84/2022

Útdráttur

Ágreiningur málsaðila sneri að viðskiptum með bifreið en þá greindi á um hvenær samningur komst á um kaup og sölu hennar og á milli hverra. Þá laut ágreiningur þeirra jafnframt að því hvort uppfyllt hafi verið skilyrði riftunar samningsins og um greiðslu skaðabóta vegna ætlaðra vanefnda hans. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt samskiptum aðila, sem lágu fyrir á meðal gagna málsins, væri ljóst að bindandi samningur um kaup og sölu bifreiðarinnar hafi komist á 26. nóvember 2019.

Þá hafi fyrsta greiðsla kaupverðsins verið innt af hendi 6. desember sama ár með 1.500.000 króna innborgun IC ehf. á reikning N ehf. Með hliðsjón af atvikum, gögnum málsins og málatilbúnaði áfrýjenda, var hafnað málsástæðum þeirra um aðildarskort til sóknar og varnar. Þá var rakið að ekki hafi verið samið sérstaklega um gjalddaga greiðslna eða afhendingu bifreiðarinnar. Þótt IC ehf. hafi ekki greitt eftirstöðvar kaupverðsins innan þeirra tímamarka sem áfrýjendur settu fram einhliða, fælist ekki í því greiðsludráttur af hálfu IC ehf. Skilyrði riftunar samningsins hafi því ekki verið fyrir hendi er áfrýjendur tilkynntu IC ehf. að þeir hygðust selja bifreiðina þriðja aðila.

Samningur málsaðila hafi því enn verið í gildi þegar bifreiðin var seld þriðja aðila degi síðar. Í sölu bifreiðarinnar til þriðja aðila hafi falist veruleg vanefnd áfrýjenda á samningi þeirra við IC ehf. Félagið teldist hafa rift samningnum 2. janúar 2020.

Hafi áfrýjendum þá borið að endurgreiða IC ehf. þá fjárhæð sem greidd hafði verið inn á kaupverðið ásamt nánar tilgreindum dráttarvöxtum, en áfrýjendur voru ekki taldir hafa sýnt fram á að þeir hefðu öðlast rétt til að halda nokkru eftir af því sem móttekið var. Annað það sem áfrýjendur færðu fram til stuðnings sýknukröfu sinni í málinu var ekki talið geta haggað þeirri niðurstöðu. Samkvæmt framangreindu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 15. febrúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. janúar 2022 í málinu nr. E- 1426/2021.

2

Áfrýjendur krefjast þess aðallega að þeir verði sýknaðir af kröfum stefnda en til vara að kröfur hans verði lækkaðar. Þá krefjast áfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Ágreiningur aðila snýr að viðskiptum árið 2019 með bifreið af tegundinni Land Rover Discovery með skráningarnúmerinu [...]. Málatilbúnaður aðila ber með sér að þeir séu sammála um að samningur hafi komist á um kaup og sölu bifreiðarinnar þótt slíkur samningur hafi aldrei verið undirritaður. Þá greinir á hinn bóginn á um hvenær bindandi samningur komst á og á milli hverra. Þá snýr ágreiningur aðila jafnframt að því hvort uppfyllt hafi verið skilyrði riftunar samningsins og um greiðslu skaðabóta vegna ætlaðra vanefnda.

5

Samkvæmt fyrirliggjandi tölvupóstsamskiptum á milli H-kk-ef M-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda og áfrýjandans I-kk-ef sem rakin eru í hinum áfrýjaða dómi lýsti H-kk-nf 23. október 2019 yfir áhuga sínum á að kaupa bifreiðina fyrir 11.000.000 króna, með fyrirvara um fjármögnun. Þann sama dag kvaðst áfrýjandinn I-kk-nf vera reiðubúinn að selja H-kk-þgf bifreiðina á 11.490.000 krónur, með sama fyrirvara.

Samkvæmt gögnum málsins lagði áfrýjandinn I-kk-nf degi síðar fram tilboð þar sem bifreiðin var boðin til sölu á 11.000.000 króna. Af orðalagi tölvupóstsins verður hvorki ráðið að tilboðið hafi verið bundið fyrirvara né háð samþykkisfresti. Í ljósi samskiptaaðila í aðdraganda tilboðsins sem og þess sem þeim fór í millum í kjölfarið verður þó ráðið að þeir hafi báðir gengið út frá því að kaupin væru háð þeim fyrirvara að kaupanda tækist að fjármagna að minnsta kosti hluta þeirra með láni frá lánastofnun.

6

Þannig liggur fyrir að H-kk-nf svaraði tilboðinu 14. nóvember 2019 í formi fyrirspurnar um hvar best væri að sækja um lán vegna kaupanna. Frekari tölvupóstsamskipti áttu sér stað á milli aðila sem sneru að fjármögnun en 19. nóvember 2019 sendi áfrýjandinn I-kk-nf tölvupóst til H-kk-ef þar sem hann tilkynnti að Landsbankinn hefði „samþ. lánið“ og spurði hvort hann vildi ekki „frekar fara þangað í [fjármögnun]“. H-kk-nf svaraði tölvupóstinum samdægurs með skilaboðunum: „[J ] á, tökum þetta bara í Landsbankanum“. Fær framangreint stoð í öðrum gögnum málsins sem benda til þess að áfrýjandinn I-kk-nf hafi haft milligöngu um umsókn láns stefnda hjá Landsbankanumhf. vegna kaupanna. Í svari H-kk-ef við fyrirspurn áfrýjandans I-kk-ef um hvenær hann ætlaði að ganga frá kaupunum sagði svo: „[B ]jalla í þig á morgun til að staðfesta endanlega, en var að vonast til að klára þetta á Mánud, en getum klárað lánið og allt annað frá, er í svo miklum innkaupum núna að það myndi henta mér að borga þér 2 millj í næstu viku, en færðu ekki lánið inn á þig strax? [... G]et flogið suður og skrifað undir á fimmtudmorgun.“ Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum áttu aðilar ekki í frekari samskiptum fyrr en viku síðar, 26. nóvember 2019, þegar áfrýjandinn I-kk-nf spurði H-kk-þf hvort hann væri hættur við kaupin. Því svaraði H-kk-nf samdægurs með skilaboðunum „[N ]ei eron, bjalla á eftir“.

7

Líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var H-kk-nf staddur erlendis 26. nóvember 2019 en hugðist koma aftur til landsins í síðasta lagi laugardaginn 30. nóvember. Hinn 5. desember innti áfrýjandinn I-kk-nf H-kk-þf eftir því hvort hann ætlaði að koma til Reykjavíkur þá um kvöldið eða næsta dag. Því svaraði sá síðarnefndi degi síðar og spurði áfrýjandann I-kk-þf hvort hann „[væri] með posa?“ Áfrýjandinn I-kk-nf svaraði játandi en í framhaldi af því spurði H-kk-nf hvort hann væri „til í að taka 1,5 millj istaðfestingu af þessu“. Ekki fæst séð að áfrýjandinn I-kk-nf hafi svarað þeirri fyrirspurn skriflega en líkt og rakið er í hinum áfrýjaða dómi mun H-kk-nf hafa sent honum afrit af fyrirtækjakorti sínu hjá stefnda og beðið hannum að skuldfæra af því.

Fyrir liggur að þann dag voru 1.500.000 krónur skuldfærðar af kortinu og lagðar inn á bankareikning áfrýjandans, I. B./Nýju bílahallar innar ehf.

8

Af framangreindu verður ráðið að H-kk-nf M-kk-nf hafi 26. nóvember 2019 staðfest með óyggjandi hætti að hann samþykkti tilboð um kaup á bifreiðinni [...] á 11.000.000 króna. Verður því talið að þann dag hafi komist á bindandi samningur um kaup og sölu bifreiðarinnar en þá lá jafnframt fyrir að Landsbankinn hafði samþykkt að veita stefnda 8.800.000 króna lán vegna kaupanna og fyrirvari um þau því uppfylltur. Af samskiptum aðila og málatilbúnaði þeirra fyrir Landsrétti verður ráðið að þeir lögðu upp með að sá hluti kaupverðsins sem ekki greiddist með láni frá Landsbankanum, yrði greiddur í reiðufé, eða samtals 2.200.000 krónur. Hluti þeirrar fjárhæðar var greiddur með innborgun stefnda 6. desember 2019 sem jafnframt fól í sér fyrstu greiðslu kaupverðsins. Ekki fæst séð að aðilar hafi samið um nánara fyrirkomulag greiðslna.

9

Af hálfu áfrýjenda er á því byggt að í málinu sé bæði uppi aðildarskortur til varnar og sóknar og því beri að sýkna þá af kröfu stefnda, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

10

Til stuðnings málsástæðu sinni um aðildarskort til sóknar byggja áfrýjendur á því að stefndi sé ekki réttmætur eigandi þeirrar fjárkröfu sem höfð er uppi í málinu heldur H-kk-nf M-kk-nf, fyrirsvarsmaður félagsins. Um röksemdir áfrýjenda að þessu leyti vísast til hins áfrýjaða dóms. Líkt og þar kemur fram og rakið hefur verið hér að framan liggur fyrir að fyrsta greiðsla kaupverðs bifreiðarinnar var innt af hendi af stefnda. Þá bera gögn málsins með sér að áfrýjandinn I-kk-nf hafði milligöngu um að sækja um lán fyrir stefnda til Landsbankans vegna kaupanna. Enn fremur liggur fyrir tölvupóstur frá áfrýjandanum I-kk-þgf til H-kk-ef 19. desember 2019 þar sem hann tiltók sérstaklega að viðskiptin væru við„ Ideal Company /H-kk-þf M-kk-þf“.

Framangreint styður að áfrýjendum mátti vera ljóstað viðsemjandi þeirra var stefndi, einkahlutafélagið Ideal Company, þótt eigandi þess, H-kk-nf M-kk-nf, kæmi fram fyrir hönd félagsins í viðskiptunum. Með hliðsjón af framangreindu telur dómurinn ekki leika vafa á að stefndi hafi verið réttur aðili til að hafa uppi stefnukröfu málsins í héraði. Er málsástæðu áfrýjenda um aðildarskort til sóknar því hafnað.

11

Sýknukrafa áfrýjenda vegna aðildarskorts til varnar einskorðast við að beina hafi átt málsókn að einkahlutafélaginu Adolfsson. Það hafi verið eigandi bifreiðarinnar og stefnda verið það kunnugt. Röngum aðila hafi því verið stefnt í málinu og beri af þeim sökum að sýkna á grundvelli aðildarskorts. Fyrir liggur að einkahlutafélagið Adolfsson var ekki skráður eigandi bifreiðarinnar fyrr en 20. desember 2019, sama dag og hún var seld öðrum. Einkahlutafélagsins Adolfsson var hvergi getið í samskiptum aðila fyrir kaupin. Þá bera samskiptin með sér að gengið hafi verið út frá því að bifreiðin væri eign áfrýjenda en ekki í umboðssölu þeirra. Þannig notaði fyrirsvarsmaður stefnda til dæmis orðalagið „þinn bíll“ í tölvupósti til áfrýjandans I-kk-ef 25. ágúst 2019 og hinn síðarnefndi vísaði til bifreiðarinnar sem „okkar [bíls]“ í tölvupósti 7. október 2019, sem sendur var í gegnum tölvupóstfang hans hjá áfrýjandanum, I. B./Nýju bílahöllinni ehf. Þá liggur fyrir að innborgunin 6. desember 2019 fór til áfrýjandans, I. B./Nýju bílahallar innar ehf. Að framangreindu virtu hafa áfrýjendur ekki sýnt fram á að einkahlutafélagið Adolfsson sé réttur aðili til varnar.

Samkvæmt því og eins og málatilbúnaði þeirra er háttað verða þeir ekki sýknaðir á grundvelli aðildarskorts.

12

Af hálfu áfrýjenda er á því byggt að kaupum á bifreiðinni [...] hafi verið rift 19. desember 2019 þegar stefnda var send tilkynning um að hún yrði seld til þriðja manns fyrir 10.000.000 króna til þess að takmarka tjón áfrýjenda vegna ætlaðra vanefnda stefnda. Þá kom þar einnig fram að áfrýjendur hygðust halda eftir 1.000.000 króna af innborgun stefnda 6. desember 2019 sem „samningsbótum“ en samkvæmt tölvupósti áfrýjanda 27. janúar 2020 héldu áfrýjendur eftir 500.000 krónum til viðbótar í ljósi fyrirhugaðra málaferla stefnda. Stefndi hafnar því að í fyrrgreindri yfirlýsingu 19. desember 2019 hafi falist riftun kaupanna og byggir á því að hann hafi sjálfur rift samningnum með tölvupósti 2. janúar 2020 þegar honum hafi orðið ljóst að bifreiðin hefði verið seld öðrum aðila.

13

Meginskilyrði riftunar er að um verulega vanefnd gagnaðila sé að ræða en um riftunarheimild sína í málinu vísa áfrýjendur einkum til 54. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup og þeirrar almennu meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi geti rift kaupum þótt hann hafi ekki sent sérstaka aðvörun eða áskorun til skuldara. Með tölvupósti áfrýjandans I-kk-ef til fyrirsvarsmanns stefnda 16. desember 2019 var stefnda veittur frestur til 18. desember klukkan 12 til að ljúka kaupunum, en sá frestur var síðan framlengdur til 19. desember klukkan 12. Síðarnefnda dag innsendi áfrýjandinn I-kk-nf H-kk-þgf tölvupóst á ný og tók fram að þar sem sá tímarammi sem hann tiltók og „að auki sólarhringsfrestur í viðbót“ væri liðinn, þá liti hann svo á að stefndi væri sáttur við að greiða 1.000.000 króna sem „samningsbætur“ og hygðist selja bifreiðina með 1.000.000 króna afslætti til að lágmarka fjárhagsskaða af viðskiptunum. Því mótmælti H-kk-nf skriflega sama dag.

14

Aðilar sömdu ekki sérstaklega um gjalddaga greiðslna eða afhendingu bifreiðarinnar en áfrýjendur settu samkvæmt framansögðu einhliða fram nánar tiltekin skilyrði, sem telja má þröng í ljósi aðstæðna. Með vísan til þessa og atvika málsins að öðru leyti lá ekki fyrir dráttur á greiðslu kaupverðsins sem talist gat til verulegra vanefnda þannig að riftun væri áfrýjendum heimil samkvæmt 54. gr. laga nr. 50/2000 eða öðrum reglum. Skilyrði riftunar voru því ekki fyrir hendi 19. desember 2019 og samningur aðila enn ígildi þegar bifreiðin var, degi síðar, seld öðrum.

15

Í sölu bifreiðarinnar til annars aðila fólst veruleg vanefnd áfrýjenda á samningi þeirra við stefnda. Tölvupóstur stefnda til áfrýjanda 2. janúar 2020, sem samkvæmt efni sínu verður metinn sem riftunaryfirlýsing stefnda, uppfyllti skilyrði riftunar samningsins.

Ber áfrýjendum því að endurgreiða stefnda þá fjárhæð sem millifærð var af reikningi hans inn á reikning áfrýjandans I. B./Nýju bílahallar innar ehf. 6. desember 2019, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 50/2000, ásamt þeim dráttarvöxtum sem tilgreindir eru í hinum áfrýjaða dómi, enda falla atvik málsins ekki að 68. gr. laga nr. 50/2000, auk þess sem áfrýjendur hafa ekki sýnt fram á að þeir hafi á annan hátt öðlast rétt til að halda nokkru eftir af því sem móttekið var. Annað það sem áfrýjendur hafa fært fram til stuðnings sýknukröfu sinni í málinu getur ekki haggað þessari niðurstöðu.

16

Samkvæmt framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

17

Áfrýjendum verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, I-kk-nf S-kk-nf og I. B./Nýja bílahöllin ehf. greiði óskipt stefnda, Ideal Company ehf., 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.