574/2022

Útdráttur

Í málinu gerðu sóknaraðilar þá dómkröfu að viðurkenndur yrði beinn eignaréttur þeirra að varmaskiptistöð í Bjarnarflagi í Mývatnssveit til samræmis við skráðan hlutfallslegan eignarhlut þeirra sem landeigenda í óskiptu landi Reykjahlíðar. Var í úrskurði Landsréttar rakið að í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafi verið litið svo á að það væri ófrávíkjanlegt skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til aðilasamlags að hver aðili gerði sjálfstæða kröfu um sína hagsmuna. Var með vísan til þess talið að dómkrafa sóknaraðila væri ódómtæk og af þeirri ástæðu var hinn kærði úrskurður staðfestur um frávísun málsins.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 14. september 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 30. september sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 1. september 2022 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast þeir aðallega málskostnaðar í héraði í þessum þætti málsins og kærumálskostnaðar, en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Í málinu gera sóknaraðilar þá dómkröfu að viðurkenndur verði beinn eignarréttur þeirra að varmaskiptistöð í Bjarnarflagi í Mývatnssveit, sem sé fasteign með tilgreint landnúmer og fastanúmer, ásamt öllu því sem henni fylgir og fylgja ber, „til samræmis við skráðan hlutfallslegan eignarhlut þeirra sem landeigenda í óskiptu landi Reykjahlíðar, samkvæmt samningi við íslenska ríkið frá 18. mars 1971 um jarðhitaréttindi og síðari viðaukasamningum frá 1. júlí 1975 og 23. júní 1981.“ 5

Í héraðsdómsstefnu kemur fram að eigendur jarðarinnar Reykjahlíðar séu 14 talsins, það er sóknaraðilar og sex aðrir, og að hún sé í óskiptri sameign þeirra. Sóknaraðilar fari saman með 81,2848% eignarhlut í jörðinni sem skiptist á milli þeirra með tilgreindum hætti. Sex eigendur jarðarinnar láti málið ekki til sín taka. Sóknaraðilar hafi ávallt litið svo á að þeirværu í hópi eigenda varmaskiptistöðvarinnar, sem á sínum tíma var reist á landi jarðarinnar, og færu hver um sig með eignarhlut í henni sem samsvari eignarhlut þeirra í jörðinni sjálfri. Tilefni málsóknarinnar sé það að sóknaraðilar hafi nýlega orðið þess áskynja að Skútustaðahreppur sé þinglýstur eigandi varmaskiptistöðvarinnar og að sveitarfélagið hafi hafnað kröfum þeirra um að leiðrétta þessa röngu skráningu.

6

Sóknaraðilar höfðuðu málið á hendur Skútustaðahreppi 29. apríl 2022. Aðild að því til varnar er nú í höndum Þingeyjarsveitar, sameinaðs sveitarfélags Skútustaðahrepps og Þingeyjarsveitar, en samkvæmt auglýsingu innviðaráðuneytisins 3. mars 2022 miðast gildistaka sameiningarinnar við 29. maí sama ár.

7

Samkvæmt framansögðu tekur kröfugerð sóknaraðila til þess að viðurkenndur verði eignarréttur þeirra að tilgreindri fasteign „til samræmis við skráðan hlutfallslegan eignarhlut þeirra sem landeigenda í óskiptu landi Reykjahlíðar.“ Fram kemur í hinum kærða úrskurði að við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu varnaraðila hafi lögmaður sóknaraðila upplýst að með skráðum eignarhlut sé átt við skráningu samkvæmt þinglýsingabók. Þetta má enn fremur ráða af gögnum málsins. Þá liggur fyrir að krafa sóknaraðila „beinist að eignarrétti hvers um sig og í þeim hlutföllum þeirra á milli sem skráður er“, svo sem sérstaklega er tekið fram í kæru og greinargerð sóknaraðila til Landsréttar í tilefni af athugasemdum héraðsdóms við kröfugerðina í hinum kærða úrskurði.

8

Málatilbúnaður sóknaraðila er ekki skýr um grundvöll sameiginlegrar aðildar þeirra.

Að framangreindu virtu verður þó helst af honum ráðið að með málshöfðun sinni neyti þeir heimildar 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 til aðilasamlags. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið litið svo á að það sé ófrávíkjanlegt skilyrði þess að unnt sé að nýta þetta réttarfarshagræði að hver aðili geri sjálfstæða kröfu um sína hagsmuni. Má um þetta til dæmis vísa til dóma réttarins 6. september 2005 í máli nr. 294/2005, 21. október sama ár í máli nr. 439/2005 og 4. febrúar 2016 í máli nr. 286/2015. Með vísan til þessa telst dómkrafa sóknaraðila í framangreindu horfi ódómtæk og verður þegar af þeirri ástæðu að staðfesta niðurstöðu hins kærða úrskurðar um frávísun málsins.

9

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en málskostnað.

Sóknaraðilar, G-kvk-nf M-kvk-nf V-kvk-nf, S-kk-nf J-kk-nf Þ-kk-nf, F-kk-nf S-kk-nf I-kk-nf, R3 ehf., B-kvk-nf J-kvk-nf, S-kk-nf B-kk-nf, S-kvk-nf Ó-kvk-nf I-kvk-nf og K-kvk-nf Þ. S-kvk-nf, greiði óskipt varnaraðila, Þingeyjarsveit, samtals 1.000.000 króna í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.