418/2023

Útdráttur

H kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli H gegn A var vísað frá dómi án kröfu, á þeim grundvelli að kröfugerð H eins og hún væri sett fram, væri í andstöðu við 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu krafðist H viðurkenningar á því að I hefði verið óheimilt að binda enda á störf H hjá I á grundvelli tilgreindar greinar í kjarasamningi Félags íslenskra flugumferðarstjóra og Isavia ohf. þar sem fram kemur að réttindi flugumferðarstjóra til starfa sinna falli niður í síðasta lagi við 63 ára aldur. Í úrskurði Landsréttar kom fram að H hefði lögvarða hagsmuni af úrlausn dómstóla um það hvort starfslok hans hefðu farið í bága við lög, sem aðila greindi á um, og að úrlausn um það gæti varðað miklu um réttarsamband þeirra. Var talið eins og þarna stóð á að krafa sóknaraðila um viðurkenningu á því hvort að I hafi verið óheimilt að binda enda á störf hans hjá I endurspeglaði nægilega þann ágreining sem væri á milli aðila. Var viðurkenningakrafan talin uppfylla lágmarksskilyrði 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og Á-kvk-nf R-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. júní 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. maí 2023 í málinu nr. E- 1612/2022 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar. Til vara krefst hann þess að málskostnaður verði felldur niður í héraði og fyrir Landsrétti, ellegar að fjárhæð hans verði lækkuð.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Mál þetta höfðaði sóknaraðili til viðurkenningar á því að varnaraðila „hafi verið óheimilt að binda enda á störf [sóknaraðila] hjá [varnaraðila] á grundvelli greinar 18.4.5 í kjarasamningi Félags íslenskra flugumferðarstjóra og Isavia ohf., dags. 31. maí 2011, sem síðan hefur verið framlengdur með tilgreindum breytingum á árunum 2016, 2020 og 2021.“ Varnaraðili hafði ekki uppi frávísunarkröfu í héraði en héraðsdómur vísaði málinu frá dómi án kröfu, að aflokinni aðalmeðferð.

5

Óumdeilt er að sóknaraðili starfaði hjá varnaraðila til 21. febrúar 2022, þegar hann varð 63 ára. Í fyrrgreindu kjarasamningsákvæði kemur fram að réttindi flugumferðarstjóra til starfa síns falli niður í síðasta lagi við 63 ára aldur. Starfslok verði við þann réttindamissi, nema um annað sé samið, og ekki þurfi formlega uppsögn. Í ráðningarsamningi aðila 13. maí 2019 kemur fram um ráðningartíma að samningurinn taki gildi frá 1. mars 2019 og yfirtaki fyrri ráðningarsamning. Ekki er þar getið um starfslok en fram kemur að um réttindi og skyldur fari að öðru leyti eftir fyrrgreindum kjarasamningi.

6

Í stefnu er starfslokum sóknaraðila lýst svo að honum hafi verið gert að hætta á fyrrnefndum degi og verið tjáð að starfslokin væru sjálfkrafa, án uppsagnarfrests samkvæmt kjarasamningsákvæðinu og ekki þyrfti sérstakt uppsagnarbréf. Í greinargerð varnaraðila í héraði er þessu ekki mótmælt en „hugtakanotkun“ í kröfu sóknaraðila sögð vera röng. Þannig hafi aðstaðan ekki verið sú að varnaraðili hafi bundið enda á störf sóknaraðila heldur hafi skuldbindandi samkomulag verið milli aðila um að sóknaraðili léti af störfum 21. febrúar 2022, sbr. fyrrnefndan kjarasamning og ráðningarsamning.

7

Þótt lýsing aðila á því sem gerðist 21. febrúar 2022 sé samkvæmt framangreindu ekki fyllilega samhljóða virðist óumdeilt að þá hafi starfslok sóknaraðila orðið, þar sem hann náði 63 ára aldri, og það vegna margnefnds kjarasamningsákvæðis. Í upphafi umfjöllunar í greinargerð varnaraðila í héraði er þannig til að mynda vísað til kjarasamningsákvæðisins, sem sé það sem „sem málið sn[úi]st um“. Sóknaraðili byggir málshöfðunina á því að kjarasamningsákvæðið sé andstætt núgildandi lögum ogfyrir héraðsdómi kvaðst hann vonast til þess að hann fengi að koma aftur til starfa hjá varnaraðila. Ekki fer á milli mála að hann hefur lögvarða hagsmuni af úrlausn dómstóla um það hvort starfslok hans, sem urðu á framangreindum grunni, hafi farið í bága við lög, og getur slík úrlausn varðað miklu um réttarsamband aðila, þar á meðal möguleika sóknaraðila til áframhaldandi starfs hjá varnaraðila. Ekki fær breytt tilvist þeirra lögvörðu hagsmuna þótt sóknaraðili hafi enn sem komið er ekki sett fram kröfu um nánar tiltekin réttaráhrif þess ef starfslokin yrðu talin fara í bága við lög, svo sem til dæmis fælist í kröfu um skaðabætur.

8

Við mat á því hvort viðurkenningarkrafa sóknaraðila uppfylli lágmarksskilyrði einkamálaréttarfars er auk þess óhjákvæmilegt að horfa til hins sérstaka eðlis starfslokanna. Þannig urðu þau án uppsagnar við 63 ára aldur sóknaraðila, líkt og mælt er fyrir um í kjarasamningsákvæðinu, og því liggur ekki fyrir uppsagnarbréf eða annars konar fyrirmæli varnaraðila um starfslokin, sem krafa sóknaraðila gæti beinst að. Milli þeirra er á hinn bóginn ágreiningur um hvort lög hafi heimilað að endir yrði bundinn á störf hans með þeim hætti sem kjarasamningsákvæðið mælir fyrir um og raunin varð. Eins og hér stendur sérstaklega á verður í ljósi allra atvika að telja að krafa sóknaraðila um viðurkenningu á því að varnaraðila hafi verið óheimilt að binda enda á störf hans hjá varnaraðila endurspegli nægilega þann ágreining sem er á milli aðila og að efnismeðferð kröfunnar feli í sér úrlausn sakarefnis sem hafi raunhæft gildi fyrir sóknaraðila. Vegna sjónarmiða varnaraðila um að hugtakanotkun í kröfunni sé röng er enn fremur til þess að líta að skortur á sönnun um staðreyndir sem settar eru framí viðurkenningarkröfu myndi almennt leiða til sýknu fremur en frávísunar.

9

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður kröfu sóknaraðila hvorki vísað frá á þeim grunni að hún feli í sér lögspurningu né að sóknaraðili teljist ekki hafa lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar, heldur telst lágmarksskilyrðum 1. og 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 mætt. Samkvæmt því verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

10

Málskostnaður í héraði bíður efnisdóms. Eftir atvikum þykir rétt að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.