8/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun S um að A skyldi sæta nánar tilgreindri sóttkví. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að ákvörðun S fullnægði kröfu stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu um lagaheimild fyrir þeirri skerðingu sem í henni fælist. Gefa yrði S og öðrum stjórnvöldum nokkurt svigrúm til að meta nauðsyn aðgerða á hverjum tíma í ljósi upplýsinga um stöðu COVID- 19 smitsjúkdómsins. Yrði hvorki talið að með ákvörðuninni hefði verið brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, stjórnarskrárvörðum réttindum A né öðrum reglum sem hann vísaði til í málatilbúnaði sínum. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 5. janúar 2022 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. janúar 2022 í málinu nr. R- [...]/2022 þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila 31. desember 2021 um að varnaraðili skyldi sæta sóttkví til miðnættis 13. janúar 2022 en að ákvörðun falli niður gangist hann undir PCR- próf fyrr í samræmi við 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 um sóttkví og einangrun og sóttvarnaráðstafanir á landamærum Íslands vegna COVID- 19 og 14. og 2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997. Kæruheimild er í 2. mgr. 15. gr. b sóttvarnalaga nr. 19/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

3

Varnaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun sóknaraðila verði felld úr gildi. Þá krefst hann þess að þóknun skipaðs talsmanns hans verði greidd úr ríkissjóði.

Niðurstaða

4

Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar sóknaraðila 31. desember 2021 um að varnaraðili skuli sæta sóttkví til miðnættis 13. janúar 2022 en að ákvörðunin falli niður gangist hann undir PCR- próf fyrr í samræmi við 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021.

5

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Um grundvöll ákvörðunar sinnar vísar sóknaraðili til ákvæða 14. gr. sóttvarnalaga og 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021. Varnaraðili telur ákvörðunina ólögmæta með vísan til þess að hún byggi eingöngu á staðhæfingum sóknaraðila án sönnunar, eigi sér ekki fullnægjandi stoð í lögum um sóttvarnir og að brotið hafi verið gegn reglum um málsmeðferð. Telur hann að ákvörðunin brjóti gegn réttmætis-, jafnræðis- og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Hvorki hafi verið gætt fyrirmæla sóttvarnalaga né stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og því hafi sóknaraðili brotið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum hans.

6

Í 1. og 2. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga er sóknaraðila veitt heimild til að taka ákvörðun um viðeigandi aðgerðir þegar hann fær upplýsingar um að einstaklingur sé haldinn smitsjúkdómi eða að grunur er um slíkt sem getur til dæmis verið vegna umgengni við einstakling sem er með staðfest COVID- 19- smit. Er slíkri ákvörðun ætlað að fyrirbyggja eða hefta útbreiðslu smits sem getur ógnað almannaheill. Ein af þeim aðgerðum sem grípa má til er sóttkví en henni er ætlað að hefta að einstaklingur sem grunur leikur á um að geti verið smitaður smiti aðra, sbr. 3. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga.

7

Í 12. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga er ráðherra veitt heimild til að kveða nánar á um þær reglur sem skulu gilda um þá sem sæta einangrun eða sóttkví samkvæmt sóttvarnalögum. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 skulu allir þeir sem grunur leikur á að hafi umgengist einstakling með COVID- 19 fara í sóttkví í fimm daga frá því að þeir umgengust síðast smitaðan einstakling. Geta þeir losnað úr sóttkví að þeim tíma liðnum með neikvæðri niðurstöðu PCR- prófs. Dveljist einstaklingur á hinn bóginn í sóttkví án þess að viðhafa fullan aðskilnað við einstakling í einangrun skal sóttkví aldrei aflétt fyrr en degi eftir afléttingu einangrunar þess einstaklings sem henni sætti í kjölfar neikvæðrar niðurstöðu úr PCR- prófi þess sem sætir sóttkví. Á þetta við þegar einstaklingur í sóttkví á heimili þar sem einstaklingur í einangrun dvelur, sbr. 2. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar. Vilji sá sem sætir sóttkví hins vegar ekki gangast undir PCR- próf til afléttingar á sóttkví skal hann sæta henni í 14 daga frá útsetningu fyrir smiti, sbr. lokamálslið 1. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar.

8

Í 11. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga er vísað til 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar.

Samkvæmt ákvæðinu má engan svipta frelsi nema samkvæmt heimild í lögum, sbr. og 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um sama efni, sbr. lög nr. 62/1994. Samkvæmt skal engan mann svipta frelsi nema í þeim tilvikum sem talin eru upp í a- til f-lið 1. mgr. 5. gr. Samkvæmt e-lið 1. mgr. 5. gr. telst gæsla manns sem reist er á lögum meðal annars heimil ef hún hefur þann tilgang að koma í veg fyrir að smitandi sjúkdómur breiðist út. Sú hugsun býr að baki ákvæðinu að svipting frelsis við slíkar aðstæður geti verið réttlætanleg þar sem hún hafi þann tilgang að vernda líf og heilsu almennings.

Er sá áskilnaður gerður í 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmálans að í þeim tilvikum sem kveðið sé á um sviptingu frelsis í lögum skuli þar kveðið á um málsmeðferð.

9

Ótvírætt er að ákvörðun sóknaraðila um sóttkví varnaraðila byggist á heimild í 14. gr. sóttvarnalaga og að hún var tekin í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að smitandi sjúkdómur breiðist út. Er í sóttvarnalögum jafnframt kveðið á um málsmeðferð slíkra ákvarðana, sbr. einkum 5. og 6. mgr. 14. gr. laganna. Fullnægir ákvörðunin því kröfu stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu um lagaheimild fyrir þeirri skerðingu sem í henni felst.

10

Um rök fyrir nauðsyn ákvörðunarinnar hefur sóknaraðili vísað til þess að á síðastliðnum vikum hafi COVID- 19- faraldurinn verið í miklum vexti hérlendis sem og erlendis. Hafi allt að 1.550 manns greinst með sjúkdóminn innanlands á hverjum degi og allt að 130 á landamærum. Útlit sé fyrir að fjöldi alvarlega veikra einstaklinga sem þurfi að leggja inná spítala muni fjölga mikið á næstu dögum. Nauðsynlegt sé að hans mati að bregðast við yfirvofandi hættu á nýrri bylgju COVID- 19- faraldursins og vernda lýðheilsu. Þau afbrigði sem hafi greinst nýlega séu töluvert meira smitandi en áður og því sé brýnt að bregðast við með skjótum hætti til þess að afstýra nýrri bylgju eða takmarka hana. Fullbólusettir einstaklingar geti smitað aðra og gildi hið sama um þá sem hafi fengið örvunarskammt. Það sé því nauðsynlegt að allir þeir sem grunur leikur á að hafi umgengist einstakling með COVID- 19 sæti sóttkví samkvæmt 1. og 2. mgr. 4. gr. fyrrgreindrar reglugerðar. Tilgangur hennar sé að minnka líkur á að smitaðir einstaklingar dreifi smiti til annarra.

11

Til grundvallar aðgerðum sóttvarnalæknis samkvæmt 14. gr. sóttvarnalaga liggja upplýsingar úr opinberum gögnum sóttvarnayfirvalda um eðli og þróun COVID- 19- smitsjúkdómsins, meðal annars um smittíðni og útbreiðslu hans nú. Að teknu tilliti til þess verður að gefa sóknaraðila og öðrum stjórnvöldum nokkurt svigrúm til að meta nauðsyn aðgerða á hverjum tíma í ljósi upplýsinga um stöðu sjúkdómsins hverju sinni. 12

Varnaraðila hefur verið gert að sæta sóttkví áður vegna smita annarra barna hans og eiginkonu, sbr. einnig úrskurð Landsréttar 30. desember 2021 í máli nr. 801/2021.

Samkvæmt því er ótvírætt að varnaraðila var kunnugt um þær reglur sem giltu um sóttkví samkvæmt sóttvarnalögum og reglugerð nr. 1240/2021 er sóknaraðili tók umrædda ákvörðun 31. desember síðastliðinn. Þá tilkynnti varnaraðili sóknaraðila í aðdraganda ákvörðunarinnar að hann liti ekki á sig í samstarfi í skilningi síðastnefndrar lagagreinar. Með hliðsjón af því verður ekki fallist á að ógilda beri ákvörðun sóknaraðila þar sem ekki hafi verið haft samband við hann áður en ákvörðunin var tekin til að kanna hvort hann væri reiðubúinn til samstarfs, sbr. 5. mgr.

13

Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði liggur fyrir að sonur varnaraðila greindist með COVID- 19- sjúkdóminn 30. desember síðastliðinn. Samkvæmt 1. málslið 2. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 losnar hann úr einangrun að liðnum sjö dögum frá greiningu eða eigi síðar en 7. janúar 2022 að því gefnu að læknar COVID- 19- göngudeildar taki ekki ákvörðun um framlengingu einangrunar samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar. Samkvæmt því mun varnaraðili að öllu óbreyttu eiga þess kost að losna úr sóttkví degi síðar að fenginni neikvæðri niðurstöðu úr PCR- prófi, sbr. 2. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar. Að teknu tilliti til þess að varnaraðili á þess kost að losna úr sóttkví með því að undirgangast PCR- próf eftir að einangrun sonar hans lýkur verður ekki fallist á að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Verður að líta svo á að ákvæði 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 sé ætlað að stuðla að því að fyrrgreindum markmiðum sóttkvíar samkvæmt 14. gr. sóttvarnalaga verði náð án þess að vera of íþyngjandi fyrir þann sem sætir sóttkví á hverjum tíma. Hefur varnaraðili ekki fært fram rök fyrir því að það sé of þungbært fyrir hann að fara í slíkt próf til að losna úr sóttkví.

14

Sú ákvörðun sóknaraðila sem varnaraðili krefst að verði felld úr gildi er innan þeirra tímamarka sem tilgreind eru í 11. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga. Samkvæmt síðastnefndri lagagrein mega aðgerðir sem sóknaraðili grípur til á grundvelli 14. gr. ekki vara lengur en 15 daga í senn. Við skoðun á þeim tímamörkum hafa aðrar ákvarðanir sóknaraðila um sóttkví vegna smithættu frá öðrum einstaklingum ekki þýðingu enda liggur ekkert fyrir um að smithætta við slíkar aðstæður sé minni en ella.

15

Varnaraðili hefur ekki fært fram rök eða gögn sem gefa til kynna að sú ákvörðun sem hér er til úrlausnar falli utan þess svigrúms sem veita verður sóknaraðila og stjórnvöldum til að meta nauðsyn aðgerða hverju sinni. Af gögnum málsins verður ekki annað ráðið en ákvörðunin hafi byggst á viðurkenndri læknisfræðilegri þekkingu sóknaraðila á eðli COVID- 19- sjúkdómsins og hafi því verið málefnaleg. Ekki verður fallist á að það feli í sér brot gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar og 11. gr. stjórnsýslulaga að í fyrrgreindum reglum um sóttkví sé ekki gerður greinarmunur á bólusettum og óbólusettum en um það hefur sóknaraðili vísað til þess að það hafi sýnt sig að bólusettir einstaklingar geti einnig fengið sjúkdóminn og verið smitandi. Hefur það ekki verið hrakið af hálfu varnaraðila.

16

Samkvæmt öllu framangreindu verður hvorki talið að með ákvörðuninni hafi verið brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar, stjórnarskrárvörðum réttindum varnaraðila né öðrum reglum sem hann vísar til í málatilbúnaði sínum. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

17

Samkvæmt 7. mgr. 15. gr. a sóttvarnalaga greiðist þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila fyrir Landsrétti, sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greini rí úrskurðarorði, úr ríkissjóði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila, G-kk-ef I-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 167.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.