207/2022

Útdráttur

A höfðaði mál gegn TR og krafðist þess að ógilt yrði sú ákvörðun TR að synja henni um heimilisuppbót. Þá krafðist A þess einnig að ógiltur yrði úrskurður Ú um að staðfesta fyrrgreinda ákvörðun TR. Í dómi Landsréttar var rakið að ekki hafi verið þörf á því að krefjast þess að ákvörðun TR yrði ógilt samhliða kröfu um ógildingu úrskurðarins sem staðfesti hana. Var þeirri kröfu A því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Þá var rakið að fyrrgreind synjun TR og úrskurður Ú hafi byggt á því að A teldist ekki hafa verið einhleyp í skilningi 8. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð þar sem hún hafi verið skráð í sambúð samkvæmt Þjóðskrá á þeim tíma sem umsókn hennar tók til. Þrátt fyrir að óumdeilt væri að A og barnsfaðir hennar, B, hafi slitið samvistum árið 2015, leiddi af ákvæðum barnalaga nr. 76/2003 og laga nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur að ekki hafi verið heimilt að slíta skráðri sambúð A og B fyrr en ágreiningi sem þau áttu í vegna barna sinna hafði verið ráðið til lykta.

Samkomulag um framangreint var staðfest af sýslumanni 2020 og voru A og B skráð úr sambúð í kjölfarið. Með þeirri athugsemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu TR af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 8. apríl 2022 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. febrúar 2022 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að ógilt verði ákvörðun stefnda 24. mars 2020 um að synja umsókn áfrýjanda um heimilisuppbót. Þá krefst áfrýjandi þess að ógiltur verði úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála 16. september 2020 í máli nr. [...]þar sem fyrrgreind ákvörðun stefnda var staðfest. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Ágreiningur í máli þessu snýst um ákvörðun stefnda 24. mars 2020 um að synja áfrýjanda um greiðslu heimilisuppbótar á þeim grunni að hún teldist ekki vera einhleyp í skilningi 8. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð. Ákvörðunin var staðfest með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála 16. september sama ár. Ekki var þörf á því að krefjast þess að ákvörðun stefnda yrði ógilt samhliða kröfu um ógildingu úrskurðarins sem staðfesti hana. Ber því að vísa þeirri dómkröfu áfrýjanda frá héraðsdómi án kröfu.

5

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi voru áfrýjandi og barnsfaðir hennar skráð í óvígða sambúð í þjóðskrá frá [..] janúar 2000. Ágreiningslaust er að þau slitu samvistum á árinu 2015. Á hinn bóginn liggur fyrir að þau deildu í framhaldinu um hvernig skyldi fara með forsjá, lögheimili og meðlag ólögráða barna sinna uns þau komust að samkomulagi þar um, sem staðfest var af sýslumanni [...]júlí 2020, og voru þau skráð úr sambúð í kjölfarið.

6

Í ákvæðum barnalaga nr. 76/2003 felst að við slit óvígðrar sambúðar verða foreldrar að ráða því til lykta hvernig fari um forsjá og lögheimili barna þeirra. Í 1. mgr. 31. gr. laganna, eins og hún var orðuð á árunum 2015 til 2020, sbr. lög nr. 69/2006, kemur fram að foreldrar fari sameiginlega með forsjá barns síns eftir slit sambúðar sem skráð hefur verið í þjóðskrá nema annað sé ákveðið. Foreldrar skulu semja um hvernig lögheimili og búsetu barns verði háttað. Sýslumaður staðfestir samkomulag foreldra um framangreint og tilkynnir þjóðskrá um það. Í lögskýringargögnum með ákvæðinu kemur fram að sýslumanni sé óheimilt að tilkynna slit skráðrar sambúðar til þjóðskrár ef ekki næst samkomulag um hvar barn skuli eiga lögheimili. Um skráningu sambúðar í þjóðskrá eru síðan ákvæði í 5. og 6. gr. laga nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur. Í greinargerð með frumvarpi sem varð að þeim lögum segir meðal annars að ef einstaklingar í skráðri sambúð eiga barn saman sé þeim ekki heimilt að slíta sambúðinni nema gengið hafi verið frá forsjá, umgengni og lögheimili barnsins hjá sýslumanni.

7

Samkvæmt framangreindu var ekki heimilt að slíta skráðri sambúð áfrýjanda og barnsföður hennar fyrr en ágreiningi sem þau áttu ívegna barna sinna hafði verið ráðið til lykta með staðfestingu sýslumanns [...]júlí 2020.

8

Ekki verður fallist á það með áfrýjanda að með málsmeðferð stefnda og úrskurðarnefndar velferðarmála hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga, enda gilda framangreindar reglur um sambúðarslit um aðra umsækjendur í sömu stöðu.

9

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

10

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fyrir réttinum fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að vísað er frá héraðsdómi kröfu áfrýjanda, A, um að felld verði úr gildi ákvörðun stefnda, Tryggingastofnunar ríkisins, 24. mars 2020, um að synja áfrýjanda um greiðslu heimilisuppbótar.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, F-kk-ef Á-kk-ef, 800.000 krónur.