399/2021

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir líkamsárás með því að hafa slegið brotaþolann A einu höggi í andlitið með þeim afleiðingum að hann hlaut vægan heilahristing. Þá var X sakfelldur fyrir brot í nánu sambandi með því að hafa endurtekið og alvarlega ógnað heilsu og velferð brotaþola, fyrrverandi sambýliskonu sinnar B og fjögurra barna sinna. Með hluta af brotunum rauf ákærði skilorð dóms frá 5. júlí 2018. Var fyrrgreindur dómur tekinn upp og X gerð refsing í einu lagi fyrir öll brotin, sbr. 60. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá lá fyrir að brot X voru framin áður en hann hlaut dóm 5. janúar 2021 fyrir nánar tilgreind brot gegn ákvæðum umferðarlaga nr. 77/2019.

Var honum samkvæmt því dæmdur hegningarauki er samsvaraði þeirri þyngingu refsingar, sem kynni að hafa orðið ef dæmt hefði verið um öll brotin í fyrra málinu, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að brot X gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni og börnum náðu yfir 20 mánaða tímabil.

Voru brotin endurtekin og alvarleg með tilheyrandi neikvæðum áhrifum á heilsu og velferð þeirra. X átti sér engar aðrar málsbætur en að hafa játað skýlaust brot gagnvart fyrrverandi sambýliskonu og börnum sínum. Að teknu tilliti til framangreinds var refsing X ákveðin fangelsi í 15 mánuði en til frádráttar kom nánar tilgreind gæsluvarðhaldsvist. Þá var X gert að greiða miskabætur til B sem þóttu hæfilega ákveðnar 1.200.000 krónur en bætur til hvers og eins barns 500.000 krónur.

Loks var X gert að greiða A 300.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og J-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 26. maí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 30. apríl 2021 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti krafðist ákæruvaldið þess að ákæru 17. mars 2021 yrði vísað frá héraðsdómi.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af ákærulið A í ákæru 10. mars 2021 en til vara og í þeim tilvikum sem ákærði játar sök er þess krafist að beitt verði vægustu refsingu sem lög leyfa. Þá krefst ákærði aðallega frávísunar á ákæru 17. mars 2021. Til vara krefst ákærði sýknu en að því frágengnu að beitt verði vægustu refsingu sem lög leyfa. Þá er krafist frávísunar einkaréttarkröfu vegna ákæruliðar A í ákæru 10. mars 2021 en til vara verulegrar lækkunar bótafjárhæðar.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða honum 806.700 krónur, eða lægri fjárhæð að mati dómsins, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. maí 2019 til 5. desember 2020 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

5

Brotaþoli, E, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. október 2020 til 24. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

6

Brotaþoli, C, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. október 2020 til 24. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

7

Brotaþoli, B, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 3.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. október 2020 til 24. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

8

Brotaþoli, D, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. október 2020 til 24. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. hins áfrýjaða dóms.

9

Brotaþoli, F, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 7. október 2020 til 24. apríl 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

10

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf ákærði skýrslu. Spiluð var upptaka af framburði brotaþolans A fyrir héraðsdómi. Loks gaf vitnið AA læknir skýrslu í gegnum fjarfundarbúnað.

Málsatvik

11

Lögreglustjórinn á Suðurnesjum höfðaði mál þetta með útgáfu ákæru 10. mars 2021.

Ákærunni er skipt upp í ákæruliði A, B og C. Í ákærulið A er ákærði sóttur til saka fyrir líkamsárás með því að hafa 21. maí 2019 slegið brotaþolann A einu höggi í andlitið með þeim afleiðingum að hann hafi hlotið vægan heilahristing, tognun á hnakka og sár og mar í andliti.

12

Í ákærulið B er ákærði sóttur til saka fyrir stórfelld brot í nánu sambandi gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni, brotaþolanum B, á tímabilinu 9. júní 2019 til 17. febrúar 2021, með því að hafa ítrekað, endurtekið og á alvarlegan og sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt ógnað lífi hennar, heilsu og velferð með líkamlegu og andlegu ofbeldi, ógnað henni, öskrað á hana, gripið og togað í hana, slegið og ýtt henni, svo sem nánar er tilgreint í ákæruliðum B. I til B. X. Er þessi háttsemi ákærða talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Til vara er háttsemi hans í ákærulið B. V talin varða við 1. mgr. 217. gr. sömu laga og háttsemi í liðum B. I til og með B. V við 233. gr. b almennra hegningarlaga. Loks er háttsemi ákærða samkvæmt ákæruliðum B. VI til og með B. X til vara talin varða við 232. gr. almennra hegningarlaga.

13

Í ákærulið C er ákærði sóttur til saka fyrir stórfelld brot í nánu sambandi og barnaverndarlagabrot gagnvart fjórum börnum sínum svo sem nánar er tilgreint í ákæruliðum C. I til C. V. Er háttsemi ákærða í þessum ákærulið talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og 1. mgr. 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en til vara 1. og 3. mgr. 99. gr. sömu laga.

14

Með ákæru 17. mars 2021 höfðaði lögreglustjórinn á Suðurnesjum annað mál á hendur ákærða þar sem hann er sóttur til saka fyrir stórfelld eignaspjöll með því að hafa 30. október 2020 hellt bensíni á pappírshandbók og í kjölfarið kveikt í henni þar sem hún lá á gólfi nánar tilgreindrar bifreiðar með þeim afleiðingum að bifreiðin brann og eyðilagðist. Er háttsemin heimfærð í ákæru til 2. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga en til vara 1. mgr. sömu lagagreinar.

15

Mál samkvæmt framangreindum ákærum 10. og 17. mars 2021 voru sameinuð með ákvörðun héraðsdómara 24. mars 2021, sbr. 1. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

16

Við þingfestingu málsins 24. mars 2021 neitaði ákærði sök samkvæmt báðum ákærum. Málið var tekið fyrir á ný 9. apríl sama ár en samkvæmt þingbók héraðsdóms kvaðst ákærði þá játa afdráttarlaust þau brot sem honum eru gefin að sök í ákærulið B og C í ákæru 10. mars 2021. Segir hins vegar í þingbókinni að hann hafi neitað sök samkvæmt ákærulið A og samkvæmt ákæru 17. mars 2021. Jafnframt kemur þar fram að ákærði hafi í sama þinghaldi fallist á bótaskyldu vegna einkaréttarkrafna er varði ákæruliði B og C í ákæru 10. mars 2021. Hann hafi hins vegar hafnað bótaskyldu vegna ákæruliðar A. Loks er bókað í þingbók að sækjandi og verjandi séu sammála um að ekki þurfi að fara fram aðalmeðferð vegna ákæruliða B og C samkvæmt ákæru 10. mars 2021.

17

Ákærði var ekki viðstaddur aðalmeðferð málsins í héraði en samkvæmt þingbók héraðsdóms upplýsti skipaður verjandi hans við upphaf aðalmeðferðarinnar að ákærði vildi ekki gefa skýrslu í málinu.

18

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök í framangreindum ákærum. Var honum gert að sæta fangelsi í fjórtán mánuði og greiða miska- og skaðabætur svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

Niðurstaða

Ákæra 17. mars 2021

19

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 skal í ákæru greina kröfur um refsingu og önnur viðurlög, svo sem sviptingu réttinda og upptöku eigna, svoog kröfu um greiðslu sakarkostnaðar.

20

Í ákæru 17. mars 2021 var ekki gætt að framangreindu lagaskilyrði en af því leiðir að vísa ber þeim hluta málsins sjálfkrafa frá héraðsdómi, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 3. júní 1999 í máli nr. 92/1999 og 25. júlí 2011 í máli nr. 446/2011.

Ákæruliður A í ákæru 10. mars 2021

21

Við skýrslutöku fyrir Landsrétti neitaði ákærði sök samkvæmt ákærulið A. Kvað hann brotaþolann A hafa stolið munum úr bifreið fyrir utan verkstæði vinar síns. Í framhaldinu hefði ákærði sett sig í samband við brotaþolann undir því yfirskini að hann vildi kaupa af honum bifreið. Þegar ákærði hitti brotaþolann hefði hann sagt honum að hann væri ekki kominn til að kaupa bifreiðina heldur endurheimta þá hluti sem brotaþolinn hefði tekið ófrjálsri hendi. Brotaþolinn hefði þá hlaupið í burtu en ákærði elt hann og gripið í öxlina á honum. Ákærði kvað ekki hafa komið til neinna líkamlegra átaka og taldi sig ekki hafa verið ógnandi í fasi.

22

Við skýrslutöku fyrir héraðsdómi lýsti brotaþolinn atvikum þannig að í kjölfar þess að ákærði hefði sakað hann um framangreindan þjófnað, sem hann hefði neitað, hafi ákærði slegið hann í andlitið. Ákærði hefði í kjölfarið veitt honum eftirför sem brotaþoli hefði tekið upp á símann sinn. Í síðastnefndri upptöku, sem liggur fyrir í gögnum málsins, má sjá ákærða rölta á eftir brotaþolanum. Sakar brotaþolinn þar ákærða um að hafa slegið sig í andlitið en ákærði neitar því. Í framburði brotaþolans fyrir héraðsdómi kemur fram að maðurinn á upptökunni sé sá sem sló hann.

23

Vitnið I, bróðir brotaþolans, gaf símaskýrslu fyrir héraðsdómi. Sagðist hann ekki hafa séð ákærða slá brotaþolann en hann hafi séð að kinn hans hafi verið rauð eftir samskipti við ákærða og félaga hans sem hafi verið í fylgd með honum. Spurður sagði hann að bróðir sinn hefði ekki haft neina áverka á andliti áður en hann fór út til að hitta þá. Eiginkona I, vitnið J, sem jafnframt gaf símaskýrslu fyrir héraðsdómi, bar að brotaþolinn hefði enga áverka haft á andliti áður en hann fór út. Í skýrslu hennar kom jafnframt fram að hún hefði séð lófa manns á lofti „beint á móti andliti“ brotaþolans en hún hefði ekki séð hvort hann hefði þá verið búinn að slá hann. Vinkona brotaþolans, vitnið K, bar við skýrslutöku fyrir héraðsdómi að þegar hún hefði komið að honum hafi hann verið með „roða í kinn [...] eins og honum hefði verið rekinn kinnhestur, verið sleginn utanundir“. Hafi áverkinn verið mjög sýnilegur. Í skýrslu vitnisins G fyrir héraðsdómi, sem var með ákærða í för í umrætt sinn, kom fram að ákærði hefði hugsanlega ýtt brotaþolanum þegar þeir rifust. Sagðist hann ekki getað svarað því hvort ákærði hafi slegið hann þar sem hann hafi ekki séð það. Kom jafnframt fram í skýrslu hans: „[...] X er bara X. Hann gæti hafa slegið til hans [...]“.

24

Í frumskýrslu lögreglu sem tekin var á vettvangi kemur meðal annars fram að brotaþolinn hafi verið „sjáanlega bólginn á vinstra kinnbeini“. Fær þessi lýsing stoð með mynd sem var tekin af brotaþolanum og er birt í skýrslunni. Fyrir liggur að brotaþolinn fór sama dag á slysa- og bráðadeild [...]þar sem hann var skoðaður af AA lækni. Í læknabréfi hans 23. ágúst 2019 kemur fram að brotaþolinn hafi þá verið aumur við snertingu og marinn og bólginn yfir kinnbeini vinstra megin. Hann hafi verið ljósfælinn, með höfuðverk, svima og verið óglatt. Í samanteknu áliti AA kemur fram að brotaþolinn hafi verið með vægan heilahristing, tognun á hnakka og mar á andliti, en sem fyrr greinir staðfesti AA vottorðið við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

25

Fallist er á þá niðurstöðu héraðsdóms að framburður brotaþola sé trúverðugur um að ákærði hafi slegið hann í andlitið í umrætt sinn. Fær framburður hans stoð í framburðum framangreindra vitna um að hann hafi verið með áverka á andliti eftir fyrrgreind samskipti hans við ákærða. Fær framburður brotaþola jafnframt stoð í læknabréfi AA 23. ágúst 2019 og frumskýrslu lögreglu. Verður niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt þessum ákærulið því staðfest en háttsemin er þar réttilega heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliðir B og C í ákæru 10. mars 2021

26

Sem fyrr greinir játaði ákærði þá háttsemi sem er tilgreind í ákæruliðum B og C. Í framburði hans fyrir Landsrétti kom fram að samskipti hans og brotaþolans B hefðu almennt verið góð en þó hefði komið til pústra þeirra á milli í gegnum tíðina. Um hefði verið að ræða rifrildi á milli þeirra en hann teldi lýsingu atburða vera einhliða, þótt hann vildi ekki draga játningu sína til baka. Ákærði kvað brotaþolann hafa sært sig og hafi hann reiðst en hann ætti erfitt með tilfinningastjórn. Kvaðst ákærði ekki hafa ætlað að ógna lífi, heilsu og velferð brotaþolans og sagðist sjá mikið eftir umræddum samskiptum sínum við hana.

27

Þótt ákærði hafi játað brot samkvæmt ákæruliðum B og C er á því byggt í málsvörn hans fyrir Landsrétti að háttsemin hafi ekki verið réttilega heimfærð til refsiákvæða í hinum áfrýjaða dómi. Í yfirlýsingu hans um áfrýjun 17. maí 2021 er þessu lýst þannig að um hafi verið að ræða „einstaka minniháttar atvik á löngu tímabili“ sem heyri ekki undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

28

Sú háttsemi sem þessir ákæruliðir ná til átti sér stað á 20 mánaða tímabili, nánar tiltekið á tímabilinu 9. júní 2019 til 17. febrúar 2021. Í ákæruliðum B. I til B. V er að finna lýsingu á nánar tilgreindri háttsemi ákærða 9. júní 2019 til 2. október 2020 gagnvart brotaþolanum B. Í ákæruliðum B. VI til B. X er svo að finna upptalningu á samskiptum hans við hana í gegnum síma, smáskilaboð og félaga sinn G á tímabilinu 13. október 2020 til 17. febrúar 2021. Fyrir liggur að á þeim tíma lá fyrir ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum 8. október 2020 um nálgunarbann. Í ákærulið C eru brot samkvæmt ákæruliðum B. I, B. II, B. III, B. V og B. IX heimfærð til refsiákvæða með tilliti til þess hvernig þau horfa við börnum ákærða sem voru vitni að háttseminni.

Af hálfu ákærða hefur meðal annars verið vísað til þess að með þeim samskiptum sem lýst er í ákæruliðum B. VI til B. X hafi hann gerst brotlegur við ákvæði 1. mgr. 232. gr. almennra hegningarlaga um brot gegn nálgunarbanni en ekki 1. mgr. 218. gr. b sömu laga. Þá sé rétt að heimfæra þá háttsemi sem ákæruliður B. V. nái til undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga fremur en 1. mgr. 218. gr. b sömu laga.

29

Ákvæði 218. gr. b var bætt inn í almenn hegningarlög með 4. gr. laga nr. 23/2016 sem tóku gildi 5. apríl sama ár. Í almennum athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga segir meðal annars að með ákvæðinu sé horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlegu þjáningu sem ofbeldið hefur í för með sér. Eigi að virða ofbeldisbrot í nánum samböndum heildstætt og eftir atvikum án þess að sanna þurfi hvert og eitt tilvik fyrir sig. Sé ákvæðinu fyrst og fremst ætlað að ná yfir háttsemi sem staðið hafi yfir í lengri eða skemmri tíma þótt því yrði jafnframt beitt um einstök alvarlegri tilvik. Áhersla sé lögð á það ógnarástand sem slík tegund ofbeldis geti skapað og þá langvarandi andlegu þjáningu sem því geti fylgt. Þá sé eitt af markmiðum ákvæðisins að auka réttarvernd barna sem búi við ofbeldi á heimilum. Ákvæðið verndi þannig öll börn sem eru í þeirri aðstöðu að lífi þeirra, heilsu eða velferð sé ógnað, „hvort sem athafnirnar sem beitt er til að skapa ógnina beinast beinlínis gegn þeim sjálfum eða gegn þeirra nánustu.“ Í athugasemdum með 4. gr. segir meðal annars að ofbeldi í nánum samböndum geti birst á ýmsa vegu, svo sem með andlegu ofbeldi þar sem er beitt grófum og endurteknum uppnefnum, niðurlægingu og ásökunum.

30

Sé horft til framangreindra athugasemda í lögskýringargögnum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 23/2016 verður fallist á það með ákæruvaldinu að við mat á heimfærslu háttseminnar undir refsiákvæði beri að líta heildstætt á þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæruliðum B og C. Um er að ræða endurtekin atvik á ríflega 20 mánaða tímabili sem fallist er á að hafi falið í sér alvarlega ógn við heilsu og velferð brotaþola, sbr. 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Eins og atvikum málsins háttar verður lagt til grundvallar að um viðvarandi ógnarástand hafi verið að ræða gagnvart brotaþolum, þótt níu mánuðir hafi í eitt skipti liðið á milli þeirrar háttsemi sem ákært er fyrir, sbr. þann tíma sem leið á milli þeirrar háttsemi sem er tilgreind í ákæruliðum B. I. og B. II. Eins og hér stendur á verður að líta svo á að sú háttsemi sem tilgreind er í ákæruliðum B. VI. til B. X., og fól eins og fyrr greinir í sér brot á nálgunarbanni ákærða, hafi verið liður í því að viðhalda því ógnarástandi sem hafði skapast gagnvart brotaþolum. Verða þeir ákæruliðir því heimfærðir til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga þótt þeir gætu að efni til jafnframt átt undir 1. mgr. 232. gr. sömu laga. Hefur ekki þýðingu þótt fyrir liggi að brotaþolinn B hafi í eitt skipti ekki svarað símanum er ákærði hringdi til hennar 13. október 2020, sbr. ákærulið B. VI, enda verður að líta svo á, eins og hér háttar til, að brot gagnvart 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga hafi verið fullframið er hann hringdi til hennar, óháð því hvort hún svaraði. Líta verður svo á að með því hafi ákærði viðhaldið því ógnarstandi sem þá hafði skapast gagnvart brotaþolum. Gildir hið sama um þá háttsemi sem er tilgreind í ákærulið B. IX. er félagi ákærða, G, kom á heimili brotaþola fyrir hans hönd eins og þar er nánar lýst.

31

Í ákæruliðum B og C er ákærða gefin að sök „stórfelld brot“ í nánu sambandi gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni og fjórum börnum sínum sem hafi verið framin á „sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt“. Sé horft til þeirra rannsóknargagna sem liggja fyrir um þessa háttsemi ákærða verður ekki fallist á að um stórfelld brot í nánu sambandi hafi verið að ræða sem hafi verið framin á sérstaklega sársaukafullan og meiðandi hátt, enda heyrir slík háttsemi undir 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga en ekki 1. mgr. sömu lagagreinar sem ákæran nær til.

32

Í ákærulið C er háttsemi ákærða jafnframt heimfærð til 98. gr. barnaverndarlaga en til vara 1. og 3. mgr. 99. gr. sömu laga. Sú háttsemi sem tilgreind er í þessum ákærulið verður, að teknu tilliti til þeirra rannsóknargagna sem liggja fyrir, heimfærð til 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Í lögskýringargögnum með 4. gr. laga nr. 23/2016 kemur hins vegar fram að gert sé ráð fyrir að 218. gr. b verði að jafnaði beitt einni og sér en ekki samhliða öðrum ákvæðum almennra hegningarlaga sem mæla fyrir um lægri refsingu. Ekki sé hins vegar útilokað að ákvæðinu verði beitt samhliða öðrum ákvæðum sem mæla fyrir um hærri refsimörk. Er til þess að líta að 1. mgr. 218. gr. b er sérákvæði um ofbeldi gagnvart börnum og öðrum í nánu sambandi með hærri refsimörk en refsiákvæði 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Ákvæðið tæmir því sök gagnvart framangreindum ákvæðum barnaverndarlaga og verður háttsemi ákærða því ekki jafnframt heimfærð til þeirra, sbr. dóm Hæstaréttar 9. mars 2022 í máli nr.

33

Samkvæmt öllu framangreindu verður lagt til grundvallar að ákærði hafi með þeirri háttsemi sem lýst er í ákæruliðum B og C, endurtekið og alvarlega ógnað heilsu og velferð brotaþola, sbr. 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningaralaga. Verður háttsemin samkvæmt því heimfærð til þess ákvæðis.

Refsing

34

Ákærði hefur verið sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. 218. gr. b sömu laga. Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 5. júlí 2018 var hann dæmdur í sjö mánaða fangelsi, skilorðsbundið í tvö ár, fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga, 1. mgr. 217. gr., 1. mgr. 257. gr. og 1. mgr. 106. gr. sömu laga. Ákærði hefur með brotum sem tilgreind eru í ákærulið A og í ákæruliðum B. I til B. III og í ákæruliðum C. I til C. III rofið skilorð þess dóms. Ber því að taka dóminn upp og gera ákærða refsingu í einu lagi fyrir öll brotin, sbr. 60. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Þá liggur fyrir eins og nefnt er í hinum áfrýjaða dómi að brot ákærða voru framin áður en hann hlaut dóm 5. janúar 2021 í Héraðsdómi Reykjaness fyrir brot gegn ákvæðum umferðarlaga nr. 77/2019. Verður honum samkvæmt því dæmdur hegningarauki er samsvarar þeirri þyngingu refsingar, sem kynni að hafa orðið ef dæmt hefði verið um öll brotin í fyrra málinu, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga.

35

Svo sem fyrr er rakið náðu brot ákærða gagnvart fyrrverandi sambýliskonu og börnum hans yfir 20 mánaða tímabil. Voru brotin endurtekin og alvarleg með tilheyrandi neikvæðum áhrifum á heilsu og velferð þeirra. Ákærði á sér engar aðrar málsbætur en að hafa játað skýlaust þau brot sem tilgreind eru í ákæruliðum B og C. Að teknu tilliti til framangreinds verður refsing ákærða ákveðin fangelsi í 15 mánuði. Til frádráttar kemur gæsluvarðhaldsvist sem ákærði sætti 31. október til 3. nóvember 2020 og 19. febrúar til 9. apríl 2021.

Einkaréttarkröfur og sakarkostnaður

36

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður sú niðurstaða staðfest að ákærða verði gert að greiða brotaþolunum B og börnum hans miskabætur, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Að teknu tilliti til þeirra sjónarmiða sem fyrr eru rakin um alvarleika brotanna þykja bætur til brotaþolans B hæfilega ákveðnar 1.200.000 krónur en bætur til hvers og eins barns 500.000 krónur svo sem kveðið er á um í hinum áfrýjaða dómi. Ákvæði héraðsdóms um almenna vexti og dráttarvexti af miskabótakröfunum er staðfest með þeirri breytingu að upphafstími almennra vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 miða st við 17. febrúar 2021 er þeirri háttsemi sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir og bótaskylda hans nær til lauk.

37

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sú niðurstaða staðfest að ákærða verði gert að greiða brotaþolanum A miskabætur, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Þykja þær hæfilega ákveðnar 300.000 krónur með vöxtum eins og kveðið er á um í hinum áfrýjaða dómi. Fyrir liggur reikningur vegna lækniskostnaðar brotaþola að fjárhæð 6.700 krónur sem ákærða verður jafnframt gert að greiða með vöxtum og dráttarvöxtum eins og greinir í dómsorði. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

38

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest að öðru leyti en því að vegna frávísunar ákæru 17. mars 2021 verður ákærða gert að greiða 2/3 hluta hans en 1/3 skal greiðast úr ríkissjóði.

39

Ákærði greiði 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið sama hlutfall málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans og þóknunar skipaðs réttargæslumanns annarra brotaþola en A sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.

Dómsorð :

Málinu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar ákæru 17. mars 2021.

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhaldsvist hans 31. október 2020 til 3. nóvember sama ár og 19. febrúar 2021 til 9. apríl sama ár.

Ákærði greiði B 1.200.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. febrúar 2021 til 24. apríl 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um miskabætur til F, C, D og E skal vera óraskað að öðru leyti en því að upphafstími vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 skal miðast við 17. febrúar 2021.

Ákærði greiði A 306.700 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 21. maí 2019 til 5. desember 2020 auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags og 446.400 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað að öðru leyti en því að ákærði greiði 2/3 hluta hans en 1/3 greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði greiði 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem nemur samtals 2.495.427 krónum, þar með talið 2/3 hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda hans U-kk-ef S-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.674.000 krónur, og 2/3 hluta þóknunar skipaðs réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 669.600 krónur.

Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.