636/2018

Útdráttur

Í málinu deildu A og B um hvar lögheimili barns þeirra, C, ætti að vera og hvernig umgengni skyldi háttað en samkomulag var milli þeirra um að fara sameiginlega með forsjá barnsins. Við meðferð málsins í héraði var aflað matsgerðar og var það niðurstaða matsmanns að lögheimili barnsins ætti að vera hjá B. Héraðsdómur, sem var skipaður einum sérfróðum meðdómsmanni, byggði á matinu og komst að þeirri niðurstöðu að lögheimili C yrði hjá B og að umgengni yrði háttað með nánar tilgreindum hætti. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var aflað yfirmatsgerðar. Í dómi Landsréttar, sem einnig var skipaður sérfróðum meðdómsmanni, var rakið að undir og yfirmatsmönnum hefði borið saman um að A og B væru bæði hæf til að fara með forsjá barnsins og lögheimili, að aðstæður beggja foreldra til barnauppeldis væru viðunandi og að þau hefðu bæði getu og vilja til að sinna barninu. Hins vegar yrði skýrlega ráðið af báðum matsgerðum að barnið væri í sterkari tilfinningatengslum við B. Þá bæru gögn málsins með sér að A hefði á tímabili lokað alfarið á samskipti barnsins við B og foreldra B en sú tálmun var að mati dómsins sérstaklega alvarleg í ljósi sterkra og mikilvægra tengsla barnsins við B og foreldra B á viðkvæmum tíma í lífi barnsins. Þótt ekki lægi fyrir að tálmun af þessum toga hefði komið upp síðar var lagt til grundvallar að B væri að fyrra bragði líklegri en A til að tryggja rétt barnsins til eðlilegrar umgengni. Þá þótti ekki ráðið af gögnum málsins að hægt væri að leggja til grundvallar að meiri stöðugleiki væri í lífi A en B til framtíðar litið eins og gert hafði verið í yfirmati. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að lögheimili C skyldi vera hjá B og hvernig umgengni skyldi háttað.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 6. júlí 2018 í málinu nr. E[…].

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefndu, að aðilar fari áfram sameiginlega með forsjá C og að barnið eigi áfram lögheimili hjá áfrýjanda. Þá krefst hann þess að stefnda greiði honum einfalt meðlag með C, eins og það ákvarðast af Tryggingastofnun ríkisins hverju sinni, frá dómsuppsögu til fullnaðs 18 ára aldurs hans. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem hann nýtur hér fyrir dómi.

3 Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi hefur verið í gildi samkomulag milli málsaðila um að þau fari sameiginlega með forsjá barnsins allt frá því þau slitu samvistum síðari hluta árs 2015 en lögheimili þess hefur frá 27. nóvember sama ár verið hjá áfrýjanda. Ekki ríkir ágreiningur milli aðila um að forsjá barnsins skuli áfram vera sameiginleg en með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu stefndu um að lögheimili barnsins verði flutt frá áfrýjanda til stefndu. Barnið hefur hins vegar verið með lögheimili hjá áfrýjanda frá því að dómur héraðsdóms var kveðinn upp 6. júlí 2018 þar sem fallist var á kröfu hans um frestun réttaráhrifa dómsins, sbr. 1. mgr. 44. gr. barnalaga nr. 76/2003.

5 Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir um hæfi áfrýjanda og stefndu til að fara með forsjá og lögheimili barnsins. Er þar annars vegar um að ræða undirmatsgerð sem aflað var við meðferð máls í héraði og hins vegar yfirmatsgerð sem aflað var við meðferð máls hér fyrir dómi. Héraðsdómur var skipaður einum sérfróðum meðdómsmanni og tveimur embættisdómurum.

Undirmatsgerð

6 Í hinum áfrýjaða dómi er rakin undirmatsgerð D sálfræðings 15. desember 2017. Í henni komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að báðir foreldrar væru hæfir til að fara með forsjá og lögheimili barnsins „nema þá helst hvað viðkemur því að viðhalda tengslum“. Um síðastnefnt vísaði matsmaður til þess að áfrýjandi hefði „hamlað möguleikum barnsins og móður á því að vera í samskiptum og njóta samvista hvort við annað“. Í dæmaskyni var nefnt að hann hefði „tekið alfarið fyrir það að C hitti eða dvelji hjá móður sinni í […]“. Bent var á að þar sem hún væri búsett í […] hefði hún þurft að reiða sig á rafrænar samskiptaleiðir eins og „skype“ og síma til að viðhalda tengslum við barnið og þetta hefði áfrýjandi „takmarkað að verulegu leyti“. Jafnframt hefði áfrýjandi takmarkað möguleika móðurforeldra á því að vera í viðvarandi tengslum við barnabarn sitt sem væri „bagalegt út frá sjónarhorni barnsins þar sem tengsl [þess] við þau, og þá sérstaklega móðurafa, virðast vera mjög sterk og gefandi“. Taldi matsmaður að þessu leyti „vera ákveðin ljóður á foreldrahæfi föður þó að margt farist honum ágætlega úr hendi sem föður“. Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi kom fram að matsmaður teldi að með þessari framkomu hefði áfrýjandi látið sína eigin hagsmuni ganga framar hagsmunum barnsins. Jafnframt kom þar fram að hann teldi að stefnda myndi passa betur upp á að tryggja eðlileg samskipti barnsins við föður ef lögheimili þess væri hjá henni.

7 Að mati matsmanns eru aðstæður beggja foreldra til barnauppeldis viðunandi góðar þótt þær séu ólíkar. Áfrýjandi hefði verið í […] eftir að hafa lent í bílslysi […] en væri ekki í föstu starfi. Hann væri ómenntaður en með góða starfsreynslu. Ákveðin óvissa ríkti hins vegar um starfsgetu og starfsmöguleika hans vegna […] sem hefðu leitt til þess að hann hefði ekki getað unnið í þó nokkuð langan tíma. Hann væri þó með góða vinnusögu og ætti að hafa alla burði til að bjarga sér. Fram kemur að áfrýjandi búi í einbýlishúsi rétt utan við […], en samkvæmt samningi áfrýjanda og stefndu 2. ágúst 2016, sem liggur fyrir í gögnum málsins, er húsið að stærstum hluta (99%) skráð í eigu stefndu og mun verða það áfram þar til áfrýjandi hefur yfirtekið lán sem hvílir á því. Hvað stefndu varðar kemur fram að hún hafi verið í námi í […] og búi í leiguhúsnæði. Þannig ríki ákveðin óvissa um framtíðarbúsetu hennar en hún hafi hins vegar að mati matsmanns mjög skýr markmið hvað framtíðina varðar og sé að vinna í samræmi við þau.

8 Matsmaður taldi tengslamyndun barns sterka við báða foreldra. Fjölskyldutengslapróf sem hefði verið lagt fyrir barnið hefði hins vegar gefið þá mynd að það upplifði umtalsvert jákvæðari tengsl við móður en föður sem matsmaður taldi athyglisvert í því ljósi að barnið hefði verið í mun minna sambandi við hana í umtalsverðan tíma. Í skýrslutöku fyrir héraðsdómi kom fram að samkvæmt reynslu matsmanns fengi það foreldri sem hefði annast viðkomandi barn jafnmikið og áfrýjandi nær undantekningarlaust betri útkomu úr svona tengslaprófi. Um framkvæmd prófsins segir í undirmatsgerðinni að svör barnsins hafi verið mjög skýr. […].

9 Í undirmatsgerð er fjallað um stöðu og líðan barnsins og sérþarfir ásamt getu foreldra til að sinna þeim. Fram kemur að líðan barnsins á þeim tíma sem matsgerðin var unnin hafi verið góð sé litið til umsagnar óháðra aðila. Það endurspeglist jafnframt í matslistum um líðan barnsins sem foreldrar hefðu fyllt út og væru almennt innan eðlilegra marka. Grunsemdir hefðu komið upp um […] hjá barninu en Greiningar og ráðgjafarstöð ríkisins hefði hins vegar komist að þeirri niðurstöðu í ágúst 2016 að færni barnsins í samskiptum og leik væri góð og það væri ekki talið vera […]. Matsmaður taldi að vanlíðan barns í byrjun árs 2016, sem áfrýjandi hefði lýst í viðtali við hann, ætti sér skýringar í því rofi sem hefði orðið á samskiptum og tengslum við móður og aðila sem það hefði verið búið að mynda grunntengsl við. Matsmaður vísar til þess að barnið hafi átt í erfiðleikum félagslega og væri mögulega viðkvæmt á því sviði en það rúmist innan þess sem eðlilegt geti talist og samræmist ekki greiningum um […]. Matsmaður mat báða foreldra hæfa til að annast barnið í daglegri umgengni og til að annast samskipti við skóla og stofnanir. Fram kemur að áfrýjandi hafi verið duglegur við að þiggja aðstoð og hann hafi átt frumkvæði að því að leita sér aðstoðar og leiðsagnar. Veikleikar hans væru hins vegar fólgnir í „hvað hann eigi erfitt með að skilja tilfinningalegar þarfir [barns] síns og láta þær hafa forgang umfram sínar eigin“. Fram kemur að stefnda hafi annast vel um barnið fram að þeim tíma sem hún fór í nám og hefði verið dugleg að kynna sér möguleika fyrir barnið í […]. Í niðurstöðu matsgerðar kemur fram að matsmaður hafi ekki komið auga á neina sérstaka veikleika í fari hennar sem móður.

10 Í matsgerðinni eru raktar upplýsingar sem komu fram í þremur viðtölum matsmanns við barnið. Þar kemur meðal annars fram að barninu hefði fundist leiðinlegt að tala við móður sína í gegnum „Skype“ þegar það væri hjá föður sínum þar sem hann færi stundum „að tala við mömmu líka og talaði þá hátt við hana svo hún færi að gráta. [Því] þætti það leiðinlegt“. Fram kom í viðtali að barnið hefði „óhikað“ sagt að það vildi búa hjá móður í […] en það eina sem það óttaðist væru „úlfarnir en pabbi sinn hefði sagt sér að það væru úlfar þar“. Sér hefði líka verið sagt að „ef [það] færi til […] myndi [það] aldrei koma aftur til Íslands“. Í viðtali hjá matsmanni viðurkenndi áfrýjandi að hafa í eitt skipti sett barnið „út eftir að [það] kom frá móður sinni, uppfull[t] af hugmyndum frá […]. Pakkað fyrir [það] ofan í tösku og sett [það] út fyrir húsið og þannig náð sambandi við [það].“ Hann hefði hins vegar fengið „móral yfir þessu eftirá“ og ekki gert þetta aftur.

11 Í skýrslutöku í héraði kom fram hjá matsmanni að hann hallaðist frekar að því að það væri betra fyrir barnið að búa hjá stefndu en vera í samskiptum við áfrýjanda. Mat á þessu væri hins vegar ekki einfalt og hægt væri að rökstyðja báðar niðurstöður. Aðspurður taldi hann barnið ráða við að flytjast búferlum til […] þótt um töluverð viðbrigði yrði að ræða fyrir það. Aldur barnsins væri ekki slæmur til að aðlagast nýju samfélagi og geta þess mikil til að tileinka sér nýtt tungumál.

Yfirmatsgerð

12 Í málinu liggur fyrir yfirmatsgerð tveggja dómkvaddra matsmanna 30. janúar 2019 sem aflað var af hálfu áfrýjanda fyrir Landsrétti. Matsgerðin var unnin af E sérfræðingi í klínískri barnasálfræði, og F, sérfræðingi í klínískri sálfræði. Yfirmatsmenn gáfu skýrslu hér fyrir dómi til staðfestingar og skýringar á matsgerðinni.

13 Yfirmatsmenn telja foreldrahæfni beggja málsaðila ágæta. Í niðurstöðu yfirmatsgerðar kemur fram að þau geti bæði myndað eðlileg tengsl við barnið. Þau hafi bæði sýnt barninu nánd, hlýju ást og væntumþykju með orðum og atlæti er yfirmatsmenn fylgdust með. Telja þeir að barnið finni fyrir kærleika þeirra og treysti þeim. Hvað varðar líkamlega umönnun og atlæti barnsins telja yfirmatsmenn þau bæði vel hæf til að hafa umsjón með heilsuvernd þess þótt þau greini á um ýmsa þætti varðandi heilsu barnsins. Telja þeir þau bæði vera barni sínu að flestu leyti góð fyrirmynd og kenna því góða siði. Þau séu bæði reglusöm og hafi góða rútínu í daglegum hlutum auk þess sem þau séu kærleiksrík og komi vel fyrir. Vankantar þeirra beggja hvað fyrirmynd varðar séu hins vegar að þau treysti hvort öðru illa og samskipti þeirra hafi ekki verið nógu góð.

14 Það sem einkum skilur á milli foreldrahæfni málsaðila að mati yfirmatsmanna er að stefnda hafi sýnt ábyrgðarleysi með óhóflegri skjánotkun barnsins og spilun ofbeldisleiks með því og hana virðist einnig skorta innsýn í þroska þess og vanda sem það glími við. Fram kemur að áfrýjandi hafi einnig spilað umræddan ofbeldisleik við barnið „en í mikið minna mæli“. Einnig telja yfirmatsmenn að áfrýjandi hafi meiri stöðugleika í lífi sínu en stefnda. Um það vísa þeir til þess að barnið búi enn á æskuheimili sínu og í þeim aðstæðum sem það ólst upp við. Áfrýjandi hafi verið einhleypur frá sambúðarslitum og staðfest sé að öll „rútína“ barnsins hjá honum sé mjög góð. Hvað varðar stefndu þá liggi fyrir að hún hafi í hyggju að búa áfram í […] með sambýlismanni sínum. Fram kemur að barnið hafi ítrekað sagt við yfirmatsmenn að það hræðist mest að geta ekki skilið fólk í […].

15 Hvað varðar þekkingu á þörfum og þroska barnsins kemur fram að viðhorf áfrýjanda og stefndu séu ólík. Áfrýjandi telji sig sjá alvarleg frávik í þroska sem hann vilji láta kanna nánar. Stefnda telji einnig að barnið stríði við alvarlegan vanda sem sé hins vegar eingöngu af tilfinningalegum toga og hafi varað í skamman tíma eða innan við fimm mánuði. Hún telji áfrýjanda misskilja vanlíðan barnsins sem hafi orðið fyrir áfalli vegna viðskilnaðar við hana. Fram kemur að barnið sé nú í endurteknu greiningarferli hjá […] þar sem áfrýjanda og kennara beri saman um að athuga þurfi þroskastöðu þess vegna fráviks frá jafnöldrum. Yfirmatsmenn lögðu matslista um hegðun barns fyrir málsaðila, kennara og umsjónarmann frístundar. Bar þar öllum saman um að tilfinningavandi barnsins væri meiri en búast mætti við af barni á þessum aldri. Hefði barnið sýnt marktæk einkenni […] á báðum heimilum foreldra og í skólastofu en jafnframt hefði félagshæfni þess mælst undir meðallagi. Að mati yfirmatsmanna sýnir barnið einhver frávik í þroska og hafi sérþarfir sem kalli á aukinn stuðning. Telja þeir báða foreldra hins vegar hafa getu og vilja til að sinna og styðja barnið í takt við þær greiningar sem það gæti fengið og möguleg úrræði í kjölfar þeirra.

16 Í matsgerð er tekið undir það sem fram kemur í undirmati um að aðstæður beggja foreldra til barnauppeldis séu viðunandi en að ákveðin óvissa ríki um búsetu og starf stefndu og starfsgetu og starfsmöguleika áfrýjanda. Þeir árétta þó að áfrýjandi búi enn […] í sama húsi og barnið ólst upp í og hefði búið í frá fæðingu. Í því umhverfi eigi barnið vini, hafi sótt sama skóla auk þess sem markvisst hafi verið unnið með þarfir þess í námi og þroska. Jafnframt er vísað til þess að móðurfólk barnsins sem það eigi regluleg samskipti við búi einnig í bæjarfélaginu.

17 Yfirmatsmenn mátu tengsl barns við foreldra með viðtölum við þau og barnið, tengslaprófi sem lagt var fyrir það og með því að fylgjast með samskiptum á heimilum beggja foreldra. Í matsgerðinni kemur fram að þegar fylgst hefði verið með samskiptum barnsins við foreldra sína hefðu matsmenn upplifað þau jákvæð gagnvart báðum en ólík. Barnið hefði virkað óöruggara hjá móður en föður. Barnið hefði átt erfiðara með að skilja sig frá móður en föður og það hefði hangið í henni þegar hún þurfti að bregða sér frá. Í þessu samhengi er hins vegar vísað til þess í matsgerðinni að heimsókn matsmanna til stefndu hefði verið þegar barnið var tiltölulega nýkomið til hennar í jólaumgengni og það hefði verið að hitta þá í fyrsta sinn. Fram kemur að á heildina litið hefði barnið sjáanlega verið spennt og feimið við matsmenn í heimsókn þeirra. Barnið hefði leitað mikið í nánd móður sinnar sem hefði sinnt því vel og af hlýju á meðan hún hefði talað við þá. Sambýlismaður hennar hefði gefið barninu að borða og að samskipti milli þeirra hefðu verið afslöppuð og á léttum nótum.

18 Í matsgerð kemur fram að í tveimur viðtölum matsmanna við barnið hefði komið fram að það teldi að ekki yrði „gaman“ að vera búsett hjá móður sinni í […]. Eina ástæðan sem barnið hefði gefið fyrir þessu viðhorfi væri að það kynni ekki […] og að leiðinlegt yrði að geta ekki talað við fólk. Hins vegar hefði komið fram að barnið teldi að gott yrði að búa áfram á […] þar sem það gæti talað íslensku við alla og hitt […] sína, ömmu, afa og móðurfólk.

19 Matsmenn lögðu fjölskyldutengslapróf í tvígang fyrir barnið, annars vegar á heimili stefndu og hins vegar á heimili áfrýjanda. […]. Í samantekt um niðurstöðu prófsins segir að áberandi munur sé á „fyrirlögnunum“ hvað fjölda skilaboða til foreldra varðar. Við framkvæmd prófsins hjá stefndu hafi barnið einblínt á hana og sýni nær aðeins jákvæð tengsl en hjá föður væru jákvæðu tengslin dreifðari á fleiri aðila. Telja matsmenn að niðurstöður þessara prófa endurspegli líklega þær aðstæður sem barnið var í hvoru sinni er próf var tekið.

20 Um önnur atriði sem kunni að skipta máli vegna lögheimilis barns nefna matsmenn að barnið hafi mikil og góð samskipti við […] föðurmegin. Þau tengsl muni minnka mjög ef það búi í öðru landi. Stefnda hafi nánari og stuðningsríkari tengsl við fjölskyldu sína en faðir hefur en sá stuðningur sé hins vegar allur á Íslandi. Matsmenn telja að mikið rask muni verða á högum barns verði ákveðið að lögheimili þess skuli vera hjá stefndu. Er í því sambandi vísað til þess að barnið eigi tvo góða vini í skóla sem það sé mjög háð og að barnið eigi erfitt með að mynda ný félagsleg tengsl. Barnið sé jafnframt metið með […] og kvíði því mjög að þurfa að læra […].

21 Málsatvik eru að öðru leyti reifuð í hinum áfrýjaða dómi.

Niðurstaða

22 Í 2. mgr. 34. gr. barnalaga er grein gerð fyrir þeim þáttum sem líta ber til við mat á fyrirkomulagi forsjár og lögheimilis. Skal þá litið til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla barns við báða foreldra, skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. 23 Eins og rakið er hér að framan ber undir og yfirmatsmönnum saman um að áfrýjandi og stefnda séu bæði hæf til að fara með forsjá barnsins og lögheimili. Jafnframt ber þeim saman um að aðstæður beggja foreldra til barnauppeldis séu viðunandi og að þótt sýn þeirra á vandamál barnsins sé ólík hafi þau bæði getu og vilja til að sinna og styðja barnið í takt við þær greiningar sem það gæti fengið og möguleg úrræði í kjölfarið. Fram kemur í matsgerðum að þau séu barni sínu að flestu leyti góð fyrirmynd, kenni því góða siði, séu reglusöm og hafi góða rútínu í daglegum hlutum auk þess sem þau séu kærleiksrík og komi vel fyrir.

24 Eins og fyrr er rakið hallast undirmatsmaður frekar að því að lögheimili barnsins eigi að vera hjá stefndu. Af matsgerð hans og skýrslutöku fyrir héraðsdómi má ráða að sú afstaða ráðist fyrst og fremst af því að barnið sé í nánari grunntengslum við stefndu, barnið hafi eindreginn vilja til að búa hjá henni og að af fenginni reynslu sé hún líklegri en áfrýjandi til að tryggja rétt barnsins til eðlilegrar umgengni við það foreldri sem er ekki með lögheimili þess. Taldi hann að þótt viðbrigðin af flutningi til […] yrðu mikil fyrir barnið myndi það ráða við það og geta lært nýtt tungumál án fyrirsjáanlegra vandkvæða. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms, sem skipaður var einum sérfróðum meðdómsmanni, byggist á sama grunni.

25 Þau atriði í yfirmatsgerð sem eru frábrugðin undirmatsgerð og helst mæla gegn því að lögheimili barnsins verði fært frá áfrýjanda til stefndu eru það mat yfirmatsmanna að meiri stöðugleiki sé í lífi áfrýjanda en stefndu og að barnið vilji nú frekar búa áfram á Íslandi á æskuheimili sínu þar sem það eigi nú vini og hafi mikilvæg tengsl við móðurforeldra og […]. Um síðastnefnt vísa yfirmatsmenn jafnframt til þess að flutningur á lögheimili til […] muni fela í sér mikla röskun á högum barnsins sem fyrir liggi að eigi erfitt með breytingar og aðlögun. Loks vísa yfirmatsmenn til þess að meiri vankantar hafi komið fram á persónuleikaprófi hjá stefndu, hana virðist skorta innsýn í þroska barnsins og hún hafi sýnt af sér ábyrgðarleysi með óhóflegri skjánotkun og spilun ofbeldisleiks með því.

26 Af báðum matsgerðum verður skýrlega ráðið að barnið er í sterkari tilfinningatengslum við stefndu. Öll fjölskyldutengslapróf sem hafa verið lögð fyrir barnið bera með sér að það upplifir mikla ást, stuðning og væntumþykju frá henni og vilji helst hafa hana nálægt sér í daglegu lífi. Barnið hefur eins og fyrr greinir lýst því að það fái mesta athygli, stuðning, ástúð og væntumþykju frá henni þótt einnig sé ljóst að það sé í góðum tengslum við áfrýjanda. Er niðurstaða þessara prófa í samræmi við upplýsingar sem komu fram í viðtölum undirmatsmanns við barnið, þrátt fyrir að barninu hefði að þess sögn verið gefnar neikvæðar og villandi upplýsingar af hálfu áfrýjanda um hugsanleg neikvæð áhrif þess að flytja til […]. Að mati dómsins, sem skipaður er sérfróðum meðdómsmanni, skipta þessi tengsl mestu máli við mat á því hvar lögheimili barnsins skuli vera til framtíðar að teknu tilliti til þess að foreldrarnir eru í báðum matsgerðum metin hæf, talin búa við fullnægjandi aðstæður til barnauppeldis og hafa að mati matsmanna bæði getu og vilja til að sinna og styðja barnið í takt við þær greiningar sem það gæti fengið. Verður ekki talið hafa þýðingu í þessu sambandi þótt stefnda hafi aðra sýn en áfrýjandi á þau vandamál sem barnið glímir við enda ljóst af gögnum málsins að hún gerir sér grein fyrir því að vandamál séu til staðar sem þurfi að greina og takast á við. Ekkert í gögnum málsins bendir til annars en að stefnda búi við fullnægjandi aðstæður til að takast á við slík vandamál.

27 Gögn málsins bera með sér að áfrýjandi lokaði á tímabili árið 2016 alfarið á samskipti milli barnsins við stefndu í kjölfar þess að hún hóf sambúð með öðrum aðila. Jafnframt lokaði hann á samskipti barnsins við móðurforeldra þess á sama tímabili. Þessi tálmun er að mati dómsins sérstaklega alvarleg í ljósi sterkra og mikilvægra tengsla barnsins við stefndu og foreldra hennar á viðkvæmum tíma í lífi þess. Með þessari háttsemi lét áfrýjandi eigin hagsmuni ganga framar hagsmunum barnsins. Þótt ekki liggi fyrir að tálmun af þessum toga hafi komið upp síðar verður lagt til grundvallar að stefnda sé að fyrra bragði líklegri en áfrýjandi til að tryggja rétt barnsins til eðlilegrar umgengni.

28 Fyrir liggur að áfrýjandi er ekki í fastri vinnu, en nýtur örorkubóta vegna slyss sem hann varð fyrir […]. […]. Stefnda mun enn vera skráð sem eigandi að 99% eignarhlut í því húsnæði þar sem áfrýjandi býr […] og mun samkvæmt samkomulagi aðila frá 2. ágúst 2016 verða það áfram þar til áfrýjandi eða annar á hans vegum getur yfirtekið áhvílandi fasteignalán. Af framangreindu leiðir að óvissa ríkir um atvinnuhorfur og starfsgetu áfrýjanda og þar með möguleika hans á því að tryggja að barnið geti búið áfram í sama húsnæði og við óbreyttar aðstæður. Af gögnum málsins verður því ekki ráðið að hægt sé að leggja til grundvallar eins og gert er í yfirmatsgerð að meiri stöðugleiki sé í lífi áfrýjanda en stefndu til framtíðar litið.

29 Eins og rakið hefur verið hefur stefnda þurft að treysta umtalsvert á samskipti við barnið í gegnum „Skype“. Hafa samskipti þeirra á þeim vettvangi varað upp í níu klukkustundir um helgar þegar barnið er hjá foreldrum stefndu. Í yfirmatsgerð er haft eftir henni að þessi samskipti séu „oft með því móti að þau spili saman margskonar tölvuleiki á netinu og spjalla á meðan en hún segir þau líka hafa spjallað meðan [barnið] leikur sér og lærir heima“. Fram kemur að stefnda hafi leyft barninu „stundum“ að spila leikinn Fortnite, sem mun vera bannaður fyrir yngri börn en 12 ára, en þau séu „meira í barnvænni leikjum“. Þótt fallast megi á að óábyrgt sé af foreldrum að leyfa börnum sínum að spila tölvuleiki sem eru bannaðir verður þetta atriði ekki talið hafa þýðingu fyrir niðurstöðu málsins. Í því samhengi verður ekki fram hjá því litið að stefnda var ekki í sömu aðstöðu og áfrýjandi til að eiga annars konar og fjölbreyttari samskipti við barnið auk þess sem fyrir liggur að áfrýjandi hefur jafnframt leyft því að spila umræddan tölvuleik.

30 Ekki verður talið að breytt afstaða barnsins til búsetu milli matsgerða hafi þýðingu í málinu. Í viðtölum sem undirmatsmaður átti við barnið kom fram eindreginn vilji þess til að vera búsett hjá stefndu þrátt fyrir að áfrýjandi hefði að þess sögn dregið upp neikvæðar hliðar af búsetu í […]. Eina skýringin sem kemur fram í yfirmatsgerð um breytta afstöðu barnsins er hræðsla þess við að læra nýtt tungumál. Í skýrslutöku undirmatsmanns í héraði kemur, eins og fyrr greinir, fram að hann telji að ekkert gefi til kynna að barnið muni eiga í vandkvæðum með að tileinka sér nýtt tungumál. Af gögnum máls verður ekki annað ráðið en að þessi afstaða undirmatsmanns eigi við rök að styðjast. Af þessum sökum verður ekki talið að breytt afstaða barnsins til búsetu hafi þýðingu fyrir niðurstöðu málsins.

31 Ljóst er að flutningur barnsins til […] myndi hafa í för með sér umtalsverða röskun á högum þess. Í gögnum málsins liggur fyrir að barnið var greint með […] í æsku og erfiðleika í félagsumhverfi sem er að fyrra bragði líklegt til að gera slíkan flutning enn erfiðari. Í yfirmatsgerð er ekki fjallað sérstaklega um hvort barnið sé í stakk búið til að takast á við slíkan flutning en þess getið að hann yrði mjög erfiður fyrir það. Fallist er á það mat undirmatsmanns, sem staðfest er af héraðsdómi sem skipaður var sérfróðum meðdómsmanni, að ekki sé ástæða til að ætla annað en að barnið geti með viðeigandi stuðningi tekist á við þá erfiðleika sem kunna að fylgja slíkum flutningi. Eins og fyrr greinir er það jafnframt niðurstaða yfirmatsmanna að bæði áfrýjandi og stefnda hafi getu og vilja til að sinna og styðja barnið í takt við þær greiningar sem það gæti fengið og möguleg úrræði í kjölfarið.

32 Að öllu framangreindu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um forsjá og lögheimili barnsins staðfest.

33 Staðfest er sú niðurstaða héraðsdóms að mikilvægt sé að barnið haldi góðum tengslum við báða foreldra sína og fjölskyldur þeirra. Verður niðurstaða héraðsdóms um umgengni staðfest.

34 Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að aðilar beri hvor sinn kostnað af málinu í héraði og fyrir Landsrétti en staðfest er sú niðurstaða héraðsdóms að kostnaður af undirmatsgerð skuli greiðast úr ríkissjóði, sbr. 4. mgr. 42. gr. barnalaga. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir Landsrétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um að áfrýjandi, A, og stefnda, B, fari sameiginlega með forsjá barnsins C og að lögheimili barnsins skuli vera hjá stefndu.

Ákvæði héraðsdóms um meðlagsgreiðslur áfrýjanda til stefndu, umgengni og kostnað af matsgerð í héraði skulu vera óröskuð.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna hans, F-kk-ef H. S-kk-ef lögmanns, 1.800.000 krónur, og O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 400.000 krónur, sem og kostnaður vegna yfirmatsgerðar, 3.184.557 krónur.