128/2020

Útdráttur

X var í þremur ákæruliðum ákærður fyrir kynferðisbrot gegn stjúpdóttur sinni A, sbr. 2. mgr. 202. gr. og 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Landsréttar var skírskotað til meginreglu 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um að hver sá sem borinn sé sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Í samræmi við þetta væri í 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála kveðið á um að sönnunarbyrði hvíli á ákæruvaldinu um sekt ákærða og atvik sem telja megi honum í óhag. Við sönnunarmat þurfi að gæta að þeirri meginreglu sem komi fram í 1. mgr. 109. gr. sömu laga en samkvæmt henni meti dómur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti. Hefði þessi meginregla einnig verið orðuð svo að allan vafa í máli skuli meta sakborningi í vil. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að í málinu nyti ekki við annarra sönnunargagna en framburðar X og A. Ekkert þeirra vitna sem komið hefði fyrir dóminn hefði getað borið með beinum hætti um þau atvik sem fyrsti liður ákærunnar væri byggður á. Þá yrði ekki talið að framburður A fengi stoð í þeim óbeinu sönnunargögnum sem lægju fyrir í málinu. Fyrir dómi hefði X staðfastlega neitað sakargiftum og því að hafa nokkru sinni haft í frammi kynferðislega tilburði við A. Framburður A hefði á hinn bóginn verið óstöðugur og misvísandi um tíma, stað og atvik að öðru leyti. Með vísan til framangreindrar grunnreglu sakamálaréttarfars yrði ekki talið, eins og sönnunarstaðan væri í málinu, að komin væri fram lögfull sönnun þess að X hefði brotið gegn A á þann hátt sem greindi í fyrsta lið ákærunnar. Var hann því sýknaður af þessum ákærulið. Hvað varðaði annan ákærulið var til þess vísað að X hefði staðfastlega neitað sakargiftum. Með hliðsjón af þeim langa tíma sem hafði liðið frá því að atvik áttu að hafa gerst þar til A hafi rifjað þau upp, sönnunargögnum málsins og ofangreindum sjónarmiðum um sönnunarmat í sakamálum væri ekki á það fallist að ákæruvaldinu hefði tekist að færa sönnur á háttsemi X samkvæmt öðrum lið ákæru.

Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu X að því leyti. Þá var þriðja ákærulið vísað frá héraðsdómi þar sem ákæran uppfyllti ekki áskilnað c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um glögga greiningu á þeirri háttsemi sem ákært sé út af, eins og ákvæðið hefði verið túlkað í dómaframkvæmd.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 17. febrúar 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. febrúar 2020 í málinu nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara refsimildunar. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði greiði sér miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna með sömu vöxtum og dæmdir voru í héraði. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta sér til handa.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Sakargiftum á hendur ákærða samkvæmt ákæru er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er einnig gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Enn fremur eru þar gerð skil á skýrslu sem ákærði gaf hjá lögreglu um atvik. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot samkvæmt fyrsta ákærulið en sýknaður af broti samkvæmt öðrum og þriðja ákærulið.

6

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði ákærða, brotaþola og vitnisins E í héraði. Þá gáfu ákærði og brotaþoli viðbótarskýrslur við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

7

Framburður ákærða fyrir Landsrétti var í öllum aðalatriðum áþekkur þeirri skýrslu sem hann gaf í héraði. Aðspurður kvaðst hann fyrst hafa fundið fyrir reiði hjá brotaþola í sinn garð eftir dvöl þeirra [...] og sársauka vegna þess sem fjölskyldan hefði gengið í gegnum þar og þess sem hann hefði gert á hlut móður brotaþola. Fram að hausti 2017 hefðu samskipti þeirra á milli á hinn bóginn almennt verið góð. Um það atvik er hann kvaðst óviljandi í ærslagangi hafa tosað buxurnar af brotaþola eins og hann lýsti nánar fyrir héraðsdómi sagði ákærði að það hefði klárlega verið í eina skiptið sem eitthvað hefði gengið of langt í samskiptum þeirra. Brotaþoli hefði í þessum látum orðið ber að neðan og það hefði gengið of langt að hans mati, jafnvel þótt það hefði gerst óvart. Aðspurður kvaðst ákærði hafa komist í „panik- ástand“ eftir símtalið frá brotaþola þar sem hún hefði sakað hann um mjög alvarlega hluti. Þá sagði ákærði aðspurður að áður en eiginkona hans kom á [...] hefði hún verið búin að hringja í hann og segja honum að kærasti brotaþola hefði hringt í hana og beðið hana um að hitta sig og brotaþola. Það hefði verið óvenjulegt og því hefði hann gert ráð fyrir að til stæði hjá brotaþola að ræða ásakanir sínar gegn honum við móður sína.

Sagðist ákærði hafa brotnað saman þegar hann sá sársaukann í andliti brotaþola þegar hún kom til hans [...]síðar sama dag. Sama sársauka og hann hefði séð í andliti hennar þegar upp komst um framhjáhald hans [...]nokkrum árum fyrr en framkoma hans og hegðun gagnvart henni og fjölskyldunni á þeim tíma hefði verið „algjör núllpunktur“ hjá honum. Hann hefði fengið á tilfinninguna að allt sem þau ættu saman væri ónýtt og við það hefði hann algjörlega brotnað saman.

8

Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti greindi brotaþoli frá því að mögulega kynni hún að hafa ruglast á því hvar brot ákærða, sem ákært er fyrir í fyrsta ákærulið, hefði átt sér stað.

Taldi hún að það gæti verið að brotið hefði gerst á heimili fjölskyldunnar [...] áður en þau héldu til Reykjavíkur til að halda upp á jólin. Brotaþoli gerði jafnframt nánari grein fyrir atvikum er tengjast öðrum ákærulið. Taldi hún mögulegt að ákærði hefði aðeins einu sinni brotið gegn sér í bifreið [...]. Það atvik hefði átt sér stað í [...]

[...]bíl sem fjölskyldan hefði átt og hún fengið að stjórna meðan hún sat í fangi ákærða. Mundi hún að það var dimmt úti og taldi líklegt að atvikið hefði gerst að vetrarlagi. Kvaðst hún muna eftir andardrætti ákærða. Hefði hann lyft bolnum sem hún var í og byrjað að strjúka henni meðal annars yfir brjóstasvæðið en síðan fært höndina inn undir buxnastrenginn án þess að koma við kynfæri hennar. Taldi hún að þetta hefði gerst áður en alvarlegasta atvikið átti sér stað og fyrsti ákæruliður fjallar um. Um ástæðu þess að hún hefði ekki áður gert grein fyrir aðstæðum í tengslum við þetta brot svaraði hún að hún hefði fram til þessa ekki verið beðin um að lýsa þeim.

Lýsing brotaþola á atvikum, sem þriðji ákæruliður fjallar um, var hliðstæð lýsingu hennar fyrir héraðsdómi. Áréttaði hún meðal annars að ákærði hefði ekki náð að bera á henni brjóstin þegar hann dró hlýrabolinn niður.

9

Dómendur málsins í Landsrétti hafa kynnt sér mynd- og hljóðupptöku af skýrslu ákærða hjá lögreglu 26. september 2017.

10

Eins og fram kemur í héraðsdómi var kallað eftir aðstoð lögreglu að [...] laust fyrir klukkan níu að kvöldi 25. september 2017. Tilkynnandi var stjúpfaðir ákærða sem sagðist ekki hafa náð neinu sambandi við hann og hafa áhyggjur af því að eitthvað amaði að ákærða inni á [...]. Nánar aðspurður tjáði tilkynnandi lögreglu að eiginkona ákærða hefði komið á [...] um klukkan 17.00 sama dag og óskað eftir skilnaði. Upp hefði komið alvarlegt mál innan fjölskyldunnar en stjúpdóttir ákærða, brotaþoli í máli þessu, hefði tjáð móður sinni að ákærði hefði brotið nokkrum sinnum á henni þegar hún var barn. Ákveðið var að kalla til lásasmið til að brjóta upp lásinn á [...]en áður en hann hófst handa á vettvangi opnaði ákærði dyrnar. Í skýrslu lögreglu segir að ákærði hafi verið grátandi og greinilega í miklu uppnámi en ekki viljað hjálp. Þá segir í skýrslunni að eftir að hafa ráðfært sig við lögfræðing á bakvakt hafi verið ákveðið að handtaka ákærða vegna gruns um kynferðisbrot gegn brotaþola og var hann vistaður í fangaklefa. Á þessu stigi hafði brotaþoli ekki lagt fram kæru í málinu. Fram kemur í handtökuskýrslunni að ákærði hafi ekki tjáð sig um málið.

11

Aðdragandinn að framangreindri atburðarás var sá að brotaþoli hafði orðið ofurölvi [...]tæpum hálfum mánuði fyrr og í kjölfarið rætt við þáverandi kærasta sinn og áttað sig á að hún yrði að taka á sínum málum. Kærastinn hafi haft vitneskju um að á henni hefði verið brotið kynferðislega og vegna orða sem brotaþoli hafði látið falla um ákærða hafi hann tengt það við ákærða. Hafi hann hvatt brotaþola til að skila skömminni eins og hún orðaði það.

12

Fram kemur í skýrslu brotaþola hjá lögreglu að ákærði hafi hringt í hana nokkrum dögum fyrr til að færa henni fréttir af ömmu sinni sem þá var á sjúkrahúsi. Í því símtali hafi hún sakað ákærða um að hafa brotið á sér án þess að lýsa atvikum frekar. Einnig hafi hún tjáð ákærða að hann hefði gert æsku sína ömurlega og hún væri að reyna að komast yfir þá reiði og þjáningu sem hann hefði valdið henni. Hann væri henni einskis virði. Ákærði kvaðst hafa fundið það fljótt í umræddu símtali að ekki væri allt með felldu og kvaðst hann hafa spurt brotaþola af hverju hún væri honum svona reið. Hún hefði þá sagt að hann ætti að vita það og hefðu þau pexað um það um stund hvort ákærði ætti að vita hvað væri að. Kvaðst ákærði loks hafa spurt hana hvort þetta væri út af framhjáhaldinu og hefði hún neitað því en síðan borið á hann að hafa misnotað sig án þess að lýsa því nánar. Ákærði kvaðst hafa neitað þessum ásökunum í símtalinu og ber honum og brotaþola saman um að hann hafi óskað eftir því að brotaþoli ræddi þetta við móður sína. Brotaþoli hefur borið um að ákærði hafi grátið í símtalinu.

13

Sama dag og ákærði var handtekinn hafði þáverandi kærasti brotaþola hringt í móður hennar og beðið hana um að hitta þau. Fór hún á þeirra fund og greindi brotaþoli henni þá í grófum dráttum frá þeim atvikum sem ákæran lýtur að. Strax í kjölfarið fór móðir brotaþola á [...] ákærða og hefur hún lýst því að þegar ákærði opnaði fyrir henni og hún hefði gengið inn á [...] í miklu uppnámi og grátandi og sagt „ekki koma nálægt mér“ hafi ákærði brotnað niður og henni fundist að hann vissi hvers vegna hún væri komin. Á þeim tímapunkti hafi hún ekki vitað að brotaþoli hafði þegar borið á hann sakir um misnotkun í símtali því sem áður var lýst. Ákærða og móður brotaþola ber saman um að fá orð hafi farið þeirra á milli á [...], þau hafi setið á gólfinu, bæði í miklu uppnámi og grátið mikið. Móðir brotaþola kveðst þó hafa spurt hvað væri í gangi eða hvað væri að gerast og ákærði hefði þá sagt endurtekið: „Ég veit það ekki, ég veit það ekki.“ Hún hafi ekki skilið nákvæmlega allt sem ákærði sagði því hann hefði grátið svo mikið. Hann hefði þó þulið einhverjar setningar eins og „ég var svo mikill viðbjóður á þessum tíma“, „ég var á svo vondum stað“ og „ég vildi að ég gæti tekið þetta til baka“. Einnig hefði hann lagt áherslu á að hún veldi barnið sitt.

14

Móðir brotaþola skýrði frá því fyrir dómi að morguninn eftir að ákærði var handtekinn og vistaður í fangaklefa hefði lögregla hringt í hana og tjáð henni að hún og brotaþoli yrðu að koma strax í skýrslutöku á lögreglustöð. Sagðist vitnið ekki muna nákvæmlega hvað lögreglumaðurinn sagði en eftir símtalið hefði setið eftir sú tilfinning og hún talið alveg ljóst að ákærði hefði játað á sig brot og því yrði hún að mæta í skýrslutöku. Á sama veg hefur brotaþoli borið, sem gisti hjá móður sinni um nóttina, en hún sagði að um klukkan níu um morguninn hefði móðir hennar vakið hana og tjáð henni að þær yrðu að fara upp á lögreglustöð að gefa skýrslu en þangað hefðu þær verið boðaðar þar sem ákærði hefði játað sakir í gær. Þarna hefði þetta byrjað að rúlla, eins og brotaþoli orðaði það, en hún hefði sjálf ekki verið búin að ákveða að kæra, „ég eiginlega ætlaði held ég ekki að kæra og svo allt í einu var ég komin í það ferli“. Sagðist brotaþoli hafa verið hrædd og liðið illa yfir þessu. Gáfu brotaþoli og móðir brotaþola síðan skýrslu hjá lögreglu um morguninn í þeirri trú að ákærði hefði játað á sig sakir.

Niðurstaða

15

Við flutning málsins fyrir Landsrétti lýsti sækjandi því yfir að fallið væri frá þeirri brotalýsingu í þriðja lið ákæru að ákærði hefði „þannig berað á henni brjóstin“.

Samkvæmt því er ákærði í þeim ákærulið borinn sökum um að hafa sumarið 2014, þegar brotaþoli var 16 ára, á þáverandi heimili þeirra, farið inn í herbergi þar sem brotaþoli svaf og dregið niður hlýrabol hennar. Í ákæru er háttsemin færð undir 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

16

Í 201. gr. almennra hegningarlaga er nánar tilgreindu kynferðislegu samneyti hins brotlega meðal annars við stjúpbarn sitt, sem er 15, 16 eða 17 ára, lýst refsivert. Þar segir í 2. mgr. að önnur kynferðisleg áreitni en sú sem greinir í 1. mgr. greinarinnar varði fangelsi allt að fjórum árum. Nánari lýsingu á því hvað átt er við með kynferðislegri áreitni er að finna í 199. gr. almennra hegningarlaga. Þar segir að kynferðisleg áreitni felist meðal annars í því að strjúka, þukla eða káfa á kynfærum eða brjóstum annars manns innan klæða sem utan, enn fremur í táknrænni hegðun eða orðbragði sem sé mjög meiðandi, ítrekað eða til þess fallið að valda ótta. Í greinargerð sem fylgdi frumvarpi til laga er lögfesti ákvæðið í núverandi mynd kemur fram að með kynferðislegri áreitni sé átt við háttsemi af kynferðislegum toga sem hvorki telst samræði né önnur kynferðismök. Felist hún í hvers konar snertingu á líkama annarrar manneskju sem er andstæð góðum siðum og samskiptaháttum. Af því sem þar segir virðist mega álykta að þeirri snertingu, sem talin er upp í dæmaskyni í ákvæðinu, sé fyrst og fremst ætlað að skýra mörk kynferðislegrar áreitni annars vegar og annarra kynferðismaka en samræðis hins vegar. Þar segir meðal annars að þukl og káf annars staðar en á kynfærum og brjóstum geti verið kynferðisleg áreitni. Þá geti einnig reynt á neðri mörk kynferðislegrar áreitni gagnvart brotum gegn blygðunarsemi. Kemur þar fram að sé um líkamlega snertingu að ræða teljist háttsemin kynferðisleg áreitni.

17

Í þriðja lið ákæru, eins og hann var orðaður í upphafi, var því ekki lýst að ákærði hefði snert brotaþola heldur togað í hlýrabol hennar og berað á henni brjóstin. Samkvæmt framansögðu reyndi þar á mörk kynferðislegrar áreitni gagnvart broti gegn blygðunarsemi með lostugu athæfi sem gæti varðað við 209. gr. almennra hegningarlaga ef sök sannaðist. Með þeirri breytingu sem nú hefur verið gerð á lýsingu brotsins í ákæru liggur fyrir að ætluð háttsemi getur engan veginn fallið undir 2. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga sem ákærði er í ákæruliðnum talinn hafa brotið. Stendur einungis eftir lýsing á því að ákærði hafi togað hlýrabol brotaþola niður án þess að af því megi ráða að háttsemin hafi verið af kynferðislegum toga. Með þeirri breytingu uppfyllir ákæran ekki áskilnað c- liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, um glögga greiningu á þeirri háttsemi sem ákært er út af, eins og það ákvæði hefur verið túlkað í dómaframkvæmd, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar Íslands frá 11. apríl 2017 í máli nr. 393/2016. Því ber að vísa þriðja lið ákæru frá dómi án kröfu.

18

Efnisleg úrlausn á fyrsta og öðrum lið ákærunnar ræðst fyrst og fremst af mati á sönnunargildi framburðar ákærða og brotaþola. Bera frásagnir þeirra beggja fyrir dómi dám af því að þar leituðust þau við að rifja upp atvik sem eiga að hafa gerst fyrir þó nokkrum árum síðan.

19

Ákærði var færður til yfirheyrslu klukkan 13.30 daginn eftir handtöku. Fór skýrslutakan fram að viðstöddum verjanda ákærða. Fram kom í skýrslu ákærða fyrir Landsrétti að þegar yfirheyrslan fór fram hefði hann verið algjörlega ósofinn, en honum hefði ekki komið dúr á auga í fangaklefanum um nóttina, og þá hefði hann ekkert borðað frá því deginum áður. Ljóst er af atvikum að þegar yfirheyrslan hófst vissi ákærði það eitt að brotaþoli hafði sakað hann um að hafa brotið gegn sér en atvik að öðru leyti höfðu ekki verið borin undir hann. Eins og áður greinir kynntu dómendur sér mynd- og hljóðupptöku af skýrslutökunni og af henni má sjá að ákærði var í miklu tilfinningalegu uppnámi í yfirheyrslunni og örvæntingarfullur á köflum. Eins og greinir í héraðsdómi var honum gefinn nægur tími til að svara og þagnir voru langar.

Er ljóst að skýrslutakan var ákærða mjög erfið.

20

Ákærða var í upphafi kynnt réttarstaða hans samkvæmt 64. gr. laga nr. 88/2008 auk þess sem áréttað var að hann væri grunaður um kynferðisbrot gegn brotaþola. Í fyrstu var ákærði beðinn um að upplýsa um afstöðu sína til sakarefnisins og svaraði ákærði:

„Veit það ekki, bara veit það ekki.“ Þá spurði lögreglumaðurinn: „Játar þú brotið eða neitar þú þessu? Er þetta eitthvað sem átti sér stað?“ Ákærði svaraði: „Ég bara, ég er ekki viss ég var bara á svo ógeðslegum stað.“ Bað lögreglumaðurinn hann þá að segja með sínum orðum um hvað málið snerist. Svaraði ákærði þá aftur: „Ég veit það ekki, bara veit það ekki.“ Lögreglumaðurinn spurði þá: „Hvað verður til þess að þú ert kominn hingað, X ?“ Svar ákærða var: „Fyrir örugglega eitthvað sem ég hef gert af mér myndi ég halda.“ Spurði lögreglumaðurinn þá: „Hefur þú brotið kynferðislega gegn A ?“ og svaraði ákærði: „Ég vil ekki trúa því að ég hafi gert það. Ég bara hreinlega veit það ekki.“ Beðinn um að útskýra það frekar kvaðst ákærði ekki geta það. Þegar hann var spurður hvort hann gerði sér grein fyrir því hvað fælist í því að brjóta kynferðislega gegn manneskju svaraði ákærði: „Að gera eitthvað á hlut hennar sem hún vill ekki eða er ekki samþykk.“ Þegar hann var spurður hvort eitthvað slíkt hefði átt sér stað á milli hans og brotaþola svaraði ákærði: „Ég bara veit það ekki, nei ég held ekki,“ og svo: „Nei, ég er ekki viss“. Ákærða var í framhaldinu kynnt að skýrslur hefðu verið teknar af brotaþola og móður hennar um morguninn og að brotaþoli hefði talað um fleiri en eitt tilvik sem eitthvað „svona“ hefði gerst. Var ákærði spurður hvort eitthvað hefði komið upp í samskiptum þeirra áður en borinn yrði undir hann framburður brotaþola. Svaraði ákærði því neitandi. Hann var þá spurður að því hvenær hann hefði verið á „ógeðslegum stað“ og beðinn um að tengja það við tímabil. Svar ákærða var: „Það var svo margt,“ og nánar spurður nefndi hann árið 2009. Lýsti hann því að brotaþola hefði verið „skutlað út í horn þegar hjónabandið springur í tætlur, send bara til ömmu sinnar [...]“. Ákærði var þá spurður hvort hann hefði einhvern tímann tekið buxur og nærbuxur niðurum brotaþola. Eftir nokkra þögn svaraði ákærði því játandi. Beðinn um að segja frá því sagði hann: „Ég veit ekkert hvað ég á að segja, veit ekki hvað gerðist.“ Nánar spurður um hvar það hefði átt sér stað kvaðst ákærði halda að það hefði verið fyrir [...]e n þar hefðu þau verið frá 2008 til haustsins 2010. Endurtók lögreglumaðurinn hvort hann myndi eftir því að hafa tekið niður buxur og nærbuxur og svaraði ákærði því aftur játandi. Nánar spurður kvað hann það hafa gerst í húsinu þeirra [...]. Beðinn um að svara því hvar brotaþoli var sagði ákærði: „Ég man það ekki.“ Aðspurður hvað hann myndi varðandi atvikið svaraði ákærði: „Ekkert.“ Spurður hversu oft hann myndi eftir að hafa tekið niður buxur og nærbuxur hjá brotaþola svaraði ákærði: „Einu sinni.“ Spurður um aldur hennar þá svaraði hann: „Ég veit það ekki, tíu, ellefu, tólf eitthvað.“ Var ákærði þá spurður hvað hann hefði gert eftir að hafa tekið niður buxurnar og nærbuxurnar og svaraði hann þá: „Ég veit það ekki.“ Spurður hvort hann hefði snert á henni kynfærin neitaði ákærði því afdráttarlaust. Spurður hvort hann myndi það svaraði hann: „Ég hef ekki gert svoleiðis.“ Spurður hvers vegna hann hefði tekið niður buxur og nærbuxur svaraði ákærði aftur: „Bara veit það ekki, bara veit það ekki.“ Þá spurði lögreglumaðurinn hvort það væri eitthvað annað sem hann myndi og honum var kynnt að brotaþoli hefði talað um að hann hefði tekið niður um hana buxurnar og nærbuxurnar og hún hefði vaknað við það og verið í rúminu sínu. Ákærði var spurður hvort hann kannaðist við aðhún hefði verið í rúminu sínu. Svar ákærða var: „Ég bara veit það ekki.“ Honum var þá kynnt að hún hefði „vaknað við það og þá hafir þú snert á henni kynfærin“. Spurður í hvaða tilgangi hann hefði tekið niður um hana buxur og nærbuxur svaraði ákærði: „Ég veit það ekki, veit það ekki, veit ekki af hverju.“ Þá kvaðst ákærði aðspurður ekki muna á hvaða tíma árs atvikið hefði átt sér stað. Honum var þá kynntur framburður brotaþola um að þetta hefði verið í kringum jólin og heima hjá foreldrum hans aðfaranótt jóladags þegar hún var níu eða tíu ára. Við þessar upplýsingar varð ákærði mjög undrandi og neitaði því afdráttarlaust að atvik af þessu tagi hefði átt sér stað heima hjá foreldrum hans um jólin. Var hann þá spurður hvort hann héldi að brotaþoli væri að tala um eitthvert annað skipti. Svaraði ákærði þá: „Nei, ég bara veit það ekki.“ Spurður hvort þetta væri ekki rétt hjá brotaþola svaraði hann:

„Ég ætla ekki að segja að barnið sé að ljúga.“ Endurtók lögreglumaðurinn þá svar hans og sagði ákærði þá: „Nei ég get það ekki, hún á það ekki skilið.“ Spurður aftur af hverju ákærði myndi ekki eftir þessu svaraði hann: „Ég bara var í langan tíma í ljótum drullupytt með sjálfan mig og ég er ekkert viss um, þú veist, að þessir hlutir hafi gerst. En að snerta á henni kynfærin, það gerði ég ekki. Það er á hreinu.“ Athuga verður að uppskrift skýrslu ákærða hjá lögreglu er ekki í fullu samræmi við það sem heyrist á upptökunni að því er framangreind orð varðar. Endurtók ákærði að hann hefði ekki snert á brotaþola kynfærin. Þá var ákærði spurður hvort hann hefði sett höndina inn fyrir nærbuxurnar hennar og neitaði ákærði því afdráttarlaust. Var honum kynnt að brotaþoli hefði borið um að hann hefði gert það nokkrum sinnum þegar hún hefði setið í fanginu á honum og verið að keyra. Svaraði ákærði því mjög ákveðinn að það væri ekki rétt og ítrekaði „... það er alveg á kristaltæru“. Lögreglumaðurinn bað hann því næst að staðfesta við sig að hann myndi eftir einu skipti óljóst þar sem hann hefði tekið niður buxur og nærbuxur og það hefði gerst þegar þau bjuggu [...].

Svaraði ákærði þá: „Já, ég er samt ekki viss um það.“ Og aftur sagði ákærði: „Nei, ég er ekkert viss um það en þú veist ég bara hreinlega veit það ekki.“ Ákærði var þá minntur á að hann hefði áður sagt að brotaþoli væri ekki að ljúga. Svaraði ákærði þá:

„Af hverju ætti ég að bera upp á hana að hún væri [ekki] að ljúga?.... En ef að einhverjar snertingar eru óviðeigandi eða ekki veit ég ekki hvar við ætlum að draga línuna í því ?“ Minnti lögreglumaðurinn þá á að sakarefnið lyti að því að taka niður nærbuxur og snerta kynfæri. Svaraði ákærði þá: „Já við erum ekki að tala um það.“

Að lokum ítrekaði ákærði mjög ákveðið: „Að rífa niður um hana buxurnar og snerta á henni kynfærin gerði ég ekki, að keyra með henni í bílnum og verið með hendina ofan í buxunum hennar gerði ég ekki.“ Í skýrslutökunni var ákærði einnig ítrekað spurður hvað hann hefði átt við með því þegar hann sagði við móður brotaþola að hann vildi að hann gæti „tekið þetta til baka“. Skýrði ákærði það svo að hann hefði vísað til þess að hann hefði verið vondur við hana og að hann hefði verið vondur og reiður maður. Sakargiftir í þriðja lið ákærunnar virðast ekki hafa verið bornar sérstaklega undir ákærða í skýrslutökunni.

21

Fyrir dómi bar ákærði að það atvik sem hann vísaði til hjá lögreglu hefði komið til þegar hann var að „fíflast eitthvað í krökkunum“. Lýsti hann því að hann hefði verið að atast í brotaþola sem hefði endað með því að hann hefði snúið henni á hvolf og hún hefði þá runnið úr fanginu á honum og niður á gólf og buxurnar orðið eftir í höndunum á honum. Hefði hann þá tekið eftir að brotaþoli var ber að neðan og hún gripið um klof sér. Hefði þetta gerst aðeins einu sinni og það hefði verið [...]. Ekkert kynferðislegt hefði átt sér stað þarna. Móðir brotaþola kvaðst muna eftir svona ærslaleik en sagðist halda að þetta hefði ekki fengið neitt á brotaþola. Þetta hefði bara verið vandræðalegt. Brotaþoli kannaðist hins vegar ekki við atvik af þessu tagi.

22

Með ummælum sem hann hefði látið falla á [...]við eiginkonu sína um að hann vildi að hann gæti tekið þetta til baka og að hann hefði verið á ógeðslegum stað sagðist ákærði hafa verið að vísa til hegðunar sinnar í tengslum við framhjáhald sem hann hefði staðið í meðan þau bjuggu [...]. Á þeim tíma hefðu gerst hlutir sem hann sæi mjög eftir. Nefndi ákærði sérstaklega að eitt sinn hefði hjákonan verið honum samferða í bíl frá Reykjavík til [...]og hefðu börnin hans, þar á meðal brotaþoli, verið aftur í. Kvaðst hann hafa gert hluti í bifreiðinni sem engum manni væru sæmandi en þar hefði myndast mikil kynferðisleg spenna og snertingar átt sér stað. Hefur brotaþoli staðfest að umrædd bílferð hafi átt sér stað og eitthvað hefði ekki verið eins og það átti að vera. Ákærði sagði að þegar móðir brotaþola hefði komið til hans á [...]hefði hann verið tilbúinn að taka á sig ásakanir brotaþola. Sagðist ákærði ekki vita af hverju og ekki geta skýrt það en tók fram að hann hefði ekki brotið kynferðislega gegn brotaþola. Neitaði ákærði alfarið sakargiftum fyrir dómi.

23

Móðir brotaþola sagði fyrir dómi að mikilvægt væri að skoða málið í stóru samhengi.

Hún sagði að ákærði ætti mjög erfitt með að fyrirgefa sjálfum sér að hafa haldið fram hjá henni og hann hefði gert ýmislegt, sem þau tvö hefðu ákveðið að ræða ekki, enda hefði hún talið að hún yrði engu bættari við að ræða hegðun hans í framhjáhaldinu í smáatriðum. Í ákærða sæti mikil skömm vegna hegðunar sinnar og hann ætti erfitt með að fyrirgefa sjálfum sér það sem hann gerði. Þá sagði hún að ákærða hefði liðið illa tilfinningalega um sumarið og haustið áður en málið kom upp vegna [...]- lyfja sem hann hefði verið að prófa að taka og verið að kljást við niðurtúr um haustið.

Andleg líðan hans hefði ekki verið góð. Taldi móðir brotaþola þetta vera skýringu á viðbrögðum ákærða við ásökunum brotaþola. Fær þetta nokkurn stuðning í vottorði sálfræðings sem ákærði leitaði til haustið 2017 og fór í 14 viðtöl hjá. Í vottorðinu segir að í fyrsta viðtalinu hafi ákærði tjáð henni að ásökun brotaþola hefði komið flatt upp á hann og hann myndi ekki eftir að slíkt hefði nokkurn tímann gerst. Í viðtali síðar hafi ákærði sagst vera tilbúinn að gangast við ásökunum brotaþola væru þær sannar en ekki muna eftir að nokkur misnotkun hefði átt sér stað. Tveimur vikum eftir fyrsta viðtal hefði hann sagst vera algjörlega sannfærður um að hafa ekki framið þau brot sem hann væri sakaður um og sagðist hafa tekið ákvörðun um að hætta að efast um sjálfan sig. Þegar liðið hafi á viðtölin hafi ákærði þó lýst því að honum fyndist hann bera ábyrgð á því sem gerst hefði þrátt fyrir að vera sannfærður um að hann hefði ekki beitt brotaþola kynferðislegu ofbeldi. Sagðist hann hafa klúðrað miklu sem foreldri, hann hefði getað gert betur, hann hefði hugsað of mikið um sjálfan sig og hefði viljað veita brotaþola meiri skilyrðislausa ást. Var það niðurstaða sálfræðingsins að ákærði hefði glímt við alvarleg depurðareinkenni frá upphafi meðferðar og uppfyllt greiningarskilmerki alvarlegrar geðlægðar. Þá kom fram í skýrslu sálfræðingsins fyrir dómi að ákærði hefði afhent henni skýrslu um [...]- greiningu sem hann hafði gengist undir og að hann hefði einnig greint henni frá því að hann hefði glímt við kvíða, sem gæti að einhverju leyti tengst þessum [...]- einkennum.

24

Ekki er fullt samræmi í lýsingu brotaþola á tímasetningu og aðstæðum þegar brotið samkvæmt fyrsta ákærulið á að hafa verið framið. Lýsing á brotinu í ákæru tekur mið af því sem brotaþoli sagði í lögregluskýrslu 26. september 2017. Þar sagði hún að brotið hefði átt sér stað á heimili móður ákærða í Reykjavík þar sem fjölskyldan hélt upp á jólin. Lýsti hún því meðal annars að hún hefði sofnað eftir að pakkarnir höfðu verið opnaðir og hún og litlu systkini hennar horft á mynd, en vaknað við það að ákærði hefði verið búinn að taka niður um hana náttbuxur og nærbuxur og verið að snerta á henni kynfærin. Hélt hún að hún hefði verið níu eða tíu ára þegar þetta gerðist.

Fyrir héraðsdómi var brotaþoli ekki jafn afdráttarlaus um það hvenær ársins og hvar brotið átti sér stað þó að hún hafi verið nokkuð viss um að það hefði verið að vetrarlagi á fyrrgreindum stað. Þá kvaðst hún hafa verið tíu eða ellefu ára þegar þetta gerðist.

Bæði hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi lýsti hún því að þetta brot væri hennar fyrsta minning um misnotkun af hendi ákærða.

25

Eins og áður segir kvaðst brotaþoli fyrir Landsrétti ekki lengur vera viss um að umrætt brot hefði farið fram á þeim stað og tíma sem ákæran greinir heldur gæti verið að það hefði átt sér stað á heimili fjölskyldunnar [...] rétt fyrir jól. Þá má af lýsingu hennar af atvikum sem ákært er fyrir í öðrum lið ákærunnar ráða að hún telji nú að það brot hafi gerst áður en brotið sem lýst er í fyrsta ákærulið átti sér stað. Útskýrði hún þá afstöðu sína með því að skírskota til þess að síðar greinda brotið hafi verið alvarlegasta brot ákærða gegn sér og eftir það hafi hún verið meira á varðbergi gagnvart honum.

26

Langur tími leið frá því að ætlað brot ákærða samkvæmt fyrsta ákærulið átti sér stað þar til brotaþoli rifjaði það upp. Hefur brotaþoli borið um, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, að hún hafi bælt þetta niður í þrjú ár og talið sjálfri sér trú um að þetta hefði verið draumur. Hún hafi síðan farið að tengja aðra punkta saman og þá áttað sig á því að svo hefði ekki verið. Brotaþoli bar fyrir dómi að þegar hún hefði vaknað við að ákærði var að hennar sögn að draga bol hennar niður, eins og greinir í þriðja lið ákæru, hefði hún orðið fyrir vonbrigðum því hún hefði talið sjálfri sér trú um að þetta hefði allt verið ímyndun. Verður af þessum framburði brotaþola ráðið að umrætt atvik hafi orðið til þess að hún sannfærðist um að atvik samkvæmt fyrsta lið ákærunnar hefði ekki verið draumur eða ímyndun. Einnig nefndi brotaþoli að ákærði hefði leitast eftir því að verða trúnaðarmaður hennar og henni hefði fundist hann vera að reyna að fá eitthvað upp úr henni. Móðir brotaþola bar um það fyrir héraðsdómi að þegar brotaþoli hefði skýrt henni frá atvikinu í fyrsta lið ákæru hefði hún tjáð henni að hún hefði í fyrstu haldið að þetta hefði verið draumur en núna vissi hún að þetta hefði átt sér stað.

Í greinargerð sálfræðings, sem brotaþoli leitaði til í kjölfar þess að hún greindi frá atvikum, kemur fram að brotaþoli hafi lýst einlægum áhuga á að ræða orð móður sinnar um að hún vissi ekki alla söguna og að vanlíðan hennar væri að rekja til atburða frá því að hún var mjög lítil en ekki til kynferðisofbeldis ákærða. Hafi hún virst opin fyrir því að ræða um hvort eitthvað væri til í orðum móður sinnar um rangtúlkanir af sinni hálfu. Hún hafi hins vegar verið sannfærð um að atvikin væru samkvæmt hennar minni.

27

Í málinu liggur fyrir greinargerð sálfræðings brotaþola, sem unnin var að beiðni lögreglu í þágu rannsóknar málsins. Þar kemur fram að brotaþoli hafi mætt til sálfræðingsins í átta viðtöl. Í greinargerðinni kemur fram að fyrir utan atvik máls þessa séu stórir viðburðir eða álagsþættir í lífi brotaþola [...], atvik á skólalóð [...]þar sem hún taldi barnaníðing vera á eftir sér og vinkonum sínum, flutningar og skipti á skóla í þrígang, framhjáhald stjúpföður [...] og tíðir samskiptaerfiðleikar við móður, stjúpföður, vinkonur og kærasta. Þá segir í greinargerðinni að hegðunareinkenni sem brotaþoli hafi greint frá og tengt við ætluð kynferðisbrot stjúpföður hafi að einhverju leyti verið til staðar fyrir atvikið miðað við upplýsingar frá brotaþola. Hún hafi tilgreint atvik í grunnskóla þar sem hún hafi reiðst og [...], þá hafi hún rætt um afbrýðisemi og viðkvæmni sem barn og loks að hún hafi alltaf átt erfitt með að sofna og virst hafa óttast að verða fyrir kynferðisofbeldi frá því hún var sjö ára hið minnsta.

Hafi hún greint frá ofurárvekni og forðun henni tengdri. Öll þessi atriði samræmast framburði og lýsingu móður brotaþola á hegðun og atferli brotaþola í æsku, auk þess sem hún greindi frá því að brotaþoli hefði verið gjörn á að fá martraðir sem barn. Í greinargerð sálfræðingsins segir að svo virðist sem brotaþoli hafi brugðist mjög sterkt við því atviki er hugsanlegur barnaníðingur elti hana og vinkonur hennar á skólalóð í [...]grunnskóla. Lýsing hennar á viðbrögðum sínum gæfi til kynna að brotaþoli hefði breytt hegðun sinni og viðhorfum í garð karlmanna og verið hrædd og vör um sig í langan tíma eftir það. Þá hafi brotaþoli sagt að hún myndi ekki eftir að hafa jafnað sig á þessum ótta. Einnig segir í greinargerðinni að mikilvægt sé að hafa í huga að upplifun brotaþola af afskiptum stjúpföður sé það sem valdi einkennum hennar, ekki hvað honum hafi raunverulega gengið til í hvert sinn eða að hún hafi hugsanlega oftúlkað einhverjar athugasemdir. Í greinargerð sálfræðingsins kemur fram að fyrir brotaþola hafi verið lagðir skimunarlistar fyrir áfallastreituröskun, þunglyndi og kvíða í október 2017 og júlí 2018. Brotaþoli hafi lýst einkennum sem uppfylli viðmið fyrir þunglyndislotu, eina eða tvær, á tímabilinu frá 8. til 10. bekkjar. Samkvæmt matslistum uppfylli hún engin greiningarviðmið fyrir klínískan vanda árin 2017 og 2018. Um þessar niðurstöður er fjallað síðar í greinargerðinni og þar segir að niðurstöður matslistanna gefi einkennamynd af líðan brotaþola haustið 2017, þegar málið kom upp, sumarið 2018 og haustið 2018. Niðurstöður þeirra séu ekki í samræmi við lýsingar brotaþola á vanlíðan sinni undanfarin ár. Einkenni virðist væg og innan eðlilegra marka í flestum tilvikum. Síðar í greinargerðinni kemur fram að sálfræðingurinn hafi ítrekað orðið vör við ýkjur í frásagnarstíl brotaþola og lýsingar á tilfinningaviðbrögðum hafi verið meiri en gengur og gerist hjá flestum í svipuðum aðstæðum. Brotaþoli hafi lýst sterkri vanlíðan, sorg, skömm eða depurð en hafi ekki virst upplifa sömu tilfinningar nema á mun vægari skala þegar hún sagði frá þeim.

Tekur sálfræðingurinn fram að hún hafi unnið sem klínískur sálfræðingur í um níu ár og það væri mjög sjaldgæft að skjólstæðingur gæti sagt frá svona mikilli vanlíðan án þess að sýna merki hennar í viðtalinu.

28

Auk alls framangreinds verður við mat á trúverðugleika brotaþola einnig að líta til þess að ítrekað hefur komið fram hjá henni að frá upphafi og áður en ætluð atvik málsins áttu sér stað hafi viðhorf hennar til ákærða verið afar neikvætt. Í lögregluskýrslu lýsti brotaþoli því til dæmis að þegar ákærði hefði komið inn í líf hennar þegar hún var fjögurra ára hefði hún átt mömmu sína og hann hefði raskað öllu sem henni hefði fundist þægilegt. Í áðurgreindri greinargerð sálfræðings er einnig haft eftir brotaþola að henni hefði aldrei líkað við stjúpföður sinn og lýst honum sem háværum og barnalegum í samskiptum.

29

Eins og áður hefur verið rakið hefur gætt óstöðugleika í framburði brotaþola að því er varðar fyrsta lið ákæru. Í skýrslu hjá lögreglu tengdi hún brotið sterkt við jólahald á heimili foreldra ákærða þegar hún var níu eða tíu ára. Fyrir héraðsdómi var hún ekki jafn afdráttarlaus um það hvenær ársins brotið átti sér stað þótt hún hefði verið nokkuð viss um að það hefði verið að vetrarlagi á fyrrgreindum stað þegar hún var tíu eða ellefu ára. Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti sagði brotaþoli að vel gæti verið að hún hefði ruglast á því hvar brotið átti sér stað en hún teldi nú að vel gæti verið að brotið hefði átt sér stað [...]áður en jólin gengu í garð. Þau hefðu hins vegar verið í Reykjavík yfir jólin.

30

Fyrir dómi hefur ákærði staðfastlega neitað sakargiftum samkvæmt ákæru og hafnað því að hafa haft í frammi kynferðislega tilburði við brotaþola. Verður ekki litið svo á að óskýr svör ákærða við opnum og almennum spurningum í upphafi skýrslutöku hjá lögreglu verði jafnað til játningar af hans hálfu um að hafa haft í frammi háttsemi af þeim toga sem greinir í fyrsta lið ákæru. Gegn staðfastri neitun hans fyrir dómi verður sakfelling ekki reist á þeim óljósa framburði einum saman. Er þá einnig vísað til þess að þegar lýsing brotaþola á atvikum var borin undir ákærða í yfirheyrslu lögreglu kannaðist hann ekki við hana og neitaði sakargiftum meðal annars á eftirfarandi hátt:

„Að rífa niður um hana buxurnar og snerta á henni kynfærin gerði ég ekki, að keyra með henni í bílnum og verið með hendina ofan í buxunum hennar gerði ég ekki.“ Þá verður ekki litið svo á að ummæli þau er ákærði lét falla á [...] sínu hafi falið í sér játningu þess að hafa brotið gegn brotaþola. Hefur ákærði frá öndverðu skýrt viðbrögð sín með því að hann hafi verið haldinn vanlíðan og miklu samviskubiti vegna framkomu sinnar við móður brotaþola, meðal annars vegna framhjáhalds, eins og fyrr er rakið. Móðir brotaþola bar á sama veg og skýrði það svo að í ákærða sæti mikil skömm vegna hegðunar sinnar og hann ætti erfitt með að fyrirgefa sjálfum sér. Á svipaðan veg bar sálfræðingur ákærða fyrir dómi. Eins og atvikum málsins er háttað metur dómurinn þessar skýringar ákærða trúverðugar.

31

Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Hið sama greinir í 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í samræmi við það er í 108. gr. laga nr. 88/2008 kveðið á um að sönnunarbyrði hvíli á ákæruvaldinu um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við sönnunarmat þarf að gæta að þeirri meginreglu sem kemur fram í 1. mgr. 109. gr. sömu laga en samkvæmt henni metur dómur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti. Hefur þessi meginregla einnig verið orðuð svo að allan vafa í máli skuli meta sakborningi í vil.

32

Í málinu nýtur ekki við annarra sönnunargagna en framburðar ákærða og brotaþola.

Ekkert þeirra vitna sem kom fyrir dóminn gat borið með beinum hætti um þau atvik sem fyrsti liður ákærunnar er byggður á. Þá verður ekki talið að framburður brotaþola fái stoð í þeim óbeinu sönnunargögnum sem liggja fyrir í málinu. Fyrir dómi hefur ákærði staðfastlega neitað sakargiftum og því að hafa nokkru sinni haft í frammi kynferðislega tilburði við brotaþola. Framburður brotaþola hefur á hinn bóginn verið óstöðugur og misvísandi um tíma, stað og atvik að öðru leyti. Með vísan til framangreindrar grunnreglu sakamálaréttarfars verður ekki talið, eins og sönnunarstaðan er í málinu, að komin sé fram lögfull sönnun þess að ákærði hafi brotið gegn brotaþola á þann hátt sem greinir í fyrsta lið ákærunnar. Ber því að sýkna ákærða af þessum ákærulið.

33

Ákærði hefur staðfastlega neitað sakargiftum í öðrum ákærulið. Kannast hann ekki við að hafa leyft brotaþola að aka bifreið meðan þau bjuggu [...] og þvertók fyrir, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, að hafa strokið henni eða sett hönd sína inn fyrir buxnastrenginn hjá henni eins og lýst er í ákæru. Frásögn brotaþola um þessar sakargiftir hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi var óglögg en þar var hún ekki spurð um aðstæður þegar ákærði á að hafa brotið gegn henni í bifreiðinni. Það endurspeglast að nokkru í ákæru með því að þar segir að ákærði hafa ítrekað látið hana sitja í fangi sér og leyft henni að keyra bílinn meðan hann braut á henni. Fyrir Landsrétti gaf hún greinarbetri lýsingu á kringumstæðum og brotinu sjálfu og kvaðst halda að um stakt atvik hefði verið að ræða í bifreiðinni. Við mat á sönnunargildi frásagnar hennar um atvik verður að líta til þess að ákveðins misræmis gætir í endurminningum hennar af því hvort ákærði hafi við það tækifæri strokið henni um brjóstasvæðið. Með hliðsjón af þeim langa tíma sem leið frá því að atvik eiga að hafa gerst þar til brotaþoli rifjaði þau upp, sönnunargögnum málsins og þeim sjónarmiðum um sönnunarmat í sakamálum sem að framan greinir er ekki á það fallist að ákæruvaldinu hafi tekist að færa sönnur á háttsemi ákærða samkvæmt öðrum lið ákæru. Því ber að staðfesta niðurstöðu héraðsdóms um sýknu ákærða af þeim ákærulið.

34

Samkvæmt öllu framangreindu er niðurstaða málsins sú að þriðja lið ákærunnar er vísað frá dómi en ákærði er sýknaður af sakargiftum samkvæmt fyrsta og öðrum lið hennar.

35

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá dómi.

36

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

37

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda og þóknun skipaðs réttargæslumanns sem eru ákveðin að teknu tilliti til virðisaukaskatts eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Þriðja lið í ákæru 29. ágúst 2019 á hendur ákærða, X, er vísað frá héraðsdómi.

Ákærði er að öðru leyti sýkn af refsikröfu ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu, A, er vísað frá dómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins, 1.644.386 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.116.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, K-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 471.200 krónur.

Sératkvæði

Á-kk-ef H-kk-ef

1

Ég tek undir með meirihluta dómenda um að vísa beri þriðja lið ákæru frá héraðsdómi.

Þá er ég einnig sammála niðurstöðu meirihlutans um að staðfesta beri héraðsdóm um sýknu ákærða af sakargiftum samkvæmt öðrum lið ákæru með vísan til þess að gera verði stranga kröfu um sönnun í sakamálum, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008.

Aftur á móti er ég ósammála þeirri niðurstöðu meirihlutans að sýkna beri ákærða af öllum sakargiftum í fyrsta lið ákæru og tel að fallast beri á niðurstöðu héraðsdóms um þann ákærulið. Fyrir þeirri niðurstöðu færi ég eftirfarandi rök:

2

Það er rétt sem fram kemur í atkvæði meirihlutans að ekki er fullt samræmi í lýsingu brotaþola á tímasetningu og aðstæðum þegar brotið samkvæmt fyrsta ákærulið átti sér stað. Þá gætir misræmis hjá henni um það í hvaða röð brot ákærða eiga að hafa gerst.

Í því sambandi verður að hafa í huga að hún var einungis 10 eða 11 ára þegar ákærði á að hafa brotið gegn henni en hún sagði fyrst frá háttsemi hans þegar hún var 19 ára.

Brotaþoli lýsir því að hún hafi áður leitast við að bæla endurminningar sínar af atvikum og talið sér trú um að sig hefði dreymt það atvik sem ákært er fyrir í fyrsta ákærulið. Nauðsynlegt er að setja það í samhengi við lýsingu hennar á því að hún hafi forðast að koma róti á líf móður sinnar sem hafi mátt þola nóg. Framburður brotaþola bæði hjá lögreglu og fyrir dómi verður ekki skilinn á annan veg en að með auknum þroska hafi hún ekki lengur megnað að afneita upplifun sinni. Þar sem langt er um liðið og brotaþoli var barn að aldri þegar atvik urðu er eðlilegt að endurminningar hennar um stað og stund brots raskist eitthvað. Við mat á sönnunargildi upprifjunar hennar á atvikum verður jafnframt að líta til þess að brotaþoli hefur verið stöðug og skýr í afdráttarlausri lýsingu sinni á sjálfu brotinu sem ákært er fyrir í fyrsta ákærulið.

Sama gildir um frásögn hennar af fyrstu viðbrögðum eftir brotið um að hún hafi farið inn í herbergi móður sinnar og ákærða, sagst hafa fengið martröð og ætlað að lýsa atvikinu en horfið frá því vegna viðbragða ákærða.

3

Í málinu liggur fyrir ítarleg greinargerð sálfræðings sem hafði brotaþola til meðferðar eftir að hún greindi frá brotum ákærða. Var hún unnin að beiðni lögreglu í þágu rannsóknar málsins og verður að ætla að það hafi verið gert á grundvelli 86. gr. laga nr. 88/2008. Í greinargerðinni kemur fram að brotaþoli hafi komið sálfræðingnum þannig fyrir sjónir að hún væri samvinnuþýð, einlæg og heiðarleg í frásögn og samskiptum. Hefði hún ekki leitast við að ýkja líðan sína á matslistum sem sálfræðingurinn lagði fyrir hana. Þá hefði hún verið skýr og samræmis gætt í lýsingum hennar á atvikum. Hefði tjáning hennar á tilfinningum oft virst dramatísk sem ekki hefði alltaf verið í samræmi við framkomu í viðtali eða alvarleika atvika. Tekur sálfræðingurinn fram að það eigi þó ekki við um viðbrögð hennar við ætluðum kynferðisbrotum ákærða. Þá segir í greinargerð hans að brotaþoli hafi greint frá hugsunum, líðan og viðbrögðum sem séu þekkt hjá börnum sem hafi orðið fyrir kynferðisofbeldi. Þar er gerð nánari grein fyrir varnarviðbrögðum brotaþola meðan hún var barn og tilhneigingu hennar til þess að bera harm sinn í hljóði. Miðað við lýsingu brotaþola kveður sálfræðingurinn að hegðunareinkenni, sem hún tengi við ætluð kynferðisbrot ákærða, hefðu aukist eftir að fyrsta brotið átti að hafa gerst.

Kemur það heim og saman við framburð móður brotaþola sem lýsti því meðal annars fyrir dómi að brotaþoli hefði byrjað að sofa inni í sængurveri einhvern tímann þegar hún var í efri bekkjum grunnskóla. Fyrir Landsrétti lýsti brotaþoli því að hún hefði byrjað að gera það eftir að hún flutti til Reykjavíkur að loknu námi í [...] bekk grunnskóla.

4

Í greinargerð sálfræðingsins kemur einnig fram að einkenni brotaþola samkvæmt niðurstöðu matslista, sem lagðir voru fyrir hana eftir að hún leitaði sér aðstoðar, væru væg og innan eðlilegra marka í flestum tilvikum. Þar segir aftur á móti einnig að brotaþoli lýsi einkennum sem uppfylli viðmið fyrir þunglyndislotu meðan hún var í 8. til 10. bekk grunnskóla. Kemur þar fram að brotaþoli hafi ekki greinst með sálrænan vanda þrátt fyrir vanlíðan og fyrri einkenni. Skýrir sálfræðingurinn það með því að brotaþoli búi yfir ýmsum styrkleikum og þrautseigju. Til að mynda hjálpi sterk réttlætiskennd henni við að reiðast ákærða fremur en að taka hegðun hans inn á sig.

5

Þótt sálfræðingurinn víki að því í greinargerð sinni að frásagnarstíll brotaþola einkennist á köflum af ýkjum og að það hafi vakið athygli hennar að hún hafi sýnt vægari tilfinningaviðbrögð í samtölum þeirra en vænta mátti, fæ ég ekki séð að umfjöllun hans sé til þess fallin að rýra sönnunargildi lýsingar brotaþola á háttsemi ákærða samkvæmt fyrsta ákærulið. Hvorki þetta sönnunargagn né annað það sem fyrir liggur í málinu getur gefið vísbendingu um að lýsing brotaþola á þeirri háttsemi sé hugarburður sem hún hafi talið sér trú um að hafi gerst. Þvert á móti er greinargerð sálfræðingsins fremur til þess fallin að styðja við þá ályktun að brotaþoli sé áreiðanleg sem vitni.

6

Ákærði var handtekinn kvöldið 25. september 2017 vegna gruns um kynferðisbrot gegn brotaþola og hann vistaður í fangaklefa. Hann var færður til yfirheyrslu eftir hádegi daginn eftir. Verjandi ákærða var viðstaddur skýrslutökuna. Eins og lýst er í héraðsdómi var ákærða í upphafi kynnt réttarstaða hans samkvæmt 64. gr. laga nr. 88/2008 auk þess sem áréttað var að hann væri grunaður um kynferðisbrot gegn brotaþola. Var hann í fyrstu beðinn um að skýra afstöðu sína almennt til þeirra ásakana en því næst var hann spurður að því hvort hann hefði einhvern tímann tekið niður buxur og nærbuxur brotaþola. Eftir þó nokkra umhugsun játaði hann með skýrum hætti að hafa gert það einu sinni. Taldi hann að það hefði verið á heimili fjölskyldunnar [...]en gat ekki gert nánari grein fyrir atvikum að öðru leyti en því að hann hélt að brotaþoli hefði verið tíu, ellefu eða tólf ára þegar þetta gerðist. Aðspurður kvaðst hann ekki vita af hverju hann hefði tekið niður buxur og nærbuxur brotaþola.

Neitaði hann því aftur á móti að hafa nokkurn tímann snert á henni kynfærin og kannaðist ekki við að þetta hefði átt sér stað á heimili móður hans í Reykjavík.

7

Framburður ákærða fyrir héraðsdómi, sem hann áréttaði fyrir Landsrétti, var á annan veg en hjá lögreglu. Eins og rakið er í atkvæði meirihlutans skýrði hann viðbrögð sín við spurningum lögreglu með því að vísa til atviks þegar hann var að „fíflast eitthvað í krökkunum“. Sú lýsing ákærða sem hann gaf þar, um að buxur brotaþola hefðu orðið eftir þegar hún rann úr fangi hans niður á gólf, fær ekki samrýmst því sem hann gekkst við hjá lögreglu um að hafa tekið niður buxur og nærbuxur brotaþola. Þá er með ólíkindum að hann hafi gengist við þeirri háttsemi án þess að geta um framangreindar ástæður ef um sama atvik er að ræða. Enn fremur er sú skýring langsótt að framhjáhald ákærða, sem hafði ekki leitt til þess að móðir brotaþola sleit sambandi þeirra, hafi leitt til þess mörgum árum síðar að ákærði var reiðubúinn að gangast viðþví að hafa brotið gegn brotaþola án þess að muna í raun eftir því að það hefði gerst. Þegar ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu voru nokkrir dagar liðnir frá því að brotaþoli bar hann sjálf sökum um að hafa brotið gegn sér. Ákærði hafði því haft nægt ráðrúm til að rifja upp hvað hæft væri í þeim ásökunum áður en hann gekkst við því hjá lögreglu að hafa tekið niður buxur og nærbuxur brotaþola. Nærtækasta skýringin á geðshræringu ákærða í kringum skýrslugjöfina hjá lögreglu, þar sem hann játaði framangreinda háttsemi, er að hann hafi munað eftir hegðun sinni gagnvart brotaþola og gert sér grein fyrir því að hún fól í sér brot gegn henni.

8

Frásögn brotaþola fyrir dómi um þá háttsemi ákærða sem ákært er fyrir í fyrsta ákærulið hefur eins og áður segir verið stöðug og skýr. Sú lýsing fær að ákveðnu marki stuðning í játningu ákærða hjá lögreglu sem hann hvarf frá fyrir dómi án þess að gefa á því trúverðuga skýringu. Fleiri atriði sem rakin eru í héraðsdómi eru einnig til þess fallin að styðja við frásögn brotaþola. Þar á meðal er framburður föðurömmu hennar fyrir dómi um að hún hafi lesið í dagbók brotaþola, þegar hún bjó hjá ömmu sinni er hún var í [...]bekk grunnskóla, að ákærði hefði gert henni eitthvað sem hún gæti ekki sagt móður sinni frá. Brotaþoli bar fyrir dómi að hún hefði rifið þessa blaðsíðu úr dagbókinni og eytt henni til að enginn gæti lesið þetta enda vildi hún ekki að þetta kæmist upp.

9

Á hinn bóginn verður að líta til þess að langur tími leið frá því að brot ákærða átti sér stað þar til brotaþoli rifjaði það upp auk þess sem óstöðugleika gætir í lýsingu hennar á stað og stund brotsins eins og áður greinir. Vegna þeirra ströngu sönnunarkrafna sem gera verður í sakamálum er því óvarlegt að telja aðra háttsemi sannaða í fyrsta ákærulið en það sem samrýmst getur því sem ákærði gekkst við hjá lögreglu. Með þessum röksemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms tel ég ekki efni til annars en að staðfesta niðurstöðu hans um að sakfella ákærða fyrir að hafa á árinu 2008 eða 2009, þegar brotaþoli var 10 eða 11 ára gömul, dregið niður um hana buxur og nærbuxur við þær aðstæður sem þar er lýst, þannig að varði við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, en sýkna hann af því að hafa strokið kynfæri hennar. Þá tek ég undir forsendur hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærða, einkaréttarkröfu brotaþola og sakarkostnað.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 11. febrúar 2020

Mál þetta, sem dómtekið var 14. janúar 2020, var höfðað með ákæru héraðssaksóknara, dags. 29. ágúst 2019, á hendur:

„X, kt. [...],

[...], Reykjavík

fyrir kynferðisbrot gegn stjúpdóttur sinni, A, kt. [...], sem hér greinir:

1. Með því að hafa í eitt skipti á aðfangadag árið 2007 eða 2008, er brotaþoli var níu eða tíu ára, að heimili foreldra ákærða að [...] í Reykjavík, tekið buxur og nærbuxur brotaþola niður um hana og strokið kynfæri hennar á meðan hún svaf en stúlkan vaknaði við brot ákærða og hætti hann þá.

2. Með því að hafa ítrekað á árunum 2009-2011, er brotaþoli var ellefu til tólf ára, látið hana sitja í fangi sínu er hann leyfði henni að keyra bíl sinn um götur [...] og á meðan haft hendur sínar undir buxnastreng stúlkunnar og strokið brjóst hennar innanklæða.

3. Með því að hafa sumarið 2014, er brotaþoli var 16 ára, á þáverandi heimili þeirra að [...] í Reykjavík, farið inn í herbergi þar sem brotaþoli svaf og dregið niður hlýrabol hennar niður og þannig berað á henni brjóstin.

Teljast brot ákærða samkvæmt 1. og 2. ákærulið varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og brot samkvæmt 3. ákærulið við 2. mgr. 201. gr. sömu laga.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.

Einkaréttarkrafa:

Af hálfu A, kt. [...], er þess krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð kr. 2.000.000, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu frá 1. janúar 2008, þar til mánuður er liðinn frá framlagningu bótakröfunnar, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða málskostnað að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, sbr. 48. gr. laga nr. 88/2008, að viðbættum virðisaukaskatti á málflutningsþóknun.“

Verjandi ákærða krefst vægustu refsingar er lög leyfa og hæfilegrar þóknunar sér til handa.

I.

Að kvöldi 25. september 2017 var kallað eftir aðstoð lögreglu að [...]. Tilkynnandi var faðir ákærða sem hafði áhyggjur af honum þar sem hann hefði ekki náð neinu sambandi við hann. Kvaðst hann vita af ákærða innandyra á [...] sínu. Haft er eftir honum í frumskýrslu lögreglu að eiginkona ákærða hefði látið hann vita hvernig komið væri en hún hefði komið á [...] fyrr um daginn og óskað eftir skilnaði. Hefði komið upp alvarlegt mál innan fjölskyldunnar en brotaþoli hefði sagt móður sinni frá því að ákærði hefði brotið nokkrum sinnum á sér kynferðislega þegar hún var barn.

Sú ákvörðun var tekin á vettvangi að kalla til lásasmið en ákærði opnaði dyrnar að [...] eftir að hann var kominn á staðinn. Segir í skýrslu lögreglu að ákærði hafi verið í miklu uppnámi og hafi í fyrstu ekki viljað hleypa lögreglunni inn. Hafi hann verið grátandi og ekki viljað þiggja hjálp. Í ljósi framangreindra ásakana var ákveðið að handtaka ákærða og var hann færður á lögreglustöð. Fram kemur að ákærði hafi ekki tjáð sig um málið og ekki óskað eftir verjanda að svo stöddu.

Þann 26. september 2017 lagði brotaþoli fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn sér sem hún kvað hafa átt sér stað þegar hún var yngri. Lýsti hún aðdraganda kærunnar svo að tæpum hálfum mánuði áður hefði hún ætlað á [...]en orðið ofurölvi og ekki verið hleypt inn. Hún hafi misst stjórn á sér og hafi það endað með því að lögreglan var kvödd til og hún færð á lögreglustöð. Hafi þetta orðið til þess að hún gerði sér grein fyrir því að hún yrði að taka á sínum málum. Hún hefði rætt við B, kærasta sinn, sem vissi að hún hefði orðið fyrir kynferðisbroti en ekki hver væri gerandinn. Hann hafi hins vegar gert sér grein fyrir því vegna orða sem hún lét falla um ákærða. Ákærði hafi hringt í hana eftir þetta en í því samtali hafi hún ákveðið að segja honum hvernig sér hefði liðið undanfarin ár vegna misnotkunar hans. Kærastinn hafi síðan hringt í móður brotaþola og beðið hana að hitta þau og ræða málin. Kvaðst brotaþoli þá hafa sagt henni að ákærði hefði verið vondur við sig og hefði móðir hennar þá fengið áfall enda grunlaus. Í framhaldinu hafi hún rætt við ákærða á [...]hans og það hafi orðið til þess að hann komst í mikið uppnám og vildi ekki hleypa neinum þangað inn eftir að móðir brotaþola fór þaðan. Hafi faðir hans óttast að hann myndi skaða sig og kallað eftir aðstoð lögreglunnar, eins og að framan er lýst.

Í skýrslu sinni greindi brotaþoli m. a. frá því að ákærði hefði brotið gegn henni kynferðislega. Í fyrsta sinn hefði þetta verið á aðfangadag þegar hún var níu eða tíu ára og dvalið að [...]. Síðan hefði hann brotið gegn henni [...] en þá hefði ákærði ítrekað farið með hendurnar niður fyrir buxnastreng hennar, án þess að snerta kynfærin, á meðan hún sat í fangi hans er hann ók bifreið sinni. Einnig hafi hann ítrekað snert brjóst hennar innanklæða. Þá hafi hann í eitt skipti sumarið eftir að brotaþoli var í 10 bekk togað hlýrabolinn hennar niður fyrir brjóstin á henni þar sem hún hafi legið hálfsofandi uppi í rúmi hjá [...].

Tekin var skýrsla af ákærða 26. september 2017 og verður vikið að henni í niðurstöðukafla. Í tengslum við málið voru teknar skýrslur af móður brotaþola, ömmu hennar og þáverandi kærasta hennar Meðal gagna málsins er sálfræðivottorð C en brotaþola var upphaflega vísað í bráðaviðtal 29. september 2017 að ósk námsráðgjafa. Fram kemur að hún hafi alls mætt í viðtöl til sálfræðingsins í átta skipti frá september 2017 til nóvember 2018 en á tímabili hafi gengið erfiðlega að finna tíma, m. a. af ástæðum er vörðuðu brotaþola. Kom fram að hún hefði þá nýlega greint frá kynferðisofbeldi af hálfu ákærða stjúpföður hennar. Í vottorðinu er gerð grein fyrir þeim matslistum sem lagðir voru fyrir brotaþola. Fram kemur að brotaþoli hafi lýst einkennum sem uppfylltu viðmið fyrir eina eða tvær þunglyndis lotur í 8.– 10. bekk en samkvæmt matslistum hafi hún ekki uppfyllt nein greiningarviðmið fyrir klínískan vanda árin 2017 og 2018.

Í vottorðinu segir í niðurstöðukafla að brotaþoli hafi almennt virst samvinnuþýð, einlæg og heiðarleg í frásögn og samskiptum. Hún hafi ekki virst reyna að ýkja líðan sína á matslistum. Þá hafi hún verið skýr og haldið samræmi í atvikalýsingum. Hún hafi greint frá tveimur skiptum þar sem hún vaknaði við kynferðislega snertingu frá ákærða. Þá hafi hún einnig haft minningar um snertingu af hans hálfu sem hafi farið yfir hennar persónulegu mörk og ítrekuð dæmi og spurningar þar sem hún hefði upplifað óþægilegan kynferðislegan áhuga ákærða á sér. Þá segir í vottorðinu að málið hafi valdið brotaþola vanlíðan í mörg ár og eftir að málið kom upp hafi hún einangrast frá móður og systkinum. Hún greinist ekki með sálrænan vanda þegar vottorðið er ritað. Þá kemur fram í vottorðinu að brotaþoli búi yfir miklum styrkleikum og þrautseigju. Einnig hafi hún notið stuðnings tiltekinna fjölskyldumeðlima, vina og kærasta. Þá sé líklegt að sterk réttlætiskennd hennar og umræða á samfélagsmiðlum hafi haft jákvæð áhrif á nálgun hennar og hún reiðst frekar en að taka málið inn á sig með neikvæðum afleiðingum fyrir hana. Þá virtist hún einnig nota mikið önnur bjargráð sem séu vænleg til þroska og til þess að sigrast á mótlæti. Telur sálfræðingurinn töluverðar líkur á því að brotaþoli kunni að fara aftur í þunglyndislotu, eins og þegar hún var yngri, og sé því mælt með fyrirbyggjandi meðferð og fræðslu. Einnig sé mælt með meðferð sem taki á tilfinningastjórn.

Ákærði sótti viðtöl hjá D sálfræðingi en í málinu liggur fyrir vottorð hennar. Kemur þar fram að ákærði hafi sótt alls 14 viðtöl hjá sálfræðingnum á einnar til tveggja vikna fresti frá 29. september 2017 til 5. mars 2018. Segir í vottorðinu að í fyrsta viðtali hafi hann sagt að ásökun um kynferðisofbeldi hefði komið flatt upp á hann og hann kvæðist ekki muna eftir því að nokkuð slíkt hefði gerst. Tveimur vikum eftir fyrsta samtal hafi orðið breytingar á hegðun hans en þá kvaðst hann algjörlega sannfærður um að hafa ekki framið þau brot sem hann var ásakaður um. Þegar líða tók á viðtölin lýsti hann því að hann teldi sig ábyrgan fyrir öllu sem hefði gerst þrátt fyrir að vera enn sannfærður um að hafa ekki brotið gegn brotaþola. Á meðferðartímabilinu hlaut ákærði meðferð og sálrænan stuðning vegna ásakana um kynferðislega misnotkun. Þá voru lagðir fyrir hann tveir sjálfsmatskvarðar, annars vegar til þess að meta alvarleika þunglyndiseinkenna og hins vegar alvarleika kvíðaeinkenna yfir síðustu tvær vikur. Í vottorðinu kemur fram það mat sálfræðingsins að ákærði hafi glímt við alvarleg depurðareinkenni í upphafi meðferðar. Var því lögð á það áhersla í viðtölunum að veita honum sálrænan stuðning og fræðslu og styrkja getu hans til að auka virkni í daglegu lífi og sjálfstraust. Hafi ákærði sinnt meðferðinni vel og hún skilað góðum árangri svo að fljótt dró úr einkennum og í byrjun árs 2018 hafði dregið verulega úr sálrænni vanlíðan hans. Uppfyllti hann þá ekki lengur greiningarskilmerki alvarlegrar geðlægðar, þrátt fyrir að depurðareinkenna yrði enn vart. Í mars 2018 taldi ákærði ekki þörf á frekari viðtölum þar sem honum fannst líðan sín orðin nægilega góð.

II.

Verður nú gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna við aðalmeðferð málsins, að því marki sem nauðsynlegt þykir til úrlausnar þess.

Ákærði kvaðst hafa kynnst E, móður brotaþola, á árinu [...]en þau hafi tekið upp sambúð eftir það. Þau hafi eignast [...] börn og fjölskyldan öll flust til [...] árið 2008. Erfiðleikar í hjónabandinu vegna framhjáhalds hans hafi orðið til þess að þau fluttu með yngri börnin til Reykjavíkur 2010 en brotaþoli hefði þá orðið eftir hjá ömmu sinni [...] og búið þar um hríð og lokið grunnskólanum áður en hún kom aftur til þeirra til Reykjavíkur.

Ákærði kvað samskipti á milli sín og brotaþola hafa verið ágæt en þau hafi ekki náð að tengjast sérstaklega vel. Hafi E séð um flest sem viðvék brotaþola. Kvaðst ákærði hafa verið mun nánari sínum eigin börnum. Samskiptin milli hans og brotaþola hafi síðan versnað eftir framhjáhaldið, en hún hafi eitt sinn orðið vitni að nánum samskiptum á milli hans og hjákonunnar.

Spurður um svefnvenjur brotaþola kvað ákærði þær hafa verið „litríkar“, einkennst af miklum sveiflum og stundum hafi verið erfitt að vekja hana en hún hafi verið „B- týpa“. Hún hafi m. a. sofið í sængurveri, í klæðaskáp og raðað tuskudýrum í kringum sig. Taldi hann þetta hafa verið svona frá því fyrir 10 ára aldur og fram að unglingsárum.

Ákærði lýsti því er brotaþoli bar hann sökum í fyrsta sinn í símtali sem hann átti við hana. Nokkru áður hafi hann fundið að sambandið á milli þeirra hefði versnað. Kvaðst hann hafa skynjað að eitthvað amaði að þegar hann ræddi við hana í símanum og því gengið eftir skýringum. Hafi hún sagt við hann að hann vissi hvað það væri. Hafi komið fram hjá henni að það væri ekki vegna framhjáhaldsins og hefði hún að lokum sagt að hann hefði brotið á henni eða misnotað hana. Einnig hefði hún sagt að hann væri „ógeðslegur maður“. Kvaðst ákærði hafa hvatt hana til að ræða við móður sína en brotaþoli hefði svarað því til að hann stýrði því ekki. Ákærði kvaðst í framhaldinu hafa farið í „panikástand“. Stuttu síðar hafi E hringt í hann og sagt honum að kærasti brotaþola hefði óskað eftir því að hún kæmi og ræddi við þau. Hefði hann þá vitað hvað myndi gerast. Kvaðst hann hafa viljað ræða við E um þetta en ekki vitað hvernig hann ætti að fara að. E hafi síðan komið á [...]o g þau aðeins rætt stuttlega saman. Kannaðist ákærði við að hafa sagt ákveðna hluti við E án þess að hafa vitað nákvæmlega hvaða ásakanir lægju til grundvallar. Hafi hann sagt við E að hann vildi að hann gæti „tekið þetta til baka“ og að hann hefði verið á „ógeðslegum stað“. Nánar spurður um viðbrögð sín umrætt skipti kvað ákærði þau hafa verið svona mikil því hann hefði verið miður sín vegna þess hvernig hann hagaði sér á þeim tíma er hann hélt fram hjá E. Hafi hann m. a. haft í huga atvik er brotaþoli hafi verið með honum og hjákonunni í bifreið ákærða. Ákærði kvaðst ekki hafa verið að gangast við ásökunum en hafa verið reiðubúinn að taka á sig ásakanirnar þó að hann hefði ekki vitað nákvæmlega hverjar þær væru. Hann hafi hins vegar haldið að ásakanir brotaþola myndu snúast um þann kafla í lífi þeirra. Aðspurður kvað hann það vera rétt að þau E hefðu ákveðið að vinna að því að bæta hjónabandið og ýtt framhjáhaldinu aftur fyrir sig löngu fyrir þessi atvik. Kvaðst hann ekki geta skýrt hvers vegna það hefði haftáhrif á viðbrögð hans umrætt sinn.

Ákærði kvaðst ekki hafa brotið kynferðislega gegn brotaþola. Hann kvaðst aðeins muna eftir tilviki [...] þar sem nærbuxur brotaþola hefðu farið niður um hana. Taldi hann það hafa verið eftir þann tíma er framhjáhaldið komst upp. Hafi hann verið að „djöflast“ með brotaþola og hefði hann haldið henni á hvolfi en nærbuxurnar orðið eftir og dregist alveg niður um hana. Í minningunni hafi hún gripið um kynfærin. Enginn kynferðislegur tilgangur hafi verið að baki og þetta sé eina tilvikið þar sem nærbuxur hafi farið niður um brotaþola. Skýrði ákærði þetta nánar svo að hann hefði átt vanda til að vera hvatvís og hann ætti erfitt með að átta sig á mörkum annarra enda greindur með [...]. Kvað ákærði sér einnig hafa orðið hugsað til þessa tilviks þegar E kom á [...].

Ákærði kvaðst ekki hafa vitað er hann var í skýrslutöku hjá lögreglu hverjar ásakanirnar á hendur honum væru nákvæmlega en verið tilbúinn til að taka þær á sig. Varðandi tilvikið samkvæmt ákærulið 1 kvaðst ákærði viss um að jólin 2009 hefðu verið einu jólin er fjölskyldan gisti hjá foreldrum hans. Í skýrslutöku hjá lögreglunni hefði hann munað eftir tilvikinu þegar nærbuxurnar fóru niður um brotaþola. Hafi hann vitað að það tilvik væri annars eðlis en það sem á hann var borið en þó ekki verið tilbúinn til að greina frá því þar sem hann hefði ekki vitað hvert það myndi leiða. Þá kvaðst hann einnig hafa verið hræddur um að það myndi misskiljast í skýrslutökunni. Framburður ákærða hjá lögreglu var borinn undir hann en hann verður rakinn hér frekar í niðurstöðukafla. Ákærði kvaðst ekki geta skýrt hvers vegna hann hefði svarað því játandi og með þeim hætti sem hann gerði er hann var ítrekað spurður hvort hann hefði dregið niður buxur og nærbuxur brotaþola. Kvaðst hann að auki hafa verið í geðshræringu.

Spurður um meint brot gegn brotaþola samkvæmt ákærulið 2 í bíl [...] neitaði ákærði að slíkt hefði átt sér stað. Kvaðst hann raunar ekki muna eftir því að þau hefðu farið tvö ein að keyra og hann leyft henni að stýra. Nánar spurður taldi ákærði að eflaust hefði það þó einhvern tímann komið fyrir. Hann kvaðst ekki muna sérstaklega eftir svari sínu hjá lögreglu um að hann hefði leyft henni að aka.

Ákærði neitaði því að hafa áreitt brotaþola með þeim þeim hætti sem honum er gefið að sök í ákærulið 3. Það hefði komið fyrir að hann hefði reynt að vekja brotaþola, sem hefði sofið fast, og verið hryssingslegur. Stundum hafi hann þurft að fara nokkrar ferðir. Hugsanlega hefði hann einhvern tímann rifið í sængina en aldrei í föt hennar.

Ákærði kvaðst hafa flutt út frá E í september 2017 eftir að mál þetta kom upp en þau hefðu síðan rætt málin og hann sagt henni frá þessu eins og þetta hefði verið í raun. Taldi hann sig hafa flutt aftur inn til E í nóvember og væru þau enn í hjónabandi í dag. Kvað hann mál þetta hafa haft mikil áhrif á líf sitt og á tímabili hefði hann íhugað sjálfsvíg. Þá hafi þetta haft áhrif á samskipti hans við börnin og vini þeirra en hann teldi sig ekki geta nálgast þau með sama hætti og áður. Ákærði kvaðst ekki geta skýrt það hvers vegna brotaþoli bæri sakir á hann. Þá lýsti ákærði því að hann hefði átt erfitt uppdráttar í æsku. Þá kom fram að ákærði hefði tekið inn lyf við [...]frá árinu 2017.

Brotaþoli kvaðst hafa kynnst ákærða ung. Þau hafi hins vegar aldrei verið náin þó ákærði hefði gjarnan viljað það og gert henni grein fyrir því er hún varð eldri að hún gæti leitað til hans. Henni hafi hins vegar staðið viss stuggur af honum, en hann hafi oft verið reiður og erfiður í skapi. Hún kvaðst hafa vitað af framhjáhaldi ákærða áður en móðir hennar vissi það. Hefði hana grunað það um nokkurt skeið en síðan áttað sig á því í bílferð ákærða og hjákonunnar þar sem hún og systkini hennar voru farþegar. Eftir að upp komst hefði móðir hennar haldið að hún vissi ekkert. Hafi þetta haft áhrif á samskipti hennar og ákærða en hún hafi verið honum mjög reið fyrir að særa móður hennar. Hún hefði þrátt fyrir það guggnað á því að segja frá brotum ákærða gagnvart sér. Hefði hún talið víst að móðir hennar myndi skilja við ákærða eftir að upp um framhjáhaldið komst og þannig þyrfti hún aldrei að segja frá því sem gerðist. Hefði móðir hennar verið „í rusli“ og viljað að brotaþoli ræddi við ákærða en brotaþoli ekki viljað það. Hefði það orðið til þess að móðir hennar spurði hana beint að því hvort ákærði hefði gert henni eitthvað. Kvaðst brotaþoli hafa fengið hnút í magann en svarað því neitandi. Hefði móðir hennar aldrei spurt hana að þessu aftur. Kvaðst brotaþoli hafa skammast sín svo mikið og gert sér grein fyrir því að það væri ómögulegt fyrir hana að segja frá eftir að móðir hennar og ákærði tóku aftur saman. Nánar spurð kvað brotaþoli ákærða hafa verið uppsprettu allrar reiði hennar en hún hefði ekki getað sagt frá því sem gerðist. Hafi móðir hennar furðað sig á allri þessari reiði. Það eina sem brotaþoli hefði hugsað um hefði verið að hún vildi ekki særa móður sína. Hún hefði líka haft áhyggjur af því hvernig móður hennar myndi reiða af fjárhagslega ef hún stæði aftur ein.

Spurð um svefnvenjur sínar kannaðist brotaþoli við að hafa verið vör um sig gagnvart umhverfi sínu þegar hún var lítil og að hún hefði bæði fyrir og eftir fyrsta atvikið fengið ofsakvíðakast þegar karlmenn hefðu nálgast hana og hún talið að þeim gengi illt til. Hafi verið mikil umræða um barnaníðinga og hefði það haft þessi áhrif á hana.

Aðspurð um svefnvenjur sínar þegar hún var yngri kvað brotaþoli sér hafa gengið illa að sofna og hún sofið illa. Hún hefði líka sofið fast en það hefði hrætt hana. Þá hafi hún raðað mjúkdýrum í rúmið hjá sér. Því hefði hún gleymt er atvikið átti sér stað og kenndi hún sér um að hafa ekki gert það. Kvaðst hún m. a. hafa vanið sig á að sofa inni í sængurveri og stundum með [...]með sér og þá hefði hún sofið fyrir innan hann. Hafi hún verið mun varari um sig þegar hún heyrði í ákærða ganga um.

Brotaþoli kannaðist við að hafa skrifað dagbók um ýmsar hugsanir sínar. Hún hafi ekki viljað að nokkur maður sæi það sem hún skrifaði og því rifið það úr bókinni.

Brotaþoli lýsti fyrsta atvikinu er ákærði braut gegn henni. Kvað hún það hafa átt sér stað er hún var 10 eða 11 ára. Hún hafi verið sofandi en vaknað við snertingu ákærða „þarna niðri“. Hafi hún verið svolitla stund að átta sig. Hann hefði þá verið búinn að draga niður um hana náttbuxurnar og nærbuxurnar og snert ber kynfæri hennar. Hafi snertingarnar haldið aðeins áfram á meðan hún var að átta sig. Kvaðst brotaþoli hafa frosið og fengið mikið „sjokk“ og ekkert sagt þó hún hefði vitað að þetta væri rangt. Hún hafi svo allt í einu starað á ákærða og hann hafi þá kippst við, dregið buxurnar upp og sagt henni að fara aftur að sofa. Hann hafi síðan farið út. Hún hafi legið andvaka og loks ákveðið að fara inn í herbergið þar sem móðir hennar og ákærði sváfu og sagst hafa fengið martröð. Hafi það verið ætlun hennar að lýsa því sem gerðist en hún síðan ekki getað fengið sig til þess að segja það upphátt. Ákærði hafi horft á hana og spurt hvers konar martröð og hún hafi búið til sögu um eitthvað annað. Brotaþoli kvaðst hafa kennt sér um að hafa ekki gætt að sér þetta skipti. Þetta hafi hins vegar ekki verið draumur og atvikið væri „prentað“ í höfuðið á henni og hún myndi enn hvernig andardráttur hans var meðan á þessu stóð. Hafi atvikið átt sér stað heima hjá móður ákærða að [...] í Reykjavík og hún hafi verið í herbergi þar sem hún gisti alltaf. Fannst henni sem þetta hefði verið að vetrarlagi. Borin var undir hana frásögn ákærða af tilviki þegar nærbuxur hefðu farið niður um hana þegar hann hélt henni á hvolfi. Kvaðst brotaþoli ekki vita um hvað væri verið að tala og kvaðst ekki muna eftir neinu slíku.

Um tilvikin sem áttu sér stað [...] í bifreið ákærða kvaðst brotaþoli hafa fengið að stýra bifreiðinni en ákærði hefði farið inn fyrir buxnastrenginn hjá henni án þess þó að snerta kynfærin. Á þessu tímabili hefði hann einnig farið inn fyrir bol hennar og strokið yfir ber brjóst hennar. Brotaþoli kvaðst ekki vera viss um hvort þetta hefði gerst samtímis því er hann fór inn fyrir buxnastrenginn eða við önnur tækifæri. Nánar spurð taldi hún það þó hafa verið. Kvað hún þetta hafa gerst nokkrum sinnum, sennilega í þrjú skipti.

Hvað varðaði meint brot gegn henni sumarið 2014 kvaðst brotaþoli hafa unnið í [...] og ákærði hafi verið á leið í vinnuna á undan henni. Hún hafi legið hálfsofandi í rúmi sínum er ákærði hefði komið inn og tekið í hlýrabol hennar og ýtt honum „pínu niður“ en þá hefði hún glaðvaknað og starað á hann. Nánar spurð kvað hún hann hafa tekið í bolinn með fingrinum og togað hann niður fyrir brjóstaskoruna en brjóstin sjálf hefðu verið hulin af bolnum. Kvaðst brotaþoli hafa fengið hálfgert lost við þetta. Kvaðst hún hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum en hún hefði talið sér trú um að þetta hefði allt verið ímyndun. Myndi hún eftir því að ákærði hefði kippst við og sagt eitthvað á þá leið að hann væri að athuga hvort hún væri vöknuð fyrir vinnuna. Hafi hún guggnað á því að spyrja ákærða út í þetta eftir að hann kom heim úr vinnunni og reynt að telja sér trú um þetta hefði ekki verið neitt. Kvaðst hún hafa hringt á vinnustaðinn og sagst vera veik. Í kjölfarið hefði hún farið til ömmu sinnar [...].

Brotaþoli lýsti atvikum er hún drakk of mikið á [...]. Hefði hún í reynd komist í eitthvert sturlunarástand og myndi lítið. Hefði kærasti hennar komið og sagt henni síðar að hún hefði haft uppi athugasemd um ákærða sem hefði sannfært hann um að hann hefði verið sá sem hefði gert henni eitthvað. Fram að því hefði hún ekki treyst sér til þess að segja honum frá því sem hefði gerst. Hann hafi hins vegar vitað að eitthvað hefði komið fyrir hana. Ákærði hefði hringt í hana eftir þetta og viljað hitta hana en hún hefði neitað. Hann hafi gengið á hana og spurt hvað amaði að en hún hafi sagt að hann vissi það. Hann hafi spurt hvort það væri vegna framhjáhaldsins og hún hafi svarað „já líka“ en hann hafi haldið áfram að spyrja. Kvaðst hún hafa fengið nóg og fengið „ógeð“og sagt „þú misnotaðir mig“. Hann hafi spurt hana hvað hún meinti með því og hún hafi spurt hvort hann vildi virkilega að hún útskýrði það en hann hafi svarað því neitandi. Hafi hann sagt við hana að hún mætti öskra á hann en hún hafi sagst ekki vilja það, hún væri uppgefin og vildi ekki kalla hann pabba lengur. Þetta hafi verið í fyrsta sinn sem hún hefði sagt upphátt að hún hefði verið misnotuð. Eftir þetta samtal hafi liðið vika en þá hefði hún talað við kærasta sinn og sagði honum frá því sem fór fram á milli hennar og ákærða. Hann hefði hringt í móður hennar og hún hefði komið og rætt við þau. Kvaðst brotaþoli þá hafa sagt henni frá því að ákærði hefði brotið gegn henni kynferðislega. Hún myndi ekki nákvæmlega hvað hún hefði sagt henni eða hvort hún hefði lýst atvikum nákvæmlega en hún hefði svarað spurningum móður sinnar. Í kjölfarið hefði móðir hennar farið á [...]og hitt ákærða sem hefði brotnað niður og lagst í gólfið. Kvaðst brotaþoli hafa haft miklar áhyggjur af honum og afdrifum hans.

Brotaþoli kvað móður sína hafa vakið sig næsta dag og sagt að þær ættu að fara niður á lögreglustöð til þess að gefa skýrslu en ákærði ætti að hafa játað. Hún hafi verið óviðbúin þessu og ekki verið búin að ákveða að kæra ákærða. Hafi hún verið mjög hrædd og grátið mikið. Sambandi hennar og kærastans hefði lokið skömmu síðar og hefði hún farið til móður sinnar en ákærði hefði þá verið fluttur út. Móðir hennar hafi verið mjög fjarlæg og ekki getað svarað því hvort ákærði myndi koma aftur heim. Brotaþoli hafi farið til útlanda en fljótlega eftir að hún kom aftur hafi móðir hennar sagt henni að ákærði myndi flytja aftur inn. Þegar hún hafi spurt hana hvort það sem ákærði hefði sagt við hana hefði enga þýðingu haft hefði móðir hennar sagt að ákærði hefði verið að tala um framhjáhaldið. Hafi það því endað svo að brotaþoli fór af heimilinu og fékk að dvelja hjá [...]um hríð. [...].

Um líðan sína í dag kvað brotaþoli sér ganga vel í námi sínu. Hún hafi fengið aðstoð sálfræðings eftir uppákomuna á [...]og það hafi gagnast henni mjög vel. Hún væri aðeins í sambandi við suma í fjölskyldu sinni í dag en ætti góða vini. [...]. Brotaþoli tók fram að hún hataði ákærða ekki og vildi honum ekkert illt. Kvaðst hún gera sér grein fyrir því að mál þetta væri ákærða líka erfitt. Kvaðst hún hafa þurft að segja frá upplifun sinni og vera sannfærð um það sem hún segði frá þó að efasemdir hefðu látið á sér kræla þegar orð hennar voru dregin í efa. Það eina sem hún vildi væri að ljúka þessum kafla í lífi sínu og vinna áfram að bættri líðan sinni.

E, móðir brotaþola, kvaðst hafa fengið símtal frá kærasta brotaþola sem vildi að hún kæmi og talaði við þau. Þegar þangað var komið hafi brotaþoli sagt henni að ákærði hefði misnotað hana. Hún hafi tilgreint atvik um jól í húsi tengdaforeldra hennar, en þá hefði ákærði dregið niður um hana buxurnar, í bílferðum [...] og einnig tilvik þar sem hann hefði „kíkt“ á brjóst hennar. Þá hafi hún sagt að hún hefði vitað af framhjáhaldi ákærða en ekki viljað segja henni frá því. Um fyrsta atvikið hafi brotaþoli sagt að hún hefði fyrst talið það hafa verið draum en vissi nú að það væri satt.

Kvaðst vitnið hafa nálgast málið sem móðir sem ætti að trúa barninu sínu og hlustað og spurt spurninga. Vitnið kvaðst í framhaldinu hafa farið á [...]til ákærða og gengið þangað inn grátandi og í uppnámi. Hafi henni fundist sem ákærði vissi vel ástæðu þess að hún væri komin og hafi fundist sem hann væri að gangast við brotunum. Fá orð hafi farið þeirra á milli en hún hafi sagt eitthvað eins og „hvað er að gerast hérna?“. Hann hafi þá sagt að hann hefði verið svo mikill „viðbjóður“. Borinn var undir vitnið framburður hennar hjá lögreglu um þau orð sem hann lét falla og kannaðist hún við þau. Aðspurð kvaðst hún ekki muna eftir símtali sem ákærði hefði átt við brotaþola fyrir þetta atvik.

Vitnið kvað aðdragandann hafa verið þann að tengdafaðir hennar hefði hringt og haft áhyggjur af ákærða og hefði hún vísað honum á [...]. Hún hefði fengið hringingu næsta morgun og lögreglumaður beðið hana að koma niður á lögreglustöð í skýrslutöku. Kvaðst hún hafa verið illa áttuð og ekki alveg tilbúin en hún hefði farið og kvaðst muna eftir þeirri tilfinningu sinni að ákærði hefði játað. Hún kvaðst þó ekki geta svarað því hvort það hefði verið eitthvað sem henni hefði verið sagt í símtalinu eða hvort hún hefði dregið ályktanir um það sjálf eftir samtalið.

Vitnið kvað brotaþola hafa hætt með kærasta sínum og hafa komið heim til hennar aftur. Kvaðst vitnið hafa verið farin að efast um réttmæti ásakananna og orðað það við brotaþola. Hún hafi þá farið af heimilinu [...].

Vitnið kvað ákærða hafa flutt af heimilinu í um mánuð. Þau hafi síðan rætt saman 10– 14 dögum eftir að málið kom upp. Hún hafi spurt hann hvort hann hefði brotið gegn brotaþola og hann hefði neitað því. Eftir viðræður við hann kvað vitnið ljóst að mikil skömm sæti enn í ákærða vegna framhjáhaldsins. Þá væri hann greindur með [...]og hefði byrjað á lyfjum. Hafi það m. a. valdið því að hann hefði farið í andlegan niðurtúr um haustið 2017. Kvað vitnið það vera sína skoðun að fyrstu viðbrögð ákærða vegna ásakana um brot hefðu verið eitthvað annað en viðurkenning á brotunum. Orð hans yrði að setja í samhengi við framhjáhaldið sem hefði þjáð hann. Kvaðst vitnið aðspurð hafa skynjað breytingu á framkomu brotaþola gagnvart ákærða eftir framhjáhaldið. Kvað hún það nú vera skoðun sína að brotaþoli hefði talið sér trú um að fyrsta atvikið hefði gerst en hinum væri hún að ljúga. Kvaðst hún ekki geta skýrt hvers vegna brotaþoli ætti að bera rangar sakir á ákærða en taldi hana vera með aðra skynjun á veröldina. Lýsti vitnið því nánar svo að þær mæðgur hefðu verið mjög nánar, nánast eins og eitt, [...]. Í leikskóla hafi kvíði orðið áberandi hjá brotaþola og hún glímt við svefnvanda allt frá unga aldri. Hefði vitnið þurft að fara til svefnráðgjafa vegna þess. Hafi hún fengið slæmar martraðir þar til hún var sex til sjö ára. Vitnið kvaðst muna eftir því að hún hefði sofið í sængurverinu en tengdi það meira við tímann eftir að þau fluttust til Reykjavíkur. Þá hafi brotaþoli alltaf þurft leiðsögn í gegnum þroskaskeiðin en henni hafi reynst erfitt að vera sveigjanleg. Í 6. bekk hafi brotaþoli fengið að vita að [...]. Hafi vitnið viljað að brotaþoli færi í samtalsmeðferð og hafi hún átt nokkur samtöl við félagsráðgjafa. Þá hefði hún farið í tvö skipti á sálfræðistofu í 10 bekk en ekki viljað halda áfram. Þá lýsti vitnið því að brotaþoli hefði þegar hún var yngri fengið ofsakvíðakast því hún hefði trúað því að karlmaður ætlaði að stela henni.

Aðspurð kvað hún samskipti brotaþola og ákærða hafa verið ágæt í gegnum tíðina en hún hefði verið mjög ung þegar hann kom inn í líf hennar. Hafi stundum verið átök þar sem ákærði hefði verið fastari fyrir en vitnið. Þá hafi ákærði stundum verið markalaus og farið offari í samskiptum. Kannaðist hún við tilvik þar sem nærbuxur hefðu dregist niður um brotaþola þegar ákærði hélt henni á hvolfi. Kvaðst hún muna eftir ærslaleik en vissi ekki hvort hún hefði orðið vitni að því eða að það hefði komið til tals eftir að það gerðist.

Vitnið kvað fjölskylduna hafa gist hjá tengdaforeldrum hennar um jólin 2009. Kvaðst hún ekki muna eftir því að brotaþoli hefði þá kvartað yfir martröð. Þá kvað vitnið engar tilviljanakenndar bílferðir hafa átt sér stað þar sem ákærði hefði verið einn með brotaþola. Hefði bifreiðin verið lítið notuð [...] en hún gæti ekki útilokað að ákærði hefði einhvern tíma skutlað brotaþola. Þá kvaðst vitnið muna eftir því að brotaþoli hefði unnið sumarvinnu í [...]og tekið langar vaktir. Hún hafi hætt í vinnunni vegna álags og farið fyrr til ömmu sinnar [...] en ætlunin hefði verið.

B, fyrrverandi kærasti brotaþola, lýsti því að hann hefði tekið eftir ýmsu í fari brotaþola sem hefði gefið honum vísbendingu um að eitthvað væri að angra hana. Brotaþoli hefði viljað segja honum eitthvað en sagst ekki verið tilbúin til þess. Það hefði einna helst komið fram þegar hún drakk áfengi, ákveðið stjórnleysi en einnig geðsveiflur. Vitnið kvaðst hafa hitt ákærða nokkrum vikum eftir að þau byrjuðu að vera saman og hefði skynjað að samband brotaþola og ákærða væri ekki gott.

Vitnið kvaðst hafa sótt brotaþola þegar hún varð ofurölvi á [...]. Aðspurður kvaðst hann muna eftir athugasemd brotaþola um ákærða sem hann greindi frá í lögregluskýrslu. Fljótlega eftir að þetta gerðist hefði brotaþoli sagt frá því að ákærði hefði misnotað hana. Hefði hún sagt frá tilviki sem átti sér stað þar sem hún lá í rúmi sínu en einnig fleiru sem vitnið kvaðst ekki muna í dag en hafa greint frá í skýrslu lögreglu. Í kjölfarið hafi móðir brotaþola komið og þær rætt saman. Hafi móðir hennar fengið „sjokk“ og hafi raunar verið í slíku ástandi þegar hún kom. Ákærði kvað sambandi sínu og brotaþola hafa lokið skömmu eftir þetta og hún farið heim til móður sinnar. Hún hefði hins vegar [...]. Hafi það verið erfiður tími fyrir brotaþola og henni liðið illa. Kvaðst vitnið hafa reynt að styðja hana eftir bestu getu.

F, föðuramma brotaþola, kvað brotaþola hafa búið hjá sér [...] og verið þar hálfan vetur samfleytt þegar hún var um 12 ára. Einnig hafi hún komið til hennar í fríum. Til að mynda hafi hún verið eitthvað hjá henni á hverju sumri. Vitnið kannaðist við að hafa lesið í dagbók brotaþola eitthvað á þessa leið: „æ, æ, mér líður svo illa, ég get ekki sagt mömmu hvað hann X gerði mér“. Taldi vitnið brotaþola þá hafa verið 12– 13 ára. Vitnið kvaðst aðspurð hafa rætt þetta við brotaþola en hún hefði ekkert viljað tjá sig nánar um þetta. Hafi vitninu fundist líðan brotaþola ekkivera góð þegar hún kom til vitnisins og greinilegt að eitthvað hvíldi á henni. Hafi brotaþoli sagt henni, eftir að mál þetta kom upp, að móðir hennar hefði spurt hana einhverju sinni hvort ákærði hefði gert henni eitthvað en brotaþoli hefði fengið hnút í magann, frosið og svarað því neitandi. Vitnið kvaðst aðspurð muna eftir því að brotaþoli hefði komið fyrr til hennar en ætlað var sumarið 2014. Hafi brotaþoli þá verið mjög veik með hálsbólgu.

Lögreglumaður H lýsti aðkomu sinni að málinu. Kvað hann upphaf þess mega rekja til tilkynningar um mann sem hefði lokað sig inni á [...] en tilkynnandi hefði haft áhyggjur af honum. Síðar hafi komið í ljós að upp hefði komið meint kynferðisbrot en meira kvaðst vitnið ekkihafa vitað. Hafi ákærði verið í miklu uppnámi og grátið. Hafi ekki verið unnt að ná sambandi við hann.

C sálfræðingur fór yfir helstu atriði vottorðs síns og niðurstöður matslista. Hún kvað brotaþola fyrst hafa verið vísað til sín í bráðaviðtal eftir að hún sagði frá meintu kynferðisofbeldi af hálfu ákærða. Brotaþoli hafi verið einlæg í frásögn og samræmi í frásögn hennar er hún lýsti atvikum. Hún hafi haft ríka réttlætiskennd og fundið fyrir reiði. Hafi hún rætt um neikvæð áhrif af atvikunum og greint frá kvíðaeinkennum og áfallatengdum einkennum sem trufluðu hana mest upp að menntaskólaárum. Brotaþoli hafi haft ákveðin einkenni sem hafi verið eldri, þ. e. frá því að hún var yngri og virtust hafa aukist eftir að hún sagði frá atburðunum. Hún hafi þó ekki uppfyllt greiningarskilmerki áfallastreituröskunar. Sum einkenni hafi verið þættir í persónugerð hennar. Þá væri hún með [...]og tilfinningasveiflur hafi verið til staðar frá því að hún var yngri. Slíkt væri þó einnig þekkt afleiðing áfalla. Hafi því verið erfitt að segja til um hversu mikið af „einkennamyndinni“ tengdist þessari atburðarás. Væri það þó þekkt að einstaklingar fengju ákveðin einkenni en þó ekki nægilega mörg til þess að uppfylla greiningarskilmerki. Að einhverju leyti gætu einkenni gengið til baka Vitnið kvað brotaþola hafa lýst alls konar hlutum sem væru á einhvers konar „grensu“ en brytu gegn hennar mörkum, en einnig skýrum brotum. Hafi atvikið kallað fram ákveðnar sálrænar afleiðingar. Væri ekki óalgengt þegar viðkomandi yrði eldri að hann færi að endurskoða atvikin og þau t. d. hefðu meiri áhrif. Vitnið kvað brotaþola m. a. hafa rætt samtal sitt við móður sína sem hefði efast um frásögn hennar, og hefði hún viljað velta því fyrir sér hvort hana hefði verið að dreyma. Hafi brotaþoli þó verið skýr að því leyti að um minningu væri að ræða en ekki draum. Hafi þetta alls ekki verið svo að brotaþoli hafi ekki verið viss um að atvikið hefði átt sér stað. Þá kvað vitnið brotaþola hafa rætt atvik sem átti sér stað þegar hún var yngri, þegar hún og vinkona hennar hefðu talið barnaníðing elta þær. Hafi brotaþoli verið mjög opinská í frásögn sinni og lýst ákveðnum einkennum sem hún fann fyrir þá, eins og hræðslu við karla og ofurárvekni. Hefði hún verið mjög skýr með það að þetta hefði versnað eftir þetta fyrsta atvik tengt ákærða. Því hefði verið flóknara fyrir vitnið að greina áfallaeinkennin. Þá hafi verið ljóst af matslistum að vanlíðan brotaþola væri mjög mikil en hún hefði þó vel getað tekist á við lífið. Mat á því að vera með greinanlegan klínískan vanda, svo sem áfallastreituröskun, byggist hins vegar á því að vanlíðanin sé það mikil að maður geti það ekki. Mælitækið sé því ekki nægilega gott fyrir tilvik sem hennar.

D sálfræðingur fór yfir helstu atriði vottorðs síns og niðurstöður matslista. Kvað hún markmið meðferðarinnar hafa verið að draga úr depurðareinkennum ákærða og hafi þau unnið með hugræna atferlismeðferð. Ákærða hafi fundist hann bera ábyrgð á því hvernig fjölskyldulífið væri orðið. Hann hafi í upphafi ekki kannast við ásakanirnar, svo hafi hann verið kominn á þann tímapunkt að hann var tilbúinn til að gangast við þeim ef þær væru sannar en að lokum hafi hann verið kominn að þeirri niðurstöðu að hann gæti ekki hafa gert þetta en fundist hann samt bera ábyrgð á því hvernig hlutirnir hefðu þróast. Aðspurð kvað vitnið sveiflur hafi verið í nálgun ákærða og hefði afstaða hans breyst og orðið endanleg 10. október 2017. Vitnið kvað ákærða hafa afhent sér skýrslu vegna [...]-greiningar sem hann hefði farið í. Hefði hann sagst hafa glímt við kvíða en það gæti tengst [...]-einkennum.

G, fósturfaðir ákærða, lýsti aðdraganda þess að hann hefði farið að [...]ákærða til þess ræða við hann. Hafi hann eftir samtal við E haft áhyggjur af honum. Hafi hann fengið upplýsingar um að brotaþoli hefði borið sakir á ákærða um einhvers konar misnotkun. Lögreglan hefði komið á vettvang og ákærði farið mótþróalaust með henni. Hann hafi svo komið heim til vitnisins og móður ákærða eftir að hann var látinn laus. Vitnið kvað fjölskylduna hafa verið mikið á heimili hans og brotaþoli hefði verið skemmtilegt barn. Aðspurður kvað vitnið sér hafa fundist heimilislífið eðlilegt og hann hefði ekki skynjað neitt óeðlilegt í samskiptunum. Þann tíma sem fjölskyldan bjó [...] frá 2008 hefði komið fyrir að þau væru yfir jól hjá þeim hjónum að [...]. Taldi hann þau hafa verið um jól 2016 en mundi ekki nákvæmlega langt aftur í tímann, m. a. um hvort þau hefðu verið aðfangadag 2008 eða 2009.

III.

Ákærða er gefið að sök að hafa brotið gegn brotaþola þegar hún var á barnsaldri eins og nánar er lýst í ákæru í þremur ákæruliðum. Engin vitni eru að meintum brotum ákærða. Brotaþoli greindi engum frá atvikum fyrr en eftir að málið kom upp og kvaðst í reynd ekki hafa ætlað að gera það. Atburðarásin hafi hins vegar leitt til þess að hún hefði í símtali við ákærða í september 2017 sagt að hann hefði misnotað sig og skömmu síðar sagt þáverandi kærasta og móður sinni frá því.

Verður hér á eftir fjallað um hvern ákærulið fyrir sig og komist að niðurstöðu.

Ákæruliður 1

Ákærði hefur neitað sök. Fyrir dómi greindi hann frá tilviki þar sem nærbuxur brotaþola hefðu fyrir hans tilstilli dregist niður um hana. Hafi hann munað eftir þessu tilviki í skýrslutöku hjá lögreglu en ekki treyst sér til að segja frá því þar sem hann hefði ekki vitað hvaða afleiðingar það myndi hafa fyrir hann. Þá hafi hann verið miður sín og ekki vitað nákvæmlega hverjar sakargiftirnar voru og hafi hann með svörum sínum hjá lögreglu verið að vísa til tímabils sem hvíldi á honum vegna framhjáhalds hans.

Skýrslutaka ákærða hjá lögreglu, sem tekin var upp í hljóði og mynd, fór fram að viðstöddum verjanda kl. 13:30 þann 26. september 2017 í kjölfar handtöku ákærða kvöldið áður. Í inngangi skýrslutökunnar er honum kynnt réttarstaða sín og sakarefnið. Beðinn um að upplýsa um afstöðu sína til sakarefnisins bar ákærði: „Veit það ekki, bara veit það ekki.“ Þá spyr lögreglumaðurinn: „Játar þú brotið eða neitar þú þessu? Er þetta eitthvað sem átti sér stað?“ Ákærði svarar: „Ég bara, ég er ekki viss ég var bara á svo ógeðslegum stað.“ Biður lögreglumaðurinn hann þá að segja með sínum orðum um hvað málið snúist. Svarar ákærði þá aftur: „Ég veit það ekki, bara veit það ekki.“ Lögreglumaðurinn spyr þá: „Hvað verður til þess að þú ert kominn hingað, X?“ Svar ákærða er: „Fyrir örugglega eitthvað sem ég hef gert af mér myndi ég halda.“ Spyr lögreglumaðurinn þá: „Hefur þú brotið kynferðislega gegn A?“ og svarar ákærði: „Ég vil ekki trúa því að ég hafi gert það. Ég bara hreinlega veit það ekki.“ Beðinn um að útskýra það frekar kvaðst ákærði ekki geta það. Þegar hann var spurður hvort hann gerði sér grein fyrir því hvað fælist í því að brjóta kynferðislega gegn manneskju svaraði ákærði: „Að gera eitthvað á hlut hennar sem hún vill ekki eða er ekki samþykk.“ Þegar hann er spurður hvort eitthvað slíkt hafi átt sér stað á milli hans og brotaþola svarar ákærði: „Ég bara veit það ekki, nei ég held ekki,“ og svo: „Nei, ég er ekki viss“. Ákærða er í framhaldinu kynnt að skýrslur hafi verið teknar af brotaþola og móður hennar um morguninn og að brotaþoli hafi talað um fleiri en eitt tilvik sem eitthvað „svona“ hafi gerst. Er ákærði spurður hvort eitthvað hafi komið upp í samskiptum þeirra áður en borinn verði undir hann framburður brotaþola. Svaraði ákærði því neitandi. Hann var þá spurður að því hvenær hann hefði verið á „ógeðslegum stað“ og beðinn um að tengja það við tímabil. Svar ákærða var: „Það var svo margt,“ og nánar spurður nefndi hann árið 2009. Lýsti hann því að brotaþola hefði verið „skutlað út í horn þegar hjónabandið springur í tætlur, send bara til ömmu sinnar [...]“. Ákærði var þá spurður hvort hann hefði einhvern tímann tekið buxur og nærbuxur niður um brotaþola. Svaraði ákærði því játandi. Beðinn um að segja frá því sagði hann: „Ég veit ekkert hvað ég á að segja, veit ekki hvað gerðist.“ Nánar spurður um hvar það hefði átt sér stað kvaðst ákærði halda að það hefði verið [...] en þar hefðu þau verið frá 2008 til haustsins 2010. Endurtók lögreglumaðurinn hvort hann myndi eftir því að hafa tekið niður buxur og nærbuxur og svaraði ákærði því aftur játandi. Nánar spurður kvað hann það hafa gerst í húsinu þeirra [...]. Beðinn um að svara því hvar brotaþoli var sagði ákærði: „Ég man það ekki.“ Spurður hvað hann myndi svaraði ákærði: „Ekkert.“ Spurður hversu oft hann myndi eftir að hafa tekið niður buxur og nærbuxur hjá brotaþola svaraði ákærði: „Einu sinni.“ Spurður um aldur hennar þá svaraði hann: „Ég veit það ekki, tíu, ellefu, tólf eitthvað.“ Var ákærði þá spurður hvað hann hefði gert eftir að hafa tekið niður buxurnar og nærbuxurnar og svaraði hann þá: „Ég veit það ekki.“ Spurður hvort hann hefði snert á henni kynfærin neitaði ákærði því. Spurður hvort hann myndi það svaraði hann: „Ég hef ekki gert svoleiðis.“. Spurður hvers vegna hann hefði tekið niður buxur og nærbuxur svaraði ákærði aftur: „Bara veit það ekki, bara veit það ekki.“ Þá spurði lögreglumaðurinn hvort það væri eitthvað annað sem hann myndi og honum var kynnt að brotaþoli hefði talað um að hann hefði tekið niður um hana buxurnar og nærbuxurnar og hún hefði vaknað við það og verið í rúminu sínu. Ákærði var spurður hvort hann kannaðist við að hún hefði verið í rúminu sínu. Svar ákærða var: „Ég bara veit það ekki.“ Honum var þá kynnt að hún hefði „vaknað við það og þá hafi þú snert á henni kynfærin“. Svaraði ákærði því neitandi. Þá kvaðst ákærði aðspurður ekki muna á hvaða tíma árs atvikið hefði átt sér stað. Honum var þá kynntur framburður brotaþola um að þetta hefði verið í kringum jólin og heima hjá foreldrum hans aðfaranótt jóladags þegar hún var níu eða tíu ára. Ákærði taldi það ekki vera og var þá spurður hvort hann héldi að brotaþoli væri að tala um eitthvert annað skipti. Svaraði ákærði þá: „Nei, ég bara veit það ekki“. Spurður hvort þetta væri ekki rétt hjá brotaþola svaraði hann: „Ég ætla ekki að segja að barnið sé að ljúga.“ Endurtók lögreglumaðurinn þá svar hans og sagði ákærði þá: „Nei ég get það ekki, hún á það ekki skilið.“ Spurður aftur af hverju ákærði myndi ekki eftir þessu svaraði hann: „Ég bara var í langan tíma í ljótum drullupytt með sjálfan mig og ég er ekkert viss um, þú veist, að þessir hlutir hafi gerst, að snerta á henni kynfærin, það gerði ég ekki.“ Endurtók hann að hann hefði ekki snert á henni kynfærin. Þá kvaðst hann aldrei hafa sett hönd inn fyrir nærbuxurnar hennar. Þá ítrekaði ákærði að hann væri ekki viss um að hann hefði tekið niður um hana buxur og nærbuxur og vissi ekki hvort það hefði átt sér stað. Að lokum kvaðst hann ekki hafa „rifið niður um hana buxurnar“ og snert á henni kynfærin. Í skýrslutökunni var ákærði einnig ítrekað spurður hvað hann hefði átt við með því þegar hann sagði við móður brotaþola að hann vildi að hann gæti „tekið þetta til baka“. Skýrði ákærði það svo að hann hefði vísað til þess að hann hefði verið vondur við hana og að hann hefði verið vondur og reiður maður.

Af myndupptökunni sést að skýrslutakan reynist ákærða mjög erfið. Honum var gefinn nægur tími til að svara og þagnir voru langar. Á köflum voru viðbrögð hans örvæntingarfull og tilfinningaþrungin.

Aðspurður fyrir dómi um viðbrögð sín þegar móðir brotaþola kom á [...] til hans áður en lögreglan hafði afskipti af honum og einstök ummæli sín sem höfð voru eftir henni kvaðst ákærði hafa verið miður sín vegna þess hvernig hann hefði komið fram á tímabili framhjáhaldsins. Því hafi hann látið þau orð falla sem áður er lýst. Kvaðst hann ekki geta skýrt þetta frekar, en hann hefði hvorki þá né hjá lögreglu verið að gangast við því að hafa brotið kynferðislega gegn brotaþola.

Að mati dómsins eru þessar skýringar ákærða á framburði sínum hjá lögreglu afar ótrúverðugar. Kemur það til af þeim aðdraganda sem áður er lýst er brotaþoli bar á hann sakir. Þá vissi ákærði um fyrirhugaðan fund þeirra mæðgna og mátti vita hvert tilefnið var. Þrátt fyrir að alkunna sé að viðbrögð manna við áföllum eða válegum tíðindum geti verið órökrétt og oft á tíðum óskynsamleg telur dómurinn fjarstæðukennt í ljósi framangreinds að viðbrögð ákærða þegar móðir brotaþola kom til hans í beinu framhaldi af fundi sínum með brotaþola hafi verið svo sterk sem raun bar vitni af þeim ástæðum er ákærði hefur tilgreint. Bar móðir brotaþola fyrir dómi að ákærði hefði sagt að hann væri „viðbjóður“ eða á „vondum stað“, að hann vildi að hann „gæti tekið þetta til baka“ og jafnframt hafi hann svarað því til er hún sagði: „Hvað geri ég nú?“ að hún skyldi auðvitað„velja barnið sitt“. Kvaðst hún ótvírætt hafa skilið ákærða á þessum tíma svo að hann hefði verið að gangast við brotum sínum gagnvart brotaþola. Þá hefði hún tekið brotaþola trúanlega er hún greindi henni frá meintum brotum.

Dómurinn telur jafnframt afar ótrúverðugt að háttalag ákærða og tilsvör í framangreindri skýrslutöku hjá lögreglu, þar sem á hann voru bornar alvarlegar sakir, hafi stafað af því að hann veigraði sér við að segja lögreglu frá tilviki sem var allt annars eðlis. Er þetta ekki síst ótrúverðugt þar sem hann kvaðst hafa hugsað um þetta tilvik þegar E kom til hans í [...]en þó virðist það ekki hafa sérstaklega borið á góma. Kölluðu aðstæður á að ákærði gæfi framangreindar skýringar við það tækifæri eða við skýrslutöku hjá lögreglu ef sannar væru. Að mati dómsins bera skýringar ákærða nú þess merki að þær séu tilkomnar eftir á og rýrir það trúverðugleika hans verulega. Dómurinn telur framburð móður brotaþola fyrir dómi sama marki brenndan. Við mat á sönnunargildi framburðarins ber að hafa í huga náin tengsl hennar við ákærða og það hagsmunamat sem hún hefur staðið frammi fyrir.

Framburður brotaþola hefur á heildina litið verið einlægur og einkar trúverðugur. Einnig hefur hann verið staðfastur um að ákærði hafi í eitt skipti tekið niður um hana og snert kynfæri hennar þar sem hún lá í rúmi sínu sofandi á heimili foreldra ákærða en við það hafi hún vaknað. Var þetta það atvik sem hafði mest áhrif á hana og kemur fram í vottorði sálfræðings að hún hafi vísað til þess sem „atviksins“. Leitaðist brotaþoli við að vera nákvæm og dró fremur úr ef nokkur vafi lék á hvort hún myndi atvik nægilega vel.

Ákærða og brotaþola ber saman um að þau hafi ekki verið náin, að hún hafi verið ofurárvökul frá unga aldri og að hún hafi glímt við svefnvandamál og haft sérkennilegar svefnvenjur allt fram á unglingsár. Á sama veg bar móðir brotaþola og þessu lýsir brotaþoli einnig í meðferðarviðtölum hjá sálfræðingi sínum. Eins og málið liggur fyrir dóminum hafa þessar staðreyndir ekki sönnunargildi hvað sakarefnið varðar.

Í málinu er ekkert fram komið sem rýrir trúverðugleika brotaþola eða styður að um hugarburð hennar hafi verið að ræða eða að hún hafi vegna framhjáhalds ákærða, sem komst upp fjölmörgum árum áður en mál þetta kom upp, borið illan hug til hans og því verið líkleg til þess að bera á hann rangar sakir. Þvert á móti þykir aðdragandi málsins styrkja trúverðugleika brotaþola, svo og sú staðreynd að hún átti ekki frumkvæði að því að leggja fram kæru í máli þessu. Þá er trúverðug sú skýring er hún gaf aðspurð umhvers vegna hún hefði ekki greint frá atvikum fyrr, að hún hefði fyrst og fremst borið hag móður sinnar fyrir brjósti. Lýsir það sér hvað best í því að hún treysti sér ekki til að segja frá því er hún komst að því að ákærði héldi fram hjá móður hennar. Þáer trúverðug sú skýring að hún hafi alla tíð gert sér grein fyrir hvað væri í húfi fyrir þær mæðgur báðar ef hún myndi segja frá því sem gerðist og hafi það því haldið aftur af henni. Samræmist þetta því sem fram kemur í sálfræðivottorði C sem lýsir persónugerð brotaþola og bjargráðum öðrum sem hafi gert henni kleift að halda áfram með líf sitt á eigin forsendum, en niðurstöður leiddu ekki í ljós nein einkenni áfallastreitu.

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Beri ákærði, brotaþoli eða önnur vitni á annan hátt fyrir dómi en hjá lögreglu er dómara heimilt, samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 109. gr. þeirra laga, að taka tillit til þess, sem fram kemur í lögregluskýrslu, telji hann breyttan framburð fyrir dómi ótrúverðugan. Eins og að framan er rakið telur dómurinn að ákærði hafi með framburði sínum hjá lögreglu gengist við að hann hafi brotið kynferðislega gegn brotaþola í eitt skipti með því að hafa tekið niður um hana buxur og nærbuxur á þeim tíma er fjölskyldan bjó [...]. Hann neitaði því hins vegar að hafa snert kynfæri hennar umrætt sinn.

Telur dómurinn framburð brotaþola trúverðugan en ákærða ótrúverðugan. Vitnisburður móður hennar um atvik á [...]eftir fund sinn með brotaþola og sterka upplifun sína eftir að hafa hitt ákærða þar styður að ásakanir brotaþola hafi átt við rök að styðjast. Enn fremur liggur fyrir lýsing lögreglumanns á ástandi ákærða umrætt sinn sem er í samræmi við það sem fram kemur í gögnum málsins. Þá bar móðir brotaþola um frásögn brotaþola um meint brot ákærða gagnvart sér. Framburður brotaþola fær jafnframt stoð af trúverðugum vitnisburði B sem bar að brotaþoli hefði sagt honum að eitthvað hefði komið fyrir hana, sem hún var ekki reiðubúin að segja honum fyrr en raun bar vitni og staðfesti síðar að ákærði hefði verið að verki. Einnig bar amma brotaþola að hún hefði séð texta í dagbók brotaþola á þeim tíma er hún bjó hjá henni þar sem fram kom að ákærði hefði gert henni eitthvað sem hún gæti ekki sagt móður sinni.

Það er mat dómsins þegar litið er til alls framangreinds að leggja beri til grundvallar trúverðugan framburð brotaþola um að ákærði hafi tekið niður um hana buxur og nærbuxur á heimili foreldra hans að [...]. Borin var undir hana verknaðarlýsing ákæru þar sem fram kemur að brotið hafi átt sér stað á aðfangadag. Lýsti hún því hér fyrir dómi að brotið hefði átt sér stað að vetrarlagi. Hjá lögreglu kvað hún brotið hafa átt sér stað á aðfangadag og fær það stoð af vitnisburði E og B, sem kveða brotaþola hafa greint sér frá því. Þegar litið er til þess að brotaþoli var ung að árum er atvikið átti sér stað og því kunni að gæta vissrar ónákvæmni hvað varðar tíma og stað, og að öðru leyti með hliðsjón af 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 laga um meðferð sakamála, verður lagður til grundvallar framburður brotaþola um tíma og stað, en vörnum ákærða hefur ekki verið áfátt af þeim sökum. Telur dómurinn sannað að brotið hafi átt sér stað þegar brotaþoli var 10– 11 ára, á árinu 2008 eða 2009. Sú háttsemi ákærða að draga niður buxur og nærbuxur brotaþola við áðurgreindar aðstæður fól í sér kynferðislega áreitni gagnvart henni. Ákærði hefur frá upphafi neitað því að hafa strokið eða snert kynfæri brotaþola umrætt sinn. Til stuðnings framburði brotaþola um það atriði liggur aðeins fyrir vitnisburður E og B sem báru um að brotaþoli hefði greint sér frá þessu atriði. Þá lýsti brotaþoli þessu atviki hjá sálfræðingi sínum eins og rakið er í vottorði hans. Þrátt fyrir mjög trúverðugan framburð brotaþola hvað þetta varðar telur dómurinn, gegn eindreginni neitun ákærða, vægi framangreinds framburðar vitna ekki vera slíkt að líta megi svo á að sönnunarkröfur séu uppfylltar. Ber því að sýkna ákærða af því ákæruatriði, samkvæmt 108. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 88/2008. Brot ákærða er rétt heimfært undir 2. mgr. 202. gr. laga nr. 19/1940.

Óljós og misvísandi svör ákærða í skýrslutöku hjá lögreglu voru áþekk þeim sem svörum getið er um í vottorði sálfræðings hans og skýrslu hennar fyrir dómi.

Ákæruliður 2

Ákærði hefur staðfastlega neitað sök. Brotaþoli hefur borið um að ákærði hafi farið með hönd undir buxnastreng hennar í bílferðum þeirra eins og í ákæru er lýst, án þess þóað snerta kynfæri. Hefur framburður hennar verið stöðugur hvað þetta varðar. Hjá lögreglu greindi hún svo frá að þetta hefði gerst oft þegar hún var tólf ára. Þá kvaðst hún muna eftir tilvikum, en ekki þó hvar, þar sem ákærði hefði strokið henni ítrekað yfir brjóstasvæðið. Í sálfræðivottorði er rakin frásögn brotaþola af atvikum þessum og haft eftir henni að hún telji sig muna eftir einni bílferð þar sem hún hafi setið í kjöltu ákærða og hann farið með höndina „aðeins inn fyrir buxnastrenginn“. Kvaðst hún ekki vera viss um hvort um væri að ræða fleiri en eitt atvik. Þá nefndi hún líka að ákærði hefði „óþarflega“ oft rekið hendur í brjóstin á henni.

Hér fyrir dómi kvaðst brotaþoli eiga erfitt með að muna hversu oft ákærði hefði farið með hönd undir buxnastreng hennar en taldi það vera þrisvar sinnum. Þá var hún ekki alveg viss um að ákærði hefði í sömu skipti farið með hendur á brjóst hennar en taldi það þó fremur vera.

Engin vitni voru að atvikum þessum og ákærði greindi engum frá upplifun sinni á þeim tíma er meint brot áttu sér stað. Hins vegar greindi hún móður sinni frá því að ákærði hefði farið með hönd inn á buxur hennar þegar hann leyfði henni að keyra, án þess að hún tilgreindi fjölda skipta. Samkvæmt því sem rakið hefur verið er, þrátt fyrir trúverðugan framburð brotaþola, óljóst hvort meintar snertingar ákærða hafa átt sér stað samtímis, við þær aðstæður er í ákæru greinir og þá hversu oft. Ber að túlka vafa um þessi atriði ákærða í hag og lítur dómurinn svo á að ósannað sé að strokur yfir brjóst hafi átt sér stað við fyrrgreindar aðstæður. Sömuleiðis er ósannað að ákærði hafi farið með hendur inn fyrir buxnastreng hennar í kynferðislegum tilgangi. Með vísan til 108. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 88/2008 ber því að sýkna ákærða af þessum ákærulið.

Ákæruliður 3

Ákærði hefur staðfastlega neitað sök. Í ákæru er honum gefið að sök á þeim tíma er þar greinir að hafa farið inn í herbergi þar sem brotaþoli svaf og dregið hlýrabol hennar niður og þannig berað á henni brjóstin.

Í skýrslutöku hjá lögreglu lýsti brotaþoli þessu atviki svo að hún hefði legið með lokuð augun í rúminu að ranka við sér þegar hún hefði heyrt í ákærða sem hefði verið að fara í vinnuna. Hann hafi komið inn og togað hlýrabolinn hennar „niður fyrir brjóstin“ á henni. Hún hafi hrokkið upp og hann hafi sagt að hann hefði verið að „tékka“ hvort hún væri sofandi. Brotaþoli var ekki nánar spurð.

Fyrir dómi svaraði brotaþoli því aðspurð að ákærði hefði tekið í bolinn og togað hann niður fyrir brjóstaskoru en ekki berað brjóstin sjálf. Lýsti hún á trúverðugan hátt upplifun sinni af atvikinu og hvaða áhrif það hefði haft á hana.

Engin vitni eru að atvikinu og brotaþoli því ein til frásagnar. Móðir brotaþola vísaði til þess fyrir dómi að brotaþoli hefði sagt henni eftir að mál þetta kom upp að ákærði hefði í eitt skipti „kíkt“ á brjóst hennar. Þá er haft eftir vitninu B í lögregluskýrslu að ákærði hefði í eitt skipti eftir 10. bekk við nánar tilgreindar aðstæður komið og dregið niður um brotaþola bolinn „til þess að sjá á henni brjóstin“. Vitnið kvaðst ekki muna eftir þessu í dag.

Samkvæmt framansögðu er ósannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök. Fyrir liggur framburður brotaþola um að hann hafi togað í bolinn hennar án þess að bera brjóst hennar. Gegn eindreginni neitun er ósannað að ákærði hafi viðhaft slíka háttsemi í kynferðislegum tilgangi. Með vísan til 108. gr., sbr. 109. gr., laga nr. 88/2008 ber því að sýkna ákærða af þessum ákærulið.

IV.

Samkvæmt framansögðu hefur ákærði verið fundinn sekur um kynferðislega áreitni gagnvart stjúpdóttur sinni.

Ákærði hefur ekki áður verið fundinn sekur um refsivert brot og er til þess litið. Til þyngingar horfir að ákærði braut gegn stjúpdóttur sinni sem þá var á barnsaldri og þar með trúnaðarskyldum sínum gagnvart henni. Brotið hafði veruleg áhrif á brotaþola og aðstæður hennar, eins og rakið er í sálfræðivottorði. Þá þykja tengsl ákærða við brotaþola hafa aukið á grófleika verknaðarins og horfir það sömuleiðis til refsiþyngingar.

Rannsókn málsins hófst 25. september 2017. Skýrslur af brotaþola og helstu vitnum voru teknar næstu daga á eftir og helstu rannsóknarvinnu var lokið 20. febrúar 2018. Heimildar til gagnaöflunar á Kvíðamiðstöðinni var fyrst aflað 22. febrúar 2018. Löng bið var eftir því vottorði af ástæðum sem tíundaðar eru í fylgibréfi með vottorði sálfræðings. Barst vottorðið 13. janúar 2019. Málið var sent Héraðssaksóknara til málsmeðferðar 16. maí 2019 og var ákæra gefin út 29. ágúst það ár. Samkvæmt þessu hefur orðið dráttur á málsmeðferðinni af ástæðum sem ekki verða raktar til ákærða.

Með vísan til 1., 5., 6. tl. 1. mgr. 70. gr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir hæfileg refsing ákærða vera fangelsi í fimm mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Brotaþoli á rétt á miskabótum úr hendi ákærða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna þess brots sem hann hefur verið sakfelldur fyrir. Brotið er til þess fallið að valda henni verulegri vanlíðan og eykur það á miska hennar að ákærði var henni nákominn. Þá lítur dómurinn til þess að málið hafði þær afleiðingar að tengsl brotaþola við móður hennar og systkini rofnuðu. Þykja bætur til brotaþola hæfilega ákveðnar 500.000 krónur og reiknast vextir eins og nánar greinir í dómsorði.

Með hliðsjón af niðurstöðu málsins og 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 skal ákærði greiða 1/3 hluta 1.222.640 króna málsvarnarlauna verjanda síns, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1/3 687.270 króna réttargæsluþóknunar E-kvk-ef D-kvk-ef Á-kvk-ef K-kvk-ef lögmanns, m. a. vegna vinnu þeirra á rannsóknarstigi, á móti 2/3 hlutum sem greiðist úr ríkissjóði. Þá skal ákærði greiða í annan sakarkostnað 1/3 hluta 330.000 króna vegna sálfræðivottorðs samkvæmt framlögðu yfirliti, á móti 2/3 hlutum sem greiðist úr ríkissjóði en að fullu kostnað vegna reiknings neyðarþjónustunnar, 13.000 krónur, eða 123.000 krónur.

S-kvk-nf H-kvk-nf héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í fimm mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði A 500.000 krónur með vöxtum samkvæmt. 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. janúar 2010 til 26. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákærði greiði 1/3 hluta 1.222.640 króna málsvarnarlauna verjanda síns, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, og 1/3 hluta 687.270 króna réttargæsluþóknunar E-kvk-ef D-kvk-ef Á-kvk-ef K-kvk-ef lögmanns á móti 2/3 sem greiðist úr ríkissjóði. Þá skal ákærði greiða 1/3 hluta 330.000 króna í annan sakarkostnað á móti 2/3 hlutum sem greiðist úr ríkissjóði en 13.000 krónur að fullu.