764/2021

Útdráttur

Ó var sakfelldur fyrir brot gegn valdstjórninni með því að hafa ekki farið að fyrirmælum lögreglumanna um að víkja frá er þeir voru að handtaka meðákærða í héraði. Með því tálmaði hann handhafa lögregluvalds við skyldustörf sín. Niðurstaða héraðsdóms um að sýkna Ó af ákæru fyrir brot gegn 1. mgr. 111. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var staðfest þar sem hvorki yrði skýrlega ráðið af upptökum úr búkmyndavélum né af framburði lögreglumannanna að það hafi verið Ó sem losaði meðákærða í héraði úr haldi þeirra eða frelsaði hann. Refsing Ó var ákveðin fangelsi í sex mánuði, en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið ítvö ár. Þá var Ó gert að greiða lögreglumönnunum miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 14. febrúar 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 22. október 2021 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða en þess er einnig krafist að ákærði verði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 111. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að frelsa handtekinn mann úr haldi lögreglu innandyra í anddyri íbúðarhúss að [...] og koma honum undan. Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og að málinu verði heimvísað til löglegrar málsmeðferðar. Til vara krefst hann þess að hann verði sýknaður en að því frágengnu krefst hann vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann sýknu af kröfum samkvæmt XXVI. kafla laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. maí 2020 til 19. júní 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

5

Brotaþoli, B, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 24. maí 2020 til 19. júní 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

6

Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti kom ákærði fyrir dóm til viðbótarskýrslugjafar, en áður var spiluð upptaka af framburði hans við aðalmeðferð málsins í héraði og upptökur úr búkmyndavél lögreglumanns númer B á eðlilegum hraða og í hægri útgáfu. Einnig komu brotaþolar fyrir dóm til viðbótarskýrslugjafar en á undan voru spilaðir hlutar af framburðum þeirra við aðalmeðferð málsins í héraði.

Málsatvik

7

Með ákæru 8. apríl 2021 var ákærða gefið að sök brot gegn almennum hegningarlögum, með því að hafa ekki farið að fyrirmælum lögreglu um að víkja frá er lögreglumenn voru að handtaka [...], meðákærða í héraði, og fyrir að hafa tálmað störf lögreglumanna við handtökuna „með því að halda í hann og reyna að losa hann úr tökum lögreglumannanna, frelsað hann síðan úr haldi lögreglu innandyra í anddyri hússins og komið honum undan“. Einnig var hann ákærður fyrir að hafa veist með ofbeldi að lögreglumanni númer B í anddyri hússins og ýtt henni um koll þannig að hún kastaðist aftur fyrir sig og skall á hnakkann með nánar tilgreindum afleiðingum.

Er brotið heimfært í ákæru til 1. og 2. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga, 1. mgr. 111. gr. sömu laga og 19., sbr. 44. gr. lögreglulaga nr. 90/1996.

8

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir að hafa ekki farið að fyrirmælum lögreglu um að víkja frá er fyrrgreindir lögreglumenn voru að handtaka meðákærða í héraði og tálmað þar með störf lögreglunnar. Var háttsemin heimfærð til 1. og 2. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga og 19., sbr. 44. gr. lögreglulaga. Ákærði var hins vegar sýknaður af annarri háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru.

9

Við skýrslutöku fyrir Landsrétti kvaðst ákærði hafa gert sér grein fyrir því að lögreglan væri að handtaka [...], meðákærða í héraði. Ákærði kannaðist við sig af upptöku úr búkmyndavél lögreglu fyrir utan húsið og í anddyri þess. Sagði hann að í anddyrinu hafi lögreglumaður reynt að ná taki á meðákærða. Svo hafi lögreglumaðurinn allt í einu legið á bakinu en þá hafi meðákærði losnað og staðið upp. Ákærði hafi þá dregið meðákærða í burtu og farið með hann úr forstofunni og inn í herbergi. Ákærði kvaðst ekki vita af hverju lögregla hefði ekki fundið meðákærða þegar viðbótarlið lögreglu kom á svæðið nokkru síðar, enda hefði þá verið búið að leiða ákærða út í lögreglubíl. Ákærði taldi sig vera að hjálpa til við að róa aðstæður og sagðist hafa verið að vernda lögreglumennina fyrir meðákærða. Ákærði kannaðist ekki við að hafa tekið þátt í að yfirbuga lögreglumenn í störfum sínum.

10

Vitnið, lögreglumaður númer A, kvaðst ekki geta sagt með fullri vissu hver hefði gert hvað en hann sagði ákærða hafa haft sig mest í frammi. Vitnið sagði að inni í anddyrinu væri líklegast að hann hefði verið dreginn af meðákærða og á sama tíma hefði meðákærði verið togaður upp. Vitnið kvaðst ekki geta sagt til um hvernig meðákærði hefði horfið úr anddyrinu eða hverjir hefðu farið með honum. Vitnið sagðist hafa starfað í lögreglunni síðan 2013. Atvikið hefði haft áhrif á hann bæði í persónulegu lífi og starfi. Lengi vel hefði hann byrjað að titra þegar minnst hefði verið á atvikið. Núna geti hann talað um atvikið án þess að titra, en það sé ekki þægilegt.

Hann hafi leitað til sálfræðings í kjölfar atviksins.

11

Vitnið, lögreglumaður númer B, kvaðst ekki muna hver hefði ýtt henni en afstaða ákærða á upptöku úr búkmyndavél og fatnaður hans bendi til þess að það hafi verið ákærði. Hún kvaðst ekki hafa séð hvernig það hefði atvikast að meðákærði hefði staðið upp en í framhaldi hafi hún ekki séð hann. Vitnið kvaðst hafa starfað í lögreglunni síðan 2016 og hafi hún aldrei lent í svipuðu atviki. Hafi það haft þau áhrif á vitnið að hún sé varari um sig.

Niðurstaða

12

Ómerkingarkrafa ákærða er á því reist að ákærði hafi ekki notið réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Hann hafi ekki hlotið málsmeðferð fyrir sjálfstæðum og óvilhöllum dómi þar sem dómara málsins í héraði hafi borið að segja sig frá málinu vegna sakamálarannsóknar sem hann hafi sætt og sæti hugsanlega enn. Um síðastnefnt er til þess að líta að í málinu liggja engar upplýsingar fyrir um ætlaða sakamálarannsókn og hvort og þá hver málalok hún hafi fengið. Þá hefur áfrýjandi ekki gert á viðhlítandi hátt grein fyrir hvernig hin ætlaða sakamálarannsókn geti leitt til vanhæfis dómarans en af gögnum málsins verður ekki ráðið að slík rannsókn kynni að hafa nein tengsl við það mál sem hér er til meðferðar.

Verður kröfunni þegar af þessum ástæðum hafnað.

13

Við meðferð sakamála verða ekki dæmdar aðrar kröfur á hendur ákærða en ákæruvald gerir. Samkvæmt a-lið 2. mgr. 203. gr. laga nr. 88/2008 skal í greinargerð málsaðila koma fram hvers krafist sé fyrir Landsrétti. Samkvæmt b-lið sömu lagagreinar skal þar jafnframt koma fram hvort hann felli sig við lýsingu málsatvika í héraðsdómi og röksemdir fyrir niðurstöðu en ef svo er ekki skal getið á stuttan og gagnorðan hátt í hverjum atriðum hann sé ósammála og hvernig hann rökstyðji í meginatriðum kröfur um breytingar á niðurstöðu héraðsdóms. Af síðastnefndri lagagrein leiðir að felli ákæruvaldið sig ekki við niðurstöðu héraðsdóms að hluta til eða í heild ber því að krefjast endurskoðunar á henni og rökstyðja á hvaða forsendum það sé gert. Er ákæruvaldið bundið af kröfugerð sinni í greinargerð, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 30. október 2008 í máli nr. 226/2008, 30. nóvember 2006 í máli nr. 163/2006, 31. maí 2001 í máli nr. 150/2001 og dóm Landsréttar 4. desember 2020 í máli nr. 492/2019.

14

Máli þessu var áfrýjað 26. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða þar um.

Í greinargerð ákæruvaldsins er þess krafist að „niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða“ verði staðfest. Þá er þess jafnframt krafist að ákærði verði sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 111. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa frelsað meðákærða í héraði úr haldi lögreglu innandyra í anddyri hússins og koma honum undan. Við aðalmeðferð málsins hér fyrir dómi kom fram að ákæruvaldið krefðist jafnframt endurskoðunar á þeirri niðurstöðu héraðsdóms að sýkna ákærða af þeirri háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru að hafa veist með ofbeldi að lögreglumanni númer B í anddyri hússins og ýtt henni um koll þannig að hún kastaðist aftur fyrir sig og skall á hnakkann með nánar tilgreindum afleiðingum. Að þessu er hins vegar ekkert vikið í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar eins og bar að gera samkvæmt a- og b-lið 2. mgr. 203. gr. laga nr. 88/2008 vildi ákæruvaldið ekki una niðurstöðu héraðsdóms.

Af því leiðir óhjákvæmilega að þessi hluti hins áfrýjaða dóms kemur ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

15

Hér fyrir dómi kannaðist ákærði við sig á upptökunni fyrir utan húsið og í anddyri þess. Sagðist hann jafnframt hafa gert sér grein fyrir að lögreglumennirnir væru að handtaka [...]. Með trúverðugum framburði lögreglumanna númer A og B og upptöku úr búkmyndavél er sannað að ákærði hafi ekki farið að fyrirmælum þeirra um að víkja frá er þeir voru að handtaka [...] fyrir utan íbúðarhúsið. Með því tálmaði hann handhafa lögregluvalds við skyldustörf sín. Af upptökunum má jafnframt skýrlega ráða að ákærði átti þátt í alvarlegri og ógnandi atburðarás fyrir utan inngang íbúðarhússins sem leiddi til þess að lögreglumennirnir féllu gegn vilja sínum inn um aðaldyr þess með þeim afleiðingum að meðákærði losnaði skömmu síðar úr haldi þeirra.

16

Með framangreindri háttsemi gerðist ákærði sekur um brot gegn valdstjórninni, sbr. 1. og 2. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga, sbr. og 19. og 44. gr. lögreglulaga.

Niðurstaða héraðsdóms um að sýkna ákærða af ákæru fyrir brot gegn 1. mgr. 111. gr. almennra hegningarlaga er staðfest þar sem hvorki verður skýrlega ráðið af upptökum úr búkmyndavél né af framburði fyrrgreindra lögreglumanna að það hafi verið ákærði sem losaði meðákærða í héraði úr haldi þeirra í anddyri hússins eða frelsaði hann.

17

Með framangreindum athugasemdum verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn valdstjórninni staðfest. Að teknu tilliti til alvarleika þeirrar atburðarásar sem að framan getur þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í sex mánuði en niðurstaða héraðsdóms um skilorðsbindingu refsingarinnar verður staðfest með vísan til forsendna.

18

Krafa brotaþola um miskabætur byggir meðal annars á því að ákærði hafi með ólögmætri meingerð valdið þeim miska sem ákærði beri ábyrgð á samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Báðir brotaþolar leituðu sér aðstoðar í kjölfar atviksins en í niðurstöðu fyrirliggjandi vottorða meðferðaraðila kemur fram að þau hafi orðið fyrir andlegu áfalli vegna atviksins 24. maí 2020. Í framburði lögreglumannanna kom fram að þau hefðu óttast um velferð sína eftir að þau féllu inn um aðaldyr húsnæðisins. Fær þessi lýsing stoð í upptöku úr búkmyndavél en af henni má meðal annars ráða að þar hafi margir staðið yfir þeim og mikill æsingur gripið um sig sem endaði með því að lögreglumanni númer B var ýtt um koll og meðákærði í héraði losnaði úr haldi þeirra. Þá kom fram í skýrslu ákærða hér fyrir dómi að hann hafi óttast að meðákærði myndi ráðast á lögreglumennina eftir að hann losnaði og hafi hann af þeim sökum farið með hann frá til að reyna róa hann. Samkvæmt framangreindu er fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að brotaþolar hafi við þessar aðstæður haft ástæðu til að óttast um velferð sína. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að ákærði hafi með þeirri háttsemi sem hann er sakfelldur fyrir átt hlut í því að valda brotaþolum miska, sbr. b-lið 1. mgr. 26. skaðabótalaga. Verður því sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að ákærða verði gert að greiða þeim miskabætur sem þykja þar hæfilega ákveðnar.

19

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað og málskostnað brotaþola er staðfest.

20

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti breytti ákæruvaldið kröfu sinni um sakarkostnað á þann veg að ákærða verði eingöngu gert að greiða áfrýjunarkostnað að hluta samkvæmt mati réttarins. Að teknu tilliti til þess verður ákærða gert að greiða 4/5 af áfrýjunarkostnaði málsins, þar með talið sama hlutfall af málsvarnarlaunum verjanda hans sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði. Þá verður ákærða gert að greiða brotaþolum málskostnað fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, Ó-kk-nf Þ-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Hinn áfrýjaði dómur skal að öðru leyti vera óraskaður.

Ákærði greiði 4/5 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins sem samtals er 1.035.780 krónur, þar með talið 4/5 hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, G-kk-ef E-kk-ef E-kk-ef lögmanns, sem nemur í heild 892.800 krónum. Áfrýjunarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Ákærði greiði A og B hvoru um sig 150.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.