42/2023

Útdráttur

B krafðist þess að A yrði svipt forsjá dóttur sinnar á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi héraðsdóms var fallist á kröfu B.

Meðal gagna málsins voru tvær matsgerðir sálfræðings um forsjárhæfni A. Í dómi héraðsdóms var komist að þeirri niðurstöðu að þegar litið væri heildstætt til langvarandi vímuefnavanda A, geðræns vanda hennar og vanhæfni til að setja mörk og tryggja lágmarksöryggi barnsins væru skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga fyrir sviptingu forsjár fyrir hendi. Þá var talið að vægari úrræði hefðu verið reynd í málefnum A og barnsins. Taldi héraðsdómur að brýnt væri að stúlkan fengi næði til að vinna úr þeim áföllum sem hún hefði orðið fyrir og að festa og stöðugleiki kæmist á líf hennar til lengri tíma. Ekki væri forsvaranlegt að taka áhættuna af því að beita enn einu sinni tímabundinni vistun utan heimilis A eða öðrum vægari úrræðum en forsjársviptingu til að tryggja velferð hennar, sbr. 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að A væri nú að leita sér hjálpar við vímuefnavanda sínum og yrði ekki annað ráðið en að sú meðferð gengi vel. Þessar upplýsingar fengju þó ekki breytt þeim meginniðurstöðum framangreindra matsgerða, sem einnig fengu stuðning í öðrum gögnum málsins, að A hefði ekki nauðsynlega eða nægjanlega forsjárhæfni. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf Á-kk-nf H-kk-nf og G-kvk-nf O-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 13. janúar 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 3. janúar 2023 í málinu nr. E- [...]/2022.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum stefnda og málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Áfrýjandi gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Fram kom að hún hefði flutt á meðferðarheimilið [...], sem er starfrækt af [...], í byrjun desember 2022.

Áfrýjandi búi þar ein og henni líði vel þannig. Leigusamningur áfrýjanda á [...] sé til eins árs og renni út í desember á þessu ári en mögulegt sé að framlengja hann um eitt ár. Íbúð áfrýjanda sé stúdíóíbúð en til séu íbúðir með aukaherbergi. Áfrýjandi sé á örorku og nái að lifa út mánuðinn, auk þess sem hún sé að taka á skuldastöðu sinni. Í janúar á þessu ári hafi áfrýjandi byrjað að sækja námskeið í [...] en hana langi til að mennta sig, styrkja sig andlega og fara á vinnumarkaðinn. Hún nefndi í því sambandi meðal annars námskeið um ADHD og fjármál einstaklinga, auk þess sem fram kom að hún hygðist sækja áfallameðferð og aðra aðstoð í heilbrigðiskerfinu. Þá sé hún dugleg að fara á samkomur og sækja fundi innan AA- samtakanna. Á fyrra tímabili bindindis hafi hún einungis farið á [...] og í [...] en ekki verið í AA- samtökunum.

Áfrýjandi lýsti því þannig að þá hefði hún aðeins haldið sér allsgáðri en ekkert hefði verið á bak við það. Nú kvaðst hún fá meiri hjálp og skýrði það nánar. Áfrýjandi kvaðst hafa slitið öll tengsl við fyrrverandi neyslufélaga.

5

Áfrýjandi lýsti því að hún hefði rækt umgengni við dóttur sína tvisvar í janúar á þessu ári í tvo klukkutíma. Síðan hafi hún hitt dóttur sína á heimili fósturforeldra í apríl í þrjár klukkustundir. Stefndi vilji leyfa henni að umgangast dóttur sína í samtals níu klukkutíma á ári, þrisvar í þrjá klukkutíma í senn. Áfrýjandi kvað samskipti sín við fósturmæður dóttur sinnar vera góð. Áfrýjandi kvaðst hafa sótt um myndsímtöl þá mánuði þegar hún hefði ekki umgengni en stefndi hefði tekið jákvætt í tvö myndsímtöl á ári. Síðasta umgengni hefði verið í apríl, gengið vel og dóttir áfrýjanda þá sagst hafa saknað hennar. Kvaðst áfrýjandi vera mjög tengd dóttur sinni og að stúlkan væri mjög tengd fjölskyldu hennar. Þá ætti áfrýjandi í góðu sambandi við son sinn sem hún hefði ekki forsjá yfir. Ef áfrýjandi fengi aftur forsjá yfir dóttur sinni yrði að gera það í samvinnu við fósturforeldra og barnavernd. Dóttur áfrýjanda hafi gengið afar vel á þeim stað þar sem húnnúbúi. Dóttir hennar hafi verið greind með [...]og sé hvatvís og eigi erfitt með að læra og sitja kyrr. Vel hafi verið tekið á þessu og stúlkan þroskast hratt. Áfrýjandi kvaðst ekkert geta sett út á núverandi aðstæður dóttur sinnar en stúlkan hefði fengið mikla hjálp í fósturvistun og líði núna vel. Erfitt væri að segja til um hvernig dótturinni myndi ganga ef hún færi aftur til hennar, það gæti gengið vel eða illa, en stúlkan myndi þá þurfa aðstoð og aðlögun. Ef áfrýjandi næði að halda stöðugleika væri hún jafn hæf og fósturmæður dóttur hennar.

Niðurstaða

6

Helstu málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi sem og málsástæðum beggja aðila.

Með héraðsdómi var áfrýjandi svipt forsjá dóttur sinnar. Í málinu liggja frammi tvær matsgerðir sálfræðings um forsjárhæfni áfrýjanda sem aflað var af stefnda, annars vegar frá 18. september 2020 og hins vegar svonefnt endurmat frá 19. febrúar 2022.

Helstu niðurstöðum matsgerðanna er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

7

Svo sem komið hefur fram leitar áfrýjandi sér nú hjálpar vegna vímuefnavanda síns á meðferðarheimili og verður ekki annað ráðið en að sú meðferð gangi vel. Þessar upplýsingar fá þóekki breytt þeim meginniðurstöðum framangreindra matsgerða, sem fá einnig stuðning í öðrum gögnum málsins, að áfrýjandi hafi ekki nauðsynlega eða nægjanlega forsjárhæfni vegna vímuefnavanda hennar, geðrænna erfiðleika og veikleika í vitsmunaþroska.

8

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

9

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef I-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 1.200.000 krónur.