514/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi A og B í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna hjónaskilnaðar. Landsréttur hafnaði kröfu A um að séreignarsparnaður B skyldi koma til skipta, með skírskotun til þess að slík réttindi yrðu, að virtum ákvæðum laga nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, eftir 1. janúar 2015 ekki talin lífeyrisréttindi sem hefðu endurkaupsvirði í skilningi 2. tölul. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Rétturinn féllst á hinn bóginn á kröfur A er lutu að því að tilteknar skuldir hennar skyldu falla undir skiptin, að undanskilinni kröfu er laut að greiðslukortaskuld þar sem hún þótti ekki studd viðhlítandi gögnum.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. júní 2018, en kærumálsgögn bárust réttinum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. júní 2018 í málinu nr. Q[…]/2016 þar sem leyst var úr nánar tilteknum ágreiningi í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðila vegna hjónaskilnaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að við fjárslit þeirra varnaraðila skuli frjáls séreignarsparnaður varnaraðila 1. júní 2012 í Íslenska lífeyrissjóðnum, að fjárhæð 2.616.613 krónur, og í Frjálsa lífeyrissjóðnum, að fjárhæð 32.785.485 krónur, auk síðari ávöxtunar, koma til skipta. Einnig krefst sóknaraðili þess að skuldir á yfirdráttarreikningum hennar nr. […], að fjárhæð 2.238.721 króna, nr. […], að fjárhæð 3.992.640 krónur, nr. […], að fjárhæð 948.168 krónur, og nr. […], að fjárhæð 103.099 krónur, og skuld á

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Eins og greinir í hinum kærða úrskurði gengu aðilar í hjúskap á árinu 1989 og slitu samvistum á árinu 2009. Óumdeilt er að viðmiðunardagur skipta er 1. júní 2012.

5 Í júní 2014 óskaði varnaraðili eftir opinberum skiptum til fjárslita milli þeirra sóknaraðila. Við skiptin reis ágreiningur milli þeirra um tiltekin atriði sem skiptastjóri vísaði til úrlausar héraðsdóms 8. febrúar 2016 á grundvelli 1. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Með hinum kærða úrskurði var leyst úr þessum ágreiningsefnum en sóknaraðili hefur með kæru sinni skotið til Landsréttar ágreiningi um hvort tiltekin lífeyrisréttindi varnaraðila í séreignarsjóðum skuli koma til skipta og hvort tilteknar skuldir hennar á viðmiðunardegi skipta falli undir fjárslitin. Önnur atriði sem fjallað er um í hinum kærða úrskurði koma hér ekki til úrlausnar.

6 Sóknaraðili hefur fyrir Landsrétti fallið frá kröfu um að bundin séreign varnaraðila að fjárhæð 15.050.412 krónur í Frjálsa lífeyrissjóðnum falli undir skiptin. Þá er því lýst í greinargerð sóknaraðila til réttarins að með kröfu hennar um að inneign varnaraðila í frjálsum séreignarsparnaði komi til skipta sé viðurkennt að inneign hennar í frjálsum séreignarsparnaði að fjárhæð 6.265.516 krónur skuli koma með sama hætti til skipta, verði á hana fallist.

Niðurstaða

7 Samkvæmt niðurstöðu hins kærða úrskurðar, sem ekki sætir endurskoðun Landsréttar, koma lífeyrisréttindi aðila í samtryggingarsjóðum á viðmiðunardegi, 63.915.007 krónur í tilviki sóknaraðila og 9.745.406 krónur í tilviki varnaraðila, ekki undir skiptin, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Til viðbótar gerir sóknaraðili ekki kröfu um hlutdeild í bundinni séreign varnaraðila í Frjálsa lífeyrissjóðnum, að fjárhæð 15.050.412 krónur á viðmiðunardegi, sem áður greinir. Á viðmiðunardegi skipta voru séreignarlífeyrisréttindi varnaraðila í Íslenska lífeyrissjóðnum, 2.616.613 krónur, og í frjálsri séreign hjá Frjálsa lífeyrissjóðnum, 32.785.485 krónur, eða samtals 35.402.098 krónur. Réttur sóknaraðila í séreignarsparnaði nam eins og áður segir 6.265.516 krónum á viðmiðunardegi.

8 Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt dómi Hæstaréttar 28. maí 2014 í máli nr. 348/2014 falli sá frjálsi séreignarsparnaður varnaraðila sem að framan greinir, samtals að fjárhæð 35.402.098 krónur á viðmiðunardegi, undir skiptin. Beita skuli helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga um séreignarsparnaðinn þar sem skilyrði skáskipta samkvæmt 104. gr. laganna séu ekki uppfyllt. Varnaraðili byggir á því að fjárhagsstaða aðila yrði mjög ójöfn ef fallist yrði á þá kröfu sóknaraðila þar sem lífeyrisréttindi hans væru verulega lakari en sóknaraðila, jafnvel þótt Samkvæmt 2. og 3. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga getur maki krafist þess að réttindi í opinberum lífeyrissjóðum eða einkalífeyrissjóðum, krafa til lífeyris eða líftryggingarfjár sem hefur ekki endurkaupsvirði samkvæmt kröfu annars makans eða þeirra sameiginlega, og önnur verðmæti eða réttindi sem ekki er hægt að afhenda eða eru persónulegs eðlis, komi ekki undir fjárskipti milli hjóna við skilnað.

10 Í dómi Hæstaréttar 28. maí 2014 í máli nr. 348/2014 var því slegið föstu að réttindi yfir séreignarlífeyrissparnaði yrðu í ljósi ákvæða laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, hvorki talin til réttinda í opinberum lífeyrissjóðum eða einkalífeyrissjóðum né til réttinda sem ekki væri hægt að afhenda. Við mat á því hvort slík réttindi gætu talist fela í sér kröfu til lífeyris sem ekki hefði endurkaupsvirði var vísað til ákvæðis til bráðabirgða VIII í lögum nr. 129/1997 sem kvað á um að rétthafa væri heimilt á árinu 2014 að fá greiddan út allt að 9.000.000 króna séreignarsparnað „sem myndast hefur af viðbótariðgjaldi skv. II. kafla“ laganna með nánar tilteknum hætti. Taldi Hæstiréttur að án tillits til þess hvort réttindi yfir slíkum séreignarsparnaði gætu talist til kröfu til lífeyris fæli bráðabirgðaákvæðið í sér að á árinu 2014 hefðu réttindi að andvirði allt að 9.000.000 króna haft endurkaupsvirði og féllu þar með ekki undir 2. tölulið 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga.

11 Eftir 1. janúar 2015 á ákvæði til bráðabirgða VIII í lögum nr. 129/1997 ekki lengur við um réttindi yfir séreignarsparnaði sem myndast hefur af viðbótariðgjaldi til aukningar lífeyrisréttinda og lagt hefur verið til lífeyrissparnaðar samkvæmt II. kafla laganna. Núgildandi ákvæði til bráðabirgða XVII í lögunum, sem kveður með ákveðnum skilyrðum á um heimild rétthafa séreignarsparnaðar til að „taka út viðbótariðgjald“ sem greitt hefur verið á tímabilinu 1. júlí 2014 til 30. júní 2019 og nýta til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota, varðar ráðstöfun iðgjalds til skilgreindra þarfa og verður því ekki lagt að jöfnu við fyrrnefnda bráðabirgðaákvæðið. Teljast réttindi yfir séreignarlífeyrissparnaði því ekki lengur hafa endurkaupsvirði í skilningi 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga.

12 Kemur þá til skoðunar hvort réttindi yfir séreignarlífeyrissparnaði samkvæmt II. kafla laga nr. 129/1997 geti talist krafa til lífeyris í skilningi 2. töluliðar 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 129/1997 skal lágmarksiðgjald til öflunar lífeyrisréttinda nú vera að minnsta kosti 12% af iðgjaldsstofni en því til viðbótar geta einstaklingar ákveðið að leggja frekari iðgjöld til „aukningar lífeyrisréttinda“ samkvæmt II. eða III. kafla laganna. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laganna er lífeyrissjóðum auk þess heimilt að ákveða lögbundið lágmark tryggingaverndar þannig að iðgjaldi sé varið að hluta „til öflunar lífeyrisréttinda í séreign“ samkvæmt II. kafla og að hluta til öflunar lífeyrisréttinda í sameign samkvæmt III. kafla laganna. Lög nr. 129/1997 byggjast samkvæmt þessu á því að réttindi yfir 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga til samræmis við lög nr. 129/1997 að þessu leyti og telst krafa til séreignarlífeyrissparnaðar því krafa til lífeyris. Með því að slík krafa hefur að gildandi lögum ekki endurkaupsvirði að kröfu annars maka eða þeirra sameiginlega, sbr. það sem að framan greinir, getur varnaraðili krafist þess að slík réttindi komi ekki undir skiptin. Verður því staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að umrædd lífeyrisréttindi varnaraðila komi ekki undir skiptin.

13 Samkvæmt 100. gr. hjúskaparlaga skal við fjárskipti hjóna draga frá eignum maka skuldir sem hvíla á honum eða hann á að svara til samkvæmt því er segir í 109. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 104. gr. sömu laga. Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. þeirra laga skal við fjárskiptin greina á milli eigna og skulda sem tilheyra hvoru hjóna um sig og þeirra sem tilheyra þeim í sameiningu. Samkvæmt 67. gr. hjúskaparlaga ber hvort hjóna ábyrgð á þeim skuldbindingum sem á því hvíla, en samkvæmt helmingaskiptareglu 103. gr. sömu laga kemur hrein eign hvors hjóna um sig til skipta. Varnaraðili vísar til þess að gögn skorti um tilvist skuldanna. Sóknaraðili hefur lagt fram yfirlit um yfirdráttarskuldir sínar á viðmiðunardegi skipta á fjórum nánar tilgreindum bankareikningum. Með vísan til framangreindrar meginreglu 100. gr. hjúskaparlaga, sbr. 67. og 103. gr. sömu laga, er rétt að þær skuldir komi undir skiptin sem skuldir sóknaraðila. Krafa sóknaraðila um að skuld á greiðslukortareikningi hennar komi undir skiptin er hins vegar ekki studd viðhlítandi gögnum og er henni því hafnað.

14 Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar um að málskostnaður falli niður í héraði. Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Séreignarsparnaður varnaraðila, B, miðað við 1. júní 2012, í Íslenska lífeyrissjóðnum að fjárhæð 2.616.613 krónur og í Frjálsa lífeyrissjóðnum að fjárhæð 32.785.485 krónur, auk síðari ávöxtunar, skal ekki koma til skipta við opinber skipti til fjárslita milli hans og sóknaraðila, A.

Eftirfarandi skuldir sóknaraðila, miðað við 1. júní 2012, falli undir skiptin: Skuld á yfirdráttarreikningi nr. […], 2.238.721 króna, á yfirdráttarreikningi nr. […], 3.992.640 krónur, á yfirdráttarreikningi […], 948.168 krónur, og á yfirdráttarreikningi nr. […], 103.099 krónur.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að skuld á greiðslukortareikningi hennar falli undir skiptin.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Kærumálskostnaður fellur niður. hjónaskilnaðar, barst dóminum 11. febrúar 2016 og var tekið til úrskurðar 18. maí 2018. Sóknaraðili er A, kt. […]. Varnaraðili er B, kt. […].

Endanlegar dómkröfur sóknaraðila eru þær að við fjárslit milli sóknar og varnaraðila komi eftirtaldar eignir til skipta:

1. Innistæða á bankareikningi varnaraðila nr. […], 7.499.299 kr. að frádreginni innborgun varnaraðila 2. ágúst 2012 að fjárhæð 3.600.000 kr.

2. Frjáls séreignarsparnaður varnaraðila í Íslenska lífeyrissjóðnum miðað við 2. júní 2012, 2.616.613 kr., auk síðari ávöxtunar.

3. Frjáls séreignarsparnaður varnaraðila í Frjálsa lífeyrissjóðnum miðað við 2. júní 2012, 47.835.897 kr., auk síðari ávöxtunar.

Þá krefst sóknaraðili þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um að réttindi sóknaraðila í opinberum lífeyrissjóðum sem falla undir fyrirmæli 2. tl. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 komi til skipta.

Jafnframt er þess krafist að hafnað verði kröfu varnaraðila um að sóknaraðila verði gert að greiða honum 4.607.044 kr. auk dráttarvaxta.

Einnig er þess krafist að viðurkennt verði að útlagður kostnaður sóknaraðila vegna húsaleigu frá samvistaslitum og fram til hausts 2014, 11.160.000 kr., komi til skuldajafnaðar við kröfur varnaraðila vegna útlagðs kostnaðar vegna fasteignarinnar […], Kópavogi, að svo miklu leyti sem fallist er á kröfu varnaraðila um greiðslu útlagðs kostnaðar.

Enn fremur er þess krafist að eftirtaldar skuldir sóknaraðila verði við fjárslit milli málsaðila taldar falla undir fjárslitin:

1. Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 2.238.721 kr. 2. Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 3.992.640 kr.

3. Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 948.168 kr.

4. Skuld á Visareikningi sóknaraðila nr. […], 577.787 kr.

5. Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 103.099 kr.

Þá gerir sóknaraðili kröfu um málskostnað úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili mótmælir ekki dómkröfu sóknaraðila um að til skipta komi innistæða á bankareikningi varnaraðila nr. […], 7.499.299 kr., að frádreginni innborgun varnaraðila 2. ágúst 2012 að fjárhæð 3.600.000 kr. Varnaraðili krefst sýknu af öðrum dómkröfum sóknaraðila. Þá gerir varnaraðili kröfu um að sóknaraðili greiði honum 4.607.044 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2015 til greiðsludags. Þá gerir varnaraðili kröfu um að öll lífeyrisréttindi hans og sóknaraðila verði metin til núvirðis miðað við 1. júní 2012 og þeim skipt jafnt á milli þeirra. Loks krefst varnaraðili málskostnaðar.

Mál þetta var þingfest 10. mars 2016. Sóknaraðili lagði fram greinargerð sína í þinghaldi 6. maí 2016 og varnaraðili hinn 6. september 2016. Hinn 26. september 2016 var að beiðni varnaraðila dómkvaddur matsmaður, C, löggiltur endurskoðandi. Matsgerð hans, dags. 29. nóvember 2017, var lögð fram í þinghaldi 10. janúar 2018 og var gert ráð fyrir því að munnlegur málflutningur færi fram 22. febrúar 2018, en þeim áætlunum var frestað vegna frekari gagnaöflunar aðila. Í þinghaldi 11. apríl 2018 var lögð fram breytt matsgerð, dags. 23. febrúar 2018. Málið var loks tekið til úrskurðar 18. maí 2018 að loknum munnlegum málflutningi.

I.

Málsaðilar gengu í hjónaband […] 1989 og slitu samvistum í […] 2009. Síðasta sameiginlega lögheimili aðila var að […], Kópavogi. Aðilar eiga saman eina dóttur, D, sem fædd er 1992.

Sóknaraðili segir að við samvistaslit hafi hún flutt úr […] og varnaraðili haft forráð eignarinnar. Erfiðlega hafi gengið að fá varnaraðila til að ganga frá fjárskiptum og til að mæta hjá sýslumanni til að ganga frá skilnaðarleyfi. Þannig hafi fallið niður mál vegna beiðni sóknaraðila um skilnað að borði og sæng á árinu 2011, þar sem varnaraðili hafi ekki mætt til sýslumanns. Sóknaraðili hafi hafið nýtt mál hjá höfuðborgarsvæðinu gefið út leyfi til skilnaðar að borði og sæng.

Fyrir liggur að aðilar hafa náð samkomulagi um hluta fjárskiptanna en enn er ágreiningur um nokkur atriði.

II.

Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt framlögðu reikningsyfirliti hafi staða innlánsreiknings varnaraðila nr. […] verið 7.499.299 kr. þann 1. júní 2012. Samkvæmt skýrum fyrirmælum 103. gr. laga nr. 31/1993 beri að skipta þessari inneign til helminga á viðmiðunardegi skipta. Ágreiningslaust sé milli aðila að viðmiðunardagur skipta sé 1. júní 2012.

Þá byggir sóknaraðili á því að varnaraðili hafi þann 1. júní 2012 átt séreignarlífeyrissparnað sem hafi haft endurkaupsvirði. Um hafi verið að ræða séreignarlífeyrissparnað í Íslenska lífeyrissjóðnum að fjárhæð 2.616.613 kr. og séreignarlífeyrissparnað í Frjálsa lífeyrissjóðnum að fjárhæð 47.835.897,7 kr. Á því er byggt að ávöxtun þessara eigna falli einnig undir fjárskipti aðila.

Sóknaraðili telur að frjáls séreignarsparnaður varnaraðila sé eign sem koma skuli til skipta skv. meginreglu 103. gr. laga nr. 31/1993. Heimild 2. tl. 102. gr. laga nr. 31/1993 sé undantekningarregla sem skýra beri þröngt. Á því er byggt að séreignarlífeyrissparnaður varnaraðila teljist ekki til réttinda í opinberum lífeyrissjóði eða einkalífeyrissjóði í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993. Viðskiptabankar, sparisjóðir, verðbréfafyrirtæki og líftryggingafélög geti auk lífeyrissjóða tekið við séreignarsparnaði, sbr. 3. mgr. 8. gr. laga nr. 129/1997.

Samkvæmt 3. mgr. 14. gr. laga nr. 129/1997 sé heimilt að framselja þessi réttindi til maka og því geti þessi réttindi ekki talist óframseljanleg, hvorki í skilningi 2. tl. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993 né 3. tl. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 31/1993. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 sé heimilt að greiða séreignarlífeyrissparnað út þegar eigandi inneignarinnar verður 60 ára. Varnaraðili sé fæddur 1950 og hafi inneignin verið laus til útborgunar á viðmiðunardegi skipta eins og innistæða á óbundinni bankabók. Samkvæmt 4. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997 erfist séreignarlífeyrissparnaður eftir lögerfðareglum og láti eigandi sparnaðarins ekki eftir sig maka eða barn þá falli séreignin til dánarbús hans og standi þá kröfuhöfum til fullnustu þrátt fyrir bann við framsali eða veðsetningu skv. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 129/1997.

Þá vísar sóknaraðili til bráðabirgðaákvæðis VIII við lög nr. 129/1997 sem heimili útgreiðslu sparnaðarins upp að ákveðinni fjárhæð, þótt skilyrðum 11. og 12. gr. laganna sé ekki fullnægt. Bráðabirgðaákvæðið ráði þó ekki eitt og sér úrslitum í þessu máli þar sem varnaraðila hafi verið heimilt á viðmiðunardegi skipta að taka innistæðuna alla út, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 129/1997. Það undirstriki aftur á móti framseljanleika réttindanna og kröfu sóknaraðila um að innistæðan komi til skipta.

Sóknaraðili kveður að varnaraðili hafi leyst út stóran hluta séreignarsparnaðar síns og nýtt andvirði hans til að kaupa hlut sóknaraðila í fasteigninni […]. Í þeirri ráðstöfun kristallist að mati sóknaraðila eðli séreignarlífeyrissparnaðar. Ekki sé um eiginleg lífeyrisréttindi að ræða heldur uppsafnaðan sparnað sem sé í eðli sínu eins og bankainnistæða eða verðbréfainneign. Séreignarlífeyrissparnaður varnaraðila eigi því að koma til skipta milli aðila þessa máls eins og meginregla 103. gr. laga nr. 31/1993 mæli fyrir um.

Hvað varðar skuldir sóknaraðila sem taka eigi tillit til við skiptin segir sóknaraðili að í kröfu skiptastjóra til dómsins um úrlausn ágreinings aðila komi fram að varnaraðili telji sóknaraðila ekki hafa lagt fram gögn um skuldir sínar á viðmiðunardegi skipta. Þessu mótmælir sóknaraðili og kveðst hafa lagt öll gögn fram við hin opinberu skipti. Sóknaraðili hafi lagt fram skjöl sem sýni stöðu umþrættra skulda sóknaraðila á viðmiðunardegi skipta. Sóknaraðili telur allar tíundaðar skuldir í dómkröfu vera skuldir sem taka beri tillit til við skiptin, sbr. 100 gr. laga nr. 31/1993.

Um kröfu um útlagðan kostnað vegna húsaleigu segir sóknaraðili að hún sé sett fram til öryggis, en sóknaraðili telur ágreining um húsaleigukostnað hennar og kröfur varnaraðila vegna útlagðs kostnaðar vegna fasteignarinnar […] falla utan fjárskiptanna. Rekið sé ágreiningsmál hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu um kröfu sóknaraðila um framlög úr hendi varnaraðila skv. VII. kafla laga nr. tillit til útgjalda hennar vegna húsaleigu. Sóknaraðili byggir á því að úr þessum ágreiningi eigi að leysa fyrir sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu og geti ekki verið á sama tíma til úrlausnar fyrir héraðsdómi.

Til öryggis vill sóknaraðili hafa uppi kröfu til skuldajafnaðar á móti kröfum varnaraðila vegna útlagðs kostnaðar og greiðslna afborgana af fasteign málsaðila sem sundurliðast svo:

Greiðslur vegna tímabilsins 1.4.200931.8.2012 kr. 6.600.000, (Greitt til E)

Greiðslur vegna tímabilsins 1.9.201231.8.2013 kr. 2.220.000, (Greitt til F)

Greiðslur vegna tímabilsins 1.9.201331.8.2014 kr. 2.340.000, (Greitt til G)

Samtals kr. 11.160.000,

Komi til þess að taka þurfi afstöðu til þessarar kröfu sóknaraðila er á því byggt að málsaðilar hafi samið sín í milli um að varnaraðili héldi sóknaraðila skaðlausri af útgjöldum hennar vegna húsaleigunnar. Þá er á því byggt að sá dráttur sem varð á fjárskiptum hafi verið af völdum varnaraðila sem hafi aukið útgjöld sóknaraðila vegna húsaleigu. Þegar sóknaraðili hafi verið að bugast fjárhagslega og neyðst til að flytja aftur í fasteign aðila haustið 2014 þá hafi varnaraðili mótmælt dvöl sóknaraðila í húsinu. Sóknaraðili telur þá afstöðu varnaraðila styðja málsástæðu hennar þess efnis að varnaraðili hafi talið sig frá sambúðarslitum hafa haft umráð fasteignarinnar á sinni hendi.

Um lagarök vísar sóknaraðili til laga nr. 31/1993, aðallega ákvæða VII. kafla Ahluta og Bhluta, einnig 57. gr., 99. gr., 100. gr., 2. tl. og 3. tl. 1. mgr. 102. gr. og 103 gr. Þá vísar sóknaraðili til laga nr. 129/1997, aðallega 8. gr., 11. gr. 14. gr. og ákvæða VIII til bráðabirgða.

III.

Varnaraðili byggir á því að innistæðu á bankareikningi […] hafi þegar verið skipt jafnt á milli aðila og sóknaraðila greiddur hennar hluti.

Varnaraðili byggir kröfu sína um að öll lífeyrisréttindi hans og sóknaraðila verði metin til núvirðis miðað við 1. júní 2012 og þeim skipt jafnt á milli þeirra á því að lífeyrisréttindum þeirra sé mjög misskipt. Þannig eigi varnaraðili verulegan séreignarsparnað en nánast ekki neinn lífeyrissparnað í sameignarsjóði. Sóknaraðili njóti mjög verulegra og góðra lífeyrissréttinda í sameignarsjóðum en eigi minna í séreignarsjóði. Ef fallist yrði á kröfu sóknaraðila um helming af séreignarlífeyrissparnaði varnaraðila yrði fjárhagsstaða aðila mjög misjöfn. Þannig ætti varnaraðili þá lítil lífeyrisréttindi en sóknaraðili mjög mikil. Slík niðurstaða sé í andstöðu við tilgang hjúskaparlaga nr. 31/1993 um jafna skiptingu fjármuna milli hjóna.

Sýknukrafa af því að umkrafðar skuldir sóknaraðila verði við fjárslit milli sóknar og varnaraðila taldar falla undir fjárslit aðila byggist á því að hvergi nokkurs staðar sé neitt að finna um þessar meintu skuldir sóknaraðila.

Krafa varnaraðila um að sóknaraðili greiði honum 4.607.044 kr. byggist á því að málsaðilar hafi átt saman fasteignina […], Kópavogi. Varnaraðili hafi einn séð um að greiða allan rekstrarkostnað vegna eignarinnar frá 1. júní 2012 þótt sóknaraðili hafi búið þar langtímum saman og haft full afnot eignarinnar. Við sölu eignarinnar hafi sóknaraðili fengið 50% kaupverðsins í sinn hlut og því bæði sanngjarnt og rétt að hún endurgreiði varnaraðila helming rekstrarkostnaðarins frá 1. júní 2012 og þar til húsið seldist. Kostnaðurinn hafi numið samtals 9.214.087 kr. og helmingurinn sé 4.607.044 kr. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Krafa um virðisaukaskatt byggist á lögum nr. 50/1988.

II.

Samkvæmt 6. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 skal við skilnað hjóna skipta skírri hjúskapareign hvors um sig til helminga. Hér er um svokallaða helmingaskiptareglu að ræða og er hún áréttuð í 103. gr. laganna, en þar segir að hvor maki um sig eigi tilkall til helmings úr skírri hjúskapareign hins nema annað leiði af ákvæðum laga. Helmingaskiptareglu er ætlað að stuðla að jafnri fjárhagslegri stöðu hjóna við hjúskaparlok, með því að veita hjónum gagnkvæma hlutdeild í hjúskapareignum hvors um sig og jafna þannig stöðu þeirra að nokkru. Í 104. gr. laganna er hins vegar að finna heimild til að víkja frá helmingaskiptareglu ef skipti samkvæmt henni yrðu bersýnilega ósanngjörn fyrir annað hjóna. Þá eru í 102. gr. laganna ákvæði um að maki geti krafist þess að tiltekin verðmæti og munir komi ekki undir skiptin hvort sem um er að ræða hjúskapareign hans sjálfs eða hins hjónanna, en þær reglur byggjast á sanngirnissjónarmiðum.

Viðmiðunardagur skipta í máli þessu er 1. júní 2012 en þá mætti sóknaraðili til sýslumanns og óskaði eftir leyfi til skilnaðar, sbr. 2. mgr. 41. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Sóknaraðili krefst þess að frjáls séreignarsparnaður varnaraðila komi til skipta en að réttindum sóknaraðila í samtryggingarsjóði verði haldið utan skipta. Varnaraðili gerir aftur á móti kröfu um að lífeyrisréttindum aðila verði skipt jafnt á milli þeirra.

Samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 getur maki krafist þess að réttindi í opinberum lífeyrissjóðum eða einkalífeyrissjóðum, svo og krafa til lífeyris eða líftryggingarfjár sem hefur ekki endurkaupsvirði samkvæmt kröfu annars makans eða þeirra sameiginlega, komi ekki undir skiptin. Þá getur maki samkvæmt 3. tl. 1. mgr. 102. gr. krafist þess að önnur verðmæti eða réttindi sem ekki er hægt að afhenda eða eru persónulegs eðlis komi ekki undir skiptin.

Varnaraðili vann sem […] hjá […] en vegna aldurs er hann hættur störfum. Sóknaraðili vann einnig utan heimilis í góðum störfum og hefur áunnið sér veruleg lífeyrisréttindi. Sóknaraðili er enn að störfum og aflar sér því áfram lífeyrisréttinda. Samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð, dags. 23. febrúar 2018, sem gefur réttari mynd af lífeyrisréttindum málsaðila en fyrri matsgerð, dags. 29. nóvember 2017, voru lífeyrisréttindi varnaraðila þann 1. júní 2012 í séreignarsjóði, Frjálsa lífeyrissjóðnum, 47.835.897 kr., en lífeyrir í samtryggingarsjóðum 9.745.406 kr. Varnaraðili átti að auki 2.616.613 kr. í frjálsum séreignarsparnaði. Lífeyrisréttindi sóknaraðila í séreignarsjóðum voru 6.265.516 kr. en í samtryggingarsjóðum 63.915.077 kr. Þannig eru nánast öll lífeyrisréttindi varnaraðila í séreignarsjóði en ekki samtryggingarsjóðum. Fallist er á með varnaraðila að ef lífeyrisréttindi hans í séreignarsjóði kæmu til skipta þá yrði fjárhagsstaða aðila mjög misjöfn og ósanngjörn gagnvart varnaraðila. Er því rétt að lífeyrisréttindi hvors aðila um sig komi ekki undir skiptin.

Fyrir liggur í gögnum málsins að innistæða var á bankareikningi varnaraðila nr. […], 7.499.299 kr. Við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila og varnaraðila skal innistæðan því koma til skipta, að frádreginni innborgun varnaraðila 2. ágúst 2012 að fjárhæð 3.600.000 kr.

Varnaraðili krefst þess að sóknaraðili greiði honum rekstrarkostnað fasteignarinnar að […], […], 4.607.044 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2015 til greiðsludags. Um er að ræða kostnað sem féll til vegna eignarinnar frá 1. júní 2012 og þar til húsið seldist og fékk sóknaraðili 50% af kaupverði eignarinnar í sinn hlut. Er fallist á kröfu varnaraðila um að sóknaraðila beri að greiða helming í rekstrarkostnaðinum sem nam 9.214.087 kr., eða 4.607.044 kr. með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2015 til greiðsludags. Á móti er rétt að til skuldajafnaðar komi helmingur af 11.160.000 kr. kostnaði sóknaraðila vegna húsaleigu, eða 5.580.000 kr. Eftir þessum úrslitum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila, A, og varnaraðila, B, skal innistæða á bankareikningi varnaraðila nr. […], 7.499.299 krónur, koma til skipta, að frádreginni innborgun varnaraðila 2. ágúst 2012 að fjárhæð 3.600.000 krónur.

Lífeyrisréttindi hvors aðila um sig koma ekki undir fjárskiptin.

Sóknaraðila ber að greiða varnaraðila hlutdeild í rekstrarkostnaði fasteignarinnar […], Kópavogi, 4.607.044 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2015 til greiðsludags. Til skuldajafnaðar kemur krafa sóknaraðila um að varnaraðili greiði sóknaraðila 5.580.000 krónur vegna húsaleigu.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að eftirfarandi skuldir falli undir fjárslitin: Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 2.238.721 kr., skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 3.992.640 krónur, skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 948.168 krónur, skuld á Visareikningi sóknaraðila nr. […], 577.787 krónur, og skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 103.099 krónur. Málskostnaður fellur niður.

Eftir þessum úrslitum þykir rétt að hvor aðili beri sinn kostnað af málinu.

Úrskurð þennan kveður upp S-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

Við opinber skipti til fjárslita milli sóknaraðila, A, og varnaraðila, B, skal innistæða á bankareikningi varnaraðila nr. […], 7.499.299 krónur, koma til skipta, að frádreginni innborgun varnaraðila 2. ágúst 2012 að fjárhæð 3.600.000 krónur.

Lífeyrisréttindi hvors aðila um sig koma ekki undir fjárskiptin.

Sóknaraðila ber að greiða varnaraðila hlutdeild í rekstrarkostnaði fasteignarinnar […], Kópavogi, 4.607.044 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. nóvember 2015 til greiðsludags. Til skuldajafnaðar kemur krafa sóknaraðila um að varnaraðili greiði sóknaraðila 5.580.000 krónur vegna húsaleigu.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að eftirfarandi skuldir falli undir fjárslitin: Skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 2.238.721 kr., skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 3.992.640 krónur, skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 948.168 krónur, skuld á Visareikningi sóknaraðila nr. […], 577.787 krónur, og skuld á yfirdráttarreikningi sóknaraðila nr. […], 103.099 krónur. Málskostnaður fellur niður.