31/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem G var veitt tímabundin heimild til þess að skerða ferðafrelsi A með nánar tilgreindum hætti. Í úrskurði Landsréttar var rakið að skýra þyrfti lög nr. 88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk þannig að skerðingu á ferðafrelsi yrði aðeins beitt ef brýna nauðsyn bæri til í sérstökum einstaklingsbundnum tilfellum. Þótt veitt væri heimild til þess að grípa til þess úrræðis að læsa einstakling inni á heimili sínu eða innan þess bæri að tryggja að hver einstök skerðing á grundvelli heimildarinnar stæði ekki lengur en nauðsyn krefði. Var G veitt tímabundin heimild til þess að skerða ferðafrelsi A með nánar tilgreindum hætti þegar nauðsyn bæri til.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. janúar 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. janúar 2020 í málinu nr. Ö[…]/2019 þar sem varnaraðila var veitt tímabundin heimild til þess að skerða ferðafrelsi sóknaraðila með nánar tilgreindum hætti. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr. 88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi, en til vara að heimild til skerðingar ferðafrelsis verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þóknunar til handa verjanda sínum fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4 Samkvæmt 1. mgr. 10. gr., sbr. clið 2. mgr. 11. gr. laga nr. 88/2011 er aðeins heimilt að læsa fatlaðan einstakling inni eða skerða ferðafrelsi hans með öðrum hætti að fengnu leyfi undanþágunefndar samkvæmt 15. gr. laganna. Samkvæmt 3. mgr. þeirrar greinar ber nefndinni að vísa beiðninni til dómstóla ef í henni felst ráðagerð um verulega og viðvarandi skerðingu á ferðafrelsi einstaklings þannig að hann geti ekki farið frjáls ferða sinna innan heimilis eða út af því og fer þá um málsmeðferðina eftir 9.17. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Í skýringum með flið 2. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 59/2012, sem varð að 15. gr. laga nr. 88/2011, kemur fram að með verulegri og viðvarandi skerðingu á ferðafrelsi séu sérstaklega höfð í huga tilfelli þar sem einstaklingur er læstur inni á heimili sínu en minni háttar skerðing á borð við að útidyrahurð sé læst um nætur falli ekki þar undir.

5 Fallist er á það með héraðsdómi að í ljósi þess að um skerðingu á mikilsverðum réttindum sóknaraðila sé að ræða beri að skýra lög nr. 88/2011 þannig að nauðung af framangreindu tagi verði aðeins beitt ef brýna nauðsyn ber til í sérstökum einstaklingsbundnum tilfellum. Þótt veitt sé heimild til lengri tíma til að gripið sé til þess úrræðis að læsa einstakling inni á heimili sínu eða innan þess ber að tryggja að hver einstök skerðing á grundvelli hennar standi ekki lengur en nauðsyn krefur. Þá getur aðili máls borið fram kröfu við héraðsdómara um að heimildin verði felld niður að nokkru eða öllu leyti ef aðstæður breytast þannig að ástæður fyrir veitingu hennar eru ekki lengur fyrir hendi, sbr. 15. gr. lögræðislaga.

6 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

7 Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laga nr. 88/2011, sbr. 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga, greiðist þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna flutnings málsins fyrir Landsrétti úr ríkissjóði og ákveðst hún að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir. Í samræmi við tilvitnað ákvæði lögræðislaga skal annar málskostnaður einnig greiddur úr ríkissjóði.

Úrskurðarorð:

Varnaraðila, G, er heimilt til 23. október 2020 og þegar nauðsyn ber til að skerða ferðafrelsi sóknaraðila, A, annars vegar þannig að íbúð hennar verði læst og henni hvort heldur er meinaður aðgangur að eða brottför úr íbúðinni og aðliggjandi garði eða sólpalli og hins vegar þannig að heimilt sé að synja sóknaraðila um lykil að íbúðinni.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, J-kk-ef G. B-kk-ef lögmanns, 148.800 krónur, og annar málskostnaður greiðist úr ríkissjóði.