7/2022

Útdráttur

Fallist var á að VÍ hf. væri heimilt, með vísan til 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að leiða vitnið A fyrir héraðsdóm áður en aðalmeðferð málsins færi fram í því skyni að inna vitnið eftir svörum um atriði sem vörðuðu öflun gagna.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 5. janúar 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 26. janúar 2022. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. desember 2021 í málinu nr. E- [...]/2021 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að leiða B fyrir dóm sem vitni í málinu áður en aðalmeðferð málsins fer fram. Kæruheimild er í b-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind krafa hans verði tekin greina.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en til vara að málskostnaður verði felldur niður á milli aðila.

Niðurstaða

4

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili krafist þess að fá að leiða vitnið B fyrir dóm til skýrslugjafar áður en aðalmeðferð í málinu fer fram til að inna hann svara um atriði sem varpað geta ljósi á frekari sönnunarfærslu hans í málinu.

Byggir sóknaraðili kröfu sína á heimild í 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991. Með skýrslutökunni hyggst sóknaraðili leiða í ljós hverjir voru með varnaraðila aðfaranótt [...] 2017 en að áliðinni þeirri nóttu slasaðist hann alvarlega í umferðarslysi þar sem umrætt vitni var ökumaður. Hefur varnaraðili krafist skaðabóta úr ábyrgðartryggingu ökutækisins en sóknaraðili byggir á því að varnaraðili hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að taka sér far með ölvuðum ökumanni. Beri því að skerða bætur til hans í samræmi við dómaframkvæmd.

5

Samkvæmt gögnum málsins er varnaraðili ekki til frásagnar um atburði umræddrar nætur vegna afleiðinga umferðarslyssins. Við rannsókn lögreglu á slysinu kom fram að varnaraðili og vitnið höfðu verið að skemmta sér þessa nótt ásamt fleiri vinum en ekki kom fram við rannsóknina hverjir þeir voru. Þá hefur áðurgreint vitni neitað að að upplýsa sóknaraðila um það fyrr en honum er það beinlínis skylt að lögum.

Sóknaraðili kveður upplýsingar þessar nauðsynlegar svo honum gefist kostur á að boða og leiða viðkomandi einstaklinga fyrir dóm sem vitni við aðalmeðferð málinstil að greina frá atburðum næturinnar.

6

Samkvæmt 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991 gildir sú aðalregla að við aðalmeðferð máls fari fram í einni lotu skýrslutökur og munnlegur málflutningur. Frá þeirri reglu má víkja samkvæmt 4. mgr. 102. gr. laganna þannig að einstakar skýrslur verði teknar á fyrri stigum. Eins og ákvæðið hefur verið skýrt af dómstólum er slíkt meðal annars heimilt ef óskað er eftir munnlegri skýrslugjöf aðila eða vitna um atriði er varða öflun gagna, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 4. júní 2007 í máli nr. 291/2007 og 13. október 2005 í máli nr. 426/2005. Með hliðsjón af því verður að telja að í 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 felist einnig heimild til að taka skýrslu af vitni til að leiða í ljós hvort fleiri vitni geti borið um málsatvik eða önnur atriði sem þýðingu hafa við úrlausn málsins.

Samkvæmt þessu verður sóknaraðila heimilað þegar á þessu stigi málsins að leiða áðurgreint vitni fyrir dóminn.

7

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Úrskurðarorð :

Sóknaraðila, Vátryggingafélagi Íslands hf., er heimilt að leiða fyrir héraðsdóm vitnið

B.

Úrskurður

1 Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 2. desember 2021, höfðaði A, [...], [...], með stefnu birtri 14. apríl 2021, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, Reykjavík, til heimtu skaðabóta vegna slyss sem hann varð fyrir þann [...] 2017, sem farþegi Quaddy „buggy“ fjórhjóls.

2 Sá þáttur málsins semhér er til úrlausnar varðar það hvort fallist skuli á beiðni stefnda, sóknaraðila í þessum þætti málsins, um að tekin verði skýrsla af ökumanni umrædds fjórhjóls í greint sinn, sem vitni, fyrir aðalmeðferð málsins, sbr. 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

3 Dómkrafa sóknaraðila, stefnda í málinu, er sú að honum verði heimilað að leiða B fyrir héraðsdóm í máli nr. E-[...]/2021 til þess að svara spurningum sem varpað getur ljósi á frekari sönnunarfærslu af hálfu stefnda.

4 Af hálfu stefnanda, varnaraðila í þessum þætti málsins, hefur kröfu sóknaraðila verið mótmælt.

Málsatvik

5 Mál þetta má rekja til slyss sem varð þann [...] 2017. Varnaraðili var þá farþegi Quaddy „buggy“ fjórhjóls, með fastanúmerið [...], af undirtegundinni [...], sem valt á [...] í [...]. Í lögregluskýrslu varðandi atvikið, dags. sama dag, segir að ökutækið hafi ekið á gangstéttarkant vinstra megin við akstursstefnu til vesturs, farið yfir gangstéttina, lent þar á ljósastaur og síðan kastast í klettavegg, áður en það valt og staðnæmdist á hægri hlið. Er lögregla kom á staðinn var varnaraðili fastur undir ökutækinu og meðvitundarlaus. Hjá ökutækinu lá áfengisflaska, að hluta til undir ökutækinu við farþegahurð hægra megin. Varnaraðili var endurlífgaður á staðnum og fluttur á sjúkrahús. Niðurstaða rannsóknar á blóðsýni úr varnaraðila sýndi 2,22 0/00 prómill áfengismagn í blóði hans.

6 Framangreint slys hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir varnaraðila. Í matsgerð C læknis og D læknis, dags. 1. apríl 2019, segir að það sé skoðun matsmanna, að varnaraðili [...].

7 Varnaraðili gerir í málinu kröfur um að honum verði dæmdar skaðabætur úr ábyrgðartryggingu framangreinds ökutækis hjá sóknaraðila. Sóknaraðili byggir vörn sína á því að ökumaður umrædds ökutækis, B, hafi verið ölvaður í greint sinn. Varnaraðili hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að taka sér far með ölvuðum ökumanni, með þeim afleiðingum sem að framan greinir. Telur sóknaraðili að varnaraðili hafi samkvæmt því verið meðvaldur að líkamstjóni sínu í skilningi 2. mgr. 88. gr. þágildandi umferðarlaga og því eigi að skerða bætur til hans um 2/3 hluta í samræmi við dómaframkvæmd.

8 Við fyrirtöku málsins þann 30. nóvember sl. lagði sóknaraðili fram kröfu um að ökumaður fjórhjólsins yrði boðaður til sérstaks þinghalds, til að svara spurningum lögmanns sóknaraðila, sbr. 4. mgr. 102 gr. laga nr. 91/1991. Kröfunni var mótmælt af hálfu varnaraðila. Munnlegur málflutningur fór fram um kröfuna þann 2. desember sl. Fram kom af hálfu sóknaraðila að nauðsyn bæri að taka skýrslu af ökumanninum á þessu stigi málsins, til að spyrja hann út í aðdraganda umrædds slyss, þ. á m. um það hverjir hefðu verið með varnaraðila og ökumanni fjórhjólsins umrætt kvöld og nótt, drykkju þeirra o. fl. Svör við þeim spurningum gætu haft áhrif á frekari sönnunarfærslu sóknaraðila, þ. m. t. hvaða vitni hann myndi kalla fyrir dóm við aðalmeðferð málsins.

9 Áður en sóknaraðili hafði lagt fram áðurnefnda kröfu í þinghaldi hafði lögmaður hans ritað bréf til ökumanns fjórhjólsins, dags. 28. október sl., þar sem óskað var eftir því að ökumaðurinn upplýsti „um mögulega einstaklinga sem að einhverju leyti voru í samskiptum við A þetta umrædda kvöld og nótt“. Því bréfi var svarað með bréfi lögmanns ökumannsins, dags. 9. nóvember sl., þar sem greint var frá því að ökumaðurinn myndi ekki bregðast við beiðni sóknaraðila og að hann frábiði sér allri aðkomu að máli þessu, umfram það sem honum sé beinlínis skylt að gera lögum samkvæmt.

Helstu málsástæður sóknaraðila

10 Sóknaraðili byggir kröfur sínar á því að honum sé nauðsynlegt að fá fram upplýsingar um nöfn þeirra einstaklinga sem hafi umgengist varnaraðila umrætt kvöld og nótt, svo að unnt sé að boða þá til skýrslugjafar sem vitni við aðalmeðferð málsins. Þær upplýsingar liggi ekki fyrir í gögnum málsins og ökumaður fjórhjólsins hafi neitað að veita þær. Möguleg vitneskja varnaraðila um ölvunarástand ökumannsins geti verið lykilatriði í sönnunarfærslu sóknaraðila í málinu. Of seint sé að fá þær upplýsingar við aðalmeðferð málsins og geti það valdið réttarspjöllum í málinu.

11 Sóknaraðili vísar til þess að samkvæmt meginreglu 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991 skuli skýrslutökur og munnlegur flutningur máls að jafnaði fara fram í einni lotu. Til þess að svo geti orðið sé sóknaraðila þörf á að fá að spyrja ökumann fjórhjólsins út í aðdraganda slyssins, á þessu stigi málsins, svo unnt sé að kalla alla þá sem varpað geti ljósi á atvik málsins fyrir dóm við aðalmeðferð málsins.

12 Sóknaraðili byggir á því að lög nr. 91/1991 heimili skýrslutökur af vitnum fyrir aðalmeðferð máls, sbr. 4. mgr. 102. gr. laganna, sem feli í sér undantekningu frá meginreglunni. Samkvæmt því geti dómari heimilað að skýrsla verði tekin fyrir dómi áður en öflun sýnilegra sönnunargagna sé lokið, ef það sé gert eftir ákvæðum XI. kafla laganna eða sá sem á að gefa skýrslu verður fjarverandi vegna lögmætra forfalla þegar þing er háð til aðalmeðferðar máls.

13 Sóknaraðili byggir á því að skilyrði 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 séu uppfyllt eins og hér standi á. Vísar hann meðal annars í því samhengi til dóms Hæstaréttar frá 7. janúar 2000, í máli nr. 491/1999, dóms réttarins frá 7. desember 2006, í máli nr. 610/2006, og dóms Hæstaréttar frá 4. júní 2007, í máli nr. 291/2007.

Helstu málsástæður varnaraðila

14 Kröfu sóknaraðila er sem fyrr segir mótmælt af hálfu varnaraðila, meðal annars á þeim forsendum að ástand hans sé með þeim hætti að hann sé hvorki í stakk búinn til að samþykkja kröfuna né að hafna henni. Í því ljósi sé mikilvægt að fá úrskurð dómsins um það hvort umrædd skýrslugjöf verði heimiluð eða ekki.

15 Varnaraðili byggir mál sitt á þeim málsástæðum að lagaskilyrði skorti til að hin umrædda krafa nái fram að ganga, enda falli það tilvik sem hér er til úrlausnar ekki undir orðalag 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991. Sú grein eigi því ekki við um þann ágreining sem uppi er á milli aðila. Þeir dómar sem sóknaraðili vísi til í málflutningi sínum hafi að sama skapi ekkert fordæmisgildi við úrlausn þessa máls, enda atvik í þeim allt önnur.

16 Varnaraðili byggir mál sitt á því að meginregla 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991 kveði á um að skýrslutökur og munnlegur málflutningur skuli fara fram í einni lotu. Ekkert sé fram komið í máli þessu sem réttlæti frávik frá þeirri reglu.

Niðurstaða

17 Samkvæmt 5. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ákveður dómari að jafnaði ekki hvenær þing verði háð til aðalmeðferðar máls fyrr en aðilar hafa lýst lokið öflun sýnilegra sönnunargagna. Samkvæmt 1. mgr. 103. gr. sömu laga er það sömuleiðis meginregla að fram fari í einni lotu skýrslutökur og munnlegur flutningur máls við aðalmeðferð málsins.

18 Þá er það sömuleiðis meginregla í einkamálaréttarfari, sem meðal annars er lögfest í 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991, að málsmeðferð fyrir dómi skuli vera bein og milliliðalaus. Í því felst meðal annars að öflun sönnunargagna og skýrslutökur skuli fara fram fyrir þeim dómara sem dæmir málið og málið skuli sömuleiðis flutt fyrir honum.

19 Frá framangreindum reglum eru undantekningar, sbr. 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þeirri grein er heimilt að taka skýrslu fyrir dómi áður en öflun sýnilegra sönnunargagna er lokið, ef það þarf að gera eftir ákvæðum XI. kafla laganna, eða sá sem gefa á skýrslu verður fjarverandi vegna lögmætra forfalla þegar þing verður háð til aðalmeðferðar máls.

20 Ekkert liggur fyrir um að B muni verða fjarverandi við aðalmeðferð máls þessa. Því á síðari undanþáguheimildin, sem nefnd er hér að framan ekki við í málinu. Þá liggur sömuleiðis fyrir að aðilar málsins hafa ekki lýst öflun sönnunargagna lokið, þannig að ekki er tímabært að boða til aðalmeðferðar í málinu, sbr. 5. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991.

21 Í XI. kafla laganna, sem vísað er til í 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991, er í 1. mgr. 73. gr. meðal annars mælt fyrir um heimild aðila til að óska eftir því að leiða vitni fyrir öðrum dómi en þar sem mál er rekið. Skal hann í því tilviki leggja skriflega beiðni um það fyrir dómara í málinu, þar sem beiðnin skal vera rökstudd í samræmi við ákvæði laganna.

22 Telji dómari að skilyrðum 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991 sé fullnægt, þ. m. t. að ekki sé unnt að láta sönnunarfærslu fara fram fyrir dómara málsins vegna verulegs kostnaðar eða óhagræðis, getur dómarinn fallist á beiðni aðila um skýrslutöku fyrir öðrum dómi, sbr. 3. mgr. 73. gr. laganna, enda leiði það ekki til óþarfra tafa á rekstri máls.

23 Sóknaraðili krefst þess að dómurinn heimili, að hann fái að leiða B fyrir dóm, til að gefa skýrslu sem vitni í málinu, án þess að lögmenn hafi lýst lokið öflun sýnilegra sönnunargagna og án þess að til aðalmeðferðar málsins hafi verið boðað, sbr. 4. mgr. 102. gr. og 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991. Fram hefur komið að tilgangur þeirrar skýrslugjafar sé að afla upplýsinga um aðdraganda slyss varnaraðila og nöfn þeirra einstaklinga sem með honum voru umrætt kvöld.

24 Þótt fallast megi á það með sóknaraðila að beiðni hans sé sett fram í eðlilegu samhengi við sakarefni málsins og ekki sé unnt að útiloka það fyrirfram að það geti haft þýðingu við úrlausn málsins og sönnunarfærslu sóknaraðila, hver hafi verið aðdragandi umrædds slyss varnaraðila, þá er ljóst að sú skýrslugjöf sem hér er farið fram á fellur ekki berum orðum undir 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991.

25 Til álita kæmi fyrir sóknaraðila að óska eftir því að tekin yrði vitnaskýrsla af B hjá öðrum dómi, sbr. 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991, á grundvelli ákvæða XI. kafla laga nr. 91/1991, sbr. einkum 1. mgr. 73. gr. laganna, að öðrum skilyrðum uppfylltum. Sú skýrslutaka yrði þó háð þeim annmarka að hún ætti sér stað fyrir öðrum dómara en þeim sem dæma mun málið.

26 Annar möguleiki, sem sóknaraðila kynni að standa til boða, væri sá að lýsa öflun sýnilegra sönnunargagna lokið og í framhaldi af því taka skýrslu af umræddum einstaklingi við aðalmeðferð málsins, sbr. 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991. Ef ástæða þætti til, að lokinni skýrslutöku af vitninu, væri mögulegt fyrir sóknaraðila að óska eftir því að aðalmeðferðinni yrði frestað, svo ráðrúm gæfist til að kalla frekari vitni fyrir dóminn, enda er það ekki fortakslaust samkvæmt 1. mgr. 103. gr. laga nr. 91/1991, þótt það sé meginreglan, að skýrslutökur og munnlegur málflutningur skuli fara fram í einni lotu, sbr. orðin „að jafnaði“.

27 Ákvæði 4. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 felur samkvæmt framansögðu í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. 103. gr. sömu laga. Ber þar af leiðandi, samkvæmt hefðbundnum lögskýringarviðhorfum, að beita þröngri lögskýringu við skýringu fyrr nefnda ákvæðisins. Hefur samkvæmt því verið talið að þær undantekningarheimildir frá 1. mgr. 103. gr., sem raktar eru í 4. mgr. 102. gr. laganna, séu tæmandi taldar, sbr. dóm Hæstaréttar frá 7. janúar 2000, í máli nr. 491/1999.

28 Að því virtu og þar sem sóknaraðila standa, sem fyrr segir, aðrar leiðir til boða til að afla þeirra upplýsinga sem hann hyggst afla með umræddri skýrslutöku og því ekki hætta á að rétti hans verði spillt, verður ekki séð að lagaskilyrði standi til þess að hin umkrafða skýrslutaka fari fram á þessu stigi málsins. Verður þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu sóknaraðila um að honum verði, á þessu stigi málsins, heimilað að leiða B fyrir héraðsdóm í máli nr. E-[...]/2021, til þess að svara spurningum sem varpað geti ljósi á frekari sönnunarfærslu af hálfu stefnda.

29 Af hálfu sóknaraðila flutti málið Ó-kk-nf L-kk-nf E-kk-nf lögmaður.

30 Af hálfu varnaraðila flutti málið J-kk-nf A-kk-nf S-kk-nf lögmaður.

31 J-kk-nf R-kk-nf J-kk-nf héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Hafnað er kröfu sóknaraðila, Vátryggingafélags Íslands hf., um að honum verði, á þessu stigi málsins, heimilað að leiða B fyrir héraðsdóm í máli nr. E-[...]/2021 til þess að svara spurningum sem varpað geti ljósi á frekari sönnunarfærslu af hálfu stefnda.