524/2023

Útdráttur

Ákæruvaldið kærði úrskurð héraðsdóms þar sem ákærukafla II í ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 21. febrúar 2023 var vísað frá dómi. Í ákærukaflanum var X gefið að sök peningaþvætti með því að hafa á tilteknu tímabili tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings af sölu og dreifingu á óþekktu magni ávana- og fíkniefna, og eftir atvikum ávinnings sem aflað var með öðrum ólögmætum og refsiverðum hætti, samtals 29.225.679 krónur. Í úrskurði Landsréttar kom fram að lýsing á þeirri refsiverðu háttsemi sem X væri gefin að sök í ákærukaflanum væri afar víðtæk, almenn og valkvæð. Lýsingin fæli að verulegu leyti í sér upptalningu á verknaðaraðferðum sem nefndar væru í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, án þess að leitast væri við að afmarka hana frekar á grundvelli þeirrar rannsóknar sem fram fór. Þá tilgreindi Landsréttur fleiri atriði sem ykju á óskýrleika. Taldi rétturinn slík tvímæli uppi um hverjar sakargiftir væru samkvæmt ákærukafla II að ákærða yrði með réttu talið torvelt að gera sér grein fyrir hvað hann væri sakaður um. Annmarkarnir væru það verulegir að ekki væri annað fært en að vísa ákærukaflanum frá héraðsdómi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 10. júlí 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. júlí 2023 í málinu nr. S- [...]/2023 þar sem vísað var frá dómi ákærukafla II í ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 21. febrúar 2023. Kæruheimild er í t-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og héraðsdómi gert að taka málið til efnislegrar meðferðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Í hinum kærða úrskurði er gerð grein fyrir c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og því hvernig ákvæðið hefur verið skýrt í dómaframkvæmd. Auk þeirra dóma sem þar eru nefndir er hér að líta til dóms Hæstaréttar 13. apríl 2022 í máli nr. 34/2021, þar sem ákærulið vegna peningaþvættis var vísað frá dómi og meðal annars vísað til þess að þar væri hinni ætluðu refsiverðu háttsemi lýst með valkvæðum hætti.

5

Lýsingin á þeirri refsiverðu háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákærukafla II er afar víðtæk, almenn og valkvæð. Þannig er ákærða gefið að sök að hafa „tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings“ af sölu og dreifingu á óþekktu magni ávana- og fíkniefna, og eftir atvikum ávinningi sem aflað var með öðrum ólögmætum og refsiverðum hætti. Lýsingin felur að verulegu leyti í sér upptalningu á verknaðaraðferðum sem nefndar eru í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, án þess að leitast sé við að afmarka lýsinguna frekar á grundvelli þeirrar rannsóknar sem fram fór. Þá verður að telja lýsinguna óskýra með tilliti til þess munar sem er á 1. og 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga, en þegar ákæruliðurinn er virtur í heild virðist nærtækast að skilja hann svo að látið sé liggja á milli hluta hver hafi framið hin ætluðu frumbrot. Líkt og rakið er í hinum kærða úrskurði er röksemdum fyrir ákæru síðan blandað saman við hina eiginlegu verknaðarlýsingu, sem er til þess fallið að auka frekar á óskýrleika.

6

Þrátt fyrir að 264. gr. almennra hegningarlaga lýsi margskonar háttsemi refsiverða felur c-liður 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 í sér kröfu um að sú háttsemi sem ákært er fyrir, að aflokinni rannsókn, sé afmörkuð eftir því sem kostur er. Samkvæmt því sem að framan er rakið var þess ekki nægilega gætt við útgáfu ákæru. Hin almenna, opna og valkvæða verknaðarlýsing í ákærukafla II er ekki svo greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni einni hvaða háttsemi hann er sakaður um og ákæran að öðru leyti bætir þar ekki úr. Eru þannig uppi slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru samkvæmt ákærukafla II að ákærða verði með réttu talið torvelt að gera sér grein fyrir hvað hann er sakaður um. Þá verður að telja þessa annmarka það verulega að ekki sé annað fært en að vísa ákærukaflanum frá héraðsdómi. Þegar af þessari ástæðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

7

Kærumálskostnaður úrskurðast ekki, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sératkvæði

S-kk-ef S-kk-ef

1

Með ákæru lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 21. febrúar 2023 var varnaraðila annars vegar í I. kafla ákærunnar gefið að sök fíkniefnalagabrot með því „að hafa, miðvikudaginn 11. júní 2019, í íbúð sinni í [...], í Reykjavík, haft í vörslum sínum í sölu- og dreifingarskyni 5,05 gaf amfetamíni, 8,07 gaf MDMA, 59,93 gaf kókaíni og 5,53 gaf [maríjúana] sem lögreglumenn fundu við húsleit í íbúðinni.“ Hins vegar var varnaraðila í II. kafla ákærunnar gefið að sök peningaþvætti með því „að hafa frá 7. september 2017 til og með 5. júní 2019 tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings af sölu og dreifingu á óþekktu magni ávana- og fíkniefna, og eftir atvikum ávinning[s] sem aflað var með öðrum ólögmætum og refsiverðum hætti, samtals kr. 29.225.679 sem ákærði notaði meðal annars til eigin framfærslu.“

2

Mál þetta var þingfest 20. mars 2023 og kom varnaraðili fyrir dóminn þar sem hann neitaði sök samkvæmt báðum ákæruköflum. Undir rekstri málsins hafði varnaraðili uppi kröfu um frávísun á II. kafla ákæru frá dómi. Með úrskurði héraðsdóms 7. júlí 2023 var fallist á kröfu varnaraðila um frávísun á II. kafla ákæru þar sem verknaðarlýsing þess hluta ákærunnar var ekki talin nægjanlega skýr til þess að varnaraðili gæti haldið uppi viðhlítandi vörnum og jafnframt, út frá hinu sama, dómstólar fjallað efnislega um málið án þess að hallaði á varnaraðila. Taldi héraðsdómur að um verulega annmarka á ákæru væri að ræða sem ekki yrði bætt úr við frekari meðferð málsins fyrir dómi.

3

Samkvæmt c-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brot er framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga. Í dómum Hæstaréttar hafa þessi fyrirmæli verið skýrð svo að lýsing á háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti af henni ráðið hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Ekki mega vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir séu að með réttu verði ákærða talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Að þessu leyti verður ákæra að vera svo skýr að dómara sé kleift af henni einni að gera sér grein fyrir hvað ákærði er sakaður um og hvernig sú háttsemi verður talin refsiverð.

Ákæra verður því að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókn svo að dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra hegðun en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

4

Eins og áður greinir er ákæru málsins skipt upp í tvo kafla. Í II. kafla ákæru sem deilt er um hvort vísa skuli frá dómi er í upphafi lýst á hvaða tímabili ætlað peningaþvætti eigi að hafa átt sér stað auk þess sem að ætluð frumbrot eru tilgreind sem sala og dreifing á óþekktu magni ávana- og fíkniefna og eftir atvikum ávinningur sem aflað var með öðrum ólögmætum og refsiverðum hætti. Í framhaldinu er gerð grein fyrir heildarandlagi þeirra fjármuna sem voru til rannsóknar á tímabilinu og greint á milli skýrðrar og óskýrðrar innkomu og óútskýrðrar notkunar reiðufjár. Í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 er kveðið á um að hver sá sem tekur við, nýtir eða aflar sér eða öðrum ávinnings af broti á lögunum eða af refsiverðu broti á öðrum lögum, eða meðal annars umbreytir slíkum ávinningi, flytur hann, sendir, geymir, aðstoðar við afhendingu hans, leynir honum eða upplýsingum um uppruna hans, eðli, staðsetningu eða ráðstöfun ávinnings, skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Með lögum nr. 149/2009 var gildissvið 264. gr. víkkað og fært til núverandi horfs. Tekur ákvæðið til ávinnings af öllum refsiverðum brotum. Í athugasemdum við greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 149/2009 og jafnframt í dómi Hæstaréttar Íslands 8. nóvember 2001 í máli nr. 200/2001 kom fram að þegar litið væri til tilgangs ákvæðis um peningaþvætti yrði ekki gerð sú krafa að fyrir lægi hvaða brot væri nákvæmlega um að ræða heldur yrði að meta það í ljósi atvika hverju sinni hvort sýnt væri nægilega fram á að ávinningur væri ekki af lögmætum toga heldur stafaði af broti á lögunum. Í dómi Landsréttar 20. maí 2022 í máli nr. 499/2020 vísaði rétturinn frá ákæru á grundvelli þess að lágmarksskírskotun kæmi ekki fram í ákæru um tengsl frumbrots og þess ávinnings sem átti að hafa leitt af því. Í því máli var í ákæru í engu vikið að einstökum brotum eða afmörkun þeirra brota sem legið gætu til grundvallar ákæru um peningaþvætti enda var tilvísun í ákæru einungis til þess að ákærða hefði aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum á tilteknu tímabili. Ólíkt því sem uppi var í máli nr. 499/2020 verður fallist á með sóknaraðila í máli þessu að lágmarksskírskotun sé að finna í ætlað frumbrot líkt og dómurinn gerir kröfur um og þá verður af orðalagi ákærunnar ekki annað ráðið en að lýsing á þeirri háttsemi sem varnaraðila er gefið að sök sé með þeim hætti að hann geti ráðið af henni hvað hann er sakaður um.

5

Í hinum kærða úrskurði kemur enn fremur fram að tölulegt ósamræmi sé í ákæru þar sem samtala rekjanlegrar innkomu varnaraðila komi ekki heim og saman við sundurliðun á skýrðri og óútskýrðri innkomu varnaraðila. Að mati héraðsdóms virtist hið sama að nokkru marki eiga við um rekjanlega notkun eða umráð varnaraðila á reiðufé í gjaldeyrisviðskiptum, bifreiðakaupum og haldlögðu fé á því tímabili sem meint peningaþvætti á að hafa átt sér stað þar sem sú samtala samrýmdist ekki öðrum tilgreindum undirfjárhæðum í 3. mgr. II. kafla ákærunnar. Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar hefur verið gerð grein fyrir ætluðu tölulegu ósamræmi og útskýrt hvernig samtölurnar eru reiknaðar út og þá liggur fyrir tafla og útskýringar í gögnum málsins þar sem gerð er grein fyrir hverri tölu í töflu.

6

Af öllu framansögðu er verknaðarlýsing og afmörkun á verknaðarþætti II. kafla ákæru í samræmi við lýsingu á peningaþvætti í réttarframkvæmd og er kaflinn að mínu mati nægilega skýr til þess að varnaraðila sé fært að ráða af honum hvaða háttsemi hann er sakaður um. Uppfyllir II. kafli ákæru því skilyrði c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr.

7

Að öllu framangreindu virtu tel ég rétt að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.