691/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A ehf. um staðfestingu nauðasamnings félagsins. Í úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms með vísan til forsendna hans um að hafna málatilbúnaði varnaraðila, LF ehf. o. fl., að synja bæri staðfestingu nauðasamningsins á þeim grundvelli að úrræði laga nr. 57/2020 um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar væri óraunhæft fyrir A ehf. eða óljóst í hans tilviki eða að hafna bæri staðfestingu nauðasamnings þar sem A ehf. hefði ekki upplýst LF ehf. o. fl. nægjanlega um aðgerðir sínar á þeim tíma sem A ehf. nyti greiðsluskjóls. Eins var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar með vísan til forsendna hans um að hafna bæri þeim mótmælum LF ehf. o. fl. gegn staðfestingu nauðasamnings að fjárhagserfiðleikar A ehf. fyrir áhrif heimsfaraldur COVID- 19 hefðu verið slíkir að skylt hefði verið þá að gefa bú A ehf. upp til gjaldþrotaskipta. Jafnframt var staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að ekki væru skilyrði fyrir staðfestingu nauðasamnings samkvæmt 20. gr. laga nr.

18. gr. sömu laga. Í úrskurði Landsréttar var jafnframt hafnað kröfu LF ehf. o. fl. með vísan til 5. mgr. 20. gr. laga nr. 57/2020 um að hafna bæri staðfestingu nauðasamningsins þar sem heimild A ehf. til fjárhagslegrar endurskipulagningar hefði fallið niður 29. mars 2021 þar sem framlenging endurskipulagningarinnar hefði ekki verið óskað tímanlega áður en hún hafi fallið niður. Þá þóttu á hinn bóginn ekki efni til að synja staðfestingu nauðasamningsins á þeim grundvelli að A ehf. hefði rýrt fjárhagsstöðu sína gagnvart lánadrottnum sínum með því að vörumerkið Gray Line væri ekki lengur í hans umráðum. Loks synjaði Landsréttur um staðfestingu nauðasamningsins á þeim grundvelli að hann miðaði við að gjalddagi samningsveðkrafna framlengdist um þrjú ár og gengi því lengra en 20. gr. laga nr. 57/2020 heimilaði.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. nóvember 2021. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. nóvember 2021 í málinu nr. X- 3810/2021 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um staðfestingu nauðasamnings. Kæruheimild er í 5. mgr. 20. gr. laga nr. 57/2020 um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar, sbr. 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að nauðasamningur sóknaraðila 23. maí 2021 verði staðfestur. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði leitaði sóknaraðili um mitt ár 2020 eftir heimild dómstóla til fjárhagslegrar endurskipulagningar á grundvelli laga nr. 57/2020. Var sóknaraðila veitt slík heimild með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 29. júní 2020. Sú heimild var síðar ítrekað framlengd, síðast til 25. júní 2021 með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2021 í máli nr. C- 4266/2020.

5

Með bréfi 10. maí 2021 óskaði sóknaraðili eftir því að Héraðsdómur Reykjavíkur skipaði honum umsjónarmann með fyrirhuguðum nauðasamningsumleitunum á grundvelli laga nr. 57/2020. Á grundvelli heimildar í 19. gr. laganna var félaginu skipaður umsjónarmaður 20. sama mánaðar. Með bréfi 24. júní sama ár krafðist sóknaraðili þess fyrir héraðsdómi á grundvelli 5. mgr. 20. gr. sömu laga að héraðsdómur staðfesti nauðasamning sóknaraðila. Varnaraðilar mótmæltu því að samningurinn yrði staðfestur.

6

Í frumvarpi að nauðasamningi sóknaraðila sem lagt var fyrir héraðsdóm til staðfestingar var í 1. lið kveðið á um að felldir yrðu niður dráttarvextir og innheimtukostnaður af vanskilum á öllum gjaldföllnum skuldum eða afborgunum sóknaraðila. Samningsvextir eða vextir samkvæmt II. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu skyldu greiddir af gjaldföllnum fjárhæðum þegar þær yrðu greiddar.

Samkvæmt 2. lið frumvarpsins skyldi gjalddagi allra óverðtryggðra skulda sóknaraðila, sem fallnar væru í gjalddaga 29. júní 2020, fluttur til 29. júní 2024 eða að liðnum þremur árum eftir að heimild félagsins til fjárhagslegrar endurskipulagningar lyki. Samkvæmt 3. lið frumvarpsins skyldu gjalddagar allra skulda sóknaraðila sem nytu samningsbundinna veðréttinda, þar á meðal einstakar afborganir af þeim, hvort sem þær væru fallnar í gjalddaga 29. júní 2020 eða ekki, færðir til 29. júní 2024 eða til þess tíma er liðin væru þrjú ár eftir að heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar lyki. Með því væri átt við að afborganir allra umræddra skulda sem fallið hefðu í gjalddaga fyrir 29. júní 2024 skyldu leggjast við höfuðstól á þeim tíma og niðurgreiðslur héldu áfram með sömu lánskjörum að því frátöldu að lánstími skyldi lengjast sem næmi þeim tíma sem ekki væri greitt af umræddum kröfum. Samkvæmt 4. lið í frumvarpinu skyldu allar kröfur sem skipað yrði í réttindaröð eftir 114. gr. laga nr. 21/1991 falla niður.

7

Í frumvarpi að nauðasamningi fyrir sóknaraðila var kveðið á um að hluthafar í félaginu skuldbindu sig til að leggja til fjármuni til greiðslu krafna samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá myndu hluthafar útvega félaginu rekstrarfé yrði nauðasamningur staðfestur af dómstólum. Á meðan sóknaraðili nyti greiðslufrests myndi hann selja fasteign félagsins að Klettagörðum 4 í Reykjavík. Skyldi söluverð samsvara markaðsverði eignarinnar. Einnig myndi félagið lækka aðrar veðtryggðar skuldir með sölu og/eða framsali rekstrarfjármuna að teknu tilliti til þarfa og umfangs rekstrar félagsins.

8

Frumvarpi að nauðasamningi fyrir sóknaraðila fylgdi greinargerð félagsins þar sem gerð var nánari grein fyrir rekstri sóknaraðila og framtíðarhorfum yrði nauðasamningur staðfestur. Fram kom meðal annars að heildarfjárhæð almennra krafna við upphaf þess tíma er félagið nyti greiðsluskjóls hafi numið 298.255.000 krónum. Þá hafi heildarfjárhæð veðtryggðra skulda numið 710.051.000 krónum. Í greinargerðinni er rakið að frá árinu 2005 hafi sóknaraðili verið aðili að Gray Line Worldwide sem væru markaðssamtök ferðaþjónustufyrirtækja sem væru leyfishafar á aðgreindum mörkuðum eða landsvæðum. Þannig hafi sóknaraðili eitt íslenskra félaga átt rétt á notkun vörumerkisins Gray Line á Íslandi og aðgangi að alþjóðlegu söluneti og markaðsstarfi Gray Line Worldwide. Sóknaraðili væri ekki eigandi vörumerkisins Gray Line heldur hefði sem leyfishafi skilgreindan rétt til notkunar þess. Gray Line Worldwide hefði farið þess á leit við aðildarfélög að þau tryggðu gæði og afhendingaröryggi þjónustu sinnar. Gerð hafi verið rekstraráætlun fyrir endurreisn sóknaraðila þar sem markaðs- og sölustarfsemi væri í sérstöku félagi GL Iceland ehf. í eigu sömu aðila og sóknaraðili. Skyldi GL Iceland ehf. annast sölu og markaðsmál fyrir Gray Line Worldwide og kaupa þjónustu af sóknaraðila í takt við þau umsvif sem vænta mætti þegar ferðamönnum fjölgaði að nýju. Hygðust hluthafar í sóknaraðila leggja félögunum til fé til þess að hefja rekstur að nýju svo fremi sem nauðasamningur sóknaraðila kæmist á. Með því móti væri eiginfjárstaða markaðs- og sölustarfs tryggð og gerði GL Iceland ehf. kleift að afla af krafti viðskipta sem sóknaraðili myndi hafa einkarétt á að þjónusta með akstri og leiðsögn.

Þjónustusamningur sóknaraðila og GL Iceland ehf. miðaði að því að rekstrarafgangur samkvæmt áætlun beggja félaga á greiðslufreststíma samkvæmt nauðasamningi og sem áætlun félagsins um efndir nauðasamnings byggði á skilaði sér alfarið til sóknaraðila til efnda á nauðasamningnum.

9

Þegar krafa sóknaraðila um staðfestingu framangreinds nauðasamnings var tekin fyrir á dómþingi héraðsdóms 8. júlí 2021 mótmæltu varnaraðilar nauðasamningnum og kröfðust þess að staðfestingu hans yrði hafnað. Í úrskurði héraðsdóms var hafnað kröfu sóknaraðila um staðfestingu á fyrrgreindum nauðasamningi.

Niðurstaða

10

Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir röksemdum varnaraðila fyrir því að hafna beri kröfu um staðfestingu nauðasamnings sóknaraðila. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest niðurstaða hans um að hafna beri þeim málatilbúnaði varnaraðila að synja beri staðfestingu nauðasamningsins á þeim grundvelli að úrræði laga nr. 57/2020 sé óraunhæft fyrir sóknaraðila eða óljóst í hans tilviki eða að hafna beri staðfestingu nauðasamnings þar sem sóknaraðili hafi ekki upplýst varnaraðila nægjanlega um aðgerðir sínar á þeim tíma sem sóknaraðili nyti greiðsluskjóls. Eins verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar með vísan til forsendna hans um að hafna beri þeim mótmælum varnaraðila gegn staðfestingu nauðasamnings að fjárhagserfiðleikar sóknaraðila fyrir áhrif heimsfaraldursins hafi verið slíkir að skylt hafi verið þá að gefa bú sóknaraðila upp til gjaldþrotaskipta. Loks verður staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að ekki séu skilyrði fyrir staðfestingu nauðasamnings samkvæmt 20. gr. laga nr. 57/2020 að áður hafi verið leitað frjálsra samninga við alla kröfuhafa eftir 2. mgr. 18. gr. sömu laga. Er þá meðal annars til þess að líta að gögn málsins bera með sér að leitað hafi verið samninga við varnaraðila Landsbankann, sem er stærsti kröfuhafi sóknaraðila, um greiðslu skulda en samkomulag ekki náðst.

11

Varnaraðilar byggja kröfu sína um að hafna beri staðfestingu nauðasamnings sóknaraðila enn fremur á því að heimild sóknaraðila til fjárhagslegrar endurskipulagningar hafi fallið niður 29. mars 2021 þar sem framlengingar endurskipulagningar hafi ekki verið óskað tímanlega áður en heimildin hafi fallið niður. Að því er þessi mótmæli varnaraðila varðar er til þess að líta að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2021 í máli nr. C- 4266/2020 var heimild sóknaraðila til fjárhagslegrar endurskipulagningar framlengd til 25. júní 2021.

Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020, sbr. 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991, verður ágreiningi um heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar samkvæmt lögum nr. 57/2020 skotið til Landsréttar. Varnaraðilar nýttu ekki þá kæruheimild til endurskoðunar á framangreindum úrskurði héraðsdóms. Stendur úrskurður héraðsdóms 14. apríl 2021 því óraskaður að þessu leyti. Með bréfi 24. júní 2021 hafði sóknaraðili uppi þá kröfu fyrir héraðsdómi á grundvelli 5. mgr. 20. gr. laga nr. 57/2020 að héraðsdómur staðfesti nauðasamning sóknaraðila. Samkvæmt ákvæðinu skal heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar sjálfkrafa teljast framlengd þar til endanleg niðurstaða hefur fengist fyrir dómi um kröfu skuldarans takist ekki að ljúka þeirri málsmeðferð innan þess tíma sem heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar var markaður með úrskurði héraðsdóms. Verða mótmæli varnaraðila gegn staðfestingu nauðasamningsins á þessum grundvelli því ekki tekin til greina.

12

Í hinum kærða úrskurði var synjað staðfestingu nauðasamnings sóknaraðila á þeim grundvelli að sú ráðstöfun sóknaraðila að færa mikilvægustu tekjugefandi rekstrarþætti sína, sem væru vörumerkið Gray Line, viðskiptavild tengd því og vörumerkið, yfir í systurfélag sóknaraðila, GL Iceland ehf., færi gegn ákvæðum laga nr. 21/1991, en sú ákvörðun hafi rýrt fjárhagsstöðu sóknaraðila til tjóns fyrir kröfuhafa félagsins, sbr. 2. tölulið 58. gr. laga nr. 21/1991.

13

Sóknaraðili vísar til þess að eigandi vörumerkisins Gray Line, Gray Line Corporation, hafi neytt heimildar í samningi sóknaraðila og Gray Line Corporation til að rifta samningi um notkun vörumerkisins eftir að í ljós kom að nauðasamningur yrði ekki umflúinn af hálfu sóknaraðila. Gray Line Corporation hafi því næst samið við GL

Iceland ehf. um notkun vörumerkisins. Hafi sóknaraðili ekki getað haldið vörumerkinu og því ekki getað selt ferðir áfram undir merkjum Gray Line. Stjórn GL

Iceland ehf. hafi hins vegar lýst yfirmeð skuldbindandi hætti að félagið myndi greiða 98% af hagnaði sínum til sóknaraðila. Til viðbótar þessu hafi verið brugðist við forsendum í hinum kærða úrskurði með því að 4. nóvember 2021 hafi hlutafé sóknaraðila verið aukið um 42.000.000 króna með útgáfu nýrra hluta. Hafi hækkunin verið greidd með framsali alls hlutafjár GL Iceland ehf. til sóknaraðila. Hafi eiganda vörumerkisins Gray Line verið tilkynnt um þá ráðstöfun og hann engar athugasemdir haft uppi vegna þess. Í þessu felist að öll þau réttindi sem um ræði séu áfram að fullu í eigu sóknaraðila og engin verðmæti úr greipum hans gengin. Hafi fjárhagsstaða sóknaraðila því ekki verið rýrð með nokkrum hætti eða lánardrottnum bakað tjón, sbr. 2. tölulið 58. gr. laga nr. 21/1991.

14

Varnaraðilar mótmæla því að sóknaraðili geti raskað grundvelli málsins fyrir Landsrétti með því að GL Iceland ehf. hafi eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar verið gert að dótturfélagi sóknaraðila. Auk þess breyti það í engu þeirri staðreynd að sóknaraðili hafi, þrátt fyrir það, rýrt fjárhagsstöðu sína með því að flytja vörumerkið og viðskiptavild samkvæmt því yfir til GL Iceland ehf. lánardrottnum til tjóns.

15

Samningur sóknaraðila við Gray Line Corporation um notkun vörumerkisins Gray Line er frá 7. apríl 2005. Í 1. gr. í þeim kafla samningsins sem ber yfirskriftina,, TRANSFER“ kemur fram að sóknaraðila sé óheimilt að framselja réttindi samkvæmt samningnum til annars aðila án samþykkis eiganda vörumerkisins. Í 4. gr. kafla samningsins um,, TERMSOFAGREEMENT“ er kveðið á um heimild eiganda vörumerkisins til að rifta samningi án tafar komi til gjaldþrots eða ógjaldfærni (e. insolvency) rétthafa að vörumerkinu.

16

Samningur sóknaraðila og GL Iceland ehf. er frá 18. júní 2021 en með honum skuldbindur GL Iceland ehf. sig til að kaupa alla akstursþjónustu hópferðabifreiða og leiðsögn af sóknaraðila. Þótt ekki sé tekið fram berum orðum í þessum samningi verður ekki annað ráðið en að hann byggi á þeirri forsendu að GL Iceland ehf. sé við undirritun samningsins orðinn rétthafi að vörumerkinu Gray Line gagnvart Gray Line Corporation. Á meðal gagna málsins er auk þess tölvupóstur sem lagður hefur verið fyrir Landsrétt sem fyrirsvarsmaður sóknaraðila ritaði til Gray Line Corporation 9. nóvember 2021 þar sem fram kemur að réttur til notkunar vörumerkisins hafi flust frá sóknaraðila til GL Iceland ehf. 1. ágúst 2021.

17

Samningum sóknaraðila við nýjan rétthafa vörumerkisins Gray Line hér á landi er ætlað að stuðla að afleiddum hagnaði sóknaraðila af notkun vörumerkisins hér á landi, en GL Iceland ehf. hefur lýst yfir með skuldbindandi hætti að 98% hagnaðar þess félags verði færður til sóknaraðila. Varnaraðilar njóta engra tryggingarréttinda í vörumerkinu Gray Line. Í þessu ljósi eru ekki efni til að synja staðfestingu nauðasamningsins á þeim grundvelli að sóknaraðili hafi rýrt fjárhagsstöðu sína gagnvart lánardrottnum sínum með því að vörumerkið Gray Line sé ekki lengur í hans umráðum.

18

Varnaraðilar mótmæla því loks að tímalengd frestunar greiðslna af öllum skuldum sóknaraðila samkvæmt nauðasamningi, veðtryggðum jafnt sem óveðtryggðum, skuli færður aftur um jafnlangan tíma til 29. júní 2024 eða í þrjú ár, sbr. 1. mgr. 20. gr. laga nr. 57/2020. Telja þeir að ekki sé heimilt að færa skuldir sem njóta veðtryggingar lengra aftur en um 18 mánuði.

19

Frumvarp það sem varð að lögum nr. 57/2020 var lagt fram á Alþingi í maí 2020. Í frumvarpinu var í 24. gr. meðal annars kveðið á um breytingar á lögum nr. 21/1991 þannig að við þau myndi bætast ný grein, 31. gr. a sem orðaðist svo:,, Í nauðasamningi má kveða á um breytingu á greiðsluskilmálum kröfu sem samningsveð er fyrir í eign skuldarans, þar á meðal að lengja lánstíma eða fresta gjalddaga á greiðslu hluta skuldarinnar eða hennar allrar í allt að þrjú ár, en slík breyting verður þá að ganga jafnt yfir alla sem njóta samningsveðs í sömu eign. Breytingu sem þessa má ekki gera nema að því marki sem nauðsynlegt er til að skuldari fái til ráðstöfunar fé til að efna samningskröfur eftir ákvæðum nauðasamnings.“ Allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis lagði til breytingar á frumvarpi því sem varð að lögum nr. 57/2020 þannig að í stað 31. gr. a myndi bætast við nýtt ákvæði til bráðabirgða II þannig hljóðandi:,, Í nauðasamningi samkvæmt lögum um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar má kveða á um breytingu á greiðsluskilmálum kröfu sem samningsveð er fyrir í eign skuldarans, þar á meðal að lengja lánstíma eða fresta gjalddaga á greiðslu hluta skuldarinnar eða hennar allrar í allt að 18 mánuði, en slík breyting verður þá að ganga jafnt yfir alla sem njóta samningsveðs í sömu eign.

Breytingu sem þessa má ekki gera nema að því marki sem nauðsynlegt er til að skuldari fái til ráðstöfunar fé til að efna samningskröfur eftir ákvæðum nauðasamnings.“

20

Í nefndaráliti meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar sagði um þessa breytingu að við meðferð málsins hafi verið gerðar athugasemdir þess efnis að með frumvarpinu yrði gengið á rétt kröfuhafa án þess að þeim væri tryggð full aðkoma. Slík tilhögun gæti haft veruleg áhrif á gildi og gagnsemi veðs og gengið á eignarrétt þess sem ætti veðið. Þá þyrfti slík varanleg breyting á lögum um gjaldþrotaskipti o. fl. nánari skoðun, meðal annars hvort afmarka ætti slíka heimild aðeins við kröfur sem tryggðar væru með veði eða tryggingarréttindum í verðmætum sem væru jafnan stöðug, t. d. fasteignum. Jafnvel væri tilefni til að fella brott 24. gr. frumvarpsins eða gera hana tímabundna að svo stöddu. Þá sagði að meiri hlutinn legði til að heimild til að lengja lánstíma eða fresta gjalddaga á greiðslu hluta skuldarinnar eða hennar allrar í allt að þrjú ár yrði stytt í allt að 18 mánuði. Sú breyting væri m. a. gerð með hliðsjón af því að veð hafi mismunandi verðgildi.

21

Athugasemdir þær sem hér hefur verið vitnað til í áliti meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar eru settar fram gagnvart ákvæðum um samningsveð og umfjöllun um 20. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 57/2020. Samkvæmt þessu var það ákvörðun löggjafans að gera breytingar á frumvarpi sem varð að lögum nr. 57/2020 og bráðabirgðaákvæði við lög nr. 21/1991 þannig að einungis yrði heimilt að lengja lánstíma krafna er samningsveð stæði að baki í allt að 18 mánuði og á það jafnt við um nauðasamning samkvæmt 20. gr. og 21. gr. laga nr. 57/2020. Þar sem nauðasamningur sóknaraðila miðar við að gjalddagi samningsveð skrafna framlengist um þrjú ár gengur nauðasamningurinn lengra en 20. gr. laga nr. 57/2020 heimilar. Af þessari ástæðu verður hafnað staðfestingu nauðasamnings sóknaraðila.

22

Með vísan til þess sem að ofan greinir verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

23

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.