322/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E ehf. um að tvö nánar tilgreind veðskuldabréf yrðu tekin með beinni aðfarargerð úr vörslu M ehf. Í málinu var deilt um túlkun samkomulags milli E ehf. og fyrirsvarsmanns M ehf. þar sem umrædd veðskuldabréf höfðu verið lögð fram til tryggingar fyrir greiðslu víxilskuldar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að orðalag samkomulagsins yrði ekki skilið með öðrum hætti en að veðskuldabréfin hefðu verið afhent sem trygging fyrir greiðslu víxilskuldarinnar en ekki fyrirsvarsmanni M ehf. eða M ehf. til eignar. Þá þótti ekki annað ráðið af orðalagi þess en að veðskuldabréfin hefðu eingöngu verið sett til tryggingar fyrir greiðslu víxilskuldarinnar, en ekki til tryggingar á greiðslu dagsekta sem kveðið var á um í samkomulaginu. Þar sem víxilskuldin hefði verið að fullu greidd af hálfu E ehf. var lagt til grundvallar að tryggingarréttindin væru fallin niður og M ehf. bæri þar með skylda til að afhenda E ehf. veðskuldabréfin aftur. Var því tekin til greina krafa E ehf. um að því væri heimilt með beinni aðfarargerð að fá umrædd veðskuldabréf tekin úr vörslu M ehf.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. mars 2018. Kærumálsgögn bárust réttinum 11. apríl 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 19. mars 2018 í málinu nr. A771/2017 þar sem kröfu sóknaraðila, Eyrarsveitar ehf., um að veðskuldabréf, undirritað 21. maí 2012, upphaflega að fjárhæð 7.512.369 krónur með veði á 3. veðrétti í fasteigninni Ölkelduvegi 9, íbúð 205, Grundarfirði, merkt nr. A491/12 í þinglýsingabókum sýslumannsins á Vesturlandi, og veðskuldabréf, undirritað 4. janúar 2013, upphaflega að fjárhæð 5.100.000 krónur með veði á 4. veðrétti í sömu fasteign, merkt A25/13 í þinglýsingabókum sama sýslumannsembættis, yrðu tekin með beinni aðfarargerð úr vörslu varnaraðila, Motown ehf., til heimilis að Sunnuflöt 5, Garðabæ, var hafnað.

2 Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, um aðför.

3 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og honum breytt á þá leið að allar fyrrgreindar kröfur hans í héraði verði teknar til greina. Þá er krafist málskostnaðar fyrir héraðsdómi að mati réttarins og kærumálskostnaðar.

4 Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfu sóknaraðila verði vísað frá dómi en til vara að úrskurður héraðsdóms verði staðfestur. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar að skaðlausu eða samkvæmt málskostnaðarreikningi, óháð málsúrslitum.

Málsatvik

5 Atvik máls eiga rætur að rekja til samkomulags 15. apríl 2016 milli sóknaraðila og Þ-kk-ef J-kk-ef, til heimilis að Sunnuflöt 5, Garðabæ. Samkvæmt gögnum málsins er Þ-kk-nf eini stjórnarmaður varnaraðila og framkvæmdastjóri þess en auk þess kemur fram að félagið eigi sama lögheimili og Þ-kk-nf. Varnaraðili á ekki aðild að samkomulagi þessu.

6 Samkvæmt samkomulaginu keypti Þ-kk-nf víxil af sóknaraðila að nafnvirði 3.300.000 krónur fyrir 3.000.000 króna. Víxillinn var útgefinn af P-kk-þgf H-kk-þgf í Garðabæ 15. apríl 2016 með gjalddaga 5. maí sama ár. Greiðandi og samþykkjandi víxilsins var sóknaraðili. Víxillinn er áritaður um framsal af P-kk-þgf H-kk-þgf, en framsalið er ódagsett.

7 Samkvæmt samkomulaginu lagði sóknaraðili fram tvö veðskuldabréf til,,tryggingar á greiðslu“ en óumdeilt er í málinu að þar er um sömu veðskuldabréf að ræða og kröfugerð sóknaraðila nær til. Í samkomulaginu kemur fram að ef víxillinn verður ekki greiddur á gjalddaga 5. maí 2016 eigi,,skuld þessi“ að,,bera... dagsektir kr. 10.000, á dag eftir það“.

8 Veðskuldabréfin voru framseld varnaraðila sama dag og samkomulagið var gert 15. apríl 2016 og er óumdeilt að þau eru nú í vörslu hans.

9 Víxilinn var ekki greiddur á gjalddaga 5. maí 2016. Af gögnum máls má ráða að innheimtuaðgerðum hafi upprunalega eingöngu verið beint að útgefanda víxilsins, P-kk-þgf H-kk-þgf, og í því innheimtuferli hafi verið greiddar inn á víxilskuldina 600.000 krónur 10. júní 2016. Af gögnum máls má ráða að varnaraðili kom fram sem kröfuhafi í þeim innheimtuaðgerðum.

10 Með aðfararbeiðni 31. janúar 2017 beindi varnaraðili innheimtuaðgerðum sínum til greiðslu á víxlinum að sóknaraðila. Samkvæmt aðfararbeiðninni er varnaraðili tilgreindur sem gerðarbeiðandi. Samkvæmt beiðninni eru eftirstöðvar víxilskuldarinnar 3.300.699 krónur, eftir að búið var að draga fyrrgreinda innborgun að fjárhæð 600.000 krónur frá, en þar af voru uppreiknaðir dráttarvextir 275.809 krónur, innheimtuþóknun 246.605 krónur, virðisaukaskattur á innheimtuþóknun 59.185 krónur og aðfarargjald 19.100 krónur.

11 Sóknaraðili greiddi 3.300.000 krónur inn á skuldina 1. mars 2017. Gögn málsins bera með sér að sú greiðsla hafi verið lögð inn á reikning fyrirsvarsmanns varnaraðila, Þ-kk-ef J-kk-ef. Eftirstöðvar víxilskuldarinnar ásamt kostnaði voru gerðar upp 22. mars 2017 með greiðslu að fjárhæð 53.200 krónur til lögmannsstofu varnaraðila og var aðfararbeiðni varnaraðila afturkölluð í beinu framhaldi af því.

12 Með bréfi til lögmannsstofu varnaraðila 3. maí 2017 krafðist lögmaður sóknaraðila þess að veðskuldabréfin tvö, sem voru framseld varnaraðila 15. apríl 2016, yrðu afhent með vísan til þess að þau hefðu eingöngu verið til tryggingar víxilskuldinni sem væri að fullu greidd ásamt dráttarvöxtum og kostnaði.

13 Með tölvupósti lögmanns varnaraðila og Þ-kk-ef J-kk-ef 9. maí 2017 var kröfu um afhendingu veðskuldabréfanna hafnað með vísan til þess að þau hefðu ekki eingöngu verið til tryggingar á greiðslu víxilsins heldur einnig til tryggingar greiðslu,,vanskilakostnaðar“ sem vikið væri að í samkomulaginu. Af póstinum má ráða að með,,vanskilakostnaði“ sé vísað til,,dagsekta“ sem fjallað er um í samkomulaginu frá 15. apríl 2016. Í tölvupóstinum kemur fram að víxilskuldin hafi verið í vanskilum frá 5. maí 2016 til 1. mars 2017, eða í samtals 299 daga, og nemi því,,vanskilakostnaður“ samtals 2.990.000 krónum miðað við 10.000 króna dagsektir. Fram kemur í póstinum að sú fjárhæð eigi að mati varnaraðila að bera dráttarvexti samkvæmt vaxtalögum frá 1. apríl 2017. Loks kemur fram í lok tölvupóstsins að þegar uppgjör hafi farið fram á þessum vanskilakostnaði muni,,umbjóðandi“ lögmannsins,,framselja bréfin til baka“.

14 Í málinu liggja fyrir kvittanir sem bera með sér að varnaraðili hafi innheimt afborganir af höfuðstól veðskuldabréfanna ásamt vöxtum og verðtryggingu í febrúar 2017. Um er að ræða tvær afborganir af höfuðstól ásamt vöxtum og verðtryggingu af hvoru veðskuldabréfi um sig og eru kvittanirnar gefnar út 3. og 27. febrúar 2017. Í öllum þessum kvittunum er varnaraðili tilgreindur sem kröfuhafi veðskuldabréfanna.

Niðurstaða

15 Kröfugerð sóknaraðila byggir á því að hann sé lögmætur eigandi þeirra veðskuldabréfa sem krafist er innsetningar á með beinni aðfarargerð. Byggir hann á því að framsal veðskuldabréfanna til varnaraðila 15. apríl 2016 hafi eingöngu verið til tryggingar en ekki til eignar. Jafnframt er á því byggt af hans hálfu að sú krafa sem bréfin voru sett til tryggingar á sé að fullu efnd og af þeim sökum sé varnaraðila skylt að afhenda honum þau aftur. Þótt í kröfu sóknaraðila um umráðasviptingu veðskuldabréfanna felist ekki samkvæmt orðanna hljóðan krafa um framsal bréfanna, liggur í hlutarins eðli að varnaraðila sé skylt að framselja þau aftur verði fallist á framangreindan málatilbúnað sóknaraðila. Af þeim sökum er ljóst að sóknaraðili hefur lögmæta hagsmuni af kröfugerð sinni. Samkvæmt því verður ekki fallist á frávísunarkröfu varnaraðila.

16 Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 er manni sem með ólögmætum hætti er aftrað að neyta réttinda yfir öðru en fasteign, sbr. 73. gr. sömu laga, heimilt að uppfylltum nánar tilteknum skilyrðum að beina til héraðsdómara beiðni um að réttindin séu af sýslumanni tekin með valdi úr umráðum gerðarþola og færð gerðarbeiðanda þótt aðfararheimild samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna liggi ekki fyrir. Til að fallist verði á slíka beiðni þurfa réttindi gerðarbeiðanda að vera svo ljós að sönnur verði færðar fyrir þeim með gögnum sem aflað verður samkvæmt 83. gr. laganna. Þau gögn sem hér um er ræðir eru sýnileg sönnunargögn en vitnaleiðslur og mats og skoðunargerðir skulu að jafnaði ekki fara fram, sbr. lokamálslið 1. mgr. 83. gr. laganna. Aðfararbeiðni skal að jafnaði hafnað ef varhugavert verður talið að gerðin nái fram að ganga á grundvelli þeirra sönnunargagna sem heimilt er að afla við meðferð slíkra mála, sbr. lokamálslið 3. mgr. 83. gr. laganna. Álitaefni máls þessa snýst um hvort réttindi sóknaraðila til umræddra veðskuldabréfa fullnægi framangreindum skilyrðum.

17 Óumdeilt er að sóknaraðili var eigandi veðskuldabréfanna 15. apríl 2016 er þau voru framseld varnaraðila. Upprunalegur eigandi þeirra var Nesbyggð eignarhaldsfélag ehf. en það félag framseldi bréfin til sóknaraðila 18. september 2013. Bréfin voru næst framseld 4. janúar 2016 til varnaraðila en hann framseldi þau aftur til sóknaraðila 18. mars sama ár. Loks framseldi sóknaraðili þau 15. apríl 2016 til varnaraðila eins og fyrr hefur verið rakið. Engar upplýsingar liggja fyrir í málinu um ástæður fyrri framsala veðskuldabréfanna til varnaraðila.

18 Í samkomulagi sóknaraðila og Þ-kk-ef J-kk-ef 15. apríl 2016 þar sem samið var um afhendingu skuldabréfanna segir orðrétt:,,Þ-kk-nf J-kk-nf... kaupir víxil af Eyrarsveit ehf.... að upphæð kr. 3.300.000, með gjalddaga 5. maí 2016 og greiðir fyrir kr. 3.000.000,. Til tryggingar á greiðslu leggur Eyrarsveit ehf. tvö veðskuldabréf sem eru með veði í fasteigninni Ölkelduvegi 9 á Grundarfirði fastanúmer 2298675. Ef víxillinn greiðist ekki þann 5. maí skal skuld þessi bera... dagssektir kr. 10.000, á dag eftir það.“ Framangreint orðalag verður ekki skilið með öðrum hætti en að veðskuldabréfin hafi verið afhent sem trygging fyrir greiðslu víxilskuldarinnar en ekki Þ-kk-þgf J-kk-þgf eða varnaraðila til eignar. Breytir engu í þessu sambandi þótt veðskuldabréfin hafi verið framseld til varnaraðila sem átti ekki aðild að samkomulaginu, en reglur um viðskiptabréf hafa enga þýðingu í þessu sambandi þar sem ljóst er að fyrirsvarsmaður varnaraðila átti aðild að samkomulaginu og telst varnaraðili því óhjákvæmilega jafnframt grandsamur um þennan grundvöll framsalsins. Sá skilningur að veðskuldabréfin hafi verið framseld til tryggingar en ekki til eignar er í samræmi við yfirlýsingu sem kemur fram í áður tilvitnuðum tölvupósti lögmanns varnaraðila 9. maí 2017 þar sem meðal annars segir að veðskuldabréfin verði framseld sóknaraðila,,til baka“ þegar þar tilgreindur,,vanskilakostnaður“ hafi verið gerður upp. Í greinargerð varnaraðila fyrir héraðsdómi segir jafnframt orðrétt um þetta í reifun málsatvika:,,Hluti af framangreindu samkomulagi sóknaraðila og fyrirsvarsmanns varnaraðila frá 15. apríl 2016 fólst í því að sóknaraðili lagði fram sem tryggingu fyrir skuld sinni við fyrirsvarsmann varnaraðila tvö veðskuldabréf með veði í fasteigninni að Ölkelduvegi 9 á Grundarfirði.“ Í greinargerð varnaraðila til Landsréttar segir um þetta:,,Samkomulag þetta varðar kaup á víxli auk þess sem tiltekin eru veð til tryggingar á greiðslu sóknaraðila.“ Samkvæmt þessu hafa vangaveltur í málatilbúnaði varnaraðila, um að framsalið á veðskuldabréfunum til hans hafi verið,,án fyrirvara“, enga þýðingu. Hið sama gildir um fullyrðingar í málatilbúnaði varnaraðila um að sóknaraðili hafi ekki lagt fram í málinu nein gögn,,um samningssamband sóknaraðila og varnaraðila“, enda hafa engin gögn verið lögð fram af hans hálfu um að grundvöllur framsalsins kunni að eiga sér einhverjar aðrar skýringar en að framan er rakið.

19 Samkvæmt framansögðu liggur fyrir fullnægjandi sönnun um að sóknaraðili sé eigandi veðskuldabréfanna þrátt fyrir að þau hafi verið framseld varnaraðila.

20 Varnaraðili á ekki aðild að samkomulaginu sem sóknaraðili gerði við Þ-kk-þf J-kk-þf 15. apríl 2016. Í greinargerð varnaraðila fyrir réttinum kemur hins vegar fram að Þ-kk-nf framseldi víxilkröfuna til varnaraðila. Í samræmi við það kom varnaraðili fram sem gerðarbeiðandi við innheimtu víxilsins, bæði á fyrri stigum innheimtuaðgerða þegar aðfarargerð var beint að P-kk-þgf H-kk-þgf sem útgefanda víxilsins og á síðari stigum þegar henni var beint að sóknaraðila sem samþykkjanda og greiðanda hans. Auk þess liggur fyrir að veðskuldabréfin voru framseld varnaraðila sem kom fram sem kröfuhafi við innheimtu þeirra í febrúar 2017, eins og nánar er rakið í málsatvikum hér að framan. Samkvæmt því, og í ljósi þess að varnaraðili hefur enga tilraun gert til að renna stoðum undir að framsalið á bréfunum eigi sér aðrar skýringar, verður lagt til grundvallar að tryggingarréttindin yfir veðskuldabréfunum hafi jafnframt verið framseld varnaraðila.

21 Eins og rakið er í málsatvikum er óumdeilt að víxilskuldin sem stofnað var til með samkomulaginu 15. apríl 2016 var að fullu gerð upp í mars 2017. Við uppgjörið fékk varnaraðili greiddan höfuðstól víxilsins ásamt dráttarvöxtum og innheimtukostnaði. Í kjölfarið fékk sóknaraðili víxilinn afhentan og var aðfarargerð varnaraðila þá jafnframt afturkölluð. Af orðalagi samkomulagsins verður ekki annað ráðið en að veðskuldabréfin hafi eingöngu verið sett til tryggingar á greiðslu víxilsins, en ekki til tryggingar greiðslu svokallaðra,,dagsekta“ sem vikið er að í samkomulaginu. Gögn málsins bera á fullnægjandi hátt með sér að af hálfu varnaraðila og fyrirsvarsmanns hans hafi verið litið á þá kröfu sem einhvers konar viðbótarkröfu en ekki sem hluta af víxilkröfunni. Þetta má meðal annars ráða af innheimtuferli víxilkröfunnar og því að víxillinn var afhentur sóknaraðila eftir að sú krafa var að fullu greidd. Ekki verður heldur talið skipta máli í þessu samhengi þótt fyrirsvarsmaður varnaraðila eigi ekki aðild að málinu enda hefur hann, í skjóli stöðu sinnar, haft tækifæri til að koma að sýnilegum sönnunargögnum í málinu telji hann þau hafa þýðingu. Um lögmæti,,sektarkröfunnar“ verður ekki fjallað í þessu máli, enda liggur ekkert fyrir um að hún hafi verið framseld varnaraðila eins og víxilkrafan og tryggingarréttindin yfir veðskuldabréfunum. Varnaraðili hefur engin gögn lagt fram í málinu sem renna stoðum undir að hann eigi frekari kröfur á hendur sóknaraðila sem tryggingarréttindi hans yfir veðskuldbréfunum kunna að ná til. Samkvæmt því verður að leggja til grundvallar að tryggingarréttindin séu fallin niður og honum beri þar með skylda til að afhenda sóknaraðila bréfin aftur.

22 Samkvæmt framangreindu verður talið að réttindi sóknaraðila yfir veðskuldabréfunum séu það skýr að fullnægt sé skilyrðum 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989, sbr. og 3. mgr. 83. gr. sömu laga. Verður krafa hans um honum sé heimilt með beinni aðfarargerð að fá veðskuldabréfin tekin úr vörslu varnaraðila því tekin til greina.

23

Með vísan til þessarar niðurstöðu og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991

, um meðferð einkamála

, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærum álsko st n að sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Sóknaraðila, Eyrarsveit ehf., er heimilt með beinni aðfarargerð að fá veðskuldabréf, undirritað 21. maí 2012, upphaflega að fjárhæð 7.512.369 krónur með veði á 3. veðrétti í fasteigninni Ölkelduvegi 9, íbúð 205, Grundarfirði, merkt nr. A491/12 í þinglýsinga bókum sýslumannsins á Vesturlandi og veðskuldabréf, undirritað 4. janúar 2013, upphaflega að fjárhæð 5.100.000 krónur með veði á 4. veðrétti í sömu fasteign, merkt A25/13 í þinglýsinga bókum sama sýslumannsembættis, tekin úr vörslu varnaraðila, Motown ehf., t il heimilis að Sunnuflöt 5, Garðabæ .

Varnaraðili greiði sóknaraðila 700.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.