137/2022

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem A var svipt fjárræði í fjögur ár.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. mars 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. mars 2022 í málinu nr. L- [...]2022 þar sem sóknaraðili var svipt fjárræði í fjögur ár. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfu um fjárræðissviptingu hennar verði hafnað. Til vara krefst sóknaraðili þess að fjárræðissvipting nái einungis til fjármuna hennar á reikningi í [...]banka nr. [...] og að fjárræðissviptingu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og að sér verði úrskurðuð þóknun vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Samkvæmt a-lið 1. mgr. 4. gr. lögræðislaga er heimilt að svipta mann tímabundið lögræði standi brýn þörf til, enda hafi önnur og vægari úrræði verið fullreynd. Auk þess þurfa einhver þeirra skilyrða sem nánar er kveðið á um í a- til e-lið ákvæðisins að vera uppfyllt. Í a-lið er kveðið á um að svipta megi mann lögræði ef hann er ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum eða fé vegna andlegs vanþroska, ellisljóleika eða geðsjúkdóms eða annars konar alvarlegs heilsubrests.

5

Varnaraðili hefur lagt fram vottorð 22. mars 2022 frá C, heimilislækni sóknaraðila til 20 ára, þar sem fram kemur meðal annars að sóknaraðili sé talsvert greindarskert auk þess sem hún hafi verið greind með áráttu- og þráhyggjuröskun. Læknirinn hefur áður vottað að hún sé ekki fær um að ráðstafa fjármunum sínum. Í hinu framlagða vottorði er tekið fram að í viðtali 21. mars 2022 hafi sóknaraðili komið fyrir á sama hátt og áður. Hún eigi erfitt með að leysa einföld reikningsdæmi og hafi takmarkaðan skilning á aðstæðum sínum og getu til að sinna eigin fjármálum. Kveðst læknirinn telja sóknaraðila ófæra um það, auk þess sem hann kveður hættu á að hún verði göbbuð til að veita öðrum aðgang að fjármunum sínum. Í hinum kærða úrskurði er jafnframt greint frá vottorði D sérnámslæknis 2. febrúar 2022 og skýrslu sem hann gaf fyrir dómi.

6

Framangreint vottorð C var lagt fram með greinargerð varnaraðila í samræmi við ákvæði 148. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga. Eru því engin efni til að fallast á mótmæli sóknaraðila við því að það komist að í málinu.

7

Sem fyrr greinir er í 1. mgr. 4. gr. lögræðislaga gert að skilyrði lögræðissviptingar að brýn þörf standi til og að önnur og vægari úrræði hafi verið fullreynd. Í skýringum með ákvæðinu kemur fram að svipting lögræðis sé algert neyðarúrræði þegar önnur lögbundin samfélagsleg úrræði geta með engu móti nýst viðkomandi. Í því sambandi reyni bæði á ákvæði IV. kafla laganna um ráðsmenn og ákvæði laga um réttindagæslu fyrir fatlað fólk um persónulega talsmenn. Með ákvæðinu sé þó ekki farið fram á að viðkomandi úrræði verði reynd hvert á eftir öðru og séu þannig forsenda þess að lögræðissvipting eigi sér stað, heldur að möguleikar á nýtingu slíkra úrræða hafi verið kannaðir og metnir áður en gripið er til sviptingar lögræðis með dómi.

8

Sóknaraðili gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og kvaðst vilja sjá um fjármál sín sjálf. Að því gættu verður úrræði IV. kafla lögræðislaga um skipun ráðsmanns ekki talið geta nýst henni.

9

Samkvæmt öllu framangreindu er staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að uppfyllt séu skilyrði a-liðar 1. mgr. 4. gr. lögræðislaga til þess að sóknaraðili verði svipt fjárræði sökum andlegs vanþroska og geðsjúkdóms.

10

Ekki verður fallist á það með varnaraðila að einungis sé þörf á því að svipta sóknaraðila fjárræði varðandi tiltekinn innlánsreikning, sbr. 2. mgr. 5. gr. og 12. gr. lögræðislaga, enda verður hún talin með öllu ófær um að annast fjárstjórn sína. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður jafnframt staðfest niðurstaða hans um fjárræðissviptingu til fjögurra ára.

11

Varnaraðili þessa máls er skipaður lögráðamaður sóknaraðila. Af gögnum málsins má ráða að varnaraðili hafi verið skipaður sem sinn eigin talsmaður í héraði. Með hliðsjón af tilgangi 3. mgr. 10. gr. lögræðislaga eins og honum er lýst í lögskýringargögnum með því ákvæði voru ekki efni til þess að skipa varnaraðila sem sinn eigin talsmann í máli þessu. Þar sem það var eigi að síður gert var rétt að ákveða honum þóknun úr ríkissjóði vegna meðferðar málsins í héraði.

12

Að öllu framangreindu virtu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

13

Varnaraðili byggir kröfu sína um málskostnað vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti á 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga. Ekki kom til þess í málinu að varnaraðili væri skipaður eigin talsmaður fyrir Landsrétti, enda skortir lagastoð fyrir slíkri tilhögun. Ekki er því unnt að taka til greina kröfu varnaraðila um málskostnað vegna meðferðar málsins hér fyrir dómi. Hvað varðar kostnað af störfum varnaraðila sem lögráðamanns sóknaraðila ber að líta til 62. gr. lögræðislaga.

14

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila og ákveðst hún að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Hafnað er kröfu varnaraðila, B, um þóknun úr ríkissjóði vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef, fyrir Landsrétti,200.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.