92/2022

Útdráttur

Í hf. höfðaði mál á hendur Á til greiðslu skuldar á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar hans á yfirdráttarskuld á tékkareikningi H ehf. Í dómi Landsréttar kom fram að þegar upplýsingar um réttan grundvöll að fjárhæð kröfunnar komu fram undir rekstri málsins í héraði hafi Á þegar skilað greinargerð sinni. Hefði rétt lýsing á tilurð kröfu Í hf. legið fyrir í stefnu væri ekki hægt að útiloka að varnir Á hefðu einnig beinst að þeirri ráðstöfun sem fjárhæð kröfunnar byggðist á. Þá hafi dráttarvaxtakrafa Í hf. í stefnu ekki samrýmst 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Málatilbúnaður Í hf. í öndverðu hafi verið í brýnni andstöðu við kröfur 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað, sem ekki hafi verið unnt að bæta úr undir rekstri málsins. Var málinu því vísað frá héraðsdómi af sjálfsdáðum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. febrúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. janúar 2022 í málinu nr. E- 4055/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik, málsástæðu rog sönnunarfærsla

4

Mál þetta er höfðað af stefnda á hendur áfrýjanda á grundvelli sjálfskuldarábyrgðar þess síðarnefnda 8. maí 2015 á yfirdráttarskuld á tékkareikningi Húnavalla ehf. að fjárhæð allt að þremur milljónum króna, auk vaxta, dráttarvaxta og kostnaðar. Ágreiningslaust er að á þeim tíma sat áfrýjandi í stjórn félagsins, en hann kveðst ekkert hafa komið að rekstri þess. Eins og rakið er í héraðsdómi var bú Húnavalla ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 28. júní 2019. Um málsatvik er nánar vísað til hins áfrýjaða dóms sem og um málsástæður aðila fyrir héraðsdómi.

5

Fyrir Landsrétti vísar áfrýjandi að mestu til sömu röksemda fyrir sýknukröfu sinni og hann tefldi fram fyrir héraðsdómi. Auk þess gerir hann þá athugasemd við málarekstur stefnda að fjárhæð kröfu hans á hendur sér sé vanreifuð. Þar vísar áfrýjandi annarsvegar til þess að tvær aðrar sjálfskuldarábyrgðir vegna yfirdráttarskuldar á umræddum tékkareikningi hafi verið gefnar út og hafi dómsmálum á hendur þeim ábyrgðarmönnum verið lokið með dómsátt. Engin gögn hafi aftur á móti verið lögð fram af hálfu stefnda til að upplýsa hver núverandi staða skuldarinnar sé. Hins vegar vísar áfrýjandi til þess að ekkert sé fjallað um það af hálfu stefnda hvernig skuldin á reikningnum hafi hækkað úr 2.026.159 krónum, eins og staða hans hafi verið þegar honum var lokað, í 6.344.962 krónur samkvæmt því sem segi stefnu. Þetta ósamræmi í gögnum málsins, sem ekki hafi verið útskýrt með frekari gagnaframlagningu af hálfu stefnda, valdi óskýrleika sem kunni að varða frávísun málsins án kröfu.

6

Í greinargerð stefnda til Landsréttar mótmælir hann röksemdum áfrýjanda fyrir sýknu með hliðstæðum hætti og hann gerði fyrir héraðsdómi. Þá svarar hann athugasemdum áfrýjanda við fjárhæð kröfunnar á þá leið að gerð hafi verið grein fyrir henni í munnlegum málflutningi fyrir héraðsdómi. Vísar stefndi til þess að þegar bú Húnavalla ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 28. júní 2019 hafi yfirdráttarskuld félagsins á reikningnum verið 2.673.495 krónur. Þrátt fyrir úrskurð um gjaldþrotaskipti hafi félagið haldið áfram að nota reikninginn. Með bréfi skiptastjóra þrotabúsins 24. október 2019 hafi verið farið fram á að allar innborganir á reikninginn, frá því að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta til 25. júlí 2019, samtals að fjárhæð 4.183.873 krónur, yrðu greiddar inn á reikning skiptastjóra. Á það hafi verið fallist með greiðslu 7. nóvember 2019 er leiddi til þess að heildarskuld Húnavalla ehf. vegna yfirdráttar á tékkareikningi þess nam 6.210.032 krónum. Fram kemur að stefndi hafi í kjölfar greiðslunnar lýst kröfu að fjárhæð 4.183.873 krónur við skiptin. Framangreint bréf skiptastjóra hefur verið lagt fyrir Landsrétt.

7

Um athugasemd áfrýjanda er lýtur að sjálfskuldarábyrgð annarra stjórnarmanna í Húnavöllum ehf. segir að þær ábyrgðir nemi samtals tveimur milljónum króna. Staðfest er að gerð hafi verið dómsátt í málum gegn þeim. Fjárhæð skuldarinnar á reikningnum sé hærri en samanlögð fjárhæð sjálfskuldarábyrgðanna þriggja. Skuldin hafi ekki fengist greidd og því sé áfrýjandi krafinn um greiðslu þeirrar fjárhæðar sem hann hafi gengist í ábyrgð fyrir.

8

Við aðalmeðferð málsins lagði stefndi fram skjal sem sýnir stöðu innheimtumáls vegna yfirdráttar á umræddum tékkareikningi 21. mars 2023. Þar kemur fram að höfuðstóll kröfunnar sé 6.344.962 krónur, dráttarvextir nemi 2.641.035 krónum og kostnaður sé samtals 631.775 krónur. Greiðslur inn á kröfuna nemi samtals 2.649.915 krónum.

9

Stefndi hefur lagt fram nokkur önnur gögn í málinu. Þau tengjast meðal annars stofnun tékkareikningsins og tilefni þess að yfirdráttarheimild var veitt árið 2015, auk fleiri gagna.

10

Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti gaf áfrýjandi aðilaskýrslu. Vitnið G-kvk-nf S. E-kvk-nf, sem var framkvæmdastjóri og stjórnarmaður í Húnavöllum ehf., gaf þar einnig skýrslu í gegnum síma.

Niðurstaða

11

Í stefnu í héraði krafðist stefndi að áfrýjandi greiddi honum þrjár milljónir króna með nánar tilgreindum dráttarvöxtum af 6.344.962 krónum frá 28. júní 2019 til greiðsludags. Í þeim kafla stefnunnar sem fjallar um málsatvik og málsástæður segir að á tékkareikningi einkahlutafélagsins Húnavalla hafi innistæðulausar færslur numið 6.344.962 krónum 28. júní 2019 og hafi reikningnum þá verið lokað. Um greiðsluskyldu áfrýjanda var vísað til sjálfskuldarábyrgðar hans samkvæmt yfirlýsingu 8. maí 2015 að fjárhæð þrjár milljónir króna ásamt vöxtum og kostnaði vegna reikningsins. Fram kemur að áfrýjanda hafi verið sent innheimtubréf 9. ágúst 2019. Í samræmi við 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu væri því krafist dráttarvaxta frá 9. september 2019. Sú lýsing er í ósamræmi við dómkröfu stefnda, þar sem krafist var dráttarvaxta frá 28. júní 2019, eins og áður segir.

12

Við þingfestingu málsins 25. júní 2020 lagði stefndi, auk stefnu og skjalaskrár, fram þrjú skjöl. Í fyrsta lagi lagði hann fram skjal sem hefur að geyma stofnupplýsingar um umræddan tékkareikning Húnavalla ehf., í öðru lagi fyrrgreinda yfirlýsingu áfrýjanda 8. maí 2015 um sjálfskuldarábyrgð og í þriðja lagi innheimtubréf 9. ágúst 2019. Fyrstnefnda skjalið ber með sér að hafa verið sótt í kerfi stefnda 9. ágúst 2019. Þar kemur fram að reikningurinn hafi verið læstur 22. júlí 2019 og að staða hans sé neikvæð um 2.026.159 krónur. Í síðastnefnda skjalinu er áfrýjandi krafinn um greiðslu á samtals 2.174.524 krónum, en fjárhæðinni er þar skipt í höfuðstól að fjárhæð 2.161.089 krónur, 28.220 krónur í dráttarvexti til 9. ágúst 2019 og 142.465 krónur í innheimtuþóknun, en innborgun að fjárhæð 157.250 krónur kom til frádráttar. Efni þessara skjala fá ekki samrýmst því sem segir í stefnu málsins um fjárhæð kröfu stefnda á hendur aðalskuldara, Húnavalla ehf., 28. júní 2019.

13

Áfrýjandi lagði fram greinargerð í málinu 10. september 2020 sem þá fékk númerið 7 í dómskjölum málsins. Í þingbók segir að áfrýjandi hafi lagt fram í þinghaldinu dómskjöl númer 6 til 15, greinargerð og fylgiskjöl. Á dómskjali númer 6 er reikningsyfirlit umrædds tékkareiknings Húnavalla ehf. á tímabilinu 1. júní til 31. desember 2019. Greinargerðin sjálf ber ekki með sér að áfrýjandi hafi lagt fram reikningsyfirlitið á dómskjali númer 6, einungis greinargerðina á dómskjali númer 7 og nánar tilgreind fylgiskjöl á dómskjölum númer 8 til 15. Þrátt fyrir framangreinda bókun í þingbók verður því að leggja til grundvallar að stefndi hafi lagt reikningsyfirlitið fram, en ekki áfrýjandi.

14

Efst á framangreindu reikningsyfirliti er staða reikningsins sögð vera 6.211.022 krónur. Ber skjalið með sér að síðasta færsla á reikningnum hafi átt sér stað 7. nóvember 2019. Um tegund færslunnar og mótaðila segir í báðum tilvikum „Leiðrétting“. Með færslunni hækkaði yfirdráttarskuldin um 4.183.873 krónur með því að neikvæð staða reikningsins færðist úr 2.026.159 krónum í 6.210.032 krónur. Aftur á móti er staða reikningsins í lok dags 28. júní 2019 2.673.495 krónur, en ekki 6.344.962 krónur, eins og staðhæft er í stefnu. Síðastnefnda fjárhæðin kemur raunar hvergi fram í skjalinu.

15

Í þinghaldi í málinu 29. október 2020 óskaði lögmaður stefnda að bókað yrði að dráttarvaxtakrafa hans yrði lækkuð „til samræmis við dómkröfu [stefnda], þ. e. a. s. að krafist sé dráttarvaxta af 3.000.000 kr. frá 28. júní 2019 til greiðsludags“. Málinu var því næst frestað svo aðilar gætu leitað sátta. Sáttatilraunir skiluðu ekki árangri og fór aðalmeðferð fram í málinu 18. janúar 2022. Ágreiningslaust er að þar hafi stefndi gert grein fyrir fjárhæð kröfunnar að teknu tilliti til greiðslu til skiptastjóra þrotabús Húnavalla ehf. að fjárhæð 4.183.873 krónur sem vikið er að í greinargerðum beggja aðila fyrir Landsrétti. Með hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda gert að greiða stefnda þrjár milljónir króna með dráttarvöxtum frá 28. júní 2019 í samræmi við kröfugerð stefnda samkvæmt stefnu og fyrrgreinda bókun 29. október 2020.

16

Samkvæmt 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnandi að gera afdráttarlausa grein fyrir dómkröfum sínum í stefnu málsins, lýsa þar málsástæðum, sem liggja til grundvallar málsókninni á gagnorðan og skýran hátt, og geta helstu sönnunargagna sem aflað hefur verið og eftir er að afla, sbr. d-, e- og g-lið greinarinnar. Með stefnu leggur stefnandi grunn að allri frekari meðferð málsins, enda getur hann almennt ekki aukið við sakarefnið með því að breyta kröfugerð eða rökstuðningi fyrir henni eftir höfðun málsins. Þessari lýsingu í stefnu er einnig ætlað að veita stefnda nauðsynlegar upplýsingar um grundvöll málsóknarinnar og röksemdir fyrir dómkröfum málsins svo honum sé unnt að ákveða hvort og þá með hvaða rökum hann eigi að grípa til varna. Í þessu ljósi verður stefnandi meðal annars að útskýra í stefnu með hvaða rökum hann telur að varnaraðili beri þá skyldu gagnvart honum sem dómkröfur hans lúta að og umfang þeirrar skyldu.

17

Mál stefnda gegn áfrýjanda er, eins og áður segir, höfðað til greiðslu á skuld aðalskuldara, Húnavalla ehf., við stefnda á grundvelli ábyrgðar áfrýjanda. Í öllum aðalatriðum gat áfrýjandi haft uppi sömu varnir gegn kröfu stefnda og aðalskuldari. Því var brýnt að stefndi lýsti fjárhæð þeirrar skuldar í stefnu og gerði skýra grein fyrir því hvernig hún varð raunverulega til.

18

Í stefnu málsins er umræddri kröfu ranglega lýst og gerð ófullnægjandi grein fyrir grundvelli hennar. Þar er gefið til kynna að yfirdráttarskuld að fjárhæð 6.344.962 krónur hafi orðið til með ráðstöfun Húnavalla ehf. á fjármunum stefnda samkvæmt yfirdráttarheimild, umfram innlagnir á tékkareikninginn, áður en félagið var tekið til gjaldþrotaskipta 28. júní 2019. Undir rekstri málsins kom þó annað í ljós. Gögn sem stefndi lagði fram við þingfestingu málsins samræmdust ekki þessari lýsingu í stefnu, eins og vikið hefur verið að, enda gáfu þær ekki annað til kynna en að yfirdráttarskuldin hefði verið til muna lægri við lokun reikningsins 22. júlí 2019 en fram kemur í stefnu. Það gerði reikningsyfirlit, sem stefndi lagði fram á sama tíma og áfrýjandi lagði fram greinargerð sína, ekki heldur. Benti það yfirlit til þess að stærsti hluti yfirdráttarins hefði myndast með leiðréttingarfærslu 7. nóvember 2019, en ekki með notkun reikningsins til 28. júní sama ár. Skýring á þessu virðist ekki hafa komið fram fyrr en við aðalmeðferð málsins í héraði. Samkvæmt henni virðist yfirdráttarskuldin hafa hækkað um 4.183.873 krónur með því að stefndi greiddi þrotabúi Húnavalla ehf. þá fjárhæð í nóvember 2019 að kröfu skiptastjóra.

19

Bréf skiptastjóra 24. október 2019, sem lagt hefur verið fyrir Landsrétt, skýrir þetta nánar. Þar kemur fram að skiptastjóri hafi í bréfi til stefnda 2. júlí sama ár upplýst bankann um að öll ráðstöfun fjármuna Húnavalla ehf. væri óheimil án samþykkis skiptastjóra. Í bréfinu segir að þrotamaður hafi þrátt fyrir þetta fengið að nota tékkareikninginn frá 3. júlí til 25. júlí 2019 og um það vísað til yfirlits sem skiptastjóri hafði fengið um færslur á reikningnum á þessum tíma. Þar er því haldið fram að allar greiðslur inn á reikninginn á tímabilinu, samtals að fjárhæð 4.183.873 krónur, hafi átt að greiðast til þrotabúsins og krafðist skiptastjóri greiðslu þeirra úr hendi stefnda. Á það féllst stefndi og greiddi umrædda fjárhæð, en virðist á sama tíma í reynd hafa bakfært allar sömu greiðslur inn á reikninginn. Við það hækkaði yfirdráttarskuldin sem þessu nam, enda var ekki hróflað við útgreiðslum af reikningnum á sama tíma.

20

Þegar framangreindar upplýsingar um réttan grundvöll að fjárhæð yfirdráttarskuldarinnar komu fram undir rekstri málsins hafði áfrýjandi skilað greinargerð sinni þar sem hann lýsti vörnum sínum. Hefði rétt lýsing á tilurð kröfu stefnda legið fyrir í stefnu, í samræmi við kröfur e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, er ekki hægt að útiloka að varnir hans hefðu einnig beinst að þeirri ráðstöfun sem fjárhæð kröfunnar byggist á. Hagsmunir hans af því voru ríkir, meðal annars í ljósi þess sem liggur fyrir um ábyrgð annarra, dómsáttir stefnda við þá og greiðslur þeirra inn á skuld aðalskuldara. Við þetta bætist það misræmi sem er í stefnu málsins um upphaf dráttarvaxtakröfu stefnda, en eins og sú krafa er fram sett fær hún ekki samrýmst 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt öllu framansögðu verður að álykta að málatilbúnaður stefnda hafi í öndverðu verið í brýnni andstöðu við kröfur 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um skýran og glöggan málatilbúnað, sem ekki var unnt að bæta úr undir rekstri málsins. Verður því ekki hjá því komist að vísa málinu frá héraðsdómi af sjálfsdáðum.

21

Samkvæmt niðurlagi 2. mgr. 164. gr. laga nr. 91/1991 er kveðinn upp dómur í máli þessu um frávísun þess frá héraðsdómi. Með vísan til 2. mgr. 130. gr. sömu laga verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Íslandsbanki hf., greiði áfrýjanda, Á-kk-þgf H-kk-þgf E-kk-þgf, samtals 1.700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.