601/2020

Útdráttur

S höfðaði mál gegn C ehf. til heimtu skuldar vegna vangoldinna árgjalda samtakanna S og SA vegna aðildar C ehf. að samtökunum. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að málið hefði aðeins verið höfðað í nafni S og ættu SA ekki aðild að málinu, en SA ættu í reynd stærstan hluta kröfufjárhæðar málsins. Af gögnum málsins yrði ekki ráðið með vissu að SA hefðu veitt S umboð til að höfða dómsmál í eigin nafni um kröfu SA.

Var C því sýknað af þeirri kröfu S á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með vísan til framburðar vitna fyrir dómi var ekki fallist á að C, sem væri hluti af alþjóðlegu stórfyrirtæki, gæti borið fyrir sig vanþekkingu um skuldbindingar sem hann tók á sig með aðild að S og SA. Yrði C látinn bera hallann af því, hafi hann látið hjá líða að kynna sér til hlítar þær skuldbindingar sem hann hefði gengist undir með aðild sinni að S en samkvæmt samþykktum S og SA væru þær skýrar um útreikning og greiðslu félagsgjalda. Var C því dæmdur til að greiðslu á þeim hluta stefnukröfunnar sem tilheyrði S.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 29. október 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 2. október 2020 í málinu nr. E- 2205/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti gaf vitnið S-x-x K-x-x starfsmaður áfrýjanda símaskýrslu. Þá gáfu jafnframt skýrslu fyrir Landsrétti vitnin G-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf E-kk-nf, R-kk-nf Á-kk-nf og B-kvk-nf H-kvk-nf.

5

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi sem og málsástæðum og lagarökum aðila.

Málsatvik eru í meginatriðum óumdeild þótt aðila greini á um viss atriði svo sem rakið er í dóminum.

6

Ágreiningur aðila lýtur að réttmæti reikninga sem stefndi hefur gefið út til áfrýjanda vegna heimtu árgjalda stefnda og Samtaka atvinnulífsins. Áfrýjandi byggir í fyrsta lagi á að annmarkar séu á aðild að málinu til sóknar sem leiða eigi til frávísunar án kröfu eða til sýknu vegna aðildarskorts. Í öðru lagi reisir áfrýjandi kröfur sínar á því að sýkna beri hann af kröfum stefnda þar sem hann sé ekki bundinn af samþykktum stefnda. Sérstaklega eigi þetta við um ákvæði samþykktanna sem varða forsendur og útreikning árgjalda. Í öllu falli telur áfrýjandi að lækka beri kröfur stefnda verulega.

7

Stefndi hafnar því að annmarkar séu á málatilbúnaði hans. Áfrýjandi hafi með aðild sinni að stefnda orðið skuldbundinn af samþykktum stefnda og Samtaka atvinnulífsins.

Niðurstaða

8

Áfrýjandi telur annmarka vera á málatilbúnaði stefnda sem felist í að meginþorri kröfunnar sé krafa Samtaka atvinnulífsins. Aðeins um þriðjungur stefnukröfunnar sé krafa stefnda sjálfs. Áfrýjandi gerir ekki kröfu um frávísun málsins, en áréttar að annmarkar séu á málatilbúnaði stefnda sem eigi að leiða til frávísunar málsins.

Greinarmun verði að gera á umboði stefnda til að innheimta kröfuna fyrir Samtök atvinnulífsins annars vegar og heimild umboðsmanns til að höfða dómsmál í eigin nafni til að fá dóm um hana hins vegar. Ekkert liggi fyrir í málinu um að stefndi hafi fengið kröfuna framselda sér eða með öðrum hætti fengið umboð til höfða mál vegna hennar. Stefndi telur aftur á móti ótvírætt að honum sé heimil málsóknin, meðal annars á grundvelli málsóknarumboðs.

9

Í einkamálaréttarfari er miðað við að sá sem á réttindi geti leitað úrlausnar dómstóla um þau. Ef upp á þetta vantar er um að ræða aðildarskort til sóknar sem samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála leiðir til sýknu þess sem málsókn beinist gegn.

10

Í máli þessu leitar stefndi dóms um kröfu sína á hendur áfrýjanda um greiðslu félagsgjalds sem samkvæmt stefnu málsins nemur samtals 2.781.250 krónum. Auk þess gerir hann kröfu um greiðslu félagsgjalds vegna aðildar áfrýjanda að Samtökum atvinnulífsins og nemur sú krafa samtals 4.522.657 krónum. Samtala þessara fjárhæða nemur stefnukröfu málins. Málið er aðeins höfðað í nafni stefnda og eiga Samtök atvinnulífsins ekki aðild að málinu.

11

Í dómaframkvæmd hefur í ákveðnum tilvikum verið fallist á að einum aðila sé veitt málsóknarumboð án sérstakrar lagaheimildar til að fá dóm um kröfur annarra sem ekki eiga aðild að viðkomandi máli. Má um það meðal annars vísa til dóms Hæstaréttar 30. apríl 2004 í málinu nr. 119/2004. Þar sem mikilsverð réttaráhrif tengjast aðild að dómsmáli, sbr. einkum III., VII., XIV. og XV. kafla laga nr. 91/1991, sem lúta meðal annars að mögulegri ráðstöfun aðila máls á sakarefninu, verður að gera strangar kröfur um að slík málsóknarumboð séu afdráttarlaus. Ekki nægir í því efni að kröfuhafi hafi falið stefnanda málsins að innheimta kröfuna.

12

Eins og málið liggur fyrir dóminum er stefndi eingöngu aðili málsins til sóknar en ekki Samtök atvinnulífsins sem eiga í reynd stærstan hluta kröfunnar. Af gögnum málsins verður á hinn bóginn ekki ráðið með vissu að Samtök atvinnulífsins hafi veitt stefnda umboð til að höfða dómsmál í eigin nafni um kröfu samtakanna. Verður ekki af þeim sökum hjá því komist að sýkna áfrýjanda af þeirri kröfu stefnda á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Getur því einungis krafa stefnda um þau félagsgjöld sem honum tilheyra að fjárhæð 2.781.250 krónur komið til úrlausnar.

13

Áfrýjandi ber því við að reikningar þeir er málsóknin byggir á eigi ekki við rök að styðjast. Enginn samningur hafi verið gerður milli aðila sem geti verið grundvöllur þeirrar kröfu sem beint sé að áfrýjanda. Greidd hafi verið hófleg félagsgjöld samkvæmt reikningum sem sendir hafi verið og séu ekki gerðar neinar athugasemdir vegna þess. Áfrýjanda hafi talið að með greiðslu þeirra hafi félagsgjöld verið greidd að fullu fyrir viðkomandi tímabil. Ber áfrýjandi fyrir sig ókunnugleika um samþykktir stefnda og Samtaka atvinnulífsins og útreikning félagsgjalda sem ekki hafi verið kynnt fyrir honum né hafi áfrýjandi notið lögmannsaðstoðar.

14

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu meðal annarra skýrslu S-x-x K-x-x starfsmaður áfrýjanda, en hún mun hafa komið að undirbúningi starfsemi áfrýjanda hér á landi sem hófst 2017 eftir aðdraganda allt frá 2014. Af skýrslu hennar er ljóst að henni var kunnugt um að gjöld vegna félagsaðildar áfrýjanda að stefnda og samhliða aðild að Samtökum atvinnulífsins væru meðal annars reiknuð út frá heildarlaunagreiðslum áfrýjanda til starfsmanna sinna á Íslandi. Þá verður ekki annað ráðið af skýrslum lögmannanna G-kk-ef I-kk-ef S-kk-ef og J-kk-ef E-kk-ef að áfrýjandi hafi nýtt sér lögfræðiaðstoð við undirbúning starfsemi sinnar á Íslandi, þótt ekki liggi nákvæmlega fyrir hvort og að hvaða marki stefndi fékk frá lögfræðingum sínum leiðsögn um félagsskipulag atvinnurekenda á Íslandi og útreikning félagsgjalda til þeirra. Verður ekki fallist á að áfrýjandi, sem er hluti af Costco Wholesale Corporation, alþjóðlegu stórfyrirtæki, geti borið fyrir sig vanþekkingu um skuldbindingar sem hann tók á sig með aðild að stefnda og Samtökum atvinnulífsins. Verður áfrýjandi sjálfur, eins og hér á stendur, að bera hallann af því, hafi hann látið hjá líða að kynna sér til hlítar þær skuldbindingar sem hann gekkst undir með aðild sinni að stefnda, en samkvæmt samþykktum stefnda og samþykktum Samtaka atvinnulífsins eru þær skýrar um útreikning og greiðslu félagsgjalda. Að þessu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda 2.781.250 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Áfrýjandi verður á hinn bóginn vegna aðildarskorts sýknaður af kröfu stefnda um greiðslu á þeim hluta stefnukröfunnar sem tilheyrir Samtökum atvinnulífsins.

15

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti ákveðst í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Áfrýjandi, Costco Wholesale Iceland ehf., greiði stefnda, SVÞ - Samtökum verslunar og þjónustu, 2.781.250 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 1.381.250 krónum frá 27. nóvember 2018 til 27. febrúar 2019, af 1.731.250 krónum frá þeim degi til 30. maí 2019, af 2.081.250 krónum frá þeim degi til 15. ágúst 2019, af 2.431.250 krónum frá þeim degi til 30. nóvember 2019 og af 2.781.250 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Áfrýjandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.