199/2020

Útdráttur

Á, sem er félag umráðamanna lóða undir frístundahús í frístundabyggðinni Ásahverfi í landi jarðarinnar Fells í Bláskógabyggð, krafði aðallega E ehf. og til vara G um greiðslu árgjalds vegna starfsemi félagsins sem á var lagt árin 2016, 2017 og 2018.

E ehf. var eigandi lóðar í frístundabyggðinni en G var leigutaki hennar samkvæmt leigusamningi frá 1. maí 2017. E ehf. og G neituðu greiðsluskyldu og báru því meðal annars við að þeim væri óskylt að eiga aðild að Á og greiða til árgjald til félagsins.

Með hinum áfrýjaða dómi var E ehf. dæmt til að greiða Á stefnukröfuna en G var sýknaður. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 17. gr. laga nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús væri umráðamönnum húsa skylt að hafa með sér félagsskap um sameiginlega hagsmuni. Skylda umráðamanns lóðar í frístundabyggð til aðildar að slíku félagi væri samræmanleg 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Ekki var talið að E ehf. og G hefðu sýnt fram á ólögmæta háttsemi Á eða að félagið hefði farið út fyrir hlutverk sitt, né heldur hvernig tilgreind háttsemi Á gæti leitt til þess að ekki væri skylt að greiða hið árlega gjald sem hefði verið lagt á með löglegum hætti. Landsréttur taldi að G væri umráðamaður lóðarinnar og félagsmaður Á frá 1. maí 2017 en E ehf. fyrir þann tíma. Var E ehf. dæmt til að greiða Á árgjald sem var ákveðið á aðalfundi ársins 2016 en sýknaður af kröfum um greiðslu gjalda sem á voru lögð árin 2017 og 2018. Á áfrýjaði ekki héraðsdómi fyrir sitt leyti og kom krafa hans á hendur G því ekki til álita.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 2. apríl 2020 að fengnu áfrýjunarleyfi.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. febrúar 2020 í málinu nr. E- 1746/2019.

2

Áfrýjandinn Einn á móti X ehf. krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Áfrýjandinn G-kk-nf B-kk-nf krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar kröfu stefnda á hendur honum og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Stefndi krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Landsrétti, til vara staðfestingar hins áfrýjaða dóms en að því frágengnu að áfrýjandinn G-kk-nf B-kk-nf verði dæmdur til að greiða honum 30.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2017 til greiðsludags. Þá krefst stefndi málskostnaðar fyrir Landsrétti úr hendi áfrýjenda óskipt og álags á málskostnað.

Málsatvik

5

Í hinum áfrýjaða dómi er að finna lýsingu helstu málsatvika sem lúta að deilumálum aðila máls þessa og Selmúla ehf. um uppsetningu veghliðs í frístundabyggð í Ásahverfi í landi Fells norðan Biskupstungnabrautar í Bláskógabyggð og skyldu áfrýjandans Eins á móti X ehf. til aðildar að stefnda og greiðslu framkvæmdagjalds vegna uppsetningar hliðsins. Eins og þar er jafnframt rakið eru 15 lóðir í frístundabyggðinni í Ásahverfi og er áfrýjandinn Einn á móti X ehf. eigandi einnar þeirra, Skógaráss 14.

6

Fyrir liggur lóðarleigusamningur áfrýjandans Eins á móti X ehf. sem leigusala og áfrýjandans G-kk-ef B-kk-ef sem leigutaka um framangreinda lóð. Samningurinn er dagsettur 1. maí 2017 og gildir samkvæmt 4. gr. frá þeim degi. Samkvæmt sömu grein er samningurinn ótímabundinn en með uppsagnarrétti samkvæmt 1. og 5. mgr. 10. gr. laga nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús. Samkvæmt 5. gr. samningsins er leigugjald fyrir hið leigða 40.000 krónur á ári, verðtryggt miðað við vísitölu neysluverðs, og er gjalddagi leigunnar 1. september og eindagi 30 dögum síðar.

Niðurstaða

7

Með hinum áfrýjaða dómi voru kröfur stefnda á hendur áfrýjandanum Einum á móti X ehf. teknar til greina en áfrýjandinn G-kk-nf B-kk-nf var sýknaður og málskostnaður milli hans og stefnda felldur niður. Áfrýjandinn Einn á móti X ehf. var með hinum áfrýjaða dómi dæmdur til að greiða 45.000 krónur auk vaxta og málskostnaðar og hefur hann því lögvarða hagsmuni af því að leita endurskoðunar á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms. Áfrýjandinn G-kk-nf var sýknaður í héraði en ekki dæmdur málskostnaður og hefur hann því lögvarða hagsmuni af því að leita endurskoðunar á málskostnaðarákvæði héraðsdóms. Verður málinu því ekki vísað frá Landsrétti.

8

Með ákvæði 1. mgr. 17. gr. laga nr. 75/2008 er umráðamönnum lóða undir frístundahús gert skylt að hafa með sér félagsskap um sameiginlega hagsmuni. Í seinni málslið ákvæðisins er mælt fyrir um þrjár undantekningar frá skyldu umráðamanna lóða undir frístundahús til að hafa með sér félagsskap. Ekki er á því byggt að þær eigi við um stefnda og koma þær því ekki til frekari skoðunar.

9

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar má engan skylda til aðildar að félagi. Í 2. málslið sömu málsgreinar segir þó að kveða megi á um slíka skyldu sé það nauðsynlegt til að félag geti sinnt lögmæltu hlutverki vegna almannahagsmuna eða réttinda annarra. Með hinu síðarnefnda er samkvæmt lögskýringargögnum með stjórnarskrárákvæðinu einkum haft í huga að við ákveðnar aðstæður geti tengsl á milli hagsmuna manna orðið svo náin að nauðsynlegt þyki að leggja skyldu á þá til að virða hagsmuni hvers annars með því að standa að sameiginlegu félagi í því skyni. Í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 75/2008 er rökstutt að skylduaðild að félagi í frístundabyggð helgist af nánum tengslum í framangreinda veru. Er í fyrrgreindum athugasemdum vísað til 56. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús og 37. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði sem dæma um skyldu til stofnunar og aðildar að félögum sem gegna lögmæltri hagsmunagæslu fyrir félagsmenn án þess að talið sé að slíkt fari í bága við ákvæði 74. gr. stjórnarskrárinnar.

Í 19. gr. laga nr. 75/2008 er í sex töluliðum mælt fyrir um hlutverk félags í frístundabyggð. Af ákvæðinu verður ráðið að slík félög sinna hagsmunagæslu fyrir félagsmenn sína með svipuðum hætti og húsfélag í fjöleignarhúsi samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 26/1994 og veiðifélag samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga nr. 61/2006.

Samkvæmt framangreindu er mælt fyrir um skylduaðild að félagi í frístundabyggð og hlutverk slíkra félaga í lögum og félagsaðildin verður talin nauðsynleg til að þau geti sinnt því lögmælta hlutverki sínu. Skylda umráðamanns lóðar í frístundabyggð til aðildar að slíku félagi er því samræmanleg 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar.

10

Krafa stefnda í málinu er um greiðslu árgjalds til félagsins. Samkvæmt 8. tölulið 2. mgr. 18. gr. laga nr. 75/2008 skulu samþykktir félags í frístundabyggð geyma ákvæði um árgjöld vegna starfsemi þess og samkvæmt 8. tölulið 3. mgr. 20. gr. sömu laga skal ákvörðun um árgjald tekin á aðalfundi. Til samræmis við þetta og 5. gr. samþykkta stefnda tók stefndi ákvörðun um þau árgjöld sem hann krefst greiðslu á og ekkert bendir til þess að þær ákvarðanir hafi ekki verið teknar með lögmætum hætti.

Eins og málið liggur fyrir, meðal annars í ljósi óáfrýjaðs dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 19. júní 2018 í máli nr. E- 2113/2017, verður ekki heldur talið að áfrýjendur hafi sýnt fram á ólögmæta háttsemi stefnda eða að stefndi hafi farið út fyrir hlutverk sitt, né heldur hvernig sú háttsemi sem áfrýjendur tilgreina geti leitt til þess að ekki sé skylt að greiða hið árlega gjald, sem samkvæmt framansögðu var lagt á með lögmætum hætti. Þá eru engin efni til að leggja til grundvallar að stefndi hafi hagað sér með einhverjum þeim hætti að áhrif geti haft á framangreinda niðurstöðu um að skylduaðild að félaginu sé samræmanleg 74. gr. stjórnarskrárinnar.

11

Eftir stendur hver telst hafa verið umráðamaður lóðarinnar en 1. mgr. 17. gr. laga nr. 75/2008 leggur skylduaðildina á umráðamenn lóða. Í 4. tölulið 2. gr. laganna kemur fram að eigandi lóðar sé umráðamaður hennar nema hún sé leigð út og telst þá leigutaki vera umráðamaður. Eins og áður er rakið tók áfrýjandinn G-kk-nf B-kk-nf á leigu umrædda lóð af áfrýjandanum Einum á móti X ehf. með leigusamningi 1. maí 2017. Samkvæmt framlögðum kvittunum greiddi áfrýjandinn G-kk-nf leigu fyrir lóðina 28. september 2017 og 10. september 2018. Þá nefndi áfrýjandinn G-kk-nf sig „umráðamann lóðar nr. 14“ í tölvubréfi til félagsmanna stefnda 15. maí 2017 og bar auk þess fyrir dómi 2. maí 2018, í máli nr. E- 2113/2017 hjá Héraðsdómi Reykjavíkur, að áfrýjandinn Einn á móti X ehf. hefði leigt sér lóðina 1. maí 2017. Eins og þessum gögnum er háttað verður að miða úrlausn málsins við það að áfrýjandinn G-kk-nf hafi orðið leigjandi lóðarinnar 1. maí 2017 og þar með umráðamaður hennar samkvæmt lögum nr. 75/2008. Eins og hér háttar til breytir engu þótt ekki hafi verið formlega tilkynnt um þá breytingu til stefnda. Samkvæmt þessu telst áfrýjandinn G-kk-nf vera umráðamaður lóðarinnar og félagsmaður stefnda frá 1. maí 2017 en áfrýjandinn Einn á móti X ehf. fyrir þann tíma.

12

Samkvæmt 5. gr. í samþykktum stefnda skal halda aðalfund félagsins fyrir ágústlok ár hvert og ákveður fundurinn árgjald félagsins. Aðalfundur ársins 2016 var haldinn 29. september 2016 og var þar samþykkt að félagsgjald yrði 15.000 krónur,, fyrir næsta ár“. Fundargerðir næstu aðalfunda liggja ekki fyrir en gjaldkeri stefnda krafði félagsmenn um greiðslu sömu fjárhæðar í árgjald með tölvuskeytum 21. nóvember 2017 og 22. október 2018 og var þar vísað til samþykkta aðalfunda 2016, 2017 og 2018. Þar sem áfrýjandinn Einn á móti X ehf. var félagsmaður í stefnda þegar aðalfundur ársins 2016 ákvað árgjald ber hann ábyrgð á greiðslu þess og verður því dæmdur til greiðslu 15.000 króna en sýknaður af kröfum um greiðslu gjalda sem á voru lögð árin 2017 og 2018.

13

Svo sem áður segir var áfrýjandinn G-kk-nf B-kk-nf sýknaður af kröfum stefnda með hinum áfrýjaða dómi. Stefndi hefur ekki áfrýjað héraðsdómi fyrir sitt leyti gagnvart áfrýjandanum G-kk-þgf og kemur krafa stefnda á hendur honum því ekki til álita.

Verður því óröskuð niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu hans.

14

Krafa stefnda um viðurkenningu á lögveðrétti lýtur að félagsgjaldi sem lagt var á eftir að umráð lóðarinnar fluttust til áfrýjandans G-kk-ef 1. maí 2017. Af þessu leiðir að sýkna ber áfrýjandann Einn á móti X ehf. af viðurkenningarkröfunni.

15

Það athugast að í forsendum hins áfrýjaða dóms er ekki tekin sérstök afstaða til kröfu áfrýjandans G-kk-ef um málskostnað úr hendi stefnda þótt leyst sé úr henni í dómsorði. Að öllum atvikum málsins virtum þykir rétt að málskostnaður milli áfrýjandans G-kk-ef B-kk-ef og stefnda falli niður bæði í héraði og fyrir Landsrétti.

16

Með hliðsjón af úrslitum málsins verður áfrýjandanum Einum á móti X ehf. gert að greiða stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti. Ekki eru efni til þess að ákveða álag á málskostnað.

Dómsorð :

Áfrýjandi, Einn á móti X ehf., greiði stefnda, Ásum frístundabyggð, 15.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. desember 2017 til greiðsludags.

Áfrýjandi, Einn á móti X ehf., er sýkn af kröfu stefnda um að viðurkenndur verði lögveðréttur stefnda fyrir 15.000 krónum í fasteign hans að Skógarási 14 í

Bláskógabyggð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sýknu áfrýjanda, G-kk-ef B-kk-ef, og um málskostnað milli hans og stefnda skulu vera óröskuð.

Áfrýjandi, Einn á móti X ehf., greiði stefnda 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Málskostnaður í Landsrétti milli áfrýjanda G-kk-ef B-kk-ef og stefnda fellur niður.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. febrúar 2020

1. Mál þetta var höfðað 3. apríl 2019. Stefnandi er Ásar, frístundabyggð, Efstasundi 46 í Reykjavík. Stefndi er Einn á móti X ehf., Hraunbæ 56 í Reykjavík. Með stefnu sem þingfest var 11. júní 2019 var fyrirsvarsmanni og eiganda stefnda, G-kk-þgf B-kk-þgf, sakaukastefnt í máli nr. E-2573/2019 og var það mál sameinað þessu máli í þinghaldi 30. október 2019. Aðalmeðferð málsins fór fram 28. janúar 2020 og var málið dómtekið að henni lokinni.

2. Dómkröfur stefnanda eru að aðalstefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 45.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 30.000 krónum frá 21. desember 2017 og af 45.000 krónum frá 22. nóvember 2018 til greiðsludags. Stefnandi krefst þess að viðurkenndur verði lögveðréttur stefnanda fyrir 15.000 krónum ásamt vöxtum og málskostnaði í fasteign aðalstefnda, Einn á móti X ehf., að Skógarási 14, fastanúmer F2346310, Bláskógabyggð. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi aðalstefnda að fjárhæð 1.941.100 krónur. Gagnvart sakaukastefnda gerir stefnandi sömu kröfur og gagnvart aðalstefnda til vara á eftir aðalstefnda. Aðalstefndi, Einn á móti X ehf., krefst þess að verða sýknaður af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins. Endanlegar kröfur sakaukastefnda, G-kk-ef B-kk-ef, eru að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda og að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað að mati dómsins auk álags samkvæmt 131. gr. einkamálalaga.

3. Stefnandi er félag eigenda frístundahúsa í Ásum sem er frístundabyggð á svokölluðu efra svæði í landi jarðarinnar Fells í Bláskógabyggð. Félagið var stofnað árið 2009, í samræmi við fyrirmæli laga um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús, nr. 75/2008. Samkvæmt 17. gr. laganna er umráðamönnum lóða undir frístundahús skylt að hafa með sér félagsskap um sameiginlega hagsmuni. Innan Ása, frístundabyggðar, eru skipulagðar 15 lóðir. Hús hafa verið byggð á 10 lóðum, en fimm eru óbyggðar, þar á meðal lóð aðalstefnda. Málsaðilar hafa um árabil deilt um skyldu stefndu til aðildar að stefnanda en deilan reis þeirra á millum vegna ágreinings um fyrirætlan stefnanda um uppsetningu hliðloku á aðkomuvegi að frístundabyggðinni. Þá hefur stefnandi einnig átt í deilum við eigendur jarðarinnar Fells um uppsetningu hliðlokunnar en eigandi jarðarinnar, Selmúli ehf., lagði veg um jörðina áður en félagið byrjaði að selja lóðir út úr jörðinni árið 1997.

4. Stefndu og fyrirsvarsmenn Selmúla ehf. hafa talið að stefnanda hafi verið óheimilt að reisa hið umþrætta hlið sem stefnandi lét reisa árið 2016. Deilur stefnanda og fyrirsvarsmanna Selmúla ehf. um hliðsuppsetninguna hafa komið til kasta yfirvalda og í janúar 2017 lagði Selmúli ehf. fram beiðni hjá sýslumanninum á Suðurlandi um að lagt yrði lögbann á notkun hliðsins. Beiðninni var hafnað. Selmúli ehf. bar synjun sýslumanns undir Héraðsdóm Suðurlands, sem einnig hafnaði kröfum Selmúla ehf. með úrskurði þar um hinn 27. október 2017. Stefndu telja þrátt fyrir þetta að stefnanda hafi verið óheimilt aðtaka ákvörðun um hliðsuppsetninguna og slíkt sé íþyngjandi ákvörðun sem þeim sé óskylt að sætta sig við og að auk þess hafi þetta málefni átt undir eiganda jarðarinnar Fells en ekki stefnanda. Stefndu neituðu því að greiða framkvæmdagjald sem lagt var á félagsmenn vegna hliðsuppsetningarinnar og sögðu sig úr stefnanda, en það leiddi til þess að stefnandi höfðaði mál gegn stefnda Einn á móti X ehf. til heimtu fram-kvæmdagjaldsins. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. júní 2018 í málinu nr. E-2113/2017 varstefnda Einn á móti X ehf. gert að greiða hið umþrætta framkvæmdagjald auk málskostnaðar og í forsendum dómsins er á því byggt að á stefnda Einn á móti X ehf. hvíli skylda til aðildar að stefnanda með vísan til 1. mgr. 17. gr. laga nr. 75/2008 þar sem kveðið er á um skyldu umráðamanna lóða undir frístundahús til að hafa með sér félagsskap um sameiginlega hagsmuni. Þessum dómi var ekki áfrýjað en þrátt fyrir þetta hefur stefndi Einn á móti X ehf. ekki greitt félagsgjöld til stefnanda. Með lóðarleigusamningi sem gerður var 1. maí 2017 leigði stefndi Einn á móti X ehf. stefnda G-kk-þgf B-kk-þgf umrædda lóð sína undir frístundahús í landi Fells.

5. Stefnandi byggir á því að stefnda, Einn á móti X ehf., beri að greiða hina umþrættu kröfu en til vara stefnda, G-kk-þgf. Stefnandi falli undir lög nr. 75/2008 og samkvæmt þeim lögum sé umráðamönnum lóða undir frístundahús í frístundabyggð, sem falli undir lögin, skylt að hafa með sér félagsskap um sameiginlega hagsmuni sína. Á vettvangi þess félagsskapar skuli taka ákvarðanir um sameiginleg málefni félagsmanna. Hlutverk slíks félags sé skilgreint í 19. gr. laganna og þar komi fram þeir sameiginlegu hagsmunir sem félagi í frístundabyggð sé ætlað að taka ákvarðanir um, en upptalningin sé þó ekki tæmandi. Samkvæmt 20. gr. laganna beri félaginu að taka ákvörðun um árgjald á aðalfundi sínum og það hafi stefnandi gert. Á grundvelli þessa lagaákvæðis hafi félagið tekið ákvörðun um árgjald sem félagsmönnum beri að greiða. Stefnandi vísar til þess að í 22. gr. laganna sé fjallað um um ákvarðanatöku í félagi frístundabyggðar. Segi í 3. mgr. 22. gr. laganna að afl atkvæða ráði úrslitum mála annarra en þeirra sem fjallað sé um í 4. og 5. mgr. Álagning gjaldsins hafi verið samþykkt af meirihluta félagsmanna og ekki sé vitað til að ágreiningur sé um lögmæti aðalfunda eða að ákvarðanir þeirra hafi verið teknar með lögmætum hætti. Stefndu hafi engar málefnalegar skýringar gefið á því af hverju þeir hafi ekki greitt árgjaldið sem þeim sé skylt samkvæmt lögum að greiða. Í síðustu samskiptum sínum við félagið, áður en nefnt dómsmál hafi verið höfðað, hafi stefndi G-kk-nf byggt á því að ákvæði laga, nr. 75/2008, um að félagsmönnum væri skylt að hafa með sér félag um sameiginlega hagsmuni, stangaðist á við félagafrelsi það sem mælt væri fyrir um í 7 4. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944. Stefnanda virðist sem svo að stefndi byggi á því að engan megi undir nokkrum kringumstæðum skylda til þess að vera í félagi. Það sé rangt, eins og dómstólar hafi ítrekað staðfest. Mjög veigamiklar ástæður mæli með því að félagsmenn innan frístundabyggðar hafi með sér félagsskap, svipaðar þeim sem búi að baki skylduaðild að húsfélögum og t. d. veiðifélögum, þ. e. a. s. að fyrir hendi séu hagsmunir sem teljist hagsmunir allra á tilteknu svæði og ákvarðanataka um þá hagsmuni verði að vera á vettvangi þar sem allir þeir sem eiga hagsmuna að gæta verði að koma að málum eða a. m. k. fá tækifæri til þess. Þetta eigi við bæði gagnvart félagsmönnum sjálfum og gagnvart þriðja aðila. Félagi í frístundabyggð sé ekki ætlað annað hlutverk en að taka ákvarðanir um mál sem lúti að sameiginlegum hagsmunum þeirra sem eigi eignir á viðkomandi svæði og gangi ekki lengra en nauðsynlegt er. Þá sé árgjaldi til félagsins, 15.000 krónum, mjög í hóf stillt.

6. Sakaukastefndi flutti mál sitt sjálfur fyrir sjálfan sig og fyrir hönd aðalstefnda, Einn á móti X ehf., sem fyrirsvarsmaður þess félags, annar eigenda og eini stjórnarmaður og krafðist sýknu af öllum kröfum stefnanda, bæði fyrir hönd aðalstefnda og fyrir sig sjálfan. Þá krafðist hann málskostnaðar að mati dómsins, fyrir báða aðila, auk álags á málskostnað fyrir sig sjálfan samkvæmt 131. gr. einkamálalaga vegna þess óhagræðis og ómaks sem hann hefði orðið fyrir af því að stefnandi hefði fyrir mistök látið birta honum stefnu með rangri tilgreiningu þingfestingardags áður en honum var svo birt sakaukastefna sú sem varð þingfest í máli því sem hér er rekið. Að því er varðar aðalstefnda, Einn á móti X ehf., eru meginrök stefndu þau að það félag sé ekki umráðamaður lóðarinnar sem helgar aðkomu stefndu aðþessu máli frá og með 1. maí 2017 vegna þess að aðalstefndi hafi leigt sakaukastefnda lóðina frá þeim degi og því sé um að ræða aðildarskort í skilningi 16. gr. einkamálalaga gagnvart sakaukastefnda. Þá sé aðalstefndi ekki félagsmaður í stefnanda og honum beri engin skylda til slíkrar aðildar en að öðru leyti séu varnir félagsins þær sömu og hjá sakaukastefnda, eftir því sem við á.

7. Stefndu telja að aðgerðir stefnanda með lokun vegar án samþykkis aðalstefnda sem lóðareiganda og án samþykkis eiganda jarðarinnar, sem vegurinn liggur um, hafi verið ólögmæt aðgerð og brotið gegn lögvörðum rétti aðalstefnda Einn á móti X ehf. sem eiganda fasteignar. Hann hafi samkvæmt samningi við landeiganda átt að fá óheftan umferðarrétt að eignarlandi sínu en stefnandi hafi með ólögmætum hætti komið upp hindrunum á eina veginum að lóðinni. Hliðlokunin skerði því heimildir stefndu til nýtingar og ráðstöfunar á lóðinni. Stefndu vísa til þess að eigandi Fells sé eigandi aðkomuvegarins og veghaldari samkvæmt vegalögum. Samkvæmt III. kafla vegalaga nr. 80/2007 skiptist vegir í fjóra flokka, þ. e. þjóðvegi, sveitarfélagsvegi, almenna stíga og einkavegi. Aðkomuvegurinn frá Biskupstungnabraut sé einkavegur skv. 11. gr. vegalaga nr. 80/2007. Eigandi F-hk-ef hafi lagt veginn og sett upp rimlahliðið sem sé á afleggjaranum. Aðkomuvegurinn sé í beinni eigu hans og sé sá eignarréttur varinn af 72. gr. stjórnarskrárinnar og vegalögum. Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. vegalaga hafi eigendur einkavega veghald þeirra. Samkvæmt 12. gr. vegalaga beri veghaldari ábyrgð á veghaldi vegar. Við veghaldið skuli gæta umferðaröryggis og þess að umferð eigi greiða og góða leið um vegi að teknu tilliti til umhverfis-, náttúru-, og minjaverndar í samræmi við kröfur sem leiði af gildandi lögum á hverjum tíma. Stefnandi láti eins og hann sé eigandi vegarins en í afsölum lóðanna segi að engin önnur réttindi eða hlunnindi fylgi lóðunum. Stefnandi eigi því ekki beina eignarhlutdeild í aðkomuveginum og fari þar af leiðandi ekki með forræði yfir veginum. Lóðareigendur í Ásum frístundabyggð, eigi hins vegar umferðarrétt um veginn.

8. Stefndu hafna því að það geti staðist að þeim sé gert að eiga aðild að félagi sem standi að ólögmætum aðgerðum og neita að taka þátt í kostnaði við ólögmætar aðgerðir. Ólögmætar aðgerðir stefnanda hafi nú staðið yfir í samfellt í fimm ár og á þeim tíma hafi félagið varið óverulegum fjármunum til að rækja lögmælt hlutverk sitt en meginhluta tekna sinna í að fjármagna lögfræðikostnað vegna illdeilna við stefndu og landeigendur. Það sé ekki lögmælt hlutverk frístundafélags með skylduaðild að ástunda ólögmætar og saknæmar aðgerðir gegn þriðja aðila, sem geti auk þess gert einstaka félagsmenn bótaskylda gagnvart þriðja aðila og vísa stefndu í því sambandi til fordæmis í dómi Hæstaréttar í málinu nr. 863/2016. Stefndu telja með vísan til framangreinds fullkomlega útilokað af siðferðislegum ástæðum að þeir geti verið þátttakendur í starfsemi stefnanda sem standi að ólögmætum aðgerðum gegn þriðja aðila.

9. Stefndu telja að lagaákvæði, sem séu til þess fallin að skerða stjórnarskrárvernduð réttindi, séu ógild og dómstólar skuli hafa þau að engu. Stefnandi telji sig hafa heimild í 19. gr. laga nr. 75/2008 til framkvæmdanna. Lagagreinin eins og stefnandi túlki hana, með víðtækri heimild til skerðingar á eignarrétti, sé andstæð eignarréttarákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar og verði henni ekki beitt við ákvörðun um skyldu stefndu til greiðslu á kostnaði við löglausar framkvæmdir. Veghindrunin rúmist ekki innan lýsingar 19. gr. laga nr. 75/2008 á hlutverki félags um frístundahús. Sérstaklega verði að hafa í huga að heimildin sé þröng þegar gengið er á stjórnarskrárvarinn rétt, sbr. túlkanir á svipuðum lögum, t. d. um lax- og silungsveiði. Sé hægt að tryggja öryggi með fyrirferðarminni aðgerðum skuli velja þann kost. Ekkert hafi komið fram sem hafi gefið tilefni til svo róttækra aðgerða. Ekki sé vitað til þess að þjófnaðir hafi verið framdir í húsunum eða eignir skemmdar.

Niðurstaða

10. Stefnandi áskildi sér í stefnu rétt til að sakaukastefna ef í ljós kæmi að fyrir hendi væri leigusamningur um lóð stefndu. Það kom svo á daginn, eins og fyrr er nefnt, að sakaukastefndi G-kk-nf hafði gert leigusamning við félag sitt aðalstefnda í málinu sem hann telur að beri því sýkna í málinu með því að í lögum nr. 75/2008 sé gert ráð fyrir að skyldur samkvæmt lögunum hvíli á umráðamanni lóðar en ekki eiganda. Dómurinn lítur svo á að með því að stefnanda var ekki tilkynnt sérstaklega um leigusamning stefndu og með því að þeim samningi var ekki þinglýst hafi aðalstefndi, Einn á móti X ehf., ekki losnað undan skyldum sínum gagnvart stefnanda með gerð hans. Þá lítur dómurinn svo á að eins og hér stendur á, að sakaukastefndi og sambýliskona hans eru einu eigendur aðalstefnda og að sakaukastefndi er eini stjórnarmaður aðalstefnda og fer einn með fyrirsvar fyrir aðalstefnda, verði að skoða leigusamning stefndu frá 1. maí 2017 sem málamyndagjörning sem ekki geti haft réttaráhrif í skiptum aðalstefnda og stefnanda. Dómurinn telur að ekki séu að lögum efni til að telja stefndu samábyrga fyrir kröfum stefnanda, aðalstefndi hefur frá öndverðu verið skráður eigandi lóðar þeirrar sem helgar aðkomu stefndu að þessu máli og verður því litið svo á að aðalstefndi sé réttur aðili til fyrirsvars gagnvart kröfum stefnanda.

11. Í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. júní 2018 í málinu nr. E-2113/2017 var ákvörðun stefnanda um að reisa hlið það sem stefndu telja að hafi verið reist að ólögum talin hafa verið tekin með lögmætum hætti og aðalstefnda Einn á móti X ehf. því skylt að greiða sinn hluta kostnaðar sem hlotist hefði af ákvörðuninni, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 75/2008. Eins fram er komið hér að framan var nefndum dómi ekki áfrýjað og er hann því ekki aðeins bindandi um réttarstöðu stefnanda og aðalstefnda Einn á móti X ehf. að því er varðar lögmæti ákvörðunar stefnanda um að reisa hið umþrætta hlið heldur hefur úrlausn héraðsdóms fullt sönnunargildi um þau atvik sem þar voru lögð til grundvallar og verður hún því lögð til grundvallar úrlausn í þessu máli. Þetta á meðal annars við um þá niðurstöðu sem á er byggt í málinu nr. E -2113/2017 að skylduaðild að stefnanda á grundvelli ákvæða laga nr. 75/2008 brjóti ekki gegn stjórnarskrárvörðum rétti stefndu til að standa utan félaga. Með vísan til þessa verður fallist á stefnukröfu stefnanda gagnvart aðalstefnda í máli þessu. Eftir þessum úrslitum verður aðalstefnda gert að greiða stefnanda málskostnað eins og greinir í dómsorði. Af hálfu stefnanda flutti málið G-kk-nf I-kk-nf J-kk-nf lögmaður en af hálfu stefndu G-kk-nf B-kk-nf. Málið dæmdi Á-kk-nf H-kk-nf héraðsdómari.

Dómsorð :

Sakaukastefndi, G-kk-nf B-kk-nf, er sýkn af kröfum stefnanda, Á-kvk-ef, frístundabyggðar. Málskostnaður milli sakaukastefnda og stefnanda fellur niður. Aðalstefndi, Einn á móti X ehf., greiði stefnanda 45.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganr. 38/2001 af 30.000 krónum frá 21. desember 2017 og af 45.000 krónum frá 22. nóvember 2018 til greiðsludags og 1.000.000 krónur í málskostnað. Viðurkenndur er lögveðréttur stefnanda fyrir 15.000 krónum ásamt vöxtum og málskostnaði í fasteign stefnda, Einn á móti X ehf., að Skógarási 14, fastanúmer F2346310, Bláskógabyggð.