822/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa L um að dómkvaddur yrði matsmaður til að leggja mat á andlegt hæfi brotaþola A í skilningi 253. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, í tengslum við lögreglurannsókn sem beindist að X vegna ætlaðra brota gegn 248. og 253. gr. almennra hegningarlaga. Landsréttur tók fram að mat á því hvort háttsemi væri refsiverð væri fyrst og fremst lögfræðilegt og í höndum dómara og ekki yrði leitað álits dómkvadds matsmanns á því hvort andlegt hæfi A hefði verið með þeim hætti að félli undir verknaðarlýsingu þess ákvæðis. Landsréttur féllst á dómkvaðningu matsmanns til að meta andlegt ástand A, greind hennar, þroska og skilning á þeim fjárhagslegu ráðstöfunum til varnaraðila sem hún viðhafði á tilteknu tímabili, miðað við ástand hennar á þeim tíma.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 26. október 2018, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 1. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Austurlands 23. október 2018 í málinu nr. M[…]/2018 þar sem fallist var á kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í olið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

2 Varnaraðili krefst þess að fyrrgreindri kröfu sóknaraðila verði hafnað.

3 Sóknaraðili krefst aðallega staðfestingar hins kærða úrskurðar. Til vara krefst hann þess að fallist verði á varakröfu hans samkvæmt framlagðri matsbeiðni en að því frágengnu að fallist verði á þrautavarakröfu hans samkvæmt sömu beiðni.

Málsatvik 4 Samkvæmt gögnum máls hefur lögreglan til rannsóknar mál vegna kæru brotaþola, A, á hendur varnaraðila fyrir brot gegn 248. gr. og 253. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Lýtur kæra brotaþola að því að varnaraðili hafi með ólögmætum hætti á tímabilinu 6. ágúst 2016 til og með 19. apríl 2017 fengið hana til að millifæra af bankareikningum sínum 6.190.000 krónur, en hluti af þeirri fjárhæð, 50.000 krónur, hefði verið endurgreidd af varnaraðila. Af hálfu varnaraðila er á því byggt að um lán hafi verið að ræða frá brotaþola.

5 Fyrir liggur að lögreglan hefur nú til rannsóknar meint brot varnaraðila gegn 253. gr. laga nr. 19/1940 og telur af þeim sökum nauðsynlegt að aflað verði mats sérfræðings á andlegu hæfi brotaþola, sbr. 1. mgr. 86. gr. laga nr. 88/2008. Á þeim grundvelli óskaði sóknaraðili eftir dómkvaðningu matsmanns, sbr. 1. mgr. 128. gr. sömu laga.

6 Í matsbeiðni er þess aðallega krafist að dómkvaddur verði matsmaður til að meta andlegt hæfi brotaþola „í skilningi 253. gr. hegningarlaganna“. Nánar tiltekið sé þess óskað „að dómkvaddur matsmaður meti hvort andlegt hæfi brotaþola hafi verið þannig að kærði hafi getað notað sér bágindi hennar, einfeldni hennar eða fákunnáttu, til þess að afla sér með löggerningi hagsmuna eða áskilja sér þá, þannig að bersýnilegur munur sé að hagsmunum þessum og endurgjaldi því, sem fyrir þá kom eða skyldi koma, eða hagsmunir þessir skyldu veittir án endurgjalds“. Þá er þess óskað að matsmaður svari því hvort brotaþoli hafi gert sér „grein fyrir því hve mikla fjármuni hún lét kærða hafa“ og hvort hún hafi haft „staðfestu til þess að standa á móti ítrekuðum beiðnum“ varnaraðila „um peninga, sbr. samskipti þeirra í gögnum málsins“.

7 Sóknaraðili krefst þess til vara að dómkvaddur verði matsmaður „til þess að meta heilsufar brotaþola og hæfi hennar til þess að taka almennt fjárhagslegar ákvarðanir og þá með hliðsjón af læknisfræðilegum gögnum og viðræðum matsmanns við brotaþola, en einnig samskiptum aðila“ á tímabilinu 6. ágúst 2016 til og með 19. apríl 2017.

8 Sóknaraðili krefst þess loks til þrautavara að dómkvaddur verði matsmaður til að meta „heilsufar brotaþola og hæfi hennar til þess að taka almennt fjárhagslegar ákvarðanir og að meta hvort og þá hversu leiðitöm hún var og þá með hliðsjón af læknisfræðilegum gögnum og viðræðum matsmanns við brotaþola“.

9 Í hinum kærða úrskurði var fallist á aðalkröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns „samkvæmt framlagðri matsbeiðni, að teknu tilliti til forsendna dómsins“. Í forsendum hins kærða úrskurðar er meðal annars vísað til þess að fallist sé á aðalkröfu sóknaraðila fyrir þann tíma „sem þar um getur í varakröfu“. Þar er jafnframt fjallað um að af aðalkröfu sóknaraðila megi ráða „að ásamt mati, prófunum og greiningu á hinu andlega hæfi brotaþola verði m.a. kannaðir þættir er varða áhrifagirni og hvort hún sé yfir höfuð leiðitöm úr hófi og þá m.a. í ljósi áðurgreindra rannsóknargagna eða hvort að aðrir andlegir þættir hafi komið þar við sögu eða ráðið úrslitum“.

10 Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og beiðni um dómkvaðningu matsmanns hafnað.

Niðurstaða

11 Samkvæmt gögnum máls hefur lögreglan nú til rannsóknar hvort varnaraðili hafi gerst brotlegur við ákvæði 253. gr. laga nr. 19/1940 með því að nýta sér bágindi, einfeldni eða fákunnáttu brotaþola eða að hún hafi verið honum háð í skilningi þess ákvæðis.

12 Mat á því hvort háttsemi sé refsinæm samkvæmt síðastnefndu ákvæði er fyrst og fremst lögfræðilegt og í höndum dómara samkvæmt 2. mgr. 127. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því verður ekki leitað álits dómkvadds matsmanns á því hvort andlegt hæfi brotaþola hafi verið með þeim hætti að falli undir verknaðarlýsingu þess ákvæðis eins og gert var í aðalkröfu sóknaraðila í matsbeiðni og fallist var á í hinum kærða úrskurði.

13 Við mat á því hvort háttsemi kunni að teljast refsinæm samkvæmt 253. gr. laga nr. 19/1940 þarf óhjákvæmilega að horfa til sérfræðilegra upplýsinga um andlegt ástand brotaþola á viðkomandi tíma, greind, þroska og skilning á þeim ráðstöfunum sem um ræðir. Samkvæmt því liggur fyrir að skilyrðum 1. mgr. 86. gr. laga nr. 88/2008 og 1. mgr. 128. gr. sömu laga til öflunar matsgerðar er fullnægt. Spurningar til matsmanns þurfa á hinn bóginn að einskorðast við mat á andlegu ástandi brotaþola á viðkomandi tíma.

14 Samkvæmt framangreindu verður fallist á kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns til að meta andlegt ástand brotaþola, greind hennar, þroska og skilning á þeim fjárhagslegu ráðstöfunum til varnaraðila sem hún viðhafði á tímabilinu 6. ágúst 2016 til og með 19. apríl 2017, miðað við ástand hennar á þeim tíma.

Úrskurðarorð:

Fallist er á kröfu sóknaraðila, Lögreglustjórans á Austurlandi, um dómkvaðningu matsmanns til að meta andlegt ástand A, greind hennar, þroska og skilning á þeim fjárhagslegu ráðstöfunum til varnaraðila sem hún viðhafði á tímabilinu 6. ágúst 2016 til og með 19. apríl 2017, miðað við ástand hennar á þeim tíma.