533/2019

Útdráttur

A var sakfelldur fyrir brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í starfi sínu sem eigandi, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi K ehf. og H ehf. dregið sér samtals 36.533.931 krónu af fjármunum félaganna með því að millifæra fé af tilgreindum bankareikningum þeirra inn á persónulega bankareikninga sína. Þá var A sakfelldur fyrir að hafa í starfi sínu sem löggiltur fasteignasali hjá K ehf. dregið sér 36.133.190 krónur sem hann hafi veitt viðtöku frá kaupanda fasteignar sem varið skyldi til greiðslu á veðskuld seljanda hennar en ráðstafað henni í andstöðu við þá skyldu sína. Loks var A sakfelldur fyrir meiri háttar bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald og varðveita bókhaldsgögn vegna reksturs K ehf. á tilgreindum rekstrarárum. Við ákvörðun refsingar var einkum litið til þess að A hafði framið hluta fjárdráttarbrotanna í starfi sem löggiltur fasteignasali. Þá var horft til þess að fjárdrátturinn nam umtalsverðum fjárhæðum. Að því virtu og að teknu tilliti til 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing A ákveðin fangelsi í tvö ár. Jafnframt var A gert að greiða B skaðabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 19. júní 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 3. júní 2019 í málinu nr. S56/2018.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst sýknu af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök í Alið I. kafla ákæru og II. kafla hennar og að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um að sýkna hann af hluta sakargifta samkvæmt Blið I. kafla ákæru. Þá krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfa fyrir þau brot sem hann hefur gengist við. Til vara krefst hann þess að refsing hans verði milduð.

4 Af hálfu einkaréttarkröfuhafa er krafist staðfestingar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um kröfu hans og málskostnað. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

5 Í Alið I. kafla ákæru er ákærða gefinn að sök fjárdráttur með því að hafa í starfi sínu sem löggiltur fasteignasali og eigandi, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi einkahlutafélagsins Kaupsamningsstofunnar dregið sér samtals 12.249.100 krónur af fjármunum félagsins með því að millifæra fé af tilgreindum bankareikningum þess í Arion banka hf. inn á persónulegan reikning sinn í sama banka. Hafi alls verið um 163 millifærslur að ræða sem hafi átt sér stað á tímabilinu 19. febrúar 2014 til 24. apríl 2015 og svo sem nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi en með honum var ákærði sakfelldur fyrir þessa háttsemi. Í verknaðarlýsingu í þessum ákærulið er jafnframt greint frá því að bú Kaupsamningsstofunnar ehf. hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta 3. júlí 2015 og að skiptum á því hafi lokið 22. desember sama ár.

6 Í Blið I. kafla ákæru er ákærði borinn sökum um fjárdrátt með því að hafa í starfi sínu sem löggiltur fasteignasali hjá Kaupsamningsstofunni ehf. dregið sér samtals 36.133.190 krónur af veltureikningi félagins en um var að ræða fjármuni sem voru greiðsla kaupanda fasteignar sem ákærði hafði í sölumeðferð. Um ráðstöfun ákærða á þessum fjármunum segir svo í ákæru: „Samkvæmt yfirlýsingu frá Arion banka hf., dags. 21. nóvember 2014 átti greiðslan að greiðast inn á reikning Arion banka hf. nr. […], til uppgreiðslu á veðskuldum seljanda fasteignarinnar, B... Engin greiðsla barst inn á reikning Arion banka en þess í stað ráðstafaði ákærði kr. 19.070.000 í eigin þágu með millifærslum inn á persónulegan bankareikning sinn, […], yfir tímabilið 6. mars 2015 til 29. júní 2015, en eftirstöðvar fjárhæðarinnar, kr. 17.063.190 nýtti ákærði í þágu almenns reksturs Kaupsamningsstofunnar ehf.“ Fyrir héraðsdómi gekkst ákærði við því að hafa gerst sekur um fjárdrátt með því að hafa dregið sér fyrrnefndu fjárhæðina en krafðist sýknu að því er tekur til þeirrar síðarnefndu. Féllst héraðsdómur á sýknukröfuna með þeim rökum að ákærða væri ekki gefið að sök „að hafa dregið sér féð fyrir hönd Kaupsamningsstofunnar ehf.“.

7 Í Clið I. kafla ákæru er ákærði sóttur til saka fyrir meiri háttar brot gegn lögum um bókhald með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald og varðveita bókhaldsgögn vegna reksturs Kaupsamningsstofunnar ehf. rekstrarárin 2014 og 2015. Hann hefur játað þessar sakargiftir.

8 Loks var ákærða í II. kafla ákæru gefinn að sök fjárdráttur með því að hafa í starfi sínu sem eigandi, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi einkahlutafélagsins H104 fasteignafélags dregið sér samtals 48.394.374 krónur af fjármunum félagsins með því að millifæra fé af tilgreindum bankareikningum þess í Íslandsbanka hf. og Landsbankanum hf. inn á persónulega reikninga sína í Arion banka hf. Hafi alls verið um 206 millifærslur að ræða sem hafi átt sér stað á tímabilinu 23. júlí 2015 til 2. mars 2017 og svo sem nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi var fallið frá saksókn að því er tekur til þriggja millifærslna að fjárhæð samtals 604.590 krónur sem fallist var á að hefðu verið laun til ákærða auk annarra ótilgreindra millifærslna samtals að fjárhæð 3.504.953 krónur. Samtals nam því lækkun frá ákæru 4.109.543 krónum. Að teknu tilliti til þess var ákærði með dómi héraðsdóms sakfelldur fyrir að hafa á þann hátt sem að framan er lýst dregið sér 44.282.831 krónu.

9 Svo sem lýst er í hinum áfrýjaða dómi heldur ákærði því fram að þeir fjármunir sem hann er sakaður um að hafa dregið sér samkvæmt Alið I. kafla ákæru og II. kafla hennar hafi verið laun og verktakagreiðslur til hans fyrir vinnu sem hann hafi innt af hendi í þágu Kaupsamningsstofunnar ehf. og H104 fasteignafélags ehf. Hann hafi þó dregið það fram til ársins 2018 að skila inn skattframtölum fyrir tekjuárin 2014, 2015 og 2016 en með úrskurði ríkisskattstjóra 29. september 2018 hafi álagningu gjalda hans verið breytt og þau hækkuð til samræmis við framtaldar tekjur hans sem samtals hafi numið 37.485.831 krónu. Á þessum grunni megi vera ljóst að auðgunarásetningur, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, hafi ekki verið fyrir hendi af hans hálfu enda um fullkomlega eðlilegar greiðslur að ræða miðað við vinnuframlag hans á þessum árum.

10 Að því er varðar sakargiftir samkvæmt II. kafla ákæru byggir ákærði vörn sína að auki á því að þær verði að skoða með hliðsjón af Blið I. kafla hennar en þar sé honum meðal annars gefið að sök, svo sem fram er komið, að hafa ráðstafað samtals 19.070.000 krónum inn á eigin reikning. Af þessari upphæð hafi ákærði lagt 16.000.000 króna inn á reikning H104 fasteignafélags ehf. en þar hafi verið um að ræða lán hans til félagsins til þess að það gæti gert upp við fyrri eiganda þess samkvæmt kaupsamningi. Félagið hafi síðan tekið 20.000.000 króna lán hjá Arion banka hf. sem hafi 9. september 2015 verið varið til greiðslu á láninu sem ákærði hafi veitt því að viðbættum vöxtum og kostnaði. Engin efni standi til þess í ljósi þessara atvika að sakfella hann fyrir fjárdrátt að þessu leyti. Eftir standi 24.284.831 króna sem hann hafi ráðstafað til sín og í hafi falist laun og verktakagreiðslur svo sem áður er getið.

11 Af hálfu ákærða er á því byggt að með vísan til þess sem að framan er rakið hafi hann ekki gerst sekur um fjárdráttarbrot að því er tekur til greiðslna að fjárhæð samtals 36.533.931 króna (12.249.100 + 24.284.831) samkvæmt Alið I. kafla og II. kafla ákæru. Þessi háttsemi hans varði á hinn bóginn við 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og eftir atvikum við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga en ákæra taki ekki til brota á þessum ákvæðum.

12 Um málsatvik og röksemdir ákærða fyrir kröfum hans vísast að öðru leyti til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

13 Ákærði var á þeim tíma sem um ræðir í málinu eigandi og stjórnarmaður einkahlutafélaganna Kaupsamningsstofunnar og H104 fasteignafélags og gegndi þá jafnframt starfi framkvæmdastjóra í þeim. Hann fór því með þær heimildir sem um ræðir í 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög til að ráða hagsmunum félaganna.

14 Í málinu liggur fyrir að ákærði veitti viðtöku fyrir hönd Kaupsamningsstofunnar ehf. greiðslu að fjárhæð 36.133.190 krónur frá kaupanda fasteignarinnar að Brúnastöðum 77 í Reykjavík sem varið skyldi til greiðslu á veðskuld seljanda hennar við Arion banka hf. Þá er í ljós leitt að í stað þess að gera það ráðstafaði ákærði þessum fjármunum á þann hátt sem greinir í Blið I. kafla ákæru. Gerðist hann með þessu sekur um brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga en ekkert í verknaðarlýsingu ákæru stendur þeirri niðurstöðu í vegi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 21. mars 2005 í máli nr. 372/2004.

15 Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða að því er tekur til sakargifta samkvæmt Clið I. kafla ákæru og heimfærslu þess brots til 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 36. gr. og 1. tölulið 1. mgr. 37. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald.

16 Við mat á því hvort ákærði hafi brotið gegn 247. gr. almennra hegningarlaga með þeirri háttsemi sem honum er nú gefin að sök samkvæmt Alið I. kafla ákæru og II. kafla hennar er þess að gæta í ljósi málsvarnar ákærða að einkahlutafélög eru eftir ákvæðum laga nr. 138/1994 sjálfstæðar lögpersónur. Þótt slíkt félag lúti forræði hluthafa, sem hafa hagsmuni af hlutafjáreign sinni og réttindum sem hún veitir, tengist félagið ekki að öðru leyti fjárhag hluthafa vegna takmörkunar á ábyrgð þeirra á skuldbindingum þess, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 138/1994. Fjárhagslegir hagsmunir af einkahlutafélagi snúa á hinn bóginn fremur að lánardrottnum þess og hvílir sú meginskylda á félagi að haga ráðstöfunum sínum á þann veg að hagsmuna þeirra sé gætt. Í því felst meðal annars að óheimilt er að gera nokkrar þær ráðstafanir sem eru fallnar til þess að afla hluthöfum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað félagsins, sbr. 1. mgr. 51. gr. laganna.

17 Fjárdráttur er dæmigert tileinkunarbrot þar sem þungamiðja verknaðar felst í ólögmætri hagnýtingu þeirra eignarréttarheimilda sem eiganda einum eru ætlaðar. Snýr ólögmæt tileinkun í skilningi 247. gr. almennra hegningarlaga að því að hin óheimila meðferð á eignum annarra sé svo gróf eða vítaverð að hún sé til þess fallin að svipta eiganda varanlega umráðum sínum yfir verðmætunum. Miðast fullframning fjárdráttar við það tímamark þegar gerandi í skjóli aðstöðu sinnar sem vörsluhafi verðmæta fer að líta á þau sem sína eigin eign og fer með þau á þann veg.

18 Svo sem rakið er í héraðsdómi var bú H104 fasteignafélags ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 5. apríl 2018. Samkvæmt kröfuskrá námu lýstar veðkröfur um 34.000.000 króna, launakröfur rúmlega 600.000 krónum og almennar kröfur rúmlega 12.000.000 króna. Þar kemur einnig fram að búið hafi verið eignalaust. Kom fram í framburði ákærða fyrir héraðsdómi að farið hefði að halla undan fæti í rekstri félagsins á árinu 2017. Þá er fram komið að skiptum á þrotabúi Kaupsamningsstofunnar ehf. lauk 22. desember 2015 en það var tekið til skipta 3. júlí sama ár eða rúmum tveimur mánuðum eftir að síðasta millifærsla samkvæmt Alið I. kafla ákæru átti sér stað. Verður ráðið af framburði ákærða fyrir héraðsdómi að farið hafi að bera á erfiðleikum í rekstri félagsins á árinu 2014. Almennar kröfur sem lýst var í búið námu 5.677.920 krónum og fékkst ekkert greitt upp í þær. Þá er enn ógreidd að hluta krafa vegna ráðstöfunar ákærða á fjármunum í tengslum við milligöngu hans við sölu fasteignarinnar að […] í Reykjavík, sbr. Blið I. kafla ákæru, en einkaréttarkrafa sem höfð er uppi í málinu og ákærði hefur samþykkt snýr að þeim eftirstöðvum.

19 Því er áður lýst að það var ekki fyrr en árið 2018 sem ákærði skilaði skattframtölum fyrir tekjuárin 2014, 2015 og 2016 þar sem greiðslur til hans af bankareikningum einkahlutafélaganna, sem saksókn á hendur honum tekur til, voru taldar fram sem tekjur fyrir vinnu hans í þágu þeirra. Hafði embætti héraðssaksóknara þá um nokkurt skeið haft ákærða til rannsóknar, meðal annars á grundvelli tilkynningar skiptastjóra þrotabús Kaupsamningsstofunnar ehf., sbr. 84. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sem laut einkum að mögulegum brotum hans gegn 247. gr. almennra hegningarlaga. Gaf ákærði skýrslu hjá héraðssaksóknara 23. mars 2017 sem tók til allra þeirra sakarefna sem eru til umfjöllunar í málinu.

20 Svo sem ráða má af Clið I. kafla ákæru og játningu ákærða að því er tekur til þeirra sakargifta liggur fyrir að lögboðið bókhald vegna reksturs Kaupsamningsstofunnar ehf. var ekki fært rekstrarárin 2014 og 2015 og bókhaldsgögn voru ekki varðveitt. Jafnframt liggur fyrir að engir launaseðlar voru gefnir út. Þá tekur saksókn nú mið af því, svo sem rakið hefur verið að hluta, að millifærslur ákærða af tilgreindum bankareikningum H104 fasteignafélags ehf. inn á persónulega reikninga hans skoðast sem launagreiðslur að því marki sem samrýmist útgefnum launaseðlum á því tímabili sem II. kafli ákæru lýtur að en sú fjárhæð nemur 4.109.543 krónum.

21 Að virtu því sem að framan er rakið og að gættu ákvæði 108. gr. laga nr. 88/2008 er það niðurstaðan að með þeim millifærslum, sem getur í Alið I. kafla ákæru og II. kafla hennar og ákærði byggir á að hafi verið launagreiðslur til sín, hafi hann hverju sinni tileinkað sér hluta af fjármunum einkahlutafélaganna, sem hann hafði í vörslum sínum, og svipt þau um leið varanlegum umráðum yfir þeim fjármunum þannig að hann hafi þá þegar brotið með háttsemi sinni gegn 247. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 243. gr. þeirra. Að þeirri niðurstöðu fenginni koma röksemdir ákærða sem lúta að sakartæmingu ekki til álita við úrlausn málsins.

22 Fyrir liggur samkvæmt gögnum málsins að 27. mars 2015 millifærði ákærði 16.000.000 króna af bankareikningi sínum í Arion banka hf. yfir á bankareikning H104 fasteignafélags ehf. í Íslandsbanka hf. Er óumdeilt að hér var um að ræða hluta þeirra fjármuna sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir að hafa dregið sér samkvæmt Blið I. kafla ákæru. Þessari innstæðu var þennan sama dag ráðstafað í tengslum við kaup ákærða á öllum hlutum í félaginu af Bergkristal ehf. samkvæmt fyrirliggjandi kaupsamningi þar að lútandi. Svo sem áður er getið heldur ákærði því fram að framangreinda millifærslu eigi að skoða sem lánveitingu af hans hálfu og að H104 fasteignafélag ehf. hafi endurgreitt honum lánið 9. september 2015. Að virtri þessari málsatvikalýsingu, sem hér verður lögð til grundvallar, standa ekki rök til þess að líta svo á að með þeirri ráðstöfun sinni á fjármunum félagsins sem átti sér stað síðastnefndan dag hafi ákærði gerst sekur um fjárdráttarbrot. Verður hann því sýknaður af sakargiftum hvað hana varðar.

23 Samkvæmt öllu framansögðu er ákærði með dómi þessum sakfelldur samkvæmt ákæru að öðru leyti en því að fjárdráttarbrot hans samkvæmt II. kafla hennar tekur til þess að hann hafi dregið sér 24.284.831 krónu.

24 Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu sem þýðingu hefur við ákvörðun refsingar hans nú. Um hana er einkum til þess að líta að hluta fjárdráttarbrota sinna framdi hann í starfi sem löggiltur fasteignasali með því að ráðstafa á þann hátt sem í ákæru greinir hluta söluandvirðis fasteignar sem hann annaðist sölu á í stað þess að geyma það á sérstökum fjárvörslureikningi líkt og honum var skylt. Vegur þetta brot hans með afgerandi hætti og í ljósi atvika að öðru leyti þyngst við refsiákvörðun. Jafnframt verður að horfa til þess að fjárdráttur ákærða nam umtalsverðum fjárhæðum. Að þessu virtu og að teknu tilliti til 77. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Í ljósi alvarleika brota hans sem vísað er sérstaklega til hér að framan kemur skilorðsbinding refsingarinnar ekki til álita.

25 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu og sakarkostnað eru staðfest.

26 Ákærði verður dæmdur til greiðslu málskostnaðar fyrir Landsrétti vegna einkaréttarkröfunnar, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008, svo sem í dómsorði greinir.

27 Ákærða verður gert að greiða ¾ hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem er í heild 1.389.081 króna, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir, en að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, A-kk-nf A-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár. Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði B 100.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Ákærði greiði ¾ hluta áfrýjunarkostnaðar, sem er í heild 1.389.081 króna, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.147.000 krónur, en að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.