302/2019

Útdráttur

Þrotabú 12.12.2017 ehf. krafðist riftunar, á grundvelli laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., á nánar tilgreindum greiðslum til N Inc. sem áttu sér stað eftir frestdag og endurgreiðslu þeirra. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt ákvæði 139. gr. laga nr. 21/1991 væri greiðsla skuldar eftir frestdag riftanleg nema við ætti eitthvert þeirra skilyrða sem fram koma í ákvæðinu, en sönnunarbyrðin um það hvíldi á N Inc. og J. Í ljósi atvika og þar sem fyrirliggjandi gögn voru talin benda til þess að J hefði haft vitneskju um að fram væri komin krafa um gjaldþrotaskipti þegar hinar umdeildu greiðslur voru inntar af hendi voru N Inc. og J ekki talin hafa sýnt fram á að þau hafi ekki vitað eða mátt vita að komin hefði verið fram slík krafa. Var því fallist á kröfu þrotabúsins um riftun á greiðslunum. Þar sem riftun fór fram samkvæmt 139. gr. laga nr. 21/1991 var N I-x-x og J með vísan til 3. mgr. 142. gr. laganna gert að greiða óskipt þrotabúi 12.12.2017 ehf. fjárhæð sem nam andvirði hinna riftanlegu greiðslna enda hefðu báðir haft hag af greiðslunum auk þess sem virða yrði háttsemi þeirra þeim til sakar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 29. apríl 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 3. apríl 2019 í málinu nr. E563/2018.

2 Áfrýjendur krefjast þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur en til vara sýknu af kröfum stefnda. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. 3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ekki verður fallist á að slíkir annmarkar séu á dóminum að ómerkingu varði.

5 Með dómi héraðsdóms var rift þremur greiðslum sem 12.12.2017 ehf., áður Kostur lágvöruverðsverslun ehf., sem tekið var til gjaldþrotaskipta 15. febrúar 2018, innti af hendi til áfrýjandans Nordica Inc., samtals að fjárhæð 11.715.503 krónur, og áfrýjendum gert að greiða stefnda óskipt þá fjárhæð. Greiðslurnar áttu sér stað eftir frestdag en krafa um gjaldþrotaskipti barst Héraðsdómi Reykjaness 20. desember 2017. Var fyrsta greiðslan innt af hendi 10. janúar 2018 en hinar síðari tvær 12. janúar 2018.

6 Samkvæmt 1. mgr. 139. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. nr. 21/1991 má krefjast riftunar á greiðslu skuldar ef greitt var eftir frestdag nema reglur XVII. kafla hefðu leitt til að skuldin hefði greiðst við gjaldþrotaskipti, nauðsynlegt hafi verið að greiða til að komast hjá tjóni eða sá sem greiðslu naut hafi hvorki vitað né mátt vita að komið hafi fram beiðni um heimild til greiðslustöðvunar eða til að leita nauðasamnings eða krafa um gjaldþrotaskipti. Það er meginregla samkvæmt ákvæðinu að greiðsla skuldar eftir frestdag sé riftanleg, nema við eigi eitthvert þeirra skilyrða sem fram koma í ákvæðinu. Með skilyrðunum er vikið frá meginreglunni. Slík tilvik sæta þannig þröngri skýringu og á áfrýjendum hvílir sönnunarbyrði um að þau séu uppfyllt í málinu. Byggja áfrýjendur á því að þeir hafi ekki vitað eða mátt vita að komin hafi verið fram krafa um gjaldþrotaskipti. Á það féllst héraðsdómur og hafnaði riftun á grundvelli 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991 en féllst á riftun samkvæmt 134. gr. sömu laga.

7 Áfrýjandinn J-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf var aðaleigandi 12.12.2017 ehf. og jafnframt eigandi áfrýjandans Nordica Inc. ásamt eiginkonu sinni. Er óumdeilt að um nákomna aðila var að ræða í merkingu 5. töluliðar 3. gr. laga nr. 21/1991. Þann 7. júlí 2017 undirritaði áfrýjandinn J-kk-nf G-kk-nf af hálfu Kosts lágvöruverðsverslunar ehf. greiðsluáætlun gagnvart tollstjóra vegna vangreiddra gjalda. Í niðurlagi áætlunarinnar var að finna svohljóðandi yfirlýsingu: „Því er hér með lýst yfir fyrir hönd félagsins að verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa sé það vegna þess að félagið er eignalaust og geti ekki staðið í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra falla í gjalddaga, þ.m.t. greiðsluáætlun þessi og að ekki er sennilegt að greiðsluörðugleikar félagsins líði hjá innan skamms tíma. Okkur er ljóst að á grundvelli þessarar yfirlýsingar geti innheimtumaður ríkissjóðs sett fram kröfu um gjaldþrotaskipti á búi félagsins á næstu 12 mánuðum, skv. 4. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, verði ekki staðið við greiðsluáætlun þessa.“ Af gögnum málsins er ljóst að ekki var staðið við greiðsluáætlunina sem leiddi til þess að tollstjóri fór fram á gjaldþrotaskipti, með kröfu sem barst Héraðsdómi Reykjaness 20. desember 2017. 8 Samkvæmt skýrslu áfrýjandans J-kk-ef G-kk-ef fyrir héraðsdómi hafnaði Íslandsbanki frekari lánveitingum til Kosts lágvöruverðsverslunar ehf. 17. nóvember 2017. Lýsti áfrýjandinn því svo að bankinn hefði ákveðið „bara að loka á okkur […], þeir tóku bara eiginlega af okkur fjármálin sko, 17. nóvember 2017 og gaf Kosti 10 daga til að loka, til að losa lagerinn og loka“. Mun starfsmönnum hafa verið sagt upp 30. sama mánaðar og í uppsagnarbréfi sem fyrir liggur í málinu segir meðal annars: „Ekki er fyrir hendi fjárhagsleg geta til að standa straum að launum í uppsagnafresti.“ Þann 1. desember 2017 birtist síðan tilkynning frá Kosti í fjölmiðlum. Kom þar fram að Kostur hefði gripið til ýmissa ráða til að bregðast við harðnandi samkeppni en það hefði ekki dugað til og því hefði verið ákveðið að loka versluninni. Næstu daga færi fram rýmingarsala í Kosti þar sem vörur væru boðnar með allt að helmings afslætti. Mun þeirri sölu hafa lokið 12. desember 2017 og versluninni þá verið endanlega lokað.

9 Í málinu liggja einnig fyrir bréf og tölvubréf lögmanns sem vann fyrir Kost lágvöruverðsverslun ehf. á þessum tíma. Í bréfi lögmannsins til áfrýjandans J-kk-ef G-kk-ef 11. janúar 2018 segir meðal annars: „[H]efur undirrituð ítrekað bent fyrirsvarsmanni á þá skyldu að krefjast gjaldþrotaskipta á félaginu, þótt vitað sé að slík krafa sé farin til Héraðsdóms Reykjaness frá Tollstjóra.“ Umrætt bréf var sent með tölvupósti til áfrýjandans J-kk-ef G-kk-ef og sonar hans, sem var starfsmaður verslunarinnar, sama dag. Í tölvupóstinum segir meðal annars að ef tiltekin greiðsla af vörslureikningi lögmannsins til sonarins verði ekki greidd til baka sé „líklegt að skiptastjóri muni rifta greiðslunni og skoða viðskiptin að baki“, auk þess sem lögmaðurinn leggi áherslu á að greiðslan fari fram svo að sonurinn „flækist ekki inn í skiptin á búi Kosts“. Í tölvubréfinu er meðal annars vísað til símtals milli viðkomandi einstaklinga um þetta atriði.

10 Samkvæmt öllu framansögðu er ljóst að Kostur lágvöruverðsverslun ehf. hafði ritað undir greiðsluáætlun við tollstjóra, sem ekki var staðið við, og í áætluninni kom fram að ef vanskil yrðu væri það vegna þess að félagið væri eignalaust og væri unnt að krefjast gjaldþrotaskipta, sem síðan var gert. Versluninni hafði verið lokað og starfsmönnum tilkynnt að ekki væri fyrir hendi fjármagn til greiðslu launa í uppsagnarfresti. Þá benda fyrrnefnd samtímagögn til vitneskju áfrýjandans J-kk-ef G-kk-ef um fram komna kröfu um gjaldþrotaskipti en eins og áður er rakið vísar lögmaður Kosts lágvöruverðsverslunar ehf. þar meðal annars til þess að „vitað sé“ að krafa um gjaldþrotaskipti sé farin til Héraðsdóms Reykjaness. Samkvæmt framangreindu verður ekki talið að áfrýjendur hafi sýnt fram á að þeir hafi ekki vitað eða mátt vita að komin hafi verið fram krafa um gjaldþrotaskipti þegar hinar umdeildu greiðslur voru inntar af hendi en fyrir því bera þeir sem fyrr segir sönnunarbyrði. Verður því fallist á kröfu stefnda um riftun samkvæmt 1. mgr. 139. gr. laga nr. 21/1991.

11 Ef riftun fer fram samkvæmt 139. gr. laga nr. 21/1991 fer um fjárkröfu eftir 3. mgr. 142. gr. sömu laga, en þar kemur fram að sá sem hafði hag af riftanlegri ráðstöfun skuli greiða bætur eftir almennum reglum. Áfrýjendur höfðu báðir hag af hinum riftanlegu greiðslum auk þess sem ekki verður hjá því komist að telja að greiðslurnar hafi falið í sér ótilhlýðilega mismunun gagnvart kröfuhöfum á þann hátt að virða verði áfrýjendum til sakar. Tilvísun áfrýjenda til 1. málsliðar 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 á ekki við í málinu enda fjallar það ákvæði um auðgunarkröfu en 3. mgr. sömu greinar um skaðabótakröfu. Með greiðslunum varð stefndi fyrir tjóni sem nemur andvirði greiðslnanna. Tölulegri fjárhæð greiðslnanna var ekki mótmælt í greinargerðum áfrýjenda og engin efni eru til að leggja til grundvallar að meintar hagsbætur, sem áfrýjendur telja stefnda hafi notið áður en til greiðslnanna kom, leiði til þess að tjón stefnda teljist minna en sem greiðslunum nemur. Þá verða ekki taldar forsendur til að lækka kröfuna á grundvelli 145. gr. sömu laga en krafa áfrýjenda í þá veru er engum gögnum studd um hag áfrýjenda.

12 Samkvæmt framansögðu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest, þar á meðal um upphafstíma dráttarvaxta og málskostnað fyrir héraðsdómi. Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Nordica Inc. og J-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf, greiði óskipt stefnda, þrotabúi 12.12.2017 ehf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.