66/2021

Útdráttur

Málið á rót sína að rekja til tjóns sem varð á bifreið í eigu S ehf. þegar bifreið, sem var vátryggð hjá V hf., var ekið á hana. Kostnaður vegna viðgerðar á bifreið S ehf. nam 414.284 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti að fjárhæð 80.184 krónur. Sá aðili sem annaðist viðgerðina gaf út reikning fyrir henni sem gefinn var út á S ehf. Það var á hinn bóginn V hf. sem greiddi hann og krafði S ehf. í kjölfarið um fjárhæð sem jafngilti virðisaukaskattinum þar sem S ehf. gæti talið skattinn til innskatts í rekstri sínum. Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á þá kröfu auk vaxta. Í dómi Landsréttar kom fram að ákvörðun bóta til S ehf. úr ábyrgðartryggingu hins vátryggða ökutækis hjá V hf. færi eftir reglum skaðabótaréttar. Skýra yrði meginreglu 1. mgr. 35. gr. laga n r. 30/2004 um vátryggingarsamninga um fullar bætur svo að gagnálykta ætti frá því á þann veg að vátryggður og þar með tjónþoli í ábyrgðartryggingum ætti ekki að auðgast af því að fá greiddar vátryggingarbætur. Í skaðabótarétti ætti sama regla við.

Hefði S ehf. sjálfur greitt fyrir viðgerðina samkvæmt reikningi frá þeim sem annaðist hana stæðu öll rök til þess í ljósi heimilda hans samkvæmt 15. og 16. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, það er að telja virðisaukaskatt af kostnaði við viðgerð á bifreiðinni til innskatts, að líta bæri svo á að fjártjón hans væri að fullu bætt í skilningi meginreglu 1. mgr. 35. gr. laga um vátryggingarsamninga með greiðslu V hf. á kostnaði af viðgerð án tillits til virðisaukaskatts. Talið var að hið sama ætti við þegar staðið væri að uppgjöri bóta með þeim hætti sem hér var gert. Var S ehf. gert að greiða V hf. 80.184 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 2. febrúar 2021 að fengnu áfrýjunarleyfi.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2020 í málinu nr. E- 6298/2019.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. 3

Stefndi krefst þess að áfrýjanda verði gert að greiða honum 80.184 krónur. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Málsatvik og helstu málsástæður

4

Eins og fram kemur í héraðsdómi á mál þetta rót sína að rekja til tjóns sem varð á bifreið í eigu áfrýjanda 27. janúar 2016 þegar bifreið, sem var vátryggð hjá stefnda, var ekið á hana. Kostnaður vegna viðgerðar á bifreið áfrýjanda nam 414.284 krónum að meðtöldum virðisaukaskatti að fjárhæð 80.184 krónur. Sá aðili sem annaðist viðgerðina gaf út reikning fyrir henni sem gefinn var út á áfrýjanda. Það var á hinn bóginn stefndi sem greiddi hann og krafði áfrýjanda í kjölfarið um fjárhæð sem jafngilti virðisaukaskattinum þar sem áfrýjandi gæti talið skattinn til innskatts í rekstri sínum.

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á þá kröfu auk vaxta.

5

Fyrir Landsrétti hefur áfrýjandi fallið frá málsástæðu sem laut að því að krafa stefnda væri fallin niður vegna tómlætis hans við heimtu hennar. Þá féll stefndi frá vaxtakröfu.

6

Áfrýjandi rekur virðisaukaskattskylda starfsemi en stefndi ekki. Er á því byggt af hálfu stefnda að áfrýjanda hafi verið heimilt að telja virðisaukaskatt af kostnaði við viðgerð á bifreiðinni til innskatts, sbr. ákvæði 15. og 16. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Af því leiði að áfrýjandi hafi fengið tjón sitt að fullu bætt með greiðslu stefnda á viðgerðarkostnaði án virðisaukaskatts. Telur stefndi að enginn vafi leiki á því að meginreglur skaðabóta- og vátryggingaréttar standi til þess að við mat á umfangi fjártjóns áfrýjanda skuli tekið mið af þessari heimild hans. Þar með eigi stefndi rétt til greiðslu úr hendi áfrýjanda sem nemi fjárhæð virðisaukaskattsins sem stefndi innti af hendi til verkstæðisins sem gerði við bifreiðina. Þessi afstaða styðjist að auki við áralanga dómvenju. Myndi önnur niðurstaða augljóslega hafa það í för með sér að áfrýjandi hagnist á því að hafa orðið fyrir því tjóni sem hér um ræðir. Þessi ályktun sé fyllilega rökrétt þegar horft sé til þeirrar aðstöðu sem hefði verið uppi ef áfrýjandi hefði þurft að greiða fyrir viðgerðina úr eigin vasa, það er án milligöngu stefnda, því þá hefði það komið í hans hlut að greiða virðisaukaskattinn. Það fyrirkomulag sem hér var viðhaft hafi verið áfrýjanda til hagsbóta og styðjist meðal annars við 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 sem voru í gildi er tjónsatburður átti sér stað en þar var mælt fyrir um að vátryggingarfélag væri greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna bótakrafna samkvæmt 1. mgr. 91. gr. laganna, sbr. nú 1. mgr. 19. gr. laga nr. 30/2019 um

ökutækjatryggingar.

7

Sýknukröfu sína byggir áfrýjandi á því að krafa stefnda hafi aldrei verið til enda hafi áfrýjandi ekki talið þann virðisaukaskatt sem stefndi krefur hann um til innskatts og því aldrei haft þá fjármuni undir höndum. Stefndi hafi engu að síður sett kröfu sína fram sem auðgunarkröfu, það er að áfrýjandi hafi auðgast um fjárhæð sem nemur virðisaukaskattinum. Hafi stefndi á hinn bóginn talið að áfrýjanda hafi borið að neyta framangreindrar heimildar sinnar samkvæmt 15. og 16. gr. laga nr. 50/1988 og standa stefnda skil á fjárhæð sem samsvaraði virðisaukaskattinum hafi stefndi átt þann kost einan að höfða bótamál á hendur áfrýjanda fyrir að láta það hjá líða. Það hafi hann á hinn bóginn ekki gert og geti því ekki fengið dóm fyrir kröfum sínum á þeim grunni. Í reynd feli málatilbúnaður stefnda það í sér að áfrýjanda verði gert að greiða virðisaukaskattinn fyrir stefnda óháð því hvort áfrýjandi hafi talið skattinn til innskatts og fengið sömu fjárhæð greidda úr ríkissjóði. Verði ekki á framangreint fallist og jafnframt litið svo á að áfrýjanda hafi verið skylt að telja virðisaukaskattshluta viðgerðarreiknings til innskatts og standa stefnda skil á sömu fjárhæð vísar áfrýjandi til stuðnings sýknukröfu til dóms Hæstaréttar 28. apríl 2005 í máli nr. 34/2005. Í dóminum hafi því verið hafnað að skylda tjónþola til að takmarka tjón sitt taki til þess að létt verði af vátryggingafélögum kostnaði sem felst í greiðslu virðisaukaskatts af viðgerðarkostnaði. Samkvæmt dóminum verði réttur til lækkunar á bótum sem nemur mögulegum innskatti að styðjast við settan rétt eða samningsákvæði. Í þessu máli liggi ekkert slíkt fyrir enda sé ekkert viðskiptasamband á milli aðila þess. Verði allt að einu talið að slík skylda hafi hvílt á áfrýjanda byggir hann sýknukröfu sína loks á því hann hafi fullnægt þeirri skyldu með því að bjóða stefnda að innskatta virðisaukaskatt sem á hann félli við þær aðstæður sem uppi eru í málinu gegn hóflegu afgreiðslugjaldi að fjárhæð 5.000 krónur í hvert skipti. Stefndi hafi ekki þegið það boð.

Niðurstaða

8

Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga öðlaðist áfrýjandi beinan rétt til bóta úr hendi stefnda vegna þess tjónsatburðar sem mál þetta er sprottið af en samkvæmt samningnum var það hinn vátryggði sem naut vátryggingarverndar á skaðabótaskyldri háttsemi sinni. Á þessum grunni stofnaðist réttarsamband á milli málsaðila án þess að áfrýjandi væri aðili að þeim vátryggingarsamningi sem skylda stefnda til greiðslu bótanna styðst við. Um ákvörðun bóta til áfrýjanda úr ábyrgðartryggingu hins vátryggða ökutækis hjá stefnda fer eftir reglum skaðabótaréttar.

9

Fyrir liggur að láti vátryggingarfélag gera við tjónamun og greiði fyrir viðgerðina, þar með talinn virðisaukaskatt sem það fær ekki frádreginn, geti tjónþoli, sé hann skráður aðili, sbr. 3. gr. laga nr. 50/1988, talið skattinn til innskatts hjá sér að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Í málinu er ekki annað fram komið en að áfrýjanda hafi verið þetta unnt og að það hafi eftir atvikum leitt til lækkunar á skattskilum til ríkissjóðs eða endurgreiðslu.

10

Samkvæmt meginreglu 1. mgr. 35. gr. laga nr. 30/2004 á vátryggður rétt á fullum bótum fyrir fjártjón sitt enda sé ekki um annað samið í vátryggingarsamningi. Verður að skýra ákvæðið svo að gagnálykta eigi frá því á þann veg að vátryggður og þar með tjónþoli í ábyrgðartryggingum eigi ekki að auðgast af því að fá greiddar vátryggingarbætur. Í skaðabótarétti á sama regla við. Kostnaður af viðgerð á bifreið áfrýjanda án tillits til virðisaukaskatts nam 334.100 krónum. Svo sem fram er komið greiddi stefndi þann kostnað að fullu auk virðisaukaskatts að fjárhæð 80.184 krónur.

Hefði áfrýjandi sjálfur greitt fyrir viðgerðina samkvæmt reikningi frá þeim sem annaðist hana stæðu öll rök til þess í ljósi áðurgreindra heimilda hans samkvæmt 15. og 16. gr. laga nr. 50/1988, það er að telja virðisaukaskatt af kostnaði við viðgerð á bifreiðinni til innskatts, að líta bæri svo á að fjártjón hans væri að fullu bætt í skilningi framangreindrar meginreglu með greiðslu stefnda á fyrrnefndu fjárhæðinni. Er þess þá meðal annars að gæta að í þeirri hagsmunagæslu sem áfrýjanda væri með þessu gert að viðhafa felst ekki annað en það sem með sanngirni má ætlast til af honum með tilliti til þess réttarsambands sem stofnast hafði til á milli aðila samkvæmt framansögðu.

Verður ekki séð að annað geti átt við þegar staðið er að bótauppgjöri með þeim hætti sem hér var gert.

11

Ekki er áþað fallist með áfrýjanda að fyrrnefndur dómur Hæstaréttar í máli nr. 34/2005 renni stoðum undir sýknukröfu hans í málinu en líta verður svo á að í dóminum felist frávik frá framangreindri meginreglu sem helgist af því að þegar vafi er uppi við ákvörðun fullra bóta fyrir fjártjón skuli hann skýrður vátryggðum í hag.

12

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður öllum málsástæðum áfrýjanda hafnað og krafa stefnda tekin til greina eins og hún er fram sett og nánar greinir í dómsorði.

13

Enda þótt á það yrði fallist með áfrýjanda að stefndi hafi ekki sent út innheimtuviðvörun eftir 7. gr. innheimtulaga nr. 9 5/2008 fær það ekki leitt til þess að stefndi hafi glatað rétti til að fá dæmdan málskostnað, sbr. dóm Hæstaréttar 5. desember 2013 í máli nr. 467/2013. Að þessu gættu og í ljósi málsúrslita verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Áfrýjandi, Summusehf., greiði stefnda, Verði tryggingum hf., 80.184 krónur.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.