606/2021

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist ómerkingar ummæla sem B viðhafði á Facebook auk miskabóta. Ummælin lutu að því að A hefði nauðgað C, vinkonu B, og voru þau sett fram í lokuðum umræðuhópi sem hafði þann tilgang að standa vörð um öryggi einstaklinga innan BDSM- samfélagsins. Í dómi Landsréttar kom fram að ummælin hefðu verið án fyrirvara og ekki lýst eigin upplifun hennar. Þá hefði A gefið B skýrt til kynna að hann samþykkti ekki lýsingu C á því að hann hefði framið nauðgun og var því ekki talið að ummælin hefðu verið sönn eða að B hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi þeirra þegar hún lét þau falla.

Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu vegið að persónu og æru A, sem falla undir friðhelgi einkalífs og njóta verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, og hefðu jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Voru ummælin því ómerkt. Þá var B gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 400.000 króna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 14. október 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. september 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess í fyrsta lagi að eftirfarandi ummæli sem stefnda viðhafði og birti um hann í umræðuhópnum „[...]“ á samfélagsmiðlinum Facebook verði dæmd dauð og ómerk:

„Í vor nauðgaði A ( [...] á [...]) stelpu sem er mér mjög kær.“

Í öðru lagi krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða honum 1.000.000 króna auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. júlí 2020 til greiðsludags. Í þriðja lagi krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða sér 250.000 krónur til þess að standa straum af kostnaði við birtingu dómsins í heild sinni á opinberum vettvangi. Í öllum tilvikum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4

Mál þetta varðar færslu sem stefnda birti [...] ágúst 2018 í umræðuhópnum „[...]“ á Facebook, sem stofnaður var af einstaklingum innan BDSM- samfélagsins á Íslandi.

Samkvæmt gögnum málsins var hópnum ætlað að vera vettvangur fyrir konur og kynsegin fólk, meðal annars til að gera viðvart um neikvæða reynslu af samskiptum við einstaklinga innan þess samfélags, með það fyrir augum að auka öryggi einstaklinga innan hópsins. Um var að ræða lokaðan hóp sem taldi um 28 manns á þessum tíma.

5

Ummælin er að rekja til atviks sem varð í byrjun maí 2018 og varðar áfrýjanda og vinkonu stefndu, C. Í umrætt sinn kom C á heimili áfrýjanda síðla nætur í fylgd með þáverandi eiginkonu hans, D, og kærasta hennar, E, sem einnig bjó á heimilinu. C, D og E höfðu verið að skemmta sér í miðborginni um nóttina og höfðu neytt áfengis en áfrýjandi var allsgáður. Fyrir liggur að þau fjögur deildu rúmi um nóttina og höfðu C og áfrýjandi samfarir.

6

Í hinum áfrýjaða dómi eru raktar skýrslur C, D og E við aðalmeðferð málsins í héraði um atvik í umrætt sinn en áfrýjandi gaf þar ekki skýrslu. Þá liggja fyrir skýrslur sem teknar voru af áfrýjanda og vitnunum þremur í þágu lögreglurannsóknar málsins.

7

Við skýrslutöku hjá lögreglu lýsti C því að hún hefði verið mjög ölvuð nóttina sem um ræðir og í tilfinningalegu uppnámi. Hún hefði upplifað að hún hefði ekki stjórn á aðstæðum og fundið fyrir miklu valdaójafnvægi. Þar sem þau lágu öll fjögur í rúminu og voru aðfara að sofa hefði hún sagt við áfrýjanda, eins og til að létta á spennu sem hún hafi fundið fyrir, „þú mátt alveg sofa hjá mér“, en hann hefði neitað því og henni létt við það. Hún hefði síðan verið við það að sofna þegar áfrýjandi hafi fyrirvara laust farið að hafa við hana kynferðismök og hún brugðist við með því að „spila bara með því sem hann var að gera“. Áfrýjandi lýsti atvikum á hinn bóginn á þann veg að C hefði átt frumkvæði að kynferðismökunum. Þar sem þau lágu saman í rúminu hefði hún sagt við hann „viltu ríða mér?“ Hann hefði færst undan en hún beðið um þetta nokkrum sinnum og honum þótt óþægilegt að hafna þessari umleitan. Hann hefði þó spurt C áður en þau hófu samfarir hvort hún væri viss og hún sagt honum „að halda áfram“. Hún hefði síðan ekki virst fá mikið út úr samförunum og hann hefði því hætt en hún brugðist við með því að biðja hann um að halda áfram. D lýsti því hjá lögreglu að áfrýjandi og C hefðu látið vel hvort að öðru umrætt sinn. Fyrir kynmökin hefði áfrýjandi spurt C : „Viltu þetta?“ og kvaðst D telja hann hafa spurt að því oftar en einu sinni. C hefði svarað: „Já, ríddu mér“ eða eitthvað í þá áttina. Þau hefðu bæði virst vera samþykk kynmökunum, auk þess sem C hefði ekki virst vera mjög drukkin. E greindi svo frá hjá lögreglu að þegar kynmökin voru að hefjast hefði áfrýjandi spurt C þrisvar sinnum hvort hún vildi þetta og hefði hún svarað því játandi, í síðasta sinnið með orðunum: „Já ríddu mér“. Kvað hann C ekki hafa verið sjáanlega undir miklum áfengisáhrifum þegar þetta var og kvaðst ætla að hún hafi verið samþykk kynferðismökunum. C, D og E lýstu atvikum mjög á sama veg í skýrslum sínum fyrir héraðsdómi.

8

C leitaði til [...], [...], 9. maí 2018. Þá mun hún 16. sama mánaðar hafa ritað pistil undir fyrirsögninni „[...]“ inn á samskiptamiðilinn [...], sem mun vera vettvangur fyrir samskipti um kynlíf og BDSM. Í pistlinum kemur meðal annars fram að þátttaka geti verið viðbrögð við aðstæðum sem maður sé ekki sáttur við. Hún vísaði til atviks þar sem hún hafi verið með fólki sem hún treysti og skilji hvers vegna þau hafi ekki tekið eftir neinu því líklega hafi litið út fyrir að allt væri í lagi. Mörk geti aftur á móti verið óljós og henni líði illa. Eftir að pistillinn birtist átti C samskipti á Facebook við D og E þar sem hún lýsti upplifun sinni af samskiptum við áfrýjanda umrædda nótt.

9

Fyrir liggur að stefnda og C tóku upp samband síðla í maí 2018 og að C sagði henni frá málinu. Þann 16. júní sendi stefnda áfrýjanda skilaboð þar sem hún tilkynnti honum að hann hefði verið fjarlægður úr „[...]“ á Facebook. Sú ákvörðun hafi verið tekin eftir vandlega íhugun „eftir að meðlimir í hópnum höfðu samband við mig og lýstu atvikum og samskiptum við þig sem eru ekki ásættanleg“. Hafi áfrýjandi „farið yfir mörk þeirra, brotið á þeim og látið þeim líða illa“.

10

C sendi áfrýjanda skilaboð 17. sama mánaðar þar sem fram kom að henni fyndist hann hafa brotið á sér umrætt sinn. Hún hefði verið drukkin og í mjög miklu andlegu uppnámi og ekki verið skýr og ekki í ástandi til að taka meðvitaðar ákvarðanir. Þá sagði: „Eins og ég segi var ég ekki í nokkru ástandi til að veita samþykki og upplifi mjög mikið að þú hafir misnotað aðstæður og brotið á mér.“ Er efni skilaboðanna að öðru leyti rakið í hinum áfrýjaða dómi.

11

Málsaðilar áttu í samskiptum 12. júlí vegna framangreindra skilaboða stefndu 16. júní og kom þar eftirfarandi fram hjá áfrýjanda: „Ég held ekki að neinn af þeim sem þú hefur talað við hafi logið neinu upp á mig né gert sér upp neinar vondar tilfinningar eða upplifanir. Ég held að ég eigi að reyna að segja þér frá ákveðinni upplifun og að það geti hjálpað þér og mér og þínum skjólstæðingum að líða betur. Þú hefur mitt leyfi til að sýna hverjum sem þú vilt það sem ég skrifa, nema annað sé tekið fram.“ Í kjölfarið lýsti áfrýjandi með almennum hætti að til væri „ákveðin manneskja“ sem hann liti upp til og teldi líða illa. Hann bað um leyfi til að greina með nákvæmari hætti frá sinni upplifun af samskiptum þeirra en óskaði ella eftir því að stefnda upplýsti um einhvern annan sem gæti tekið við þeim upplýsingum og náð til umræddrar manneskju þar sem hún vildi ekki tala við hann. Þessum skilaboðum áfrýjanda var ekki svarað.

Spurður um þessi samskipti hjá lögreglu kvaðst áfrýjandi með þessu hafa verið að biðja stefndu um að hjálpa sér að ná sambandi við C.

12

Hinn 24. júlí birti C eftirfarandi færslu í umræðuhópnum „[...]“: „Sæl Mig langaði að vekja athygli á manni sem heitir A, [...] á [...]. Hann nauðgaði mér í byrjun maí á þessu ári og ég veit fyrir víst að hann hefur verið óþægilegur og óviðeigandi við fleiri og virðist takmarkað virða mörk. Held það sé mjög mikilvægt að varað sé við honum.

Það sem hann gerði mér er ekki leyndarmál og það má segja frá því og nefna mig á nafn þegar það er gert ef þið viljið. Farið varlega ♥“. Áfrýjandi höfðaði mál á hendur C til ómerkingar á ummælunum í færslunni: „Mig langaði að vekja athygli á manni sem heitir A, [...] á [...]. Hann nauðgaði mér í byrjun maí á þessu ári [...].“ Er það mál rekið samhliða máli þessu hér fyrir dómi.

13

Þremur dögum síðar birti C einnig pistil á Facebooksíðu sinni í tilefni af Druslugöngunni, og hófst hann á orðunum: „Í upphafi sumarsins var mér nauðgað.“

Kom fram að gerandinn hafi verið einhver sem hún þekkti, mörk hafi verið virt að vettugi og „valdaójafnvægið æpandi“. Lýsti hún jafnframt líðan sinni og að hún hafi komist að því að „það eina sem hjálpar eitthvað af viti er að tala um þetta [...] Ekki bara segja frá því hvað gerðist, eins og ég er að gera hér, heldur segja hver gerði það, eins mikið og ég get og þori“.

14

Hinn 4. ágúst sendi áfrýjandi skilaboð á Facebook sem mun hafa verið beint til stefndu, C, D og E, auk tveggja einstaklinga annarra, svohljóðandi: „Mig langar að játa og klára þetta helvítis mál. Ég kæri mig ekki um að lifa við þessar pyntingar.“

Stefnda svaraði: „Bara fullur af einlægri iðrun sé ég. Þú getur farið á lögreglustöðina og játað þar, opið næst á þriðjudaginn.“ Með fylgdi hlekkur á vefsíðu kærumóttöku lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Því svaraði áfrýjandi: „Viltu að ég skáldi upp mína eigin játningu eða get ég fengið eintak af sögunni sem þú bjóst til?“ Við skýrslutöku hjá lögreglu kvaðst áfrýjandi hafa verið í miklu uppnámi þegar þetta var ritað. Hann hefði vaknað í maníuástandi og hegðað sér hvatvíslega, fundist það „svakalega góð hugmynd, að ég myndi bara játa og þá hérna myndi þetta mál enda“.

Hann hefði verið til í að játa hvað sem var á þessu tímamarki, en það hefði verið fölsk játning.

15

Degi síðar sendi áfrýjandi stefndu eftirfarandi skilaboð: „Ég er í alvörunni búinn að tala við lögregluna og þau segjast ekki mega gera neitt nema það komi kæra. Hvað viltu að ég geri?“

16

Sama dag birti stefnda færslu á síðunni „[...]“ þar sem hún viðhafði þau ummæli sem mál þetta varðar. Færslan í heild sinni er svohljóðandi:

Í vor nauðgaði A (

[...] á

[...]

) stelpu sem er mér mjög kær.

Ég þekki A ekki mikið en hef af og til orðið vör við og heyrt af óviðeigandi og skrítinni hegðan af hans hálfu. Mér þykir hann óþægilegur og lélegur í að virða mörk og hef haldið mig fjarri honum.

Á þessu ári byrjaði ég að fá ábendingar um óviðeigandi og skaðlega hegðan A í þremur mismunandi málum og ákvað að fjarlægja hann úr lokuðum hópi fjölkærra á Íslandi, sem ég er [...]fyrir. Ég lét A vita og hann viðurkenndi að reynsla þessara aðila væri líklega rétt og sönn.

Nýlega hefur A þó misst stjórn á sér og hefur verið að senda mér (og reyndar öðrum líka) skilaboð þar sem hann er greinilega að upplifa sig sem mikið fórnarlamb; hann er fullur af heift og það skín í gegn í þeim skilaboðum sem hann sendir mér. Ég óttast að hann sé eða muni senda fleirum slík skilaboð og beri fyrir sig örvæntingu og slæma andlega heilsu sem einhverskonar afsökun fyrir því sem hann gerir.

Þar sem senan er lítil og mikil skörun á milli kink- poly- hinsegin samfélagsins er erfitt að greina hvað á heima hvar en mér finnst sjálfri að innan kink samfélagsins sé stundum dregin full afmörkuð lína til að aðskilja það sem gerist ekki beinlíns á viðburðum innan BDSM senunnar frá því sem gerist innan hópa og óformlega netsins sem tengir okkur öll.

Það að A sé yfir höfuð að senda mér skilaboð um mál sem tengjast mér ekki er fullkomlega óviðeigandi og hluti af toxic hegðun hans. En þar sem ég tengist honum ekki, þekki hann í raun mjög lítið, og hef þegar tekið þá afstöðu að ég vil ekki að þessi hegðan sé liðin, langar mig að vera í sambandi við stjórn BDSMá Íslandi og benda á að hér sé um ítrekuð brot að ræða. Ég vil óska eftir því að þau taki afstöðu til þess að A fái að vera innan BDSM senunnar þegar hann er að brjóta á mörkum annarra (svo vægt sé til orða tekið). Mér finnst mikilvægt að þau taki afstöðu, sérstaklega í ljósi þess að nýju fólki innan senunnar er ítrekað sagt að þar sé lögð áhersla á samþykki og virðingu. Það skapar skaðlegt umhverfi og beinlínis hættulegt að segja fólki að þau séu öruggari innan hópsins heldur en utan og taka svo ekki á ofbeldismálum og skaðlegri hegðan þegar hún kemur upp.

17

C mætti hjá lögreglu 21. ágúst 2018 og gaf skýrslu þar sem hún lagði fram kæru á hendur áfrýjanda fyrir nauðgun. Rannsókn lögreglu var hætt á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var áfrýjanda og C tilkynnt um það með bréfi 21. janúar 2020.

Niðurstaða

18

Áfrýjandi reisir dómkröfur sínar á því að stefnda hafi með ummælum sínum brotið gegn friðhelgi einkalífs hans, sem varin sé af 71. gr. stjórnarskrárinnar. Stefnda hafi staðhæft að hann hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi án þess að skeyta nokkuð um sannleiksgildi þeirrar fullyrðingar, enda hafi hann hvorki verið ákærður né dæmdur fyrir slíkan verknað. Stefnda byggir á hinn bóginn á því að ummælin hafi rúmast innan tjáningarfrelsis hennar, sbr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Ummælin hafi verið sett fram í kjölfar þess að áfrýjandi hafi viðurkennt upplifun C á markaleysi og brotum hans í hennar garð og hafi hann gefið sérstakt leyfi til að sýna öðrum þá afstöðu sína. Ummælin hafi verið látin falla í fámennum og lokuðum Facebookhópi í tengslum við mikilvæga þjóðfélagsumræðu um ofbeldi, sem varði öryggi og kynfrelsi jaðarsetts hóps kvenna og kynsegin fólks. Um málsástæður aðila er að öðru leyti vísað til þess sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi.

19

Í málinu vegast á tvenns konar stjórnarskrárvernduð réttindi, annars vegar friðhelgi einkalífs áfrýjanda samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og hins vegar tjáningarfrelsi stefndu samkvæmt 73. gr. hennar. Við mat á sanngjörnu jafnvægi milli þessara grundvallarréttinda verða framangreind stjórnarskrárákvæði skýrð með hliðsjón af 8. gr. og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og þeim viðmiðum sem hafa mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn um hvort takmörkun á tjáningarfrelsi vegna einkalífsréttinda annarra teljist nauðsynleg og samrýmast lýðræðishefðum samkvæmt 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans.

20

Í dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins í málum sem þessum er gerður greinarmunur á því hvort ummæli hafi falið í sér gildisdóm eða staðhæfingu um staðreynd. Gildisdóm er ekki unnt að sanna þótt gera verði þá kröfu, misríka þó eftir aðstæðum, að sýnt sé að hann eigi sér einhverja stoð í staðreyndum. Um staðhæfingu um staðreynd, sem unnt á að vera að sanna, gilda einnig misríkar sönnunarkröfur eftir atvikum og eðli máls. Þegar svo háttar til að erfitt er að koma við sönnun er gjarnan litið til þess hvort viðkomandi hafi verið í góðri trú um réttmæti ummæla sinna þegar hann lét þau falla. Þá verður ráðið af dómaframkvæmd mannréttindadómstólsins að við mat á því hvort um gildisdóm eða staðhæfingu um staðreynd sé að ræða verði að skoða heildarsamhengi og framsetningu hinna umdeildu ummæla. Í því sambandi geti bæði haft þýðingu hvort ummælin eru liður í mikilvægri þjóðfélagsumræðu og hvort þau feli í sér aðdróttun um refsiverða háttsemi. Í máli þessu greinir aðila á um hvort ummæli stefndu hafi falið í sér gildisdóm hennar eða staðhæfingu um staðreynd.

21

Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu 7. nóvember 2017 í máli nr. 24703/15, E-kk-nf E-kk-nf gegn Íslandi, var á því byggt að yfirlýsing um að einhver hefði nauðgað annarri manneskju væri í eðli sínu staðhæfing um staðreynd sem hægt væri að sanna.

Þó útilokaði dómurinn ekki að slík staðhæfing gæti verið álitin gildisdómur, ef til þess lægju sannfærandi rök í ljósi samhengis ummælanna. Af dóminum verður jafnframt ráðið að í því sambandi beri meðal annars að líta til þess hvort ummælin eru látin falla í tengslum við meðferð sakamáls og hvort því er lokið með sakfellingu eða ekki.

Jafnvel þótt staðhæfing um nauðgun væri álitin gildisdómur teldist hún úr hófi ef hún byggði ekki á nægilega traustum staðreyndagrunni enda fæli 8. gr. mannréttindasáttmálans í sér að enginn ætti, án nægilegs staðreynda grundvallar, að þurfa að þola ásökun um að hafa gerst sekur um slíkt brot.

22

Hvort sem um er að ræða gildisdóma eða staðhæfingar um staðreyndir verður í málum sem þessum að leggja mat á það, á grundvelli sjónarmiða um meðalhóf, hvort tjáningarfrelsi verði takmarkað í þágu friðhelgi einkalífs. Í því sambandi verður litið til þess hvort ummælin feli í sér framlag til þjóðfélagsumræðu, að hverjum þau beinist, hvert viðfangsefni þeirra er og hvort fyrri háttsemi viðkomandi eigi þátt í því að ummælin voru sett fram. Þá verðu reftir atvikum litið til þess hvernig upplýsinga, sem lágu til grundvallar ummælunum, var aflað og hvort þær voru áreiðanlegar, til innihalds og framsetningar ummælanna, sem og þess hverjar afleiðingar þeirra voru.

Verða ummæli stefndu metin heildstætt út frá framangreindum sjónarmiðum.

23

Í máli þessu er óumdeilt að áfrýjandi og C höfðu samfarir í byrjun maí 2018. Hinn 24. júlí það ár birti C færslu í umræðuhópnum „[...]“ á Facebookþar sem hún viðhafði þau ummæli að áfrýjandi hefði nauðgað henni. Með hinum umstefndu ummælum á sama vettvangi [...]ágúst sama ár lýsti stefnda því yfir að áfrýjandi hefði þá um vorið nauðgað manneskju sem væri henni mjög kær. Er óumdeilt í málinu að með ummælunum hafi stefnda vísað til kynmaka áfrýjanda og C.

24

Með hinum umstefndu ummælum sakaði stefnda áfrýjanda um nauðgun sem er alvarlegt brot samkvæmt almennum hegningarlögum nr. 19/1940. Ummæli stefndu voru látin falla á vettvangi sem hafði það að markmiði að unnt væri að gera viðvart um neikvæða reynslu af samskiptum við einstaklinga innan BDSM- samfélagsins, með það fyrir augum að auka öryggi annarra innan hópsins. Þótt ummælin hafi ekki verið sett fram sem liður í víðtækari opinberri umræðu um kynferðisbrot og viðbrögð við þeim verður því ekki neitað að þau hafi falið í sér ákveðið framlag til slíkrar umræðu.

Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því litið að er ummæli stefndu voru sett fram hafði C þegar komið upplifun sinni af samskiptum við áfrýjanda á framfæri á sama vettvangi. Þáverður ekki fallist á það með stefndu að áfrýjandi þurfi sem þátttakandi í samfélagi BDSM iðkenda að þola aukið tjáningarfrelsi í ummælum um sig. Þótt ummæli stefndu hafi verið látin falla í lokuðum hópi verður ekki heldur fram hjá því litið að ávallt má búast við frekari dreifingu ummæla sem sett eru fram á alnetinu.

25

Ummæli stefndu voru fyrirvaralaus og lýstu ekki eigin upplifun hennar. Með þeim hagaði hún ekki orðum sínum eins og um væri að ræða gildisdóm eða lýsingu á upplifun annarra, heldur þvert á móti eins og áfrýjandi hefði gerst sekur um alvarlegan refsiverðan verknað. Stefnda byggir á því að ummælin hafi byggst á reynslu og upplifun C og verið sönn. Í öllu falli hafi stefnda verið í góðri trú um að þau ættu sér næga stoð í staðreyndum og vísar hún í því sambandi einnig til þess að áfrýjandi hafi í samskiptum við hana gengist við því að hafa brotið gegn C.

26

Samkvæmt 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, skal hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi talinn saklaus þar til sekt hans er sönnuð. Þá er það hlutverk dómstóla að slá því föstu hvort sakaðir menn séu sannir að refsiverðu broti. Fyrir liggur í málinu að þegar stefnda lét ummæli sín falla hafði C þegar tjáð þá upplifun sína að henni hefði verið nauðgað af áfrýjanda.

C lagði síðar fram kæru á hendur áfrýjanda en lögregla hætti rannsókn málsins á grundvelli 4. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008. Í lagaákvæðinu er vísað til þeirrar aðstöðu að ekki þyki grundvöllur til að halda rannsókn áfram, svo sem ef í ljós kemur að kæra hefur ekki verið á rökum reist. Í ljósi atvika málsins verður hvorki fallist á það með stefndu að áfrýjandi hafi í fyrri samskiptum við hana gengist við því að hafa átt kynmök við C án samþykkis hennar, né gefið leyfi fyrir dreifingu ásakana þess efnis.

Þvert á móti er ljóst að daginn áður en stefnda lét ummæli sín falla hafði áfrýjandi gefið henni skýrt til kynna að hann samþykkti ekki lýsingu C á því að hann hefði framið nauðgun, en eins og að framan greinir spurði hann stefndu þá: „Viltu að ég skáldi upp mína eigin játningu eða get ég fengið eintak af sögunni sem þú bjóst til?“

Samkvæmt öllu framangreindu og með vísan til gagna málsins að öðru leyti verður hvorki fallist á það með stefndu að hin umstefndu ummæli hafi verið sönn né að hún hafi mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi þeirra þegar hún lét þau falla.

27

Með þeim aðdróttunum sem fram komu í ummælum stefndu var vegið að persónu áfrýjanda og æru, sem falla undir friðhelgi einkalífs hans og njóta verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Ummælin voru jafnframt óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og verða þau því ómerkt.

28

Í ljósi alls framangreinds verður stefndu gert að greiða áfrýjanda miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við mat á fjárhæð bóta verður litið til þess að ummæli stefndu fólu í sér aðdróttun um að áfrýjandi hefði framið alvarlegt kynferðisbrot og að hún nafngreindi hann í færslunni sem um ræðir.

Þá leitaðist hún ekki með nokkrum hætti við að rétta hlut áfrýjanda eftir að fyrir lá að lögregla hefði hætt rannsókn málsins vegna kæru C. Á hinn bóginn verður litið til þess að stefnda lét ummælin falla í lokuðum umræðuhópi, sem eins og að framan greinir taldi um 28 manns, jafnvel þótt gera hafi mátt ráð fyrir því, sem endranær um færslur á Facebook, að þau myndu dreifast víðar. Að framangreindu virtu þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 400.000 krónur, með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

29

Eins og atvikum málsins er háttað, og með hliðsjón af því á hvaða vettvangi ummælin sem um ræðir birtust, þykja ekki efni til að verða við kröfu áfrýjanda um að stefnda verði dæmd til að standa straum af kostnaði við birtingu dómsins, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

30

Eftir úrslitum málsins verður stefndu gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn er í einu lagi eins og í dómsorði greinir. Við ákvörðun málskostnaðar er litið til þess að áfrýjandi rekur mál þetta samhliða öðru samkynja máli.

Dómsorð :

Eftirfarandi ummæli skulu vera dauð og ómerk:

„Í vor nauðgaði A ( [...]á [...]) stelpu sem er mér mjög kær.“

Stefnda, B, greiði áfrýjanda, A, 400.000 krónur í miskabætur, með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verð tryggingu frá 22. júlí 2020 til greiðsludags.

Stefnda greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.