275/2022

Útdráttur

F ehf. og Á ehf., félag í sameiginlegri eigu G ehf. og M ehf., gerðu samning um að F ehf. myndi annast söluþjónustu í tengslum við sölu á lóð Á ehf. að Óseyrarbraut 25 í Hafnarfirði, en samkvæmt samningnum átti F ehf. rétt á 1,5%- 2% þóknun sem tæki mið af verðmæti fasteignarinnar. Snemma í viðræðum við kaupanda var ákveðið að selja þess í stað allt hlutafé í Á ehf. Í söluferlinu kom upp ágreiningur milli F ehf. annars vegar og G ehf. og M ehf. hins vegar um þóknun, en F ehf. taldi að aðilar hefðu samið um að til viðbótar við söluþóknun samkvæmt fyrrgreindum samningi hefði komist á samkomulag um að F ehf. fengi í sinn hlut viðbótarþóknun vegna virðisaukaskattsinneignar Á ehf. sem næmi helmingi mögulegrar endurgreiðslu virðisaukaskatts. Var ekki fallist á það af hálfu G ehf. og M ehf. sem höfnuðu frekara vinnuframlagi F ehf. og fólu öðrum aðila að ljúka sölunni með undirritun kaupsamnings við E ehf. um alla hluti í Á ehf. Höfðaði F ehf. því mál á hendur G ehf. og M ehf. og krafðist bæði þóknunar á grundvelli söluþjónustusamningsins og viðbótarþóknunar vegna virðisaukaskattsinneignar. G ehf. og M ehf. kröfðust sýknu á grundvelli aðildarskorts þar sem enginn samningur hefði legið fyrir um söluþjónustu milli F ehf. annars vegar og G ehf. og M ehf. hins vegar, heldur eingöngu við Á ehf og að stjórnarformann Á ehf., sem var jafnframt fyrirsvarsmaður G ehf., hefði skort umboð til að skuldbinda M ehf. Þá höfnuðu G ehf. og M ehf. því að tekist hefði samkomulag um þóknun vegna mögulegrar endurgreiðslu á virðisaukaskatti. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að F ehf. hefði unnið tilboð sem voru undirrituð af fyrirsvarsmönnum G ehf. og M ehf. og annast milligöngu um að koma á kaupsamningi um alla hluti í Á ehf. Jafnframt hefði aldrei verið dregið í efa að stjórnarformaður Á ehf. hefði heimild til að koma fram fyrir hönd bæði G ehf. og M ehf. gagnvart F ehf. Hefðu G ehf. og M ehf. þannig í verki falið F ehf. að annast sölu á öllum hlutum í Á ehf. og skuldbundið sig til að greiða F ehf. þóknun fyrir þá þjónustu hans sem að óbreyttu tæki mið af því sem þegar hefði verið samið um. Á hinn bóginn var það niðurstaða Landsréttar að ekki hefði legið fyrir viðhlítandi sönnun þess að G ehf. og M ehf. hefðu undirgengist skyldu til að greiða F ehf. hina umkröfðu viðbótarþóknun. Var G ehf. og M ehf. því einungis gert að greiða F ehf. þóknun samkvæmt söluþjónustusamningi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 4. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 11. apríl 2022 í málinu nr. E- 1335/2021.

2

Áfrýjendur krefjast sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

4

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi lýtur ágreiningur málsaðila að því hvort stefndi eigi rétt á þóknun úr hendi áfrýjenda vegna vinnu í tengslum við sölu á einkahlutafélaginu Álsey sem var í eigu þeirra. Í upphafi var út frá því gengið að salan tæki einvörðungu til lóðarinnar Óseyrarbrautar 25 í Hafnarfirði sem var í eigu félagsins. Til samræmis við það var 3. september 2020 undirritaður samningur á milli Álseyjar ehf. og stefnda um söluþjónustu fasteignasala þar sem meðal annars var samið um tiltekna þóknun til stefnda ef til sölu á lóðinni kæmi og nánar tiltekið á þann veg að þóknunin næmi 1,5% af söluandvirði hennar ef það yrði undir 140.000.000 króna en 2% ef hún yrði seld á hærra verði. Þá var sérstaklega tekið fram í samningnum að allar breytingar á honum skyldu gerðar skriflega. Fyrir tilstilli stefnda barst tilboð í lóðina frá Eignarhaldsfélaginu Ögri ehf. 6. nóvember 2020 að fjárhæð 140.000.000 króna. Þá er á meðal gagna málsins óundirritað gagntilboð Álseyjar ehf. 11. sama mánaðar þar sem kaupverðið var hækkað um 5.000.000 króna.

5

Í gagntilboðinu var gert ráð fyrir því að lóðin yrði seld með því að „framselja allt hlutafé í einkahlutafélaginu Álsey [...] þar sem eina eign félagsins verður lóðin/byggingarréttur að Óseyrarbraut 25 [...]“. Í tölvupósti þennan sama dag sem fyrirsvarsmaður Álseyjar ehf., G-kk-nf B-x-x V-kk-nf, ritaði framkvæmdastjóra stefnda, G-kk-þgf E-kk-þgf Þ-kk-þgf, af þessu tilefni segir meðal annars svo: „Einnig verður þú að hafa í huga hvort tilboðið hljóði ekki uppá kaup á félaginu. Þar er skattur sem má nota þegar farið er að byggja.“ Með þessu var vísað til þess að félagið ætti kröfu á ríkissjóð um endurgreiðslu virðisaukaskatts ef byggt yrði á lóðinni hús þar sem stunduð yrði virðisaukaskattskyld starfsemi, svo sem eignarhaldsfélagið áformaði að gera. Í tölvupósti 16. nóvember 2020 óskaði G-kk-nf B-kk-nf eftir því að G-kk-nf Ö-kk-nf myndi stilla upp tilboði þar sem lóðin yrði seld með því að framselja allt hlutafé í Álsey ehf. og að kaupandi myndi greiða 145.000.000 króna fyrir það. Um þetta segir meðal annars svo í tölvupóstinum: „Eignir félagsins eru lóðin (byggingarréttur) við Óseyrarbraut 25 að bókfærðu verði um 102 milljónir króna og krafa á ríkissjóð um endurgreiðslu virðisaukaskatts að bókfærðu verði um 24 milljónir króna. Gert er ráð fyrir að krafan á ríkissjóð fáist endurgreidd ef á lóðinni er byggð fasteign sem notuð er undir virðisaukaskattskylda starfsemi. Umsókn á endurgreiðslu á VSK kröfu er á ábyrgð kaupanda.“ Daginn eftir var á hinn bóginn kominn upp sú hugmynd að skattinneignin yrði ekki látin af hendi án sérstakrar viðbótargreiðslu umfram það sem áður hafði verið talað um varðandi söluverð lóðarinnar. Þannig liggur fyrir í málinu að 17. nóvember 2020 gerði G-kk-nf B-kk-nf fyrir hönd Álseyjar ehf.

Eignarhaldsfélaginu Ögri ehf. gagntilboð upp á 157.000.000 króna þar sem hið selda væri Álsey ehf. „ásamt vsk. inneign að upphæð 24 mkr.“

6

Hinn 20. nóvember 2020 gerði eignarhaldsfélagið áfrýjendum tilboð um kaup á öllu hlutafé í Álsey ehf. fyrir 157.000.000 króna. Fyrirsvarsmenn áfrýjenda undirrituðu tilboðið fyrir hönd þeirra, það er G-kk-nf B-kk-nf fyrir hönd GBV 17 ehf. og A-kk-nf J. Þ-kk-nf fyrir hönd M9 ehf. Í tilboðinu segir meðal annars svo: „Allt hlutafé í einkahlutafélaginu Álsey ehf. [...] (félagið) skal framselt þar sem helsta eign félagsins verður lóðin/byggingarréttur við Óseyrarbraut 25 [...] að bókfærðu verði um 102 milljónir króna og krafa á ríkissjóð um endurgreiðslu virðisaukaskatts að bókfærðu verði um 24 milljónir króna sem fæst endurgreidd ef á lóðinni er byggð fasteign sem notuð er undir virðisaukaskattskylda starfsemi. [...] Félagið er að mestu skuldlaust fyrir utan skuld við hluthafa að fjárhæð nú um 127 milljónir króna. Hlutabréfin verða því framseld til kaupanda fyrir kr. 30.000.000 samhliða því að kaupandi greiðir upp skuld Álsey ehf. við núverandi hluthafa að fjárhæð kr. 127.000.000, samtals greiðir kaupandi kr. 157.000.000 og eignast þar með félagið Álsey ehf., sem á öll lóðarréttindi að Óseyrarbraut 25, ásamt vsk. inneign að upphæð 24 mkr. [...] Fáist vsk. inneign hjá RSK einhverra saka vegna ekki endurgreidd og hún fellur niður dauð og ómerk, mun lokagreiðsla vegna kaupanna þann 1. maí 2021 lækka um 12 mkr.“ Í tilboðinu voru fyrirvarar um kvaðir sem voru á lóðinni vegna byggingar sem fyrirhugað var að reisa á henni. Í ljós kom að af þeim leiddi að kostnaðarsamara yrði að byggja á lóðinni en áður hefði verið gert ráð fyrir. Vegna þessara breyttu forsendna taldi eignarhaldsfélagið að lækka þyrfti kaupverðið. Náðist samkomulag um það í desember 2020. Þannig bera gögn málsins það með sér að fyrirsvarsmaður Eignarhaldsfélagsins Ögurs ehf. hafi 17. desember 2020 undirritað tilboð um kaup á öllu hlutafé í Álsey ehf. fyrir 147.000.000 króna og að það hafi verið samþykkt af áfrýjendum með undirritun fyrirsvarsmanna þeirra. Í því kauptilboði var að finna sömu lýsingu og rakin er hér að framan úr hinu fyrra tilboði með þeim breytingum í samræmi við lækkun kaupverðs að hlutabréf í Álsey ehf. yrðu framseld til kaupanda fyrir 20.000.000 króna og að samtals næmi greiðsla kaupanda því 147.000.000 króna.

Þá var fallið frá framangreindum fyrirvara sem laut að endurgreiðslu virðisaukaskatts.

Enn varð þó bið á því að gengið væri frá formlegum kaupsamningi. Í öllum framangreindum tilboðum kemur fram að þau hafi verið unnin af stefnda.

7

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir ágreiningi sem kom upp á milli málsaðila í árslok 2020 um þóknun stefnda og þeirri ákvörðun áfrýjenda í ljósi hans 6. janúar 2021 að hafna frekara vinnuframlagi stefnda og fela öðrum að leiða söluna til lykta með undirritun kaupsamnings um alla hluti í Álsey ehf. tveimur dögum síðar.

8

Óumdeilt er að sú greiðsla sem Eignarhaldsfélagið Ögur ehf. innti af hendi fyrir hlutina, en hún nam 144.741.000 krónum, tók alfarið mið af verðmæti lóðar annars vegar og hluta þeirrar endurgreiðslu á virðisaukaskatti sem síðar kæmi til hins vegar. 9

Af hálfu stefnda er á því byggt að þrátt fyrir framangreindar vendingar meðan á söluferlinu stóð hafi eftir sem áður verið gengið út frá því að félagið ætti rétt á þóknun frá áfrýjendum sem eigendum Álseyjar ehf. fyrir sölu lóðarinnar til samræmis við efni samningsins frá 3. september 2020. Endurgjald fyrir hana sem hluti kaupverðs allra hluta í Álsey ehf. hafi í reynd numið 135.000.000 króna. Samkvæmt þessu eigi stefndi rétt á 1,5% þóknun fyrir sölu lóðarinnar, eða sem nemur 2.511.000 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti. Þá hafi tekist samkomulag um að stefndi fengi í sinn hlut helming þess hluta kaupverðsins sem hafi komið til vegna þeirrar endurgreiðslu á virðisaukaskatti sem að framan er getið. Um hafi verið að ræða samkomulag sem í fyrstu hafi aðeins verið munnlegt en síðar staðfest með tölvupóstsamskiptum. Heldur stefndi því fram að ítrekað hafi verið leitað eftir því af hans hálfu við fyrirsvarsmann Álseyjar ehf. að gerður yrði nýr skriflegur samningur um þjónustu stefnda í ljósi þeirrar breytingar að hún tæki orðið til sölu á einkahlutafélagi í stað fasteignar. Enda þótt sú viðleitni stefnda hafi ekki borið árangur sé fyllilega ljóst að umrædd viðbótarþóknun hafi verið háð þeirri einu forsendu að það tækist að koma virðisaukaskattsinneign Álseyjar ehf. í verð við sölu á hlutum í félaginu. Upphaflega hafi verið gert ráð fyrir að endurgreiðsla skattsins myndi þegar þar að kæmi nema 24.000.000 króna og að jafnvirði helmings þeirrar fjárhæðar legðist við söluandvirði lóðarinnar en hinn helmingurinn rynni til kaupanda. Á síðari stigum hafi möguleg endurgreiðslufjárhæð lækkað í 21.528.691 krónu og nemi krafa um þóknun á grundvelli hins munnlega samkomulags þar með 5.382.171 krónu að meðtöldum virðisaukaskatti, eða hér um bil fjórðungi endurgreiðslufjárhæðarinnar.

10

Í héraðsdómsstefnu heldur stefndi því fram að hann hafi að öllu leyti innt af hendi þá vinnu sem samningar málsaðila hefðu kveðið á um og hann eigi því rétt á greiðslu samningsbundinnar þóknunar fyrir hana. Þannig hafi stefndi komið umræddum viðskiptum á, hann hafi aflað gagna um hið selda og þá bæði fasteignina Óseyrarbraut 25 og félagið Álsey ehf., verið í samskiptum við kaupanda og seljendur, annast gerð tilboða, aflað annarra nauðsynlegra gagna vegna viðskiptanna og annast skjalagerð.

Undir hið síðastnefnda falli gerð kaupsamnings sem hafi verið tilbúinn til undirritunar þegar áfrýjendur hefðu ákveðið að fá annan aðila til að gera þann kaupsamning sem að endingu var skrifað undir. Þannig liggi fyrir að stefndi hafi í raun unnið alla þá vinnu sem til þurfti vegna viðskiptanna.

11

Fyrir liggur að 67% hlutafjár í Álsey ehf. var í eigu áfrýjandans GBV 17 ehf. og áfrýjandinn M9 ehf. átti 33%. Beinir stefndi fjárkröfu sinni vegna þóknunar að áfrýjendum í þessum hlutföllum. Þannig krefst hann 5.288.425 króna úr hendi GBV 17 ehf. og 2.604.746 króna úr hendi M9 ehf. í báðum tilvikum að meðtöldum 24% virðisaukaskatti.

12

Áfrýjendur krefjast sýknu af kröfum stefnda sem þeir byggja einkum á aðildarskorti, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er nánar tiltekið á því byggt að enginn samningur um söluþjónustu stefnda liggi fyrir á milli hans og áfrýjenda og því sé um að ræða aðildarskort til varnar. Þá er þessi málsvörn áfrýjenda einnig reist á því að fyrirsvarsmann og eiganda áfrýjandans GBV 17 ehf., G-kk-nf B-x-x V-kk-nf, sem var stjórnarmaður Álseyjar ehf. meðan á framangreindu söluferli stóð, hafi í öllu falli skort umboð til að skuldbinda áfrýjandann M9 ehf. á þann hátt sem kröfugerð stefnda taki mið, en eigandi þess félags og varamaður í stjórn Álseyjar ehf. var fyrrnefndur A-kk-nf J. Þ-kk-nf.

13

Verði ekki fallist á sýknukröfu hafna áfrýjendur því að tekist hafi samkomulag um þóknun til stefnda sem tæki mið af mögulegri endurgreiðslu á virðisaukaskatti samkvæmt framansögðu óháð endanlegu kaupverði allra hluta í Álsey ehf.

Samkomulag af þeim toga hafi þvert á móti tekið mið af því að kaupverð samkvæmt kauptilboði 20. nóvember 2020 yrði 157.000.000 króna og að þannig fengjust 12.000.000 króna umfram það sem sala á lóðinni einni myndi skila. Söluverðmæti umfram 145.000.000 króna myndi þannig koma til skipta en ella yrði þóknun greidd í samræmi við skriflegan sölusamning. Þegar endanlegt verð lá fyrir, en þá hafði komið til lækkun sem rakin verði til þess að auknar kröfur hafi verið gerðar um brunavarnir í byggingu sem reisa ætti á lóðinni, hafi stefndi samkvæmt þessu ekki átt kröfu um frekari þóknun en sölusamningurinn frá 3. september 2020 kvað á um.

14

Með hinum áfrýjaða dómi var að fullu fallist á kröfu stefnda um þóknun og áfrýjendum gert að greiða honum málskostnað.

15

Um málsatvik og málsástæður aðila vísast að öðru leyti til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

16

Svo sem fram er komið var stefnda samkvæmt skriflegum samningi 3. september 2020 falið að annast sölu á lóð í eigu Álseyjar ehf. við Óseyrarbraut í Hafnarfirði. Í samningnum var, svo sem áður er rakið, tekið fram hvernig þóknun stefnda fyrir starfann skyldi ákveðin. Ekki er sérstaklega um það deilt að G-kk-nf B-kk-nf V-kk-nf, sem var stjórnarmaður í Álsey ehf., hafi haft umboð til að gera þennan samning fyrir hönd félagsins. Ekki var gerður skriflegur samningur um þjónustu stefnda á milli hans og eigenda Álseyjar ehf., áfrýjenda í máli þessu, þegar úr varð í nóvember 2020 að hann hefði með höndum milligöngu um sölu á öllum hlutum í félaginu. Það eitt stendur því þó ekki í vegi að skuldbindandi samningur þessa efnis verði allt að einu talinn hafa komist á, en sönnunarbyrði um tilvist hans og efni hvílir á stefnda.

17

Þess er áður getið að sú greiðsla sem Eignarhaldsfélagið Ögur ehf. innti af hendi fyrir alla hluti í Álsey ehf. tók alfarið mið af verðmæti framangreindrar lóðar annars vegar og mögulegri endurgreiðslu virðisaukaskatts hins vegar. Þá er ekki um það deilt að verðmæti lóðarinnar sem hluti kaupverðs, sem í heild nam 144.741.000 krónum, hafi verið 135.000.000 króna.

18

Fyrir liggur að fyrirsvarsmenn áfrýjenda rituðu í nóvember og desember 2020 báðir undir tilboð sem tóku til sölu á öllum hlutum áfrýjenda í Álsey ehf. til Eignarhaldsfélagsins Ögurs ehf. og báru það skýrlega með sér að vera unnin af stefnda.

19

Samkvæmt gögnum málsins og framburði G-kk-ef B-kk-ef V-kk-ef fyrir héraðsdómi fer ekki á milli mála að hann hafi sem fyrirsvarsmaður áfrýjandans GBV 17 ehf. litið svo á að stefndi ætti rétt á þóknun sem tæki mið af verðmæti lóðar í söluverði allra hluta í Álsey ehf. og að öðru leyti svo sem samningurinn frá 3. september 2020 kvað á um. Í samræmi við málsvörn áfrýjenda fullyrti G-kk-nf B-kk-nf á hinn bóginn að aldrei hafi verið fallist á að greiða umrædda viðbótarþóknun óháð því hvað fengist fyrir lóðina sem slíka. Þessi viðbót hafi verið rædd þegar allt benti til þess að kaupverðið yrði 157.000.000 króna en þegar sú tala var út úr myndinni og hafði lækkað um 10.000.000 króna hafi ekki lengur komið til álita að vikið yrði frá þeim samningi um 1,5 eða 2% þóknun sem upphaflega var gerður um þjónustu stefnda.

20

Í framburði A-kk-ef J. Þ-kk-ef, fyrirsvarsmanns áfrýjandans M9 ehf., fyrir héraðsdómi kom fram að G-kk-nf B-kk-nf „hafi farið fyrir þessari sölu“, honum hafi verið kunnugt um að stefndi hefði haft milligöngu um hana, svo sem fyrirliggjandi tilboð beri með sér, og að hann hafi „að sjálfsögðu“ gert sér grein fyrir því að greiða þyrfti söluþóknun fyrir þá vinnu. Hann hafi á hinn bóginn ekki haft vitneskju um það hversu há sú þóknun ætti að vera. Þá hafi honum ekki verið kunnugt um að samið hafi verið um sérstaka þóknun vegna mögulegrar endurgreiðslu á virðisaukaskatti.

21

Leggja má til grundvallar við úrlausn málsins að allan þann tíma sem starfsmaður stefnda annaðist milligöngu um að koma á kaupsamningi um alla hluti í Álsey ehf. hafi aldrei komið til þess að dregið væri í efa að G-kk-nf B-kk-nf hefði heimild til að koma fram fyrir hönd áfrýjenda gagnvart stefnda um atriði sem lutu að söluþjónustu félagsins og endurgjaldi fyrir hana.

22

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður litið svo á að fyrirsvarsmenn áfrýjenda hafi í verki falið stefnda að annast sölu á öllum hlutum í Álsey ehf. og skuldbundið sig til að greiða honum þóknun fyrir þá þjónustu hans sem að óbreyttu tæki að öðru leyti mið af því sem þegar hafði verið samið um. Er þá einnig til þess að líta að umsamin þóknun getur á engan hátt talist óvenjuleg með tilliti til hagsmuna áfrýjenda. Kröfu áfrýjenda um sýknu á grundvelli aðildarskorts að því er varðar rétt stefnda til þóknunar að þessu leyti er því hafnað.

23

Þegar tekin er afstaða til þess hvort stefndi eigi rétt til frekari þóknunar úr hendi áfrýjenda skal áréttað að í ljósi atvika ber hann sönnunarbyrði fyrir því að málsaðilar hafi gert með sér samkomulag þess efnis, svo og að það skyldi með tilteknum hætti taka mið af mögulegri endurgreiðslu á virðisaukaskatti óháð endanlegu kaupverði allra hluta í Álsey ehf.

24

Í tölvupósti framkvæmdastjóra stefnda, G-kk-ef A-kk-ef Þ-kk-ef, til G-kk-ef B-kk-ef 25. nóvember 2020 sagði meðal annars svo: „Nú varðandi þóknunina til okkar ef þetta gengur allt saman eftir, þá þurfum við að setja munnlegt samkomulag okkar um þóknunina á blað. Skriflegt samkomulag okkar var 2% þóknun + vsk. af þessum 145 mkr. vegna beinnar sölu lóðarinnar og síðan 6 mkr. vegna viðbótarinnar. Þú óskaðir eftir að þessar 6 mkr. innihéldu vsk., sem þýðir að upphæðin lækkar um kr. 1.440 þús., spurning hvort við skiptum þeirri upphæð á milli okkar?“ Þessum tölvupósti svaraði G-kk-nf B-x-x þennan sama dag með eftirfarandi hætti: „Það verður engin skipting á þessum 6 mil. Ég borga 6 þar sem vsk. er innifalinn. Finnst það vera mjög mikið og svo + 2%.“ Svo sem áður er getið lá á þessum tíma fyrir kauptilboð Eignarhaldsfélagsins Ögurs ehf. að fjárhæð 157.000.000 króna í alla hluti í Álsey ehf.

25

Tölvupóstsamskipti málsaðila um það bil mánuði síðar bera það skýrlega með sér að kominn var upp ágreiningur á milli þeirra um þóknun stefnda en svo sem áður er getið benti þá flest til þess að kaupverð yrði talsvert lægra og að hámarki 147.000.000 króna. Þannig áréttar G-kk-nf Ö-kk-nf í tölvupósti til G-kk-ef B-kk-ef 30. desember 2020, í tilefni af samtali þeirra daginn áður, framangreind samskipti þeirra 25. nóvember sama ár og þá skuldbindingu áfrýjenda sem þar hafi verið stofnað til. Þá tekur G-kk-nf Ö-kk-nf það fram að hann hafi haft frumkvæði að því að „taka 24 mkr. vsk.- inneignina inn í viðskiptin, nokkuð sem þú varst búinn að gefa frá þér og lagðir því glaður til að ef ég næði þeim inn þá myndum við skipta þeim á milli okkar.“ Þessu næst segir svo í þessum tölvupósti: „Vsk. upphæðin stendur þannig óhögguð inn í félaginu, leggst ofan á verð lóðarinnar og myndar endanlegt söluverð upp á kr. 147 mkr. (=135+12). Það kemur því ekki til breytinga á greiðslu til Traðar hvað vsk.- inn varðar. Söluverð lóðarinnar breytist hins vegar úr 145 mkr. í 135 mkr. og þ. a. l. tökum við samkvæmt gerðu samkomulagi á okkur 25% lækkun á þóknun af söluverðinu þ. e. úr 2% í 1,5% + vsk., endanleg greiðsla er því 6 mkr. + 1,5% af 135 mkr.+vsk. Þetta er okkar samkomulag, því verður hvorki breytt einhliða af þér, né mér og það ætla ég að biðja þig um að virða.“ Þessum tölvupósti svaraði G-kk-nf B-kk-nf samdægurs með þeim orðum að hann myndi standa við hinn skriflega samning og greiða „2% þóknun fyrir sölu yfir 140 milljónum.“ Í kjölfar þessa áttu sér stað tölvupóstsamskipti sem miðuðu að því að ná samkomulagi um þóknun til stefnda. Í því sambandi er þess að geta að í tölvupósti 5. janúar 2021 frá lögmanni, sem þá hafði tekið að sér að gæta hagsmuna áfrýjenda í málinu, til fyrirsvarsmanns stefnda er lýst þeirri afstöðu til umræddrar viðbótarþóknunar sem málsvörn áfrýjenda er reist á. Um þetta segir nánar tiltekið svo: „Eins og þú veist þá var staðan, þegar þessi samskipti áttu sér stað, þannig að umsamið verð stóð í 157 m. kr. Sem sagt 12 m. kr. umfram áður boðnar 145 m. kr.

Eins og ég skil þetta þá var samkomulag aðila þannig að ef verðið færi yfir 145 m. kr. þá myndi sú fjárhæð skiptast til helminga sem væri umfram þá fjárhæð. Verðið er í dag skv. samþykktu tilboði 147 m. kr. Það verð á enn eftir að lækka sökum þess að vsk. eign félagsins er lægri en fasteignasalan hafði kynnt kaupanda. Það er eitthvað sem seljandi þarf að bera hallann af.“

26

Við framangreint sönnunarmat verður sérstaklega að horfa tilþessað í staðhæfingum stefnda um hina umdeildu viðbótarþóknun fólst að þóknun fyrir vinnu hans ætti að hækka gríðarlega frá því sem upphaflega var samið um og svo sem ráða má af kröfugerð hans í málinu. Verður í ljósi þessa að gera enn ríkari kröfur en ella til sönnunar fyrir því að áfrýjendur hafi undirgengist slíka skuldbindingu og þá ekki hvað síst að hún hafi ekki verið bundin neinum skilyrðum.

27

Að framangreindu virtu og í ljósi söluverðs allra hluta í Álsey ehf. þykja ekki vera næg efni til að líta svo á að fyrir liggi viðhlítandi sönnun þess að áfrýjendur hafi skuldbundið sig til að greiða stefnda hina umkröfðu viðbótarþóknun. Verða þeir þegar af þeirri ástæðu sýknaðir af henni.

28

Ekki eru efni til annars en að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að vinna stefnda í þágu áfrýjenda hafi verið það langt á veg komin þegar frekara vinnuframlagi hans var hafnað að honum beri réttur til þeirrar þóknunar sem áfrýjendur teljast samkvæmt framansögðu hafa skuldbindið sig til að greiða honum.

29

Samkvæmt öllu framansögðu og svo sem stefndi hagar kröfugerð sinni í málinu verður krafa hans á hendur áfrýjandanum GBV 17 ehf. tekin til greina með 1.682.370 krónum og áfrýjandanum M9 ehf. gert að greiða honum 828.630 krónur. Um vexti fer svo sem í dómsorði greinir.

30

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð :

Áfrýjandi, GBV 17 ehf., greiði stefnda, Fasteignasölunni Tröð ehf., 1.682.370 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. febrúar 2021 til greiðsludags.

Áfrýjandi, M9 ehf., greiði stefnda 828.630 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 23. febrúar 2021 til greiðsludags.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.