441/2022

Útdráttur

B höfðaði mál gegn L og krafðist viðurkenningar á því að L væri skylt að endurreikna lán vegna tveggja nánar tilgreindra skuldabréfa sem gefin voru út árið 2002 og 2008, með hliðsjón af því að vextir og verðbætur afborgana sem hefðu verið eldri en fjögurra ára á nánar tilgreindum dögum í desember 2016 væru fyrndar. B hafði fengið samþykkt frumvarp að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar í janúar 2010 sem eldra skuldabréfið féll undir. Þá komst á tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í febrúar 2010 sem yngra skuldabréfið féll undir. Þegar umrædd úrræði komust á voru engar afborganir skuldabréfanna fallnar í gjalddaga. Fékk L greitt samkvæmt nauðasamningi til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins til 1. nóvember 2011 en engar greiðslur bárust vegna yngra skuldabréfsins frá því tímabundin greiðsluaðlögun komst á. B var veitt heimilt til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 en með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í nóvember 2016 var ákvörðun umboðsmanns skuldara um að fella niður greiðsluaðlögunarumleitanirnar staðfest.

Þá reiknaði L upp lán B og hóf hann að greiða af lánunum að nýju í janúar 2017. Í dómi Landsréttar kom fram að nauðasamningur til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins og tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna vegna yngra skuldabréfsins hefðu verið í gildi þegar B var veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Því var skuld B ekki gjaldkræf þegar heimildin var veitt, þrátt fyrir að greiðslufall samkvæmt umræddum nauðasamningi vegna eldra skuldabréfsins hefði orðið eftir 1. nóvember 2011 og ekkert hefði fengist greitt upp í yngra skuldabréfið frá gildistöku samningsins. Þegar umboðsmaður skuldara veitti B heimild til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 hófst tímabundin frestun greiðslna þar sem L var samkvæmt a-lið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum. Strax í kjölfar þess að greiðsluaðlögunarumleitanir B voru felldar niður var skuld hans reiknuð út og honum kynnt staða hennar ásamt vöxtum og verðbótum en B hóf greiðslu hennar í janúar 2017. Með þessum afborgunum og beinum viðurkenningum á skuldastöðu sinni rauf B fyrningu krafna um vexti og verðbætur. Var L því sýknaður af kröfum B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. júlí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 9. júní 2022 í málinu nr. E- 392/2022.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkennt verði að stefnda sé skylt að endurreikna lán áfrýjanda vegna fasteignaveðbréfs nr. 41742, sem gefið var út 7. maí 2002, með hliðsjón af því að vextir afborgana sem voru eldri en fjögurra ára 7. desember 2016 séu fyrndir. Þá krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði með dómi að stefnda sé skylt að endurreikna lán áfrýjanda vegna fasteignaveðbréfs nr. 51056, sem gefið var út 12. ágúst 2008, með hliðsjón af því að vextir og verðbætur afborgana sem voru eldri en fjögurra ára 12. desember 2016 séu fyrndar. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins og helstu málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram gaf áfrýjandi 7. maí 2002 út veðskuldabréf nr. 41742 til stefnda að fjárhæð 2.000.000 króna, tryggt með veði í nánar tilgreindri fasteign. Þá gaf áfrýjandi út veðskuldabréf nr. 50413 til stefnda 12. ágúst 2008 að fjárhæð 17.500.000 krónur, tryggt með veði í nánar tilgreindri fasteign. Breyting var gerð á greiðsluskilmálum síðarnefnda veðskuldabréfsins 1. október 2008 og 21. apríl 2009 en við síðari breytinguna fékk það nýtt númer, 51056.

5

Frumvarp að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar vegna skulda áfrýjanda var samþykkt 21. janúar 2010 og féll veðskuldabréf nr. 41742 undir frumvarpið. Þá voru engar afborganir þess fallnar í gjalddaga. Samkvæmt frumvarpinu skyldi greiðsluaðlögunin vara í fimm ár. Frumvarpið var lagt fyrir héraðsdóm til staðfestingar sem staðfesti nauðasamninginn með úrskurði 8. febrúar 2010.

6

Tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna komst á frá og með 26. febrúar 2010.

Féll skuld áfrýjanda samkvæmt veðskuldabréfi nr. 51056 undir það úrræði. Engar afborganir þess voru þá fallnar í gjalddaga. Skyldi greiðsluaðlögunin vara í 60 mánuði. Áfrýjandi fékk í nóvember 2011 samþykkta hjá stefnda svonefnda 110% leið vegna umrædds veðskuldabréfs.

7

Samkvæmt gögnum málsins fékk stefndi greitt samkvæmt nauðasamningi til greiðsluaðlögunar vegna skuldabréfs nr. 41742 til 1. nóvember 2011 en engar greiðslur bárust vegna skuldabréfs nr. 51056 frá því tímabundin greiðsluaðlögun vegna fasteignaveðkrafna komst á.

8

Með ákvörðun umboðsmanns skuldara 28. mars 2012 var áfrýjanda veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Greiðsluaðlögunarumleitanir áfrýjanda voru felldar niður með ákvörðun umboðsmanns skuldara 1. ágúst 2013. Sú ákvörðun var kærð til kærunefndar greiðsluaðlögunarmála sem felldi ákvörðunina niður með úrskurði 5. nóvember 2015. Umboðsmaður skuldara tók mál áfrýjanda þá til efnislegrar meðferðar á ný. Með ákvörðun umboðsmanns skuldara 8. júlí 2016 voru greiðsluaðlögunarumleitanir áfrýjanda felldar niður. Með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála 23. nóvember 2016 var ákvörðun umboðsmanns skuldara staðfest.

9

Í desember 2016 reiknaði stefndi upp lán áfrýjanda samkvæmt veðskuldabréfum nr. 41742 og 51056. Í janúar 2017 hóf áfrýjandi að greiða af lánunum að nýju.

Niðurstaða

10

Áfrýjandi byggir á því að vextir sem verið hafi eldri en fjögurra ára 7. desember 2016 vegna veðskuldabréfs nr. 41742 og vextir og verðbætur sem verið hafi eldri en fjögurra ára 12. desember 2016 vegna veðskuldabréfs nr. 51056 hafi verið fyrndar þegar stefndi reiknaði upp lánin í desember 2016, sem leiða eigi til lækkunar eftirstöðva skulda áfrýjanda við stefnda. Vísar áfrýjandi meðal annars til þess að ekkert hafi verið greitt af veðskuldabréfi nr. 41742 frá 1. nóvember 2011 til 7. desember 2016 og af veðskuldabréfi nr. 51056 frá því tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna komst á 26. febrúar 2010. Stefndi hafnar málatilbúnaði áfrýjanda.

11

Um nauðasamning til greiðsluaðlögunar vegna skuldabréfs nr. 41742 giltu ákvæði X. kafla a. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Samkvæmt 63. gr. b þeirra laga, eins og henni var breytt með 36. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga, gilda reglur X. kafla um nauðasamning til greiðsluaðlögunar, að frátalinni 3. mgr. 60. gr. laganna. Í síðargreindum kafla er fjallað um réttaráhrif nauðasamnings. Samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 60. gr. laga nr. 21/1991 hafa efndir samningskröfu í samræmi við ákvæði nauðasamnings sömu áhrif og ef krafan hefði verið efnd eftir upphaflegu efni sínu. Í 1. mgr. 62. gr. laganna kemur fram að meðan nauðasamningur hefur ekki verið efndur að fullu megi ógilda hann með dómi í máli sem einhver sá, sem á samningskröfu, höfðar á hendur skuldaranum. Þá fellur nauðasamningur sjálfkrafa úr gildi ef hann hefur ekki verið efndur að fullu og skuldarinn fær heimild til að leita nauðasamnings á ný eða bú hans er tekið til gjaldþrotaskipta, sbr. 2. mgr. 62. gr. Ef nauðasamningur fellur úr gildi samkvæmt 62. gr. raknar við réttur lánardrottna skuldarans til að krefja hann um efndir samningskrafna eins og samningurinn hefði aldrei verið gerður, sbr. 1. mgr. 63. gr. laganna.

12

Veðskuldabréf nr. 51056 féll undir tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna samkvæmt lögum nr. 50/2009 um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. þeirra laga getur veðhafi, sem af greiðsluaðlögun er bundinn, leitað eftir ógildingu hennar meðan á tíma hennar stendur eftir sömu reglum og gilda um ógildingu nauðasamnings.

13

Af því sem hér hefur verið rakið og efni framangreindra ákvæða X. kafla laga nr. 21/1991 leiðir að nauðasamningur til greiðsluaðlögunar vegna veðskuldabréfs nr. 41742 og tímabundin greiðsluaðlögun vegna veðskuldabréfs nr. 51056 var í gildi þegar áfrýjanda var veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar 28. mars 2012. Því var skuld áfrýjanda samkvæmt veðskuldabréfunum ekki gjaldkræf þegar heimildin var veitt, þrátt fyrir að greiðslufall samkvæmt umræddum nauðasamningi vegna veðskuldabréfs nr. 41742 hafi orðið eftir 1. nóvember 2011 og ekkert hefði fengist greitt upp í veðskuldabréf nr. 51056 frá því að tímabundin greiðsluaðlögun komst á. 14

Þegar umboðsmaður skuldara veitti áfrýjanda heimild til að leita greiðsluaðlögunar 28. mars 2012 hófst tímabundin frestun greiðslna þar sem stefnda var samkvæmt a- lið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum. Eins og áður er rakið var ákvörðun umboðsmanns skuldara 8. júlí 2016 um að fella niður greiðsluaðlögunarumleitanir áfrýjanda staðfest með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála 23. nóvember sama ár. Strax í kjölfarið var skuld áfrýjanda reiknuð út og honum kynnt staða hennar ásamt vöxtum og verðbótum en áfrýjandi hóf greiðslu hennar í janúar 2017, svo sem nánar er gerð grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi.

15

Með vísan til alls framangreinds verður ekki fallist á þá málsástæðu áfrýjanda að þar sem greiðslur af lánunum hafi fallið niður frá árinu 2010 annars vegar og 2011 hins vegar teljist vextir og verðbætur vera fyrndar.

16

Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

17

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.