177/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun sýslumanns um að synja kröfu B um lögbann á verkfallsaðgerðir F. Í úrskurði Landsréttar var farið yfir aðdraganda og inntak verkfallsaðgerða félagsmanna F og tekið fram að þær fælu í sér athöfn sem hefði bæði verið byrjuð og yfirvofandi í skilningi 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Hins vegar var ekki talið að B hefði sannað eða gert sennilegt að verkfallsaðgerðir F hefðu eða myndu brjóta gegn lögvörðum rétti hans líkt og væri áskilið samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 19. mars 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 13. apríl 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 5. mars 2021 í málinu nr. K- 287/2021 þar sem staðfest var ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 5. febrúar 2021 um að synja kröfu sóknaraðila um lögbann á verkfallsaðgerðir varnaraðila í lögbannsmáli nr. 2021/2262.

Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og felld úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 5. febrúar 2021 um að synja um lögbann í lögbannsmáli nr. 2021/2262, og að lagt verði fyrir sýslumann að leggja lögbann við þeim aðgerðum varnaraðila að tálma flugmönnum, sem standa utan vébanda varnaraðila og flugmönnum sem starfa sem verktakar utan vébanda stéttarfélaga, að fljúga flugvélum sóknaraðila eða koma að mönnun áhafna flugvéla í flugrekstri sóknaraðila, í krafti verkfallsaðgerða sem boðaðar voru með bréfi 15. janúar 2021 og hófust 1. febrúar 2021, klukkan 00.01. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili frá upphafi starfsemi sinnar sem flugrekandi verið með kjarasamning við varnaraðila, sem er stéttarfélag atvinnuflugmanna og lögformlegur samningsaðili umkaup og kjör félagsmanna sinna samkvæmt 5. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Gildistími síðasta kjarasamnings á milli aðila var frá 2. júlí 2018 til 30. júní 2020 en frá þeim tíma hefur samningurinn verið laus.

5

Í áðurgreindum kjarasamningi málsaðila var kveðið á um í grein 01- 3 að flugmenn sóknaraðila, sem væru löglegir félagar í varnaraðila, skyldu hafa forgang að þeim flugverkefnum sem um væri að ræða á hverjum tíma á vegum sóknaraðila. Ráðning eða leiga flugmanna til sóknaraðila, sem ekki væru félagar í varnaraðila, skyldi ekki á neinn hátt tefja fyrir stöðuhækkunum og öðrum framgangi fastráðinna flugmanna, sem væru félagar í varnaraðila, né heldur leiða til uppsagna þeirra. Einnig var kveðið á um að lágmarksfjöldi fastráðinna félagsmanna varnaraðila hjá sóknaraðila skyldi miðast við áhafnaþörf fyrir flug til og frá Íslandi og var í greininni kveðið nánar á um hvernig sú áhafnaþörf skyldi reiknuð. Loks sagði að þrátt fyrir framangreint skyldi fjöldi starfandi félagsmanna varnaraðila hjá sóknaraðila vera 11 á gildistíma samningsins. Upplýst hefur verið að á þeim tíma sem um ræðir í málinu störfuðu 10 félagsmenn varnaraðila sem flugmenn hjá sóknaraðila.

6

Haustið 2020 hófu aðilar viðræður um gerð nýs kjarasamnings og undirrituðu viðræðuáætlun 7. október sama ár þar sem meðal annars var samþykkt að hefði samningur ekki komist á 2. janúar 2021 væri hvorum aðila um sig heimilt að fela ríkissáttasemjara stjórn viðræðna með vísan til laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur. Meðan á þessum samningaviðræðum stóð réði sóknaraðili 2. nóvember 2020 tíu nýja flugmenn til starfa, að sögn sem sjálfstætt starfandi verktaka, þar af átta flugstjóra. Um tveimur mánuðum síðar eða 30. desember 2020 sagði sóknaraðili upp öllum fastráðnum flugmönnum, sem jafnframt voru félagsmenn í varnaraðila, en um var að ræða átta flugstjóra og tvo flugmenn. Uppsagnarfrestur var þrír mánuðir og ákvað sóknaraðili að afnema vinnuskyldu meðan á honum stæði. Hafa umræddir félagsmenn varnaraðila því ekki verið skráðir á áhafnaskrá sóknaraðila frá síðastliðnum áramótum. Ráðið verður af gögnum málsins að frá sama tíma hafi sjálfstætt starfandi verktakar flogið vélum sóknaraðila eins og áður greinir. Af gögnum málsins má ráða að undir venjulegum kringumstæðum hefðu félagsmenn varnaraðila annast verulegan hluta þeirra flugferða sem farnar hafa verið á vegum sóknaraðila til og frá landinu eftir að verkfall varnaraðila skall á 1. febrúar síðastliðinn.

7

Varnaraðili mótmælti uppsögnum félagsmanna sinna 4. janúar 2021 og vísaði kjarasamningsviðræðum aðila til ríkissáttasemjara sama dag. Með bréfi 15. janúar 2021 tilkynnti varnaraðili sóknaraðila að ákvörðun hefði verið tekin um vinnustöðvun flugmanna sóknaraðila, sem störfuðu á grundvelli kjarasamnings aðila, í þeim tilgangi að knýja fram breytingu eða ákvörðun um kaup og kjör. Þá var tilkynnt að verkfallsaðgerðir hæfust 1. febrúar 2021. Óumdeilt er að verkfallinu var fylgt eftir með því að félagsmenn varnaraðila stóðu fyrir utan haftasvæði flugverndar við Flugstöð Leifs Eiríkssonar 1. febrúar síðastliðinn og beittu fortölum gagnvart þeim flugmönnum sem mættir voru til starfa. Ákvað sóknaraðili í kjölfarið að aflýsa tveimur flugum þann dag. Aðrar skipulagðar flugferðir á vegum sóknaraðila hafa hins vegar verið farnar en að sögn sóknaraðila hafa hinir sjálfstætt starfandi verktakar varið tíma milli flugferða á öryggissvæði flugstöðvarinnar, auk þess sem breyta hafi þurft skipulagi í flugáætlunum. Kveður sóknaraðili það skapa óviðunandi rekstrarskilyrði og óhagræði fyrir félagið. Vegna þessara viðbragða sóknaraðila hafi verkfallsverðir varnaraðila brugðið á það ráð að berja rúður, þeyta bílflautur og vera með háreysti, að sögn sóknaraðila í því skyni að hindra nauðsynlega hvíld flugmanna sóknaraðila á flugvallarsvæðinu.

8

Beiðni sóknaraðila um að lagt yrði lögbann við framangreindum verkfallsaðgerðum varnaraðila var móttekin hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 2. febrúar síðastliðinn. Var beiðnin tekin fyrirog henni hafnað 5. sama mánaðar.

Niðurstaða

9

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 má leggja lögbann við byrjaðri eða yfirvofandi athöfn gerðarþola ef gerðarbeiðandi sannar eða gerir sennilegt að athöfnin brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétt hans, að gerðarþoli hafi hafist handa um athöfnina eða muni gera það og að réttindi gerðarbeiðanda muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau.

10

Eins og áður greinir hófst ótímabundið verkfall félagsmanna varnaraðila hjá sóknaraðila 1. febrúar síðastliðinn. Sama dag hófust verkfallsaðgerðir félagsmanna varnaraðila gagnvart sóknaraðila sem fólust meðal annars í því að tálma flugmönnum, sem standa utan vébanda varnaraðila og flugmönnum sem starfa sem verktakar utan vébanda stéttarfélaga, að fljúga flugvélum sóknaraðila og ganga í störf félagsmanna varnaraðila meðan á verkfallinu stæði. Með vísan til þessa verður að líta svo á að uppfyllt sé það skilyrði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 að athöfn sú sem sóknaraðili hefur krafist lögbanns við hafi bæði verið byrjuð og yfirvofandi.

11

Gengið hefur verið út frá því í íslenskum vinnumarkaðsrétti að sú regla gildi að þegar kjarasamningur rennur út eða honum er sagt upp fari í meginatriðum áfram um réttindi og skyldur samningsaðila eftir eldri samningi meðan enn er ósamið og verkfall er ekki skollið á, sbr. dóma Félagsdóms frá 17. febrúar 1986 í máli nr. 10/1985 og 16. febrúar 2021 í máli nr. 13/2020. Samkvæmt því hefur áðurgreint forgangsréttarákvæði félagsmanna varnaraðila í kjarasamningi aðila ekki fallið úr gildi í lögskiptum þeirra við sóknaraðila. Engu breytir í þeim efnum þótt félagsmönnum varnaraðila, sem voru fastráðnir sem flugmenn hjá sóknaraðila, hafi verið sagt upp starfi 30. desember 2020 með þriggja mánaða uppsagnarfresti sem lauk 31. mars síðastliðinn. Þá verður ekki litið svo á að forgangsréttarákvæðið, sem aðilar sömdu um og festu í kjarasamningi sín á milli, leiði af sér félagsskyldu af þeim toga sem fyrri málsliður 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar tekur til. Verður því ekki fallist á með sóknaraðila að forgangsréttarákvæðið fari í bága við áðurgreint ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi.

12

Í 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda er kveðið á um að laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semji um, skuli verða lágmarkskjör fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á samningssvæðinu og að samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör skuli vera ógildir. Af þessari meginreglu um sömu réttarstöðu allra launþega án tillits til félagsaðildar leiðir að löglegt verkfall, sem boðað er af stéttarfélagi, bindur alla launþega í viðkomandi starfsgrein og jafnframt þá sem standa utan stéttarfélagsins, svo framarlega sem umræddir launþegar vinni á því starfssviði sem kjarasamningur tekur til, sbr. til hliðsjónar dóma Félagsdóms frá 30. júní 1987 í máli nr. 4/1987 og 13. febrúar 2020 í máli nr. 19/2019. Hefur 18. gr. laga nr. 80/1938 verið skýrð með hliðsjón af áðurgreindri meginreglu en þar segir að þegar lögleg vinnustöðvun sé hafin sé þeim, sem hún að einhverju leyti beinist gegn, óheimilt að stuðla að því að afstýra henni með aðstoð einstakra meðlima þeirra félaga eða sambanda sem að vinnustöðvuninni standi.

13

Sóknaraðili hefur ekki upplýst um ráðningar- og starfskjör þeirra flugmanna sem hann kveður starfa í sína þágu sem sjálfstætt starfandi verktakar. Liggur því ekki fyrir hvort samningar þeirra við sóknaraðila teljist verktakasamningar eða hvort þeir hafi öll einkenni vinnusamnings. Verður sóknaraðili að bera hallann af því að hafa ekki upplýst um þessi atriði með framlagningu gagna. Samkvæmt framangreindu liggur ekki fyrir hvort þeir flugmenn, sem nú starfa í þágu sóknaraðila, séu bundnir af verkfalli varnaraðila og með því að ganga í störf félagsmanna varnaraðila hjá sóknaraðila hafi verið farið gegn 18. gr. laga nr. 80/1938.

14

Eins og að framan greinir tilheyrir það verkfallsrétti að landslögum að fólki eða félögum í lögmætu verkfalli sé rétt að verjast því með friðsamlegum aðgerðum, að reynt sé að draga úr áhrifum verkfallsins af hálfu þeirra, sem það beindist gegn, með því að fá aðra til að leysa af hendi vinnu að þeim störfum sem lögð hafa verið niður, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 16. nóvember 2000 í máli nr. 215/2000. M eð hliðsjón af því og öðru framangreindu verður því ekki talið að sóknaraðili hafi sannað eða gert sennilegt að verkfallsaðgerðir varnaraðila hafi eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans, sbr. áðurgreint skilyrði 1. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

15

Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Bláfugl ehf., greiði varnaraðila, Félagi íslenskra atvinnuflugmanna, 440.000 krónur í kærumálskostnað.