507/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi A og B í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna slita á óvígðri sambúð. B hafði ekki lagt fram yfirlit um erlenda bankareikninga í hans nafni þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir skiptastjóra, en B hafði viðurkennt tilvist þessara reikninga. A staðhæfði að inni á þessum reikningum væru 500.000.000 króna. Landsréttur féllst á þá kröfu A að við fjárslit aðila skyldi lagt til grundvallar að B hafi á viðmiðunardegi skipta átt á þessum erlendu bankareikningum 500.000.000 króna, en leggja bar staðhæfinguna til grundvallar þar sem A átti þess ekki kost að afla þessara yfirlita sjálf. Þá var ágreiningur um við hvaða gengi skyldi miðað við verðmat á hlutabréfum í erlendum félögum sem féllu til B. Var lagt til grundvallar gengi hlutabréfanna á viðmiðunardegi skipta, en ekki hæsta skráða gengi bréfanna eftir viðmiðunardag skipta. Að öðru leyti var staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar þar sem vísað var frá dómi þeirri kröfu A að til eigna B á viðmiðunardegi skipta sem kæmu til fjárslita teldist innbú, listaverk og lausafé sem ekki hefðu á því tímamarki verið á sameiginlegu lögheimili aðila og

öðrum kröfum hennar hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 29. júlí 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 16. ágúst 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 15. júlí 2021 í málinu nr. Q- [...]/2020 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningsefnum í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli aðilanna vegna sambúðarslita. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um slit á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess í fyrsta lagi að við fjárslit aðila vegna sambúðarslita þeirra skuli varnaraðili greiða sóknaraðila með peningagreiðslu andvirði helmings eigna hans á viðmiðunardegi skipta, annarra en fasteignarinnar að [...], að frádregnu verðmæti helmings eigna sóknaraðila á því tímamarki og mismuni útlagðs söluverðs hvors aðila um sig vegna fasteignarinnar. Í öðru lagi krefst sóknaraðili þess að við mat á verðmæti hlutabréfa varnaraðila í hinu skráða félagi C verði lagt til grundvallar hæsta verð bréfanna frá viðmiðunardegi skipta til úthlutunardags, eða að lágmarki 1,365 sterlingspund (GBP) á hlut. Í þriðja lagi krefst sóknaraðili þess að kröfu varnaraðila um að verðmæti hlutabréfa í félaginu D verði miðað við gengið 0,03625 sterlingspund (GBP) á hlut verði hafnað og miðað við verðið 0,09 sterlingspund. Í fjórða lagi krefst sóknaraðili þess að lagt verði til grundvallar við fjárslitin að varnaraðili hafi á viðmiðunardegi skipta átt á erlendum bankareikningum 500.000.000 króna. Í fimmta lagi krefst sóknaraðili þess að til eigna varnaraðila á viðmiðunardegi skipta sem komi til fjárslita teljist innbú, listaverk og lausafé sem ekki var á því tímamarki á sameiginlegu lögheimili aðila að [...] og að við verðmat þess innbús, listaverka og lausafjár verði kaupverð lagt til grundvallar þar sem það verði ekki hrakið með öðru verðmati. Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Sóknaraðili gerir kröfu um að við mat á verðmæti hlutabréfa varnaraðila í hinu skráða félagi C verði lagt til grundvallar hæsta verð bréfanna frá viðmiðunardegi skipta til úthlutunardags, en varðandi félagið D verði miðað við tilgreint gengi. Samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991 koma til skipta milli aðila þær eignir og þau réttindi sem hvort þeirra um sig átti á viðmiðunardegi skipta. Samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 104. gr. laganna koma að auki til skipta arður, vextir og annars konar tekjur sem hafa fengist síðan af þeim eignum og réttindum. Hlutabréf í félögum eru eignir sem undir skipti koma samkvæmt 1. mgr. 104. gr. laganna. Af framangreindum ákvæðum laga nr. 20/1991 leiðir að söluandvirði eignar sem seld er eftir viðmiðunardag skipta telst ekki vera tekjur sem viðkomandi eign gefur af sér í skilningi 2. málsliðar og kemur því ekki til skipta milli aðila. Skiptir þá ekki máli hvort eignin er seld á hærra eða lægra verði en sem nam verðmæti hennar á viðmiðunardegi skipta. Gengi hlutabréfa í félögum tekur mið af fjölmörgum þáttum og getur gengi þeirra því sveiflast yfir tímabil. Ber eigandi hlutabréfanna gengisáhættuna, jafnt til hækkunar sem lækkunar.

Hækkun eða lækkun á gengi hlutabréfa, sem ekki hafa verið innleyst, eru því í eðli sínu ekki arður eða tekjur í skilningi 104. gr. laga nr. 20/1991, en verðmatið ræðst af gengi hlutabréfanna á viðmiðunardegi skipta. Félagið D var yfirtekið af félaginu E 9. mars 2016 og í framhaldinu afskráð. Ekki liggja fyrir haldbærar upplýsingar um hvort arður hafi verið greiddur af bréfum í félaginu áður en það var afskráð. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um þessar kröfur sóknaraðila staðfest.

5

Sóknaraðili gerir kröfu um að lagt verði til grundvallar við fjárslit málsaðila að varnaraðili hafi á viðmiðunardegi skipta átt inni á erlendum bankareikningum fjárhæð sem samsvarar 500.000.000 króna. Sóknaraðili vísar til þess að varnaraðili hafi í skýrslutöku fyrir héraðsdómi 29. nóvember 2018, að beiðni skiptastjóra, játað að eiga reikninga í erlenda bankanum F og að innstæða hafi verið á reikningnum á viðmiðunardegi skipta. Sóknaraðili telur að varnaraðili eigi ekki minna en fjárhæð sem samsvarar 500.000.000 króna í innstæðum á erlendum bankareikningum.

Varnaraðili mótmælir þessari kröfu og telur ósannað að hann hafi átt háar fjárhæðir á erlendum bankareikningum á viðmiðunardegi skipta.

6

Í framangreindri skýrslutöku kvaðst varnaraðili aðspurður eiga reikninga í bankanum F og að hann teldi að innstæða hafi verið á reikningunum á viðmiðunardegi skipta.

Varnaraðili hafi ekki vitað hversu há innstæðan hefði verið, en hann væri að bíða eftir yfirlitum frá bankanum. Myndi hann leggja þessi gögn fram til skiptastjóra þegar þau bærust. Í skattframtali aðila fyrir árið 2014 var getið um tvo bankareikninga hjá bankanum F, annar í bandaríkjadölum og hinn í breskum pundum. Samanlögð innstæða var sögð vera 10.467.059 krónur. Í fundargerð skiptafundar sem fram fór 8. maí 2015 var bókað að lögmaður varnaraðila myndi afla upplýsinga um bankainnstæður erlendis og leggja fram á næsta fundi. Á skiptafundi 16. júní sama ár var fært til bókar að lögmaður varnaraðila hafi upplýst að enn væri verið að afla gagna um bankainnstæður erlendis. Bókað var í fundargerð skiptafundar 7. september sama ár að skiptastjóri skoraði á aðila að leggja fram yfirlit yfir stöðu bankareikninga erlendis á viðmiðunardegi skipta. Á skiptafundi 22. maí 2019 kvaðst lögmaður varnaraðila ekki hafa undir höndum gögn frá varnaraðila um bankareikninga hans.

Skiptastjóri skoraði þá á varnaraðila að afhenda gögn sem sýndu hvaða innstæður hann hafi átt á bankareikningum erlendis á viðmiðunardegi skipta og gaf honum frest til 31. sama mánaðar til að verða við áskoruninni. Varnaraðili varð ekki við þessum áskorunum skiptastjóra. Skiptastjóri fór þess á leit við F í mars 2020 að fá upplýsingar frá bankanum um bankareikninga varnaraðila. Samkvæmt gögnum málsins synjaði bankinn þeirri beiðni skiptastjóra.

7

Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 20/1991, sbr. 102. gr. sömu laga, er þeim sem hafa eignir bús í umráðum sínum skylt að veita skiptastjóra þær upplýsingar og láta honum í té þau gögn um málefni þess látna eða búsins sem hann krefst. Samkvæmt yfirlýsingu varnaraðila í fyrrgreindri skýrslutöku fyrir héraðsdómi 29. nóvember 2018 átti hann bankareikninga hjá svissneska bankanum F á viðmiðunardegi skipta. Á grundvelli tilvitnaðs ákvæðis laga nr. 20/1991 var honum skylt að veita skiptastjóra umbeðnar upplýsingar um stöðu þessara reikninga á viðmiðunardegi skipta. Við því hefur varnaraðili ekki orðið.

8

Samkvæmt því sem hér að framan er rakið hefur skiptastjóri ítrekað beint til varnaraðila áskorun um að leggja fram yfirlit um bankainnstæður sem skráðar eru í hans nafni í erlendum bönkum, sem undir fjárslitin geta komið. Varnaraðili hefur vanrækt að verða við þeim áskorunum, þó svo hann viðurkenni tilvist þessara reikninga. Þessi afstaða verður skýrð á þann hátt sem er sóknaraðila hagfelldust, í ljósi þessarar áskorunar og þess að sóknaraðili á þess ekki kost að afla þessara yfirlita.

Samkvæmt þessu verður fallist á þá kröfu sóknaraðila að lagt verði til grundvallar að varnaraðili hafi á viðmiðunardegi skipta átt á erlendum bankareikningum 500.000.000 króna.

9

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um aðrar kröfur sóknaraðila staðfest.

10

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Við fjárslit á milli sóknaraðila, A, og varnaraðila, B, verður lagt til grundvallar að varnaraðili hafi á viðmiðunardegi skipta átt á erlendum bankareikningum 500.000.000 króna. Að öðru leyti verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

Varnaraðili greiði sóknaraðila 800.000 krónur í kærumálskostnað.