708/2021

Útdráttur

V hf. höfðaði mál vegna endurkröfu á hendur A vegna greiðslu úr húftryggingu bifreiðarinnar X en V hf. taldi að A hefði fyrir sitt leyti valdið tjóninu með stórfelldu gáleysi. Í dómi Landsréttar var rakið að niðurstaða greiningar sem lögregla aflaði á ökuhraða bifreiðarinnar væri sú að ætlaður hraði bifreiðarinnar hafi verið 102 kílómetrar á klukkustund, mögulegur lágmarkshraði 96 kílómetrar á klukkustund og mögulegur hámarkshraði 110 kílómetrar á klukkustund. Niðurstaða skýrslunnar fengi jafnframt stoð í vitnisburði C og B. Dómstólar hefðu margoft lagt hraðaútreikninga sem lögregla aflar við rannsókn mála til grundvallar dómsniðurstöðu. Stefndi hefði hvorki bent á hnökra í greiningu skýrsluhöfundar né freistað þess að hnekkja niðurstöðu hans. Var niðurstaða hennar því lögð til grundvallar og þótti sannað að stefndi hafi umrætt sinn ekið á að minnsta kosti 96 kílómetra hraða á klukkustund eða 36 kílómetrum yfir leyfilegum hámarkshraða. Þá taldi Landsréttur að slá mætti því föstu í ljósi þess hraða sem A hafi verið á og á grundvelli framburða vitnanna Þ og B, að A hefði ekki gætt nægilega að sér, ekki fylgst með umferð framundan og skipt um akrein of seint. Hefði akstur stefnda verið mjög háskalegur og hann með háttsemi sinni sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga. Þá var ekki fallist á að krafa V hf. væri fallin niður sökum samsömunar í skilningi 29. og 39. gr. laga nr. 30/2004. Ekki var heldur fallist á að V hf. hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar þannig varði niðurfellingu kröfu hans á hendur A. Loks þóttu ekki skilyrði til að lækka kröfu V hf. á grundvelli 24. gr. eða 2. málsliðar 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga. Var því fallist á kröfur V hf. og A gert að greiða V hf. endur kröfufjárhæðina ásamt tilgreindum vöxtum, auk málskostnaðar á báðum dómstigum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 21. október sama árí málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 3.213.285 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2019 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður aðila

4

Atvikum máls og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram á mál þetta rætur sínar að rekja til áreksturs sem varð með bifreiðunum X og Y á gatnamótum Arnarnesvegar og Hafnarfjarðarvegar [...] október 2017. Vitnið B ók bifreiðinni Y og hafði ekið Arnarnesveg til austurs en hugðist taka beygju til norðurs inn á Hafnarfjarðarveg. Er vitnið beygði í veg fyrir bifreiðina X, sem stefndi ók vestur Arnarnesveg, skullu bifreiðarnar saman. Deila málsaðilar um hver nákvæm málsatvik voru í aðdraganda árekstursins og hvort stefndi hafi fyrir sitt leyti valdið tjóninu sem hlaust af árekstrinum af stórfelldu gáleysi en með úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum [...] 2019 var sök á árekstrinum skipt til helminga milli stefnda og vitnisins.

5

Áfrýjandi byggir eins og rakið er í héraðsdómi á því að stefndi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi með því að aka á alltof miklum hraða og hafa ekki gætt nægilega að sér og fylgst með umferð framundan, skipt um akrein alltof seint er hann nálgaðist vegamót og ekki stöðvað ökutækið á gulu eða rauðu ljósi með þeim afleiðingum að af hlaust harður árekstur sem olli meðal annars tjóni á bifreiðinni X sem tryggð var húftryggingu hjá áfrýjanda. Bifreiðin hafi verið metin ónýt eftir áreksturinn og hafi áfrýjandi því greitt eiganda bifreiðarinnar vátryggingaverðmæti hennar gegn afsali.

Bifreiðin Y hafi verið vátryggð hjá tryggingafélaginu TM hf. sem hafi í samræmi við þá sakarskiptingu, sem kveðið var á um í úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum [...] 2019, greitt helmingshlut vitnisins B í tjóninu. Nemi dómkrafa áfrýjanda vátryggingarfjárhæð bifreiðarinnar X að frádreginni eigin áhættu bifreiðareiganda samkvæmt vátryggingarskilmálum, söluverði „braksins“ af bifreiðinni, flutnings- og matskostnaði og helmingshlut þeim sem TM hf. greiddi.

6

Stefndi byggir eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi á því að dómkrafa áfrýjanda sé fallin niður sökum samsömunar og vísar í því sambandi til 29. og 39. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingasamninga. Þá sé hún jafnframt fallin niður sökum tómlætis. Ennfremur skorti lagaskilyrði fyrir endurkröfu áfrýjanda þar sem bætur hafi fengist greiddar úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar Y, sbr. 2. mgr. 25. gr., sbr. 1. mgr. 19. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, auk þess sem hann hafi ekki sýnt af sér stórfellt gáleysi við akstur bifreiðarinnar X.

Niðurstaða

7

Í 1. mgr. 19. gr. skaðabótalaga er kveðið á um að skaðabótaréttur stofnist ekki vegna tjóns sem munatrygging eða rekstrarstöðvunartrygging tekur til. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar á 1. mgr. ekki við ef hinn skaðabótaskyldi hefur valdið tjóninu af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Eins og fram er komið byggir áfrýjandi á því að stefndi hafi sýnt af sér stórfellt gáleysi með því að aka á alltof miklum hraða og hafa ekki gætt nægilega að sér og fylgst með umferð framundan, skipt um akrein alltof seint er hann nálgaðist gatnamót Arnarnesvegar og Hafnarfjarðarvegar og ekki stöðvað ökutækið á gulu eða rauðu ljósi. Stefndi hafnar því, auk þess sem hann telur dómkröfu fallna niður sökum samsömunar og tómlætis, eins og áður er fram komið.

8

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi óskaði lögreglan eftir bíltæknirannsókn á báðum bifreiðunum og leiddi sú rannsókn í ljós að orsök árekstrarins yrði ekki rakin til ástands bifreiðanna. Þá óskaði lögregla eftir greiningu E, prófessors í vélaverkfræði, á ökuhraða bifreiðarinnar X og lá skýrsla hans fyrir 29. júní 2018. Var niðurstaðan að ætlaður hraði bifreiðarinnar hafi verið 102 kílómetrar á klukkustund, mögulegur lágmarkshraði 96 kílómetrar á klukkustund og mögulegur hámarkshraði 110 kílómetrar á klukkustund.

9

Stefndi mótmælir sönnunargildi skýrslu E. Hún sé ekki matsgerð dómkvadds manns, útreikningar hans séu hvorki byggðir á aðstæðum á vettvangi né skýrslum sem staðfestar hafi verið fyrir dómi og beri því ekki að líta til hennar.

10

Við mat á sönnunargildi framangreindrar skýrslu á ökuhraða bifreiðar stefnda samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er til þess að líta að um er að ræða gagn sem aflað var af lögreglu við rannsókn á tildrögum áreksturs bifreiðanna, sbr. 1. mgr. 86. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sem kveður á um að í þágu rannsóknar leiti lögregla til sérfróðra manna þegar þörf sé á sérfræðilegri skoðun eða rannsókn til að upplýsa mál. Skýrslan byggir á gögnum úr vettvangsrannsókn lögreglu þar sem vettvangurinn var ljósmyndaður og þrívíddarskanna beitt til vettvangsmælinga sem og mælingum lögreglu á formbreytingum bifreiðanna við áreksturinn, auk þess sem skýrsluhöfundur kynnti sér sjálfur aðstæður við umrædd gatnamót. Við aðalmeðferð málsins í héraði bar E að hann þekkti til aðferða lögreglu við vettvangsmælingar, hefði tekið þátt í slíkum með henni og teldi að vinnubrögðin gæfu nákvæma niðurstöðu. Jafnframt bar hann að við slíkan hraðaútreikning reiknaði hann alltaf minnsta mögulega hraða og tæki við þann útreikning tillit til allra þátta sem lækka myndu hraðann.

11

Niðurstaða skýrslunnar fær stoð í vitnisburði C sem bar í héraði að bifreið stefnda hefði verið ekið fram úr hans bíl á Arnarnesvegi „á ofsahraða“. Vitnið hefði sjálft verið á um 50 til 60 kílómetra hraða „og hann gjörsamlega stakk mig bara af“. Bar vitnið með sama hætti fyrir lögreglu á vettvangi og staðfesti þann framburð síðar hjá lögreglu.

12

Skýrslan fær einnig nokkra stoð í framburði vitnisins B í héraði en af framburði þess má ráða að atvik hafi gerst mjög hratt. Það hafi séð bifreiðar „langt í burtu“ og svo hafi það „ekki [vitað] fyrr en ég er komin hálf upp á brúarhandriðið“. Samkvæmt samantekt lögreglu bar vitnið að það hefði verið greinilegt að bifreið stefnda hefði verið „ekið mjög hratt fyrst hann var kominn í hliðina á henni þegar hún var að koma, miðað við þá fjarlægð sem hann var í þegar hún var að fara yfir gatnamótin.“ Spurt af lögreglu hvort það hefði haft einhverja tilfinningu fyrir hraða bíls stefnda svaraði það því neitandi „en miðað við bílinn hennar hafi þetta ekki verið eðlilegur hraði og það segir sig sjálft að ef að hann hafi ætlað að reyna að ná gulu ljósi miðað við fjarlægðina þá var það ekki löglegur hraði en hún veit [í] sjálfu sér ekkert um það.“ Á vettvangi greindi vitnið frá því að þegar það hafi ekið af stað yfir gatnamótin hafi bifreið stefnda „komið á ofsahraða vestur Arnarnesveg og ekið inn í hlið hennar.“ Bifreiðinni hafi verið ekið það hratt að vitnið hafi ekki náð að bregðast við.

13

Dómstólar hafa margoft lagt hraðaútreikninga sem lögregla aflar við rannsókn mála til grundvallar dómsniðurstöðu. Fyrir liggur að fyrrgreind skýrsla lá fyrir rúmum 15 mánuðum áður en áfrýjandi beindi endurkröfu sinni að stefnda og að áfrýjandi hafði enga aðkomu að öflun eða vinnslu hennar. Hefur stefndi hvorki bent á hnökra í greiningu skýrsluhöfundar né freistað þess að hnekkja niðurstöðu hans með því að fá dómkvaddan matsmann til að endurskoða hana auk þess sem hún fær stuðning af framburði vitna eins og að framan er rakið. Í ljósi þessa og þess, sem fyrr greinir um hvernig staðið var að öflun skýrslunnar, verður niðurstaða hennar um að ætlaður hraði bifreiðar stefnda hafi verið 102 kílómetrar á klukkustund, mögulegur lágmarkshraði 96 kílómetrar og mögulegur hámarkshraði 110 kílómetrar á vegi þar sem leyfður hámarkshraði er 60 kílómetrar á klukkustund lögð til grundvallar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 14. október 2010 í máli nr. 19/2010.

14

Stefndi hafnar því að hafa ekki gætt nægilega að sér og fylgst með umferð framundan, skipt um akrein of seint er hann nálgaðist gatnamót Arnarnesvegar og Hafnarfjarðarvegar og farið yfir á gulu eða rauðu ljósi. Ljósið hafi verið grænt.

15

Vitnið C bar að „[stefndi] skipti ekki alveg strax um akrein þannig að hann keyrði smá stund og skipti svo um akrein, [...] ég allavega hugsaði að hann færi sko, myndi beygja til hægri þannig að hann hlýtur að hafa þá sem sagt ekið þú veist einhvern hluta þarna hægra megin“. Svaraði vitnið því ítrekað að akstur stefnda á hægri akrein hefði valdið því að það hefði talið að hann myndi beygja til hægri.

16

Samkvæmt samantekt á vitnisburði vitnisins D hjá lögreglu bar vitnið að stefndi hefði tekið fram úr bifreið vitnisins C eftir að bifreiðarnar voru komnar út úr hringtorginu „með því að aka hægra megin fram úr henni, voru á þeirri akrein eiginlega þangað til að þeir voru komnir að ljósunum, þá færðu þeir sig aftur yfir og [...] að hann man ekki fyrr en hann var búinn að skella á hana, þá hafði bíllinn keyrt í veg fyrir þá.“ Þá segir jafnframt „að þeir hefðu verið á hægri akrein svolítið lengi þangað til þeir fóru svo aftur inn [...] og þá voru þeir komnir að ljósunum [...] þeir fóru yfir á vinstri akrein en við gerum það svona hugsanlega þú veist þannig að það sé erfitt að greina hvert við erum að fara ég held að það sé bara orsökin á þessu slysi skilurðu að hún hefur bara ekki séð okkur reiknað út að við værum að fara að beygja eða eitthvað svoleiðis“. Er þessi framburður var borinn undir vitnið við aðalmeðferð í héraði dró vitnið úr honum og sagði að bifreið stefnda hefði verið komin á vinstri akrein í tæka tíð og „alveg rúmlega það“.

17

Hér að framan var því slegið föstu að hraði bifreiðar stefnda hafi ekki verið lægri en 96 kílómetrar á klukkustund á vegi þar sem leyfður hámarkshraði er 60 kílómetrar á klukkustund. Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 ber ökumanni að miða hraða við gerð og ástand vegar, veður, birtu, ástand ökutækis og hleðslu, svo og umferðaraðstæður að öðru leyti. Má hraðinn aldrei verða meiri en svo að ökumaður hafi fullt vald á ökutækinu og geti stöðvað það á þeim hluta vegar fram undan sem hann sér yfir og áður en kemur að hindrun, sem gera má ráð fyrir.

Samkvæmt c-lið 2. mgr. sömu greinar hvílir sérstök skylda á ökumanni að aka nægilega hægt miðað við aðstæður við vegamót og í beygjum í þéttbýli. Ákvæði sama efnis er að finna í 36. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

18

Samkvæmt framansögðu er sannað að stefndi hafi í umrætt sinn ekið á að minnsta kosti 96 kílómetra hraða á klukkustund sem var 36 kílómetrum yfir leyfilegum hámarkshraða. Þá þykir mega slá því föstu, í ljósi þess hraða sem stefndi var á og á grundvelli framburðar vitnanna C og B sem fyrr er rakinn, að stefndi hafi ekki gætt nægilega að sér, ekki fylgst með umferð framundan og skipt um akrein of seint er hann nálgaðist gatnamót Arnarnesvegar og Hafnarfjarðarvegar. Var akstur stefnda mjög háskalegur en framundan voru ekki aðeins ein gatnamót heldur tvenn með stuttu millibili. Gætti hann þannig ekki að fyrrgreindum varúðarreglum 1. mgr. og c-liðar 2. mgr. 36. gr. þágildandi umferðarlaga og sýndi með háttsemi sinni af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 2. mgr. 19. gr. skaðabótalaga.

19

Staðfest er með vísan til forsendna sú niðurstaða héraðsdóms að krafa áfrýjanda sé ekki fallin niður sökum samsömunar í skilningi ákvæða 29. og 39. gr. laga nr. 30/2004.

20

Stefndi byggir jafnframt á því að krafa áfrýjanda sé fallin niður sökum tómlætis. Hann hafi dregið mjög höfðun málsins en tæp fjögur ár hafi liðið frá óhappinu þar til áfrýjandi höfðaði málið og hafi áfrýjandi með því sýnt af sér stórfellt tómlæti við að halda kröfu sinni til haga. Stefndi hafi ekki getað vænst annars en að áfrýjandi myndi ekki hafa uppi endurkröfu á hendur honum en hann hafi verið 18 ára þegar óhappið varð.

21

Svo sem fram er komið varð áreksturinn sem mál þetta er sprottið af [...] október 2017.

Niðurstaða tjónanefndar vátryggingafélaganna um sakarskiptingu lá fyrir 8. ágúst 2019 og kvað hún á um helmingsskiptingu sakar milli ökumanna bifreiðanna tveggja.

Ökumaður bifreiðarinnar Y, vitnið B, vildi ekki una þeirri niðurstöðu og skaut málinu til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 6. september 2019 og sem fyrr greinir lá úrskurður nefndarinnar fyrir [...] sama ár og kvað á um helmingsskiptingu sakar líkt og tjónanefndin. Ákváðu aðilar að una þeirri niðurstöðu og lá þar með endanlega fyrir hver endurkrafa áfrýjanda á hendur stefnda væri. Tryggingafélagið TM hf., sem tryggði bifreiðina Y, hafði á hinn bóginn í millitíðinni greitt helmingshlut í tjóninu 27. september 2019 í samræmi við niðurstöðu tjónanefndarinnar. Í kjölfarið eða 10. október sama ár endurkrafði áfrýjandi stefnda um 3.243.285 krónur og sendi honum jafnframt innheimtubréf 4. nóvember sama ár, sem var ítrekað með bréfum 14. og 25. sama mánaðar, 6. desember sama ár og 6. janúar 2020. Í málinu liggja fyrir tölvupóstsamskipti starfsmanns áfrýjanda og lögmanns stefnda 13. maí 2020 en af þeim má ráða að aðilar höfðu verið í samskiptum fyrr um veturinn í tilefni af endurkröfu áfrýjanda á hendur stefnda og að lögmaður stefnda hafi tekið að sér að bera undir stefnda tillögu að lausn í málinu en að ekki hafi af því orðið. Býður starfsmaður áfrýjanda lögmanni stefnda að hringja í sig í nánar tilgreint símanúmer ef hann þurfi að rifja þá tillögu upp. Ekki nýtur gagna við í málinu um hvort frekari samskipti hafi verið með aðilum en með tölvupósti 19. ágúst 2020 tilkynnir starfsmaður áfrýjanda lögmanni stefnda um að ekki verði beðið lengur með endurkröfuna og haldi hún því áfram í „venjubundnu innheimtuferli“. Höfðaði áfrýjandi mál þetta á hendur stefnda 26. apríl 2021.

22

Samkvæmt því sem að framan er rakið verður ekki fallist á með stefnda að áfrýjandi hafi sýnt af sér tómlæti við innheimtu kröfunnar þannig að varði niðurfellingu kröfu hans á hendur stefnda. Þá verður ekki fallist á að stefndi hafi getað haft réttmætar væntingar til þess að áfrýjandi myndi ekki gera kröfu á hendur honum á grundvelli þess að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi en áfrýjandi hafnaði 17. maí 2019 bótagreiðslu úr slysatryggingu ökumanns með þeim rökum. Mun stefndi ekki hafa látið reyna á þá niðurstöðu fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum.

23

Stefndi krefst þess að krafa áfrýjanda verði lækkuð á grundvelli 24. gr. skaðabótalaga sem kveður á um að lækka megi bótafjárhæð eða fella niður skaðabótaábyrgð ef ábyrgðin yrði hinum bótaskylda svo þungbær að ósanngjarnt megi telja eða álíta verði að öðru leyti skerðingu eða niðurfellingu sanngjarna vegna mjög óvenjulegra aðstæðna. Þegar metið sé hvort ástæða sé til að beita heimildinni skuli líta til þess hve mikið tjónið sé, eðlis bótaábyrgðar, aðstæðna tjónvalds, hagsmuna tjónþola, vátrygginga aðila og annarra atvika. Í athugasemdum með 24. gr. frumvarps sem varð að skaðabótalögum kemur fram að ekki verði gripið til hennar nema í sérstökum tilvikum sem heyri til undantekninga. Í samræmi við framangreint, þess að stefndi olli tjóninu með háttsemi sem fól í sér stórkostlegt gáleysi og til atvika málsins að öðru leyti, eru engin efni til að beita lækkunarheimild 24. gr. skaðabótalaga.

24

Loks krefst stefndi lækkunar bótaábyrgðar á grundvelli 2. málsliðar 2. mgr. 25. gr. skaðabótalaga en í honum segir að í tilvikum, sem nefnd séu í 1. eða öðrum tölulið 2. mgr. 19. gr. eða 21. gr. laganna, megi, þegar bótaábyrgð sé deilt á hina bótaábyrgu, taka tillit til ábyrgðartrygginga sem þeir höfðu. Svo sem fram er komið greiddi áfrýjandi tjónið á bifreiðinni X, sem stefndi ók, úr húftryggingu og á framangreint lagaákvæði því ekki við.

25

Samkvæmt öllu framansögðu verður fallist á kröfur áfrýjanda en ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum.

26

Eftir þessum málsúrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Stefndi, A, greiði áfrýjanda, Vátryggingafélagi Íslands hf., 3.213.285 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. nóvember 2019 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.