854/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um dómkvaðningu matsmanns til að meta forsjárhæfni hennar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þótt ekki lægi fyrir nýlegt mat á forsjárhæfni A lægju fyrir viðamikil gögn um tilkynningar til barnaverndaryfirvalda vegna A og sonar hennar, afskipti barnaverndaryfirvalda af A, úrræði sem gripið hafði verið til svo og um fíkniefnavanda hennar og hvernig hún hefði tekið á honum. Jafnframt lá fyrir að A hefði samþykkt að undirgangast forsjárhæfnismat í lok árs 2018 en matsmanni hafi ekki auðnast, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir um nokkurra mánaða skeið, að fá hana til viðtals og prófana. Með hliðsjón af gögnum málsins þótti A ekki hafa sýnt fram á að slíkar breytingar hefðu orðið á högum hennar að nauðsynlegrar samvinnu hennar við slíkt forsjáhæfnismat væri að vænta. Þá vísaði Landsréttur til þess að málið sætti flýtimeðferð samkvæmt 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og að samkvæmt 1. mgr. 54. gr. sömu laga skyldi kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi við efnismeðferð málsins. Var niðurstaða úrskurðar héraðsdóms um að hafna dómkvaðningunni því staðfest.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 19. desember 2019, sem barst réttinum sama dag. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 7. janúar 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. desember 2019 í málinu nr. E[…]/2019 þar sem dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að dómkvaddur verði matsmaður til að veita svör við spurningum sóknaraðila samkvæmt matsbeiðni. Þá er þess krafist að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila málskostnað fyrir héraðsdómi og kærumálskostnað fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3 Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Niðurstaða

4 Aðalkrafa sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar er annars vegar reist á því að í úrskurðinum hafi ekki verið tekin rökstudd afstaða til allra málsástæðna sóknaraðila og hins vegar á því að héraðsdómari hafi ekki kallað til sérfróðan meðdómsmann við úrlausn málsins eins og honum hafi verið skylt samkvæmt 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

5 Í forsendum hins kærða úrskurðar kemur meðal annars fram sú ályktun héraðsdómara að fyrirliggjandi gögn veiti fullnægjandi grundvöll til að taka efnislega afstöðu í málinu. Líta verður til þess að í úrskurðinum tekur héraðsdómari aðeins afstöðu til kröfu varnaraðila um öflun matsgerðar en ekki til efniskrafna málsaðila og þýðingar fyrirliggjandi gagna fyrir niðurstöðu um þær. Verður því ekki fallist á með varnaraðila að rökstuðningur dómara fyrir niðurstöðu sinni í þessum þætti málsins sé ófullnægjandi.

6 Í 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga, eins og þeim var breytt með lögum nr. 76/2019, segir um sérfróða meðdómsmenn að í máli eins og því sem hér er til úrlausnar skuli kveðja til setu í dómi sérfróðan meðdómsmann eða meðdómsmenn nema útivist verði af hálfu aðila eða máli vísað frá vegna augljósra annmarka. Um fjölda þeirra og kvaðningu fari að öðru leyti eftir 2. gr. og 2. gr. a laga um meðferð einkamála. Sérreglu er ekki að finna í barnaverndarlögum um það hvenær sérfróður meðdómsmaður skuli taka sæti í máli og fer því um það atriði eftir ákvæðum laga nr. 91/1991, sbr. 53. gr. barnaverndarlaga. Í 1. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 91/1991 segir að meðdómsmenn skuli ekki taka sæti í dómi síðar en við upphaf aðalmeðferðar máls en þetta ákvæði er framkvæmt þannig að sérfróður meðdómandi tekur að jafnaði ekki sæti í máli fyrr en við aðalmeðferð ef ekki er þörf á að taka skýrslu af aðila eða vitni fyrir aðalmeðferðina og ekki reynir fyrr en þá á atriði þar sem þörf er á sérkunnáttu meðdómsmanns til að leysa úr. Umrædd dómsúrlausn héraðsdóms laut að réttarfarslegum ágreiningi um öflun matsgerðar en ekki að úrlausn um atriði þar sem sérkunnáttu meðdómsmanns þurfti til að leysa úr. Héraðsdómara var því ekki rétt að kalla sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi til að leysa úr þessu ágreiningsefni.

7 Samkvæmt framansögðu verður ekki fallist á aðalkröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar.

8 Til vara krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að dómkvaddur verði matsmaður til að veita svör við spurningum hennar samkvæmt matsbeiðni.

9 Þegar ákvarðanir eru teknar um málefni barns skal það ávallt hafa forgang sem barni er fyrir bestu, sbr. meginreglu 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003. Ákvörðun um forsjársviptingu er mikilvæg ákvörðun um málefni barns og áður en hún er tekin er brýnt að fyrir liggi svo áreiðanlegar upplýsingar sem kostur er um öll þau atriði sem skipt geta máli við ákvörðunartökuna.

10 Í máli þessu liggur ekki fyrir nýlegt mat á forsjárhæfni sóknaraðila. Hins vegar liggja fyrir viðamikil gögn um tilkynningar til barnaverndaryfirvalda vegna sóknaraðila og sonar hennar, afskipti barnaverndaryfirvalda af sóknaraðila, úrræði sem gripið hefur verið til svo og um fíkniefnavanda hennar og hvernig hún hefur tekið á honum. Við meðferð málsins fyrir dómstólum gefst aðilum þess kostur á að taka skýrslur fyrir dómi og leggja þar fram frekari gögn, meðal annars um forsjárhæfni sóknaraðila. Þá er til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins samþykkti sóknaraðili með undirritun á meðferðaráætlun 31. október 2018 að undirgangast forsjárhæfnismat. Matsmanni auðnaðist hins vegar ekki, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir frá því í desember 2018 og til ágústloka 2019, að fá hana til viðtals og prófana. Með hliðsjón af gögnum sem varnaraðili hefur lagt fram í málinu þykir sóknaraðili ekki hafa sýnt fram á að slíkar breytingar hafi orðið á högum hennar að nauðsynlegrar samvinnu hennar við slíkt forsjárhæfnismat sé að vænta. Þá er, við mat á því hvort fallast beri á kröfu sóknaraðila, rétt að líta til þess að mál þetta sætir flýtimeðferð samkvæmt 53. gr. b barnaverndarlaga. Öflun matsgerðar er til þess fallin að tefja efnislega niðurstöðu málsins verulega og er þannig ekki í þágu hagsmuna sonar sóknaraðila. Enn fremur verður að horfa til þess við úrlausn málsins að samkvæmt 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga skal kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi við efnismeðferð málsins. Með hliðsjón af framangreindu og með vísan til 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

11 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 350.000 krónur.