509/2020

Útdráttur

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem máli ákæruvaldsins gegn X og Y, sem áður höfðu sætt álagi skattyfirvalda vegna sömu brota, var vísað frá dómi. Var það niðurstaða Landsréttar að fullnægt væri skilyrðum um nauðsynlega samþættingu málsmeðferðanna í efni og tíma og því ekki brotið gegn 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Þá taldi rétturinn að ákæra uppfyllti kröfur cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um skýrleika ákæru, þannig að X og Y gætu tekið afstöðu til hennar og haldið uppi vörnum gegn henni.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. júlí 2020. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 25. ágúst 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júlí 2020 þar sem vísað var frá dómi máli sóknaraðila gegn varnaraðilum. Kæruheimild er í tlið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Málsatvik eru í stuttu máli þau að skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf rannsókn á skattskilum varnaraðila 2. október 2009 vegna tekjuáranna 2005 til og með 2008 en þeir eru bræður. Varnaraðili X gaf skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 12. maí 2011, 30. maí 2012 og 3. febrúar 2014. Varnaraðili Y gaf skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 20. maí 2011, 16. maí 2012, 12. október 2012 og 22. nóvember 2013. Þá gáfu einnig skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra fimm vitni.

5 Skattrannsóknarstjóri lauk rannsókn á skattskilum varnaraðila með skýrslum 2. október 2015 og voru þær sendar ríkisskattstjóra til endurákvörðunar á sköttum varnaraðila, sbr. 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, 9. sama mánaðar.

6 Með úrskurðum 11. júlí 2019 gerði ríkisskattstjóri breytingar á opinberum gjöldum varnaraðila fyrir gjaldárin 20062009 auk þess sem 25% álag var lagt á vanframtalda stofna til tekjuskatts og útsvars og vanframtalda stofna til fjármagnstekjuskatts. Með úrskurðunum hækkaði ríkisskattstjóri tekjuskatts og útsvarsstofn varnaraðila X um 39.984.209 krónur gjaldárið 2006, 99.507.275 krónur gjaldárið 2007, 6.250.000 krónur gjaldárið 2008 og 80.733.804 krónur gjaldárið 2009, í öllum tilvikum að teknu tilliti til álags. Þá var fjármagnstekjuskattsstofn hækkaður um 54.123.585 krónur gjaldárið 2008 og 25.875.233 krónur gjaldárið 2009 að teknu tilliti til álags. Þá hækkaði ríkisskattstjóri tekjuskatts og útsvarsstofn varnaraðila Y um 67.234.209 krónur gjaldárið 2006, 47.720.000 krónur gjaldárið 2007 og 9.375.000 krónur gjaldárið 2008, í öllum tilvikum að teknu tilliti til álags. Loks var fjármagnstekjuskattsstofn hans hækkaður um 24.218.103 krónur gjaldárið 2008 og 366.710.410 krónur gjaldárið 2009, í báðum tilvikum að teknu tilliti til álags. Varnaraðilar undu úrskurði ríkisskattstjóra.

7 Með bréfi 8. desember 2016 beindi skattrannsóknarstjóri málum varnaraðila til rannsóknar hjá embætti héraðssaksóknara. Kom þar fram að málin væru send á grundvelli fyrirliggjandi gagna um rannsókn á skattskilum varnaraðila. Rannsókn embættisins hefði leitt í ljós að varnaraðilar hefðu staðið skil á efnislega röngum skattframtölum til skattyfirvalda vegna tekjuáranna 2005 til og með 2008. Bréfunum fylgdu fyrrgreindar skýrslur skattrannsóknarstjóra ásamt fylgiskjölum. Með bréfi sama dag voru varnaraðilar upplýstir um framangreinda ákvörðun og rök fyrir henni. Varnaraðili X gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara 20. desember 2017 og varnaraðili Y 15. janúar 2018.

8 Mál voru höfðuð á hendur varnaraðilum vegna skattskila þeirra með ákærum héraðssaksóknara 9. júlí 2019 fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum er varði við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 2. mgr. 22. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga. Var varnaraðila X gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum tekjur að fjárhæð 181.180.230 krónur og fjármagnstekjur að fjárhæð 63.999.054 krónur og komist þannig hjá greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 64.506.413 krónur og fjármagnstekjuskatts að fjárhæð 6.399.905 krónur. Varnaraðila Y var gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum tekjur að fjárhæð 99.463.367 krónur og fjármagnstekjur að fjárhæð 312.233.713 krónur og komist þannig hjá greiðslu tekjuskatts og útsvars að fjárhæð 34.483.178 krónur og fjármagnstekjuskatts að fjárhæð 31.223.371 króna.

9 Samhliða framangreindri málsmeðferð hóf skattrannsóknarstjóri rannsókn á skattskilum og bókhaldi A hf., áður B hf., C Ltd., D Ltd. og E Ltd., skráðum á Kýpur og samnefndum félögum skráðum í Belís, vegna rekstraráranna 2005 til og með 2007. Lauk þeirri rannsókn með skýrslu skattrannsóknarstjóra 2. október 2015. Var það niðurstaða skattrannsóknarstjóra að hin erlendu félög hefðu verið skattskyld á Íslandi og að varnaraðilar hefðu verið ábyrgir fyrir framtalsskilum af þeirra hálfu. Með bréfi 8. september 2016 beindi skattrannsóknarstjóri málinu til rannsóknar hjá embætti héraðssaksóknara. Með ákæru héraðssaksóknara 9. júlí 2019 var höfðað mál á hendur varnaraðilum sameiginlega fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum er varði við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 2. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003. Var varnaraðilum með þeirri ákæru gefið að sök að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram tekjur félaganna að fjárhæð 1.975.156.930 krónur og komið þeim undan greiðslu tekjuskatts að fjárhæð 513.540.802 krónur.

10 Málin þrjú voru þingfest 28. ágúst 2019 og sameinuð 20. janúar 2020. Við fyrirtöku málsins 27. apríl 2020 kröfðust varnaraðilar þess að því yrði vísað frá dómi. Flutningur um frávísunarkröfuna fór fram í þinghaldi 18. júní 2020. Var krafan að því er lýtur að persónulegum skattskilum varnaraðila meðal annars á því byggð að með ákvörðun ríkisskattstjóra um skattálag hefði varnaraðilum verið gerð refsing vegna brotanna sem þeir væru nú ákærðir fyrir. Með því að sækja þetta mál á hendur þeim væri brotið gegn 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um bann við endurtekinni málsmeðferð eða refsingu, sbr. lög nr. 62/1994. Með hinum kærða úrskurði var fallist á frávísunarkröfuna á þessum grunni. Leit héraðsdómur svo á að þar sem ákæra málsins hefði verið birt varnaraðilum eftir að úrskurðir ríkisskattstjóra urðu endanleg niðurstaða og varnaraðilar unað þeim, hefði verið um endurtekna málsmeðferð að ræða sem færi í bága við 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu.

11 Frávísunarkrafa varnaraðila er jafnframt á því byggð að verknaðarlýsing ákæru, að því er varðar sakargiftir samkvæmt henni að öðru leyti, uppfylli ekki skýrleikakröfur cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008.

Niðurstaða

12 Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu skal enginn sæta lögsókn né refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur um með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis.

13 Mannréttindadómstóll Evrópu hefur kveðið upp fjölda dóma þar sem reynir á þetta ákvæði. Í mörgum þeirra reynir á, með líkum hætti og í því máli sem hér er til úrlausnar, samspil stjórnsýsluviðurlaga og refsinga í ljósi reglunnar um bann við tvöfaldri málsmeðferð, sbr. dóm 8. júní 1976 í máli E-x-x og fleiri gegn Hollandi, ákvörðun 14. september 1999 í máli P-x-x og C-x-x gegn Frakklandi, ákvörðun 14. september 2004 í máli R-x-x gegn Svíþjóð, ákvörðun 1. febrúar 2007 í máli S-x-x gegn Noregi, ákvörðun 1. febrúar 2007 í máli M-x-x gegn Noregi, ákvörðun 11. desember 2007 í máli H-x-x gegn Noregi, dóm 10. febrúar 2009 í máli Z-x-x gegn Rússlandi, dóm 16. júní 2009 í máli R-x-x gegn Finnlandi, dóm 25. júní 2009 í máli M-x-x gegn Króatíu, dóm 14. janúar 2010 í máli T-x-x T-x-x gegn Búlgaríu, dóm 15. nóvember 2016 í máli A og B gegn Noregi og dóm 18. maí 2017 í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi.

14 Dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu sem lýtur að tilvitnuðu samningsákvæði hefur tekið breytingum. Hún er atviksbundin og skortir að nokkru á skýr viðmið og meginreglur sem veitt geta dómstólum aðildarríkja virka leiðsögn um rétta skýringu reglunnar og hvernig henni verður beitt um atvik einstakra mála. Beiting reglunnar af hálfu dómstóla samningsríkjanna kallar á margþætt mat með það að markmiði að grundvallarréttindi einstaklinga séu virt og í því efni sé tekið mið af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu á hverjum tíma. Þetta á ekki eingöngu við um regluna um bann við tvöfaldri málsmeðferð heldur einnig jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem mjög atviksbundin dómaframkvæmd getur leitt til þess að mál sem í öllum meginatriðum, sem máli skipta, eru sambærileg fá engu að síður mismunandi meðferð.

15 Þeir dómar Mannréttindadómstóls Evrópu sem helst verður litið til við úrlausn máls þessa eru dómur í máli A og B gegn Noregi 15. nóvember 2016 og dómur í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi 18. maí 2017. Fyrrnefndi dómurinn felur í sér að ákvæði 4. gr. 7. samningsviðaukans er skýrt á þann veg að það útiloki ekki beitingu staðlaðs skattálags hjá skattyfirvöldum vegna vangreiðslu skatta í alvarlegri málum þar sem jafnframt gæti verið viðeigandi að efna til saksóknar fyrir refsivert brot. Í slíkum tilvikum þyrfti rekstur málanna þó að vera nægilega tengdur að efni til og í tíma til að úr yrði samþætt heild, allt í því skyni að meðalhófs væri gætt og hin samþætta málsmeðferð legði ekki óhóflegar byrðar á viðkomandi.

16 Síðan þessir dómar voru kveðnir upp hefur Mannréttindadómstóll Evrópu kveðið upp tvo dóma í málum gegn Íslandi þar sem reynir á tvöfalda málsmeðferð. Annars vegar í máli R-kk-ef Þ-kk-ef 12. febrúar 2019 og hins vegar í máli B-kk-ef Á-kk-ef 16. apríl 2019. Í báðum þessum málum var íslenska ríkið talið brotlegt við ákvæði 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Enn fremur hefur dómstóllinn tekið eina ákvörðun um málsmeðferðarhæfi, sbr. mál M-kvk-ef I-kvk-ef gegn Íslandi 17. janúar 2019. Síðastgreinda málinu var vísað frá þar sem kæran var talin bersýnilega illa ígrunduð. Dómar þessir voru kveðnir upp af nefnd þriggja dómara á grundvelli 1. mgr. 26. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í a lið 1. mgr. 28. gr. sáttmálans segir að nefnd sé heimilt að lýsa kæru ótæka eða fella af málaskrá sinni þegar unnt sé að taka slíka ákvörðun án frekari skoðunar. Þá segir í b lið greinarinnar að nefnd þriggja dómara geti lýst kæru tæka og fellt um leið dóm um efni hennar ef þegar hefur verið fjallað um úrlausnarefnið sem málið snýst um og varðar túlkun eða beitingu ákvæða samningsins eða samningsviðauka við hann í staðfestri dómaframkvæmd dómstólsins. Í nefndum dómum og ákvörðun þriggja dómara nefndar í málum gegn Íslandi er aðallega vísað til dóms í máli A og B gegn Noregi 15. nóvember 2016 og dóms í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi 18. maí 2017. Þetta verður að skilja svo að dómarnir og ákvörðunin feli aðeins í sér beitingu staðfestrar dómaframkvæmdar en hafi ekki að geyma sérstök nýmæli sem geti gefið innlendum dómstólum tilefni til að hverfa frá innlendri dómaframkvæmd sem einnig er byggð á ítarlegri greiningu Hæstaréttar Íslands á framangreindum dómum Mannréttindadómstóls Evrópu.

17 Þannig er í dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 leitast við að beita þeim sjónarmiðum og viðmiðum sem fram koma í þessum dómum Mannréttindadómstóls Evrópu. Í dóminum kemur fram að við mat á því hvort málsmeðferð teljist nægilega samþætt að efni til beri í fyrsta lagi að líta til þess hvort meðferð seinna málsins hafi verið til fyllingar eða viðbótar meðferð hins fyrra, í öðru lagi hvort hin tvíþætta málsmeðferð hafi verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir, í þriðja lagi hvort leitast hafi verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna og í fjórða lagi hvort í síðari málsmeðferðinni hafi verið tekið tillit til þeirra viðurlaga sem áður voru á lögð.

18 Við mat á því hvort rekstur mála teljist nægilega samþættur í tíma sé ekki gerð krafa um að meðferð beggja mála hafi farið fram samhliða frá upphafi til enda en þó þurfi tímaleg tengsl að vera nægilega náin til að koma í veg fyrir óhóflegt óhagræði, óvissu og tafir vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma. Jafnframt er því slegið föstu að þrátt fyrir að orðalag ákvæðisins gefi til kynna að um endanlega ákvörðun þurfi að vera að ræða í fyrra málinu, en það hefur í framkvæmd mannréttindadómstólsins verið metið með tilliti til þess hvort kæru eða málshöfðunarfrestir séu liðnir, sé í málum af þessu tagi ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort eða hvenær ákvörðun sé orðin endanleg þar sem það hafi ekki áhrif á mat á því hvort nægileg tengsl, í framangreindum skilningi, séu á milli meðferðar málanna.

19 Við úrlausn þessa máls verður þessi dómur Hæstaréttar ásamt þeim sjónarmiðum sem hann er reistur á, sem taka mið af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu, lagður til grundvallar.

20 Af dómi Hæstaréttar leiðir að beiting stjórnsýsluviðurlaga í formi álags á vantalinn skattstofn felur í sér sakamál í merkingu 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu og að um sama brot í skilningi ákvæðisins sé að ræða ef sömu atvik eða að öllu verulegu leyti sambærileg atvik liggja til grundvallar endurtekinni saksókn eða refsingu. Verður því að meta hvort samþætting stjórnsýslumeðferðar og dómsmeðferðar sé nægileg að efni til og í tíma til að málsmeðferðin í heild teljist ekki brot á 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðaukans.

Um efnislega samþættingu

21 Við mat á því hvort efnisleg samþætting sé nægileg ber fyrst að líta til þess hvort meðferð seinna málsins sé til fyllingar eða viðbótar meðferð hins fyrra, í öðru lagi hvort hin tvíþætta málsmeðferð hafi verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir, í þriðja lagi hvort leitast hafi verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna og í fjórða lagi hvort í síðari málsmeðferðinni hafi verið tekið tillit til þeirra viðurlaga sem áður voru á lögð.

22 Varðandi það hvort hin tvíþætta málsmeðferð hafi verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir er til þess að líta að þau viðurlög sem varnaraðilum var gert að sæta og þau sem þeir kunna að sæta verði þeir sakfelldir í sakamálinu fyrir dómstólum voru fyrirsjáanleg sem úrræði samkvæmt íslenskum rétti vegna brota á skattalögum. Þá hafði varnaraðili á öllum stigum málsins vitneskju frá skattyfirvöldum um í hvaða farveg mál hans væru lögð.

23 Hin þrjú skilyrðin eru nátengd og þykir mega fjalla um þau í einu lagi. Í framangreindum dómi Hæstaréttar, þar sem reyndi á málsmeðferð samkvæmt lögum nr. 90/2003, var lagt til grundvallar að málarekstur hjá skattyfirvöldum hefði að markmiði að leiða í ljós annað en það sem lögregla rannsakar og dómstólar dæma um vegna sama skattalagabrots. Að auki væru viðurlög ólík og skilyrði fyrir beitingu þeirra mismunandi. Samkvæmt þessu yrði að leggja til grundvallar hvað hina lagalegu umgjörð varðaði að meðferð sakamáls sem leitt getur til sakfellingar skattþegns væri, samkvæmt viðmiðum Mannréttindadómstóls Evrópu hvað efni varðar, til fyllingar eða viðbótar málsmeðferð skattyfirvalda. Því var jafnframt slegið föstu að það gæti verið hluti af efnislega samþættri málsmeðferð sem stæðist kröfur 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu þegar rannsókn lögreglu byggðist á rannsókn skattrannsóknarstjóra en nauðsynlegt reyndist að afla viðbótargagna um einhverja þætti máls, sem ekki hefðu verið rannsakaðir nægilega af skattyfirvöldum. Þá yrði ekki séð að sú rannsókn sem saksóknari ákvað að ráðast í hefði verið ónauðsynleg endurtekning fyrri málsmeðferðar, heldur hefði verið um að ræða rekstur tveggja aðskilinna mála sem mynduðu að efni til eina samþætta heild. Að virtum atvikum þessa máls samkvæmt fyrirliggjandi gögnum þykir mega leggja til grundvallar að sama aðstaða sé að þessu leyti uppi í því. Enn ber að nefna að samkvæmt skattalögum ber að draga skattálag frá þeirri sektarfjárhæð sem mögulega kynni að vera dæmd í refsimáli. Verður því ekki talið að farið hafi verið á svig við reglur um meðalhóf við rekstur málanna á hendur varnaraðilum.

24 Með vísan til þess sem að framan er rakið telst fullnægt skilyrði um nauðsynlega efnislega samþættingu mála varnaraðila hjá annars vegar skattyfirvöldum og hins vegar ákæruvaldi og dómstólum.

Um samþættingu í tíma

25 Við úrlausn um hvort skilyrði um samþættingu í tíma hafi verið fullnægt við rekstur mála skattyfirvalda og ákæruvalds á hendur varnaraðilum þarf að leggja mat á framvindu málsmeðferðar út frá viðmiðum samkvæmt dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 sem áður er getið. Hér verður einnig tekið mið af dómum Landsréttar 4. maí 2018 í máli nr. 4/2018, 15. júní 2018 í máli nr. 77/2018, 16. nóvember 2018 í máli nr. 82/2018 og 28. febrúar 2020 í máli nr. 906/2018 og úrskurðum Landsréttar 15. maí 2018 í máli nr. 227/2018, 20. júní 2018 í máli nr. 277/2018, 27. september 2018 í máli nr. 455/2018, 4. október 2018 í máli nr. 456/2018, 23. október 2019 í máli nr. 443/2019 og 28. febrúar 2020 í málum nr. 684/2019, 685/2019, 686/2019 og 687/2019.

26 Heildartími sem rekstur máls varnaraðila hefur þegar tekið er tæp 11 ár og er þá miðað við tímann frá því að skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn sína 2. október 2009 þar til hinn kærði úrskurður um frávísun málsins var kveðinn upp 7. júlí 2020.

27 Meðferð á máli varnaraðila hjá skattyfirvöldum tók tæp tíu ár, það er frá 2. október 2009 þegar rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst til 11. júlí 2019 þegar úrskurður ríkisskattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda var kveðinn upp.

28 Rekstur sakamálsins á hendur varnaraðilum eftir lok stjórnsýslumálsins stóð í rúma 11 mánuði og er þá miðað við tímann frá því að úrskurður ríkiskattstjóra lá fyrir 11. júlí 2019 þar til málið var flutt um frávísunarkröfu varnaraðila í héraði 18. júní 2020.

29 Ákæra í málinu var gefin út 9. júlí 2019, tveimur dögum áður en úrskurður ríkisskattstjóra um endurákvörðun opinberra gjalda var kveðinn upp en hann varð endanlegur þremur mánuðum síðar. Sakamálið hefur verið rekið eitt og sér frá 11. júlí 2019.

30 Þegar virtur er sá tími sem rekstur mála varnaraðila var samhliða hjá skattyfirvöldum og lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum kemur í ljós að málin voru rekin samhliða í tæpa 19 mánuði, það er frá 20. desember 2017 þegar varnaraðili X gaf skýrslu hjá héraðssaksóknara til 11. júlí 2019 þegar úrskurður ríkisskattstjóra var kveðinn upp. Er þess jafnframt að geta að skattrannsóknarstjóri beindi málum varnaraðila til rannsóknar hjá héraðssaksóknara 8. desember 2016 og tilkynnti varnaraðilum um þá ákvörðun sína með bréfi sama dag.

31 Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið um tímalengd við rekstur mála varnaraðila verður lagt til grundvallar að skilyrðinu um nægjanlega samþættingu í tíma hafi verið fullnægt. Verður þannig ekki talið að sá langi heildartími sem rekstur máls varnaraðila hefur tekið fái haggað þessari niðurstöðu í því heildarmati tímaþátta sem fram fer. Verður og að hafa í huga að ákæra í málinu var gefin út um líkt leyti og stjórnsýslumálinu lauk með úrskurði ríkisskattstjóra. Er og til þess að líta að mannréttindadómstóllinn hefur lagt til grundvallar að rekstur tveggja aðskilinna mála þurfi ekki að vera algjörlega samhliða frá upphafi til loka, heldur hafi ríkið sem í hlut á svigrúm til að reka málin stig af stigi þar sem slíkt helgist af hagsmunum um skilvirkni og eðlilegan framgang réttvísinnar í ljósi ólíkra samfélagslegra hagsmuna.

32 Samkvæmt öllu framansögðu hefur með rekstri málanna ekki verið brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

33 Samkvæmt clið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal meðal annars greina í ákæru, svo glöggt sem verða má, hver sú háttsemi er, sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla, ef því er að skipta. Ákvæði þetta hefur í réttarframkvæmd verið skýrt þannig að lýsing á þeirri háttsemi, sem ákærða er gefin að sök í ákæru, verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni og þeim röksemdum sem færðar kunna að vera fyrir sakargiftum á hendur honum, hvaða refsiverða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa brotið. Ekki mega vera slík tvímæli um það hverjar sakargiftirnar eru að með réttu verði ákærða ekki talið fært að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum gegn þeim. Ákæra verður og að vera svo skýr að þessu leyti að dómara sé fært af henni einni að gera sér grein fyrir því um hvað ákærði sé sakaður og hvernig telja megi þá háttsemi refsiverða. Í þessum efnum verður ákæra að leggja fullnægjandi grundvöll að máli, þannig að fella megi dóm á það samkvæmt því, sem í henni segir, enda verður ákærði ekki dæmdur fyrir aðra hegðun en þá, sem í ákæru greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 og alið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994.

34 Það ræðst nánar af atvikum máls hvaða kröfur verða gerðar til skýrleika ákæru. Í sumum tilvikum er þannig unnt að greina nákvæmlega í ákæru hvar og hvenær ætlað brot ákærða er talið hafa verið framið en í öðrum er þess ekki kostur eins og þegar refsiverð háttsemi, sem ákærða er gefin að sök, er álitin hafa verið fólgin í fleiri en einni athöfn eða viðvarandi athafnaleysi.

35 Varnaraðilum eru meðal annars gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa gjaldárin 2006 og 2007 vanrækt að hafa sem daglegir stjórnendur og endanlegir eigendur, hvor um sig að tilteknum hlut, talið fram til skatts hér á landi tekjur þriggja nafngreindra erlendra félaga vegna rekstraráranna 2005 og 2006 og afhenda undirritaða ársreikninga félaganna með áskildu formi og efni, eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði. Eins og sjá má af þessari lýsingu ákæru felst ætlað brot varnaraðila í viðvarandi athafnaleysi. Gerð er grein fyrir því í fyrri málsgrein í verknaðarlýsingu hvors kafla ákæru að varnaraðilar hafi sem fyrirsvarsmenn félaganna vanrækt að telja fram til skatts fyrir félögin og afhenda undirritaðan ársreikning og er vísað til tilgreindra ákvæða laga nr. 90/2003 þar um. Þá er rökstutt á hvaða grundvelli varnaraðilar séu taldir í fyrirsvari fyrir félögin og á hvaða grundvelli félögin hafi borið skattskyldu á Íslandi á því rekstrarári sem hvor kafli ákæru varðar, það er,,vegna rekstrar fastrar starfsstöðvar félaganna hér á landi“ og,,á grundvelli íslenskrar heimilisfesti félaganna“ þar sem,,raunveruleg framkvæmdastjórn“ þeirra hefði verið hér á landi. Í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 90/2003 er mælt fyrir um skyldu lögaðila sem heimilisfastir eru hér á landi til að greiða tekjuskatt, raunveruleg framkvæmdastjórn er skilgreind í 2. mgr. 2. gr. laganna og í 1. mgr. 3. gr. a er föst starfsstöð skilgreind. Í annarri málsgrein hvors kafla ákærunnar er lýst þeim tekjum sem félögin hafi vanframtalið, á hvaða lagagrundvelli tekjurnar hafi verið skattskyldar og hvaða tekjuskattur hafi verið vangreiddur.

36 Samkvæmt þessu verður að telja nægilega ljóst af verknaðarlýsingu ákæru hvaða háttsemi varnaraðilum er gefin að sök og við hvaða ákvæði laga nr. 90/2003 og almennra hegningarlaga hún er talin varða. Uppfyllir ákæran þar með kröfur cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um skýrleika ákæru, þannig að varnaraðilar geti tekið afstöðu til hennar og haldið uppi vörnum gegn henni.

37 Samkvæmt öllu framansögðu verður frávísunarkröfu varnaraðila hafnað. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

38 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.