363/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni þrotabús W hf. um dómkvaðningu matsmanns. Beiðnin var sett fram undir rekstri dómsmáls þrotabúsins á hendur J og fleirum þar sem meðal annars var krafist riftunar á nánar tilgreindri greiðslu W hf. til J. Af hálfu J var á því byggt að matsbeiðnin væri í andstöðu við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, svör við spurningum matsbeiðninnar væru bersýnilega tilgangslaus til sönnunar í málinu, sbr. 3. mgr. 46. gr. sömu laga, auk þess sem þær væru óljósar og óskýrar, fælu í sér viðbót við málatilbúnað þrotabús W hf. samkvæmt stefnu og leiddu til óviðunandi tafa á rekstri málsins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að samkvæmt lögum nr. 91/1991 ættu aðilar að meginstefnu til rétt á því að afla þeirra sönnunargagna sem þeir teldu þörf á. Það væri því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum.

Tilgangur fyrirhugaðrar matsgerðar væri meðal annars að sýna fram á ógjaldfærni W hf. þegar félagið innti af hendi þá greiðslu sem krafist er riftunar á í fyrrgreindu máli. Ekki var fallist á að þær málsástæður sem byggt var á af hálfu J leiddu til þess að hafna bæri beiðni þrotabús W hf. um dómkvaðningu matsmanns. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. maí 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 10. júní 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. maí 2021 í málinu nr. E- 2158/2020 þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst þess aðallega að kæru sóknaraðila verði vísað frá dómi en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 28. mars 2019 var bú WOWair hf. tekið til gjaldþrotaskipta og er frestdagur við skiptin sami dagur. Varnaraðili höfðaði mál á hendur sóknaraðila og S-kk-þgf M-kk-þgf í janúar 2020 og krafðist riftunar á greiðslu WOWair hf. til sóknaraðila að fjárhæð 901.624 bandaríkjadalir sem innt var af hendi með þremur greiðslum 18., 19. og 21. mars 2019. Jafnframt var þess krafist að sóknaraðila og S-kk-þgf yrði óskipt (insolidum) gert að greiða varnaraðila sömu fjárhæð auk nánar tilgreindra vaxta. Byggist riftunarkrafan aðallega á 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl., en til vara á 141. gr. sömu laga. Krafan á hendur S-kk-þgf M-kk-þgf byggir á almennum reglum skaðabótaréttar. Er á því byggt að fyrrgreind greiðsla hafi verið innt af hendi fyrr en eðlilegt var og að hún hafi skert getu WOWair hf. „til að gera upp við eða semja við aðra kröfuhafa“. Jafnframt er á því byggt að greiðslan hafi verið ótilhlýðileg og „að á þeim tíma sem greiðslan fór fram hafi WOWair hf. annað hvort verið ógjaldfært eða orðið það vegna greiðslunnar og að fyrirsvarsmaður/- menn [sóknaraðila] hafi vitað eða mátt vita um ógjaldfærnina“.

5

Með matsbeiðni 2. október 2020 var þess óskað af hálfu varnaraðila að dómkvaddur yrði einn matsmaður, með sérþekkingu í endurskoðun og fjármálum fyrirtækja, til að svara neðangreindum spurningum:

„1. Voru skuldir WOWair meiri en eignir félagsins 20. september 2018, eða degi áður en WOWair gaf út skuldabréf sín?

2. Var hag WOWair svo komið að fyrirséð var að félagið gæti ekki staðið að fullu í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga og ekki gæti talist sennilegt að greiðsluerfiðleikar félagsins myndu líða hjá innan skamms tíma 20. september 2018, eða degi áður en WOWair gaf út skuldabréf sín?

3. Á hvaða tímapunkti var hag WOWair svo komið að félagið gæti ekki staðið að fullu í skilum við lánardrottna sína þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga og ekki gæti talist sennilegt að greiðsluerfiðleikar félagsins myndu líða hjá innan skamms?

4. Komist matsmenn að þeirri niðurstöðu að hagur WOWair hafi á ákveðnum tímapunkti verið með þeim hætti sem lýst er í spurningu 3, er óskað eftir því að matsmenn meti hvort hagur WOWair hafi á einhverjum tímapunkti eftir það verið svo að félagið gat staðið að fullu við skuldbindingar sínar gagnvart lánardrottnum þegar kröfur þeirra féllu í gjalddaga, þ. m. t. eftir að skuldabréfaútboði félagsins lauk.“

6

Var matsbeiðninni beint að alls 17 aðilum, þar með talið sóknaraðila og S-kk-þgf M-kk-þgf sem báðir mótmæltu henni. Í beiðninni er vísað til þess að tilgangur fyrirhugaðrar matsgerðar sé meðal annars að sýna fram á „eða eftir atvikum, taka af öll tvímæli um að WOWair hf.... hafi verið ógjaldfært þegar félagið innti af hendi“ meðal annars þá greiðslu sem krafist er riftunar á í fyrrgreindu dómsmáli sem varnaraðili hefur höfðað gegn sóknaraðila og S-kk-þgf M-kk-þgf. Er jafnframt vísað til þess að matinu sé ætlað að sýna fram á að félagið hafi þegar verið orðið ógjaldfært er farið var í skuldabréfaútboð á vegum þess sem lauk um það bil sex mánuðum áður en umrædd greiðsla var innt af hendi til sóknaraðila eða í september 2018. Er matsbeiðnin reist á IX. og XII. kafla laga nr. 91/1991.

7

Í hinum kærða úrskurði var fallist á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns en fyrir liggur að sumir matsþolar kærðu þá niðurstöðu til Landsréttar en aðrir ekki.

Samhliða máli þessu eru rekin fjögur önnur mál fyrir Landsrétti um framangreinda matsbeiðni en í öllum tilvikum er þar um að ræða aðila sem varnaraðili hefur höfðað riftunarmál gegn vegna greiðslna sem inntar voru af hendi til þeirra af hálfu WOWair hf. skömmu áður en bú þess var tekið til gjaldþrotaskipta í mars 2019.

8

Sóknaraðili byggir á því að matsbeiðnin sé í andstöðu við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 þar sem kveðið sé á um að fram skuli koma skýrlega hvað matsbeiðandi vilji sanna með mati. Byggir hann á því að matsspurningarnar varði ekki sakarefni þess dómsmáls sem rekið er gegn honum heldur önnur ótengd mál. Því séu svör við spurningunum bersýnilega tilgangslaus til sönnunar í málinu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Þannig lúti spurningarnar meðal annars að eigna- og skuldastöðu WOW air hf. 20. september 2018 eða hálfu ári áður en sú greiðsla var innt af hendi sem krafist sé riftunar á í málinu. Auk þess vísar sóknaraðili til þess að spurningarnar séu óljósar og óskýrar, feli í sér viðbót við málatilbúnað varnaraðila samkvæmt stefnu og leiði til óviðunandi tafa á rekstri málsins.

Niðurstaða

9

Varnaraðili krefst þess aðallega að kæru sóknaraðila verði vísað frá dómi. Byggist sú krafa á þeirri málsástæðu að ýmsir aðrir matsþolar vegna sömu matsbeiðni hafi ákveðið að kæra ekki niðurstöðu héraðsdóms um dómkvaðningu matsmanns. Því sé ljóst að matsferli á grundvelli matsbeiðninnar muni eiga sér stað óháð kæru sóknaraðila. Telji sóknaraðili matsspurningarnar ekki hafa þýðingu fyrir sig geti hann „einfaldlega tekið þá ákvörðun að láta matsferlið og matsgerðina ekkert til sín taka“.

Sóknaraðli hafi því enga lögvarða hagsmuni af því að fá úrskurð Landsréttar um að dómkvaðningu verði hafnað.

10

Réttaráhrif matsgerða sem aflað er á grundvelli IX. og XII. kafla laga nr. 91/1991 eru bundin við þá sem eiga aðild að matsmáli. Þegar af þeirri ástæðu er ljóst að sóknaraðili hefur lögvarða hagsmuni af því að tekin sé afstaða til þess hvort efni séu til að taka beiðnina til greina hvað hann varðar. Getur afstaða annarra matsþola til framgangs matsbeiðni ekki bundið hendur hans um það efni. Samkvæmt því verður ekki fallist á kröfu varnaraðila um frávísun á kæru sóknaraðila.

11

Samkvæmt lögum nr. 91/1991 eiga aðilar að meginstefnu rétt á því að afla þeirra sönnunargagna sem þeirteljaþörfá. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að aftra því nema með stoð í lögum. Af þeim sökum ber dómara almennt að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Þær spurningar sem lagðar eru fyrir matsmenn þurfa þó að fullnægja vissum lágmarksskilyrðum, hvort sem matsbeiðni byggist á IX. eða XII. kafla laganna. Þau skilyrði má í meginatriðum greina í þrennt. Í fyrsta lagi þarf matsspurning að vera skýr um hvað meta eigi. Í öðru lagi þarf matsspurning að vera um annað en það sem kemur í hlut dómara að meta samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laganna. Í þriðja lagi má matsspurning ekki vera bersýnilega þýðingarlaus, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

12

Svo sem fyrr er rakið er tilgangur fyrirhugaðrar matsgerðar meðal annars að sýna fram á að WOWair hf. hafi verið ógjaldfært þegar félagið innti af hendi þá greiðslu sem krafist er riftunar á í fyrrgreindu máli sem varnaraðili rekur gegn sóknaraðila og S-kk-þgf M-kk-þgf. Þótt fyrstu tvær spurningarnar varði atvik sem áttu sér stað um það bil hálfu ári áður en umrædd greiðsla átti sér stað verður því ekki slegið föstu að svör við þeim hafi enga þýðingu fyrir þær málsástæður sem varnaraðili byggir málatilbúnað sinn á. Er þess jafnframt að gæta að varnaraðili ber hallann af þýðingu matsgerðar og að sönnunargildi hennar verði rýrara en ella vegna óskýrleika. Verður varnaraðila því ekki meinað að afla matsgerðar um þær spurningar sem settar eru fram í matsbeiðni, enda ber hann sjálfur kostnað af matsgerð og áhættu af því hvort hún komi honum að notum. Spurningarnar verða hvorki taldar það óskýrar né víðtækar að efni séu til að hafna beiðni um dómkvaðningu af þeim sökum og verður ekki fallist á að þær séu bersýnilega þýðingarlausar þótt alls sé óvíst á þessu stigi hvort matsgerð muni í reynd koma varnaraðila að notum. Verður loks ekki fallist á að forsendur séu fyrir því að hafna matsbeiðni vegna fyrirsjáanlegra tafa á rekstri máls varnaraðila gegn sóknaraðila.

13

Samkvæmt framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

14

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.