749/2020

Útdráttur

G höfðaði mál gegn V ehf. og krafðist þess aðallega að félaginu yrði gert að fjarlægja nýbyggingu sem reist hefði verið á aðliggjandi lóð við fasteign hans á grundvelli byggingarleyfis og til vara að útgáfa byggingarleyfisins yrði dæmd ógild. Héraðsdómur vísaði málinu frá dómi þar sem G hefði ekki sýnt fram á að hann hefði lögvarða hagsmuni af úrlausn framangreindra krafna. Í úrskurði Landsréttar kom fram að hvort sem litið væri til reglna opinbers réttar eða meginreglna eignarréttar um grannrétt fasteignareiganda væri gengið út frá því í réttarframkvæmd að fasteignareigandi hefði jafnan af því lögvarða hagsmuni að fá skorið úr um hvort brotið hefði verið gegn réttindum hans með leyfisskyldum framkvæmdum á aðliggjandi lóð. Þá heyrði það og til efnislegrar úrlausnar máls að skera úr um hvort hagsmunir fasteignareiganda af mannvirkjum sínum væru slíkir samanborið við hagsmuni nágranna að hafna bæri kröfu þess síðarnefnda um að mannvirki yrðu fjarlægð eða byggingarleyfi ógilt af þeirri ástæðu. Gæti G, sem eigandi aðliggjandi fasteignar, haft hagsmuni af því hvernig stærð, legu og útliti byggingar V ehf. væri hagað. Án þess að tekin væri afstaða til þess hvort réttindi G að þessu leyti hefðu verið virt við útgáfu byggingarleyfis og byggingu hússins hefði hann við þessar aðstæður lögvarða hagsmuni af umræddum kröfum. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf M-kk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 23. desember 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 12. janúar 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 22. desember 2020 í málinu nr. E97/2020 þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið. 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

4 Mýrdalshreppur, sem stefnt er til réttargæslu í málinu, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5 Svo sem nánar greinir í hinum kærða úrskurði er sóknaraðili eigandi fasteignar að Bakkabraut 16 í Vík, en varnaraðili er eigandi aðliggjandi fasteignar að Bakkabraut 18. Með aðalkröfu sinni í efnisþætti málsins leitar sóknaraðili aðfararhæfs dóms um skyldu varnaraðila til að fjarlægja nýbyggingu, sem reist var á síðarnefndu lóðinni samkvæmt byggingarleyfi útgefnu 9. júní 2017, að viðlögðum dagsektum, en með varakröfu sinni að útgáfa byggingarleyfisins sé dæmd ógild.

6 Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er á það fallist að sóknaraðila hafi ekki verið nauðsyn samkvæmt 18. gr. laga nr. 91/1991 að stefna réttargæslustefnda til að þola dóm um téðar kröfur. Verður málinu því ekki vísað frá héraðsdómi af þeim sökum.

7 Aðalkrafa stefnanda í efnisþætti málsins byggist einkum á því að útgáfa fyrrgreinds byggingarleyfis hafi verið haldin slíkum annmörkum að varði ógildi þess. Er varakrafa stefnanda um ógildingu þannig öðrum þræði málsástæða aðalkröfunnar. Aðalkrafan er þó einnig á því reist að varnaraðili hafi brotið gegn skilmálum byggingarleyfisins. Eins og málið horfir við samkvæmt þessu og að gættu forræði sóknaraðila á málatilbúnaði sínum veldur þessi framsetning kröfugerðarinnar því hvorki frávísun varakröfunnar né málsins í heild.

8 Réttur eiganda fasteignar til þess að tjá sig um fyrirhugaðar framkvæmdir á nágrannalóð, sem eru byggingar eða framkvæmdaleyfisskyldar, hefur um langt skeið notið verndar í íslenskum lögum, sbr. einkum 44. gr. núgildandi skipulagslaga nr. 123/2010. Þá hafa kröfur nágranna vegna ætlaðra ólögmætra mannvirkja á nágrannalóðum, þar á meðal um fjarlægingu þeirra, ítrekað komið til kasta dómstóla og fengið þar efnislega úrlausn að öðru jöfnu, sbr. t.d. dóma Hæstaréttar 6. nóvember 2008 í máli nr. 32/2008 og 22. nóvember 2012 í máli nr. 138/2012. Hvort sem litið er til reglna opinbers réttar eða meginreglna eignarréttar um grannrétt fasteignareiganda hefur þannig verið gengið út frá því í réttarframkvæmd að fasteignareigandi hafi jafnan af því lögvarða hagsmuni að fá skorið úr um hvort með leyfisskyldum framkvæmdum á aðliggjandi lóð hafi verið brotið gegn réttindum hans.

9 Eðli málsins samkvæmt hefur lega, hæð og magn bygginga á nærliggjandi lóð margvísleg áhrif á nýtingu fasteignar sem erfitt kann að vera að henda reiður á. Helgast fyrrgreindar reglur um réttindi fasteignareiganda ekki eingöngu að því beina fjárhagslega tjóni sem byggingarframkvæmdir á aðliggjandi lóð kunna að hafa í för með sér heldur einnig almennum hagsmunum hans af nýtingu og ráðstöfun eignar sinnar til framtíðar. Getur það því ekki ráðið úrslitum um rétt fasteignareiganda að þessu leyti hvort fjárhagslegt tjón vegna ætlaðra ólögmætra framkvæmda hefur þegar verið staðreynt. Heyrir það og til efnislegrar úrlausnar máls að skera úr um hvort hagsmunir fasteignareiganda af mannvirkjum sínum séu slíkir samanborið við hagsmuni nágranna að hafna beri kröfu þess síðarnefnda um fjarlægingu mannvirkja eða ógildingu byggingarleyfis af þeirri ástæðu.

10 Í máli þessu liggur fyrir að varnaraðili reisti íbúðarhús á lóðinni að Bakkabraut 18 sem liggur að fasteign sóknaraðila. Verður að leggja til grundvallar að um hafi verið ræða verulegt byggingarmagn og er ekki um það deilt að til framkvæmdarinnar þurfti byggingarleyfi. Samkvæmt því sem áður greinir gat sóknaraðili, sem eigandi aðliggjandi fasteignar, haft hagsmuni af því hvernig stærð, legu og útliti slíkrar byggingar væri hagað. Án þess að tekin sé afstaða til þess hvort réttindi sóknaraðila að þessu leyti voru virt við útgáfu byggingarleyfis og byggingu hússins hefur hann við þessar aðstæður lögvarða hagsmuni af þeim kröfum sem hann hefur uppi í málinu. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

11 Rétt er að ákvörðun málskostnaðar fyrir héraðsdómi vegna þessa þáttar málsins bíði efnisdóms en varnaraðili greiði sóknaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

12 Það athugast að í úrskurði héraðsdóms skortir á að gerð sé grein fyrir kröfum sóknaraðila og málsástæðum hans í þessum þætti málsins í samræmi við fyrirmæli 4. mgr. 112. gr. og c og elið 114. gr. laga nr. 91/1991.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, VIVA Fortuna ehf., greiði sóknaraðila, G-kk-þgf B-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.