4/2018

Útdráttur

R var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot með því að hafa í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélaganna A, Í, H og T látið hjá líða að skila virðisaukaskattsskýrslum fyrir öll tímabil ársins 2011 á lögmæltum tíma, standa skil á virðisaukaskatti og færa bókhald félaganna með lögmæltum hætti. A ehf., Í ehf., H ehf. og T ehf. sættu einnig ákæru fyrir brotin en skattyfirvöld höfðu áður endurákvarðað skatta félaganna vegna brota gegn lögum um virðisaukaskatt og gert þeim að greiða álag á vantalinn skattstofn. Í dómi Landsréttar var talið að hin tvíþætta málsmeðferð sem A ehf., Í ehf., H ehf. og T ehf. sættu færi í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu þar sem hún hefði ekki verið nægilega samþætt í tíma. Var þeim hluta ákæru, sem varðaði brot félaganna gegn lögum um virðisaukaskatt, því vísað frá héraðsdómi. Ekki þóttu efni til að vísa samsvarandi ákæruliðum á hendur R frá héraðsdómi enda hefði málsmeðferð gagnvart honum ekki lokið með ákvörðun skattyfirvalda, en einum ákærulið var þó vísað frá vegna tölulegs misræmis. Að öðru leyti var héraðsdómur staðfestur um sakfellingu R og félaganna og heimfærslu til refsiákvæða, en ekki var fallist á að sýkna R af ákæruliðum er vörðuðu vanskil á virðisaukaskatti á grundvelli jafnræðisreglu stjórnarskrár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir

I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-x-x b-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ákæruvaldið skaut máli þessu til Hæstaréttar 30. maí 2016 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2016 í málinu nr. S

634/2014.

2

Gögn málsins bárust Landsrétti

2. janúar 2018 en samkvæmt

1. mgr. 78. gr. laga nr.

49/2016 um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr.

76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017

, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma .

3 Með bréfum 15. janúar 2018 tilkynntu málsaðilar að þeir óskuðu ekki eftir því að skýrslutökur færu fram eða að upptökur framburðar fyrir héraðsdómi yrðu spilaðar við aðalmeðferð málsins og dómurinn hefur ekki talið að slík sönnunarfærsla hafi þýðingu við endurskoðun hins áfrýjaða dóms.

4 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

5

Ákærðu krefjast þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að þeir verði sýknaðir af kröfum ákæruvalds. Að þessu frágengnu krefjast ákærðu þess að refsing verði látin niður falla en ella að refsing verði svo væg sem lög heimila.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Með bréfum 31. maí 2012 tilkynnti skattrannsóknarstjóri ríkisins ákærðu Íslandsleiðum ehf. (þá

Brotaberg ehf.) og Tinnubergi ehf. að hafin væri rannsókn á bókhaldi og skattskilum þeirra vegna rekstrarársins 2011 . Sambærilegri tilkynningu var 19. júní sama ár beint til á kærðu

Atvinn ubifreiða og tækja ehf. (þá ADR flutningur og ráðgjöf ehf.) og Húsaborg ar ehf .

Vegna þessa kom ákærði R-kk-nf S-kk-nf , fyrirsvarsmaður félaganna, til skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra 14. ágúst 2012.

Í upphafi hverrar skýrslutöku var ákærða R-kk-þgf, sem hafði stöðu sakbornings, kynnt sakarefni. Þá var hann spurður út í stöðu sína hjá félögunum og aðkomu annarra að stjórn þeirra. Ákærði var því næst spurður út í bókhald félaganna og virðisaukaskattskil, útgefna sölureikninga og ástæður þess að vanhöld voru á skýrslugjöf og skattskilum. Skýrsla var tekin af J-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf meðstjórnanda vegna Húsaborgar ehf. 20. september sama ár. Aðrar skýrslutökur fóru ekki fram.

7 Með bréfi 27. september 2012 í máli Íslandsleiða ehf., 11. október sama ár í málum Atvinnubifreiða og tækja ehf. og Tinnubergs ehf., og 12. sama mánaðar í máli Húsaborgar ehf., sendi skattrannsóknarstjóri hverju þeirra skýrslu um niðurstöðu rannsóknar embættisins til athugasemda ef þurfa þætti. Engar athugasemdir bárust. Endanlegar skýrslur embættisins um rannsókn á skattskilum félaganna lágu fyrir 17. október 2012 í máli ákærða Íslandsleiða ehf., 29. sama mánaðar í málum Atvinnubifreiða og tækja ehf. og Tinnubergs ehf. og 30. sama mánaðar í máli Húsaborgar ehf. Niðurstöður rannsókna voru í öllum tilvikum á sama veg, að virðisaukaskattskýrslum vegna allra uppgjörstímabila rekstrarársins 2011 hefði ekki verið skilað, að leiðréttingarskýrslu virðisaukaskatts vegna rekstrarársins 2011 hefði verið skilað til ríkisskattstjóra eftir upphaf rannsóknar og að bókhald hefði einnig verið fært eftir að rannsókn hófst. Þá hefðu skattskyld velta og útskattur verið vantalin og gögn gefið til kynna mögulegan innskatt. Loks hefðu í tilviki Íslandsleiða ehf. verið gefnir út sölureikningar.

8 Með bréfi 18. október 2012 í tilviki Íslandsleiða ehf., 31. sama mánaðar í tilviki Atvinnubifreiða og tækja ehf. og Tinnubergs ehf., og 2. nóvember sama ár í tilviki Húsaborgar ehf., framsendi skattrannsóknarstjóri ríkisskattstjóra mál ákærðu til meðferðar á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Samhliða sendi skattrannsóknarstjóri hverju félaganna og ákærða R-kk-þgf bréf þar sem tilkynnt var um lok rannsóknar skattrannsóknarstjóra og að mál félaganna hefðu á grundvelli fyrirliggjandi gagna verið send ríkisskattstjóra sem myndi taka ákvörðun um hugsanlega endurálagningu. Kom þar jafnframt fram að fyrir lægi af hálfu skattrannsóknarstjóra að taka ákvörðun um refsimeðferð í samræmi við ákvæði 41. gr. laga nr. 50/1988 og 41. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Þar sem félögin og fyrirsvarsmenn þeirra kynnu að hafa bakað sér refsiábyrgð vegna þeirra brota sem rannsókn embættisins hefði leitt í ljós gæfist viðkomandi aðilum færi á að tjá sig um fyrirhugaða refsimeðferð. Engin svör bárust frá ákærðu.

9 Hinn 14. janúar 2013 endurákvarðaði ríkisskattstjóri virðisaukaskatt hinna ákærðu félaga á grundvelli innsendra virðisaukaskattskýrslna þeirra. Jafnframt var lagt á lögbundið álag samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988. Ríkisskattstjóri tilkynnti félögunum og skattrannsóknarstjóra um málalok 12. og 19. febrúar sama ár. Kom þá fram að með vísan til þeirrar endurákvörðunar sem fram hefði farið hefði ríkisskattstjóri ekki í hyggju að nýta sér heimild til endurákvörðunar virðisaukaskatts, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1988.

10 Með bréfum 28. febrúar 2013 vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins málefnum ákærðu til rannsóknar hjá embætti sérstaks saksóknara. Í bréfunum kom fram að málin væru send á grundvelli fyrirliggjandi gagna um rannsókn skattrannsóknarstjóra á skattskilum hinna ákærðu félaga. Hefðu félögin meðal annars vanrækt að standa skil á virðisaukaskattskýrslum fyrir rekstrarárið 2011 og færa bókhald á tilskildum tíma. Þá hefði rannsókn leitt í ljós vanframtalda skattskylda veltu, útskatt og mögulegan innskatt. Á það var bent að leiðréttingarskýrslu virðisaukaskatts hefði verið skilað eftir upphaf rannsóknar. Kynni háttsemin að varða félögin og fyrirsvarsvarsmenn þeirra refsingu.

11 Hinn 20. júní 2013 gaf J-kk-nf K-kk-nf S-kk-nf skýrslu hjá sérstökum saksóknara vegna Húsaborgar ehf. og hafði réttarstöðu sakbornings. Þá mætti ákærði R-kk-nf til skýrslutöku 11. desember 2013 vegna félaganna fjögurra. Í upphafi hverrar skýrslutöku var ákærða R-kk-þgf, sem hafði réttarstöðu sakbornings, kynnt sakarefnið. Ákærði kvaðst hafa kynnt sér efni skýrslna skattrannsóknarstjóra. Í framhaldinu var ákærði R-kk-nf spurður út í stöðu sína hjá félögunum og aðkomu annarra að stjórn þeirra. Ákærði var því næst spurður út í bókhald félaganna og virðisaukaskattskil, og ástæður þess að vanhöld voru á skýrslugjöf og skattskilum, allt með vísan til fyrri skýrslugjafar hans hjá skattrannsóknarstjóra. Til grundvallar skýrslutökunum lágu einnig yfirlit embættis sérstaks saksóknara yfir vanframtalda veltu, vanframtalinn útskatt og mögulegan innskatt, að sömu fjárhæðum og rannsókn skattrannsóknarstjóra hafði áður leitt í ljós. Því til viðbótar voru nýjar upplýsingar um greiðslustöðu félaganna vegna virðisaukaskatts bornar undir ákærða. Frekari skýrslutökur fóru ekki fram.

12 Samkvæmt framangreindum yfirlitum embættis sérstaks saksóknara, sem byggja á útprentunum úr tekjubókhaldskerfi ríkisins, nam vanframtalinn útskattur Atvinnubifreiða og tækja ehf. 5.912.845 krónum, en að teknu tilliti til greiðslustöðu félagsins miðað við færslur, þar á meðal afturvirkar, sem átt hefðu sér stað til 4. apríl 2013 voru 2.269.158 krónur vangoldnar eftir lögboðinn gjalddaga. Með sama hætti nam vanframtalinn útskattur Íslandsleiða ehf. 12.171.984 krónum, en að teknu tilliti til greiðslustöðu félagsins miðað við 4. apríl 2013 voru 699.684 krónur vangoldnar eftir lögboðinn gjalddaga, vanframtalinn útskattur Tinnubergs ehf. nam 22.078.908 krónum, en að teknu tilliti til greiðslustöðu félagsins miðað við 4. apríl 2013 voru 6.157.390 krónur vangoldnar eftir lögboðinn gjalddaga og vanframtalinn útskattur Húsaborgar ehf. nam 7.098.584 krónum, en að teknu tilliti til greiðslustöðu félagsins miðað við 7. mars 2013 voru 2.276.226 krónur vangoldnar eftir lögboðinn gjalddaga.

13 Mál þetta var höfðað á hendur ákærðu 17. júlí 2014. Ákærufjárhæðir samsvara í öllum tilvikum þeim vangoldna virðisaukaskatti sem að framan greinir.

14 Málið var þingfest 9. september 2014. Var þá bókað eftir verjanda ákærðu að óskað væri eftir því að málinu yrði frestað þar til fyrir lægi dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um tvöfalda refsingu sem svo var nefnd. Í bókuninni sagði að sækjandi legðist ekki gegn frestun málsins. Var málinu frestað til 16. desember 2014. Þegar málið var tekið fyrir síðastnefndan dag var því aftur frestað og nú til 3. mars 2015 þar sem dómur mannréttindadómstólsins lá ekki fyrir. Við fyrirtöku málsins 3. mars, 15. apríl og 23. júní 2015 lá umræddur dómur heldur ekki fyrir og var málinu enn frestað af þeim sökum og síðast til 31. ágúst sama ár. Þá var bókað að dómur hefði enn ekki gengið og hefði dómari ákveðið að aðalmeðferð málsins færi fram 14. janúar 2016. Næst var málið tekið fyrir 23. febrúar 2016 og þá bókað að fyrirhugaðri aðalmeðferð hefði verið frestað utan réttar að ósk ákærðu. Jafnframt var þá bókað: „Máli þessu var frestað eftir þingfestingu að ósk ákærða þar sem beðið var dóms mannréttindadómstóls Evrópu um tvöfalda refsingu. Sá dómur liggur ekki fyrir enn sem komið er en dómurinn telur ekki fært að fresta málinu lengur.“ Bókað var að verjandi ákærðu óskaði eftir að skila greinargerð í málinu og að veittur væri frestur í því skyni til 4. mars 2016. Jafnframt var bókað að aðalmeðferð málsins færi fram 4. apríl 2016.

15 Hjá embætti sérstaks saksóknara lagði ákærði R-kk-nf fram bréf ríkisskattstjóra 17. september 2013 sem sýndu ýmsar breytingar á virðisaukaskatti Atvinnubifreiða og tækja ehf. vegna ársins 2008, meðal annars vegna innskatts sem ekki hefði áður verið tekinn til greina. Í bréfunum er tekið fram að útborgun innskattsins sé háð greiðslustöðu hjá innheimtumanni ríkissjóðs. Undir rekstri málsins lagði verjandi ákærðu einnig fram útprentun úr tekjubókhaldskerfi ríkisins miðað við 17. febrúar 2016 og gögn um að Atvinnubifreiðar og tæki ehf. hefðu 4. október 2013 fengið greiddar út 2.322.111 krónur vegna skattbreytinga virðisaukaskatts frá árinu 2008. Upphafleg yfirlit embættis sérstaks saksóknara um vangoldinn virðisaukaskatt hinna ákærðu félaga miðuðust við greiðslustöðu 4. apríl 2013 en af þessu tilefni hlutaðist ákæruvaldið til um endurskoðun yfirlitanna miðað við 4. apríl 2016. Ákærufjárhæð vegna vangoldins virðisaukaskatts Atvinnubifreiða og tækja ehf. lækkaði við þetta úr 2.269.158 krónum í 1.014.413 krónur en ákærufjárhæðir voru að öðru leyti óbreyttar. Af útprentun úr tekjubókhaldskerfi ríkisins má ráða að breytingin hafi orðið vegna skuldajafnaðar 18. september 2013 við ógreiddan virðisaukaskatt ársins 2011 að fjárhæð 1.254.745 krónur. Þar af má rekja skuldajöfnuð á 19.255 krónum til breytinga á virðisaukaskatti félagsins vegna ársins 2008.

16 Við aðalmeðferð málsins í héraði gaf ákærði R-kk-nf skýrslu. Auk þess voru teknar skýrslur af vitnum. Um framburð ákærða og vitna fyrir héraðsdómi, sem og framburð ákærða hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins og embætti sérstaks saksóknara, er vísað til hins áfrýjaða dóms.

Málsástæður aðila

Málsástæður ákæruvaldsins

17

Ákæruvaldið hafnar því að vísa beri máli þessu frá dómi. Þá er bent á að skattyfirvöld hafi ekki lagt álag á ákærða R-kk-þf og því hafi honum ekki áður verið gerð refsing eða refsike nnd viðurlög vegna sömu háttsemi og greinir í ákæru.

18

Af hálfu ákæruvaldsins er á því byggt að ákærðu hafi unnið sér til refsingar fyrir þá háttsemi sem í ákæru greinir. Þá er málsástæðum ákærðu varðandi sýknu og niðurfellingu refsingar mótmælt.

Málsástæður ákærðu

19

Ákærðu reisa aðalkröfu sína um frávísun málsins frá héraðsdómi á því að efnismeðferð og sakf elling í því fari í bága við 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 .

Einnig er frávísunarkrafa ákærðu á því reist að útreikningar af hálfu ákæruvalds í málinu séu óskiljanlegir og rangir , meðal annars þar sem ekki hafi verið gætt að því af hálfu innheimtumanns ríkissjóðs að ráðstafa greiðslum á þann hátt sem hagkvæmast væri fyrir ákærðu.

20

Ákærðu reisa varakröfu sína um sýknu í fyrsta lagi á því að sá galli sé á ákæru að sú háttsemi sem ákærðu sé gefin að sök falli ekki undir verknaðarlýsingu 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, auk þess sem ekki sé gerð nægilega skýr grein fyrir því á hvern hátt ákærðu hafi brotið gegn lögum um bókhald. Í öðru lagi vísa ákærðu til þess að það standist ekki jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskr árinnar og sé ekki í samræmi við 1. og 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 6. og 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu að gera ákærðu refsingu í málinu vegna þess að sambærileg brot hafi með lögum nr.

24/2010 um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum lögaðila og einstaklinga í atvinnurekstri verið gerð refsilaus.

Þá er á því byggt að sök sé ekki sönnuð þar sem framlögð gögn séu takmörkuð og útreikningar rangir.

21

Kröfu um niðurfellingu refsingar byggja ákærðu á sömu sjónarmiðum og að framan eru rakin.

Niðurstaða Landsréttar

Frávísunarkrafa ákærðu vegna banns við tvöfaldri saksókn eða refsingu

22

Krafa ákærðu um frávísun frá héraðsdómi byggist sem fyrr segir á því að efnismeðferð og sakfelling í málinu fari í bága við 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu.

Í íslenskri þýðingu ákvæðisins, sem ber fyrirsögnina réttur til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis, segir að enginn skuli sæta lögsókn eða refsingu að nýju í sakamáli innan lögsögu sama ríkis fyrir brot sem hann hefur þegar verið sýknaður af eða sakfelldur um með lokadómi samkvæmt lögum og sakamálaréttarfari viðkomandi ríkis .

23 Með dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu með vísan til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu að beiting stjórnsýsluviðurlaga í formi álags á vantalinn skattstofn fæli í sér „sakamál“ í merkingu 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann og að um „sama mál“ í skilningi ákvæðisins væri að ræða ef sömu atvik eða að öllu verulegu sambærileg atvik lægju til grundvallar endurtekinni saksókn eða refsingu. Beiting ríkisskattstjóra á álagi gagnvart hinum ákærðu félögum samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988 annars vegar og rannsókn sérstaks saksóknara, ákæra og sakfelling ákærðu fyrir héraðsdómi hins vegar voru reist á sömu atvikum og því gildir 4. gr. 7. viðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu um málsmeðferðina.

24 Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í málinu A og B gegn Noregi frá 15. nóvember 2016 var ákvæði 4. gr. 7. samningsviðaukans skýrt þannig að það útilokaði ekki beitingu staðlaðs skattálags hjá skattyfirvöldum vegna vangreiðslu skatta í alvarlegri málum þar sem jafnframt gæti verið viðeigandi að efna til saksóknar fyrir refsivert brot. Í slíkum tilvikum þyrfti rekstur málanna þó að vera nægilega tengdur að efni til og í tíma til að úr verði samþætt heild, allt í því skyni að meðalhófs sé gætt og hin samþætta málsmeðferð leggi ekki óhóflegar byrðar á viðkomandi. Við mat á því hvort málsmeðferð teldist nægilega samþætt að efni til bæri í fyrsta lagi að líta til þess hvort meðferð seinna málsins hefði verið til fyllingar eða viðbótar meðferð hins fyrra, í öðru lagi til þess hvort hin tvíþætta málsmeðferð hefði verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir, í þriðja lagi til þess hvort leitast hefði verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna og í fjórða lagi til þess hvort í síðari málsmeðferðinni hefði verið tekið tillit til þeirra viðurlaga sem áður voru á lögð. Við mat á því hvort rekstur málanna teldist nægilega samþættur í tíma væri ekki gerð krafa um að meðferð beggja mála hefði farið fram samhliða frá upphafi til enda en þó þyrftu tímaleg tengsl að vera nægilega náin til að koma í veg fyrir óhóflegt óhagræði, óvissu og tafir vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma. Jafnframt var því slegið föstu að þrátt fyrir að orðalag ákvæðisins gæfi til kynna að um endanlega ákvörðun þyrfti að vera að ræða í fyrra málinu, en það hefur í framkvæmd mannréttindadómstólsins verið metið með tilliti til þess hvort kæru eða málshöfðunarfrestir séu liðnir, væri í málum af þessu tagi ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort eða hvenær ákvörðun er orðin endanleg þar sem það hafi ekki áhrif á mat á því hvort nægileg tengsl, í framangreindum skilningi, séu á milli meðferðar málanna.

25 Með dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og T-kk-ef J-kk-ef gegn Íslandi frá 18. maí 2017 og dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu að beiting álags af hálfu skattyfirvalda og sakfelling fyrir dómi á grundvelli sömu eða að öllu verulegu sambærilegra atvika séu fyrirsjáanlegar afleiðingar brota á lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í málunum var því jafnframt slegið föstu að sakamálið hefði verið til viðbótar eða fyllingar skattálagi þar sem það hefði haft ólíkan tilgang. Málsmeðferð samkvæmt 40. og 41. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sem á reynir í máli þessu, er fyllilega sambærileg málsmeðferð vegna brota á lögum nr. 90/2003. Verður því talið að framangreindum skilyrðum sé fullnægt í máli þessu. Þá ber einnig að gæta þess við ákvörðun sektarfjárhæðar samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 að skattálag samkvæmt 27. gr. laganna sé dregið frá.

26 Kemur þá til skoðunar hvort leitast hafi verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna í málinu. Samkvæmt dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í málinu A og B gegn Noregi frá 15. nóvember 2016 verður það einkum gert með samstarfi á milli þeirra aðila sem koma að rannsókn máls þannig að öflun og mat sönnunargagna úr öðru málinu sé einnig lagt til grundvallar í hinu. Við mat á þessu skilyrði ber einnig að hafa í huga að samkvæmt 7. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 skal við rannsóknaraðgerðir skattyfirvalda gæta ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 eftir því sem við getur átt, einkum varðandi réttarstöðu grunaðra manna á rannsóknarstigi.

27 Með dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu að það gæti verið hluti af efnislega samþættri málsmeðferð sem standist kröfur 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann þegar lögreglurannsókn byggir á rannsókn skattrannsóknarstjóra en nauðsynlegt reynist að afla viðbótargagna um einhverja þætti máls sem ekki hafa verið nægilega rannsakaðir af skattyfirvöldum. Í því máli hafði lögregla tekið skýrslur af að minnsta kosti fimm nýjum vitnum.

28 Þau skattalagabrot sem ákært er fyrir í máli þessu lúta að því að ekki hafi verið skilað virðisaukaskattskýrslum vegna hinna ákærðu félaga fyrir öll uppgjörstímabil rekstrarársins 2011 og að þeim virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félaganna hafi ekki verið skilað til ríkissjóðs á gjalddaga. Við skýrslutökur hjá skattrannsóknarstjóra gaf ákærði R-kk-nf svör um ástæður þess að vanhöld voru á skýrslugjöf og skattskilum og um það hver bæri ábyrgð á því að svo væri, auk þess sem hann staðfesti helstu tölulegu upplýsingar sem lágu til grundvallar rannsókninni. Skýrslutökur hjá embætti sérstaks saksóknara byggðu á grundvelli þeirrar rannsóknar og lutu að öllum sömu atriðum en því til viðbótar voru bornar undir ákærða nýjar upplýsingar um greiðslustöðu hinna ákærðu félaga. Verður því ekki talið að um ónauðsynlega endurtekningu hafi verið að ræða. Hin tvíþætta málsmeðferð var því einnig að þessu leyti nægilega samþætt að efni til.

29 Við mat á því hvort hin tvíþætta málsmeðferð hafi verið nægilega samþætt í tíma ber að leggja heildstætt mat á tímaþætti með það fyrir augum að staðreyna hvort meðalhófs hafi verið gætt. Af þeim dómum Hæstaréttar og Mannréttindadómstóls Evrópu sem áður voru nefndir má ráða að hér skipti mestu að sá heildartími sem rekstur beggja mála tók sé ekki úr hófi, að rekstur þeirra fari að töluverðu leyti fram samtímis og að ekki líði nema tiltölulega skammur tími á milli loka stjórnsýslumálsins og útgáfu ákæru eða öfugt.

30 Ríkisskattstjóri endurákvarðaði virðisaukaskatt hinna ákærðu félaga og lagði á þau lögbundið álag, samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988, 14. janúar 2013. Var það gert á grundvelli innsendra virðisaukaskattskýrslna félaganna. Tilkynnti ríkisskattstjóri ákærðu um málalok 12. og 19. febrúar sama ár og tók fram að hann hygðist ekki nýta sér heimild til endurákvörðunar virðisaukaskatts samkvæmt 5. mgr. 39. gr. laga nr. 50/1988 á grundvelli skýrslu skattrannsóknarstjóra. Skattrannsóknarstjóri vísaði málunum til embættis sérstaks saksóknara 28. febrúar 2013 og voru í framhaldi af því teknar skýrslur af J-kk-þgf K-kk-þgf S-kk-þgf 20. september sama ár og af ákærða R-kk-þgf 11. desember sama ár. Rannsókn sakamálsins hófst þannig ekki fyrr en eftir að málsmeðferð fyrir skattyfirvöldum var lokið. Þar sem málin gegn hinum ákærðu félögum voru þannig aldrei rekin samhliða í tíma uppfyllti hin tvíþætta málsmeðferð sem þau sættu ekki það skilyrði 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu að hafa verið nægilega samþætt í tíma. Verður þeim hluta ákæru sem varðar brot einkahlutafélaganna Atvinnubifreiða og tækja, Íslandsleiða, Tinnubergs og Húsaborgar gegn 8. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, sbr. 1. mgr. 40. gr. sömu laga því vísað frá héraðsdómi.

31 Markmið 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu er að koma í veg fyrir málsmeðferð að nýju eftir að annarri er lokið gagnvart sama aðila vegna sömu eða sambærilegra atvika. Engin afstaða var tekin til refsiábyrgðar ákærða R-kk-ef þegar ríkisskattstjóri endurákvarðaði 14. janúar 2013 virðisaukaskatt hinna ákærðu félaga og lagði lögbundið álag á þau, enda er það yfirskattanefnd sem úrskurðar sektir á grundvelli 40. gr. laga nr. 50/1988 nema máli sé vísað til rannsóknar lögreglu, sbr. 1. mgr. 41. gr. laganna. Þar sem málsmeðferð gagnvart ákærða R-kk-þgf lauk ekki með fyrrgreindum ákvörðunum ríkisskattstjóra verður málinu ekki vísað frá héraðsdómi hvað hann varðar á grundvelli 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Með ákvörðunum ríkisskattstjóra 14. janúar 2013 var heldur ekki tekin afstaða til þeirra ákæruliða er varða brot hinna ákærðu félaga gegn lögum nr. 145/1994 og verður þeim því ekki vísað frá héraðsdómi á grundvelli 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann.

Frávísunarkrafa ákærða vegna óskiljanlegra og rangra útreikninga

32 Ákærði R-kk-nf krefst einnig frávísunar frá héraðsdómi á þeim grundvelli að útreikningar þeir sem ákæra byggir á um vangoldinn virðisaukaskatt séu óskiljanlegir og rangir, misræmis gæti í framlögðum gögnum og að málið sé ekki fullrannsakað að þessu leyti.

33

Upphafleg yfirlit embættis sérstaks saksóknara yfir vangoldinn virðisaukaskatt hinna ákærðu félaga miðuðust við greiðslustöðu þeirra samkvæmt tekj ubókhaldskerfi ríkisins 7. mars og 4. apríl 2013, en voru síðar endurskoðuð miðað við greiðslustöðu þeirra 4. apríl 2016 . Ekkert misræmi kom fram í útreikningum varðandi vangoldinn virðisaukaskatt Íslandsleiða ehf., Húsaborgar ehf. og Tinnubergs ehf. við þ á endurskoðun og eru útreikningar ákærufjárhæða einnig í samræmi við útprentun úr tekjubókhaldskerfi ríkisins miðað við 17. febrúar 2016 sem ákærði lagði fram undir rekstri málsins. Eru því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi hvað viðkomandi ákærul iði varðar enda eru ákærufjárhæðir í fullu samræmi við framlögð gögn.

34 Hvað varðar Atvinnubifreiðar og tæki ehf. leiddi endurskoðun útreikninga ákæruvalds miðað við 4. apríl 2016 til þess að ákærufjárhæð lækkaði um 1.254.745 krónur þar sem einungis 1.014.413 krónur teldust hafa verið vangreiddar á gjalddaga þegar tekið hefði verið tillit til ráðstöfunar allra greiðslna og skuldajöfnuðar. Eru þessar niðurstöður einnig í samræmi við útprentun úr tekjubókhaldskerfi ríkisins miðað við 17. febrúar 2016 sem ákærði lagði fram undir rekstri málsins.

35 Af útprentun úr tekjubókhaldskerfi ríkisins sem fylgdi endurskoðuðu yfirliti yfir vanframtalinn og vangoldinn virðisaukaskatt Atvinnubifreiða og tækja ehf. má ráða að breyting ákærufjárhæðar hafi orðið vegna skuldajöfnuðar 18. september 2013 inn á ógreiddan virðisaukaskatt tímabilsins nóvemberdesember 2011, sem var með gjalddaga 6. febrúar 2012. Þar af má þó einungis rekja skuldajöfnuð upp á 19.255 krónur til breytinga á virðisaukaskatti félagsins vegna ársins 2008. Samkvæmt gögnum málsins leiddu skattbreytingar sem afgreiddar voru hjá ríkisskattstjóra 17. september 2013 þó til þess að félagið átti inni 2.322.111 krónur vegna ársins 2008. Það er hærri fjárhæð en sá 1.014.413 króna vangoldni virðisaukaskattur sem ákært er fyrir í 1. tl. ákæruliðar A. Vegna þessa misræmis, sem ekki hefur verið skýrt undir rekstri málsins, verður að telja að rannsókn þess sé svo áfátt hvað virðisaukaskattskil Atvinnubifreiða og tækja ehf. varðar að efnisdómur verði ekki lagður á þann hluta 1. tl. ákæruliðar A sem lýtur að því að ákærði R-kk-nf hafi sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélagsins Atvinnubifreiða og tækja ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti, sem innheimtur var í rekstri félagsins vegna uppgjörstímabilsins nóvemberdesember rekstrarárið 2011, í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988, samtals að fjárhæð 1.014.413 krónur. Verður honum því vísað frá héraðsdómi, sbr. dóm Hæstaréttar frá 26. mars 1998 í máli nr. 519/1997.

36

Ákærði R-kk-nf byggir einnig á því að þess hafi ekki verið gætt af hálfu innheimtumanns ríkissjóðs að ráðstafa greiðslum á þann hátt sem hagkvæmast væri fyrir ákærða þar sem innborgunum hafi verið varið til greiðslu álags, dráttarvaxta og gjalda áður en þeim var ráðstafað inn á höfuðstól skattskulda. Þá hafi innborgunum meðal annars verið ráðstafað til greiðslu 5.000 króna sérstaks gjalds, en innheimta þess sé löglaus, auk þess sem fjármagnstekjuskattur hafi með ólögmætum hætti verið tekinn af endurgreiðslu oftekinna dráttarvaxta.

37

Það leiðir af eðli máls og er í samræmi við lög að skattgreiðslur gangi fyrst upp í eldri skuldir en álag og dráttarvextir eru lögbundnar greiðslur sem greiða ber eftir ákveðnum reglum og verða hluti af viðeigandi skattskuld, sbr. dóm Hæstaréttar 22. júní 2000 í máli nr. 49/2000.

Hið sama gildir um 5.000 króna sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt 27. gr. b laga nr. 50/1988 fyrir hverja virðisaukaskattskýrslu sem ekki hefur verið skilað á réttum tíma.

38

Af útprentunum úr tekjubókhaldskerfi ríkisins sem fylgdu yfirlitum embættis sér staks saksóknara yfir innheimtan og skilaskyldan virðisaukaskatt félaganna verður ráðið að auk dráttarvaxta sem lögðust við skattskuldir þeirra hafi dráttarvextir í einhverjum tilvikum verið færðir skuldunum til lækkunar og að í þeim tilvikum hafi fjármagn stekjuskattur verið dreginn frá lækkuninni. Færslur vegna þessa eru annars vegar auðkenndar sem „Innv. virðisauk“ en hins vegar sem „Greiðsla v/fts“.

Hjá Íslandsleiðum ehf. nemur þessi fjármagnstekjuskattur 7.060 krónum , hjá Húsaborg ehf. nemur hann 213 kr ónum en hjá Tinnubergi ehf. er ekki um slíkar færslur að ræða.

Við uppgjör virðisaukaskatts Íslandsleiða ehf. og Tinnubergs ehf. vegna ársins 2011 var einnig skuldajafnað vegna inneigna frá eldri tímabilum en samkvæmt 4. mgr. 28. gr. laga nr. 50/1988 ber ríkissjóði að greiða dráttarvexti ef afgreiðsla og endurgreiðsla innskatts tefst lengur en mánuð frá lokum þess 21 dags frests sem kveðið er á um í 25. gr. laganna. Ekki verður því talið að um endurgreiðslur oftekinna dráttarvaxta hafi þarna verið að ræða.

39

Með vísan til framangreinds verður þeim ákæruliðum er varða vanskil einkahlutafélaganna Íslandsleið a , Húsaborg ar og Tinnubergs á virðisaukaskatti ekki vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að útreikningar ákærufjárhæða séu óskiljanlegir eða rangir eða vegna þess að málið sé ekki fullrannsakað, sbr. 53. og 54. gr. laga nr. 88/2008.

Þá eru engin efni til að vísa öðrum ákæruliðum frá dómi.

Brot gegn lögum um virðisaukaskatt og lögum um bókhald

40 Sem skráður framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélaganna Atvinnubifreiða og tækja, Íslandsleiða og Tinnubergs, og sem skráður stjórnarformaður og daglegur stjórnandi einkahlutafélagsins Húsaborgar, bar ákærði R-kk-nf ábyrgð á því að skipulag og starfsemi félaganna væri í réttu og góðu horfi, sbr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Bar hann því ábyrgð á því að bókhald væri fært í samræmi við lög og venjur og að staðin væru skil á lögboðnum sköttum og skýrslum til skattyfirvalda.

41

Ákærði R-kk-nf reisir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að sá galli sé á ákæru að sú háttsemi sem honum sé gefin að sök falli ekki undir verknaðarlýsingu 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 þar sem þess sé ekki getið að hann hafi vanrækt að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félaganna „á tilsettum tí ma“. Þá byggja ákærðu á því að ekki sé gerð nægilega skýr grein fyrir því á hvern hátt hafi verið brotið gegn lögum nr. 145/1994.

42 Samkvæmt 152. gr. laga nr. 88/2008 skal í ákæru meðal annars tilgreina nafn, kennitölu og heimili eða dvalarstað hins ákærða og hver sú háttsemi er sem ákært er út af. Samkvæmt 180. gr. laga nr. 88/2008 má ekki dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir en þó má sakfella ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staðsetning og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki orðið áfátt þess vegna. Í þeim ákæruliðum er varða vanskil á greiðslu virðisaukaskatts er ekki vísað berum orðum til þess að skatturinn hafi ekki verið greiddur „á lögmæltum tíma“ líkt og segir í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988. Þess í stað er vísað til þess að hann hafi ekki verið greiddur „í samræmi við IX. kafla laga nr. 50/1988“ en þar er kveðið á um uppgjörstímabil, gjalddaga og fleira. Hvað brot á lögum nr. 145/1994 varðar er verknaðarlýsing á þá leið að ekki hafi verið fært „tilskilið bókhald … í samræmi við kröfur laga nr. 145/1994 um bókhald“ vegna starfsemi einkahlutafélaganna Atvinnubifreiða og tækja, Íslandsleiða, Húsaborgar og Tinnubergs á rekstrarárinu 2011, en í 9. gr. þeirra laga er meðal annars kveðið á um að í bókhaldi skuli skrá viðskipti jafnskjótt og þau fara fram. Fer því ekki á milli mála fyrir hvaða háttsemi er ákært og er ákæran ekki haldin slíkum annmörkum að ákærðu hafi ekki getað tekið til varna hvað þessi ákæruatriði varðar.

43 Ákærði R-kk-nf byggir sýknukröfu sína einnig á því að það stríði gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar að gera honum refsingu í málinu þar sem brot sambærileg þeim brotum á lögum nr. 50/1988 sem ákært er fyrir hafi verið gerð refsilaus með lögum nr. 24/2010, um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum lögaðila og einstaklinga í atvinnurekstri, eða í réttarframkvæmd í kjölfar setningar þeirra. Telji hann hegðun sína því refsilausa með vísan til 1. og 2. gr. almennra hegningarlaga og 6. og 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

44 Í skýringum með frumvarpi til laga nr. 24/2010 kemur fram að lögunum var ætlað að bregðast við hruni íslensku bankanna í október 2008 með ívilnandi aðgerðum í þágu rekstraraðila í tímabundnum greiðsluvandræðum með opinber gjöld. Samkvæmt 1. gr. laganna, sem féllu úr gildi 31. desember 2011, gátu lögaðilar og einstaklingar í atvinnurekstri sótt um frest til 1. júlí 2011 til uppgjörs á vanskilum virðisaukaskatts og fleiri opinberra gjalda, en þó aðeins að viðkomandi skattar og gjöld hefðu gjaldfallið fyrir 1. janúar 2010. Í 3. gr. laganna var kveðið á um að frestur til greiðsluuppgjörs fæli í sér að dráttarvextir væru ekki lagðir á viðkomandi kröfur á fresttímabilinu frá 1. janúar 2010 til 30. júní 2011, að innheimtumaður ríkissjóðs skyldi skuldajafna inneignum vegna krafna sem frestað hefði verið upp í þær kröfur og að fullnustugerðum vegna þeirra skyldi frestað eða þær afturkallaðar.

45 Samkvæmt jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar skulu sambærileg tilvik hljóta sambærilega meðferð, nema hlutlægar og málefnalegar ástæður réttlæti mismunandi meðferð þeirra. Þau vanskil á greiðslu virðisaukaskatts sem ákært er fyrir í máli þessu varða nánar tilgreind virðisaukaskattstímabil sem voru með gjalddaga á árunum 2011 og 2012. Er ákærði því ekki í sambærilegri stöðu og fyrirsvarsmenn félaga sem féllu undir lög nr. 24/2010. Þá verður að játa löggjafanum rúmt svigrúm til þess að bregðast við því efnahagshruni sem varð á Íslandi haustið 2008 með sértækum ívilnandi úrræðum og til að marka þeim frávikum frá almennum reglum og framkvæmd sem í þeim felast tiltekinn afmarkaðan tíma. Verður því að telja að hlutlægar og málefnalegar ástæður réttlæti það að ákærði naut ekki góðs af neinum ívilnunum vegna vanskila félaganna sem hann var í forsvari fyrir. Þá var refsiheimildum laga nr. 50/1988 og ákvæði 262. gr. almennra hegningarlaga ekki breytt við setningu laga nr. 24/2010. Verður því með engu móti litið svo á að lagaheimildir skorti fyrir því að gera ákærða refsingu í málinu teljist sök hans sönnuð.

46 Að framangreindu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms varðandi efnishlið málsins verður staðfest sú niðurstaða hans að ákærði R-kk-nf hafi á rekstrarárinu 2011 ekki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum einkahlutafélaganna Atvinnubifreiða og tækja, Íslandsleiða, Húsaborgar og Tinnubergs á lögmæltum tíma og að hann hafi ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félaganna Íslandsleiða, Húsaborgar og Tinnubergs á gjalddaga þeirra tímabila og að þeim fjárhæðum er nánar greinir í dóminum. Ákærði er því sakfelldur fyrir að hafa á árinu 2011 ekki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum fjögurra félaga og fyrir að hafa ekki greitt virðisaukaskatt sem innheimtur var í rekstri þriggja félaga, samtals að fjárhæð 9.133.300 krónur. Er um meiri háttar brot að ræða í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988.

47 Á sama hátt er staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að ákærði R-kk-nf hafi brotið gegn 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. tl. 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994, með því að hafa ekki fært tilskilið bókhald fyrir öll félögin vegna starfsemi þeirra á rekstrarárinu 2011, og að háttsemin varði við 40. gr. sömu laga að því er hin ákærðu félög varðar.

48 Ákærði hefur ekki sætt refsingu áður svo vitað sé og þær virðisaukaskattskuldir sem ákært er fyrir hafa verið greiddar að fullu. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuði og verður hún bundin skilorði á þann hátt sem í dómsorði greinir. 49 Ákærða verður að auki gert að greiða sekt til ríkissjóðs. Þar sem virðisaukaskattskýrslum var ekki skilað verður heimild 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 til að víkja frá fésektarlágmarki ekki beitt. Fésektarlágmark nemur tvöfaldri þeirri skattfjárhæð sem vanrækt var að greiða, að frádregnu álagi samkvæmt 27. gr. laganna. Álag þetta skal vera 1% af þeirri fjárhæð sem vangreidd er fyrir hvern byrjaðan dag eftir gjalddaga en þó ekki hærra en 10%, sbr. 2. mgr. 27. gr. laganna. Hinn áfrýjaði dómur byggir á því að heildarfjárhæð vangoldins virðisaukaskatts hafi numið samtals 10.147.713 krónum en frá tvöfaldri þeirri fjárhæð voru dregnar samtals 2.033.426 krónur. Ljóst er því að við ákvörðun sektarfjárhæðar í héraði var dregin frá hærri fjárhæð en sem nemur álagi samkvæmt 27. gr. laga nr. 50/1988. Ákæruvaldið hefur í máli þessu krafist staðfestingar þeirrar refsingar sem ákveðin var í hinum áfrýjaða dómi og samkvæmt því verður ákærða ekki gerð hærri sekt en ákveðin var í héraði vegna brota í starfsemi hvers og eins þeirra félaga sem hann var í fyrirsvari fyrir. Verður sekt ákærða því ákveðin 16.437.000 krónur en um vararefsingu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

50 Með vísan til fyrri málsliðar 40. gr. laga nr. 145/1994 verður hverju hinna ákærðu félaga jafnframt gert að greiða sekt til ríkissjóðs sem þykir hæfilega ákveðin 50.000 krónur.

51 Öllum ákæruatriðum vegna hinna ákærðu einkahlutafélaga Atvinnubifreiða og tækja, Íslandsleiða, Húsaborgar og Tinnubergs að undanskildu bókhaldsbroti þessara félaga hefur verið vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt því verður helmingur sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi felldur á ríkissjóð, en ákærðu greiði sameiginlega helming þess kostnaðar. Þá verður ákærðu gert að greiða sameiginlega helming 1.786.748 króna áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talinn helming 1.740.000 króna málsvarnarlauna skipaðs verjanda fyrir Landsrétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar þær sakargiftir á hendur hinum ákærðu félögum Atvinnubifreiðum og tækjum ehf., Íslandsleiðum ehf., Húsaborg ehf. og Tinnuberg ehf. að hafa brotið gegn 8. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 1. mgr. 40. gr. sömu laga.

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar þær sakargiftir á hendur ákærða, R-kk-þgf S-kk-þgf, að hafa sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélagsins Atvinnubifreiða og tækja brotið gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

Ákærðu, Atvinnubifreiðir og tæki ehf., Íslandsleiðir ehf., Húsaborg ehf. og Tinnuberg ehf., greiði hver um sig 50.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa. Ákærði, R-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún niður falla að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði, R-kk-nf S-kk-nf, greiði 16.437.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í átta mánuði.

Ákærðu greiði sameiginlega helming sakarkostnaðar í héraði eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi, svo og helming áfrýjunarkostnaðar málsins 893.374 krónur, þar með talinn helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda, B-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 870.000 krónur. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.