8 x 19 cm, prentað í lit á 300 g pappír.

Efst á kortinu er að finna níu bókstafi. Hver og einn bókstafanna er klipptur út úr myndverkum J-kk-ef en saman mynda þeir á kortinu nýtt heildstætt myndverk sem hefur að geyma fyrirsögnina RAFSKINNA. Myndverk J-kk-ef sem notuð eru í fyrirsögnina eru eftirfarandi, en vísað er til fyrirsagna í myndunum til auðkenningar:

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum

2 Kraftur í hverri sneið (notað tvisvar)

47 Blindur er bóklaus maður

JK01 Bókin á hug hans allan

21 Klæðið af yður kuldann (notað þrisvar)

37 Loksins allar sammála um vörugæðin.

Stefnendur telja að myndverkið, sem þannig var búið til sem eins konar klippimynd úr verkum J-kk-ef, þjóni þeim tilgangi í verkefninu að vera kynningarmerki fyrir sýninguna og þá markaðssetningu sem henni fylgdi.

Stefnendur telja að í meginhluta kortsins sé einnig að finna brot úr 11 verkum J-kk-ef. Öll myndverkin sem sýnd eru á þessum hluta kortsins eru verk J-kk-ef, að undanskildu einu verki, Á landi, á sjó, sem er eftir T-kk-þf M-kk-þf. Þau verk J-kk-ef er notuð voru með framangreindum hætti séu eftirfarandi, sjá einnig greiningu á gerð meginhluta boðskortsins:

32 Í spilunum sér hún nýja peysu

47 Blindur er bóklaus maður (notað tvisvar)

21 Klæðið af yður kuldann (notað tvisvar)

102 Ferðist með yðar eigin skipum

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum

45 Mennt er máttur

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil

2 Kraftur í hverri sneið

37 Loksins allar sammála um vörugæðin

35 Vortízkan á okkar bandi

JK01 Bókin á hug hans allan.

Stefnendur telja að þessi hluti kortsins hafi verið gerður af bútum úr 13 myndverkum. Stefnendur lýsa notkun myndverkanna með þeim hætti að úr þeim hafi verið klipptir 13 myndbútar sem saman, ásamt texta í tveim römmum milli mynd bútanna, mynda klippimynd sem strax fangar auga þess sem skoðar. Textinn feli í sér boð á sýninguna og tilgreinir að á henni verði til sýnis auglýsingar úr sjálfvirkri töfrabók G-kk-ef B-kk-ef. J-kk-ef K-kk-ef sé hins vegar hvergi getið á boðskortinu. Þá sé þess í engu getið hver hafi sett upp boðskortið eða prentað það.

Lögmaður stefnenda sendi lögmanni stefndu, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, bréf þann 8. desember 2014, og óskaði upplýsinga um upplag boðskortsins og fjölda póstlagðra eintaka. Í svarbréfi lögmanns þessara stefndu, dags. 24. febrúar 2015, kemur fram að prentuð hafi verið 50 boðskort, engin boðskort hafi verið póstlögð en kortunum hafi verið dreift á sýningunni í Gallerí Fold.

Með tölvupósti lögmanns stefnenda 27. mars 2015, var óskað staðfestingar prentsmiðju á fjölda framleiddra eintaka. Svar við því erindi barst ekki. Með bréfi lögmanns stefnenda, dags. 10. júlí 2015, var erindið enn ítrekað og í svarbréfi lögmanns stefndu, dags. 24. júlí 2015, var upplýst að upplag boðskortsins hefði verið 300 stykki.

Stefnendur telja að framleiðsla og dreifing boðskortsins hafi falið í sér brot á einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, á nafngreiningarrétti höfundar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna og á rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna.

Stefnendur krefja stefndu, Familíuna ehf., Þ-kk-þf, H-kvk-þf og M-kvk-þf, um skaðabætur vegna þessa brots. Krafa stefnenda vegna framleiðslu boðskortsins er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir póstkort, kveðjukort. Við gerð kortsins hafa verið notuð níu brot úr myndverkum J-kk-ef í fyrirsögnina og 13 brot í meginhluta kortsins, samtals 22 myndverksbrot. Sé miðað við að upplag kortsins hafi í hæsta lagi verið 500 kveður gjaldskráin um að vegna korta sem eru stærri en 13 x 18 cm skuli gjaldið nema kr. 23.272 fyrir notkun hvers myndverksbrots eða samtals kr. 511.984.

Stefnendur telur að vöntun á tilgreiningu nafns höfundar á boðskortinu hafi valdið þeim miska. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna útgáfu boðskortsins sé kr. 1.000.000. Stefnendur vita ekki til þess að stefndi, Fabrik ehf., hafi haft neina aðkomu að gerð boðskortsins og er því ekki gerð krafa á hendur því félagi vegna þessa liðar.

Kröfur stefnenda á hendur Fabrik ehf. (liðir 1(b) til 1(j)) b) Birting boðskorts á Facebooksíðu Gallerís Foldar Þann 29. október 2015 stofnaði Gallerí Fold svokallaðan „viðburð“ á samskiptamiðlinum Facebook. Þann dag var boðskortið birt á viðburðinum og þegar stefna þessi er gefin út var það enn að finna þar, þrátt fyrir að lögmaður stefnenda, hefði með bréfi til stefnda Fabrik ehf., dags. 31. mars 2015, krafist þess að verk J-kk-ef yrðu þegar í stað fjarlægð af netsíðum sem fyrirtækið hefði yfir að ráða. Með birtingu boðskortsins á Facebookí 21 mánuð var framið brot á einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Með birtingunni var einnig framið brot á sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, nánar tiltekið nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna þar sem hans sé að engu getið í tengslum við birtinguna.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti í 21 mánuði. Eins og greinir undirliða) voru notuð 22 myndverksbrot við gerð boðskortsins og ber því að miða við taxta fyrir birtingu 21 – 30 verka, kr. 16.423 fyrir hvern mánuð, samtals kr. 344.883.

Skortur á tilgreiningu nafns höfundar á boðskortinu hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna birtingar boðskortsins með framangreindum hætti sé kr. 4.620.000. c) Sending boðskorts í tölvupósti til áskrifenda hjá Gallerí Fold Gallerí Fold sendi boðskortið á rafrænu formi í tölvupósti 31. október 2013 til áskrifenda að fréttum um viðburði á vegum fyrirtækisins. Tölvuskeytið bar yfirskriftina Rafskinna – yfirlitssýning á gömlum auglýsingum.

Stefnendur telja að sending boðskortsins með þessum hætti hafi falið í sér óheimila eintakagerð, þ. e. gerð fjölmargra eintaka sem hvert um sig voru send með tölvuskeytum til jafn margra viðtakenda. Gera stefnendur ráð fyrir að fjöldi tölvuskeytanna hafi numið hundruðum eða þúsundum en slík eintakagerð er brot á einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga og jafnframt brot á nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. gr. höfundalaga. Stefnendur skora á stefnda, Fabrik ehf., að upplýsa um fjölda tölvuskeytanna.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrikehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir tölvuvinnslu, viðhengi við fjölpóst í viðskiptatilgangi. Í samræmi við gjaldskrána er gerð krafa um kr. 3.026 vegna notkunar hvers myndverksbrots er notað var í boðskortið, sbr. umfjöllun í lið b) að framan. Um var að ræða 22 myndverksbrot. Samtals nemur krafa stefnenda um skaðabætur kr. 66.572 vegna sendingar boðskortsins.

Stefnendur telja enn fremur að vöntun á tilgreiningu nafns höfundar á boðskortinu eins og það birtist í tölvuskeytunum hafi valdið þeim miska. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna útgáfu boðskortsins sé kr. 130.000. d) Birting auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 1. nóvember 2013

Þann 1. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á Facebooksíðu sinni, þar sem var auglýst sýning á auglýsingamyndum (Rafskinnu). Í auglýsingunni kom fram að G-kk-nf B-kk-nf hefði gert myndirnar á sínum tíma og að stefndi, Þ-kk-nf, og fjölskylda, hefði opnað sýninguna. Auglýsingunni fylgdi einnig myndaalbúm.

Stefnendur telja að þessi auglýsing, sem var enn á síðunni við útgáfu stefnu þessarar, hafi falið í sér brot á sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef að öllum þeim myndverkum hans sem sýnd voru á sýningunni en þau voru 44 talsins, samkvæmt upplýsingum úr sýningarskrá. Stefnendur telja að hér sé um að ræða brot gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga þar sem höfundur myndanna sé ranglega tilgreindur sem G-kk-nf B-kk-nf en þess að engu getið að J-kk-nf hafi verið höfundur myndverkanna ásamt T-kk-þgf M-kk-þgf.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots en röng tilgreining höfundar hafi valdið stefnendum miskatjóni. Fréttin hefur verið á síðunni í 21 mánuð. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 9.240.000. e) Birting auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 3. nóvember 2013

Þann 3. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á Facebooksíðu sinni þar sem vakin var athygli á sýningunni. Fréttin hefur m. a. að geyma hlekk á frétt er var að finna á heimasíðu Ríkisútvarpsins en í henni er birt mynd af myndverkum J-kk-ef K-kk-ef, Ostur er gæðakostur nr. 75, og Góðar bækur gleðja börnin nr. 44. Stefnendur telja að Fabrik ehf. hafi með því að tengja þannig frétt Ríkisútvarpsins inn á Facebooksíðu framið brot á einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga. Með birtingu hennar á Facebook samskiptamiðlinum hafi enn fremur verið framið brot á einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings, sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Þá hafi birtingin falið í sér brot á sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, nánar tiltekið á nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga, þar sem hans er að engu getið í tengslum við birtinguna.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, tvö verk notuð, en hann er kr. 6.672 fyrir hvern mánuð. Myndin var á síðunni í að minnsta kosti 13 mánuði, frá 3. nóvember 2013 til 8. desember 2014. Nemur krafan því kr. 86.736.

Stefnendur telja einnig að vöntun á tilgreiningu höfundar verkanna tveggja hafi valdið þeim miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 130.000. f) Birting auglýsingar um Rafskinnu á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 11. nóvember 2013

Þann 11. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á Facebooksíðu sinni þar sem vakin var athygli á sýningunni. Auglýsingin var enn á síðunni við útgáfu stefnu þessarar. Auglýsingin hefur að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Hafið ætíð í huga hvað best má duga. Stefnendur telja að með birtingu auglýsingarinnar á Facebook samskiptamiðlinum hafi verið framin brot á 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga, sem og 1. mgr. 4. gr. laganna, þar sem J-kk-ef var að engu getið í tengslum við birtinguna.

Stefnendur krefja stefnda Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti sem er kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern mánuð. Myndin hefur verið á á síðunni í 21 mánuð og nemur því krafan kr. 107.772.

Skortur á tilgreiningu höfundar verksins hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 210.000. g) Birting auglýsingar um lok sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar 21. nóvember 2013

Þann 21. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á Facebook síðusinni þar sem vakin var athygli á síðustu sýningarhelgi sýningarinnar. Auglýsingin var enn á síðunni við útgáfu stefnu í máli þessu. Auglýsingin hefur að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld nr. 116

Stefnendur telja birtingu auglýsingarinnar fela í sér brot á þágildandi 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. og 4. gr. höfundalaga með sama hætti og fyrr er rakið.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf. um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti sem er kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern mánuð. Myndin hefur verið á á síðunni í 21 mánuð og nemur því krafan kr. 107.772.

Skortur á tilgreiningu nafns höfundar verksins hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 210.000. h) Birting auglýsingar um framlengingu sýningar á vefsíðu Gallerís Foldar, nóvember 2013

Einhvern tímann um miðjan nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á vefsíðu sinni, www. myndlist. is, þar sem auglýst var að vegna mikillar aðsóknar yrði sýningin framlengd til 24. nóvember. Auglýsingin hefur að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld nr. 116. Stefnendur telja birtingu auglýsingarinnar fela í sér brot á þágildandi 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. og 4. gr. höfundalaga með sama hætti og fyrr er rakið.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti sem er kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern mánuð. Myndin hefur verið á á síðunni í 21 mánuð og nemur því krafan kr. 107.772. Stefnendur telja að skortur á tilgreiningu nafns höfundar verksins hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 210.000. i) Birting auglýsingar um lok sýningar á heimasíðu Gallerís Foldar/Listapóstsins 21. nóvember 2013

Þann 21. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu á heimasíðu sinni, www. listaposturinn. is, þar sem auglýst var sýningunni lyki næsta sunnudag. Auglýsingin hefur að geyma mynd myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Reiði húsfreyjunnar - bitnar aldrei á okkur nr. 51. Stefnendur telja birtingu auglýsingarinnar fela í sér brot á 3. og 4. gr. höfundalaga með sama hætti og fyrr er rakið.

Stefnendur krefja stefnda, Fabrik ehf., um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti sem er kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern mánuð. Myndin hefur verið á á síðunni í 21 mánuð og nemur því krafan kr. 107.772. Stefnendur telja að skortur á tilgreiningu nafns höfundar verksins hafi valdið þeim miska. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 210.000. j) Birting auglýsingar um framlengingu sýningar í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 16. nóvember 2013

Þann 16. nóvember 2013 birti Gallerí Fold auglýsingu í Viðskiptablaði Morgunblaðsins þar sem auglýst var að vegna mikillar aðsóknar yrði sýningin framlengd til 24. nóvember.

Stefnendur telja að auglýsingin hafi að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld nr. 116. Um er að ræða sömu auglýsingu og tilgreind er undir lið h) að framan. Stefnendur telja birtingu auglýsingarinnar fela í sér brot á 3. og 4. gr. höfundalaga með sama hætti og fyrr er rakið.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir prentun í dagblöðum, upp að ¼ af síðu, upplag 90.000, sem er kr. 23.773 og nemur krafan þeirri fjárhæð. Stefnendur telja að skortur á tilgreiningu nafns höfundar hafi valdið þeim miska. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 50.000.

Kröfur stefnenda á hendur öllum stefndu.

Í eftirfarandi liðum 1(k) til 1(p) gera stefnendur kröfur á hendur öllum stefndu í málinu. Vísa stefnendur þá til þess að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, hafi haft frumkvæði að sýningunni og undirbúið hana ásamt stefnda, Fabrik ehf. sem lánaði sýningarsal undir hana en stefndi, Þ-kk-nf, hafi opnað sýninguna. k) Sýning frummynda, 44 myndir á vegg Á sýningunni voru til sýnis á vegg 44 innrammaðar frummyndir J-kk-ef K-kk-ef. Um var að ræða eftirtalin verk, sbr. sýningarskrá á (tilvísanir í sviga til hennar), lista sem stefnendur hafa tekið saman, og ljósmyndir frá sýningu :

16 Borðið fisk og sparið (1)

74 Meiri mjólk skapar stærra fólk (2)

4 Kennið börnunum að borða meira brauð(3)

51 Reiði húsfreyjunnar bitnar aldrei á okkur (4)

116 E-kk-ef við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld (5)

JK11 Tómhentur stendur ótryggður maður ef óhapp hendir (6)

JK12 Brunahættan er augljós (7)

33 Vortízkan er að koma (8)

31 Dömurnar kíkja til okkar (9)

32 Í spilunum sér hún nýja peysu (10)

35 Vortízkan á okkar bandi (11)

1 Jólakökur með jólabragði (15)

6 Verði yður að góðu (16)

5 Verði honum að góðu (17)

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum (18)

88 Viðskiptamenn okkar setja svip á bæinn (19)

83 Kynnið yður vortízkuna (20)

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil (21)

JK01 Bókin á hug hans allan (22)

64 Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund (31)

61 Meira og meira vilja börnin heyra (45)

71 Verðandi listamaður í jólaskapi (46)

72 Litirnir létta skapið (47)

13 Það er skíðafæri á fjöllum(48)

14 Útbúinn frá okkur (49)

100 Að lokinni góðri máltíð (50)

45 Mennt er máttur (51)

47 Blindur er bóklaus maður (52)

59 Við öll tækifæri á skóm frá L-kk-þgf (53)

54 Úrval við allra hæfi (54)

20 Jólagjöfin frá okkur (55)

JK09 Hún gaf honum Opal (56)

21 Klæðið af yður kuldann (57)

JK10 Einn pakki á dag kemur öllu í lag (58)

91 Hafið ætíð í huga hvað best má duga (59)

JK06 Á öllum tímum dagsins (60)

JK07 Alltaf sama góða bragðið (61)

28 Við leik og störf er vinnufata brýnust þörf (62)

99 Allt yðar líf eitthvað frá S. Í. F. (63)

37 Loksins allar sammála um vörugæðin (64)

60 Tjaldið með bók (65).

Sýningin fól í sér opinbera sýningu eintaka og með henni var brotið gegn einkarétti höfundar til sýningar eintaka af verki sem lögmæltur er í 3. gr. höfundalaga.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Gjaldskrá Myndstefs hefur ekki að geyma sérstakan taxta fyrir slíka birtingu sem um ræðir en stefnendur styðjast við taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti þar sem hverjum sem er var frjálst að skoða myndirnar. Stefnendur leggja áherslu á að fjöldi manns sótti sýninguna og var hún framlengd vegna mikillar aðsóknar eins ogáður greinir. Er því miðað við kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern byrjaðan mánuð. Nemur krafan því kr. 225.808.

Eitt verka J-kk-ef á sýningunni, verkið Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund, merkt nr. 31 í sýningarskrá, og merkt nr. 64 á lista stefnenda, var við upphaf sýningar ranglega merkt T-kk-þgf M-kk-þgf. Stefnendur gera kröfu um miskabætur vegna þessa brots og telja hæfilega fjárhæð miskabóta kr. 20.000.

Stefnendur taka fram að flest þeirra verka er sýnd voru með þessum hætti á sýningunni voru síðar boðin til sölu á vefsíðum stefndu og Gallerís Foldar. Það gilti þó ekki um öll verkin. Stefnendur hafa ekki orðið varir við að verkin Jólakökur með jólabragði, nr. 1; E-kk-ef við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld, nr. 116; Mennt er máttur nr. 43; Blindur er bóklaus maður nr. 47; Hún gaf honum O-x-x, nr. JK09; Einn pakki á dag kemur öllu í lag nr. JK10; Athyglin beinist að yndisþokkanum, nr. 89 og Við leik og störf er vinnufata brýnust þörf, nr. 28 tilvísanir til listans sem stefnendur hafa unnið, hafi verið boðin til sölu á netinu.

Stefnendur hafa skorað á stefndu að upplýsa hvar þessi frumverk eru nú niður komin. Sé raunin að þau hafi verið seld er áskilinn réttur til að hafa uppi kröfu um fylgiréttargjald vegna sölunnar eða eftir atvikum að gera kröfu um skaðabætur vegna vanheimildar. l) Sýning frummynda, 30 myndir, í sölurekka Á sýningunni voru til sýnis í sölurekka óinnrammaðar frummyndir J-kk-ef K-kk-ef. Frummyndirnar voru til sölu á kr. 90.000, hver mynd. Í bréfi lögmanns stefndu, dags. 24. febrúar 2014, segir að fjöldi verkanna sem þannig hafi verið sýnd hafi verið 30. Höfundaréttarhafar hafi ekki heimilað sýningu verkanna. Þann 19. nóvember 2014 staðreyndi stefnandi, K-kvk-nf J-kvk-nf, að 25 innrammaðar frummyndir var að finna í rekkanum en þar var um að ræða verk með eftirtöldum áletrunum:44 Góðar bækur gleðja börnin

9 Þeir græða mest sem verzla við okkur

105 Fylgist með tímanum

143 Tryggðu aleigu þína

85 Jólagleðin er með í pakkanum

109 Ef upp kemur eldur ertu ofurseldur

29 Athygli hinna vandlátu beinist að Heklu peysum

96 Sjálfs er höndin hollust

17 Borðið fisk og sparið

10 Gott sumarleyfi byrjar hjá okkur

98 Opnið eina dós og gæðin koma í ljós

53 Skórnir auka á yndisþokkann

24 Viðskiptin vaxa frá ári til árs

84 Með gjöf skal gjöf gjalda

56 Úrvalið mest – varan best

163 Ef upp kemur eldur ertu ofurseldur

63 Tjáið okkur ósk yðar

66 Góð bók er kærkomin jólagjöf

106 Fylgist með Tímanum

126 Sterkur má sér líkan finna

15 Borðið fisk og sparið

48 Jólabaksturinn skulum við annast

125 Borðið fisk og sparið

43 Mennt er máttur

145 Leiðir tízkuna.

Stefnendur telja að sýningin hafi falið í sér opinbera sýningu eintaka og með henni hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til sýningar eintaka af verki sem lögmæltur er í 3. gr. höfundalaga.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Gjaldskrá Myndstefs hefur ekki að geyma sérstakan taxta fyrir birtingu slíka sem um ræðir en stefnendur styðjast við taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti þar sem hverjum sem er var frjálst að skoða myndirnar. Er því miðað við kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern byrjaðan mánuð en rétt er að krefja um bætur fyrir notkun hvers verks fyrir sig þar sem hvert verk var sýnt sérstaklega í rekkanum. Vísað er til sjónarmiða um mikla aðsókn að sýningunni, sbr. umfjöllun að framan. Miðað við að verkin hafi verið 30 eins og stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, hafa tilgreint, nemur krafan kr. 153.980.

Eins og fram kemurað framan var fjöldi verka sem var að finna í rekkanum þann 19. nóvember 25 en ekki 30. Samkvæmt upplýsingum lögmanns stefndu, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, í bréfi, dags. 24. febrúar 2015, voru tvö frumverk J-kk-ef seld á sýningunni. Framkomnar upplýsingar benda því til þess að ekki hafi verið gerð grein fyrir sölu einhverra verka sem var að finna í rekkanum. m) Sýning frummynda, sjö myndir í sýningarkassa Á sýningunni voru til sýnis í sýningarkassa óinnrammaðar frummyndir J-kk-ef K-kk-ef, sbr. mynd sem stefnendur tóku á sýningunni 1. nóvember 2013. Í bréfi lögmanns stefndu, dags. 24. febrúar 2014, segir að fjöldi verkanna sem þannig hafi verið sýnd hafi verið þrjú eða fjögur. Af annarri ljósmynd sem stefnendur tóku á sýningunni, telja stefnendur að um hafi verið að ræða 7 verk á lista sem þau hafa tekið saman og áður er vitnað til:

27 Við höfum sambönd um allan hnöttinn

57 Viðhafnarskórnir frá Lárusi LGL

75 Ostur er gæðakostur

76 Nýtt skyr daglega

92 Í hríð og frosti hefur hún alla kosti vetrarolíur X-100

81 Hafir þú hugsað myndina höfum við litina

115 Egils jóladrykkir.

Þar sem stefnendur höfðu ekki heimilað sýningu verkanna telja þau að sýningin hafi falið í sér opinbera sýningu eintaka og með henni hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til sýningar eintaka af verki.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Gjaldskrá Myndstefs hefur ekki að geyma sérstakan taxta fyrir birtingu slíka sem um ræðir en stefnendur styðjast við taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti þar sem hverjum sem er var frjálst að skoða myndirnar. Er því miðað við kr. 5.132 fyrir hvert verk fyrir hvern byrjaðan mánuð en rétt er að krefja um bætur fyrir notkun hvers verks fyrir sig þar sem hvert verk var sýnt sérstaklega í sýningarkassanum. Vísað er til sjónarmiða um mikla aðsókn að sýningunni, sbr. umfjöllun að framan. Miðað við að verkin hafi verið sjö nemur krafan kr. 35.924. n) Sýning myndverka á skjá á sýningu Á sýningunni var varpað upp á skjá glærusýningu sem hafði að geyma fjölmörg verk eftir J-kk-þf K-kk-þf og T-kk-þf M-kk-þf. Með bréfi lögmanns stefnenda til lögmanns stefndu, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, var þess óskað að þeir létu í té eintak af glærusýningunni.

Í svarbréfi lögmanns stefndu, dags. 24. febrúar 2014, kemur fram að ekki sé til eintak af sýningunni. Stefnendur telja að fjöldi þeirra myndverka eftir J-kk-þf K-kk-þf, sem birtust í sýningunni hafi verið að minnsta kosti 50.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir tölvuvinnslu, powerpoint sem er kr. 9.854 fyrir hvert verk í viðskiptatilgangi. Nemur því krafan kr. 492.700. o) Framleiðsla auglýsingaspjalds sem stillt var út í glugga Gallerís Foldar Meðan sýningin stóð yfir var auglýsingaskilti um sýninguna stillt út í glugga Gallerís Foldar, við hlið inngangs. Skiltið samanstendur af tveim hlutum. Í efri hluta er að finna tilgreiningu á sýningunni og merki SÍA með sama hætti og í auglýsingaspjöldum er birtust á biðstöðvum Strætó. Í meginhluta skiltisins er að finna klippimynd er gerð er með svipuðum hætti og boðskort sem fyrr er getið og límmiðar á póstkortaöskjur sem fjallað er um síðar í stefnu þessari. Myndverkin er notuð voru við gerð klippimyndarinnar eru, að undanskildu einu, eftir J-kk-þf, en þau séu eftirfarandi, sjá einnig ljósmynd er birtist á vefnum www. pressphotos. biz og greiningu stefnenda á gerð skiltisins.

JK08 Glöggt er gests augað – Egils jóladrykkur JK11 Tómhentur stendur ótryggður maður – ef óhapp hendir –

2 Kraftur í hverri sneið

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil

JK07 Alltaf sama góða bragðið

39 Merpo – þvær miklu betur

45 Mennt er máttur

JK03 Skyrið og rjóminn er þjóðarsóminn

117 Borðið fisk og sparið – sjálfur fiskarðu ekki í soðið.

Nafns J-kk-ef er hvergi getið á auglýsingaskiltinu. Með bréfi, dags. 8. desember 2014 til lögmanns stefndu, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, óskaði lögmaður stefnenda eftir eintaki af auglýsingaskiltinu. Í svarbréfi, dags. 24. febrúar 2014 upplýsti lögmaður þessara stefndu að skiltinu hefði verið fargað.

Stefnendur telja að með framleiðslu skiltisins var brotið gegn lögmæltum einkarétti höfundar til eintakagerðar. Útstilling skiltisins hafi falið í sér opinbera sýningu eintaka af verkunum samkvæmt sama ákvæði. Skortur á tilgreiningu J-kk-ef sem höfundar verkanna fól í sér brot gegn 1. mgr. 4. gr. höfundalaga um nafngreiningarrétt og gegn 2. mgr. 4. gr. um rétt til að banna breytingar á verki.

Krafa stefnenda vegna framleiðslu auglýsingaspjaldsins er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir veggspjöld, veggskilti, veltiskilti og spjöld í strætisvagnaskýlum, en auglýsingaspjaldinu svipar mjög til slíkra skilta, bæði að stærð og hvað tilgang varðar. Við gerð meginhluta spjaldsins hafa verið notuð níu myndverk J-kk-ef. Gjaldskráin kveður á um gjald að fjárhæð kr. 35.100 fyrir notkun hvers myndverks stærri en 80 x 120 cm og nemur því krafa vegna þessa liðar samtals kr. 315.900. Við ákvörðun fjárhæðar vegna þessara brota ber að hafa í huga að þrátt fyrir að kröfugerð miði eingöngu við lið fyrir framleiðslu skiltisins fólst brotið einnig í opinberri sýningu þess eins og að framan segir og felur krafan einnig í sér bætur vegna þess.

Skortur á tilgreiningu nafns höfundar á auglýsingaspjaldinu hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna útgáfu auglýsingaspjaldsins sé kr. 450.000. p) Sýning auglýsingaskiltis fyrir utan inngang Gallerís Foldar Meðan sýningin stóð yfir var stillt út auglýsingaskilti á gangstétt fyrir utan inngang í Gallerí Fold. Útstilling skiltisins fól í sér opinbera sýningu eintaka af verkunum en höfundaréttarhafar höfðu ekki heimilað sýningu verkanna. Með bréfi, dags. 8. desember 2014 til lögmanns stefndu,, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, óskaði lögmaður stefnenda eftir eintaki af auglýsingaskiltinu. Í svarbréfi, dags. 24. febrúar 2014 upplýsti lögmaður stefndu að skiltinu hefði verið fargað. Þar sem stefnendur hafa ekki undir höndum eintak af skiltinu er ekki gerð krafa vegna þess að svo stöddu en áskilinn réttur til að hafa uppi kröfu vegna þessa brots síðar, m. a. með framhaldsstefnu.

Krafa stefnenda á hendur Fabrik ehf. q) Birting stefnda, Fabrik ehf., á 32 myndverkum á heimasíðu Gallerís Foldar, www. myndlist. is Frá því sýningin hófst og þar til einhvern tímann á tímabilinu 16. – 20. maí 2014 birti stefndi, Fabrik ehf., á heimasíðu sinni, www. myndlist. is, að minnsta kosti 32 myndverk eftir J-kk-þf K-kk-þf og voru verkin boðin þar til sölu:

4 Kennið börnunum að borða meira brauð

14 Útbúinn frá okkur

16 Borðið fisk og sparið

20 Jólagjöfin frá okkur

21 Klæðið af yður kuldann

31 Dömurnar kíkja til okkar

32 Í spilunum sér hún nýja peysu

33 Vortízkan er að koma

35 Vortízkan á okkar bandi

36 Hreins kristalssápa gerir allt sem nýtt

37 Loksins allar sammála um vörugæðin

39 Merpo þvær miklu betur

51 Reiði húsfreyjunnar bitnar aldrei á okkur

54 Úrval við allra hæfi

59 Við öll tækifæri á skóm frá L-kk-þgf

60 Tjaldið með bók

61 Meira og meira vilja börnin heyra

64 Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund

68 Hún heilsar yður við annan tón...

71 Verðandi listamaður í jólaskapi

72 Litirnir létta skapið

74 Meiri mjólk skapar stærra fólk

83 Kynnið yður vortízkuna

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil

88 Viðskiptamenn okkar setja svip á bæinn

91 Hafið ætíð í huga – hvað best má duga

99 Allt yðar líf eitthvað frá S. Í. F.

100 Að lokinni góðri máltíð

JK06 Á öllum tímum dagsins.

Eitt verkanna, Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund, nr. 64, var ranglega tilgreint eftir T-kk-þf M-kk-þf. Með birtingu verkanna á framangreindu vefsvæði var framið brot á einkarétti höfundar til birtingar og brot á nafngreiningarrétti J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessara brota. Kröfur eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti sem, þegar um er að ræða birtingu á 31 – 40 verkum nemur kr. 19.503 fyrir hvern mánuð á hvorri vefsíðu. Myndverkin voru á vefsvæðinu í sex og hálfan mánuð en samkvæmt gjaldskránni ber að greiða fyrir hvern byrjaðan mánuð, þ. e. sjö mánuði. Nemur krafan því kr. 136.521.

Röng á tilgreiningu nafns höfundar verksins Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund á framangreindu vefsvæði hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna þessa sé kr. 70.000.

Framangreint brot var framið af stefnda Fabrik ehf. og er því gerð krafa á honum vegna þessa liðar.

Kröfur stefnenda á hendur Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Familíunni ehf. r) Birting 9 myndverka á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Frá því sýningin hófs tog þar til einhvern tímann á tímabilinu 16. – 20. maí birti stefndi, Familían ehf. á heimasíðu sinni, www. rafskinna. net,, að minnsta kosti eftirtalin níu myndverk eftir J-kk-þf K-kk-þf, sem boðin voru þar til sölu í formi eftirprentana:

45 Mennt er máttur

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum

21 Klæðið af yður kuldann

2 Kraftur í hverri sneið

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil

32 Í spilunum sér hún nýja peysu

37 Loksins allar sammála um vörugæðin

35 Vortízkan á okkar bandi

102 Ferðist með yðar eigin skipum.

Stefnendur telja að með birtingu verkanna á framangreindum vefsvæðum hafi verið framið brot á einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings, sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga.

Auk framangreindra verka var að finna á vefsíðunni ljósmynd af póstkortaöskju með límmiðum á loki og botni, en límmiðunum er lýst í umfjöllum um útgáfu póstkorta og límmiða til nota á póstkortaöskjur í liðum 2 b) iii) og iv) að neðan. Vísast til lýsingar á límmiðum þar. Birting ljósmyndar af póstkortaöskju þar sem límmiðarnir sjást felur sömuleiðis í sér brot á einkarétti höfundar til birtingar myndverkanna.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessara brota. Myndverkin og ljósmyndin voru á vefsvæðunum í sex og hálfan mánuð. Kröfur eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti. Skaðabótakrafa fyrir brot er framið var með birtingu myndverkanna níu er byggð á taxta sem notaður er við birtingu á 7 – 10 verkum, þ. e. kr. 8.725 fyrir hvern mánuð, samtals vegna notkunar níu verka í sjö mánuði kr. 61.076. Skaðabótakrafa fyrir brot er framið var með birtingu ljósmyndarinnar af póstkortaöskjunni er byggð á taxta sem notaður er við birtingu á 11 – 20 verkum, kr. 12.831 fyrir hvern mánuð. Krafa vegna notkunar 14 myndverksbrota er notuð voru við gerð límmiða til notkunar á lok nemur kr. 81.817 og krafa vegna notkunar 14 myndverksbrota er notuð voru við gerð límmiða til notkunar á botn nemur sömuleiðis kr. 81.817.

Nemur samanlögð krafa vegna brota á fjárhagslegum réttindum höfundar samkvæmt framansögðu kr. 224.710.

Skortur á tilgreiningu nafns höfundar í tengslum við birtingu ljósmyndarinnar af póstkortaöskjunum hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna notkunar á þeim 28 myndverkbrotum sem notuð voru við umrædda birtingu á neti í sex og hálfan mánuð sé kr. 1.960.000. s) Birting kynningarmerkis á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Samhliða birtingu níu verka J-kk-ef K-kk-ef og ljósmyndar af póstkortaöskju á vef stefnda, Familíunnar ehf., var að finna borða efst á síðu á vefnum. Borðinn hafði að geyma orðin „UM RAFSKINNU“ og „HAFA SAMBAND“en milli þessara orða var að finna kynningarmerki sýningarinnar, Rafskinna, sem lýst er í lið 1 a) að framan. Eftir að stefndu, Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, lýstu því yfir í maí mánuði 2014 að þau myndu taka verkin og eftirprentanirnar úr sölu hurfu myndirnar af verkunum af vefnum en eftir stendur kynningarmerkið ásamt eftirfarandi áletrunum: „EKKERT HÉR EINS OG STENDUR“ og „HAFA SAMBAND sendið okkur póst á rafskinna@rafskinna. net“. Þannig er ljóst að þessir þrír stefndu ásamt stefnda, Familíunni ehf., eru enn að fremja brot á höfundarétti J-kk-ef K-kk-ef. Kynningarmerkinu er lýst í lið 1 a) að framan eins og áður greinir en birting þess á vefsíðunni felur í sér brot á lögmæltum einkarétti höfundar til miðlunar til almennings en skortur á tilgreiningu höfundar í tengslum við birtingu þessa felu rí sér brot gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og rétti til að koma í veg fyrir breytingu verks samkvæmt 2. mgr. 4. gr. sömu laga.

Stefnendur gera kröfu um skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón vegna birtingar kynningarmerkisins. Við útgáfu stefnu þessarar hafði merkið verið á vefnum í 21 mánuð en við gerð þess voru notuð níu myndverksbrot. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, 7 – 10 verk, sem er kr. 8.725 fyrir hvern mánuð. Nemur krafan þannig kr. 183.225.

Stefnendur gera kröfu til miskabóta vegna brots á sæmdarrétti og telja að hæfileg fjárhæð þeirra sé kr. 1.890.000.

Stefnendur telja að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, hafi staðið fyrir brotum þeim er lýst var í þessum lið. Er því gerð krafa á hendur þeim vegna þessa liðar.

2. Útgáfa á veggspjöldum og póstkortum Í verkefni stefndu, Familíunnar ehf., Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, fólst útgáfa á eftirgerðum af frummyndum J-kk-ef K-kk-ef í formi veggspjalda og póstkorta og dreifing eftirgerðanna til sölu. Stefnendur telja að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-þgf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, hafi öll framið höfundaréttarbrot með þeim hætti sem hér er lýst. a) Útgáfa veggspjalda Stefndu létu framleiða veggspjöld með myndverkum J-kk-ef. Í fyrra svarbréfi lögmanns stefndu til lögmanns stefnenda er tiltekið að 11 verk hafi verið notuð til að gera eftir þeim veggspjöld en í síðara bréfi lögmannsins var þetta leiðrétt og tiltekið að verkin hafi verið 14, eitt verk hafi ekki farið í dreifingu, eitt verk hafi verið eftir T-kk-þf M-kk-þf og því hafi 12 verk sem dreift hafi verið á veggspjöldum verið eftir J-kk-þf. Stefnendur hafa staðreynt með eftirgrennslan í verslunum að í það minnsta var um sé að ræða eftirtalin verk samkvæmt þeim lista sem stefnendur hafa tekið saman í málinu:

5 Verði honum að góðu

1 Jólakökur með jólabragði

11 Syngjum dátt og dönsum – Hin lífsglaða æska..

60 Tjaldið með bók

61 Meira og meira vilja börnin heyra

117 Borðið fisk og sparið - sjálfur fiskarðu ekki í soðið

29 Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum

36 Hreins kristalssápa gerir allt sem nýtt

47 Blindur er bóklaus maður

72 Litirnir létta skapið

71 Verðandi listamaður í jólaskapi

39 Merpo þvær miklu betur,

Stefnendur byggja á að eftirprentanir af þessum verkum hafi verið til sölu í Gallerí Fold þann 4. apríl 2014.

Stærð veggspjaldanna er 30 x 40 cm. Á þeim er að finna merkinguna “© familían ehf. www. rafskinna. net” en J-kk-ef K-kk-ef er að engu getið. Samkvæmt upplýsingum í bréfi lögmanns stefndu, dags. 24. febrúar 2014, voru framleidd 25 eintök af hverju veggspjaldi og seld 73 eintök. Framleiddur eintakafjöldi samrýmist því er kemur fram í reikningi Pixel en gögn er fylgdu bréfi lögmannsins sýna hins vegar að stefndi, Familían ehf., bókfærði sölu á 120 eintökum. Veggspjöldin voru til sölu í Gallerí Fold og gegnum vefsíðurnar www. myndlist. is og www. rafskinna. net. Telja stefnendur að framleiðsla og dreifing veggspjaldanna feli í sér brot á einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar og dreifingar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, brot á nafngreiningarrétti höfundar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna og brot á réttinum til að hindra breytingar á verki samkvæmt. 2. mgr. 4. gr. laganna.

Dreifing veggspjaldanna tók yfir langt tímabil en stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, féllust ekki á að taka veggspjöldin úr sölu fyrr en að liðnum 200 dögum frá því þau voru sett á markað, þrátt fyrir eftirgangsmuni af hálfu stefnenda. Er því í þessum tilvikum krafið um tvöfalda þá fjárhæð sem gjaldskrá Myndstefs gerir ráð fyrir í þeim tilvikum sem greitt er fyrir leyfi til notkunar.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessara brota. Kröfur eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir framleiðslu veggspjalda í stærðinni 29,7 x 42 cm, kr. 61.578 vegna upplags 11 – 500. Nemur krafa vegna 12 myndverka kr. 1.477.872 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að framan.

Skortur á tilgreiningu nafns höfundar hefur valdið höfundaréttarhöfum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 2.800.000. b) Útgáfa póstkorta og límmiða til sölu í öskjum Stefndu létu framleiða póstkort í stærðinni 10,5 x 15 cm. Kortin voru framleidd í 12 gerðum en hver gerð hafði að geyma eitt verk. Ein gerðin hafði að geyma verk eftir T-kk-þf M-kk-þf og því voru 11 gerðir framleiddar með myndverkum J-kk-ef. Á bakhlið póstkortanna er að finna áletrunina: “© familían ehf. www. rafskinna. net” en nafns J-kk-ef er hvergi getið á kortunum.

Eftirtalin myndverk J-kk-ef voru framleidd í formi póstkorta samkvæmt þeim lista sem stefnendur hafa lagt fram í málinu:

37 Loksins allar sammála um vörugæðin

87 Gagnrýni yðarer okkur í vil

35 Vortízkan á okkar bandi

45 Mennt er máttur

2 Kraftur í hverri sneið

JK01 Bókin á hug hans allan

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum (notuð tvisvar)

47 Blindur er bóklaus maður (notuð tvisvar)

21 Klæðið af yður kuldann (notuð fjórum sinnum)

32 Í spilunum sér hún nýja peysu

102 Ferðist með yðar eigin skipum.

Lögmaður stefnenda óskaði með bréfi, dags. 8. desember 2014, eftir upplýsingum um framleiðslu póstkortanna, m. a. um upplag þeirra.

Í svarbréfi lögmanns stefndu, dags. 24. febrúar 2015, er ekki getið um upplag kortanna, en í bréfi lögmannsins, dags. 24. júlí 2015, kemur fram að upplagið af hverri gerð korts hafi verið 400. Samkvæmt því hafa verk J-kk-ef verið notuð á alls 4.400 póstkort. Reikningur Pixel ehf., er fylgdi síðarnefndu bréfi, en Pixel prentaði póstkortin, staðfestir þetta. Kortin prentuð á 400 g pappír.

Kortin voru seld í öskjum sem merkar voru með límmiðum er prentaðir voru af Pixel ehf. í stærðinni 14,3 x 9,9 cm. Af límmiðum voru framleiddar tvær gerðir til álímingar á framhlið og tvær gerðar til álímingar á bakhlið askjanna en sex gerðir korta voru í hvorri öskju. Samkvæmt reikningi P-x-x voru prentaðir fjórar gerðir af límmiðum, tvær til nota á framhlið og tvær til að nota á bakhlið. Í bréfi lögmanns stefndu, Familíunnar, Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, dags. 24. febrúar 2015, segir að framleiddar hafi verið 200 öskjur. Það samrýmist ekki framangreindum upplýsingum og telja stefnendur að framleiddar öskjur hafi verið alls 400.

Límmiðarnir hafa að geyma klippimynd með svipuðu sniðmáti og boðskortið sem fjallað er um í lið 1 a) í stefnu þessari. i) Límmiði, ætlaður til nota á framhlið öskju Á efri hluta límmiðans er að finna fyrirsögnina RAFSKINNA sem lýst er í lið 1 a) að framan en í hann voru notuð níu myndverksbrot eins og fyrr segir.

Neðri hluti límmiðans, sem er meginhluti hans, hefur að geyma klippimynd þar sem beitt er sömu aðferð og greinir í umfjöllun um boðskort í lið 1 a) að framan. Myndverkin sem notuð eru í meginhluta límmiðans eru þau sömu og er að finna á póstkortunum sem seld voru í öskjunni er miðinn var ætlaður til álímingar á. Myndverkin sem notuð eru á þessum hluta límmiðans eru þannig sex en þau eru:37 Loksins allar sammála um vörugæðin (notað fjórum sinnum)

87 Gagnrýni yðar er okkur í vil

35 Vortízkan á okkar bandi

45 Mennt er máttur (notað tvisvar)

2 Kraftur í hverri sneið

JK01 Bókin á hug hans allan.

Myndverksbrotin í meginhluta límmiðans séu þannig tíu. Í þennan límmiða hafi þannig verið notuð samtals 19 myndverksbrot. ii) Límmiði, ætlaður til nota á bakhlið öskju Í efri hluta límmiðans er að finna fyrirsögnina RAFSKINNA sem lýst er í lið 1 a) að framan en í hann voru notuð níu myndverksbrot eins og fyrr segir.

Meginhluti límmiðans samanstendur af myndum af þeim sex verkum er tilgreind eru í lýsingu á miða í liði) hér að framan auk upplýsinga um Rafskinnu, teiknarar eru tilgreindir T-kk-nf M-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf þrátt fyrir að J-kk-nf K-kk-nf sé höfundur allra sex verkanna. Á miðanum er einnig að finna merkinguna “© familían ehf. www. rafskinna. net”.

Í þennan límmiða voru þannig notuð samtals 15 myndverksbrot. iii) Límmiði, ætlaður til nota á framhlið öskju Í efri hluta þessa límmiða er einnig að finna fyrirsögnina RAFSKINNA sem lýst er í lið 1 a) að framan en í hann voru notuð níu myndverksbrot eins og fyrr segir.

Meginhluti límmiðans hefur að geyma klippimynd sem unnin er með sama hætti og greinir í lið i). Fimm þeirra myndverka sem notuð eru í meginhluta límmiðans eru eftir J-kk-þf K-kk-þf en það sjötta er eftir T-kk-þf M-kk-þf. Verk J-kk-ef eru þau sömu og er að finna á póstkortunum sem seld voru í öskjunni er miðinn var ætlaður fyrir. Þau eru þessi:

89 Athyglin beinist að yndisþokkanum (notuð tvisvar)

47 Blindur er bóklaus maður (notuð tvisvar)

21 Klæðið af yður kuldann (notuð fjórum sinnum)

32 Í spilunum sér hún nýja peysu

102 Ferðist með yðar eigin skipum.

Stefnendur telja að myndverksbrotin í meginhluta límmiðans hafi þannig verið tíu. Í þennan límmiða hafi þannig verið notuð samtals 19 myndverksbrot. iv) Límmiði, ætlaður til nota á bakhlið öskju Í efri hluta límmiðans er að einnig finna fyrirsögnina RAFSKINNA sem lýst er í lið 1 a) að framan en í hann voru notuð níu myndverksbrot eins og fyrr segir.

Meginhluti límmiðans samanstendur af af myndum af þeim fimm verkum er tilgreind eru í lýsingu á miða í lið iii) hér að framan auk upplýsinga um Rafskinnu, teiknarar eru tilgreindir T-kk-nf M-kk-nf og J-kk-nf K-kk-nf. Á miðanum er einnig að finna merkinguna “© familían ehf. www. rafskinna. net”.

Í þennan límmiða voru þannig notuð samtals 14 myndverksbrot.

Samkvæmt reikningi Pixel ehf. er fylgdi bréfi lögmanns stefndu, dags. 24. júlí 2015, var upplag hverrar gerðar límmiðanna 200 stk.

Stefnendur hafa staðreynt að stefndu settu í dreifingu þrjár mismunandi gerðir af öskjum í ýmsum verslunum, en þær voru, auk Gallerís Foldar, að minnsta kosti Rammagerðin, Hrím og Borð fyrir tvo: • Askja, merkt á loki með límmiða sem lýst er í liði) að framan og á botni með límmiða sem lýst er í lið ii) að framan • Askja, merkt á loki með límmiða sem lýst er í lið iii) að framan og á botni með límmiða sem lýst er í lið iv) að framan • Askja, merkt á loki með límmiða á loki sem lýst er í lið iii) að framan en án límmiða á botni.

Með gerð póstkortanna og límmiðanna og dreifingu þeirra í öskjum sem að framan er getið hafa stefndu framið nokkur brot. Verður gerð grein fyrir þeim hér á eftir ásamt því að skýrt er hvernig skaðabótakröfur þeirra eru rökstuddar. Þessi brot tóku yfir langt tímabil en stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, féllust ekki á að taka kortin og öskjurnar úr sölu fyrr en að liðnum 200 dögum frá því þau voru sett á markað, þrátt fyrir eftirgangsmuni af hálfu stefnenda. Er því í þessum tilvikum krafið um tvöfalda þá fjárhæð sem gjaldskrá Myndstefs gerir ráð fyrir í þeim tilvikum sem greitt er fyrir leyfi til notkunar.

• með framleiðslu og dreifingu póstkortanna hafa verið framin brot gegn 11 myndverkum J-kk-ef. Um er að ræða brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. sömu laga og gegn rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna. Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafa um skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers verks, samtals kr. 217.162 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að framan. Krafa um miskabætur vegna miska er stefnendur hafa orðið fyrir, einkum vegna brota á sæmdarrétti, nemur kr. 440.000.

• með framleiðslu límmiða sem tilgreindur er undirliði) og ætlaður var til álímingar á öskjulok hafa verið framin 19 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 19 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og tíu í meginhluta). Um er að ræða brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna og gegn rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna. Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafa um bætur fyrir fjárhagslegt tjón er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 375.098 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að framan. Krafa um miskabætur vegna miska er stefnendur hafa orðið fyrir, einkum vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki, nemur kr. 750.000.

• með framleiðslu límmiða sem tilgreindur er undir lið ii) og ætlaður var til álímingar á öskjubotn hafa í öðru lagi verið framin 15 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 15 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og sex í meginhluta). Um er að ræða brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna og gegn rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna. Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 296.130 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að framan.

• með framleiðslu límmiða sem tilgreindur er undir lið iii) og ætlaður var til álímingar á öskjulok hafa verið framin 19 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 19 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og tíu í meginhluta). Um er að ræða brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, gegn nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og gegn rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laganna. Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafa um bætur fyrir fjárhagslegt tjón er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 375.098 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að frama. Krafa um miskabætur vegna miska er stefnendur hafa orðið fyrir, einkum vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki, nemur kr. 750.000.

• með framleiðslu límmiða sem tilgreindur er undir lið iv) og ætlaður var til álímingar á öskjubotn hafa verið framin 14 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 14 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og fimm í meginhluta). Um er að ræða brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga. Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 276.388.

Birting auglýsinga á biðstöðvum Strætó

Stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, létu framleiða og setja upp auglýsingar um sýninguna á biðstöðvum Strætó. Skaðabótakrafa vegna þessa er eingöngu gerð á hendur þeim.

Með bréfi, dags. 8. desember 2014, til lögmanns stefndu óskaði lögmaður stefnenda eftir afritum af samningum um heimildir til birtingar auglýsinga á biðstöðvunum, afritum af öllum auglýsingaspjöldunum o. fl. Í svarbréfi lögmanns stefnda, dags. 24. febrúar 2015, segir að enginn skriflegur samningur hafi verið gerður við Strætó en að stefndi, Familían ehf., hafi greitt fyrir birtinguna. Með bréfinu fylgdu eintök af fimm auglýsingaspjöldum. Efst á hverju spjaldi er að finna áletrunina “AUGLÝSINGAR 1933 – 1957 sía 35 ára – RAFSKINNA Í GALLERÍ FOLD 1. – 17. NÓV” en meginhluti spjaldanna hefur að geyma myndverk eftir J-kk-þf. Í neðra horni hvers spjalds, hægra megin, var að finna merki auglýsingastofunnar Áberandi.

Stefndu höfðu áður upplýst að fjöldi þeirra verka er notuð voru á auglýsingaspjöldunum hefði verið 25. Því hófust stefnendur handa um að afla upplýsinga um hvort fleiri prentstofur hefðu prentað auglýsingaspjöld.

Í bréfi lögmanns stefndu, dags. 24. júlí 2015, sem er svar við bréfi lögmanns stefndu til hans, dags. 10. júlí 2015, var upplýst að verkin er notuð hefðu verið hefðu verið 20. Hefðu verið framleidd fimm eintök af hverju þeirra og að prentun hefði farið fram hjá fjórum prentstofum, auk Áberandi, sem fyrr var getið, hefðu prentstofurnar Velmerkt, Ferró og Merking prentað spjöldin. Tvö umræddra verka eru eftir T-kk-þf M-kk-þf og óvíst er um höfund eins verks. Þau 17 verk sem ótvírætt eru eftir J-kk-þf eru þessi, miðað við þann lista sem stefnendur hafa tekið saman og lagt fram í málinu og áður er vísað til: 91 Hafið ætíð í huga hvað best má duga JK11 Tómhentur stendur ótryggður maður ef óhapp hendir

JK07 Alltaf sama góða bragðið

JK03 Skyrið og rjóminn er þjóðarsóminn

JK05 Þjóðfræg gæðavara

29 Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum

1 Jólakökur með jólabragði

2 Kraftur í hverri sneið

39 Merpo þvottaefni þvær miklu betur

45 Mennt er máttur

JK04 Snemma á daginn – fer blaðið um bæinn

JK02 Jólin byrja hjá okkur

JK08 Glöggt er gests augað – Egils jóladrykkur

71 Verðandi listamaður í jólaskapi

36 Hreins kristalssápa gerir allt sem nýtt

47 Blindur er bóklaus maður.

Samtals voru því að minnsta kosti 17 verka J-kk-ef notuð í auglýsingaspjöld á biðstöðvum Strætó.

Stærð hvers auglýsingaskiltis var 118 x 175 cm. Myndverkum J-kk-ef var breytt við gerð auglýsingaspjaldanna með því móti að merkjum prentaðilanna var skeytt inn á neðra horn myndverksins hægra megin auk þess sem merki Ferró skiltagerðar er að finna á miðju eins verksins, Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum nr. 29.

Lögmaður stefnenda sendi erindi til Sambands íslenskra auglýsingastofa (SÍA), dags. 7. apríl 2015, þar sem spurst var fyrir um aðkomu sambandsins að nýtingu myndverka J-kk-ef í tengslum við sýninguna í Gallerí Fold. Erindinu var svarað með bréfi Félags atvinnurekenda, dags. 21. apríl 2015, þar sem tiltekið var að SÍA hefði útvegað ókeypis auglýsingapláss á biðstöðvum Strætó og nýtt viðskiptasambönd sín við prentstofur til að sjá um prentun. SÍA hafi ekki reitt neina fjármuni af hendi í tengslum við verkefnið en fengið merki sitt og tilgreiningu um afmælisár birt á auglýsingum og boðskorti, prentstofurnar hafi fengið merki sitt birt á auglýsingum sem endurgjald fyrir prentun. Hefur verið staðfest af hálfu AFA JCDecaux Ísland ehf., sem rekur birtingarstanda á biðstöðvum Strætó, að félagið hafi veitt styrk til verkefnisins í formi endurgjaldslausrar birtingar. Af þessu sést að stefnendur höfðu engan kostnað af gerð eða birtingu auglýsingaskiltanna, gagnstætt því er kemur fram í bréfi lögmanns þeirra, dags. 24. febrúar 2015.

Með framangreindri háttsemi frömdu stefndu brot gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga.

Auglýsingaspjöld er birt var á biðstöðvum Strætó fólu í sér breytta gerð verka J-kk-ef eins og rakið er að framan. Með því að gefa fyrirmæli um slíka útfærslu frömdu stefndu brot gegn sæmdarrétti J-kk-ef sem lögmæltur er í 2. mgr. 4. gr. höfundalaga, en með því að geta í engu nafns J-kk-ef á skiltunum var framið brot á nafngreiningarrétti höfundar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta fyrir fjárhagslegt tjón vegna prentunar og birtingar auglýsingaspjaldanna á biðstöðvum Strætó. Kröfur eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir prentun á spjöldum í strætisvagnaskýlum miðað við upplag 1 – 10 af hverri gerð spjalds sem hvert um sig var stærra en 80 x 120 cm en krafa fyrir hvert verk samkvæmt gjaldskránni nemur þannig kr. 35.100. Auglýsingaspjöldin eru gríðarstór og var stillt út á stöðum þar sem fjöldi fólks á leið um, akandi, hjólandi og gangandi. Í þessu tilviki er því krafið um tvöfalda þá fjárhæð sem gjaldskrá Myndstefs gerir ráð fyrir í þeim tilvikum sem greitt er fyrir leyfi til notkunar. Um er að ræða 17 verk. Nemur krafan því kr. 1.193.400 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning að framan.

Prentun og birting eintaka af myndverkum J-kk-ef án tilgreiningar hans sem höfundar verkanna og með þeirri breytingu á verkunum sem fyrr en getið hefur valdið stefnendum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna þessa sé kr. 2.400.000.

Þegar brot þessi eru virt í heild sést að með því að auglýsa sýningu á verkum J-kk-ef K-kk-ef án tilskilinnar heimildar, kynna hana ítrekað á heimasíðu og Facebooksíðu Gallerís Foldar og í helstu fjölmiðlum landsins og birta stórar, áberandi auglýsingar á biðstöðvum Strætó, hafa stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, nýtt sér verkin með þeim hætti að varði, jafnframt því sem að framan greinir, við ákvæði um auglýsingar í 6. gr. laga nr. 57/2005 um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og markaðssetningu auk ákvæða um óréttmæta viðskiptahætti í 8., 13, 14. og 15. gr. a. þeirra laga.

Stefnendur telja að stefndu beri skaðabótaábyrgð gagnvart þeim á grundvelli 56. gr. höfundalaga nr. 73/1972 vegna þeirra brota er að framan eru greind og samkvæmt því er nánar er þar greint um aðild hvers og eins að hverju broti fyrir sig. Stefnandi, Familían ehf., ber ábyrgð þar sem félagið hefur bókfært tekjur og gjöld vegna þeirrar starfsemi er brotin fólu í sér. Stefndu, Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, bera ábyrgð þar sem þau komu fram sem gerendur brotanna bæði gagnvart stefnendum og í fjölmiðlum. Telja stefnendur að brotin hafi verið framin með ásetningi þessara stefndu, enda höfðu þau vitneskju um að J-kk-nf K-kk-nf var höfundur þeirra og hverjir væru erfingjar hans. Um stefnda, Fabrik ehf., gilti sama máli hvað huglæga afstöðu varðar en hann hafði sömu vitneskju og aðrir stefndu um J-kk-þf sem höfund verkanna og hverjir væru erfingjar hans.

Stefnendur telja að brotin geti með engu móti talist hafa verið framin í góðri trú en jafnvel þótt svo væri er bótaskylda allt að einu fyrir hendi, sbr. lokamálslið 1. mgr. 56. gr. laganna.

Um skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón.

Stefnendur hafa, eins og að framan er rakið reiknað skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón sitt í samræmi við gjaldskrá Myndstefs sem sett er með heimild í 2. mgr. 25. gr. höfundalaga nr. 73/1972 og var í gildi var á þeim tíma er brotin voru framin. Stefnendur telja að gjaldskráin, sem samkvæmt dómaframkvæmd er hin venjulega viðmiðun um fjárhæð skaðabóta fyrir fjárhagslegt tjón vegna brota á höfundarétti að myndlistarverkum, kveði skýrlega á um fjárhæð bóta í hverju tilviki sem tiltekið er að framan með þeim skýringum sem þar eru greindar.

Stefnendur taka fram að brot stefndu voru stórfelld. Þau voru fjölmörg, samtals 359 talsins, og tóku til 85 myndverka, miðað við þann lista sem stefnendur hafa tekið saman og lagt fram í málinu. Þá hafi stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, ekki hætt sölu eftirprentana, þrátt fyrir mikla eftirgangsmuni af hálfu stefnenda, fyrr en eftir að þær höfðu verið í sölu í um það bil 200 daga. Stefndi, Fabrik ehf. hefur við útgáfu stefnu þessarar ekkienn látið af þeirri háttsemi að sýna verkin í auglýsingum á Facebooksíðu sinni.

Þessu til viðbótar leggja stefnendur áherslu á að stefndi, Familían ehf., sem mun að öllu leyti vera í eigu stefndu, Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef, hefur að því er best verður séð haft talsverðan fjárhagslegan ávinning af brotunum. Vísa stefnendur þá til þess að í ársreikningi Familíunnar ehf. vegna ársins 2013, eru bókfærðar tekjur vegna vörusölu að fjárhæð kr. 2.992.201 en rekstrargjöld samkvæmt rekstrarreikningi ársins erukr. 1.020.796. Bókfærður hagnaður ársins nemur kr. 1.578.258. Bókfærðar tekjur vegna ársins 2014 nemi hins vegar kr. 255.498 og rekstrarkostnaður kr. 1.008.723. Jafnvel þótt hagnaður kunni að einhverju leyti að vera tilkominn vegna styrkja eða hugsanlega vegna annarrar starfsemi en þeirrar er brotin fólu í sér breyti það engu um að fjárhagslegur ávinningur var af brotunum.

Stefnendur benda enn fremur á að stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, leituðu eftir styrkjum hjá fjölmörgum fyrirtækjum í formi endurgjaldslausrar vinnu eða vöruúttekta. Þannig þáðu stefndu veitingar frá Mjólkursamsölunni og Ölgerðinni, prentstofur er prentuðu auglýsingaspjöld til birtingar á biðstöðvum Strætó virðast hafa gert það án endurgjalds og birtingaraðilinn sömuleiðis hafa birt spjöldin endurgjaldslaust. Jafnframt buðu stefndu fyrrum auglýsendum Rafskinnu í tengslum við sýninguna að kaupa frumverk J-kk-ef og einhverjir þeirra keyptu verk, í það minnsta Ölgerðin. Stefndu kynntu sýninguna rækilega í helstu fjölmiðlum landsins. Þannig notfærðu stefndu sér nafn J-kk-ef og verk hans félaginu til ávinnings í tengslum við hin tilgreindu brot. Þetta, ásamt umleitunum þeirra til samstarfs við Listaháskólann og hugsanlega fleiri aðila urðu til að vekja athygli enn fleiri aðila á óheimilli nýtingu verkanna.

Ber af þessum sökum að beita ákvæði 2. mgr. 56. gr. höfundalaga um að við ákvörðun bóta beri að líta til fjárhagslegs ávinnings hins bótaskylda. Jafnframt ber að líta til þess að brotin voru fjölmörg, fjöldi þeirra verka er brotið var gegn var mikill og kynning á þeim umfangsmikil.

Stefnendur taka fram að yrði talið að gjaldskrá Myndstefs yrði beitt með öðrum hætti í þeim tilvikum þegar notendur kaupa afnot myndefnis undir þeim kringumstæðum að aflað er heimildar rétthafa, ber þrátt fyrir það aðbeita henni í málinu með þeim hætti sem dómkröfur byggja á. Jafnframt sé eðlilegt að þegar um réttarbrot er að ræða sé ekki tekið tillit til lækkunar er Myndstef myndi hugsanlega beita í þeim tilvikum að heimildar er aflað.

Krafa um skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón er sett fram á grundvelli 1. mgr. 56. gr. höfundalaga.

Miskabætur

Krafa um miskabætur vegna brots gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef er sett fram með heimild í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga. Við brot þau er fyrr er lýst urðu stefnendur fyrir miskatjóni sem er umtalsvert. Því til stuðnings er bent á eftirfarandi:

Stefnendur höfðu nýlega tekið við handhöfn þeirra réttinda er um ræðir eða á árinu 2009. Þau hafi haft til skoðunar nýtingu á verkum J-kk-ef í einhverju formi. Stefnendur telja að notkun verkanna sem ekki stendur í tengslum við notkun þeirra í Rafskinnu á sínum tíma og felur í sér notkun á verkunum sem myndlistarverkum, óháð þeim tilgangi sem þau voru í öndverðu unnin fyrir. Því gildi sömu sjónarmið um ákvörðun miskabóta vegna brota gegn verkunum og gilda annars um myndlistarverk.

Stefnendur vísa einnig til þess að gríðarleg kynning hafi farið fram á verkunum sem slíkum án þess að nafns J-kk-ef væri að neinu getið nema á sýningunni í Gallerí Fold. Þannig komu verkin fyrir augu fjölda fólks sem átti leið um götur Reykjavíkur þá viku sem birting á 100 biðstöðvum Strætó stóð yfir en vart sé hægt að komast hjá því að auglýsingaspjöldin, fangi auga þess sem fram hjá þeim fer. Auk þessa voru eftirprentanir til sölu í formi veggspjalda og póstkorta í allnokkrum verslunum um rúmlega sex mánaða skeið.

Stefnendur telja einnig að brot stefndu hafi falist í broti gegn þeim þætti sæmdarréttar er felst í réttinum til að hindra að verki sé breytt, sjá umfjöllun um breytingu á verkum J-kk-ef í köflum um vinnslu boðskorts, auglýsingaspjalds í glugga, límmiða, veggspjöld og auglýsingaspjöld á biðstöðvum Strætó. Brot þetta leiddi einnig til miskatjóns er fólst í því að þurfa að þola að verkin birtust með margvíslegum hætti í breyttu formi.

Í samræmi við dómaframkvæmd hafa stefnendur miðað að við miski vegna óheimillar birtingar eins verks í dagblaði með víðtæka útbreiðslu sé bættur með kr. 100.000 og við að miski vegna birtingar eða rangrar nafngreiningar eins verks á netinu í einn mánuð sé bættur með kr. 10.000.

Kröfur um að efni verði fjarlægt af vefsíðum stefndu Krafa samkvæmt tölulið 8 er byggð á 55. grein höfundalaga þar sem segir að hafi eintök af verkum verið gerð í bága við ákvæði laganna megi ákveða í dómi að eintökin séu eyðilögð eða fjarlægð af markaði. Er þess krafist hér að kynningarmerkið sem birt er á vefsíðu stefnda, Familíunnar ehf., verði fjarlægt af vefsíðunni.

Krafa samkvæmt tölulið 9 er einnig byggð á 55. grein höfundalaga þar sem segir að hafi eintök af verkum verið gerð í bága við ákvæði laganna megi ákveða í dómi að eintökin séu afhent brotaþola eða eyðilögð. Eintök þau er þessi liður tekur til eru auglýsingar og ljósmyndir samkvæmt nánari lýsingu í 9. tölulið, sem hafa að geyma verk J-kk-ef K-kk-ef eða ranga tilgreiningu á höfundi verka hans. Er þess krafist hér að eintökin verði fjarlægð af vefsíðu stefnda, Fabrik ehf.

Krafa um eyðingu óseldra birgða

Krafa samkvæmt tölulið 10 er byggð á 55. grein höfundalaga þar sem segir að hafi eintök af verkum verið gerðí bága við ákvæði laganna megi ákveða í dómi að eintökin séu afhent brotaþola eða eyðilögð. Er þess krafist hér að eintök í birgðum af eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef í formi boðskorts, póstkorta, límmiða og veggspjalda verði afhent stefnendum til eyðingar með viðeigandi hætti.

Krafa um birtingu dóms

Krafa samkvæmt kröfulið 11 um birtingu dóms er byggð á 59. grein c höfundalaga þar sem kveðið er á um að í dómi þar sem kveðið sé á um brot á lögunum eða um ráðstafanir samkvæmt 55. grein megi að beiðni brotaþola mæla fyrir um birtingu dómsins að hluta eða í heild. Stefnendur telja að brot stefndu hafi verið stórfelld, þau hafi tekið til fjölmargra verka og verið framin með margvíslegri nýtingu, bæði opinberri sýningu, eintakagerð og dreifingu auk þess sem háttsemin var rækilega kynnt í fjölmiðlum eins og áður er komið fram. Er því eðlilegt að dómurinn taki þessa kröfu stefnenda til greina. Fjölmiðlakynning á þeirri starfsemi er brotin fólu í sér fór að miklu leyti fram með nokkrum fréttum í Morgunblaðinu og Fréttablaðinu og er því rétt að dómurinn verði birtur í prentaðri útgáfu þessara miðla.

Málsástæður stefndu Þ-kk-ef B-kk-ef, H-kvk-ef B-kvk-ef, M-kvk-ef Þ-kvk-ef og Familíunnar ehf.

Um upphaflegan höfundarétt G-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef Stefndu mótmæla þeirri fullyrðingu í stefnu að engin höfundaréttindi tengd umræddum verkum hafi stofnast í öndverðu til handa G-kk-þgf B-kk-þgf. Af hálfu stefndu er því enn fremur mótmælt að J-kk-nf sé höfundur textans og jafnframt telja stefndu að ósannað sé að letur sem notað var á auglýsingamyndum þeim sem hér um ræðir, séu höfundavarin verk J-kk-ef.

Af hálfu stefndu er ekki deilt um að J-kk-nf K-kk-nf teiknaði myndirnar sem mál þetta snýst um. Eins og við eigi um öll verk sem gætu fallið undir höfundaréttarvernd samkvæmt höfundalögum verður að meta hvort slík verk uppfylli skilyrði þeirra laga, þ. e. hvort verkin nái tiltekinni verkshæð, þ. e. geti talist andleg sköpun sem ber þess merki að vera ný og sjálfstæð. Hér er um að ræða auglýsingamyndir tiltölulega einfaldar að gerð og verður dómstóllinn að meta hvort að verk þessi geti talist verk sem njóti verndar samkvæmt höfundalögum.

Stefndu halda því fram að G-kk-nf B-kk-nf hafi átt ríkan þátt í sköpun auglýsingamyndanna sem hér er fjallað um. Framlög hans til myndanna hafi m. a. falist í hugmyndavinnu, þ. e. a. s. hann gaf teiknaranum skýr og nákvæm fyrirmæli um efni og gerð auglýsinganna og jafnframt lagt til texta sem fram kom í auglýsingunum. Í því sambandi geta stefndu þess að mörg þessara slagorða urðu mjög þekkt og eru enn þann dag í dag notuð af viðkomandi auglýsendum.

Stefndu kveða einnig augljóst að við gerð auglýsinga skipti höfuðmáli að skýr hugmynd sé til um hvert efni hennar eigi að vera og slagorð og/eða texti. Hugmynd að auglýsingu og slagorð hafi afgerandi áhrif á útlit og framsetningu viðkomandi auglýsinga. Framangreind framlög G-kk-ef til verkanna séu ótvíræð í máli þessu. Í því sambandi vísa stefndu til samnings milli G-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef frá 19. janúar 1949 en þar er m. a. sagt í fyrstu málsgrein „... eða nægilega nákvæmum fyrirmælum og fyrirsögnum um gerð myndanna.“ Í fjórðu málsgrein sama samnings er enn fremur komist svo að orði „... vegna efnisskorts á handritum eða nægilega nákvæmum fyrirmælum...“. En samkvæmt samningnum var það hlutverk G-kk-ef að setja fram fyrirmæli þessi og handrit. Stefndu telja þessi ákvæði samningsins taki af öll tvímæli um það að verklag við auglýsingagerðina hafi verið með þeim hætti að J-kk-nf hafi teiknað myndirnar algjörlega eftir hugmyndum, fyrirmælum og handriti G-kk-ef.

Stefndu telja engum vafa undirorpið að framlög G-kk-ef hafa verið afar veigamikil og hann hafi átt stóran hluta í sköpun auglýsingamyndanna. Þessum skilningi til frekari stuðnings er vísað til viðtals við J-kk-þf í Morgunblaðinu frá 20. desember 1996 á þar sem meðal annars sé haft eftir J-kk-þgf, að G-kk-nf hafi hannað auglýsingarnar og reyndar kemur þar einnig fram að G-kk-nf hafi samið auglýsingarnar. Í viðtali þessu er haft beint eftir J-kk-þgf sjálfum: „G-kk-nf var ansi hugmyndaríkur þegar átti að fara að hanna auglýsingar og stundum fannst mér hann ganga það langt að ég neitaði að teikna það sem hann bað mig um“.

Stefndu benda enn fremur á að G-kk-nf framleiddi eða lét framleiða auglýsingamyndirnar fyrir viðskiptavini sína og sá um sölu, birtingu og útgáfu á þeim og tók alla fjárhagslega áhættu af þessari starfsemi. Þeir G-kk-nf og J-kk-nf hafi þannig báðir verið höfundar að öllum viðkomandi auglýsingamyndum og enn fremur sé ljóst að framlög þeirra verða ekki aðgreind hvert frá öðru sem sjálfstæð verk. Af þessum sökum verði þeir að teljast samhöfundar að auglýsingamyndunum samkvæmt 7. gr. höfundalaga. Stefndu vísa í þessu sambandi til dóms Hæstaréttar frá 18. janúar 2001 í máli nr. 315/2000, þar sem að dæmt var að stefnandi málsins væri samhöfundur að þeim verkum sem um ræddi, enda hafði hann „... lagt hugmyndir, handrit og vinnu til...“ viðkomandi verks.

Stefndu telja enn fremur algjörlega ljóst að þeir G-kk-nf og J-kk-nf hafi sjálfir litið svo á að þeir væru samhöfundar að verkunum. Í bréfi J-kk-ef til G-kk-ef, dags. 28. mars 1954 segir J-kk-nf m. a. „... auglýsingagildi yfirleitt gott og ég hugsa að þú verðir ánægður með beggja vinnu.“ Þá telja stefndu að sami skilningur komi fram í fjölda blaðagreina sem fjölluðu um Rafskinnu.

Stefndu telja að þessi mikla umfjöllun á sínum tíma og tilvitnað viðtal við J-kk-þf frá 20. desember 1996, sem var löngu síðar, þ. e. árið 1996, ásamt þeirri staðreynd að J-kk-nf hafði aldrei uppi andmæli eða neinar aðrar athugasemdir við þennan skilning, hvorki fyrr né síðar, renni enn frekari stoðum undir málatilbúnað þeirra að þessu leyti. Stefndu telja að J-kk-þgf hefði þó verið hægur vandi að geta annars í tilvitnuðu viðtali við Morgunblaðið eða t. d. í viðtali við hann í Jólablaði Þjóðviljans, dags. 21. desember 1991. J-kk-nf leggi hins vegar mikla áherslu á framlög G-kk-ef til verkanna í þessum viðtölum. Því verði aldrei fallist á að J-kk-nf hafi verið einn höfundur þessara auglýsinga enda eru séu orð hans sjálf höfð fyrir því að svo var ekki. Er þess því krafist að viðurkennt verði með dómi að G-kk-nf sé samhöfundur að auglýsingamyndunum.

Stefndu mótmæla einnig þeirri málsástæðu stefnenda að J-kk-nf hafi átt höfundarétt að leturgerðum (d. typografi) þeim sem notaðar voru í auglýsingunum. Vísa stefndu til þess að í 1. gr. höfundalaga sé leturgerð ekki talin sérstaklega til verka sem varin eru af lögunum. Ljóst sé að leturgerð verði seint talin til verka sem varin eru af höfundarétti, enda vandséð hvernig leturgerð, nema þá helst í algjörum undantekningatilfellum, getur talist uppfylla skilyrði um að vera ný og sjálfstæð andleg sköpun. Leturgerðir þær sem hér um ræðir virðast margar hverjar vera byggðar á algengum leturgerðum þess tíma. Þá sé þess enn fremur að geta að ótölulegur fjöldi leturgerða hafa verið notaðar í gegnum tíðina og því erfitt um að vik þegar meta á hvort ákveðin leturgerð uppfyllir skilyrðin um að vera ný og sjálfstæð. Sönnunarbyrði fyrir því að svo sé hlýtur að hvíla á stefnendum eins og þessu máli er háttað. Í stefnu er hins vegar ekki að finna neinar röksemdir fyrir því að viðkomandi leturgerðir séu varðar af höfundarétti.

Um framsal upphafslegs höfundaréttar J-kk-ef K-kk-ef Stefndu mótmæla því að ekki hafi átt sér stað framsal á höfundarétti J-kk-ef til G-kk-ef að auglýsingamyndunum. Vísa stefndu að því leyti til samnings J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 en stefndu telja að þessi samningur taki af öll tvímæli um að G-kk-nf hafi haft J-kk-þf í vinnu sem auglýsingateiknara. Stefndu vísa í því samhengi til þess að G-kk-nf greiddi J-kk-þgf ákveðin laun fyrir þessi störf og eignaðist því afrakstur vinnu hans, þ. e. viðkomandi auglýsingamyndir.

Stefndu mótmæla einnig fullyrðingum í stefnu um að framsal J-kk-ef til G-kk-ef hafi einungis náð til notkunar verkanna í auglýsingaflettibókinni Rafskinnu. Vísa stefndu að því leyti til þess að auk notkunar auglýsinganna í Rafskinnu voru auglýsingarnar notaðar í dagblöðum, tímaritum og sem auglýsingar á kvikmyndasýningum. Þannig sé ljóst að auglýsingarnar voru notaðar í öllum tiltækum miðlum þess tíma. Stefndu telja jafnframt að J-kk-þgf hafi verið þetta fullkomlega ljóst þegar hann hóf störf sín hjá G-kk-þgf að svo væri málum háttað, enda höfðu auglýsingarnar birst í blöðum, tímaritum og kvikmyndahúsum á meðan T-kk-nf M-kk-nf starfaði fyrir G-kk-þf og allan þann tíma sem J-kk-nf var við þessi störf og raunar mun lengur og enn þann dag í dag, sbr. auglýsingar Mjólkursamsölunnar á útveggjum/gluggum Pétursbúðar.

Samkvæmt framangreindu telja stefndu að framsal J-kk-ef til G-kk-ef á sínum tíma hafi byggst á því að allar notkunarheimildir væru framseldar, hverju nafni sem nefnast. Því hafi verið um að ræða algjört framsal J-kk-ef á öllum upphaflegum fjárhagslegum höfundarétti hans að auglýsingamyndunum til G-kk-ef. Af þessum sökum er því harðlega mótmælt sem fram kemur í stefnu að G-kk-nf hafi ekki rekið neina aðra starfsemi sem kynni að krefjast þess að auglýsingamyndirnar yrðu nýttar frekar á hans vegum og jafnframt að G-kk-þgf hafi verið að óheimilt að framselja öðrum þá heimild sem hann öðlaðist til nýtingar, sbr. 2. mgr. 28. gr. höfundalaga. Í þessu sambandi árétta stefndu að J-kk-nf hreyfði aldrei neinum andmælum eða athugasemdum við að auglýsingarnar birtust í dagblöðum, tímaritum og kvikmyndahúsum.

Stefndu leggja enn fremur ríka áherslu á að 71 ár eru liðin síðan fyrstu auglýsingar sem J-kk-nf teiknaði fyrir G-kk-þf birtust. Það sé því fullkomlega ljóst að tómlætisáhrif eru hér löngu fram komin, enda hafa hvorki J-kk-nf né erfingjar hans, stefnendur, haft uppi neina tilburði til að sækja meintan rétt sinn til stefndu, fyrr en með þessum málatilbúnaði. Þá feli tómlæti J-kk-ef og síðar erfingja hans og atferli þeirra í sér þegjandi samþykki af þeirra hálfu og staðfestingu á því að allar fjárhagslegar höfundaréttarheimildir J-kk-ef vegna auglýsingamyndanna hafi verið framseldar til G-kk-ef.

Í stefnu er því haldið fram að J-kk-nf hafi unnið sem verktaki hjá G-kk-þgf á grundvelli einhvers konar munnlegs verktakasamnings. Stefndu telja stefnendur hins vegar ekki hafa fært neinar sönnur fyrir því að nokkur munnlegur verktakasamningur hafi verið fyrir hendi og er þeirri fullyrðingu mótmælt sem rangri og ósannaðri. Því er enn fremur mótmælt að um verktakasamning hafi verið að ræða af neðangreindum ástæðum, enda var G-kk-nf atvinnuveitandi J-kk-ef á þeim tíma sem auglýsingarnar verða til.

Stefndu árétta að samningur J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949, svo og önnur atvik málsins, feli í sér staðfestingu að um vinnuréttarsamband var að ræða milli aðilanna, sbr. orðalag í samningnum sem kveður á um að G-kk-nf sjái um allan efniskostnað, myndirnar verði gerðar eftir nákvæmum fyrirmælum og fyrirsögnum um gerð þeirra. Stefndu vísa einnig til þess að skattayfirvöld hafi gert G-kk-þf ábyrgan fyrir sköttum J-kk-ef á grundvelli stöðu hans sem atvinnuveitanda hans. Auk þess hafi G-kk-nf talið efniskostnað við gerð auglýsinga fram sem kostnað á skattframtölum sínum.

Stefndu telja jafnframt að J-kk-nf hafi verið í föstu starfi óslitið hjá G-kk-þgf a. m. k. árin 1945- 1957, þ. e. 12 ár. Samkvæmt skattframtölum J-kk-ef að voru tekjur frá G-kk-þgf langstærsti hluti heildartekna hans. Þá verði jafnframt ráðið af framtölum að J-kk-nf ekki unnið fyrir neina aðra aðila nema fyrir sjálfan sig, aðallega sem bóndi. Er í því sambandi vísað sérstaklega til skattframtals J-kk-ef vegna ársins 1954, en með því fylgi launamiði fyrir J-kk-þf, þar sem fram komi að G-kk-nf B-kk-nf sé atvinnurekandi J-kk-ef og enn fremur að laun séu greidd af G-kk-þgf til J-kk-ef það ár, hafi verið kr. 24.000, en heildartekjur J-kk-ef það ár vegna teikninga voru kr. 25.000. Með sama hætti færir G-kk-nf á skattframtölum sínum greiðslur til J-kk-ef sem kaupgreiðslur.

Stefndu telja að framangreind atriði sýni með ótvíræðum hætti að um vinnuréttarsamband var að ræða. Þá er því enn fremur mótmælt að samningurinn frá 19. janúar 1949 hafi verið einhvers konar undantekning frá venjubundnu samningssambandi aðilanna. Stefndu telja greinilegt samkvæmt samningnum, sem gerður er 19. janúar 1949, en þá hafði vinnusambandið staðið yfir í a. m. k. 4 ár, að samningurinn felur í sér staðfestingu á fyrirkomulagi því sem aðilarnir vildu hafa með sér og enn fremur að ekkert gerðist í framhaldinu sem breytti þessu fyrirkomulagi, sbr. ofangreind skattframtöl beggja aðila. Stefndu telja enn fremur að líta verði til þess að G-kk-nf leit ávallt á sig sem atvinnurekanda gagnvart J-kk-þgf og hafði fullt boðvald yfir honum í störfum hans vegna Rafskinnuverkefnanna, sbr. bréf G-kk-ef til J-kk-ef, dags. 1. apríl 1954. En þar kemur m. a. fram að G-kk-nf telur að J-kk-þgf sé algjörlega óviðkomandi umbúnaður sýninga og annað fyrirkomulag, sem verði eftir geðþótta G-kk-ef á hverjum tíma. Af þessum sökum verður því þannig slegið föstu að J-kk-nf hafi verið í vinnu hjá G-kk-þgf, með svipuðum hætti og tíðkast hjá auglýsingastofum nú á tímum.

Fari svo ólíklega að stefndu verði ekki sýknuð á grundvelli ofangreindra raka og málsástæðna, er enn fremur byggt á því að grundvallarreglur um hefð eigi við í þessu sambandi. Vísa stefndu í því sambandi til þess að lausafé verður unnið fyrir hefð samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð, á tíu árum, en höfundaréttur hefur verið talinn til eignarréttar. Ýmsir fræðimenn hafa talið að höfundaréttur sem slíkur hefðist almennt ekki. Í þessu máli eru hins vegar uppi þær sérstöku aðstæður að sjöfaldur hefðartími er liðinn frá því að fyrstu verkin komu fram. Telja stefndu að í þessu máli sé svo sérstakar aðstæður og hagsmunir uppi að stefndu telja að rétt sé að víkja frá almennu reglunni og dæma skuli að upphaflegur höfundaréttur J-kk-ef hafi unnist fyrir hefð í þessu tilfelli.

Komist dómstóllinn komist að þeirri niðurstöðu að hefð hafi ekki unnist vegna verkanna telja stefndu rétt séað líta til meginreglna hefðar og sjónarmiðanna þar að baki við túlkun samninga J-kk-ef og G-kk-ef þannig að talið verði að um fullgilt framsal höfundaréttar hafi verið að ræða á grundvelli samninganna Stefndu telja að jafnvel þótt litið yrði svo á að um verktakasamning hafi verið að ræða, leiði þau sjónarmið, sem að ofan hafa verið rakin, um tómlæti, þegjandi samþykki og hefð til þess að um fullgilt og að um algjört framsal allra fjárhagslegra upphaflegra höfundaréttinda J-kk-ef hafi verið að ræða til G-kk-ef.

Því er mótmælt að hálfu stefndu að þeim hafi verið óheimilt að sýna auglýsingamyndirnar eins og gert var á sýningunni í Gallerí Fold. Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga sé eiganda myndlistarverks heimilt, nema annað sé áskilið, að sýna það almenningi. Í því tilviki sem hér um ræðir var um að ræða sýningu á auglýsingamyndum, m. a. í söluskyni. Slíkar sýningar hafa ekki verið taldar leyfisskyldar af Myndstef, sbr. t. d. vottorð H-kvk-ef F-kvk-ef S-kvk-ef, fyrir hönd Myndstefs, dags. 8. janúar 2015. Enn fremur liggi fyrir að Myndstef hafi ekki krafist þess að samþykki Myndstefs eða viðkomandi listamanna sé aflað fyrir sýningum af þessum toga og jafnframt er ekkert að finna á vefsíðu Myndstefs eða í gjaldskrá þess sem að þessu lýtur. Af þessum sökum er á því byggt af hálfu stefndu að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að ofangreindri sýningu í Gallerí Fold.

Loks skal árétta að sýknu er krafist af öllum kröfum stefnenda af þeim ástæðum sem raktar hafa verið í kafla þessum.

Málsástæður sem leiða til sýknu af kröfu um afhendingu myndverka og/eða eftirgerða Því er hafnað af hálfu stefndu að J-kk-nf hafi eingöngu framselt G-kk-þgf afnotaheimild til birtingar verkanna í Rafskinnu, enda hafi verkin ekki eingöngu verið birt í Rafskinnu, heldur einnig sem auglýsingar í dagblöðum og kvikmyndahúsum. Þá árétta stefndu fyrri sjónarmið um að í framsali J-kk-ef til G-kk-ef hafi falist allsherjarframsal á öllum fjárhagslegum höfundaréttindum J-kk-ef að myndunum. Stefndu vísa til þess að sá háttur virðist hafa vera hafður á að fyrirtækin, auglýsendurnir sjálfir, fengu frumverkin til vörslu eftir að hafa keypt auglýsingu í Rafskinnu. Frumverkin prýddu oft veggi skrifstofuhúsnæðis og gera enn þann dag í dag. Jafnframt er bent á að frumverkin voru sjálf notuð við starfsemi G-kk-ef urðu þar með eðli málsins samkvæmt eign hans.

Stefndu telja þó mestu varða um þennan lið kröfunnar að G-kk-nf keypti einfaldlega frumverkin af J-kk-þgf til fullrar eignar. Þannig verði samningur J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 ekki skilinn svo að J-kk-nf hafi haldið eftir eignarétti að frumverkum auglýsinganna, enda sé ekkert fjallað um það í samningnum. Hins vegar sé í samningnum sérstaklega kveðið á um að greidd sé ákveðin fjárhæð fyrir auglýsingamyndirnar. Enn fremur sé ekki tekið á því í tilvitnuðum samningi að G-kk-nf hafi átt að afhenda auglýsingamyndirnar til J-kk-ef. Þannig sé fullkomlega ljóst að eignarrétturinn hafi færst til G-kk-ef í þessum viðskiptum, í samræmi við tilgang og eðli viðskiptanna.

Öll sömu sjónarmið og að framan eru rakin um tómlæti, þegjandi samþykki og hefð eiga hér fullkomlega við að mati stefndu, enda hafi stefnendur ekki geta sýnt fram á eða sannað að þeir eða J-kk-nf hafi nokkru sinni á 70 ára tímabili krafist afhendingar frumverkanna úr hendi G-kk-ef, ekkju hans, B-kk-ef eða stefndu. Sérstaklega skuli áréttað að frumverkin sem slík teljast til lausafjár samkvæmt lögum nr. 46/1905 um hefð, en hefðartími lausafjár er 10 ár samkvæmt 1. mgr. 2. gr. þeirra laga.

Í stefnu er því haldið fram að stefndu hafi ekki unnið hefð á frumverkunum þar sem 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð eigi hér við. Því er harðlega mótmælt af hálfu stefndu að ákvæði tilvitnaðrar málsgreinar komi hér til álita, þar sem ekkert þeirra tilvika sem þar eru upptalin eiga við í tilviki stefndu. Stefndu telja reyndar að þessi málsástæða sé vanreifuð í stefnu þar sem engin tilraun er gerð til þess að rökstyðja heimfærslu undir þetta tilvitnaða lagaákvæði, þ. e. ekki er tiltekið hvort byggt sé á því að stefndu hafi upphaflega náð umráðum frumverkanna með glæp eða óráðvandlegu atferli eða hvort stefndu hefðu fengið vitneskju um, áður en hefðin var fullnuð, að eignarhaldið væri þannig til komið. Þess utan sé öldungis fráleitt og frámunalega ósvífið af stefnendum að halda þessari málsástæðu fram. Þessari málsástæðu stefnenda er harðlega mótmælt sem fjarstæðu, enda liggur engin sönnunarfærsla fyrir þessari fullyrðingu af hálfu stefnenda eða tilburðir í þá átt í málatilbúnaði stefnenda.

Stefndu telja að J-kk-nf og erfingjar hans á eftir honum hafi haft fulla vitneskju um að fjöldi frumverka væri í eign og vörslum G-kk-ef og erfingja hans og höfðu aldrei hreyft við því andmælum eða athugasemdum, né heldur hafi þau krafist þess að fá frumverkin í sína vörslu, fyrr en með málatilbúnaði þessum. Bent skal á að stefnendur bera einungis fram þessa einu málsástæðu eða öllu heldur lagarök fyrir því að hefð hafi ekki unnist, þ. e. að 2. mgr. 2. gr. laga um hefð eigi hér við. Þar sem ljóst er að tilvitnað lagaákvæði á ekki hér við standi því eftir að hefð hefur unnist samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga um hefð. Af tilefni þessara fráleitu málsástæðu stefnenda áskilja stefndu sér rétt til þess að höfða meiðyrðamál á hendur stefnendum. Af ofangreindum ástæðum hafna stefndu að þeim beri skylda til að afhenda umrædd frumverk sem krafist er í stefnu í kröfulið 1. a) og krefjast sýknu af þessum kröfulið.

Stefndu mótmæla því sérstaklega að skilmálar Félags íslenskra teiknara frá 1970 hafi nokkra þýðingu í þessu máli. Skilmálar þessir hafa að sjálfsögðu ekki lagagildi eða gildi sem nokkur önnur réttarheimild. Þá sé um að ræða einhliða skilmálar þessa tiltekna félags, sem hefur enga lögsögu í því máli sem hér um ræðir, enda hvorugur aðilanna með nokkrum hætti bundnir af þessum skilmálum.

Vegna b-liðar fyrstu kröfu stefnenda um afhendingu tilgreindra sex myndverka skal upplýst að verkin sem þar er vísað til eru öll í einkaeign annarra en stefndu og voru þau fengin að láni fyrir sýninguna, fyrir utan tvö verk sem stefndu eiga aðeins til negatívur af. Þar sem þessi verk eru ekki í umráðum eða eign stefndu voru þau ekki sett á lista stefnda yfir verk í þeirra eign og vörslu, sem þau útbjuggu að beiðni stefnenda. Sérstaklega skal tekið hér fram að stefndu vita ekki hvar frumverk auglýsinganna, „Jólin byrja hjá okkur, JK02“ og „Snemma á daginn fer blaðið um bæinn, JK04“ eru niðurkomin. Hins vegar eigi stefndu negatívur af þessum verkum, eins og áður greinir. Pixel prentþjónusta litaði þessar tilteknu negatívur og birtust þessi tvö verk í auglýsingum á strætóskýlum vegna sýningarinnar í Gallerí Fold. Stefndu krefjast sýknu af þessum kröfulið vegna aðildarskorts, samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefndi, Þ-kk-nf, sagði í sjónvarpsþættinum Djöflaeyjunni að fjölskyldan ætti um 800 filmur. Stefndu skýra tilurð á þessum filmum eða réttara sagt negatívum að G-kk-nf fékk ljósmyndarann S-kk-þf V-kk-þf, í að a. m. k. sumum tilvikum til þess að taka ljósmyndir af auglýsingamyndunum og hafði hann þann háttinn á að þær voru látnar fylgja reikningnum til auglýsenda. Eftir að S-kk-nf V-kk-nf féll frá afhentu börn hans B-kk-nf u. þ. b. 990 negatívur af myndum sem hann tók fyrir G-kk-þf. Samkvæmt lista sem B-kk-nf gerði á sínum tíma, eiga stefndu 837 svarthvítar ljósmyndir af auglýsingum, sem hafa fylgt reikningum.

Stefndu kveða samninginn við Listaháskóla Íslands hafa verið gerðan í þeim tilgangi að varðveita og flokka þessar negatívur (þ. e. hluta þeirra negatíva sem hér að ofan er greint frá), en aldrei hafi komið til þess að Listaháskólinn skannaði negatívurnar af auglýsingamyndum sem J-kk-nf teiknaði. Stefndu árétta í þessu sambandi allar upplýsingar sem veittar hafa verið af hálfu stefndu vegna dómsmáls þessa og í aðdraganda þess eru veittar án skyldu og fela ekki í sér með nokkrum hætti að stefndu viðurkenni kröfugerð stefnenda. Upplýsingagjöf þessi er afrakstur gríðarlegrar fyrirhafnar og vinnu stefndu sem þau tóku að sér fyrir kurteisissakir og af virðingu við minningu J-kk-ef K-kk-ef. Stefndu hafa hins vegar ekki mætt neinu öðru en vanþakklæti og dylgjum af hálfu stefnenda í þessu sambandi. Þeim dylgjum stefnenda um að líklegt séu að fleiri frumverk séu í vörslum stefnenda en þau hafa veitt upplýsingar um, er vísað á bug og mótmælt.

Stefndu krefjast enn fremur sýknu af varakröfu stefnenda í kröfulið 1. c) í stefnu um afhendingu eftirgerða af þeim verkum er tilgreind eru í kröfuliðum 1. a) og b). Um varakröfu þessa gildir 1. mgr. 25. gr. a höfundalaga, þar sem kveðið er á um að vörslumanni myndlistaverks sé skylt að veita höfundi aðgang að verkinu til fjölföldunar þess eða útgáfu. Af hálfu stefndu er hins vegar á því byggt að framangreindur réttur höfundar sé persónulegur og erfist ekki, sbr. síðasta málslið tilvitnaðs lagaákvæðis. Dómur Hæstaréttar nr. 315/2000 frá 18. janúar 2001 sem stefnendur vísa til, varakröfu sinni til stuðnings, eigi ekki við í þessu tilfelli þar sem sá dómur hafi varðað höfund í lifanda lífi og í stað frumverks nær dómurinn til ljósmynda sem aðilar málsins voru taldir samhöfundar að.

Málsástæður sem leiða til sýknu af kröfu um skaðabætur og miskabætur (kröfuliðir 2, 3, 6 og 7 í stefnu)

Stefndu telja að stefnendur séu ekki handhafar að höfundarétti þeirra auglýsingamynda sem mál þetta snýst um, enda var handhöfn höfundaréttarins framseld til G-kk-ef eins og áður er rakið. Öllum kröfum stefndu á grundvelli 3. gr. höfundalaga er því hafnað og krafist sýknu af þeim. Því er ennfremur hafnað af sömu ástæðum að framin hafi verið stórfelld brot á höfundarétti J-kk-ef.

Í stefnu er því ennfremur haldið fram að brotið hafi verið gegn sæmdarrétti J-kk-ef, samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Tilvitnuð 1. mgr. 4. gr. laganna kveður á um nafnbirtingarrétt höfundar. Um nafnbirtingarþáttinn er það að segja að allar myndir sem teiknaðar hafa verið af J-kk-þgf og birtar af stefndu hafa verið birtar óbreyttar, þ. e. allar myndir sem J-kk-nf hefur merkt sér hafa verið látnar halda sér þannig að nafn hans hafi komið fram.

Undantekningar á þessu komi þó fram á þeim myndverkum sem í stefnu eru kallaðar klippimyndir og notaðar voru við útgáfu á límmiðum, boðskortum og auglýsingaspjaldi. Þó að nafn J-kk-ef hafi ekki komið fram á þeim hlutum mynda hans sem notaðar voru við gerð hinna svokölluðu klippimynda er þess að geta að sumar þessara mynda voru ekki merktar af J-kk-þgf og hins vegar að nafni J-kk-ef var mjög haldið á lofti við kynningu á sýningunni og á sýningunni sjálfri. Einnig hafi þess verið getið sérstaklega á límmiðum á öskjunum að J-kk-nf sé annar höfunda myndanna sem askjan hefur að geyma.

Stefndu vísa til þess að í þeim tilvikum þar sem J-kk-nf hefur ekki merkt myndir með nafni sínu, hafa stefndu ekki skeytt nafni hans inn á myndirnar enda væri það óheimilt þar sem það fæli í sér óheimila breytingu á verki og fæli í sér brot á sæmdarrétti J-kk-ef. Það sé hverjum höfundi í sjálfsvald sett hvort hann merki verk sín með nafni sínu eða ekki og hann einn hefur vald til þess að ákveða slíka merkingu, sbr. 1. mgr. 52. gr. höfundalaga. Kjósi höfundur að merkja ekki verk sitt eins og tilfellið er í þeim tilvikum sem hér um ræðir er öðrum aðilum óheimilt, nema fyrir liggi skýr og nákvæm fyrirmæli höfundarins sjálfs um að svo skuli gera, sbr. 3. mgr. 4. gr. höfundalaga. Stefnendur hafa ekki haldið því fram eða sýnt fram á að nokkrum slíkum fyrirmælum J-kk-ef sé til að dreifa í tilvikum þeim sem hér um ræðir. Verkum J-kk-ef verður því ekki breytt meðan svo er. Enn fremur skal hér aftur vísað til 1. mgr. 52. gr. höfundalaga, þar sem lagt er bann við því að setja nafn höfundar á verk án samþykkis hans en þetta ákvæði gildir einnig ef höfundur hefur fallið frá, (sbr. umfjöllun um ákvæði þetta í greinargerð með frumvarpi að höfundalögum). Enn fremur er á því byggt af hálfu stefndu að réttarvenja hafi fyrir löngu skapast fyrir því að nafn auglýsingateiknara séu ekki birt á auglýsingum sem þeir hafa teiknað eða skapað.

Stefndu hafna því einnig að brotinn hafi verið á J-kk-þgf sæmdarréttur hans samkvæmt 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Stefndu telja ekki um brot að ræða samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði, nema að breyting á verki höfundar eða birting sé með þeim hætti eða í því samhengi, að skert geti höfundarheiður hans. Því fari fjarri að stefndu hafi með nokkrum hætti skert höfundarheiður eða höfundarsérkenni með breytingum þeim sem leiddu af gerð svokallaðra klippimynda, sem áður var vikið að, enda var þar vel og smekklega vandað til verka. Stefnendur hafa með engum hætti fært rök fyrir því að höfundaheiður eða höfunda sérkenni J-kk-ef hafi verið skert samkvæmt tilvitnuðu lagaákvæði, enda engin rök fyrir hendi að því svo sé háttað. Af ofangreindum ástæðum hafna stefndu því alfarið að brotið hafi verið gegn sæmdarrétti J-kk-ef og því er krafist sýknu af öllum kröfum vegna meintra brota gegn sæmdarrétti hans og þar með skaðabótakröfum á þeim grunni.

Meint höfundaréttarbrot stefndu á höfundaréttindum J-kk-ef K-kk-ef Aðkoma stefndu að sýningunni í Gallerí Fold og kynningu á henni (liður a í kröfugerð stefnenda)

Stefndu hafna öllum málatilbúnaði stefnenda um að þau hafi brotið gegn höfundaréttindum J-kk-ef K-kk-ef. Með vísan til þess sem að framan er rakið telja stefndu að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að sýningunni í Gallerí Fold 1.-24. nóvember 2013 og kynningu á henni. Þá telja stefndu að sama máli gegni um framleiðslu boðskorts vegna sýningarinnar, enda hafi boðskortinu verið ætlað að vekja áhuga fólks fyrir sýningunni, þótt því hafi verið dreift í mjög takmörkuðu upplagi og þá aðeins til nokkurra styrktaraðila sýningarinnar, vina og ættingja, sem allir þekktu gjörla til höfunda verkanna.

Stefndu vísa enn fremur til þess að boðskortin hafi að stærstum hluta verið látin liggja frammi á sýningunni sjálfri í Gallerí Fold, þ. a. l. skiptir mestu máli að á sýningunni sjálfri voru nöfn teiknara auglýsingamyndanna sett skilmerkilega fram eins og áður hefur verið vikið að. Því er ærið langsótt að telja boðskort þetta brjóta á nafnbirtingarétti J-kk-ef K-kk-ef, sem eins og áður er fram komið, merkti oft og einatt ekki myndir sínar sjálfur.

Hvað varðar meint brot á sæmdarrétti J-kk-ef að öðru leyti vísast til málsástæðna stefndu sem fjallað er um hér að framan. Til að taka af allan vafa er rétt sem kemur fram í stefnu að prentuð voru 300 boðskort, en engin þeirra voru póstlögð, heldur voru þau notuð með þeim hætti sem ofan greinir.

Hvað varðar boðskortið og þar með þá níu bókstafi sem fyrirsögnin RAFSKINNA er sett saman úr og klippimynd þá sem getið er um í þessum kröfulið vísast til þegar framkominna mótmæla og umfjöllunar hér að framan sem leiða til sýknu af þessum kröfulið. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum samkvæmt þessum lið kröfunnar grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan.

Sýning frummynda, 44 myndir á vegg (liður kí kröfugerð stefnenda)

Stefndu telja sem fyrr að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að sýningu á þessum frummyndum í Gallerí Fold og vísa um það til fyrri umfjöllunar.

Hvað varðar verkið „Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund“, sem var fyrir mistök merkt T-kk-þgf M-kk-þgf í sýningarskrá, er það eitt að segja að J-kk-nf K-kk-nf hafði merkt verkið sjálfur Rafskinna/Jóndi, þannig ekki verður séð að þessi mannlegu mistök hafi komið að sök.

Þau frumverk sem ekki voru boðin til sölu á vefsíðu Gallerí Foldar og vefsíðu stefndu, eru sum í eign stefndu og önnur eru í einkaeign annarra og voru fengin að láni vegna sýningarinnar. Tilviljun ein hafi ráðið því hvort verkin á sýningunni voru boðin til sölu á vefsíðum Gallerí Foldar og vefsíðu stefndu. Þau verk sem fengin voru að láni voru augljóslega ekki til sölu. Aðeins eitt verk, „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“, var selt eftir að sýningunni lauk, nánar tiltekið þann 16. desember 2013. Fabrik ehf. hafi ekki komi að þeirri sölu og því sé ekki um fylgiréttargjald samkvæmt 25. gr. b. höfundalaga að ræða.

Stefndu fengu auk þess tvö verk að láni frá Nóa Siríus: „Hún gaf honum Ópal, nr. JK09“ og „Einn pakki á dag kemur öllu í lag nr. JK10“. Eftirfarandi verk eru í vörslu stefndu og hafa ekki verið seld: „Jólakökur með jólabragði, nr. 1; Mennt er máttur, nr. 43; Blindur er bóklaus maður, nr. 47; Athyglin beinist að yndisþokkanum, nr. 89 og Við leik og störf er vinnufata brýnust þörf, nr. 28“.

Tilburðum stefnenda til þess að færa rök fyrir því að einhver taxti samkvæmt gjaldskrá Myndstefs eigi yfirleitt við um sýninguna er mótmælt harðlega á grundvelli sömu raka og áður hefur verið fjallað um. Stefndu vekja athygli á því að í stefnunni komi skýrt fram að gjaldskrá Myndstefs hafi ekki að geyma neinn taxta sem nái yfir sýningar af þessu tagi, enda, eins og áður er fram komið, telur Myndstef sér ekki heimilt að leggja gjöld á slíkar sýningar. Það sé því fullkomlega fráleitt að reyna að teygja aðra hluta gjaldskrárinnar yfir þessa sýningu, sem er auðvitað þvert gegn hlutverki Myndstefs og lagaheimildum fyrir taxta af þessu tagi.

Krafist er sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan.

Sýning frummynda, 30 myndir, í sölurekka (liður l í kröfu stefnenda)

Stefndu telja sig hafa sýnt fram á með sama hætti og rakinn er að framan að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að sýningu á þessum frummyndum í Gallerí Fold Stefndu mótmæla því einnig að stefnandi, K-kvk-nf J-kvk-nf, hafi staðreynt fjölda verkanna en sú fullyrðing er algjörlega ósönnuð. Ekki liggi fyrir hvað margar myndir voru í rekkanum, stefndu töldu að þær væru í kringum 30, þegar lögmaður stefndu ritaði bréf til stefnenda 24. febrúar 2015. Engar myndir úr þessum rekka seldust á sýningunni. Einu frumverkin sem seldust á sýningunni, voru tvö innrömmuð frumverk teiknuð af J-kk-þgf K-kk-þgf: „Fiskihöllin, Borðið fisk og sparið“ og „Sápuverksmiðjan Hreinn, „Hreins kristalssápa gerir allt sem nýtt“. Hins vegar seldust tvær myndir úr rekkanum eftir sýninguna. Þessar myndir eru ekki á listanum sem stefnendur settu saman en þessar tvær myndir voru seldar Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni, þann 16. desember 2013 og Svalandi jóladrykkir. Eins og áður hefur verið fjallað um keypti Ölgerðin Egill Skallagrímsson fjórar myndir eftir sýninguna, ofangreindar tvær myndir úr rekkanum, eina mynd úr sýningarkassa, Egils jóladrykkir og eitt innrammað frumverk, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld. Stefndu segja Fabrik ehf. ekki hafa komið að sölunni á þessum verkum og því sé ekki um fylgiréttargjald að ræða.

Stefndu segja engar aðrar myndir hafa verið í rekkanum en helst verði talið að 27 myndir hafi verið í rekkanum á sýningunni, en ekki 30 myndir eins og stefndu töldu að hefðu verið.

Til þess að taka af allan vafa taka stefndu fram að í eign og vörslum stefndu séu nú 157 frumverk teiknuð af J-kk-þgf K-kk-þgf. Listinn sem stefnendur hafa unnið eigi því við, að undanskildum sex verkum sem stefndu seldu eins og að ofan greinir (þ. e. verk nr. 16, 36, 113, 114, 115 og 116 á þeim lista sem stefnendur hafa lagt fram).

Varðandi skaðabótakröfu og tilraun stefnenda til þess að „búa til“ Myndstefs taxta sem gilda ætti um þessa sýningu vísast til mótmæla stefndu þar um. Stefndu krefjast sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan. m) Sýning frummynda, sjö myndir í sýningarkassa Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum samkvæmt þessum kröfulið og vísa um það til fyrri umfjöllunar um að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að sýningu á þessum frummyndum í Gallerí Fold. Stefndu rekur hins vegar ekki minni til þess hvort þessar myndir hafi verið til sölu á sýningunni eða ekki, þótt þeim þyki það þó harla ólíklegt. Rétt er að þær voru til sýnis á sýningunni og jafnframt ljóst að engin þeirra seldist á sýningunni. Ein mynd sem var í sýningarkassanum seldist þó eftir sýninguna, eins og komið hefur fram. Sú mynd sem seld var Ölgerðinni eftir sýninguna var myndin „Egils jóladrykkir“. n) Sýning myndverka á skjá á sýningu Eins og fram kom í bréfi lögmanns stefndu til lögmanns stefnenda, dags. 24. febrúar 2015 er ekki til eintak af glærusýningunni, sem varpað var upp á skjá á sýningunni. J-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf hjá Gallerí Fold setti saman þessa glærusýningu og samkvæmt honum vistaði hann ekki eintak af sýningunni. Stefndu kveða algjörlega ósannað hversu margar auglýsingamyndir teiknaðar af J-kk-þgf K-kk-þgf birtust í þessari glærusýningu. Krefjast stefndu sýknu af þessum kröfulið með sömu rökum og áður hafa komið fram af hálfu stefndu.

Stefndu kveða glærusýningunni auk þess einungis hafa verið ætlað að kynna teiknarana, J-kk-þf og T-kk-þf, sem heimilt sé samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga, sbr. fyrri umfjöllun. Þá mótmæla stefndu að tilgreindur taxti úr gjaldskrá Myndstefs eigi við um glærusýninguna, enda var sýningin ekki leyfisskyld, eins og áður er fram komið. o) Framleiðsla auglýsingaspjalds sem stillt var út í glugga Gallerís Foldar Stefndu kveða þessu spjaldi hafa verið fargað eftir sýninguna. Rétt er að auglýsingaskiltið var sett saman úr tíu auglýsingamyndum úr Rafskinnu, níu þeirra voru teiknaðar af J-kk-þgf og ein þeirra var teiknuð af T-kk-þgf M-kk-þgf. Enn fremur byggja stefndu á því að það sé löng hefð og alþekkt réttarvenja fyrir því að auglýsingar séu ekki merktar höfundum sínum. Í þessu sambandi er látið nægja að vísa til þeirra auglýsinga sem nú birtast í dagblöðum og öðrum auglýsingamiðlum. Því er því mótmælt að skortur á tilgreiningu nafns J-kk-ef geti valdið stefnendum miskatjóni, enda gátu þau ekki búist við nafnbirtingu í tilfelli þessu.

Krafist er sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið bæði af ofangreindum ástæðum og enn fremur á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan. Í því sambandi er sérstaklega vísað til umfjöllunar um svokallaðar klippimyndir og sæmdarrétt J-kk-ef. p) Sýning auglýsingaskiltis fyrir utan inngang Gallerís Foldar Stefndu telja algerlega óljóst hver ætlan stefnenda er með þessum kröfulið. Í annarri málsgrein þessa kröfuliðar segja stefnendur að ekki verði gerðar kröfur að svo stöddu. En í þriðju málsgrein segja stefnendur að verið sé að gera kröfu á hendur öllum stefndu. Hér er því að finna enn eitt dæmið um óskýrleik í kröfugerð stefnenda, sem augljóslega varðar frávísun. Þrátt fyrir að óljóst sé hvort að stefnendur séu að gera einhverjar kröfur undir þessum kröfulið er til öryggis krafist sýknu með þeim rökum og málsástæðum stefndu sem þegar eru fram komnar. r) Birting 9 myndverka á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Samkvæmt 4. mgr. 25. gr. höfundalaga var stefndu heimilt að birta myndir af þessum 9 auglýsingamyndum, sem til sölu voru á vefsíðunni í formi eftirprentana. Engu skiptir í þessu sambandi með hvaða hætti slík birting er gerð eða á hvaða miðlum hún fer fram. Í þessu skyni er vísað til bréfs frá lögfræðingi Myndstefs 8. janúar 2015, þar lýst sé skilningi Myndstefs hvað þetta varðar. Eins áður greinir er ekki venja að birta nafn höfundar á auglýsingum og ljósmynd þessi verður að teljast auglýsing. Því var ekki framið brot með því að birta ljósmyndir af límmiðaöskjunni á vefsíðu stefndu. Lokað var fyrir alla virkni vefsíðunnar www. rafskinna. net og þar með sölu, þann 15. maí 2014.

Stefndu mótmæla að taxti Myndstefs geti átt hér við og enn fremur er miskabótakröfu mótmælt sem algjörlega fráleitri. Krafist er sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið bæði af ofangreindum ástæðum og enn fremur á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan. Í því sambandi er sérstaklega vísað til umfjöllunar um svokallaðar klippimyndir og sæmdarrétt J-kk-ef. s) Birting kynningarmerkis á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Stefndu mótmæla að stefnendur geti byggt nokkurn rétt á hinu svokallaða „kynningarmerki“ enda er það samsett úr bókstöfum og leturgerðum, sem eru ekki varin af höfundarétti eins og áður er vikið að í umfjöllun stefndu um upphaflegan höfundarétt G-kk-ef B-kk-ef og J-kk-ef K-kk-ef.

Eins og áður greinir var lokað fyrir alla virkni vefsíðunnar www. rafskinna. net þann 15. maí 2014. Rétt er að „kynningarmerki“ Rafskinnu var enn inn á vefsíðunni eins og lýst er í stefnu. Hýsingu síðunnar var hætt 30. september 2015, ekki er því rétt að merkið hafi verið enn í birtingu á síðunni við útgáfu stefnunnar. Því sé mótmælt að taxti Myndstefs geti átt hér við og enn fremur er miskabótakröfu mótmælt sem algjörlega fráleitri, enda engin haldbær rök færð fyrir henni.

Krafist er sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið bæði af ofangreindum ástæðum og enn fremur á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan.

2. Útgáfa á veggspjöldum og póstkortum

a) Útgáfa veggspjalda

Stefndu segja að framleidd hafi verið 25 eintök af hverju veggspjaldi. Familían ehf. hafi bókfært sölu á 120 eintökum af veggspjöldum, þar af voru 73 veggspjöld eftir auglýsingamyndum J-kk-ef K-kk-ef og 47 veggspjöld eftir auglýsingamyndum T-kk-ef M-kk-ef. Þann 20. maí 2014 voru öll veggspjöld og póstkortaöskjur tekin úr sölu, án skyldu stefndu.

Stefndu mótmæla öllum skaðabótakröfum á sömu forsendum og að framan er fjallað um, enda hafi stefndu verið fullkomlega heimilt að láta framleiða og veggspjöld þau sem hér um ræðir. Eftirprentanirnar hafi verið gerðar nákvæmlega eftir frumverkunum, þannig að þau voru eins og J-kk-nf merkti þau, annaðhvort merkt Rafskinna eða Rafskinna/Jóndi eða ómerkt. Þegar af þessari ástæðu sé fráleitt að halda því fram að nafnbirtingarréttur J-kk-ef hafi ekki verið virtur.

Stefndu kveða rétt að veggspjöldin hafi verið merkt © Familían ehf. / www. rafskinna. net. Af hálfu stefndu er tilganginum með þessari merkingu lýst með því að einungis hafi átt að kynna neytendum hver væri útgefandi verka þessara, svo sem skylda þeirra stendur til samkvæmt 3. gr. laga nr. 57/1956 um prentrétt, sbr. 1. mgr. 1. gr. sömu laga. Stefndu krefjast sýknu af öllum kröfum samkvæmt þessum kröfulið bæði af ofangreindum ástæðum og enn fremur á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan. b) Útgáfa póstkorta og límmiða til sölu í öskjum Stefndu mótmæla staðhæfingu stefnenda að framleiddar hafi verið 400 öskjur, þar sem upplag af hverri gerð korts hafi verið 400 stk., sem rangri. Stefndu hafi ekki framleitt neinar öskjur, heldur voru þær keyptar tilbúnar og stefndu síðan sett límmiðana á þær eftir hendinni miðað við vænta sölu, sem voru 200 öskjur. Stefndu hafi látið prenta 400 stk. af hverri gerð póstkorta, þar sem það reyndist hagstæðara fyrir þau. Póstkortaöskjur hafi eingöngu verið seldar í Gallerí Fold og í verslununum Rammagerðinni, Hrím og Borð fyrir tvo. Samtals hafi selst 68 póstkortaöskjur, sbr. sölureikninga.

Stefndu mótmæla sérstaklega að brotið hafi verið á nafnbirtingarrétti J-kk-ef K-kk-ef, enda hafi póstkortin sýnt óbreytta mynd af viðkomandi frumverkum auglýsingamynda eftir J-kk-þf. Eins og áður er fram komið var undir hælinn lagt hvort J-kk-nf merkti sér myndir eða ekki.

Enn fremur er byggt á því að límmiðar þeir sem um ræðir voru notaðir á lok og botn hverrar öskju sem um ræðir, en askja þessi myndaði því eina heild sem sjálfstæð vara og á límmiða sem var á botni askjanna var skilmerkilega getið um hverjir hefðu teiknað auglýsingamyndir Rafskinnu. Öskjurnar hafi einungis haft að geyma póstkort eftir frumverkum úr Rafskinnu.

Því er mótmælt að taxti Myndstefs geti átt hér við. Enn fremur er miskabótakröfu mótmælt sem algjörlega fráleitri.

3. Birting auglýsinga á biðstöðvum Strætó Skaðabótakröfu stefnenda undir þessum lið er mótmælt sérstaklega með þeim rökum að augljóst ætti að vera að notkun auglýsingamyndanna í auglýsingaskyni samræmist fyllilega upphaflegum tilgangi með gerð auglýsingamyndanna. Þá telja stefndu að heimild 4. mgr. 25. gr. höfundalaga að birta myndir af listaverkum þegar þau eru boðin til sölu nái til þess þegar um auglýsingu á sölusýningu fjölda listaverka er að ræða, þó ekki sé í öllum tilvikum um að ræða sömu myndir og til sölu voru boðnar.

Stefndu mótmæla einnig öllum miskabótakröfum á grundvelli meintra brota á nafnbirtingarrétti J-kk-ef K-kk-ef undir þessum kröfulið á sömu forsendum og áður greinir, enda voru viðkomandi auglýsingar á biðstöðvum Strætó óbreyttar eftirprentanir af frumverkum. Þá er því hafnað að meint samþykki fyrir nafnbirtingu prentaðila auglýsingaskiltanna feli í sér brot á sæmdarrétti J-kk-ef, enda er það löngu viðtekin hefð og venja að prentaðilar merki auglýsingar af þessu tagi með þessum hætti. Enn fremur telja stefndu að um svo óverulegar breytingar á verkunum sé ræða að aldrei verður talið að skertur hafi verið höfundarheiður eða höfundarsérkenni J-kk-ef, sbr. 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Því er mótmælt að taxti Myndstefs geti átt hér við og enn fremur er miskabótakröfu mótmælt sem algjörlega fráleitri, enda séu engin haldbær rök færð fyrir henni.

Krafist er sýknu á öllum brotum samkvæmt þessum kröfulið bæði af ofangreindum ástæðum og enn fremur á grundvelli þeirra mótmæla og málsástæðna sem stefndu hafa rakið hér að framan.

Stefndu telja að fullyrðingar í stefnu um að meint brot varði enn fremur við tiltekin ákvæði laga nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu, fái ekki staðist, enda sé engin tilraun gerð til þess að rökstyðja heimfærslu þessara meintu brota undir þau ákvæði laganna sem þar eru tilgreind.. Hafa beri í huga að tilvitnuð lög og lagaákvæði eru sett til þess að gæta hagsmuna neytenda og fyrirtækja í samkeppnisrekstri og ekki verður séð að hin meintu brot skaði með nokkrum hætti hagsmuni neytenda eða fyrirtækja og þess þá heldur hagsmuni stefnenda. Stefndu líta því svo á að þessi þáttur kröfugerðar og „málsástæðna“ stefnenda sé ekki dómtækur vegna vanreifunar og óskýrleika og ætti því sem slíkur að varða frávísun samkvæmt d. og e. liðum í 80 gr. laga nr. 91/1991.

Í stefnu kemur fram að hin meintu brot stefndu hafi verið framin af ásetningi, þar sem þau hafi haft vitneskju um hver hafi verið höfundur verkanna og hverjir væru erfingjar höfundar. Þessari málsástæðu er mótmælt sérstaklega, þar sem stefndu telja sig lögmæta rétthafa höfundaréttar að verkunum með fulla heimild til ráðstöfunar þeirra og er á það lögð áhersla að þau hafi ávallt verið í góðri trú um þennan rétt og hafi enda haft fulla ástæðu til þess eins og nánar er rakið hér að framan.

Um skaðabótakröfur stefnenda fyrir fjárhagslegt tjón Stefndu telja engan grundvöll í máli þessu til þess að dæma stefnendum skaðabætur, enda voru stefndu fullkomlega heimilar allar þær aðgerðir sem í stefnu er fjallað um. Stefndu mótmæla enn fremur sérstaklega að gjaldskrá Myndstefs geti með nokkrum hætti átt við sem viðmið skaðabótakröfu, þar sem stefnendur eru ekki aðilar að Myndstefi og eru auk þess ekki höfundar umræddra auglýsingamynda. Á það er bent að 2. mgr. 25. gr. höfundalaga, sem stefnendur virðast byggja á í þessu tilliti nái einungis til félagsmanna í Myndstef og þeirra myndhöfunda sem standa utan samtakanna.

Ef stefndu verða ekki sýknuð af skaðabótakröfum stefnenda, telja stefndu að verði til þess að allar aðgerðir stefndu sem lýst er í stefnu eru framkvæmdar í góðri trú stefndu um rétt sinn, enda höfðu hvorki J-kk-nf K-kk-nf né erfingjar hans á 70 ára tímabili gert athugasemdir eða settfram andmæli á eignarhaldi þeirra og vörslu á auglýsingamyndum þeim sem hér um ræðir. Eins og atvikum máls þessa er háttað verður ekki séð að nokkrar forsendur séu til þess að dæma stefnendum skaðabætur úr höndum stefndu, en ef svo ólíklega færi hlytu slíkar skaðabætur að verða að miklum mun lægri en krafist er í máli þessu. Komi til ákvörðunar skaðabóta, telja stefndu að líta verði til þess að G-kk-nf B-kk-nf var samhöfundur að auglýsingamyndum þeim sem hér er um vélað, sem þegar eigi að leiða til helmings lækkunar á öllum skaðabótakröfum.

Því er enn fremur mótmælt að stefndu hafi haft nokkurn fjárhagslegan ávinning af hinum meintu brotum. Eins og ársreikningar stefnda Familíunnar ehf., sem fram eru lagðir í málinu beri glöggt með sér hafa hluthafar félagsins ekki greitt sér nein laun vegna starfsemi þess, enda félagið ekki til þess í stakk búið. Stór hluti tekna félagsins var í formi styrkja og vöruskipta. Því sé ljóst að enginn raunverulegur hagnaður varð af þeirri starfsemi sem stefnt er fyrir, heldur þvert á móti verða færð rök fyrir því að í raun varð tap á þessum rekstri.

Miskabótakröfur stefnenda

Stefndu telja engan grundvöll í málatilbúnaði stefnenda til að sækja miskabætur úr höndum stefndu. Í þessu sambandi skal enn áréttað að G-kk-nf B-kk-nf hafði á sínum tíma fengið fullkomið framsal fjárhagslegra höfundaréttinda J-kk-ef K-kk-ef og hafði því fullar heimildir til þess að ráðstafa auglýsingamyndunum með þeim hætti sem gert var. Hvað varðar meint brot gegn sæmdarrétti J-kk-ef er vísað til fyrri umfjöllunar um viðkomandi málsástæður stefndu hér að ofan.

Því er mótmælt sérstaklega að nafni J-kk-ef hafi ekki verið haldið á lofti í tengslum við sýninguna, kynningar og auglýsingum á henni. Eins og áður er fram komið voru allar eftirprentanir óbreyttar með nafni J-kk-ef, þar sem hann hafði merkt sér auglýsingamyndirnar. Aðalatriði sé þó að á sýningunni í Gallerí Fold og í sýningarskrá var J-kk-ef getið vegna allra auglýsingamynda sem taldar voru teiknaðar af honum.

Þess skal enn fremur getið að stefnendur hafa með engum hætti sýnt fram á að fyrir hendi sé dómaframkvæmd sem segi fyrir um ákvörðun miskabóta og miða ætti við í þessu máli. Hér er því enn og aftur komin fram vanreifun af hálfu stefnenda í máli þessu sem leiðir það auðvitað af sér að vonlaust er fyrir stefndu að taka afstöðu til miskabótakrafna stefnenda, hvað þá heldur fyrir dómara að leggja mat á viðkomandi miskabótakröfuliði.

Fari svo ólíklega að dómstóllinn ákvarði miskabætur í þessu máli er þess krafist að þær verði lækkaðar mjög verulega enda ber hér að líta til þess að stefndu hafa ávallt verið í góðri trú um rétt sinn, kröfugerð stefnenda byggir ekki á neinum haldbærum rökum og G-kk-nf B-kk-nf var samhöfundur að auglýsingamyndum þeim sem hér er um að tefla sem leiðir þegar til helmings lækkunar allra miskabótakrafna. Er um þetta vísað til umfjöllunar um málsástæður stefndu.

Miskabótakröfur stefnenda í máli þessu sem beinast að stefndu samkvæmt kröfulið 3 í stefnu nema kr. 11.990.000 ásamt vöxtum og til viðbótar beinist miskabótakrafa að sameiginlega að stefndu með stefnda, Fabrik ehf., samkvæmt kröfulið 7, sem nemur kr. 470.000 ásamt vöxtum. Stefndu telja að þessar kröfur og fjárhæðir vera öldungis fráleitar. Framsetning slíkrar kröfugerðar er því með miklum ólíkindum sérstaklega þegar litið er til þess að heildaráhrif sýningarinnar í Gallerí Fold og auglýsingar og kynning á verkum J-kk-ef K-kk-ef voru augljóslega þau að nafni hans var haldið hátt á lofti og vakin var gríðarlega mikil eftirtekt á verkum hans, sem legið höfðu í láginni um langa hríð.

Kröfur að efni af vefsíðum stefndu verið fjarlægt Stefndu benda á að allt efni, og þar með kynningarmerkið RAFSKINNA, hafi verið fjarlægt af vefsíðu stefndu. En eins og ítrekað hefur komið fram, var hýsingu vefsíðunnar, www. rafskinna. net, lokað 30. september 2015. Þegar af þeirri ástæðu er krafist sýknu af þessum lið. Jafnframt er áréttað að stefndu var fullkomlega heimilt að birta efni þetta á vefsíðu sinni og engin brot hafa verið framin af hálfu stefndu og því ákvæði 55. gr. höfundalaga engan veginn við.

Krafa um eyðingu óseldra birgða

Stefndu krefjast sýknu af kröfu um eyðingu óseldra birgða samkvæmt kröfulið 10 í stefnu á sömu forsendum og áður hafa verið raktar, enda eru engin höfundaréttarbrot fyrir hendi í máli þessu.

Krafa um birtingu dóms

Stefndu krefjast sýknu af þessum kröfulið 11 í stefnu, enda hafa engin brot verið framin gegn stefnendum í máli þessu.

Um málskostnaðarkröfur stefndu

Þess er krafist að stefnendur verði dæmdir til greiðslu málskostnaðar stefndu, skv. 130. gr. sbr. 129 gr. laga um meðferð einkamála 91/1991. Auk þess krefjast stefndu þess að stefnendur verði sameiginlega dæmd til þess að greiða þeim málskostnað hvernig sem úrslit máls verða, sbr. a- og c-liði 1. mgr. 131 gr. laga um meðferð einkamála 91/1991 og 3. mgr. 131. gr. sömu laga. Enn fremur er þess krafist að sérstakt álag verði lagt á málskostnað, sbr. 2. mgr. 131. gr. sömu laga. Vísa stefndu þá til þess að málatilbúnaður stefnenda hafi verið með ólíkindum umfangsmikill og flókinn og að varnir stefndu hafi afþeim sökum krafist miklu meiri vinnu og fyrirhafnar en með nokkrum hætti geti talist eðlilegt vegna máls af þessum toga.

Kröfur stefndu um sýknu á kröfu stefnenda um afhendingu frumverka byggja þau m. a. á meginreglu samningaréttar um skuldbindingargildi samninga, á 1. mgr. 2. gr. laga um hefð nr. 46/1905, meginreglum eignarréttar um tómlætisáhrif og meginreglum samningaréttar um þegjandi samþykki og einnig er byggt á 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna aðildarskorts. Um kröfu stefndu um sýknu af varakröfu stefnenda um afhendingu eftirgerða er byggt á 1. mgr. 25. gr. a höfundalaga nr. 73/1972

Málsástæður stefnda Fabrik ehf.

Sýknukrafa

Sýknukröfu sína byggir stefndi, Fabrik ehf. á því að stefnendur eigi enga beina fjárkröfu á hendur félaginu. Ljóst er af málsatvikum að stefndi geti ekki borið ábyrgð á þeim meintu brotum sem mál þetta varði. Aðkoma Fabrik ehf. sé afar takmörkuð og fólst í því einu að vera umboðsaðili fyrir sýningu og sölu á verkum sem deilt er um höfundarétt í þessu máli og því er kröfum ranglega beint að félaginu. Því er um aðildarskort að ræða sbr. 1. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

Stefndi Fabrik ehf. telur að kröfur stefnenda um bótaskyldu og miskabótakröfu byggi fyrst og fremst á atvikum sem varði ekki stefnda og eigi sér langa sögu áður en erfingjar Rafskinnu héldu sýningu í Gallerí Fold sem atvik þessa máls varðar. Er þá vísað til þess að um árabil hafi myndverk þau er birtust í Rafskinnu verið birt í fjölmiðlum og víðar óátalið af hálfu stefnenda. Eðli máls samkvæmt beri stefndi ekki bótaábyrgð vegna þessa máls en telja verður að snertiflötur Gallerís Foldar við málavexti sem raktir eru í stefnu, sem er að lána sýningarsal sinn undir sýningu Rafskinnu í húsakynnum sínum að Rauðarárstíg og kynningu sýningarinnar í fjölmiðlum, geti ekki falið í sér brot gegn höfundalögum. Þá er einnig byggt á því að myndverkin hafi verið notuð í góðri trú og því sé bótaskyldu hafnað.

Þá telur stefndi ekki verða ráðið af málatilbúnaði stefnenda hvers vegna hann telur sig réttan aðila til þess að fara með kröfu er varðar brot á höfundalögum er varðar Rafskinnu, enda vanti viðhlítandi sannanir fyrir því að stefnandi fari með þann höfundarétt sem stefnandi byggir á í þessu máli.

Stefndi telur að aðkoma sín að lána sýningarsal sinn undir sýningu Rafskinnu og kynna myndverk sem söluaðili hefur til sölumeðferðar í auglýsingum, geti ekki að neinu leyti brotið gegn höfundarrétti er varðar myndverkin sem sýnd voru í Rafskinnu, enda sé þess hvergi getið í stefnu að framsal á höfundarétti hafi átt sér stað til stefnenda. Fyrir liggi í málsgögnum að erfingjar G-kk-ef B-kk-ef hafi haft verkin sem sýnd voru í Gallerí Fold í vörslum sínum í yfir hálfa öld. Þá vísar stefndi til 1. mgr. 25. gr. höfundalaga nr. 73/1972 þar sem fram komi að eiganda myndlistarverks sé heimilt að selja eintak sitt og sýna það almenningi. Því sé með öllu óskiljanlegt í ljósi eignarréttar að þeim myndverkum sem um er rætt í þessu máli að sýningin í Gallerí Fold geti talist vera óheimil og þar með birting verkanna á umræddri sýningu.

Stefndi vísar til þess að hann sé miðlari á myndverkum og geti í ljósi stöðu sinnar ekki annað en treyst þeim aðila sem fer með vörslur höfundarverndaðra verka, enda er um lausafé að ræða sem ekki er skráningarskylt. Vísar stefndi um það til 1. málsliðar 1. mgr. 8. gr. höfundalaga nr. 73/1972 en þar kemur fram að „höfundur verks telst sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur, þegar verk er birt.“

Stefndi telur að það leiði af ákvæðinu að ákveðið traust verði að ríkja á markaði þar sem farið er með myndlistarverk og andlag höfundaréttarins birtist í ákvæðinu, enda sé um huglæg réttindi að ræða sem getur birst í endalaust mörgum eintökum og aðilar á listmarkaði verða aðgeta treyst því að geta samið við aðila í því trausti að sá aðili fari réttilega með höfundarétt á því verki sem hann hefur í vörslum sínum.

Að mati stefnda bendir ekkert til annars en að erfingjar G-kk-ef B-kk-ef hafi gætt ákvæða höfundalaga í einu og öllu eins og þeim hafi borið. Vísar stefndi enn fremur til þess að í greinargerð með ákvæði 8. gr. í frumvarpi því er varð að höfundalögum nr. 73/1972 komi fram að 1. mgr. 8. gr. höfundalaga feli í sér hagræði til handa viðsemjanda höfundar, sem eigi að geta treyst því að hann semji við réttan umráðamann, ef engin sérstök atvik gera það tortryggilegt. Í því sambandi verði að benda á að samkvæmt gögnum málsins eru flest öll verkin eru merkt Rafskinnu og því séu allar löglíkur með því að aðstandendur sýningarinnar hafi farið með höfundaréttinn að myndverkunum eins og áður segir.

Af þessum sökum telur stefndi Fabrik ehf. að hafna verði sjónarmiðum stefnenda um að opinber kynning myndlistarverks á listsýningu sé óheimil án samþykkis höfundar nema um sé að ræða opinbert listasafn sbr. 25. gr. höfundalaga, enda var ekki annars að vænta en að þeir aðilar sem stóðu að sýningunni og höfðu frumkvæði að henni hafi farið með höfundarréttinn að þeim verkum sem sýnd voru. Þá megi sjá af tölvupósti J-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef til lögfræðings Myndstefs 8. nóvember 2013 þar sem staðfest sé að skráning og innheimta höfundaréttargjalda við sölu á frummyndum á sýningunni í Gallerí Fold fór að fullu fram samkvæmt lögum um höfundarétt nr. 73/1972.

Stefndi Fabrik ehf. telur að hafna verði þeirri málsástæðu að hann hafi brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings, sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga, með birtingu boðskorts á Facebook á sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Vísar stefndi þá til þess að honum sé ekki kunnugt um hvort stefnendur fari með höfundarrétt að þeim myndverkum sem greinir í stefnu og þar með einkarétt til eintakagerðar. Þó svo væri hafnar stefndi Fabrik ehf. því að birting auglýsingar hafi falið í sér brot gegn 3. gr. höfundalaga. Vísar stefndi þá sem fyrr til 4. mgr. 25. gr. höfundalaga. Sú grein takmarki höfundarétt að því er varðar söluaðila myndlistar, með því að veita kvaðalaus not viðkomandi efnis, en í því felist að söluaðili þurfi ekki að fá samþykki höfundar fyrir birtingu. Þá verði söluaðili heldur ekki krafinn um endurgjald fyrir birtingu auglýsingar á myndverkum sem söluaðili hefur til sölu.

Af þeim sökum sé ekki hægt að telja myndbirtingar stefnda af verkum sem voru sýnd á sýningu Rafskinnu, í aðdraganda sýningarinnar til kynningar og auglýsinga, brot gegn höfundalögum. Þrátt fyrir að Fabrik ehf. starfi eftir heimildum höfundalaga sem takmarkar höfundarrétt nái þær lögheimiluðu takmarkanir almennt ekki til sæmdarréttar 4. gr. laganna, þ. e. m. a. nafngreiningarréttar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna. Mikilvægur fyrirvari réttarins til nafngreiningar sé þó að rétturinn sé metinn eftir því sem við geti átt. Með þeim víðtæka fyrirvara greinarinnar komi því fram að meta þurfi hvort auðkenningar skylda eigi við hverju sinni. Megi í því mati m. a. líta til venju sem kunn að hafa myndast á tilteknum birtingarsviðum og einnig, eftir atvikum, til eðlis máls og allra aðstæðna með mið af sanngjörnum hagsmunum allra aðila.

Stefndi telur að fullyrða megi að ekki séu auðkennd öll listaverk sem birtast í fjölmiðlum. Segja megi að viðmið hafi skapast um að ef listaverk sé aðalefni myndar og/eða umfjöllunar sé verkið auðkennt. Ef listaverk sé hins vegar einhvers konar aukaefni myndar og/eða umfjöllunar sé það verk alla jafna ekki auðkennt. Því hafi stefndi ekki þurft að gæta að nafngreiningarrétti höfundar myndverkanna sem notuð var í auglýsingunni þar sem umfjöllunarefni auglýsingarinnar var auglýsingabókin Rafskinna og saga hennar og myndverkin algjört aukaefni.

Því er enn fremur mótmælt að Fabrik ehf., hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að geta ekki nafns J-kk-ef K-kk-ef á boðskort í tengslum við sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Þess megi geta að í umræddu tilviki taki Gallerí Fold fram í texta umfjöllunarinnar hver hafi verið upphafsmaður Rafskinnu og nafngreinir þann aðila sérstaklega. Þá hafi stefndi Fabrik ehf. verið algjörlega grandlaus um að einhver möguleiki væri á því að stefnandi kynni að eiga rétt yfir þeim myndum sem hér ræðir.

Stefndi Fabrik ehf. mótmælir einnig málsástæðu 1(c) um að hann hafi með sendingu boðskorts til áskrifenda hjá Gallerí Fold, brotið gegn 3. gr. höfundalaga þar sem um ólögmæta eintakagerð hafi verið að ræða og brot á nafngreiningarrétti stefnenda sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Telur stefndi að samkvæmt 4. mgr. 25. gr. höfundalaga sé söluaðilum myndlistar heimilt að birta myndir af myndverkum sem viðkomandi hefur til sölumeðferðar í auglýsingum og skrám til kynningar í tengslum við tilfallandi sölu eða sýningu. Því sé ekki hægt að telja myndbirtingar Gallerís Foldar af verkum sem sýna átti á sýningunni í Gallerí Fold í tilefni af afmæli auglýsingafyrirtækisins Rafskinnu síðla árs 2013 brot gegn einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar sbr. 3. gr. höfundalaga.

Á sama hátt er því mótmælt að Fabrik ehf., hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að geta ekki nafns hans á boðskortið í tengslum við sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Þar sem ekki var um birtingu á eintaki að ræða í skilningi 3. og 4. gr. höfundalaga eða nýtingu verks, heldur myndbirtingu gallerísins af myndverki sem Gallerí Fold hafði til kynningar vegna sýningar og sölu sem er heimil samkvæmt áðurnefndri 4. mgr. 25. gr. höfundalaga. Þá vísar stefndi til þeirra málsástæðna sinna sem áður greinir um fyrirvara við nafngreiningu höfundar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Vísar stefndi til þess að í boðskortinu sem um ræðir er ekki vikið að því hver höfundur myndverkanna er, né heldur vikið að því hver er upphafsmaður auglýsingabókarinnar Rafskinnu. Því eigi nafngreiningarréttur 4. gr. höfundalaga ekki við í þessu tilviki.

Þá er einnig mótmælt málsástæðu 1(d) um að Fabrik ehf., hafi brotið gegn nafngreiningarrétti stefnenda sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að hafa birt auglýsingu um opnun sýningar Rafskinnu á Facebooksíðu Gallerís Foldar þann 1. nóvember 2013 og tilgreint G-kk-þf B-kk-þf sem höfund myndanna. Fyrir liggur að flest myndverkin séu merkt Rafskinnu en þó séu einhver verk merkt Rafskinna, Jóndi. Því er hafnað að geta hafi þurft nafns J-kk-ef K-kk-ef sérstaklega við birtingu auglýsingarinnar og vísað til fyrri málsástæðna um fyrirvara við nafngreiningu í 1. mgr. 4. gr.

Þá er mótmælt málsástæðu 1(e) að Fabrik ehf., hafi brotið gegn einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga með því að tengja frétt Ríkisútvarpsins inn á Facebooksíðu sína og að hafa brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga, með því að hafa birt auglýsingu um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerí Foldar þann 3. nóvember 2013 en um það vísar stefndi til fyrri málsástæðna í tengslum við 4. mgr. 25. gr. höfundalaga. Á sama hátt er því hafnað að Fabrik ehf., hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að geta ekki nafns hans á boðskorti í tengslum við sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Er um þetta atriði sem fyrr vísað til 4. mgr. 25. gr. sem og málsástæðna að baki 1. mgr. 4. gr. um fyrirvara við nafngreiningu. Bendir stefndi á að í auglýsingunni sem málsástæða 1(e) í stefnu lýtur að sé ekki vikið að því hver höfundur myndverkanna er, heldur vikið að því hver er upphafsmaður auglýsingabókarinnar Rafskinnu. Því eigi nafngreiningarréttur 4. gr. höfundalaga ekki við í þessu tilviki.

Þá er einnig hafnað málsástæðu 1(f) að Fabrik ehf. hafi brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga og nafngreiningarrétti J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að hafa birt auglýsingu um Rafskinnu á Facebooksíðu Gallerís Foldar 11. nóvember 2013 en auglýsingin hafði að geyma myndverk. Um þetta er sem fyrr vísað til 4. mgr. 25. gr. höfundalag.

Á sama hátt er því hafnað að Fabrik ehf., hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að geta J-kk-ef ekki á boðskortinu í tengslum við sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold, þar sem ekki var um birtingu á eintaki að ræða í skilningi 3. og 4. gr. höfundalaga eða nýtingu verks, heldur myndbirtingu gallerísins af myndverki sem Gallerí Fold hafði til kynningar vegna sýningar eða sölu sem heimil er samkvæmt áðurnefndri 4. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Þá er einnig mótmælt málsástæðu 1(g) að Fabrik ehf. hafi brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga og nafngreiningarrétti J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að hafa birt auglýsingu um lok sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar 21. nóvember 2013 en auglýsingin hafði að geyma myndverk. Að því leyti vísar stefndi sem fyrr til ákvæðis 4. mgr. 25. gr. höfundalaga og þeirra sjónarmiða sem rakin eru hér að framan.

Með vísan til sömu sjónarmiða mótmælir stefndi einnig málsástæðu 1(h) um að Fabrik ehf. hafi brotið gegn í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. og 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að hafa birt auglýsingar sem höfðu að geyma myndverk um framlengingu sýningar á vefsíðu Gallerís Foldar um miðjan nóvember 2013, málsástæðu 1(i) um auglýsingu á lokum sýningar Rafskinnuá heimasíðu Gallerís Foldar/Listapóstsins 21. nóvember 2013 og málsástæðu 1(j) sem lýtur að auglýsingu um framlengingu sýningar Rafskinnu, í viðskiptablaði Morgunblaðsins 16. nóvember 2013.

Þá mótmælir stefndi því að hann hafi brotið gegn einkarétti höfundar til sýningar eintaka, sbr. 3. gr. höfundalaga, með því að hafa á sýningunni í Gallerí Fold til sýnis 44 innrammaðar frummyndir Rafskinnu. Vísar stefndi þá til þess að Gallerí Fold sé miðlari á myndverkum og getur í ljósi stöðu sinnar ekki annað en treyst þeim aðila sem fer með vörslur höfundarverndaðra verka, enda er um lausafé að ræða sem ekki er skráningarskylt. Í þessu sambandi vísar stefndi til 1. málsliðar 1. mgr. 8. gr. höfundalaga nr. 73/1972 um að „höfundur verks telst sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur, þegar verk er birt.” Stefndi mótmælir einnig sjónarmiðum stefnanda þess efnis að opinber kynning myndlistarverks á listsýningu sé óheimil án samþykkis höfundar nema um sé að ræða opinbert listasafn, sbr. 25. gr. höfundalaga, enda var ekki annars að vænta en að þeir aðilar sem stóðu að sýningunni og höfðu frumkvæði að henni fóru með höfundarréttinn að þeim verkum sem sýnd voru.

Með vísan til sömu sjónarmiða mótmælir stefndi málsástæðum 1(l) og 1(m) um að Fabrik ehf. hafi brotið gegn einkarétti höfundar til sýningar eintaka af verki sem lögmæltur er í 3. gr. höfundalaga með því að hafa á sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold haft til sýnis í sölurekka óinnrammaðar frummyndir Rafskinnu og með því að hafa á sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold haft til sýnis í sýningarkassa sjö óinnrammaðar frummyndir Rafskinnu.

Stefndi mótmælir einnig málsástæðu (1 n) að Fabrik ehf. hafi brotið gegn höfundalögum með sýningu myndverka á Powerpoint kynningu á skjá á sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Eru fullyrðingar þær sem raktar eru í greinargerð stefnenda ósannaðar.

Stefndi mótmælir einnig málsástæðu málsástæðu 1(o) um að hann hafi brotið gegn 3. gr. og 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að stilla út auglýsingaspjaldi í glugga Gallerís Foldar, og gegn 4. gr. höfundalaga með því að geta ekki nafns J-kk-ef á boðskorti í tengslum við sýningu Rafskinnu í Gallerí Fold. Vísar stefndi í því sambandi til ákvæðis 4. mgr. 25. gr. höfundalaga og þeirra sjónarmiða sem leidd verða af því ákvæði og stefndi hefur rakið hér að framan. Þá mótmælir stefndi að brotið hafi verið gegn 2. mgr. 4. gr. höfundalaga um rétt til að banna breytingar á verki þar sem aðkoma Fabrik ehf. var eingöngu að lána sýningarsal undir sýningu Rafskinnu.

Þá er einnig mótmælt málsástæðu 1(p) er varðar sýningu auglýsingaskiltis fyrir utan inngang Gallerís Foldar en þar áskilur stefnandi sér rétt til að hafa uppi kröfu vegna þessa liðar síðar, m. a. með framhaldsstefnu. Þessu er hafnað sem ósönnuðu.

Með vísan til sjónarmiða sem leidd verða af 4. mgr. 25. gr. höfundlaga mótmælir stefndi Fabrik ehf. því einnig að hann hafi brotið gegn 3. gr. og 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að birta myndirnar sem um er deilt í þessu máli á heimasíðu sinni, www. myndlist. is og boðið til sölu. Á sama hátt er því hafnað að Fabrik ehf., hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga með því að geta nafns T-kk-ef M-kk-ef við eitt verkanna. Telur stefndi að þarna hafi ekki verið um birtingu á eintaki eða nýtingu verks að ræða í skilningi 3. og 4. gr. höfundlaga heldur myndbirtingu gallerísins af myndverki sem Gallerí Fold hafði til kynningar vegna sýningar eða sölu sem heimil er samkvæmt áðurnefndri 4. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Stefndi Fabrik ehf. mótmælir því harðlega að hann framið brotin með ásetningi og haft sömu vitneskju og aðrir stefndu um hver ætti höfundarrétt að þeim myndum er birtust í Rafskinnu og hverjir væru erfingjar höfundarréttarins. Fabrikehf. hafi verið í góðri trú um að myndverk þau sem stefndu hafi látið til sýningarinnar væru myndverk sem heimild væri fyrir að birta samkvæmt heimildum höfundalaga. Stefndi Fabrik ehf. hafnar því að hafa brotið gegn ákvæðum höfundalaga og því eigi ákvæði 56. gr. laganna ekki við.

Stefndi Fabrik ehf. mótmælir sérstaklega kröfu stefnenda um miskabætur, enda verði ekki séð að lagaskilyrði séu til að dæma stefnendum miskabætur og allra síst þá fjárhæð sem farið sé fram á.

Um lagarök fyrir kröfum sínum vísar stefndi einkum til 4. mgr. 25. gr. höfundlaga sem og 4. gr. höfundalaga og þeirrar reglu að nafngreiningarréttur höfundar sé matskenndur. Stefndi vísi um málskostnaðarkröfu sína til 130. gr. laga nr. 91/1991. Kröfu sína um aukið álag á málflutningslaun gagnvart stefnendum byggir stefndi Fabrik ehf. á þeirri staðreynd að stefna málsins sé með öllu tilhæfulaus og án þess að nokkur lagagrundvöllur sé til staðar til sóknar í málinu af þeirra hálfu gagnvart stefnda Fabrik ehf. Um þessa kröfu vísar stefndi annarstil 2. mgr. 131 gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Krafan um málskostnað byggist að öðru leyti á 129. og 130. gr. sbr. og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV. Niðurstaða

1. Ágreiningur aðila um hvort myndirnar sem málið snýst um njóti verndar samkvæmt höfundalögum Aðilar málsins eru sammála um að J-kk-nf K-kk-nf hafi teiknað myndirnar sem kröfur stefnenda í málinu lúta að. Af hálfu stefndu Familíunnar ehf., Þ-kk-ef B-kk-ef, H-kvk-ef B-kvk-ef og M-kvk-ef Þ-kvk-ef hefur hins vegar verið byggt á því að myndirnar sem um ræðir og letrið sem notað er á þeim feli ekki í sér nægilega frumlegt og sjálfstætt framlag af hálfu J-kk-ef til að geta notið verndar höfundarréttar samkvæmt 1. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Þannig segir með beinum hætti í greinargerð stefndu til dómsins að verkin sem um ræðir séu „auglýsingamyndir tiltölulega einfaldar að gerð“ og að dómurinn verði „að meta hvort að verk þessi geti talist verk sem njóti verndar samkvæmt höfundalögum.“

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf hafa enn fremur byggt á því að G-kk-nf B-kk-nf hafi verið meðhöfundur að umræddum myndum. Hafa stefndu í því sambandi vísað til ummæla J-kk-ef í blaðaviðtölum um aðkomu G-kk-ef að gerð myndanna. Af hálfu stefndu er því enn fremur haldið fram að J-kk-nf hafi á sínum tíma framselt G-kk-þgf allan nýtingarrétt á myndunum sem um ræðir. Því sé ekki um að ræða að erfingjar hans hafi brotið gegn einkarétti erfingja J-kk-ef til sýningar myndanna og eftirgerðar þeirra.

Ljóst er að þegar myndirnar sem um ræðir í málinu voru teiknaðar á árunum 1943 til 1957 voru í gildi lög nr. 13/1905, um rithöfundarétt og prentrétt, með síðari breytingum. Í a-lið 1. gr. þeirra laga var kveðið á um að hver höfundur hefði eignarrétt á því sem hann hefði samið og gert. Hann hefði því, innan þeirra marka sem lögin settu meðal annars einkarétt á að birta þau prentuð eða margfölduð á hvern hátt sem væri, eða hagnýta þau eða koma á framfæri með öðrum hætti.

Samkvæmt b-lið 1. gr. sömu laga náði þessi einkaréttur höfundar einnig til að gera eftirlíkingar, ljósmyndir eða aðrar eftirmyndir af verkum sínum, svo sem höggmyndum, skurðmyndum, málverkum, teikningum og hvers konar uppdráttum, ljósmyndum, listsmíði, fyrirmyndum og hverju því verki sem höfundarréttur gæti fylgt, svo og að margfalda slíkar eftirmyndir til sölu, auglýsinga eða hagnaðar á nokkurn hátt. Enn fremur var í c-lið 1. gr. laganna kveðið á um að einkarétturinn tæki til þess að sýna sömu verk opinberlega í hvaða skyni sem er, væru þau í einkaeign, en þetta gilti þó ekki um einkasöfn sem opin væru almenningi samkvæmt staðfestri reglugerð.

Lög nr. 13/1905 voru síðan felld brott með setningu höfundalaga nr. 73/1972 sem komu í þeirra stað og hafa verið í gildi síðan. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. núgildandi höfundalaga á höfundur að listaverki eignarrétt á því með þeim takmörkunum sem leiðir af lögunum.

Í athugasemdum við ákvæði 1. gr. í frumvarpi því er varð að lögum 73/1972 var tekið fram að ákvæðið fæli ekki sér breytingar frá þeim rétti sem gilti samkvæmt 1. gr. laga nr. 13/1905. Verður því að leggja til grundvallar að sú réttarvernd sem veitt er með 1. gr. núgildandi höfundalaga svari því efnislega til þeirrar verndar sem kveðið var á um í 1. gr. laga nr. 13/1905 sem var í gildi þegar myndirnar sem deilt er um í þessumáli urðu til.

Þótt ekki sé mælt með beinum hætti fyrir um það í 1. gr. höfundalaga, þá hefur um langan aldur verið gengið út frá því að það sé skilyrði þess að verk njóti verndar samkvæmt höfundalögum að það verði talið afrakstur andlegrar sköpunar höfundarins. Í því felst almennt krafa um verkið hafi til að bera vissan frumleika og sjálfstæði sem veitir því ákveðin sérkenni. Við mat á því hvort verk fullnægi þessari kröfu reynir í senn á almenna þekkingu og menntun auk lagaþekkingar, en á þetta hefur dómurinn lagt sjálfstætt mat, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991, en dómurinn er auk þess skipaður sérfróðum meðdómanda.

Myndirnar sem ágreiningur aðila lýtur að eru vel á annað hundrað talsins. Telur dómurinn að þegar lagt er heildstætt mat á þessar myndir og horft er til þeirra aðferða sem beitt er við gerð þeirra og hvernig viðfangsefnin á þeim eru sett fram að öðru leyti þá leiki enginn vafi á því að þær fullnægi þeim kröfum sem almennt eru gerðar í höfundarrétti um frumleika þannig að þær geti talist sjálfstæð höfundarverk sem njóta verndar samkvæmt höfundalögum. Þá tekur dómurinn undir þau sjónarmið sem fram koma í matsgerð dómkvadds matsmanns um að letrið sem J-kk-nf K-kk-nf teiknaði og útfærði sé einstakt og hans höfundarverk. Verður því að miða við að letrið sem um ræðir njóti einnig höfundarréttarverndar samkvæmt 1. gr. höfundalaga. Af þeim sökum hafnar dómurinn öllum málsástæðum stefndu sem lúta að því að myndirnar og letrið sem um ræðir í málinu njóti ekki höfundarréttarverndar. Verður því hér með lagt til grundvallar við úrlausn annarra ágreiningsatriða í málinu að verkin sem málatilbúnaður aðila fjallar um njóti fullrar höfundarréttarverndar.

2. Málsástæður stefndu um að G-kk-nf B-kk-nf sé meðhöfundur að myndum sem birtust í Rafskinnu Aðila málsins greinir einnig í verulegum atriðum á um með hvaða hætti viðskiptasamband J-kk-ef K-kk-ef og G-kk-ef B-kk-ef hafi verið og hvaða áhrif það hafi haft á réttindi aðila málsins. Þannig eru aðilar í fyrsta lagi ósammála um hvort G-kk-nf hafi komið að gerð myndanna með þeim hætti að stofnast hafi til höfundaréttar hans með J-kk-þgf og hann sé þar með meðhöfundur þeirra. Þá lýtur ágreiningur aðila jafnframt að því hvort og þá að hvaða marki J-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf nýtingarrétt að umræddum verkum. Sönnunarfærsla aðila hefur óneitanlega borið þess merki að mjög langt er um liðið frá því að viðskipti J-kk-ef og G-kk-ef áttu sér stað. Til marks um það hafa engin vitni komið fyrir dóm í málinu sem geta borið af eigin raun um málsatvik sem lúta að þeim viðskiptum. Í ljósi þessa verður enn fremur að telja að skýrslur aðila sjálfra eða vitna sem tengjast aðilum fjölskylduböndum og hafa þar með beina hagsmuni af úrlausn málsins, eins og meðal annars skýrsla J-kk-ef B-kk-ef fyrir Landsrétti, hafi afar takmarkað sönnunargildi fyrir þennan þátt málsins, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Stefnendur í málinu hafa hins vegar lagt fram samning milli þeirra J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949, en í þeim samningi er kveðið á um að J-kk-nf skuldbindi sig tilað teikna 64 myndir í,, venjulegri stærð gerð og svipuðum gæðum og hann hefur áður gert í sama skyni til afnota fyrir auglýsingabókina Rafskinnu“. Í samningnum er jafnframt mælt fyrir um myndirnar skuli allar fullgerðar fyrir 1. maí 1949, enda skuldbindi G-kk-nf sig til að,, sjá um að ekki verði töf á áframhaldandi starfi J-kk-ef vegna skorts á efni eða nægilega nákvæmum fyrirmælum og fyrirsögnum um gerð myndanna“. Enn fremur segir í samningnum að G-kk-nf,, leggi til allt efni og áhöld til framleiðslunnar“ þegar J-kk-nf óski þess. Þá skuli G-kk-nf gefa honum,, áðurnefnd fyrirmæli“ þegar J-kk-nf óski þess. Þá skuldbatt J-kk-nf sig til að teikna 64 myndir í jólasýningu Rafskinnu sem skyldu vera tilbúnar eigi síðar en 16. nóvember 1949.

Af framangreindum samningi þeirra J-kk-ef og G-kk-ef, bréfaskiptum þeirra sem vitnað er til í kafla II hér að framan sem og öðrum gögnum málsins sem þar er vitnað til, m. a. blaðaviðtölum við J-kk-þf, verður að mati dómsins ekki annað ráðið en að J-kk-nf hafi alfarið séð um teikna myndirnar sem birtust í Rafskinnu og hann hafi ýmist gert það á teiknistofu í Reykjavík eða heima hjá sér í Lambey. Framlag G-kk-ef til gerðar myndanna hafi hins vegar falist í því að G-kk-nf kom með hugmyndir að og leiðbeiningar um gerð og viðfangsefni auglýsinganna, eins og hvað ætti að vera á myndinni, en útfærslan hafi svo alfarið verið í höndum J-kk-ef.

Í þessu sambandi tekur dómurinn rétt að taka fram að samkvæmt meginreglum höfundaréttar njóta hugmyndir og leiðbeiningar um hvert skuli vera viðfangsefni verks, t. d. af hverju skuli gerð mynd eða um hvað verk á að fjalla, almennt ekki verndar samkvæmt 1. gr. höfundalaga. Öðru máli gegnir hins vegar um hvernig slík hugmynd er síðan endanlega útfærð í mynd eða texta. Með vísan til þess sem fram er komið í málinu um framlag G-kk-ef B-kk-ef til gerðar Rafskinnu verður að hafna málsástæðum stefndu um að G-kk-nf sé meðhöfundur þeirra verka sem ágreiningur málsins lýtur að á þeim forsendum að hann hafi gefið fyrirmæli um innihald verkanna. Að mati dómsins verður enn fremur ekki séð að þau orðasambönd sem sett eru fram í umræddum myndum uppfylli þær kröfur um sjálfstæði og frumleika til að þau geti notið höfundarréttar. Af þeim sökum verður ekki talið að G-kk-nf hafi átt höfundarétt að textum á umræddum myndum.

Samkvæmt því sem að framan er rakið telur dómurinn ekkert liggja fyrir í málinu sem bendi til þess að G-kk-nf B-kk-nf hafi átt upphaflegan höfundarétt að myndunum sem birtust í Rafskinnu vegna skapandi framlags síns til gerðar verkanna. Af þeim sökum kemur einungis til greina að G-kk-nf hafi eignast höfundarétt að verkunum á grundvelli þess að J-kk-nf hafi framselt honum rétt sinn til birtingar sem og annarrar nýtingar á verkunum.

3. Málsástæður stefndu um að

J-kk-nf K-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf B-kk-þgf allan afnotarétt að auglýsingamyndum sem birtar voru í Rafskinnu Stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, svo og félag þeirra Familían ehf. hafa haldið því fram að þau hafi sem erfingjar G-kk-ef B-kk-ef verið í fullum rétti til þess að sýna verk úr Rafskinnu í Gallerí Fold og gera kynningarefni fyrir þá sýningu þar sem J-kk-nf K-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf öll réttindi til fjárhagslegrar nýtingar myndanna þegar þær voru afhentar honum til notkunar í Rafskinnu á sínum tíma.

Eins og áður er rakið giltu ákvæði laga nr. 13/1905, um rithöfundarétt og prentrétt, þegar viðskipti þeirra G-kk-ef og J-kk-ef áttu sér stað á árunum 1943 til 1957. Í ákvæði 9. gr. þeirra laga var fjallað sérstaklega um framsal höfundar á ritum sínum. Þótt einungis hafi verið rætt um textahöfunda í ákvæði 9. gr. verður að ganga út frá því að ákvæðið hafi einnig tekið til myndhöfunda, enda var í 2. gr. laganna kveðið sérstaklega á um að höfundar á myndum hefðu sama rétt á „alls konar myndum og uppdráttum“ og höfundar hefðu á ritum.

Samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 13/1905 átti höfundur rétt á því fá „öðrum í hendur, að nokkru eða öllu leyti, rétt að riti sínu“. Þá sagði í 2. mgr. 9. gr. að ef höfundur hefði veitt öðrum rétt til að birta rit á ákveðinn hátt (t. d. á prenti eða leiksviði) þá væri rétthafa eigi heimilt að birta ritið á annan hátt en ákveðið var, né láta þýða. Í 3. mgr. 9. gr. laganna var enn fremur kveðið á um það að rétthafi mætti ekki án leyfis höfundar gera breytingar á riti og birta það þannig.

Af framangreindum ákvæðum verður ráðið að þegar viðskipti þeirra G-kk-ef og J-kk-ef áttu sér stað hafi gilt sú regla um framsal höfundarréttar að framsalshafi slíks réttar öðlaðist einungis rétt til þeirra afnota af verki sem beinlínis var áskilið í samningi um framsal eða telja yrði fólgið í samningnum. Sambærileg regla verður leidd af ákvæðum III. kafla núgildandi höfundalaga, sbr. einkum 27. og 28. gr. laganna, sjá hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 24. maí 2007 í máli nr. 598/2006.

Dómurinn telur ekki unnt að draga aðra ályktun af framangreindum lagareglum sem og þeim sjónarmiðum sem af þeim verða leidd en að óskýr vafaatriði í tengslum við gerð samninga um framsal höfundaréttar beri almennt að túlka þeim í hag sem framselur slík réttindi. Af þeim sökum verður að telja að stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. beri sönnunarbyrði fyrir þeim staðhæfingum sínum í greinargerð að J-kk-nf K-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf allar notkunarheimildir, hverju nafni sem þær nefndust, á auglýsingamyndum sínum og þar með allan fjárhagslegan nýtingarrétt sinn á myndunum.

Stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. hafa til stuðnings málsástæðum sínum um algert framsal höfundarréttarins vísað til þess að myndirnar sem um ræðir hafi ekki einungis verið birtar í Rafskinnu heldur hafi þær einnig verið notaðar í dagblöðum, tímaritum og sem auglýsingar á kvikmyndasýningum og þær hafi þar með verið notaðar í öllum tiltækum miðlum síns tíma. Stefndu telja jafnframt að J-kk-þgf hafi verið þetta fullkomlega ljóst þegar hann hóf störf sín hjá G-kk-þgf að svo væri málum háttað, enda hefðu auglýsingarnar birst í blöðum, tímaritum og kvikmyndahúsum á meðan T-kk-nf M-kk-nf starfaði fyrir G-kk-þf og allan þann tíma sem J-kk-nf var við þessi störf og raunar mun lengur og enn þann dag í dag, sbr. auglýsingar Mjólkursamsölunnar á útveggjum/gluggum Pétursbúðar.

Á þessi sjónarmið getur dómurinn ekki fallist. Í því sambandi verður að horfa til þess að í samningi þeirra J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 er einungis fjallað um gerð myndanna til afnota fyrir auglýsingabókina Rafskinnu og ekki er þar í neinu vikið að frekari afnotum, nýtingu eða framsali þeirra til G-kk-ef. Í bréfaskiptum J-kk-ef og G-kk-ef frá í lok mars og byrjun apríl 1954 er enn fremur ekki vikið að neinni annarri notkun myndanna en til birtingar í Rafskinnu.

Ljóst er að umrædd gögn, sem eru einu samtímagögnin sem lýsa samningssambandi þeirra J-kk-ef og G-kk-ef, hafa verulegt vægi við úrlausn þess hvaða atvik verði lögð til grundvallar um samninga þeirra sín á milli. Með vísan til þess sem þar kemur fram og að stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. hafa ekki lagt fram nein sambærileg samtímagögn sem sýna fram á hið gagnstæða verður að hafna málsástæðum þeirra um að J-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf allan fjárhagslegan nýtingarrétt, sbr. 3. gr. núgildandi höfundalaga, að myndunum sem mál þetta fjallar um. Í þessu sambandi telur dómurinn rétt að taka fram að jafnvel þótt stefndu tækist að sýna fram á að hluti þeirra mynda J-kk-ef sem málið snertir hafi verið birtar sem auglýsingar í dagblöðum, tímaritum og á kvikmyndasýningum, liggur ekkert fyrir í málinu um að J-kk-nf hafi heimilað slík afnot né að honum hafi verið kunnugt um þau.

Í samræmi við það sem að framan er rakið er öllum málsástæðum um framsal á höfundarrétti J-kk-ef K-kk-ef til G-kk-ef B-kk-ef, umfram það sem tengist beinlínis sýningu myndanna í flettiauglýsingargrindinni Rafskinnu, hafnað. Í ljósi þessarar niðurstöðu verður enn fremur að leggja til grundvallar að stefnendur séu sem skylduerfingjar J-kk-ef lögmætir rétthafar höfundarréttar hans að umræddum myndverkum og hafi þar með forræði á þeim hagsmunum sem kröfur þeirra í málinu lúta að, enda hefur aðild þeirra að málinu ekki verið mótmælt af hálfu stefndu.

4. Kröfur stefnenda um afhendingu myndverka Stefnendur í málinu hafa krafist þess að stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf og H-kvk-þgf B-kvk-þgf, svo og M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, verði gert að afhenda þeim frumgerðir allra þeirra myndverka sem tilgreind eru í a-lið fyrstu dómkröfu þeirra í stefnu. Sú krafa byggist á málsástæðu stefnenda um að J-kk-nf hafi einungis framselt G-kk-þgf þá afnotaheimild sem fólst í birtingu verkanna í Rafskinnu, enda hafi G-kk-þgf ekki verið þörf á að nýta verkin í öðrum tilgangi. Telja stefnendur að J-kk-nf hafi af þessum sökum ekki framselt G-kk-þgf neinn eignarrétt að frumgerðum verkanna og J-kk-nf hafi þar af leiðandi verið réttur eigandi þeirra frá því að verkin urðu til. Í því sambandi telja stefnendur að ákvæði laga nr. 46/1905, um hefð, geti ekki komið til álita, enda sé kveðið á um það í 2. mgr. 2. gr. þeirra laga að hefð vinnist ekki þegar maður hafi náð umráðum „með glæp eða óráðvandlegu atferli“. Stefndu Familíunni og erfingjum G-kk-ef B-kk-ef sé því skylt að afhenda stefnendum þær frumgerðir er þau hafa yfir að ráða.

Í vörnum stefndu er hins vegar byggt á því að G-kk-nf hafi keypt frumverkin af J-kk-þgf til fullrar eignar. Þannig verði samningur J-kk-ef og G-kk-ef frá 19. janúar 1949 ekki skilinn svo að J-kk-nf hafi haldið eftir eignarétti að frumverkum auglýsinganna, enda sé ekkert fjallað um það í samningnum. Hins vegar sé í samningnum sérstaklega kveðið á um að greidd sé ákveðin fjárhæð fyrir auglýsingamyndirnar. Enn fremur sé ekki tekið á því í tilvitnuðum samningi að G-kk-nf hafi átt að afhenda auglýsingamyndirnar til J-kk-ef. Þannig sé fullkomlega ljóst að eignarrétturinn hafi færst til G-kk-ef í þessum viðskiptum, í samræmi við tilgang og eðli þessara viðskipta.

Stefndu hafa enn fremur vísað til sjónarmiða um tómlæti, þegjandi samþykki og hefð, enda hafi stefnendur ekki getað sýnt fram á eða sannað að þeir eða J-kk-nf hafi nokkru sinni á 70 ára tímabili krafist afhendingar frumverkanna úr hendi G-kk-ef, ekkju hans, B-kk-ef eða stefndu. Af hálfu stefndu er sérstaklega áréttað að frumverkin teljist sem slík til lausafjár samkvæmt lögum nr. 46/1905 um hefð, en hefðartími lausafjár sé 10 ár samkvæmt 1. mgr. 2. gr. þeirra laga.

Af hálfu stefnenda er fullyrt í stefnu að J-kk-nf hafi stundum tekið með sér frumverk til baka þegar hann átti leið til Reykjavíkur og eftir andlát hans hafi stefnendur fundið 86 myndverk í gögnum hans. Stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. hafa hins vegar mótmælt þessu sem röngu og ósönnuðu.

Við úrlausn þess hvort J-kk-nf K-kk-nf hafi framselt G-kk-þgf B-kk-þgf eignarrétt að frumgerðum mynda sinna í samstarfi þessara aðila á árunum 1943 til 1957, verður að mati dómsins að horfa til þess hvaða ályktanir verða dregnar af gögnum málsins um samningsgerð þessara manna, samskipti þeirra og þær venjur sem mynduðust í viðskiptasambandi þeirra.

Ekki verður séð að fjallað hafi verið sérstaklega um framsal eignaréttinda að frumgerðum verka í lögum nr. 13/1905 eða öðrum lögum sem í gildi voru á meðan viðskiptum þeirra stóð árin 1943 til 1957. Við setningu höfundalaga nr. 73/1972 var hins vegar sett sú regla í 2. mgr. 28. gr. laganna, sem enn er í gildi, að ef eintak af verki væri afhent til eignar þá fælist ekki í þeim gerningi framsal á höfundarétti að verkinu, nema þess væri getið sérstaklega.

Í athugasemdum við ákvæði 28. gr. í frumvarpi því er varð að höfundalögum nr. 73/1972 er vísað sérstaklega til athugasemda við ákvæði 25. gr. frumvarpsins í tengslum við skýringar á 2. mgr. 28. gr. laganna. Í þeim athugasemdum segir meðal annars:

„Reglur um eignarumráð á eintökum listaverka, t. d. málverka og höggmynda, hljóta að sumu leyti að verða með öðrum hætti en á eintökum bókmenntaverka og tónverka, sbr. 24. gr.

Um listaverk er títt, að af þeim er gert aðeins eitt eintak, og jafnvel þó að eintök séu fleiri hafa eftirmyndanir oft ekki sama gildi og frumverkið. Sá, sem eignast eintak af listaverki, öðlast ekki þar með höfundarétt að því. Hins vegar fær hann venjuleg eigendaumráð yfir eintakinu, sem eru þó háð tilteknum takmörkunum vegna höfundaréttar í höndum annars aðilja. Svo getur einnig verið, að eigenda listaverks séu veittar rýmri heimildir en öðrum mönnum til eftirmyndunar af því, sbr. 2.-4. málsgr. Þegar um þetta eru settar reglur, verður að taka tillit til hagsmuna beggja, höfundar og eigenda eintaksins, og láta ríkari hagsmuni ganga fyrir þeim sem veigaminni eru, eins og venja er til. En við slíkan samjöfnuð verða menn ekki alltaf á einu máli, enda er leyst úr þessu með mismunandi hætti í höfundalögum.

Um 1. málsgr. Hér eru aðalákvæði um ráðstöfunarrétt á listaverkum. Tekið er fram að eiganda eintaks af listaverki sé heimilt að láta það af hendi. Honum er því frjáls sala þess, lán eða leiga nema annað hafi verið áskilið, er hann eignaðist það, eða hömlur á afhendingu séu ákveðnar í lögum, sbr. 9. og 10. gr. í lögum um Listasafn Íslands nr. 53 frá 1961.“

Samkvæmt þeim lagaákvæðum og lögskýringargögnum sem rakin hafa verið hér að framan er ljóst að framsal höfundarréttinda fer ekki nauðsynlega saman við framsal að eignarrétti yfir frumeintaki höfundarverks. Í ákvæði 28. gr. höfundalaga er raunar sérstaklega áréttað að framsal að frumeintaki feli ekki í sér framsal að höfundarétti. Hins vegar verður ekki annað séð en að aðilaskipti að frumgerð myndverks lúti að öðru leyti sömu reglum og aðilaskipti að lausafé almennt, að teknu tilliti til ákveðinna takmarkana sem leiða af réttindum höfundar.

Í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi sagði Þ-kk-nf J-kk-nf, einn stefnenda, að hann hefði rætt við föður sinn um myndirnar sem hann hefði gert fyrir Rafskinnu og kvað hann föður sinn hafa sagt honum að hann hefði teiknað um 2000 myndir en þeim hefði flestum verið hent. Í skýrslu Þ-kk-ef kom fram að faðir hans hafi sagt honum að hann hefði reynt að nálgast myndirnar í kjölfar sviplegs fráfalls G-kk-ef en honum hafi þá verið tjáð að það væri búið að taka niður vinnustofu G-kk-ef og myndirnar væru ekki lengur til staðar.

Í aðilaskýrslu K-kvk-ef J-kvk-ef fyrir dómi kom fram að stefnda M-kvk-nf Þ-kvk-nf hefði sótt J-kk-þf K-kk-þf heim ásamt eiginmanni sínum heitnum, B-kk-þgf B-kk-þgf, syni G-kk-ef B-kk-ef, að minnsta kosti fjórum sinnum árin 2001-2005. Ber framburði þeirrar K-kvk-ef og M-kvk-ef saman um það að á þessum fundum hafi komið fram að stefnda M-kvk-nf og B-kk-nf hefðu haft myndir sem J-kk-nf teiknaði í sínum vörslum. Þannig sagði í skýrslu K-kvk-ef að J-kk-nf faðir hennar hefði kynnt hana fyrir stefndu M-kvk-þgf og B-kk-þgf í beinu framhaldi af einum þessara funda og sagt henni að þau „væru með einhverjar myndir sem hann hafði teiknað í Rafskinnu á sínum tíma“ og J-kk-nf hefði beðið hana um annast samskipti við B-kk-þf um Rafskinnu ef til þess kæmi.

Eins og rakið hefur verið hér að framan er ekki deilt um það í málinu að J-kk-nf teiknaði myndir að beiðni G-kk-ef til birtingar í Rafskinnu og afhenti G-kk-þgf í því skyni frumgerðir mynda til birtingar. Fyrir liggur að þetta viðskiptasamband J-kk-ef og G-kk-ef stóð óslitið frá árinu 1943 til 1957, eða þar til G-kk-nf féll frá með sviplegum hætti.

Þegar tekin er afstaða til þess hvort J-kk-nf hafi á þessum tíma afhent G-kk-þgf frumgerðir myndverkanna sem um ræðir í máli þessu til eignar verður ekki horft framhjá því að gögn málsins bera þess engin merki J-kk-nf hafi nokkurn tíma á því 14 ára tímabili sem hann teiknaði myndir í Rafskinnu farið fram á það við G-kk-þf að hann skilaði til hans frumgerðum umræddra verka eða hann hafi gert nokkurn fyrirvara að öðru leyti um eignarrétt sinn að frumgerðunum.

Gegn mótmælum stefndu er enn fremur ekki unnt að leggja til grundvallar framburð Þ-kk-ef J-kk-ef um faðir hans hafi reynt að nálgast frumgerðir mynda sinna í kjölfar andláts G-kk-ef, enda er Þ-kk-nf einn aðila málsins og skýrsla hans hefur að því leyti takmarkað sönnunargildi nema að því leyti aðþar komi fram viðurkenning á atviki sem aðila er óhagstætt, sbr. 1. mgr. 50. gr. laga nr. 91/1991. Að því er síðastefnda atriðið varðar þá kom hins vegar fram í aðilaskýrslu K-kvk-ef J-kvk-ef að faðir hennar hafi á fundi sínum með stefndu M-kvk-þgf og eiginmanni hennar B-kk-þgf B-kk-þgf öðlast vitneskju um að þau hefðu í vörslum sínum frumgerðir verka hans, án þess þó að hann hafi í kjölfarið gert tilkall til þess að þessi verk yrðu afhent honum. Þá kom jafnframt fram í aðilaskýrslu K-kvk-ef að hún hefði í kjölfar þessa fengið vitneskju um vörslur stefndu M-kvk-ef og fjölskyldu hennar á frumgerðum verka föður hennar. Af gögnum málsins verður þó ekkert ráðið að K-kvk-nf eða aðrir stefnendur hafi hlutast til um afhendingu þessara verka fyrr en með útgáfustefnu í þessu máli.

Þegar framangreind atriði eru virt telur dómurinn ekki unnt að draga aðra ályktun af þeim takmörkuðu sönnunargögnum sem fyrir liggja, og þá einkum því að ósannað er að J-kk-nf hafi nokkru sinni hlutast til um að fá frumgerðir verka sinna afhentar frá G-kk-þgf, en að þeir J-kk-nf og G-kk-nf hafi gengið út frá því í samskiptum sínum að G-kk-nf hefði eignarétt að frumgerðum myndverkanna sem teiknuð voru til birtingar í Rafskinnu og ekki hefur verið sýnt fram á að J-kk-nf hafi vitjað síðar meir. Í því sambandi verður jafnframt að leggja áherslu á að ekki verður heldur séð að J-kk-nf eða lögerfingjar hans og stefnendur þessa máls hafi aðhafst sérstaklega þegar honum barst árin 2001-2004 vitneskja um þær frumgerðir verka J-kk-ef sem voru í vörslum stefndu M-kvk-ef og eiginmanns hennar.

Í ljósi þess sem að framan er rakið verða stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf sýknuð af kröfu stefnenda um að þeim verði afhentar frumgerðir þeirra 160 myndverka sem tilgreind eru í a-lið aðalkröfu stefnenda.

Stefnendur hafa auk þess krafist þess í b-lið aðalkröfu sinnar að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði sameiginlega dæmd til að afhenda stefnendum frumgerðir alls þriggja myndverka sem þar eru nánar tilgreind.

Stefndu hafa vegna þessa liðar kröfunnar upplýst að verkin sem þar er vísað til séu öll í einkaeign annarra en stefndu og að þau hafi verið fengin að láni fyrir sýninguna, fyrir utan tvö verk sem stefndu eigi aðeins til negatívur af. Í málatilbúnaði stefndu er greint frá því að þar sem umrædd verk séu hvorki í umráðum né eign stefndu hafi þau ekki verið sett á lista stefnda yfir verk í þeirra eign og vörslu, sem þau útbjuggu að beiðni stefnenda.

Í ljósi þess að um takmarkaðan og lítinn fjölda verka er að ræða sem b-liður aðalkröfu stefnenda lýtur að verður að telja að það standi stefnendum nær að upplýsa um eignarhald á þeim verkum sem krafan beinist að. Þar sem stefnendur hafa í engu hrakið fullyrðingar stefndu um að umrædd verk séu í eigu annarra en stefndu verður að leggja til grundvallar að stefndu fari hvorki með eignarhald né umráð þeirra verka sem b-liður aðalkröfu stefnenda tekur til. Með vísan til þessa eru stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf sýknuð af kröfum stefnenda í b-lið aðalkröfu vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnendur í málinu hafa sett fram þá kröfu til vara, verði aðalkröfur þeirra í liðum a) og b) ekki teknar til greina, að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði dæmd til að afhenda eftirgerðir af þeim verkum sem tilgreind eru í a- og b-liðum aðalkröfu, nánar tiltekið rafræn eintök af skönnuðum verkum eða litfilmur. Til stuðnings þessari kröfu vísa stefnendur til þess að þau séu höfundaréttarhafar að verkunum og eigi því rétt á að fá eintök af þeim en slík eintök megi útbúa með litlum tilkostnaði og fyrirhöfn.

Stefndu hafa krafist sýknu af þessari kröfu. Hafa stefndu um það vísað til 1. mgr. 25. gr. a höfundalaga, þar sem kveðið er á um að vörslumanni myndlistaverks sé skylt að veita höfundi aðgang að verkinu til fjölföldunar þess eða útgáfu. Af hálfu stefndu er hins vegar á því byggt að framangreindur réttur höfundar sé persónulegur og erfist ekki, sbr. síðasta málslið tilvitnaðs lagaákvæðis.

Samkvæmt fyrrgreindu ákvæði 1. mgr. 25. gr. a er vörslumanni myndlistarverks skylt að veita „höfundi“ aðgang að verkinu til fjölföldunar þess eða útgáfu eða annarrar hliðstæðrar notkunar, „enda sé hún höfundi mikilvæg“. Þá segir í 2. málslið 1. mgr. 25. gr. a að réttur höfundar samkvæmt ákvæðinu sé „persónulegur, óframseljanlegur og erfist ekki.“ Í ljósi þess skýra orðalags ákvæðisins sem hér er rakið eru ekki efni til annars en að fallast á málsástæður stefndu að þessu leyti og eru þau því sýknuð af þessari varakröfu.

5. Skilyrði höfundalaga fyrir greiðslu skaðabóta og sjónarmið sem byggt verður á við ákvörðun bótafjárhæðar samkvæmt lögunum Stefnendur í máli þessu hafa krafist þess að stefndu greiði þeim skaðabætur vegna brota á höfundarétti. Telja þau að stefndu beri skyldu til að greiða þeim sem handhöfum höfundaréttar J-kk-ef K-kk-ef heitins skaðabætur á grundvelli 1. mgr. 56. gr. höfundalaga, sbr. 12. gr. laga nr. 53/2010. Samkvæmt því ákvæði skal sá sem brotið hefur gegn höfundalögum af ásetningi eða gáleysi greiða bætur vegna brotsins. Í ákvæðinu segir jafnframt að þótt brotið sé framið í góðri trú sé heimilt að ákveða þeim sem orðið hefur fyrir tjóni bætur úr hendi hins brotlega.

Það leiðir af orðalagi 1. mgr. 56. gr. að það er að meginstefnu skilyrði bótaábyrgðar að brot á höfundarétti liggi fyrir og að brotið hafi verið framið af ásetningi ellegar gáleysi. Ljóst er að stefnendur telja að stefndu hafi gerst sek um slík brot með því að sýna verk föður þeirra opinberlega og gera eftirgerðir af þeim í tengslum við sýninguna í Gallerí Fold 1. – 24. nóvember 2013, og einnig með útgáfu á veggspjöldum, póstkortum og sambærilegu efni, sem og birtingu auglýsinga. Að mati stefnenda hafa stefndu með þessum athöfnum brotið gegn þágildandi ákvæði 3. gr. höfundalaga, sem fjallar um einkarétt höfundar til eintakagerðar og til að gera verkin aðgengileg almenningi, sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga Þá telja stefnendur að stefndu hafi á ýmsan hátt brotið gegn ákvæðum 4. gr. höfundalaga og að stefnendur eigi rétt til greiðslu miskabóta af þeim sökum. Vísa stefndu í því sambandi til ákvæðis 1. mgr. 4. gr. laganna, um að skylt sé, eftir því sem við getur átt, að geta nafns höfundar bæði á eintökum verks og þegar það er birt. Stefnendur hafa einnig vísað til 2. mgr. 4. gr. laganna, en þar segir að óheimilt sé að breyta verki höfundar eða birta það með þeim hætti eða í því samhengi, að skert geti höfundarheiður hans eða höfundarsérkenni. Í ljósi umfangs málsins verður gerð grein fyrir hverju broti sem stefnendur hafa vísað til sérstaklega og niðurstöðu dómsins að því leyti.

Aðila málsins greinir ekki aðeins á um hvort atvik málsins eigi að leiða til bótaskyldu stefndu heldur er jafnframt tekist á um fjárhæð bótanna, ef bótaskylda er talin vera fyrir hendi. Af hálfu stefndu er í meginatriðum byggt á því að þær fjárhæðir sem stefnendur hafa gert kröfu um séu óhæfilega háar. Stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. telja raunar framsetningu kröfugerðar stefnenda vera með ólíkindum þegar litið sé til þess að heildaráhrif sýningarinnar í Gallerí Fold og auglýsingar og kynning á verkum J-kk-ef K-kk-ef hafi augljóslega verið þau að nafni J-kk-ef var haldið hátt á lofti og vakin var gríðarlega mikil eftirtekt á verkum hans, sem legið höfðu í láginni um langa hríð. Þá telja stefndu einnig að ekki sé unnt að leggja gjaldskrá Myndstefs til grundvallar við ákvörðun bóta, þar sem hún geti einungis tekið til félagsmanna Myndstefs.

Í ákvæði 2. mgr. 56. gr. höfundalaga er fjallað um sjónarmið við ákvörðun bóta samkvæmt 1. mgr. 56. gr. laganna. Segir í 2. mgr. 56. gr. að við ákvörðun bóta skuli ekki eingöngu miða við það beina fjárhagstjón sem höfundur eða annar rétthafi hefur orðið fyrir, heldur beri auk þess að líta til þess fjárhagslega hagnaðar sem hinn brotlegi hafi haft af brotinu. Verði ekki færðar sönnur á tjón brotaþola eða hagnað hins brotlega skuli ákveða bætur að álitum hverju sinni.

Ákvæði 2. mgr. 56. gr. var leitt í lög með 12. gr. laga nr. 53/2010, um breyting á höfundalögum nr. 73/1972, með áorðnum breytingum. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 53/2010 kemur fram að í 2. mgr. sé gerð tillaga um að við ákvörðun bóta verði ekki eingöngu miðað við það beina fjárhagstjón, sem höfundur eða annar rétthafi hafi orðið fyrir, þar á meðal vegna fjárútláta við að hafa uppi á þeim er brotið hefur gegn lögvörðum rétti hans, enda getur verið erfitt að færa sönnur á það, heldur verði einnig litið til þess fjárhagslega hagnaðar sem hinn brotlegi hefur haft af brotinu. Sé sú fjárhæð hærri en hið beina fjárhagstjón bæri þar af leiðandi að leggja hana til grundvallar þegar bætur eru ákveðnar. Um sé að ræða bætur fyrir ólögmæta auðgun sem verði að telja sanngjarnt að sá brotlegi inni af hendi til rétthafans. Síðan segir í athugasemdunum:

„Ef ekki verða færðar sönnur á tjónið eða hagnaðinn, sem oft getur orðið raunin, er gert ráð fyrir því í 2. málsl. 2. mgr. að bætur skuli dæmdar að álitum, eftir mati dómara hverju sinni. Styðst sú regla að nokkru leyti við dómaframkvæmd. Ekki þykir fært að lögfesta nánari viðmiðunarreglur um ákvörðun bótafjárhæðar vegna brots skv. 1. mgr. Þó væri eðlilegt að í framkvæmd yrði miðað við hæfilegt endurgjald, eins og samið hefði verið fyrir fram um not höfundarverks eða annarra þeirra framlaga sem njóta höfundaréttarverndar, að viðbættu álagi vegna frekara tjóns brotaþola eða hagnaðar hins brotlega. Ef ekki reyndist unnt að færa sönnur á það um hve háar fjárhæðir væri þar að ræða gæti þrautalendingin orðið sú að bæta við endurgjaldið jafnháu álagi þannig að bæturnar næmu alls tvöföldu endurgjaldi fyrir lögmæt not. Hér að baki býr sú hugsun að þeim sem hyggur á hagnýtingu verndaðra höfundarverka eða annars efnis með t. d. opinberum tónlistarflutningi er að fyrra bragði skylt að afla leyfis til þess frá rétthöfum. Sá háttur hefur tíðkast í dómaframkvæmd í sumum nágrannalöndum Íslands, t. d. í Danmörku. Í slíkri bótaákvörðun felast ekki refsikenndar bætur (e. punitive damages), heldur er ákvörðun um bætur byggð á hlutlægu mati þar sem m. a. er tekið tillit til útgjalda rétthafa við hagsmunagæsluna, svo sem vegna kostnaðar við að bera kennsl á meintan brotamann og kostnað við rannsóknir á hinu ætlaða broti, sbr. 26. skýringargrein við tilskipun 2004/48/EB.“

Samkvæmt framangreindum athugasemdum má miða ákvörðun bóta að álitum fyrir höfundarréttarbrot við,, hæfilegt endurgjald“, eins og samið hefði verið fyrirfram fyrir not höfundarverks. Telja verður ljóst að með skírskotuninni til,, hæfilegs endurgjalds“ sé verið að vísa til þeirra sérstöku sjónarmiða sem viðurkennd hafa verið um langt skeið í hugverkarétti að þessu leyti og helgast þeim örðugleikum sem það myndi ella valda handhöfum hugverkaréttinda að sanna umfang tjóns síns eftir hefðbundnum skaðabótareglum.

Þegar tekin er afstaða til þess hvað teljist hæfilegt endurgjald samkvæmt þessum sjónarmiðum verður í samræmi við dómaframkvæmd að horfa til atvika hvers máls fyrir sig. Verður þá að leggja til grundvallar að hæfilegt endurgjald svari þá til þeirrar fjárhæðar sem innt yrði af hendi fyrir hagnýtingu höfundarréttinda við aðstæður sem telja verður sambærilegar þeim og höfundarréttarbrot átti sér stað í. Að mati dómsins er ekki óeðlilegt við slíkar aðstæður að horfa til fyrirliggjandi viðmiða um endurgjald fyrir nýtingu höfundarréttinda, eins og gjaldskrár Myndstefs, sem stefnendur hafa vísað til.

Í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga er síðan kveðið á um að dæma megi höfundi eða öðrum rétthafa bætur fyrir miska vegna brots á lögunum. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 53/2010 kemur fram að ákvæðið hafi verið sett að fyrirmynd 3. mgr. 83. gr. dönsku höfundalaganna um að ekki yrði framvegis skylt heldur aðeins heimilt að dæma bætur fyrir miska vegna brots á lögunum. Sú regla væri í samræmi við 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, nr. 50/1993. Þá væri sömuleiðis, eins og í umræddu ákvæði dönsku höfundalaganna, gert ráð fyrir að miskabætur yrðu ekki einvörðungu dæmdar höfundi eða listflytjanda, eins og áður var kveðið á um í 2. mgr. 56. gr. gildandi laga, heldur gætu aðrir rétthafar átt kröfu til slíkra bóta fyrir ófjárhagslegt tjón, svo sem þeir sem eignast hafa höfundarétt að erfðum eða með framsali höfundar á rétti sínum.

Að því er varðar ákvörðun fjárhæðar miskabóta þá er ekki fyrir að fara neinum leiðbeiningum í höfundalögum eða lögskýringargögnum hvaða viðmið eigi að styðjast við í því skyni. Verður því að leggja til grundvallar að við ákvörðun slíkra bóta verði fyrst og fremst litið til almenns sanngirnismats með hliðsjón af atvikum hverju sinni, eins og raunin hefur verið við ákvörðun miskabóta samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, með síðari breytingum.

Í samræmi við það sem að framan er rakið verður í þessum dómi tekin afstaða til krafna stefnenda um bætur fyrir fjárhagslegt tjón og miska í hverjum kröfulið fyrir sig í tengslum við þau höfundarréttarbrot sem stefnendur telja að framin hafi verið. Verður gerð grein fyrir niðurstöðu dómsins um hvern þessara þátta hér á eftir. Að því er lýtur að þeim almennu sjónarmiðum sem stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf hafa teflt fram um að líta beri til þess að heildaráhrif sýningarinnar í Gallerí Fold og auglýsingar og kynning á verkum J-kk-ef K-kk-ef hafi augljóslega verið þau að nafni J-kk-ef var haldið hátt á lofti og mikil eftirtekt á verkum hans, sem legið höfðu í láginni um langa hríð, þá telur dómurinn að þau geti á engan hátt haft áhrif við ákvörðun bóta. Hefur dómurinn þá horft til þess að ekki hefur verið viðurkennt í dómaframkvæmd á sviði höfundarréttar að sjónarmið af þessu tagi geti leitt til lækkunar bóta, ef höfundarréttarbrot eru á annað borð talin hafa verið framin.

6. Kröfur stefnenda á hendur stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf. um greiðslu skaða- og miskabóta vegna framleiðslu og dreifingar boðskorta (kröfuliður 1(a))

Að því er varðar bótakröfur stefnenda vegna sýningarinnar er í fyrsta lagi gerð bótakrafa á hendur stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf og M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf vegna framleiðslu boðskorts á sýninguna, sbr. a-lið í sundurliðun bótakröfu stefnenda vegna þessa þáttar málsins. Eins og rakið er hér að framan hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að J-kk-nf K-kk-nf hafi verið höfundur þeirra myndverka sem mál þetta lýtur að, þar á meðal þeirra verka sem birt eru á boðskorti og lýst er í lið 1(a) í kröfum stefnenda. Þá hefur dómurinn og komist að þeirri niðurstöðu að J-kk-nf hafi ekki framselt nýtingarrétt til verkanna til G-kk-ef B-kk-ef umfram það sem laut að birtingu þeirra í Rafskinnu á sínum tíma og að stefnendur séu sem skylduerfingjar J-kk-ef lögmætir rétthafar höfundarréttar hans að myndunum.

Samkvæmt 3. gr. höfundalaga sem í gildi var þegar atvik þessa máls áttu sér stað hafði höfundur einkarétt til að gera eintök af verki sínu og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri, í þýðingu og öðrum aðlögunum. Telja verður að með því að láta framleiða og dreifa umræddu boðskorti hafi stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, svo og Familían ehf., brotið gegn einkarétti höfundar til gera eintak af verki samkvæmt umræddu ákvæði 3. gr. höfundalaga.

Þá er það jafnframt niðurstaða dómsins að með því að skeyta níu brotum úr myndverkum J-kk-ef, þ. e. letri, svo og þrettán brotum úr myndum í meginhluta kortsins hafi stefnendur breytt verkum J-kk-ef. Að mati dómsins felur þessi háttsemi stefndu í sér brot á 2. mgr. 4. gr. höfundalaga en samkvæmt því ákvæði er óheimilt að breyta verki höfundar eða birta það með þeim hætti eða í því samhengi, að skert geti höfundarheiður hans eða höfundarsérkenni.

Stefnendur gera í þessum þætti málsins kröfu um að stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf., verði gert að greiða þeim skaðabætur að fjárhæð 511.984 krónur vegna framleiðslu póstkortsins. Krafa stefnenda er að þessu leyti byggðá gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir póstkort, kveðjukort. Eins og rakið er í kafla IV.5 hér að framan var það lagt til grundvallar við setningu núgildandi ákvæðis 2. mgr. 56. gr. höfundalaga um ákvörðun skaðabóta að ef ekki yrðu færðar sönnur á tjónið eða hagnaðinn, væri gert ráð fyrir því í 2. málsl. 2. mgr. að bætur skuli dæmdar að álitum, eftir mati dómara hverju sinni. Þá kom þar fram að í þessu sambandi væri eðlilegt að í framkvæmd yrði miðað við hæfilegt endurgjald, eins og samið hefði verið fyrir fram um not höfundarverks eða annarra þeirra framlaga sem njóta höfundaréttarverndar, að viðbættu álagi vegna frekara tjóns brotaþola eða hagnaðar hins brotlega.

Með vísan til þessa verður að fallast á þau sjónarmið stefnenda að gjaldskrá Myndstefs fyrir gerð póstkorta feli í sér eðlilegt viðmið fyrir greiðslu skaðabóta vegna þessa þáttar málsins. Af þeim sökum þykja skaðabætur vegna þessara brota hæfilega ákveðnar 511.984 krónur. Í samræmi við framangreint eru stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. því sameiginlega dæmd til að greiða skaðabætur til stefnenda að fjárhæð 511.984 króna.

Stefnendur hafa enn fremur byggt á því að vöntun á því að J-kk-nf K-kk-nf væri nafngreindur á boðskortinu í samræmi við 1. mgr. 4. gr. höfundalaga hafi valdið þeim miska og gera af þeim sökum kröfu um að stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. greiði þeim 1.000.000 króna í miskabætur. Stefnendur hafa hins vegar ekki gert kröfu um greiðslu miskabóta í þessum lið málsins vegna breytinga á verkum J-kk-ef.

Samkvæmt ákvæði 1. mgr. 4. gr. höfundalaga er „skylt, eftir því sem við getur átt, að geta nafns höfundar bæði á eintökum verks og þegar það er birt“. Þá er í 3. mgr. 4. gr. sett sú regla að afsal höfundar á rétti sínum samkvæmt 4. gr. sé ógilt nema um einstök tilvik sé að ræða, sem skýrt eru tilgreind bæði um tegund og efni.

Ljóst er að ákvæði 1. mgr. 4. gr. kveður ekki á um fortakslausa skyldu til að geta nafns höfundar í tengslum við birtingu verks heldur segir í ákvæðinu að það skuli aðeins gert „eftir því sem við getur átt“. Ákvæði 4. gr. hefur staðið efnislega óbreytt í höfundalögum frá því að þau lög voru sett 1972. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að höfundalögum kemur fram að ákvæði 4. gr. lúti að persónuréttindum sem varði álit höfundar og heiður í sambandi við kynningu verka hans. Þá segir þar að ákvæðunum sé ætlað að veita „höfundum tryggingu fyrir því að verk þeirra komist óbrjáluð í hendur almenningi og ekki sé um villt frá hverjum þau stafa“.

Í framhaldinu er síðan fjallað sérstaklega um rétt höfundar til að fá nafns síns getið þegar verk hans er birt almenningi. Kemur þar fram að lagt sé til grundvallar að höfundum sé almennt annt um að koma orði á sig og verk sín og fá að njóta heiðurs af þeim. Nafngreiningin geti orðið með þeim hætti að hún sé prentuð eða hennar getið á annan veg á eintökum sem af verkinu eru gerð, svo sem af bókum eða hljómplötum og sé þá útgefanda skylt að geta þess, en „þó með þeim undantekningum sem síðar greinir“. Síðan segir í athugasemdunum:

„Í öðru lagi skal nafngreining fara fram, þegar verk er flutt eða sýnt opinberlega. Sem dæmi má nefna, að á hljómleikum eiga höfundar bæði lags og texta rétt til að fá nafns síns getið, á málverkasýningu ber að greina nöfn málara, þegar tónlist er flutt í útvarpi, skal geta um nöfn höfunda lags og texta og einnig greina nafn listflytjanda, sbr. 2. málsgr. 45. gr. o. s. frv.

Í 1. málsgr. segir að nafngreining skuli fara fram, eftir því sem við getur átt. Þegar höfundur kynnir verk sín undir gervinafni, skal greina það, og er óheimilt að kynna nafn höfundar nema með samþykki hans. Ef höfundur hefur birt verk sitt nafnlaust, verður ekki um nafngreiningu að ræða, jafnvel þó að um höfund sé vitað, enda nafnbirting þá óheimil, nema hann samþykki hana. Við sum tækifæri verður nafngreiningu ekki komið við, svo vel fari á því, t. d. við söng eða annan hljómlistarflutning í kirkjum, tilvitnanir í tækifærisræður o. fl. Verður að meta þetta eftir ástæðum hverju sinni.“

Af framangreindum ummælum verður ráðið að þótt höfundar eigi almennt tilkall til þess að nafna þeirra sé getið í tengslum við birtingu verks, þá geti aðstæður engu að síður verið með þeim hætti að nafngreiningu verði ekki komið við. Ljóst er að við setningu höfundalaga var gert ráð fyrir að þetta yrði metið eftir aðstæðum hverju sinni.

Með vísan til þess sem að framan er rakið telur dómurinn að líta þurfi til allra atvika þessa máls með heildstæðum hætti þegar afstaða er tekin til þess hvort stefndu hafi brotið gegn sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef með þeim athöfnum sem lýst er í stefnu málsins. Í því sambandi er að mati dómsins ekki unnt að horfa framhjá því að þrátt fyrir að myndverkin sem um ræðir hafi ótvírætt listrænt gildi og njóti sem slík höfundaréttar samkvæmt 1. gr. höfundalaga þá voru þau upphaflega gerð í því skyni að auglýsa þær vörur sem þar koma fram. Jafnframt liggur fyrir að J-kk-ef K-kk-ef var að jafnaði ekki getið sem höfundar þegar myndirnar voru upphaflega birtar sem auglýsingar í Rafskinnu. Sú framsetning er enn fremur í samræmi við alkunna starfshætti við gerð og birtingu auglýsinga sem tíðkast hafa hér á landi um áratugaskeið.

Í ljósi þessara atvika er það niðurstaða dómsins að þeir misbrestir sem urðu á því að stefndu nafngreindu J-kk-þf í boðskortunum séu ekki af því tagi að þeir feli í sér brot á 1. mgr. 4. gr. höfundalaga um rétt höfundar til nafngreiningar sem leiði til þess að stefndu sé skylt að greiða miskabætur samkvæmt 3. mgr. 56. gr. höfundalaga. Eru stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf. því sýknuð af kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta vegna þessa þáttar málsins. Í því sambandi er ítrekað að stefnendur hafa ekki í þessum þætti málsins gert kröfu um miskabætur vegna breytinga á verkum J-kk-ef K-kk-ef.

7. Kröfur stefnenda á hendur Fabrik ehf. vegna birtingar og sendingar boðskorta fyrir sýninguna í Gallerí Fold og birtingar auglýsinga um sýninguna á heimasíðum og samfélagsmiðlum (liðir 1(b) til 1(j)

Í öðru lagi gera stefnendur bótakröfur á hendur Fabrik ehf. sem rekstraraðila Gallerís Foldar vegna birtingar og sendingar boðskorta fyrir sýninguna á verkum J-kk-ef í Gallerí Fold, sem og birtingu auglýsinga fyrir hana með þeim hætti sem lýst er í liðum 1(b) til 1(j) í stefnu málsins. Í þessum þætti málsins eru aðeins gerðar kröfur á hendur Fabrik ehf., enda kveðast stefnendur ekki vita til þess að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf, hafi haft neina aðkomu að þessum athöfnum.

Stefndi Fabrik ehf. hefur rökstutt sýknukröfu sína með vísan til þess að stefnendur eigi enga beina fjárkröfu á hendur félaginu. Af hálfu Fabrik ehf. er að þessu leyti byggt á að aðkoma félagsins að málinu hafi verið afar takmörkuð og falist í því einu að vera umboðsaðili fyrir sýningu og sölu á verkum sem deilt er um höfundarétt að. Telur Fabrik ehf. að stefnendur beini því kröfum sínum ranglega að félaginu og af þeim sökum beri að sýkna félagið vegna aðildarskorts, sbr. 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Dómurinn getur ekki fallist á þessi sjónarmið Fabrik ehf. Í því sambandi nægir að benda á að kröfur stefnenda í liðum 1(b) til 1(j) lúta að greiðslu skaðabóta vegna birtingar myndverka J-kk-ef K-kk-ef sem fór ýmist fram á Facebook- síðum eða heimasíðum Gallerís Foldar sem ágreiningslaust er að stefndi Fabrik ehf. rekur eða sendingu boðskorta með myndum af verkunum í tölvupósti sem óumdeilt er að fór fram á vegum Fabrik ehf. Málsástæðum Fabrik ehf. um sýknu vegna aðildarskorts er því hafnað.

Stefndi Fabrik ehf. hefur einnig vísað til þeirrar málsástæðu til stuðnings sýknukröfu sinni að hann sé miðlari á myndverkum og geti í ljósi stöðu sinnar ekki annað en treyst þeim aðila sem fer með vörslur höfundarverndaðra verka, enda sé um lausafé að ræða sem ekki er skráningarskylt. Vísar stefndi um það til 1. málsl. 1. mgr. 8. gr. höfundalaga nr. 73/1972 en þar kemur fram að „höfundur verks telst sá, uns annað reynist, sem nafngreindur er á eintökum þess með venjulegum hætti eða lýstur er höfundur, þegar verk er birt.“ Hefur stefndi þá byggt á því að 8. gr. höfundalaga feli í sér hagræði til handa viðsemjanda höfundar, sem eigi að geta treyst því að hann semji við réttan umráðamann, ef engin sérstök atvik gera það tortryggilegt. Í því sambandi bendir stefndi Fabrik ehf. á að samkvæmt gögnum málsins séu flest öll verkin merkt Rafskinnu og því séu allar löglíkur með því að aðstandendur sýningarinnar hafi farið með höfundarréttinn að myndverkunum eins og áður segir.

Að mati dómsins er ekki hægt að fallast á þessar málsástæður stefnda Fabrik ehf. um að hann geti í reynd borið fyrir sig grandleysi um að J-kk-nf hafi verið höfundur myndverkanna sem ágreiningur þessa máls lýtur að. Í því sambandi verður að leggja áherslu á að stefndi Fabrik ehf. rekur atvinnustarfsemi sem lýtur í meginatriðum að því að selja og sýna verk sem njóta höfundarréttarverndar. Til slíkra aðila verður að gera þá kröfu að þeir geri ráðstafanir til að kanna hver sé réttmætur handhafi höfundarréttar að þeim verkum sem þeir sýsla með í atvinnustarfsemi sinni, þegar sérstakt tilefni gefst til þess.

Af gögnum málsins verður ekkert ráðið um að starfsmenn eða fyrirsvarsmenn Fabrik ehf. hafi á nokkru stigi málsins leitað frekari upplýsinga eða skýringa um hverjir væru handhafar höfundarréttarins að þeim verkum sem efnt var til sýningar á í Gallerí Fold í nóvember 2013. Atvik málsins benda hins vegar eindregið til þess að stefndi Fabrik ehf. hafi engu að síður haft ærið tilefni til frekari athugunar á þessu atriði, enda voru myndir af bæði J-kk-þgf K-kk-þgf sem og T-kk-þgf M-kk-þgf, teiknurum Rafskinnu, hengdar upp á sýningunni, auk þess sem nokkrar myndanna sem stefndi Fabrik ehf. sýndi voru merktar „J-kk-nf“ sem óumdeilt er að er höfundarnafn J-kk-ef. Þá liggur einnig fyrir að stefnda Fabrik ehf. var strax í kjölfar opnunar sýningarinnar gert viðvart um að erfingjar J-kk-ef K-kk-ef og stefnendur í máli þessu hefðu athugasemdir við sýninguna, sbr. bréf Myndstefs til Fabrik ehf., dags. 5. nóvember 2013. Að mati dómsins vegur þó þyngst í þessu sambandi að í bæklingi um sýninguna sem fyrir liggur í málinu og merktur er Gallerí Fold, kemur beinlínis fram að J-kk-nf K-kk-nf hafi teiknað 130 auglýsingar á ári í ein 15 ár. Dómurinn telur umrædd atriði sýna fram á þannig að ekki verður um villst að viðbárur Fabrik ehf. um grandleysi gagnvart höfundarréttindum J-kk-ef fá ekki stoð í gögnum málsins.

Stefndi Fabrik ehf. hafnar því enn fremur að birting auglýsingar hafi falið í sér brot gegn 3. gr. höfundalaga. Stefndi vísar í því sambandi til þess að hann starfi sem söluaðili m. a. í samræmi við 4. mgr. 25. gr. höfundalaga. Telur stefnandi það ákvæði takmarka höfundarétt að því er varðar söluaðila myndlistar. Því veiti greinin kvaðalaus not viðkomandi efnis, sem felist í því að söluaðili þurfi ekki að fá samþykki höfundar fyrir birtingu og að söluaðili verði ekki krafinn um endurgjald fyrir birtingu auglýsingar á myndverkum sem söluaðili hefur til sölu.

Að því er snertir ákvæði 4. mgr. 25. gr. höfundalaga, sem stefndi Fabrik ehf. hefur byggt á til stuðnings sýknukröfu sinni, þá er þar kveðið á um að heimilt sé að birta myndir af listaverki í tilkynningu um sölutilboð þegar listaverk er boðið til sölu. Ákvæði 4. mgr. 25. gr. felur að þessu leyti í sér undantekningu frá meginreglu þágildandi 3. gr. höfundalaga um einkarétt höfundar til birtingar á verkum sínum. Það leiðir hins vegar af eðli 4. mgr. 25. gr. sem undantekningarreglu að ákvæðið verður ekki skýrt rúmt.

Í samræmi við framangreint verður að leggja til grundvallar að skírskotun ákvæðis 4. mgr. 25. gr. til hugtaksins „sölutilboð“ feli í sér að ákvæðið taki einungis til þeirra tilvika þar sem gefinn er kostur á að kaupa listaverk sem birt er mynd af í auglýsingunni. Að mati dómsins verður ákvæði 4. mgr. 25. gr. því ekki túlkað með þeim hætti að það veiti heimild til að birta án endurgjalds listaverk sem ekki eru boðin til sölu, þótt þau listaverk kunni að vera sýnd samhliða öðrum verkum sem vissulega eru falboðin til kaups. Í ljósi stöðu ákvæðisins sem undantekningarreglu verður einnig að ganga út frá því að sá þeim sem ber ákvæðið fyrir sig standi það að jafnaði nær að sýnafram á að þau listaverk sem hann hefur birt myndir af hafi verið boðin til sölu.

Verður þá tekin afstaða til einstakra liða í kröfugerð stefnenda á hendur Fabrik ehf.

Birting boðskorts á Facebook-síðu Gallerís Foldar (liður 1(b)) og sending sama boðskorts í tölvubréfi til áskrifenda (liður 1(c))

Stefnendur hafa sem fyrr segir byggt á því í málatilbúnaði sínum að Fabrik ehf. hafi brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings sem lögmæltur var í þágildandi ákvæði 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Telja stefnendur að brot Fabrik ehf. hafi enn fremur verið fólgið í því að birta boðskortið sem um ræðir í lið 1(a) í stefnu á Facebook- síðu Gallerí Foldar í 21 mánuð, sbr. lið 1(b) í sundurliðun kröfugerðar í stefnu, án þess að geta nafns höfundar eins og áskilið sé í 1. mgr. 4. gr. höfundalaga. Þá hafa stefnendur krafist skaðabóta vegna þess að umrætt boðskort var sent í tölvupósti til áskrifenda, sbr. lið 1(c) í sundurliðun kröfugerðar í stefnu.

H vað þennan þátt málsins varðar þá verður ekkert ráðið af boðskortinu eða vörnum stefnda Fabrik ehf. að umræddar myndir hafi verið til sölu á sýningunni. Í ljósi þessa og með vísan til fyrri sjónarmiða um sönnunarbyrði stefnda um að undantekningarheimild 4. mgr. 25. gr. höfundalaga eigi við verður því að leggja til grundvallar að með því að senda póstkortið hafi stefndi Fabrik ehf. brotið gegn einkarétti stefnenda samkvæmt þágildandi 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga með því að birta boðskortið á Facebook-síðu Gallerí Foldar og senda boðskortið í tölvupósti til áskrifenda hjá Gallerí Fold 31. október 2013, sbr. liði 1(b) og 1(c) í stefnu.

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem rakin eru í kafla IV.5 hér að framan og ítrekuð eru í kafla IV.6 verður að fallast á þau sjónarmið stefnenda að taxti gjaldskrár Myndstefs fyrir birtingu verka á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti feli í sér eðlilegt viðmið um ákvörðun skaðabóta. Af þeim sökum er fallist á þá kröfu stefnenda að skaðabætur vegna birtingar Fabrik ehf. á boðskortinu á Facebook-síðu Gallerí Foldar, sbr. lið 1(b) í stefnu, séu hæfilega ákveðnar 344.883 krónur. Í samræmi við framangreint er stefndi F-x-x því dæmdur til að greiða skaðabætur til stefnenda að fjárhæð 344.883 krónur.

Á grundvelli sömu sjónarmiða og rakin hafa verið hér að framan um ákvæði 3. gr. höfundalaga, sbr. 3. mgr. 2. gr. sömu laga, og ákvæði 4. mgr. 25. gr. er enn fremur fallist á bótakröfu stefnenda á hendur Fabrik ehf. vegna þess að sama boðskort var sent í tölvubréfi, sbr. lið 1(c) í stefnu. Með vísan til sjónarmiða um ákvörðun á fjárhæð skaðabóta sem áður lýst er enn fremur fallist á sjónarmið stefnenda um að ákvæði og taxti gjaldskrár Myndstefs fyrir tölvuvinnslu, viðhengi við fjölpóst í viðskiptatilgangi, skuli lögð til grundvallar sem viðmið við ákvörðun skaðabóta. Samkvæmt því verður stefnda Fabrik ehf. gert að greiða stefnendum 66.572 krónur í skaðabætur vegna liðar 1(c). Í samræmi við framangreint verður stefnda Fabrik ehf. gert að greiða alls 411.455 krónur í skaðabætur vegna liða 1(b) og 1(c).

Með vísan til atvika málsins og þeirra sjónarmiða um miskabætur sem rakin eru í kafla IV.6. hér að framan hafnar dómurinn hins vegar kröfu stefnenda um að Fabrik ehf. verði gert að greiða þeim 4.620.000 krónur í miskabætur vegna liðar 1(b) í kröfugerð í stefnu og 130.000 krónur í miskabætur vegna liðar 1(c) í kröfugerð stefnenda. Minnir dómurinn í því sambandi á að J-kk-nf var almennt ekki nafngreindur á hinum upphaflegu myndum og myndirnar voru teiknaðar í því skyni að auglýsa vöru og þjónustu.

Birting auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 1. nóvember 2013 (liður 1(d))

Stefnendur hafa einnig gert kröfu um skaða- og miskabætur vegna ýmissa auglýsinga sem stefndi Fabrik ehf. birti um sýninguna. Þannig krefjast stefnendur í fyrsta lagi miskabóta vegna birtingar auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 1. nóvember 2013, sbr. lið 1(d) í kröfugerð stefnenda. Telja stefnendur að auglýsingin, sem hafi enn verið á síðunni við útgáfu stefnu í málinu, hafi falið í sér brot á sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef að öllum þeim 44 myndverkum hans sem sýnd voru á sýningunni þar sem í auglýsingunni hafi G-kk-nf B-kk-nf ranglega verið tilgreindur sem höfundur myndanna enþess að engu getið að J-kk-nf hafi verið höfundur myndverkanna ásamt T-kk-þgf M-kk-þgf.

Í kafla IV.6 hér að framan komst dómurinn að þeirri niðurstöðu að þótt J-kk-ef K-kk-ef hafi ekki verið getið sem höfundar að myndverkum sem sett voru í boðskort sem aðrir stefndu í málinu gerðu þá væri slíkur misbrestur á nafngreiningu ekki af þeim toga að hann fæli í sér brot á 1. mgr. 4. gr. höfundalaga um rétt höfundar til nafngreiningar sem bakaði stefndu bótaskyldu samkvæmt 3. mgr. 56. gr. laganna. Var þá m. a. vísað til hlutverks myndanna sem auglýsinga og þess að J-kk-ef var að jafnaði ekki getið sem höfundar þegar myndverkin sem mál þetta snýst um voru upphaflega birt sem auglýsingar í Rafskinnu. Að mati dómsins geta þau sjónarmið sem lýst var í kafla IV.6 að þessu leyti þó ekki átt alls kostar við þegar annar maður er ranglega tilgreindur sem höfundur að verki sem dómurinn hefur komist að þeirri niðurstöðu um að hafi verið höfundarverk J-kk-ef K-kk-ef. Af þeim sökum telur dómurinn að með því að tilgreina G-kk-þf B-kk-þf ranglega sem höfund í auglýsingu opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar 1. nóvember 2013 hafi verið vegið að sæmdarrétti J-kk-ef sem höfundar.

Stefnendur hafa krafið stefnda Fabrik ehf. um greiðslu miskabóta vegna þessa brots og telja í því sambandi að hæfileg fjárhæð miskabóta sé kr. 9.240.000. Þrátt fyrir að dómurinn telji að stefndi Fabrik ehf. hafi gerst sekur um brot á höfundalögum með þeim hætti sem að framan er lýst telur dómurinn ekki efni til að dæma stefnendum svo háar miskabætur úr hendi stefnda vegna þessa þáttar málsins. Telur dómurinn þess í stað að miskabætur stefnenda séu hæfilega ákvarðaðar 250.000 krónur vegna þessa þáttar.

Birting auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 3. nóvember 2013 (liður 1(e))

Stefnendur hafa í öðru lagi krafist skaða- og miskabóta úr hendi Fabrik ehf. vegna birtingar auglýsingar um opnun sýningar á Facebooksíðu Gallerís Foldar, 3. nóvember 2013. Vísa stefnendur þá til þess að tilkynningin sem sett var inn á síðuna hafi m. a. haft að geyma hlekk á frétt er var að finna á heimasíðu Ríkisútvarpsins en í henni sé birt mynd af myndverkum J-kk-ef K-kk-ef, Ostur er gæðakostur nr. 75, og Góðar bækur gleðja börnin nr. 44.

Stefnendur telja að með því að tengja þannig frétt Ríkisútvarpsins inn á Facebooksíðu sína hafi stefndi Fabrik ehf. brotið gegn einkarétti höfundarétthafa til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga og með birtingu hennar á Facebook samskiptamiðlinum brot á einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings, sem lögmæltur er í 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Einnig telja stefnendur að með birtingunni hafi verið framið brot á sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, nánar tiltekið á nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna, þar sem hans sé að engu getið í tengslum við birtinguna. Málsástæðum stefnenda er að öðru leyti lýst í lið 1(e) í stefnu málsins.

Stefnendur hafa um þá kröfu sem þau hafa gert í þessum lið málsins einungis vísað til þeirrar fréttar og myndbirtingar sem sett var inn á heimasíðu Ríkisútvarpsins en tilkynningin á Facebooksíðu stefnda Fabrik ehf. hafði að geyma hlekk á umrædda frétt.

Að mati dómsins er ekki útilokað að sá sem setur inn á heimasíðu eða samfélagsmiðli hlekk á aðra heimasíðu þar sem höfundaréttarvarið efni er birt án heimildar geti bakað sér bótaábyrgð samkvæmt ákvæðum höfundalaga. Slík ábyrgð hlýtur þó að jafnaði að vera háð þeirri forsendu að birting efnisins á upphaflegu síðunni sem hlekkurinn er tengdur við, í þessu tilviki heimasíðu Ríkisútvarpsins, sé í andstöðu við ákvæði höfundalaga.

Í 1. mgr. 14. gr. höfundalaga er kveðið á um að heimilt sé að vitna til birtra bókmenntaverka sem og fleiri verka, ef slík tilvitnun er gerð í sambandi við gagnrýni, vísindi, almenna kynningu eða í öðrum viðurkenndum tilgangi, enda sé hún gerð innan hæfilegra marka og rétt með efni farið. Þá segir í 2. mgr. 14. gr. að meðsömu skilyrðum sé heimilt að birta myndir og teikningar af birtum listaverkum og gögnum, sem getið er í 3. mgr. 1. gr., höfundalaga, enda sé ekki um fjárhagslegan tilgang að ræða.

Með vísan ákvæðis 14. gr. höfundalaga verður ekki séð af málatilbúnaði stefnenda með hvaða hætti sú umfjöllun Ríkisútvarpsins sem stefndi Fabrik ehf. tengdi við með hlekki á Facebook- síðu sinni 3. nóvember 2013 hafi verið í andstöðu við ákvæði höfundalaga. Af þeim sökum verður stefndi Fabrik ehf. sýknaður af kröfu stefnenda um greiðslu skaða- og miskabóta vegna þeirra atvika sem greind eru í lið 1(e) í stefnu. Rétt er að taka fram að afstaða dómsins um að 14. gr. höfundalaga veiti aukið svigrúm til birtingar höfundarverka í tengslum við almenna kynningu um þau eða í öðrum viðurkenndum tilgangi lýtur að lagaatriði. Hefur það þar af leiðandi ekki áhrif þótt stefndi hafi ekki vísað til 14. gr. höfundalaga í greinargerð sinni til dómsins.

Birting auglýsingar um Rafskinnu á Facebooksíðu Gallerís Foldar 11. nóvember 2013 (liður 1(f))

Stefnendur vísa til þess að auglýsingin sem um ræðir hafi að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, „Hafið ætíð í huga hvað best má duga.“ Telja stefnendur með birtingu þessarar auglýsingar á Facebook hafi verið framið brot á einkarétti höfundar til birtingar, nánar tiltekið réttinum til miðlunar til almennings, sbr. 3. gr. og 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Jafnframt telja stefnendur að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 4. gr. laganna, þar sem J-kk-ef sé að engu getið í tengslum við birtinguna. Málatilbúnaði stefnenda um þetta atriði er lýst nánar í lið 1(f) í stefnu en málsástæðum aðila er lýst í kafla III hér að framan.

Með vísan til sömu sjónarmiða og rakin hafa verið hér að framan í kafla IV.6 um ákvæði 3. gr. höfundalaga, sbr. 3. mgr. 2. gr. sömu laga, og hér að framan í þessum kafla um ákvæði 4. mgr. 25. gr. höfundalaga er fallist á bótakröfu stefnenda á hendur Fabrik ehf. vegna birtingar auglýsingarinnar sem hér um ræðir. Þótt gögn málsins gefi til kynna að myndin sem um ræðir hafi verið til sölu á sýningunni þá er engu að síður ljóst að auglýsingin sem liður 1(f) lýtur að fól ekki í sér „sölutilboð“ þannig að auglýsingin sem slík falli undir 4. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Á grundvelli þeirra sjónarmiða um fjárhæð skaðabóta sem lýst er í sama kafla er enn fremur fallist á sjónarmið stefnenda um að ákvæði gjaldskrár Myndstefs um taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, skuli lögð til grundvallar sem viðmið við ákvörðun skaðabóta. Samkvæmt því verður stefnda Fabrik ehf. gert að greiða stefnendum 107.772 krónur í skaðabætur.

Dómurinn hafnar hins vegar kröfu stefnenda um að Fabrik ehf. verði gert að greiða þeim 210.000 krónur í miskabætur vegna þessa kröfuliðar og er þá byggt á sömu sjónarmiðum um túlkun 1. mgr. 4. gr. höfundalaga og ákvörðun miskabóta og rakin voru í kafla IV.6.

Birting auglýsingar um lok sýningar á Facebook- síðu Gallerís Foldar 21. nóvember 2013 (liður 1(g))

Stefnendur telja enn fremur að auglýsing sem birt var á Facebook-síðu Gallerí Foldar 21. nóvember 2013 þar sem vakin var athygli á síðustu sýningarhelgi sýningarinnar hafi brotið gegn ákvæðum 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga. Vísa stefnendur þá til þess að auglýsingin hafi að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld.“ Þá hafi stefndi jafnframt framið brot gegn 1. mgr. 4. gr. höfundalaga, þar sem J-kk-ef hafi að engu verið getið í tengslum við birtinguna.

Stefnendur krefja stefnda Fabrik ehf. um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots í samræmi við gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir birtingu á heimasíðum fyrir verslun og viðskipti, sem er 5.132 kr. fyrir hvert verk fyrir hvern mánuð. Vísa stefnendur þá til þess að myndin hafi verið á síðunni í 21 mánuð og krafan nemi því 107.772 kr. Þá telja stefnendur að skortur á tilgreiningu höfundar verksins hafi valdið þeim miska og að hæfileg fjárhæð miskabóta sé 210.000 kr. Málsástæður stefnenda eru að öðru leyti raktar í lið 1(g) í stefnu sem gerð er grein fyrir hér að framan.

Að mati dómsins eiga sömu sjónarmið við um úrlausn þessarar kröfu stefnenda og lögð voru til grundvallar við úrlausn um kröfu stefnenda samkvæmt lið 1(f) í stefnu, en óumdeilt er að myndverkið sem vísað er til í þessum lið var ekki til sölu á sýningunni. Af því leiðir að fallist er á kröfu stefnenda um skaðabætur vegna birtingar auglýsingarinnar „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“ að fjárhæð 107.772 króna í samræmi við gjaldskrá Myndstefs. Kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta að fjárhæð 210.000 króna er hafnað með vísan til sömu sjónarmiða og áður eru rakin um vöntun á nafngreiningu J-x-x K-kk-ef í tengslum við atvik málsins og sæmdarrétt í því sambandi.

Birting auglýsingar um framlengingu sýningar á vefsíðu Gallerís Foldar, um miðjan nóvember 2013 (liður 1(h))

Stefnendur telja að birting auglýsingar með myndverki J-kk-ef K-kk-ef, „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“ einhvern tíma um miðjan nóvember 2013 á vefsíðunni www. myndlist. is, hafi brotið gegn einkarétti höfundar til birtingar, sbr. 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga og sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef, nánar tiltekið á nafngreiningarrétti samkvæmt 4. gr. laganna. Í auglýsingunni hafi komið fram að vegna mikillar aðsóknar yrði sýningin framlengd til 24. nóvember. Er kröfugerð stefnenda í þessu sambandi sett fram í lið 1(h) í stefnu.

Að mati dómsins eiga sömu sjónarmið við um úrlausn þessarar kröfu stefnenda og lögð voru til grundvallar við úrlausn um kröfu stefnenda samkvæmt lið 1(g) hér að framan. Af því leiðir að fallist er á kröfu stefnenda um að Fabrik ehf. greiði þeim skaðabætur vegna birtingar auglýsingarinnar „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“ að fjárhæð 107.772 króna í samræmi við gjaldskrá Myndstefs en hafnað kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta að fjárhæð 210.000 króna.

Birting auglýsingar um lok sýningar á heimasíðu Gallerís Foldar/Listapóstsins 21. nóvember 2013 (liður 1(i))

Stefnendur vísa til þess í lið 1(i) í stefnu að 21. nóvember 2013 hafi Gallerí Fold birt auglýsingu á heimasíðu sinni www. listaposturinn. is þar sem auglýst var að sýningunni lyki næsta sunnudag. Auglýsingin hafi haft að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, „Reiði húsfreyjunnar - bitnar aldrei á okkur“.

Stefnendur telja að með birtingu auglýsingarinnar á heimasíðu Gallerís Foldar hafi verið framið brot á einkarétti höfundar til birtingar, sbr. 3. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. höfundalaga og sæmdarrétti J-kk-ef K-kk-ef samkvæmt 4. gr. laganna, þar sem hans sé að engu getið í tengslum við birtinguna.

Stefnendur gera sömu kröfur á hendur stefnda Fabrik ehf. og í liðum 1(f) til 1(h) í stefnu. Þótt gögn málsins gefi til kynna að myndin sem um ræðir hafi verið til sölu á sýningunni þá er engu að síður ljóst að auglýsingin sem liður 1(i) lýtur að fól ekki í sér „sölutilboð“ þannig að auglýsingin sem slík falli undir 4. mgr. 25. gr. höfundalaga Að mati dómsins eiga sömu sjónarmið við um úrlausn þessarar kröfu stefnenda og lögð voru til grundvallar við úrlausn um kröfu stefnenda í lið 1(f). Ísamræmi við niðurstöðu dómsins um þann lið er fallist á kröfu stefnenda um skaðabætur vegna birtingar myndverksins„ Reiði húsfreyjunnar - bitnar aldrei á okkur“ að fjárhæð 107.772 króna í samræmi við gjaldskrá Myndstefs en hafnað kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta að fjárhæð 210.000 króna.

Birting auglýsingar um framlengingu sýningar í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 16. nóvember 2013 (liður 1(j))

Stefnendur vísa til þess í lið 1(j) í stefnu að 16. nóvember 2013 hafi Gallerí Fold birt auglýsingu í Viðskiptablaði Morgunblaðsins þar sem auglýst var að vegna mikillar aðsóknar yrði sýningin framlengd til 24. nóvember. Stefnendur vísa til þess að auglýsingin hafi haft að geyma myndverk J-kk-ef K-kk-ef, „Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“ en um sé að ræða sömu auglýsingu og tilgreind er í lið 1(h) í stefnu.

Stefnendur krefja stefndu um greiðslu skaðabóta vegna þessa brots. Krafan er byggð á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir prentun í dagblöðum, upp að ¼ af síðu, upplag 90.000, sem er 23.773 kr. og nemur krafan þeirri fjárhæð. Þá telja stefnendur að skortur á tilgreiningu nafns höfundar hafi valdið þeim miska og að hæfileg fjárhæð miskabóta sé 50.000 kr.

Málsástæðurnar sem stefnendur hafa teflt fram til stuðnings kröfum sínum eru að öðru leyti þær sömu og í liðum 1(f) til 1(h) í stefnu. Með vísan til þeirra málsástæðna og þeirrar niðurstöðu sem dómurinn hefur komist að um þá liði er fallist á kröfu stefnenda um að stefndi Fabrik ehf. greiði þeim skaðabætur að fjárhæð 23.773 kr. vegna þessa þáttar málsins en miskabótakröfu stefnenda hafnað.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður stefnda Fabrik ehf. gert að greiða stefnendum alls 866.316 kr. í skaðabætur og. 250.000 kr í miskabætur vegna krafna stefnenda í liðum 1(b) til 1(j) og einungis er beint að Fabrik ehf.

8. Kröfur stefnenda á hendur öllum stefndu vegna sýninga á frumgerðum J-kk-ef K-kk-ef í Gallerí Fold í nóvember 2013 (liðir 1(k) til 1(o) í stefnu)

Stefnendur gera í máli þessu kröfu til skaðabóta á hendur öllum stefndu í málinu vegna opinberrar sýningar á frumgerðum verka J-kk-ef K-kk-ef í Gallerí Fold 1. – 24. nóvember 2013. Vísa stefnendur þá til þess að stefndu, Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf hafi haft frumkvæði að sýningunni og undirbúið hana ásamt stefnda Fabrik ehf. sem lánaði sýningarsal undir hana. Þá hafi stefndi Þ-kk-nf, opnað sýninguna.

Stefnendur telja að sýning verkanna hafi falið í sér brot á 3. gr. höfundalaga eftir því sem greinir í liðum 1(k) til 1(m) í stefnu. Þá gera stefnendur kröfu um miskabætur á hendur stefndu vegna þess að eitt verka J-kk-ef, „Þegar húsbóndinn fær sér hvíldarstund“ hafi verið ranglega merkt T-kk-þgf M-kk-þgf. Eru málsástæðum stefnenda að öðru leyti gerð skil í kafla III þar sem málatilbúnaði aðila er lýst.

Stefndu mótmæla því að þeim hafi verið óheimilt að sýna myndverkin sem um ræðir á sýningunni í Gallerí Fold. Vísa stefndu í því sambandi til 1. mgr. 25. gr. höfundalaga en samkvæmt því ákvæði er eiganda myndlistarverks heimilt, nema annað sé áskilið, að sýna það almenningi.

Stefndu vísa enn fremur til þess að sýningin sem um ræðir í máli þessu hafi verið af auglýsingamyndum, m. a. í söluskyni. Slíkar sýningar hafi ekki verið taldar leyfisskyldar af Myndstef og vísa stefndu um það atriði til bréfs H-kvk-ef F-x-x S-kvk-ef bréfs lögfræðings Myndstefs fyrir hönd samtakanna, dags. 8. janúar 2015, og vitnisburðar hennar fyrir dóminum. Enn fremur liggi fyrir að Myndstef hafi ekki krafist þess að samþykkis Myndstefs eða viðkomandi listamanna sé aflað fyrir sýningum af þessum toga og jafnframt sé ekkert að finna á vefsíðu Myndstefs eða í gjaldskrá þess sem að þessu lýtur. Telja stefndu því að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að standa að ofangreindri sýningu í Gallerí Fold.

Eins og áður er rakið hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu í kafla IV.4 hér að framan að líta verði svo á að J-kk-nf K-kk-nf hafi í reynd afsalað frumgerðum verka sinna til G-kk-ef B-kk-ef í tengslum við viðskiptasamband þeirra þar sem J-kk-nf teiknaði myndir til birtingar í flettiauglýsingagrindinni Rafskinnu. Í samræmi við þá niðurstöðu verður að leggja til grundvallar að stefndu Þ-kk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, sem og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, hafi sem erfingjar G-kk-ef farið með eignarhald að frumgerðum verkanna.

Í 1. mgr. 25. gr. höfundalaga er kveðið á um að þeim sem hefur verið afhent eintak af myndlistarverki til eignar sé heimilt, nema annað sé áskilið, að láta eintakið af hendi og sýna það almenningi. Í sama ákvæði segir þó jafnframt að „opinber kynning þess á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti“ sé þó „óheimil án samþykkis höfundar, nema á opinberum listasöfnum sem almenningur hefur aðgang að.“ Í niðurlagi 1. mgr. 25. gr. segir enn fremur að ákvæði þessarar málsgreinar gildi einnig um eintök sem gerð hafa verið eftir listaverki og gefin út.

Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að höfundalögum nr. 72/1973 segir svo: „Í 3. gr. er höfundi veittur einkaréttur til að sýna verk sín opinberlega. Er þá spurning um, hvort eða að hverju leyti þessi réttur hans á að sæta takmörkunum vegna afhendingar listaverks í hendur annars aðilja. Í flestum höfundalögum, þar á meðal hinum norrænu, er eiganda listaverks veittur ótakmarkaður réttur til að sýna það opinberlega, m. a. á listsýningum. Í e-lið 1. gr. laga nr. 49 frá 1943 er gagnstæð regla. Höfundur er þar látinn halda óskertum rétti til að sýna listaverk opinberlega, í hvaða skyni sem það er, þó að það sé í einkaeign. Undantekning er aðeins gerð um einkasöfn, sem opin eru almenningi samkvæmt staðfestri reglugerð. Auðsætt er, að þessi regla gildandi laga er of víðtæk. Ekki er ástæða til að meina eiganda að sýna listaverkið hverjum þeim, sem þess óskar, enda væri bann við því yfirleitt ekki höfundum í hag. Af söluheimild eiganda leiðir einnig, að hann verður að hafa rétt til að auglýsa það og kynna í söluskyni. m. a. með því að hafa það til sölu í listmunaverzlunum eða á listmunauppboðum. Um kynningu listaverka á listsýningum koma þó sérstök sjónarmið til greina. Um það hefur eigandi venjulega lítilla eða engra hagsmuna að gæta. Hins vegar skiptir höfund mjög miklu máli, hvernig fer um val verka hans á opinberar listsýningar, innanlands eða utan, þar sem listrænt gildi verka hans er metið og samanburður gerður á þeim og verkum annarra listamanna. Höfundur á ekki að þurfa að hlíta því, að slíkt val sé í höndum óviðkomandi aðilja, e. t. v. lítt vinveittra og með ólíkar listskoðanir. Ákvæði 4. gr. veita honum hér engan veginn næga vernd, þar sem breitt bil er á milli þess, hvort höfundur telur heppilegt að setja tiltekið verk á listsýningu og hvort sýning þess yrði talin honum til vansæmdar.

Samkvæmt því sem að framan segir, er í 1. málsgr. gert að aðalreglu, að eigandi listaverks hafi rétt til að kynna það almenningi, en einkaréttur höfundar látinn haldast um listsýningar. Sá einkaréttur er þó ekki látinn ná til listasafna, sem opin eru almenningi samkvæmt staðfestri reglugerð. Er eiganda þá einnig heimilt að afhenda slíkum söfnum listaverkið. Það skal tekið fram, að þó að höfundur hafi einkarétt til að kynna verk sín á listsýningum, þá leiðir ekki af því, að eiganda sé skylt að láta listaverk af hendi í því skyni, nema svo hafi verið um samið. Sama er að segja um afhendingu þess til að gera eftirmyndir af því.“

Af framangreindu verður ráðið að gengið sé út frá því í 1. mgr. 25. gr. höfundalaga að eigandi myndlistarverks hafi á grundvelli eignarréttar síns fulla heimild til að sýna það almenningi, m. a. auglýsa verkið og kynna í söluskyni með því að hafa það til sölu í listmunaverslunum eða á listmunauppboðum. Þótt í ákvæðinu sé sérstakur fyrirvari við opinbera kynningu verks á listsýningum og með öðrum hliðstæðum hætti vegna sjónarmiða sem tengjast sæmd höfundar, þá verður ekki séð af tilvitnuðum ummælum í lögskýringargögnum að þeim fyrirvara hafi verið ætlað að takmarka heimildir eiganda til að sýna verk í söluskyni.

Að mati dómsins er ljóst að Gallerí Fold, sem stefndi Fabrik ehf. annast rekstur á, getur ekki talist opinbert listasafn sem almenningur hefur aðgang að í skilningi 1. mgr. 25. gr. höfundalaga, enda verður ekki annað séð af orðalagi ákvæðisins og lögskýringargögnum en að þar sé átt við listasöfn sem unnt er að setja reglur í stjórnvaldsfyrirmælum, sbr. ummæli í tilvitnuðum athugasemdum um að einkaréttur höfundar um listsýningar nái ekki til „listasafna, sem opin eru almenningi samkvæmt staðfestri reglugerð“.

Þegar tekin er afstaða til þess hvort stefndu hafi á grundvelli 1. mgr. 25. gr. höfundalaga verið heimilt að sýna myndlistarverkin sem ágreiningur málsins stendur um telur dómurinn að horfa verði til þess að málatilbúnaður stefnenda byggir á því að stefndu hafi alfarið verið óheimilt að sýna verkin og að stefnendum beri því sem höfundarrétt höfum endurgjald fyrir sýningu hvers og eins verks. Ekki verður hins vegar séð að stefnendur hafi í þessum lið málatilbúnaðar síns byggt á því að sæmdarréttur J-kk-ef K-kk-ef hafi verið skertur vegna þess hvernig sýningin á verkum hans var sett upp eða samsett, en ljóst er að takmarkanir á því að eigendur frumverka geti sýnt þau opinberlega helgast af sjónarmiðum um sæmdarrétt.

Dómurinn hefur sem fyrr segir talið að leggja verði til grundvallar að G-kk-nf B-kk-nf hafi öðlast eignarrétt að frumgerðum þeirra myndverka sem sýnd voru í Rafskinnu og ekki hefur tekist að sýna fram á að J-kk-nf eða erfingjar hans hafi hlutast til um að fá afhent fyrr en með þessari málshöfðun. Þá er enn fremur ágreiningslaust í málinu að verkin sem liðir 1(k) til 1(o) taka til voru boðin til sölu á sýningunni, ef frá eru talin verk sem tilgreind eru í stefnu og auðkennd sem „E-kk-ef við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld“, „Mennt er máttur“, „Blindur er bóklaus maður“, „Hún gaf honum Opal“, „Einn pakki á dag kemur öllu í lag“, „Athyglin beinist að yndisþokkanum“ og „Við leik og störf er vinnufata brýnust þörf“.

Í ljósi niðurstöðu dómsins um eignarrétt stefndu Þ-kk-ef, H-kvk-ef og M-kvk-ef að frumgerðum verkanna verður að telja að stefndu hafi haft fulla heimild samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga til sýna þau verk sem tilgreind eru í lið 1(k) í stefnu á vegg og þau verk sem tilgreind eru í lið 1(l) í sölurekka, enda hafi þau verið boðin til sölu á sýningunni eða samhliða henni. Verða stefndu því sýknuð af kröfu stefnenda lið 1(1). Aðþví er varðar þau sjö verk sem stefnendur hafa tilgreint í lið 1(k) sem verk sem ekki hafi verið boðin til sölu þá hafa stefndu ekki mótmælt fullyrðingum stefnenda að þessu leyti. Verða fullyrðingar stefnenda því lagðar til grundvallar um þetta atriði.

Af því leiðir að stefndu sýndu alls sjö myndir opinberlega á vegg sem ekki voru í eigu þeirra og voru ekki boðnar til sölu, eins og byggt er á í lið 1(k) í kröfum stefnenda. Telja verður að stefndu hafi með þessu brotið gegn einkaréttinum til opinberrar sýningar á þessum tilteknu verkum, sbr. þágildandi 3. gr. höfundalaga, og þann sérstaka fyrirvara sem gerður er um slíkar sýningar í 1. mgr. 25. gr. sömu laga.

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem áður eru rakin í dóminum um ákvörðun skaðabóta er fallist á með stefnendum að gjaldskrá Myndstefs verði lögð til grundvallar að því leyti, um 5.132 krónur fyrir hvert verk fyrir hvern byrjaðan mánuð. Þar sem um sjö verk er að ræða nemur fjárhæð þeirra skaðabóta sem stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf og M-kvk-þgf, svo og Fabrik ehf. verður gert að greiða sameiginlega fyrir þennan lið alls 35.924 krónum. Að virtum þeim sjónarmiðum sem fyrr eru rakin um ákvæði 4. gr. og ákvörðun miskabóta vegna rangrar tilgreiningar höfundar er enn fremur fallist á kröfu stefnenda um að stefndu greiði þeim 50.000 í miskabætur sökum þess að ein mynda J-kk-ef K-kk-ef var ranglega merkt T-kk-þgf M-kk-þgf. Að öðru leyti eru stefndu sýknuð af kröfu stefnenda í lið 1(k).

Að því er varðar kröfu stefnenda í lið 1(m) um að stefndu greiði þeim skaðabætur vegna sýningar sjö frumverka J-kk-ef K-kk-ef í sýningarkassa þá verður hvorki ráðið af stefnu né öðrum gögnum málsins hvort umrædd verk hafi verið til sölu á sýningunni eða samhliða henni. Í greinargerð stefndu kemur fram að þau reki ekki minni til þess hvort myndirnar hafi verið til sölu á sýningunni. Engin þeirra hafi selst á sýningunni en ein þeirra hafi síðan selst eftir sýninguna.

Í ljósi þess að gögn málsins benda eindregið til þess að stærstur hluti þeirra frumverka sem voru í eigu stefndu hafi einnig verið til sölu á sýningunni í Gallerí Fold, auk þess sem ekkert verður ráðið af gögnum málsins um hvort myndirnar í sýningarrekkanum hafi verið undanskildar sölu verður að álykta sem svo að sýning myndanna hafi fallið undir heimild 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Er þá jafnframt horft til þess að staðhæfingu stefndu um að ein myndanna hafi selst eftir lok sýningarinnar hefur ekki verið mótmælt en að mati dómsins verður sú ályktun dregin af þessu atriði að myndirnar hafi verið falar til kaups. Verða stefndu því sýknuð af kröfum stefnenda í þessum lið málsins. n) Sýning myndverka á skjá á sýningu Stefnendur hafa undir þessum lið málsins krafið alla stefndu um greiðslu skaðabóta vegna glærusýningar myndverka á skjá á sýningunni í Gallerí Fold. Telja stefnendur að í glærusýningunni hafi a. m. k. birst 50 myndir eftir J-kk-þf K-kk-þf.

Af hálfu stefndu Þ-kk-ef, H-kvk-ef, M-kvk-ef og Familíunnar ehf. er byggt á því að J-kk-nf Á-kk-nf H-kk-nf, fyrirsvarsmaður Fabrik ehf., hafi sett saman sýninguna og að hann hafi ekki vistað eintak af sýningunni. Þá telja stefndu ósannað hversu margar myndir voru sýndar á glærunum, en auk þess hafi sýningin verið heimil samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Stefndi Fabrik ehf. mótmælti atvikalýsingu stefnenda í greinargerð sinni. Í framburði J-kk-ef Á-kk-ef H-kk-ef fyrir dómi kvaðst hann hins vegar, „ef hann [myndi] rétt“ hafa fengið glærusýninguna senda frá H-kvk-þgf B-kvk-þgf en henni hefði verið eytt að tilmælum stefnenda. Stefndu hafa enn fremur borið því við að þau hafi haft fulla heimild til að sýna myndirnar samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga.

Ljóst er að dómurinn hefur ekki undir höndum nein gögn um hvaða myndir voru sýndar á skjá í umræddri glærusýningu. Dómurinn hefur þar með ekki forsendur til að taka afstöðu til þess hvort þarna hafi einungis verið sýndar myndir sem stefndu höfðu til sölu og var heimilt að sýna samkvæmt 1. mgr. 25. gr. höfundalaga, eða hvort þar hafi einnig verið sýndar myndir sem ekki voru falar til kaups og stefndu var því ekki heimilt að sýna samkvæmt sama ákvæði. Í ljósi þessa og að ekki verður heldur ráðið af gögnum málsins hver hafi gert þessa glærusýningu telur dómurinn óhjákvæmilegt að sýkna stefndu af þessum lið í kröfu stefndu. Hefur dómurinn þá einnig horft til þess að ekki verður leitt af lögum að stefndu hafi borið skylda til varðveislu sýningarinnar, að því marki sem þar voru myndir sem þeim var heimilt að sýna á grundvelli 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. o) Framleiðsla auglýsingaspjalds sem stillt va rút í glugga Gallerís Foldar Stefnendur gera í þessum lið kröfu um að stefndu Þ-kk-nf, H-kvk-nf, M-kvk-nf og Familían ehf., svo og Fabrik ehf., greiði þeim 315.900 króna í skaðabætur vegna notkunar alls níu myndverka að 35.100 kr. fyrir notkun hvers myndverks stærri en 80 x 120 cm samkvæmt gjaldskrá Myndstefs. Þá gera stefnendur kröfu um greiðslu 450.000 króna í miskabætur vegna þess að J-kk-nf K-kk-nf hafi ekki verið tilgreindur á auglýsingaspjaldinu.

Stefndu hafa ekki mótmælt því að þær myndir sem stefnendur tilgreina í stefnu hafi verið á auglýsingaspjaldinu, sem nú hefur verið fargað. Stefndu vísa að öðru leyti til fyrri málsástæðna til stuðnings kröfum sínum um sýknu.

Með vísan til þeirra forsendna sem gerð er grein fyrir í kafla IV.6 í tengslum við niðurstöður dómsins um bótaskyldu stefnda Fabrik ehf. um birtingu auglýsinga, sbr. liði 1(b) til 1(j) í stefnu, er fallist á kröfur stefnenda um að stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf., svo og Fabrik ehf., verði sameiginlega gert að greiða þeim 315.900 krónur í skaðabætur í samræmi við gjaldskrá Myndstefs. Með vísan til sömu sjónarmiða og þar eru greind um miskabætur er miskabótakröfu stefnenda í þessum lið hins vegar hafnað.

Að því er varðar lið 1(p) í stefnu sem lýtur að sýningu auglýsingaskiltis fyrir utan inngang Gallerís Foldar hafa stefnendur ekki gert sérstaka dómkröfu og verður því ekki fjallað um þann lið frekar.

Samkvæmt framangreindu er það niðurstaða dómsins að stefndu Familían ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Fabrik ehf. verði sameiginlega gert að greiða stefnendum skaðabætur að fjárhæð 351.824 kr. vegna kröfuliða 1(k) til 1(o) í stefnu. Þá verður sömu stefndu sameiginlega gert að stefnendum 50.000 kr. í miskabætur vegna sömu liða. Að öðru leyti eru stefndu sýknuð af kröfum stefnenda um þessa sömu liði.

9. Kröfur stefnenda á hendur Fabrik ehf. (liður 1(q) og stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf. vegna birtingar myndverka J-kk-ef K-kk-ef á tilteknum heimasíðum (liðir 1(r) til 1(s) í stefnu) q) Birting stefnda Fabrik ehf. á 32 myndverkum á heimasíðu Gallerís Foldar, www. myndlist. is Stefnendur gera í þessum lið kröfu um greiðslu 136.521 kr. í skaðabætur vegna birtingar á á 31 – 40 verkum í sex og hálfan mánuð. Er þá miðað við skaðabætur að fjárhæð kr. 19.503 fyrir hvern mánuð á hvorri vefsíðu en samkvæmt gjaldskránni beri að greiða fyrir hvern byrjaðan mánuð, þ. e. sjö mánuði. Þá gera stefnendur enn fremur kröfu um greiðslu miskabóta að fjárhæð 70.000 kr. vegna þess að eitt verka J-kk-ef hafi ranglega verið eignað T-kk-þgf M-kk-þgf.

Með vísan til þeirra forsendna sem gerð er grein fyrir í kafla IV.7 um bótaskyldu stefnda Fabrikehf. um birtingu auglýsinga, sbr. liði 1(b) til 1(j) í stefnu, er fallist á kröfur stefnenda um að stefnda Fabrik ehf. verði gert að greiða þeim 136.521 krónur í skaðabætur í samræmi við gjaldskrá Myndstefs.

Að virtum þeim sjónarmiðum sem fyrr eru rakin um ákvæði 4. gr. og ákvörðun miskabóta vegna rangrar tilgreiningar höfundar, sbr. umfjöllun dómsins um lið 1(d) í stefnu í kafla IV.7 hér að framan er enn fremur fallist á kröfu stefnenda um að stefndi greiði þeim miskabætur sökum þess að ein mynda J-kk-ef K-kk-ef var ranglega merkt T-kk-þgf M-kk-þgf. Þykja þær hæfilega ákvarðaðar 250.000 krónur.

Kröfur stefnenda á hendur Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Familíunni ehf. r) Birting 9 myndverka á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Stefnendur gera einnig kröfu um að stefndu greiði þeim 224.710 kr. í skaðabætur vegna birtingar Familíunnar ehf. á níu tilgreindum verkum heimasíðu sinni www. rafskinna. net, sem þar hafi verið boðnar til sölu í formi eftirprentana, og birtingu ljósmyndar af póstkortaöskju með límmiðum á loki og botni, sem lýst er í stefnu. Telja stefnendur að birting ljósmyndar af póstkortaöskju þar sem límmiðarnir sjást feli einnig í sér brot á einkarétti höfundar til birtingar myndverkanna.

Stefndu hafa til stuðnings sýknukröfu sinni um þennan lið vísað til 4. mgr. 25. gr. um að heimilt sé að birta myndir af listaverki í tilkynningu um sölutilboð þegar það er boðið til sölu.

Myndverkin sem um ræðir í þessum lið eru annars vegar eftirprentanir af verkum J-kk-ef K-kk-ef og hins vegar birting ljósmyndar af eftirgerðum myndanna. Telja verður ljóst að gerð eintaka í formi eftirprentana er bundin einkarétti handhafa höfundaréttar, sbr. þágildandi 3. gr. höfundalaga. Í ljósi niðurstöðu dómsins hér að framan um að J-kk-nf K-kk-nf hafi verið höfundur umræddra verka og hann hafi ekki framselt nýtingarrétt sinn að verkunum umfram það sem sýning þeirra í Rafskinnu gerði ráð fyrir, verður ekki séð hvaða heimildir stefndu hafi haft til þess að gera eftirprentanir af verkunum eða birta ljósmyndir af þeim opinberlega. Að mati dómsins verður ekki talið að undantekningarákvæði 4. mgr. 25. gr. höfundalaga nái til annarra verka en þeirra sem gerð hafa verið með lögmætum hætti á grundvelli höfundaréttar. Verður af þeim sökum að hafna málsástæðum stefndu til stuðnings sýknukröfu sem byggjast á þessu ákvæði.

Með vísan þeirra forsendna og sjónarmiða sem áður eru rakin í kafla IV.8 í tengslum um bótaskyldu stefnda Fabrik ehf. um birtingu auglýsinga, sbr. liði 1(b) til 1(j) í stefnu, svo og lið 1(q), er að öðru leyti fallist á kröfur stefnenda um að stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf. verði gert að greiða þeim 224.710 krónur í skaðabætur í samræmi við gjaldskrá Myndstefs. Af sömu ástæðum og þar eru raktar er hins vegar hafnað kröfu stefnenda um miskabætur vegna skorts á því að höfundur hafi verið tilgreindur. s) Birting kynningarmerkis á heimasíðu stefnda Familíunnar ehf., www. rafskinna. net Stefnendur gera einnig kröfu um skaðabætur að fjárhæð 183.225 kr. á hendur Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf og M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf vegna borða sem hafi verið notaður á heimasíðu félagsinswww. rafskinna. net vegna brota á einkarétti stefnenda samkvæmt þágildandi ákvæði 3. gr. höfundalaga. Vísa stefnendur þá til þess að kynningar merkin „Ekkert hér eins og stendur“ og „Hafa samband“ standi enn á síðunni en kynningar merkin séu sett saman úr bókstöfum og letri sem J-kk-nf hafi hannað.

Eins og rakið er í kafla IV.1 hér að framan hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að letrið sem um ræðir sé sjálfstætt höfundarverk og falli því undir vernd höfundalaga. Með vísan til þeirrar niðurstöðu verður að telja að stefndu hafi með notkun bókstafana og letursins brotið gegn einkarétti stefnenda samkvæmt 3. gr. höfundalaga. Þá verður ekki séð að þær málsástæður sem stefndu hafa fært fram til stuðnings þeim málatilbúnaði sínum að þeim hafi verið heimilt að nota umrædd verk eigi við um þetta letur og notkun þess á heimasíðunni.

Með vísan til þess sem að framan er rakið og þeirra sjónarmiða sem rakin eru í köflum IV.5 og IV.6 er fallist á málsástæður stefnenda bæði um ábyrgð stefndu sem og um fjárhæð skaðabóta, 183.225 kr. Dómurinn hafnar hins vegar miskabótakröfu stefnenda um þennan þátt málsins vegna brots á sæmdarrétti sökum þess að J-kk-nf K-kk-nf hafi ekki verið nafngreindur. Um þá niðurstöðu vísar dómurinn til fyrri sjónarmiða sem rakin eru í dóminum. Á hinn bóginn er fallist á kröfu stefnenda um miskabætur vegna þeirra breytinga sem gerðar voru á verkum J-kk-ef K-kk-ef með því að setja brot úr verkum hans saman í borða á heimasíðu stefnda Familíunnar. Telur dómurinn að umrædd breyting hafi verið í andstöðu við 2. mgr. 4. gr. höfundalaga og að hæfilegar miskabætur fyrir þennan þátt málsins nemi 50.000 kr.

10. Kröfur stefnenda á stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þf, M-kvk-þf og Familíunni ehf. vegna útgáfu á veggspjöldum, póstkortum og límmiðum til sölu og birtingar auglýsinga á biðstöðvum Strætó (liðir 2(a) til 2(b) i-iv)

Stefnendur gera enn fremur kröfur sameiginlega á hendur stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf og M-kvk-þgf, svo og félaginu Familíunni ehf. um greiðslu skaðabóta vegna útgáfu á veggspjöldum, póstkortum, límmiðum til sölu með verkum J-kk-ef K-kk-ef. Þá er einnig gerð skaðabótakrafa vegna birtingar auglýsinga á biðstöðvum Strætó sem hafi haft að geyma verk J-kk-ef K-kk-ef.

2( a) Útgáfa veggspjalda

Stefnendur gera í þessum lið kröfu um skaðabætur vegna framleiðslu alls 12 veggspjalda með eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef sem tilgreind eru í stefnu.

Kröfur stefnenda eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir framleiðslu veggspjalda í stærðinni 29,7 x 42 cm, kr. 61.578 vegna upplags 11 – 500. Nemur krafa vegna 12 myndverka kr. 1.477.872 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð. Rökstyðja stefnendur kröfu sína með þeim hætti að fjárhæð sú sem gert er ráð fyrir í gjaldskrá Myndstefs hafi verið tvöfölduð þar sem stefndu hafi ekki fallist á að taka veggspjöldin úr sölu fyrr en 200 dögum frá því að þau voru sett á markað, þrátt fyrir eftirgangsmuni stefnenda. Einnig gera stefnendur kröfu um greiðslu miskabóta að fjárhæð 2.800.000 króna vegna skorts á tilgreiningu höfundar.

Efnislegar varnir stefndu í þessum lið hafa byggst á þeim málsástæðum að þeim hafi verið fullkomlega heimilt að framleiða þau veggspjöld sem hér um ræðir. Þar sem eftirprentanir hafi verið gerðar nákvæmlega eftir frumverkunum, þannig að þær voru með sama hætti og J-kk-nf K-kk-nf merkti þær. Telja stefndu einnig fráleitt að nafnbirtingarréttur J-kk-ef hafi ekki verið virtur.

Með vísan til niðurstöðu dómsins sem rakin er hér að framan um að J-kk-nf K-kk-nf hafi verið höfundur að þeim verkum sem ágreiningur málsins tekur til og að ekki þyki sýnt að hann hafi framselt nýtingarrétt að myndverkunum umfram það sem laut að sýningu þeirra í Rafskinnu, sbr. kafla IV.1 og IV.3 hér að framan, er fallist á málsástæður stefnenda um að útgáfa veggspjaldanna hafi falið í sér brot á einkarétti höfundar til eintakagerðar, sbr. 3. gr. þágildandi höfundalaga. Að virtu því sem áður er komið fram í kafla IV.5 og IV.6 er enn fremur fallist á að gjaldskrá Myndstefs feli í sér eðlilegt viðmið fyrir ákvörðun skaðabóta.

Í ljósi þess sem rakið er í kafla IV.5 um skilyrði fyrir beitingu álags á skaðabætur verður hins vegar að hafna kröfu stefnenda um að sú fjárhæð sem gert er ráð fyrir í gjaldskrá Myndstefs verði tvöfölduð. Verður þá að vísa til þess að í lögskýringargögnum með ákvæðum höfundalaga um skaðabætur er gert ráð fyrir því að álagi á skaðabætur verði beitt vegna frekara tjóns brotaþola eða hagnaðar brotaþola. Að mati dómsins hafa stefnendur ekki sýnt fram á það í þessu máli með hvaða hætti þeir hafa beðið frekara tjón eða stefndu hafi haft frekari hagnað vegna þeirra brota sem hér hefur verið fallist á að framin voru.

Í samræmi við framangreint er það niðurstaða dómsins að stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf og M-kvk-þgf, sem og Familíunni ehf. verði sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 738.936 kr. í skaðabætur vegna þessa liðar. Í ljósi þeirra sjónarmiða um miskabætur sem rakin eru í kafla IV.7 er kröfu stefnenda um miskabætur vegna skorts á tilgreiningu höfundar hafnað. b) Útgáfa póstkorta og límmiða til sölu í öskjum Stefnendur gera í þessum lið kröfu um skaðabætur vegna framleiðslu alls 11 gerða póstkorta með eftirprentunum af myndverkum J-kk-ef K-kk-ef sem tilgreind eru í stefnu. Byggja stefnendur á því að alls hafi verið framleidd 400 kort af hverri gerð. Þá vísa stefnendur til þess að stefndu hafi framið brot á einkarétti höfundar til eintakagerðar með því að nota 19 brot af myndverkum J-kk-ef í framleiðslu límmiða til álímingar á framhlið öskju, sbr. lið 2(b)(i) í stefnu, 15 brot af myndverkum, J-kk-ef til framleiðslu límmiða til álímingar á bakhlið öskju, sbr. lið 2(b)(ii) í stefnu. Þá telja stefnendur að stefndu hafi framið sams konar brot með framleiðslu annarra límmiða til álímingar á framhlið og bakhlið öskju, en 19 myndverksbrot hafi verið notuð í límmiðanna sem ætlaðir voru til nota á framhliðina en 14 myndverksbrot til nota á bakhliðina, sbr. liði iii-iv 2(b) í stefnu.

Stefnendur telja að með framleiðslu og dreifingu póstkortanna, sem og límmiðanna hafi verið brotið gegn einkarétti höfundar til eintakagerðar samkvæmt 3. gr. höfundalaga, svo og nafngreiningarrétti samkvæmt 1. mgr.4. gr. laganna, og rétti til að banna breytingar á verki samkvæmt 2. mgr. 4. gr. sömu laga.

Í stefnu er byggt á því að þessi brot hafi tekið til alls 11 myndverka vegna póstkortanna. Krafa stefnenda um skaðabætur fyrir fjárhagslegt tjón í þessum lið er byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers verks, samtals kr. 217.162 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð með vísan til tregðu stefndu til að taka póstkortin úr sölu. Krafa um miskabætur vegna miska er stefnendur hafa orðið fyrir, einkum vegna brota á sæmdarrétti, nemur kr. 440.000.

Í ljósi þeirra sjónarmiða sem rakin eru fyrr í þessum dómi um einkarétt höfundarrétthafa til eintakagerðar og skaðabætur vegna brota á slíkum rétti er fallist á rétt stefnenda til skaðabóta vegna útgáfu póstkortanna en hafnað málsástæðum þeirra um tvöföldun fjárhæðarinnar. Þykir fjárhæð skaðabóta vegna þessa þáttar málsins því hæfilega ákveðin 108.581 kr.

Með vísan til þeirra sjónarmiða um miskabætur sem gerð er grein fyrir hér að framan er kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta vegna skorts á tilgreiningu höfundar hafnað. Hins vegar er fallist á kröfu stefnenda um greiðslu miskabóta vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef K-kk-ef og þykir fjárhæð þeirra hæfilega ákveðin 100.000 kr.

Bótakrafa stefnenda vegna framleiðslu límmiða sem tilgreindir er undir i-lið 2(b) byggist á því að framin hafi verið 19 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef. Vísa stefnendur til þess að stefndu hafi alls notað 19 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og tíu í meginhluta. Krafa um bætur fyrir fjárhagslegt tjón í þessum lið byggð á gjaldskrá Myndstefs, lið fyrir notkun á póstkorti í stærð upp að 12 x 15 cm í 1 – 500 eintökum eða kr. 9.871 vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 375.098 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. rökstuðning sem áður kemur fram í málatilbúnaði stefnenda. Þá er gerð krafa um bætur vegna miska er stefnendur hafi orðið fyrir, einkum vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki, nemur kr. 750.000.

Dómurinn fellst á þennan lið í kröfum stefnenda með vísan til sjónarmiða sem áður eru rakin um einkarétt höfundarrétthafa til eintakagerðar. Með vísan til þeirra sjónarmiða sem fyrr eru rakin um fjárhæð skaðabótakröfu er það hins vegar niðurstaða dómsins að hæfileg fjárhæð skaðabóta vegna liðar 2(b)(i) sé 187.549 kr. Sem fyrr og með vísan til þeirra sjónamiða sem áður eru komin fram hafnar dómurinn kröfu stefnenda um að stefndu greiði miskabætur vegna skorts á nafngreiningu. Dómurinn fellst hins vegar kröfu stefnenda um að stefndu greiði miskabætur vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef K-kk-ef. Telur dómurinn að fjárhæð miskabóta vegna breytinga á verkum sé hæfilega ákveðin 100.000 kr.

Vegna framleiðslu framleiðslu límmiða undir ii-lið 2(b) telja stefnendur að framin hafi verið 15 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 15 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og sex í meginhluta). Skaðabótakrafa stefnenda byggir á sama lið gjaldskrár og rakinn er að framan og nemur 9.871 kr. vegna hvers myndverksbrots, samtals kr. 296.130 eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð, sbr. fyrri rökstuðning. Hvað þennan lið varðar fellst dómurinn á sjónarmið stefnenda um að stefndu greiði skaðabætur. Dómurinn hafnar hins vegar sem fyrr sjónarmiðum stefnenda um tvöföldun fjárhæðarinnar og telur að fjárhæð skaðabóta sé hæfilega ákveðin 148.065 krónur.

Stefnendur telja enn fremur að með framleiðslu límmiða undir iii-lið 2(b) hafi verið framin 19 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 19 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og tíu í meginhluta). Nemur krafa stefnenda um bætur vegna fjártjóns 9.871 kr. vegna hvers myndverksbrots, samtals 375.098 kr. eftir að sú fjárhæð er gjaldskrá gerir ráð fyrir hefur verið tvöfölduð. Þá gera stefnendur jafnframt kröfu um miskabætur í þessum lið, einkum vegna brota á nafngreiningarrétti og rétti til að banna breytingar á verki og nemur sú krafa 750.000 kr.

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem fyrr eru rakin um fjárhæð skaðabótakröfu telur dómurinn að hæfileg fjárhæð skaðabóta vegna þessa liðar sé 187.549 kr. Sem fyrr hafnar dómurinn kröfu stefnenda um að stefndu greiði miskabætur vegna brota á nafngreiningarrétti en fellst á kröfu þeirra um greiðslu miskabóta vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef K-kk-ef. Telur dómurinn að fjárhæð bóta vegna miska af þessum sökum sé hæfilega ákveðin 100.000 kr.

Þá telja stefnendur að með framleiðslu þeirra límmiða sem lýst er undir iv-lið 2(b) hafi verið framin 14 brot gegn níu myndverkum J-kk-ef (notuð 14 myndverksbrot, níu í fyrirsögn og fimm í meginhluta). eða. 9.871 kr vegna hvers myndverksbrots, samtals 276.388 kr., en af heildarfjárhæðinni verður ráðið að þarna sé jafnframt gerð krafa um tvöfalda fjárhæð miðað við gjaldskrá Myndstefs. Með vísan til þess sem fyrr er rakið fellst dómurinn á málsástæður stefnenda vegna þessa liðar ef frá eru talin sjónarmið stefndu um tvöföldun bótafjárhæðar. Telur dómurinn að fjárhæð skaðabóta vegna þessa þáttar sé hæfilega ákveðin 138.194 kr.

Birting auglýsinga á biðstöðvum Strætó

Stefnendur telja einnig að stefndu hafi brotið gegn 3. gr. höfundalaga með því að nota samtals a. m. k. 17 verka J-kk-ef K-kk-ef í auglýsingaspjöld á biðstöðvum Strætó. Af hálfu stefnenda er byggt á því auglýsingaspjöldin sem birt voru á biðstöðvum Strætó hafi falið í sér breytta gerð verka J-kk-ef. Vísa stefnendur þá til þess að myndverkum J-kk-ef hafi verið breytt við gerð auglýsingaspjaldanna með því móti að merkjum prentaðilanna var skeytt inn á neðra horn myndverksins hægra megin auk þess sem merki Ferró skiltagerðar er að finna á miðju eins verksins, „Athygli hinna vandlátu beinast að Heklu peysum“. Telja stefnendur að með því að gefa fyrirmæli um slíka útfærslu hafi stefndu framið brot gegn sæmdarrétti J-kk-ef sem lögmæltur er í 2. mgr. 4. gr. höfundalaga, auk þess sem framið hafi verið brot á nafngreiningarrétti höfundar samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laganna með því að geta í engu nafns J-kk-ef á skiltunum.

Skaðabótakröfur stefnenda fyrir fjárhagslegt tjón vegna prentunar og birtingar auglýsingaspjaldanna á biðstöðvum Strætó eru byggðar á gjaldskrá Myndstefs, taxta fyrir prentun á spjöldum í strætisvagnaskýlum miðað við upplag 1 – 10 af hverri gerð spjalds sem hvert um sig var stærra en 80 x 120 cm en krafa fyrir hvert verk samkvæmt gjaldskránni nemur þannig 35.100 kr. Gera stefnendur kröfu um tvöfalda þá fjárhæð sem gjaldskrá Myndstefs gerir ráð fyrir í þeim tilvikum sem greitt er fyrir leyfi til notkunar, og vísa þá til þess að auglýsingaspjöldin hafi verið gríðarstór og verið stillt út á stöðum þar sem fjöldi fólks á leið um, akandi, hjólandi og gangandi Nemur heildafjárhæð skaðabótakröfunnar í þessum lið því 1.193.400 kr.

Stefnendur telja enn fremur að prentun og birting eintaka af myndverkum J-kk-ef án tilgreiningar hans sem höfundar verkanna og með þeirri breytingu á verkunum sem fyrr er getið hafi valdið stefnendum miskatjóni. Telja stefnendur að hæfileg fjárhæð miskabóta vegna þessa sé 2.400.000 kr.

Dómurinn fellst á sjónarmið stefnenda um að stefndu hafi með framangreindri háttsemi brotið gegn ákvæðum 3. gr., sem og 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga. Dómurinn hafnar hins vegar málsástæðum stefnenda um tvöföldun fjárhæðarinnar með vísan til þeirra sjónarmiða sem fyrr eru rakin og telur að fjárhæð skaðabóta sé hæfilega ákveðin 596.700 kr. Þá hafnar dómurinn sem fyrr málsástæðum stefnenda um greiðslu miskabóta vegna brota á nafngreiningarrétti á grundvelli þeirra sjónarmiða sem áður er lýst. Dómurinn telur hins vegar að stefnendum beri réttur til miskabóta vegna breytinga á myndverkum J-kk-ef K-kk-ef. Telur dómurinn að fjárhæð þeirra sé hæfilega ákveðin 200.000 krónur. Hefur dómurinn horft til þess hversu víða myndverkin voru sýnd í þessari breyttu mynd.

Þegar tekin hefur verið afstaða til allra krafna stefnenda um skaða- og miskabætur sem einvörðungu er beint sameiginlega á hendur stefndu Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Familíunni ehf. er það niðurstaða dómsins að þeim skuli sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 3.025.493 krónur í skaðabætur vegna fjártjóns á grundvelli þeirra atvika sem tilgreind eru undir liðum 1(a), 1(r), 1(s), 2(a) og 2(b), svo og 2(b) liði i-iv, ásamt lið 3 í stefnu. Þá verður þessum sömu stefndu sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 550.000 krónur í miskabætur vegna sömu atvika. um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og markaðssetningu Málatilbúnaður stefnenda á hendur stefndu hefur ekki einskorðast við ákvæði höfundalaga nr. 72/1973 heldur hafa stefnendur einnig vísað til ákvæða laga nr. 57/2005, um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og markaðssetningu. Hafa stefnendur þá byggt á því að með því að auglýsa sýningu á verkum J-kk-ef K-kk-ef án tilskilinnar heimildar, kynna hana ítrekað á heimasíðu og Facebooksíðu Gallerís Foldar og í helstu fjölmiðlum landsins, auk þess að birta auglýsingar á biðstöðvum Strætó, hafi stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf, nýtt sér verkin með þeim að það varði við auglýsingar í 6. gr. laga nr. 57/2005, auk ákvæða um óréttmæta viðskiptahætti í 8., 13, 14. og 15. gr. a. laganna.

Samkvæmt ákvæði 1. mgr. 6. gr. laga nr. 57/2005 skulu auglýsingar vera þannig úr garði gerðar að ekki leiki vafi á að um auglýsingar sé að ræða. Skulu þær skýrt aðgreindar frá öðru efni fjölmiðla. Þá segir í 2. mgr. 6. gr. að auglýsingar og aðrar viðskiptaaðferðir skuli ekki vera ósanngjarnar gagnvart keppinautum eða neytendum vegna forms þeirra eða sökum þess að skírskotað er til óviðkomandi mála. Í 4. mgr. 6. gr. segir síðan að fullyrðingar sem fram koma í auglýsingum eða með öðrum hætti þarf fyrirtæki að geta fært sönnur á.

Í 1. mgr. 8. gr., sem stefnendur hafa einnig vísað til í málatilbúnaði sínum, segir að viðskiptahættir séu óréttmætir ef þeir brjóta í bága við góða viðskiptahætti gagnvart neytendum og raska verulega eða eru líklegir til að raska verulega fjárhagslegri hegðun neytenda. Þá segir í ákvæðinu að viðskiptahættir sem brjóta í bága við ákvæði þessa kafla laganna séu alltaf óréttmætir. Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. kveður ráðherra í reglugerð á um þá viðskiptahætti sem teljast undir öllum kringumstæðum óréttmætir.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 57/2005 segir síðan að óheimilt sé að hafast nokkuð það að sem brýtur í bága við góða viðskiptahætti í atvinnustarfsemi eins og þeir eru tíðkaðir eða eitthvað það sem óhæfilegt er gagnvart hagsmunum neytenda. Þá segir í 14. gr. sömu laga að óheimilt sé að veita rangar, ófullnægjandi eða villandi upplýsingar í auglýsingum eða með öðrum hætti, eða beita öðrum slíkum viðskiptaaðferðum sem sama marki eru brenndar gagnvart keppinautum, enda séu upplýsingar þær og viðskiptaaðferðir til þess fallnar að hafa áhrif á eftirspurn eða framboð vara, fasteigna, þjónustu eða annars þess sem haft er á boðstólum í atvinnustarfsemi sem lögin ná til.

Í 15. gr. a í lögunum er enn fremur kveðið á um að óheimilt sé að nota í atvinnustarfsemi firmanafn, verslunarmerki eða því um líkt, sem sá hefur ekki rétt til er notar, eða reka atvinnu undir nafni sem gefur villandi upplýsingar um eignarrétt eða ábyrgð atvinnurekanda. Enn fremur er sérhverjum bannað að nota auðkenni, sem hann á tilkall til, á þann hátt að leitt geti til þess að villst verði á því og öðru einkenni sem annað fyrirtæki notar með fullum rétti.

Ljóst er að með tilvitnuðum ákvæðum laga nr. 57/2005 er lagt bann við því að veita rangar, ófullnægjandi eða villandi upplýsingar í auglýsingum eða með öðrum hætti beita viðskiptaaðferðum sem eru sama marki brenndar, ef upplýsingarnar og viðskiptaaðferðirnar eru til þess fallnar að hafa áhrif á eftirspurn eða framboð á vörum, fasteignum, þjónustu eða öðru sem haft er á boðstólum í atvinnustarfsemi. Í þessu skyni er meðal annars kveðið á um að auglýsingar og aðrar viðskiptaaðferðir skuli ekki vera ósanngjarnar gagnvart keppinautum eða neytendum, sbr. 6. gr. laga nr. 57/2005. Þá er þar enn fremur lagt bann við viðskiptaháttum sem almennt má ætla að geti haft áhrif á neytendur, sbr. 8. og 13. gr. laganna, þar á meðal viðskiptaaðferðum sem eru til þess fallnar að hafa áhrif á eftirspurn eða framboð, sbr. 14. gr.

Að því er snertir tilvísanir stefnenda til 14. gr. sömu laga þá er rakið í dómi Hæstaréttar 28. febrúar 2013 í máli nr. 538/2013 þá er markmið þessarar lagagreinar ekki aðeins að veita fyrirtækjum vernd í innbyrðis samkeppni þeirra, heldur ekki síður að koma í veg fyrir að villt verði um fyrir neytendum sem aftur gæti dregið úr virkri samkeppni í viðskiptum, sbr. 1. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Að mati dómsins verður ekki annað séð en að sams konar sjónarmið eigi við um önnur ákvæði laganna. Hvað varðar málsástæður stefnenda í tengslum við 15. gr. a sérstaklega fær dómurinn ekki annað séð en að því ákvæði sé ætlað að vernda auðkennum sem kunna vera notuð atvinnurekstri til framdráttar, kynningar eða markaðssetningar vernd til viðbótar því sem höfundalög eða lög um vörumerki kunna að veita. Dómurinn fær hins vegar ekki séð að stefnendur hafi gert frekari grein fyrir því með hvaða hætti stefndu hafa skert hagsmuni þeirra sem njóti verndar samkvæmt lögum nr. 57/2005 brestur skilyrði fyrir því að dómurinn geti fjallað efnislega um þessar málsástæður þeirra vegna vanreifunar.

12. Krafa stefnenda um að stefndu Familían og Fabrik ehf. fjarlægi efni af vefsíðum Áttunda dómkrafa stefnenda í málinu er að stefndi Familían ehf. fjarlægi kynningarmerkið RAFSKINNA af vef sem vistaður er á léninu rafskinna. net. Af hálfu stefnda er því hins vegar haldið fram í málinu að allt efni, þar með talið kynningarmerkið „Rafskinna“ hafi verið fjarlægt af vefsíðu stefndu. Þar sem stefnendur hafa ekki mótmælt þessari fullyrðingu er stefndi Familían ehf. sýknaður af þessari kröfu.

Níundu dómkröfu stefnenda, liðum atil e, er beint að stefnda Fabrik ehf. og lýtur hún að því stefndi verði dæmdur til að fjarlægja fimm færslur af samskiptavefnum facebook. com. Þessar færslur eru í fyrsta lagi a) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 29. október 2013, með mynd af boðskorti vegna sýningar svokallaðra Rafskinnumynda í Gallerí Fold í nóvember 2013, og í öðru lagi b) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 1. nóvember 2013, þar sem fram kemur að G-kk-nf B-kk-nf hafi gert auglýsingamyndir á sínum tíma. Þá gera stefnendur enn fremur kröfu um að stefndi Fabrik ehf. fjarlægi af facebook. com c) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 11. nóvember 2013, með myndverki J-kk-ef K-kk-ef, Hafið ætíð í huga hvað mest má duga, ásamt d) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 14. nóvember 2013 en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld. Loks hafa stefnendur uppi sams konar kröfu um að stefnendur fjarlægi af facebook. com frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 21. nóvember 2013, en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld.

Þar sem stefndi Fabrik ehf. hefur ekki haft uppi nein mótmæli gagnvart þessari kröfu í greinargerð sinni til dómsins fellst dómurinn á kröfuna með þeim hætti sem greinir í dómsorði.

13. Krafa stefnenda um að stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf, M-kvk-þgf og Fabrik ehf., verði gert að afhenda stefnendum öll eintök af eftirprentunum til eyðingar og fá birtan dóm málsins í heild Stefnendur hafa einnig krafist þess að stefnda Familíanehf., Þ-kk-nf, H-kvk-nf og M-kvk-nf verði dæmd á grundvelli 55. gr. höfundalaga til að þola að „öll eintök í birgðum af eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef í formi boðskorts, póstkorta, límmiða, veggspjalda og auglýsingaspjalds verði afhent stefnendum til eyðingar.“

Í greinargerð stefndu kemur fram að þau hafi eytt boðskortum og ónýttum límmiðum sem límdir voru á póstkortaöskjur. Þá hafi auglýsingaspjaldi sem vísað er til lið 1(o) í stefnu verið fargað eftir sýninguna. Ekki verður séð að stefnendur hafi mótmælt þessum fullyrðingum. Af hálfu stefndu er hins vegar ekki komið fram að þau hafi eytt póstkortum og veggspjöldum sem vikið er að í kröfu stefnenda.

Að mati dómsins er dómkrafa stefnenda ekki svo skýr og ákveðin um hvaða eintök stefndu er gert að afhenda stefnendum þannig að hún geti leitt til afgerandi dómsniðurstöðu um það atriði, sbr. d-lið 1. mgr. 80. gr. og 4. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Þegar litið er til málatilbúnaðar stefnenda að öðru leyti sem og fjölda þeirra verka sem málið lýtur að telur dómurinn að stefnendum hafi verið rétt að tilgreina skýrar í kröfum sínum hvaða eftirprentana var krafist afhendingar á, enda kunna brestir á kröfugerð stefnda að þessu leyti að hafa áhrif á það hvernig stefndu hafa hagað vörnum sínum. Í ljósi þessa verður þessari kröfu stefnenda vísað frá dómi.

Stefnendur hafa einnig krafist þess að stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, og M-kvk-nf Þ-kvk-nf verði dæmd til að fá birtan dóm í máli þessu í heild í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins Samkvæmt 1. mgr. 59. gr. c höfundalaga nr. 73/1972 má í dómi þar sem kveðið er á um brot á lögum þessum eða ráðstafanir skv. 55. gr. að beiðni brotaþola mæla fyrir um birtingu dómsins að hluta eða í heild. Í ákvæðinu segir jafnframt að birtingin skuli fara fram með þeim hætti og í þeim mæli sem sanngjarnt má teljast. Þá segir í 2. mgr. 59. gr. c að hinn brotlegi skuli annast og kosta birtinguna.

Ákvæði 59. gr. c var leitt í lög með 13. gr. laga nr. 93/2010, um breyting á höfundalögum, nr. 73/1972, með áorðnum breytingum. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr.

93/2010 kemur fram að ákvæði 1. mgr. taki mið af 15 gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda 2004/48/EB, þar sem sé að finna heimild til að mæla fyrir um birtingu ákvarðana á því réttarsviði. Í athugasemdunum kemur fram að birting ákvarðana sé talin hafa forvarnagildi gagnvart öðrum hugsanlegum brotamönnum og gegnir hlutverki í vitundarvakningu almennings um virðingu fyrir hugverkaréttindum. Lagt er til að ákvæðið nái jafnt til áfellisdóma í einkamálum sem sakamálum, svo og til dóma þar sem kveðið er á um ráðstafanir samkvæmt 55. gr. höfundalaga.

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem að framan eru rakin verður að fallast á að tilefni sé til að beita ákvæði 59. gr. c til að mæla fyrir um birtingu hluta af niðurstöðu dómsins í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins. Verður þá að hafa í huga að stefndu stóðu fyrir kynningu á sýningunni í fjölmiðlum og víðar þar sem mjög skorti á að höfundarréttur stefnenda væri virtur. Þegar horft er til umfangs þessa dóms verður hins vegar ekki talið sanngjarnt að stefndu sé gert að birta dóminn í heild á sinn kostnað, enda væri slík niðurstaða verulega íþyngjandi í garð stefndu með tilliti til málsúrslita að öðru leyti. Þykir dóminum hæfilegt að stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf, H-kvk-þgf og M-kvk-þgf verði sameiginlega einungis gert að birta dómsorð dómsins í Morgunblaðinu og Fréttablaðinu á sinn kostnað.

Stefnendur hafa í máli þessu gert kröfu um að stefndu verði dæmdir til að greiða þeim vexti af skaðabótum og miskabótum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu 20. október 2015 en með dráttarvöxtum af miskabótum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi. Þessum vaxtakröfum er ekki mótmælt af hálfu stefndu og verða þær því lagðar til grundvallar niðurstöðu dómsins.

14. Samantekt á niðurstöðum

Í samræmi við allt sem að framan er rakið er það niðurstaða dómsins að stefndu Þ-kk-þgf B-kvk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og félaginu Familíunni ehf. skuli sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 3.025.493 krónur í skaðabætur vegna fjártjóns á grundvelli þeirra atvika sem tilgreind eru undir liðum 1(a),1(r), 1(s), 2(a) og 2(b), i-iv og 3 í stefnu. Þá verður stefndu sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 550.000 kr. í miskabætur vegna sömu atvika. Skulu þessar skaða- og miskabætur bera vexti samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu 20. október 2015 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi.

Þá er það niðurstaða dómsins að stefndi Fabrik ehf. skuli greiða stefnendum alls 1.002.837 kr. í skaðabætur og 500.000 kr. í miskabætur vegna krafna stefnenda sem tilgreindir eru í liðum 1(b) til 1(j), svo og 1(q), í öllum tilvikum með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi.

Loks er það niðurstaða dómsins um bótakröfur stefnenda að stefndu Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf, Familíunni ehf. og Fabrik ehf. skuli sameiginlega gert að greiða stefnendum 351.824 kr. og 50.000 kr. í miskabætur vegna þeirra höfundarréttarbrota sem tilgreind eru í liðum 1(k) til 1(o) í stefnu. Um úrslit málsins fer að öðru leyti eins og greinir í dómsorði.

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Fabrik ehf., sameiginlega gert að greiða stefnendum hluta kostnaðar þeirra af rekstri málsins, sem telst hæfilega ákveðinn 3.720.000 kr., að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Hefur dómurinn þá horft til þess að stórum hluta af kröfum stefnenda, svo sem um afhendingu verka, hefur verið hafnað og ekki hefur að öllu leyti verið fallist á aðrar kröfur stefnenda. Að sama skapi verður ekki litið framhjá því að samkvæmt niðurstöðum dómsins hafa stefndu brotið með umfangsmiklum hætti gegn höfundarréttindum stefnenda.

K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm, ásamt meðdómendunum H-kvk-þgf G-kvk-þgf, héraðsdómara, og J-kk-þgf P-kk-þgf, listfræðingi. Við uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf eru sýknuð af aðalkröfu stefnenda um að þau afhendi stefnendum frumgerðir þeirra 160 myndverka sem tilgreind eru í lið a) í dómkröfum stefnenda. Þá eru stefndu jafnframt sýknuð af kröfu stefnenda um að þau afhendi þeim frumgerðir þeirra þriggja myndverka sem tilgreind eru í lið b) í dómkröfum stefnenda.

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf eru enn fremur sýknuð af varakröfu stefnenda um að þeim verði gert að afhenda þeim eftirgerðir af þeim myndverkum sem tilgreind eru í a- og b-liðum aðalkröfu stefnenda.

Stefndu Þ-kk-þgf B-kvk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og félaginu Familíunni ehf. er sameiginlega gert að greiða stefnendum alls 3.025.493 kr. í skaðabætur og 550.000 kr. í miskabætur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til birtingardags stefnu 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi.

Stefndi Fabrik ehf. er dæmdur til að greiða stefnendum 1.002.837 kr. í skaðabætur en 500.000 kr. í bætur vegna miska ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. eru sameiginlega dæmd til að greiða stefnendum 351.824 kr. í skaðabætur og kr. 50.000 í bætur vegna miska ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. desember 2013 til 20. október 2015 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi Familían er sýknaður af kröfu um að fjarlægja kynningarmerkið RAFSKINNA af vefsíðu sem vistuð er á léninu rafskinna. net.

Stefndi Fabrik ehf. er dæmdur til að fjarlægja eftirfarandi færslur af samskiptavefnum facebook. com: a) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 29. október 2013, en ljósmyndin hefur að geyma mynd af boðskorti vegna sýningar svokallaðra Rafskinnumynda í Gallerí Fold í nóvember 2013, b) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 1. nóvember 2013, þar sem fram kemur að G-kk-nf B-kk-nf hafi gert auglýsingamyndir á sínum tíma, c) ljósmynd með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 11. nóvember 2013, en á ljósmyndinni birtist myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Hafið ætíð í huga hvað mest má duga, d) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 14. nóvember 2013 en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld. e) frétt með merkingu um að hafa verið sett inn á vefinn þann 21. nóvember 2013, en í fréttinni er að finna myndverk J-kk-ef K-kk-ef, Egils við öll tækifæri, það var ánægjulegt kvöld.

Kröfu stefnenda um að stefndu Familíanehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf, M-kvk-nf Þ-kvk-nf og Fabrik ehf. verði dæmd til að þola að öll eintök í birgðum af eftirprentunum af verkum J-kk-ef K-kk-ef í formi boðskorts, póstkorta, límmiða, veggspjalda og auglýsingaspjalds verði afhent stefnendum til eyðingar er vísað frá dómi.

Stefndu Familían ehf., Þ-kk-nf B-kk-nf, H-kvk-nf B-kvk-nf og M-kvk-nf Þ-kvk-nf skulu láta birta dómsorð þessa dóms í heild í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins á sinn kostnað. Stefndu eru sýknuð af öðrum kröfum stefnenda.

Stefndu Familíunni ehf., Þ-kk-þgf B-kk-þgf, H-kvk-þgf B-kvk-þgf, M-kvk-þgf Þ-kvk-þgf og Fabrik ehf., er sameiginlega gert að greiða stefnendum 3.720.000 kr. í málskostnað.