730/2021

Útdráttur

A höfðaði mál til viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í starfi sínu hjá B ehf. er hann gekk á nánar tilgreinda súlu í verslunarrými B ehf. Í dómi Landsréttar var fallist á með A að vegna staðsetningar súlunnar, þess hversu mjó hún væri og vegna litar hennar félli hún inn í umhverfi sitt þannig að hún gæti auðveldlega dulist þeim sem leið ættu um rýmið og sérstaklega frá því sjónarhorni sem horfði við A í umrætt sinn. Var til þess vísað að hættan á árekstri við súluna í umræddu rými hefði verið fyrirsjáanleg og að B ehf. hefði getað án mikillar fyrirhafnar dregið úr þeirri hættu eða komið í veg fyrir hana með almennum varúðarráðstöfunum, svo sem með því að stilla upp varningi við hlið súlunnar, setja upp skilrúm umhverfis hana eða gera súluna sýnilegri með merkingum eða öðrum lit.

Féllst Landsréttur því á það með A að B ehf. hefði sem atvinnurekandi, sbr. 13. gr. laga nr. 46/1980, vanrækt að tryggja stefnda öruggt vinnuumhverfi, sbr. 1. og 2. mgr. 42. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og 1. og 3. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 39. gr. reglna nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Var krafa A því tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 30. nóvember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. nóvember 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð skilmerkileg grein fyrir málsástæðum aðila og er til þeirrar umfjöllunar vísað.

5

Dómendur gengu á vettvang fyrir aðalmeðferð málsins ásamt lögmönnum aðila, fyrirsvarsmönnum áfrýjanda og stefnda og kynntu sér aðstæður. Óumdeilt er að aðstæður á vettvangi, þar á meðal lýsing, voru óbreyttar frá því slysið átti sér stað.

Niðurstaða

6

Stefndi hefur lagt fyrir Landsrétt nýtt ljósrit af tilkynningu áfrýjanda til Sjúkratrygginga Íslands um slys stefnda. Þar má sjá að hún hefur verið undirrituð af hálfu áfrýjanda 30. apríl 2019. Er undirritunin á þriðju og öftustu síðunni, en sú síða fylgdi ekki með tilkynningunni við framlagningu hennar í héraði. Undirritun stefnda er á hinn bóginn að finna á blaðsíðu tvö og er hún dagsett 2. júní 2019. Með henni veitti stefndi Sjúkratryggingum Íslands heimild til að afla upplýsinga um heilsufar sitt sem og gagna frá skattyfirvöldum. Samkvæmt þessu virðist áfrýjandi hafa fyllt út staðlað form tilkynningarinnar og undirritað hana um mánuði áður en stefndi undirritaði fyrrgreinda heimild til handa Sjúkratryggingum Íslands. Rennir það viðbótarstoðum undir framburð stefnda um að sú lýsing sem er að finna í tilkynningunni á tildrögum og orsökum slyssins hafi verið samin einhliða af áfrýjanda.

Framburður stefnda og vitnisins C um að stefndi hafi skömmu áður en hann skall á súlunni litið snöggt um öxl er einhver hafi kastað á hann kveðju fær einnig ákveðinn stuðning í framburði vitnisins D en hún bar um að stefndi hefði snúið sér, eins og hún orðaði það, áður en hann lenti á súlunni. Fær það einnig samrýmst þeim áverkum sem stefndi hlaut við höggið vinstra megin ofarlega á enni og enn eimdi af við skoðun hjá heilsugæslulækni 26. febrúar 2019. Að framangreindu athuguðu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að leggja beri lýsingu stefnda og vitnisins C á tildrögum þess að stefndi rakst á súluna til grundvallar við úrlausn málsins.

7

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi verður ekki séð að efni staðalsins ÍST EN 12464- 1:2011 hafi verið tekið upp í ákvæði laga eða reglugerða nema að takmörkuðu leyti og þá eingöngu að því er varðar varnir gegn álagi vegna tilbúinnar ljósgeislunar á vinnustöðum, sbr. reglugerð nr. 165/2011. Verður bótaábyrgð áfrýjanda á slysi stefnda því ekki reist á því að ákvæði staðalsins hafi gilt um lýsingu í móttöku- og verslunarrými áfrýjanda. Þá varð ekki séð við skoðun á vettvangi, sem fram fór árla morguns í janúar þegar enn var dimmt úti, að lýsingu í rýminu væri áfátt og þykir ósannað að slysið sé að rekja til þess.

8

Í 41. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum segir að vinnustaður merki samkvæmt lögunum umhverfi innan húss og utan þar sem starfsmaður hefst við eða þarf að fara um vegna starfa sinna. Í 1. mgr. 42. gr. laganna er mælt fyrir um að vinnustaður skuli þannig úr garði gerður að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Í 2. mgr. er síðan kveðið á um að fylgja skuli viðurkenndum stöðlum, ákvæðum laga og reglugerða, svo og fyrirmælum Vinnueftirlits ríkisins að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi.

9

Á grundvelli heimildar í 43. gr. laga nr. 46/1980 voru gefnar út reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða. Í II. kafla reglnanna er fjallað um vinnurými og segir þar meðal annars í 1. mgr. 3. gr. að húsnæði vinnustaða skuli innrétta þannig að umhverfi þar sé sem öruggast og heilsusamlegast. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. sömu greinar að allar umferðarleiðir manna og flutningstækja skuli vera greiðar og afmarkaðar. Í 7. gr. reglnanna er fjallað sérstaklega um veggi og loft og í 3. mgr. þeirrar greinar er mælt fyrir um að gegnsæir og hálfgegnsæir skilveggir, þar á meðal skilveggir sem eru að öllu leyti úr gleri, skuli greinilega merktir og þannig fyrir komið að starfsmenn hvorki rekist á þá né verði fyrir meiðslum ef þeir brotna. Loks er fjallað um umferðarleiðir í 39. gr. reglnanna en í 1. mgr. hennar er kveðið á um að þær skuli vera öruggar og þannig útbúnar að starfsmönnum stafi ekki hætta af.

10

Við skoðun á vettvangi á starfstöð áfrýjanda mátti sjá að umrædd súla, sem er tiltölulega mjó, stendur óvarin á miðju gólfi í móttöku- og verslunarrými áfrýjanda.

Þetta má einnig sjá á framlögðum ljósmyndum sem teknar voru í rýminu. Súlan sjálf er steinsteypt og ómáluð og samlit steinsteyptum endavegg og lofti í móttökusalnum.

Á gólfi eru síðan dökkgráar flísar. Frá sjónarhorni stefnda þegar slysið varð ber granna súluna við samlitan endavegginn á bak við hana og loftið fyrir ofan hana. Er fallist á með stefnda að vegna staðsetningar súlunnar, þess hversu mjó hún er og vegna litar hennar falli hún inn í umhverfi sitt þannig að hún geti auðveldlega dulist þeim sem leið eiga um rýmið og sérstaklega frá því sjónarhorni sem horfði við stefnda í umrætt sinn.

11

Af atvikum er ljóst að tekið er á móti viðskiptavinum áfrýjanda í umræddu rými og má því alla jafna búast við talsverðri umferð starfsmanna og viðskiptavina um móttökusalinn þar sem ýmsum söluvarningi fyrirtækisins, svo sem fatarekkum, er stillt upp til sýnis og skoðunar. Má þá einnig gera ráð fyrir að athygli starfsmanna beinist að því að sinna þörfum viðskiptavinanna og athygli hinna síðarnefndu að þeim varningi sem í boði er. Við þær aðstæður sem lýst er að framan skapaði óvarin súlan, sem eins og áður greinir féll inn í umhverfið vegna litar síns og staðsetningar, hættu fyrir þá sem leið áttu um móttöku- og verslunarrýmið. Fyrir liggur að atvik urðu einmitt með þeim hætti að einhver sem staddur var í verslunarrýminu í umrætt sinn kastaði kveðju á stefnda sem varð til þess að hann leit um öxl um leið og hann gekk áfram og skall á súlunni. Var stefndi þá á leið upp á efri hæð hússins ásamt vitninu C, sem stefndi var að sinna sem viðskiptavini áfrýjanda. Telja verður að hættan á árekstri við súluna í umræddu rými hafi í ljósi alls framangreinds verið fyrirsjáanleg og að áfrýjandi hefði án mikillar fyrirhafnar getað dregið úr þeirri hættu eða komið í veg fyrir hana með almennum varúðarráðstöfunum, svo sem með því að stilla upp varningi við hlið súlunnar, setja upp skilrúm umhverfis hana eða gera súluna sýnilegri með merkingum eða öðrum lit. Samkvæmt því er fallist á með stefnda að áfrýjandi hafi sem atvinnurekandi, sbr. 13. gr. laga nr. 46/1980, vanrækt að tryggja stefnda öruggt vinnuumhverfi, sbr. 1. og 2. mgr. 42. gr. laga nr. 46/1980 og 1. og 3. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 39. gr. reglna nr. 581/1995. Við sakarmatið þykir einnig mega líta til þeirra sjónarmiða sem fram koma í 3. mgr. 7. gr. reglnanna þar sem fjallað er um hættu á árekstri við gegnsæja eða hálfgegnsæja skilveggi sem erfitt getur verið að greina án sérstakra varúðarráðstafana.

12

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

13

Um málskostnað og gjafsóknarkostnað fyrir Landsrétti fer eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B ehf., greiði 850.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti sem renni í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans 850.000 krónur.