221/2018

Útdráttur

Með ákvörðun Fiskistofu 6. september 2016, sem staðfest var með úrskurði Fiskistofu 5. október sama ár og með úrskurði nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla 6. janúar 2017, var S ehf. gert að greiða sérstakt gjald samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992, vegna ólögmæts rækjuafla af Eldeyjarsvæðinu, sem landað var úr þremur veiðiferðum í september 2015. Landsréttur taldi að álagning gjaldsins fæli í sér íþyngjandi ákvörðun stjórnvalds sem byggja yrði á skýrum lagafyrirmælum. Forsenda fyrir álagningu gjaldsins væri sú að um ólögmætan sjávarafla væri að ræða, í þessu tilviki að hann væri fenginn án þess að sérstakt veiðileyfi samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 79/1979 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands væri fyrir hendi. Því bæri að skýra bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015, um breytingu á stofnreglugerð nr. 258/2012 um rækjuveiðar innfjarða, þröngri skýringu en þar var kveðið á um að rækjuveiðar á Eldeyjarsvæðinu væru heimilar frá gildistöku reglugerðarinnar 5. júní 2015 til 31. desember sama ár. Yrði ekki önnur merking lögð í ákvæðið en ráða hefði mátt af orðalagi þess, þ.e. að ekki hefði þurft sérstakt leyfi Fiskistofu til veiðanna á umræddu tímabili. Fyrir lægi að skip S ehf. hefði verið með skráð aflamark í Eldeyjarrækju og að afli þess í veiðiferðunum þremur í september 2015 hefði verið innan aflamarksins. Þá lægi fyrir að skipið hefði verið við veiðar innan leyfðs veiðitímabils. Var því talið að lagaskilyrði hefðu ekki staðið til álagningar gjaldsins í umrætt sinn og var fyrrnefndur úrskurður nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 því felldur úr gildi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. febrúar 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2018 í máli nr. E324/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að álagning sérstaks gjalds vegna ólögmæts sjávarafla í Eldeyjarrækju, að fjárhæð 9.143.748 krónur, sem landað var 1., 5. og 14. september 2015 samkvæmt ákvörðun Fiskistofu 6. september 2016, sem staðfest var með úrskurði Fiskistofu 5. október 2016 og úrskurði úrskurðarnefndar, sem starfar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, 6. janúar 2017, verði felld úr gildi. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar kemur fram að skipið Dröfn RE35, sem áfrýjandi gerði út fiskveiðiárið 20142015, var stöðvað við veiðar á svokallaðri Eldeyjarrækju 13. september 2015 vegna ætlaðs fiskveiðibrots. Var brotið talið felast í því að skipinu hefði verið haldið til framangreindra veiða án þess að hafa til þess áskilið sérveiðileyfi Fiskistofu samkvæmt 1. gr., sbr. 7. gr. reglugerðar nr. 258/2012 um rækjuveiðar innfjarða. Brotið var kært til lögreglu og með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. mars 2016 í máli nr. S606/2015 var skipstjóri Drafnar RE35 sakfelldur fyrir að hafa haldið skipinu til rækjuveiða á Eldeyjarsvæðinu 13. september 2015 án þess að hafa til þess tilskilið sérveiðileyfi Fiskistofu og með því gerst brotlegur við þar tilgreind ákvæði laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og fyrrgreindrar reglugerðar nr. 258/2012 um rækjuveiðar innfjarða. Var skipstjóranum gert að greiða 200.000 krónur í sekt vegna brotsins.

5 Eins og greinir í héraðsdómi er óumdeilt að veiðar skipsins í veiðiferðum sem lauk með löndunum 1. og 5. september 2015 voru sambærilegar þeirri sem sakfellt var fyrir með áðurgreindum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur að því leyti að í öllum tilvikum fóru veiðarnar fram án þess að skipið hefði fengið sérstakt leyfi Fiskistofu til þeirra samkvæmt 1. gr. reglugerðar nr. 258/2012, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga nr. 79/1997. Enn fremur liggur fyrir að 13. ágúst 2015 var skráð á áðurgreint skip áfrýjanda 58.277 kg aflamark í tegundinni Eldeyjarrækju og að samanlagður afli í fyrrgreindum veiðiferðum, 17.612 kg, var innan þess aflamarks.

6 Af hálfu stefnda er á því byggt að með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í áðurgreindu sakamáli á hendur skipstjóra skipsins Drafnar RE35 hafi verið skorið úr um að með veiðum skipsins á Eldeyjarsvæðinu 13. september 2015 hafi verið brotið gegn 1., sbr. 2. mgr. 6. gr. og 2. mgr. 7. gr., sbr. 17. gr. laga nr. 79/1997, sbr. 1. gr., sbr. 7. gr. reglugerðar nr. 258/2012, þar sem ekki hefði verið aflað sérstaks leyfis Fiskistofu til veiðanna. Þeim dómi hafi ekki verið áfrýjað og sé niðurstaðan því bindandi um þau atriði sem þar hafi verið dæmt um að efni til, sbr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Áfrýjandi sé því bundinn af niðurstöðu dómsins um ólögmæti veiðanna og geti ekki leitað eftir því að dómstólar leggi nýtt mat á sömu háttsemi og áður hafi verið dæmd ólögmæt og refsiverð.

7 Áfrýjandi byggir meðal annars á því í máli þessu að samkvæmt þeim reglum sem í gildi voru haustið 2015 hafi ekki verið áskilið sérstakt leyfi til veiða á Eldeyjarrækju. Í 1. gr. reglugerðar nr. 258/2012 hafi verið kveðið á um að allar rækjuveiðar innfjarða væru óheimilar nema að fengnum sérstökum leyfum Fiskistofu. Jafnframt að hvert leyfi væri bundið við veiðar á tilteknu svæði. Eldeyjarsvæðið hafi verið eitt hinna átta svokallaðra innfjarðarækjusvæða samkvæmt reglugerðinni. Jafnframt hafi verið kveðið á um það í reglugerðinni að miðað væri við að veiðitímabil innfjarðarækju stæði frá 1. október til 1. maí. Með reglugerð nr. 503/2015 um breytingu á reglugerð nr. 258/2012 hafi verið bætt við stofnreglugerðina tveimur nýjum ákvæðum til bráðabirgða, ákvæðum I og II. Annars vegar hafi verið mælt fyrir um að rækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi væru heimilar frá gildistöku reglugerðarinnar til og með 31. ágúst 2015, sbr. ákvæði I, og hins vegar að rækjuveiðar á Eldeyjarsvæðinu væru heimilar frá sama tíma en til 31. desember 2015, sbr. ákvæði II. Reglugerðin hafi tekið gildi 5. júní 2015.

8 Hinn 5. júní 2015 hafi einnig tekið gildi reglugerð nr. 502/2015 um breytingu á reglugerð nr. 653/2014 um veiðar í atvinnuskyni fiskveiðiárið 2014/2015 þar sem kveðið hafi verið á um leyfilegan heildarafla í innfjarðarækju frá 1. september 2014 til 31. ágúst 2015 og hvernig hann skiptist á áðurgreind átta veiðisvæði. Í reglugerð nr. 502/2015 hafi jafnframt komið fram að veiðitímabil innfjarðarækju væri samkvæmt reglugerð um rækjuveiðar innfjarða en heimilt væri með tilkynningu til leyfishafa að breyta veiðitíma á ákveðnum veiðisvæðum innfjarðarækju, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar.

9 Áfrýjandi byggir á því að með hliðsjón af framangreindu hafi áðurgreint bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015 enga þýðingu haft nema því hafi verið ætlað að undanþiggja veiðar á Eldeyjarsvæðinu sérstöku leyfi frá Fiskistofu á gildistíma bráðabirgðaákvæðisins. Óþarft hefði verið að kveða á um að veiðar væru heimilar á Eldeyjarsvæðinu nema um væri að ræða breytingu á leyfisskyldunni enda hefði Fiskistofa getað breytt veiðitímanum með tilkynningu á grundvelli reglugerðar nr. 653/2014, sbr. breytingarreglugerð nr. 502/2015.

10 Vörn ákærða í áðurgreindu sakamáli nr. S606/2015 byggðist ekki á framangreindum sjónarmiðum og komu þau ekki til skoðunar í forsendum dóms í málinu. Dómkrafa áfrýjanda, sem enga aðild átti að áðurgreindu sakamáli, lýtur að því að fá úr því skorið hvort skilyrði hafi verið til álagningar sérstaks gjalds vegna veiðanna samkvæmt þágildandi 1. mgr., sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Þar sem þetta álitaefni og áðurgreind sjónarmið, sem áfrýjandi byggir meðal annars á í máli þessu, komu ekki til skoðunar í dómi í fyrrgreindu sakamáli stendur 1. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 því ekki í vegi að lagt verði mat á álitaefnið og fyrrgreindar málsástæður áfrýjanda í máli þessu.

11 Eins og áður greinir var með reglugerð nr. 503/2015 um breytingu á stofnreglugerð nr. 258/2012 meðal annars bætt við svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða: „Rækjuveiðar á Eldeyjarsvæðinu eru heimilar frá gildistöku reglugerðar þessarar til 31. desember 2015.“ Stefndi heldur því fram að framangreint bráðabirgðaákvæði í reglugerð nr. 503/2015 hafi eingöngu falið í sér breytingu á veiðitíma en hafi ekki verið ætlað að hrófla við leyfisbindingu veiðanna samkvæmt 1. mgr. 1. gr. stofnreglugerðarinnar.

12 Í bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015 var enginn fyrirvari gerður um að sérstakt leyfi Fiskistofu þyrfti til veiðanna. Af orðalagi ákvæðisins varð því ekki önnur ályktun dregin en að rækjuveiðar á Eldeyjarsvæðinu væru heimilar á tilgreindu tímabili að því gefnu að viðkomandi skip hefði aflamark í tegundinni og að til veiðanna þyrfti ekki sérstakt leyfi Fiskistofu. Þá verður að líta til þess að í reglugerð nr. 502/2015 um breytingu á reglugerð nr. 653/2014, sem tók gildi sama dag og breytingarreglugerð nr. 503/2015, var kveðið á um að heimilt væri að breyta veiðitíma á ákveðnum veiðisvæðum innfjarðarækju frá því sem kveðið væri á um í reglugerð um rækjuveiðar innfjarða með tilkynningu til leyfishafa, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunar. Er fallist á með áfrýjanda að áðurgreint bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015 hafi enga þýðingu haft með hliðsjón af framangreindu nema því hafi verið ætlað að undanþiggja veiðar á Eldeyjarsvæðinu sérstöku leyfi frá Fiskistofu á gildistíma bráðabirgðaákvæðisins. Óþarft hefði verið að kveða á um að veiðar væru heimilar á Eldeyjarsvæðinu nema um væri að ræða breytingu á leyfisskyldunni enda hefði Fiskistofa getað breytt veiðitímanum með tilkynningu á grundvelli reglugerðar nr. 653/2014, sbr. breytingarreglugerð nr. 502/2015.

13 Álagning sérstaks gjalds vegna ólögmæts sjávarafla samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992, felur í sér íþyngjandi ákvörðun stjórnvalds sem byggja verður á skýrum lagafyrirmælum og lagagrundvelli. Forsenda fyrir álagningu gjaldsins er sú að um ólögmætan sjávarafla sé að ræða, í þessu tilviki að hann sé fenginn án þess að tilskilin veiðileyfi samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laga nr. 79/1997 séu fyrir hendi. Með hliðsjón af framangreindu ber að skýra bráðabirgðaákvæði II í reglugerð nr. 503/2015 þröngri skýringu. Samkvæmt því verður ekki önnur merking lögð í ákvæðið en ráða mátti af orðalagi þess eins og áður greinir, að ekki hafi þurft sérstakt leyfi Fiskistofu til veiðanna á umræddu tímabili. Fyrir liggur að skip áfrýjanda var með skráð aflamark í Eldeyjarrækju og að afli þess í veiðiferðunum þremur í september 2015 var innan aflamarksins. Þá liggur fyrir að skipið var við umræddar veiðar innan leyfðs veiðitímabils. Með hliðsjón af öllu framangreindu er fallist á með áfrýjanda að lagaskilyrði hafi ekki staðið til álagningar sérstaks gjalds á áfrýjanda samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992 í umrætt sinn. Ber því að taka til greina dómkröfur áfrýjanda í málinu með þeim hætti sem í dómsorði greinir. 14 Með hliðsjón af málsúrslitum og 1. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Felldur er úr gildi úrskurður nefndar samkvæmt 6. gr. laga nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, frá 6. janúar 2017 í máli nr. 4/2016.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Sigurbjörgu Jónsdóttur ehf., 2.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.