162/2022

Útdráttur

H var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga um virðisaukaskatt, og gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í dómi Landsréttar var rakin niðurstaða Hæstaréttar í máli nr. 35/2021, sem tekið var mið af við úrlausn málsins. Þriðja lið ákærunnar um peningaþvætti var vísað frá dómi. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að ákærði átti sér miklar málsbætur og var því fésektarlágmark umræddrar greinar ekki talið eiga við. Var refsing H ákveðin fangelsi í fjóra mánuði og þá var honum gert að greiða 25.000.000 króna í sekt og skyldi hann greiða sektina innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins en sæta ella fangelsi í 330 daga. Ákærði hafði ekki áður verið gerð refsing og var því ákveðið að fresta fullnustu refsingar ákærða, bæði refsivist og fésekt.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 9. mars 2022. Málsgögn bárust réttinum 23. maí sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 11. febrúar 2022 í málinu nr. S- 1827/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að þriðja lið ákærunnar verði vísað frá dómi en til vara sýknu af sakargiftum samkvæmt þeim ákærulið. Að öðru leyti krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa.

Málsatvik

4

Um lýsingu málavaxta og einstakra ákæruliða er vísað til hins áfrýjaða dóms.

5

Ákærði játaði sök samkvæmt fyrsta og öðrum ákærulið en neitaði sök samkvæmt þriðja ákærulið. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að brot ákærða samkvæmt fyrsta og öðrum lið ákæru yrðu ekki heimfærð undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/940. Brot samkvæmt fyrsta ákærulið var aftur á móti heimfært undir 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt en brot samkvæmt öðrum ákærulið undir 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Hvað þriðja ákærulið varðar var ekki talið sannað að ákærði hefði hagnýtt það fé, sem fyrsti ákæruliður tekur til, þannig að heimfært yrði til 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði var á hinn bóginn sakfelldur fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga vegna hagnýtingar þeirra 10.940.217 króna sem annar ákæruliður tekur til. Ákærða var gerð sekt vegna þeirra brota sem fjallað er um í fyrstu tveimur ákæruliðunum, sem nam tvöfaldri þeirri fjárhæð sem vangoldin var, að frádregnum þeim 14.100.000 krónum sem lagt var til grundvallar að hann hefði greitt. Auk þess var honum gert að sæta fangelsi í tvo mánuði, en sá þáttur refsingarinnar skilorðsbundinn.

6

Með áfrýjun leitar ákæruvaldið endurskoðunar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ráðstöfun innborgana og ákvörðun refsingar. Þá byggir ákæruvaldið á því að niðurstaða héraðsdóms um sakargiftir samkvæmt þriðja lið ákærunnar standist ekki nýleg fordæmi Hæstaréttar og Landsréttar. Samkvæmt þessu er ekki ágreiningur um atvik eða verknaðarlýsingu ákærunnar.

Niðurstaða

7

Í hinum áfrýjaða dómi var ekki talið að háttsemi ákærða í fyrsta og öðrum ákærulið yrði felld undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Í ákvæðinu segir að hver sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi gerist sekur um meiri háttar brot gegn meðal annars 1., 2. eða 7. mgr. 30. gr. laga nr. 50/1988 og 1. eða 6. mgr. 40. gr. laga nr. 45/1987 skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Í 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga segir að verknaður samkvæmt 1. og 2. mgr. teljist meiri háttar brot ef brotið lýtur að verulegum fjárhæðum, ef verknaður er framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða við aðstæður sem auka mjög á saknæmi brotsins, svo og ef maður, sem til refsingar skal dæma fyrir eitthvert þeirra brota sem getur í 1. eða 2. mgr., hefur áður verið dæmdur fyrir sams konar brot eða eitthvert annað brot sem undir þau ákvæði fellur.

8

Fram til þessa hefur í dómaframkvæmd verið talið að brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, er lúta að fjárhæðum sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir að hafa ekki staðið skil á, séu meiri háttar í skilningi 262. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið byggir á því að lög nr. 29/2021 um breytingu á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota hafi engin áhrif á refsinæmi brota ákærða eða lögbundin viðurlög við þeim, gagnstætt því sem héraðsdómur leggur til grundvallar. Því til stuðnings vísar ákæruvaldið til dóms Hæstaréttar 13. apríl 2022 í máli nr. 35/2021. Telur ákæruvaldið því að fyrri fordæmi um túlkun 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga um hvenær brot teljist meiri háttar standi. Þessu er ákærði ósammála og heldur því fram að lög nr. 29/2021 er tóku gildi 1. maí 2021, og fyrirmæli ríkissaksóknara nr. 6/2021 um meðferð skattalagabrota, frá 25. ágúst 2021, sem sett voru á grundvelli 2. mgr. 103. gr. og 2. mgr. 121. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, sbr. 5. og 11. gr. laga nr. 29/2021, eigi að leiða til þess brot teljist ekki meiri háttar nema vangreiddir skattar og gjöld nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna. Á kærði byggir þar að auki á því að ekki séu fyrir hendi önnur atriði sem geti valdið því að brot hans verði heimfært undir 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga og að þar með verði honum ekki refsað fyrir brot gegn því ákvæði.

9

Með fyrrgreindum lögum nr. 29/2021 voru gerðar breytingar á fyrirkomulagi skattrannsókna hér á landi. Þær fela meðal annars í sér að skattrannsóknarstjóra er falið að leggja á sektir vegna skattalagabrota, auk þess að annast rannsókn þeirra mála, að því tilskyldu að máli sé ekki vísað til lögreglurannsóknar. Í lögunum er miðað við að hámark sekta skattrannsóknarstjóra sé 100 milljónir króna í hverju máli og að hægt sé að kæra sektarákvörðun hans til yfirskattanefndar. Framangreind fyrirmæli Ríkissaksóknara um meðferð skattalagabrota voru, sem fyrr greinir, sett á grundvelli ákvæða laga nr. 90/2003 eftir að þeim var breytt með lögum nr. 29/2021. Í 2. gr. fyrirmælanna kemur meðal annars fram að málum skuli vísa til lögreglu að lokinni frumrannsókn skattrannsóknarstjóra þegar rökstuddur grunur er um að samanlögð fjárhæð vangreiddra eða undandreginna skatta eða gjalda vegna refsiverðra skattalagabrota nemi hærri fjárhæð en 50 milljónum króna.

10

Í áðurnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 35/2021 var ákært fyrir brot gegn skattalögum og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, auk peningaþvættis.

Málsvörn ákærða byggði meðal annars á því að í ljósi fjárhæða vanskila og atvika að öðru leyti hefði ekki verið ákært í málinu ef tekið hefði verið mið af þeim sjónarmiðum sem voru tilefni lagabreytinganna með lögum nr. 29/2021. Því var hafnað í Hæstarétti á þeim grundvelli að tilvísun ákærða til laga nr. 29/2021 hefði ekki þýðingu í þessu tilliti enda breytti sú lagasetning engu um refsinæmi þessara brota eða lögbundin viðurlög við þeim.

11

Framangreindur dómur Hæstaréttar féll eftir að hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp.

Í ljósi niðurstöðu Hæstaréttar, sem óhjákvæmilegt er að taka mið af við úrlausn máls þessa, verður breytt tilhögun á refsimeðferð skattalagabrota eftir setningu laga nr. 29/2021, sem draga mun úr heimfærslu slíkra brota til 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, ekki talin hafa þýðingu við mat á refsinæmi þeirrar háttsemi sem ákært er fyrir í máli þessu. Að þessu gættu hefur ákærði því með háttsemi sinni brotið gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 samkvæmt fyrsta lið ákæru, og gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, vegna annars töluliðar ákærunnar.

12

Vegna þriðja ákæruliðar, þar sem ákærði er sakaður um peningaþvætti sem varði við 1. mgr., sbr. 2. mgr., 264. gr. almennra hegningarlaga, er í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar vísað til þess að samkvæmt framangreindum dómi Hæstaréttar í máli nr. 35/2021 beri að vísa frá dómi þeim hluta verknaðarlýsingar þriðja liðar ákæru um peningaþvætti sem lýst er með orðunum: „og nýtt ávinninginn í þágu rekstrar félagsins og eftir atvikum í eigin þágu.“ Vísar ákæruvaldið þar að auki til þess að Landsréttur telji að skattalagabrotin sem lýst er í fyrsta og öðrum ákærulið tæmi sök gagnvart þeirri háttsemi sem að öðru leyti er lýst í þriðja lið ákæru með þessum orðum: „með því að hafa aflað einkahlutafélaginu ávinnings af brotum skv. 1. og 2. tölulið ákærunnar.“ Vísar ákæruvaldið um þetta til dóms Landsréttar 24. júní 2022 í máli nr. 168/2021, sem ákæruvaldið hafi ákveðið að una. Með vísan til framangreinds verður vísað frá héraðsdómi þriðja lið ákærunnar um peningaþvætti.

13

Í greinargerð ákæruvaldsins er því haldið fram að það sé rangt hjá héraðsdómi að draga frá sektinni, sem ákveðin var tvöföld sú fjárhæð sem ekki var staðið skil á lögum samkvæmt, tvær greiðslur sem ákærði innti af hendi, það er 2.700.000 krónur 29. júlí 2017 og 11.400.000 krónur 5. apríl 2018 eða samtals 14.100.000 krónur.

14

Fjármálaráðherra hefur sett reglur um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda, sbr. reglur nr. 797/2016. Í 1. mgr. 2. gr. þeirra reglna segir að þegar um er að ræða gjaldfallna skatta og gjaldfallin gjöld í tilteknum gjaldflokki, skuli greiðsla frá gjaldanda, sem aðeins nægir fyrir hluta af heildarskuld, alltaf ganga fyrst upp í elsta ár eða tímabil. Skuli forgangurinn vera þannig að fyrst greiðist kostnaður, síðan höfuðstóll, álag og loks vextir. Ákveðnar undantekningar eru frá þessari reglu sem tíundaðar eru í 2. mgr. 2. gr. Í b-lið málsgreinarinnar segir að farið skuli að óskum gjaldanda ef hann tilgreinir sérstaklega hvaða ár eða tímabil hann ætlar að greiða, að því tilskildu að hann greiði kostnað af kröfu viðkomandi tímabils fyrst, þá höfuðstól, álag og loks áfallna vexti. Enn fremur segir í c-lið málsgreinarinnar að myndist inneign sem tilheyri tilteknum gjaldgrunni skuli inneigninni fyrst ráðstafað til greiðslu skulda sem tilheyra sama gjaldgrunni.

15

Af gögnum málsins er ljóst að umræddum greiðslum var ráðstafað í samræmi við greiðsluáætlanir 20. júlí 2017 og 4. apríl 2018 og að ekki var ákært fyrir þau tímabil sem innáborganir ákærða tóku til. Að þessu gættu er því fallist á með ákæruvaldinu að ekki beri að draga frá sekt ákærða þær tvær greiðslur sem hanni nnti af hendi, samtals að fjárhæð 14.100.000 krónur.

16

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 skal fésektarrefsing vera allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan var dregin eða vanrækt var að skila skýrslu um eða greiða og aldrei lægri en tvöföld sú fjárhæð. Fara má niður úr fésektarlágmarki hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti og staðgreiðslu samkvæmt skilagreinum, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur verið miklar. Í skýrslu ákærða hjá héraðssaksóknara og skattrannsóknarstjóra greindi ákærði meðal annars frá því að ástæða þess að hann hafi ekki staðið skil á virðisaukaskatti hafi verið sú að hann hefði ekki fengið greitt fyrir selda þjónustu samkvæmt sölureikningum. Að sama skapi hefði ekki verið til peningur fyrir staðgreiðslu opinberra gjalda. Kemur einnig fram í skýrslu ákærða að hann hafi gert greiðslusamkomulag og greitt samkvæmt því. Í málinu er óumdeilt að ákærði hafi við þær greiðslur, vegna einkahlutafélagsins Erku, lagt fram fé sem kom til vegna sölu fasteignar hans og tryggingabætur sem honum voru greiddar vegna slyss.

17

Með vísan til alls þess sem að framan greinir verður að líta svo á ákærði eigi sér miklar málsbætur í skilningi 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Þykir því ekki eiga við í málinu fésektarlágmark umræddra greina.

18

Ákærða verður gert að sæta fangelsi í fjóra mánuði. Jafnframt ber að gera honum sekt vegna þeirra brota sem fjallað er um í fyrstu tveimur ákæruliðunum. Sekt ákærða þykir hæfilega ákveðin 25.000.000 króna. Skal hann greiða sektina innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins en sæta ella fangelsi í 330 daga.

19

Samkvæmt framlögðu sakavottorði hefur ákærði ekki áður sætt refsingu. Að því gættu og öðru því sem að framan er rakið þykir mega ákveða að fresta fullnustu refsingar ákærða, bæði refsivist og fésekt, eins og í dómsorði greinir.

20

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Vísað er frá héraðsdómi þriðja tölulið ákæru.

Ákærði, H-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði.

Ákærði greiði 25.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs.

Fresta skal fullnustu refsingar ákærða og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Rjúfi ákærði skilorð skal hann sæta fangelsi 330 dagaí stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá því að ákærða var tilkynnt að refsing kæmi til framkvæmda.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.033.752 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef Þ-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 1.000.000 króna.