717/2021

Útdráttur

D var ákærður fyrir tilraun til manndráps samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa ítrekað lagt til A með exi í höfuð og búk með þeim afleiðingum meðal annarra að A hlaut opinn 7 cm skurð frá miðju enni að hársrót, brot á höfuðkúpu og andlitsbeinum, 5 cm skurð á brjóstkassa og skurð á upphandlegg. Þá var D jafnframt ákærður fyrir vopnalagabrot með því að hafa haft í vörslum sínum nánar tilgreind vopn. D játaði vopnalagabrot sín fyrir héraðsdómi og undi sakfellingu fyrir það brot. Í dómi Landsréttar var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um að D hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu og að ætla mætti að refsing bæri árangur, sbr. 16. gr. sömu laga.

Þá væri ekkert fram komið sem benti til annars en að A hafi hlotið þá áverka sem lýst var í ákæru á meðan hann og D voru saman inni í herbergi þess síðarnefnda en samkvæmt gögnum málsins og vitnisburði lækna samrýmdust áverkar A því eggvopni sem beitt var. Mætti þannig einu gilda þótt A minntist þess ekki sérstaklega hvernig hann hlaut áverka á neðanverðu enni og hægri upphandlegg. Með vísan til framangreinds og þess sem að öðru leyti var rakið í dómi Landsréttar var D sakfelldur fyrir að hafa í umrætt sinn veist að A með þeim hætti sem greindi í ákæru með þeim afleiðingum sem þar var lýst og að hafa með því gerst sekur um tilraun til manndráps.

Með hliðsjón af 1., 3. og 5. tölulið 1. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing D hæfilega ákveðin fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Þá var ákvæði héraðsdóms um upptöku vopna staðfest og D gert að greiða A 2.000.000 króna í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 10. nóvember 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 8. júní 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 27. október 2021 í málinu nr. S- 1087/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd. Þá er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um upptöku vopna og muna.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins, til vara að honum verði ekki gerð refsing en að því frágengnu að hún verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4

Af hálfu brotaþola, A, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum 5.000.000 króna í miskabætur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. október 2020 til 6. júní 2021 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu hans.

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi. Þá gáfu ákærði, brotaþoli og vitnið B geðlæknir viðbótarskýrslur. Að auki voru spilaðar hljóðupptökur af framburði vitnanna C réttarmeinafræðing sog D heila- og taugaskurðlæknis fyrir héraðsdómi.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Málsatvikum og framburði ákærða og vitna fyrir héraðsdómi eru gerð viðhlítandi skil í hinum áfrýjaða dómi. Í framburði ákærða fyrir Landsrétti kom ekkert nýtt fram sem þýðingu getur haft við úrlausn málsins. Í vitnisburði sínum skýrði brotaþoli svo frá að hann hefði hlotið alla þá áverka sem getið er um í ákæru á meðan hann var staddur inni í herbergi ákærða í umrætt sinn. Þá lýsti hann því að hann hefði gert sér grein fyrir því að ákærði væri að gera sig líklegan til að slá hann með exinni og að hann hefði þá hallað höfðinu aðeins fram þar sem það væri betra að fá hana í hnakkann en á framanvert höfuðið. Hann hefði setið á rúmi ákærða og verið að standa upp á sama augnabliki og hann fékk exina í höfuðið. Um líðan sína í dag skýrði brotaþoli svo frá að hann fengi oft höfuðverkjaköst sem hann hefði ekki fundið fyrir áður en hann varð fyrir árás ákærða. Fyrir Landsrétt hefur verið lagt vottorð sérfræðings í heila- og taugasjúkdómum 8. nóvember 2022 þar sem fram kemur að brotaþoli hafi einnig lýst öðrum einkennum sem samrýmst geti því að hann glími við „eftir- heilahristings heilkenni“ og að öllum líkindum sé um varanleg einkenni að ræða þar sem tvö ár séu liðin frá því að árásin átti sér stað.

Niðurstaða

7

Í málinu er ákærða í 1. lið ákæru gefin að sök tilraun til manndráps laugardaginn 31. október 2020, að [...], með því að hafa ítrekað lagt til brotaþola með exi með 8 cm löngu blaði, í höfuð og búk, með þeim afleiðingum að hann hlaut opinn 7 cm skurð frá miðju enni að hársrót, brot á höfuðkúpu og andlitsbeinum, áverkainnanbastsblæðingu, 5 cm skurð neðar á enni, 5 cm skurð hægra megin á brjóstkassa og 6- 7 cm skurð á hægri upphandlegg. Fyrir héraðsdómi krafðist ákærði sýknu af þessum sakargiftum og reisti þá kröfu einkum á því að áverka brotaþola mætti rekja til þess að exin hafi hrokkið í höfuð hans þegar ákærði hafi verið að reyna að ná henni af honum. Með hinum áfrýjaða dómi var sýknukröfu hafnað og talið sannað að ákærði hafi af ásetningi lagt til brotaþola með exi sem komið hafi í höfuð hans og síðan hrokkið niður á brjóstkassa hans með þeim afleiðingum sem að framan er lýst, þó að undanskildum 5 cm skurði „neðar á enni“ og skurði á upphandlegg, enda væri ósannað að ákærði hafi lagt ítrekað til brotaþola. Segir í héraðsdómi að árás ákærða hafi verið gerð með vopni sem augljóslega sé til þess fallið að bana manni með, ef reitt er til höggs af afli svo sem sannað sé að ákærði hafi gert. Hafi ákærða hlotið að vera þetta ljóst en hending ein hafi ráðið því að ekki hlaust bani af atlögunni.

Var það því niðurstaða héraðsdóms að ákærði hafi með háttsemi sinni brotið gegn 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

8

Í 2. lið ákæru er ákærða gefið að sök vopnalagabrot 31. október 2020 með því að hafa haft í vörslum sínum hníf með 17 cm löngu blaði, hníf með 13,5 cm blaði, tvo kasthnífa, fjaðrahníf og sverð. Hann játaði þetta brot sitt fyrir héraðsdómi og var sakfelldur fyrir það með hinum áfrýjaða dómi. Unir ákærði þeirri niðurstöðu og kemur hún því ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

9

Krafa ákærða um sýknu af ákæru fyrir tilraun til manndráps er sem fyrr byggð á því að brotaþoli hafi hlotið áverka sína þegar ákærði hafi verið að reyna að afvopna hann.

Því hafi verið um óhapp að ræða en ekki ásetning til að svipta brotaþola lífi. Þá er sýknukrafa jafnframt byggð á sakhæfisskorti, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga, en ákærði glími við andleg veikindi og [...] sem sé afleiðing líkamsárásar sem hann hafi orðið fyrir sem ungur maður. Kröfu sína um að honum verði ekki gerð refsing reisir ákærði á því að háttsemi hans sé honum refsilaus þar sem hann hafi verið að verjast og afstýra yfirvofandi árás brotaþola, sbr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Þá er þessi krafa einnig studd þeim rökum að refsing muni ekki bera árangur gagnvart ákærða, sbr. 16. gr. sömu laga. Kröfu sína um að refsing verði milduð byggir ákærða á því að líkamstjón brotaþola hafi átt rætur sínar að rekja til átaka sem orðið hefðu á milli þeirra og sem brotaþoli hefði stofnað til með ógnandi hegðun með hættulegu vopni.

Því beri við ákvörðun refsingar að horfa til 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga. 10

Í kröfu ákæruvalds um sakfellingu samkvæmt ákæru felst að ákærði verði fundinn sekur um að hafa ítrekað lagt til brotaþola með exi og orðið valdur að öllum þeim áverkum sem getið er í ákæru. Þannig standi ekki efni til að undanskilja í sakfellingu þá áverka sem brotaþoli var með á hægri upphandlegg og neðanverðu enni.

11

Fallist er á með héraðsdómi að ákærði hafi verið sakhæfur í skilningi 15. gr. almennra hegningarlaga á verknaðarstundu 31. október 2020 og að ætla megi að refsing beri árangur, sbr. 16. gr. sömu laga, en eins og rakið er í héraðsdómi styðst sú niðurstaða við matsgerð dómkvadds manns. Er þá jafnframt til þess að líta að samkvæmt 29. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga skulu fangar njóta sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir, sbr. lög um heilbrigðisþjónustu.

12

Í málinu er ekki annað fram komið en að brotaþoli hafi hlotið þá áverka sem lýst er í ákæru á meðan hann og ákærði voru saman inni í herbergi þess síðarnefnda. Engar vísbendingar eru um að maður sem þar var einnig staddur hafi átt hlut að máli.

Samkvæmt gögnum málsins og vitnisburði lækna samrýmast áverkar brotaþola því að eggvopni hafi verið beitt. Að þessu athuguðu og að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms verður ákærði sakfelldur fyrir að hafa í umrætt sinn veist að brotaþola með þeim hætti sem greinir i ákæru og með þeim afleiðingum sem þar er lýst. Má þannig einu gilda þótt brotaþoli minnist þessi ekki sérstaklega hvernig hann hlaut áverka á neðanverðu enni og hægri upphandlegg. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann jafnframt staðfestur um heimfærslu þessa brots ákærða til refsiákvæða og að ekkert haldbært hafi komið fram í málinu sem rennt geti stoðum undir það að verknaður hans hafi verið honum refsilaus vegna neyðarvarnar.

13

Refsing fyrir það hegningarlagabrot sem ákærði er samkvæmt framansögðu sakfelldur fyrir skal að lágmarki nema fimm ára fangelsi. Í máli þessu er sakfelling fyrir tilraun til manndráps byggð á því að með því að beita exi á þann hátt sem lýst er í ákæru hafi ákærði framið lífshættulegan verknað og ljóst sé að hending ein réði að ekki hlaust bani af. Verður því ekki á það fallist með héraðsdómi að höfð verði hliðsjón af 2. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga við ákvörðun refsingar, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 7. febrúar 2008 í máli nr. 438/2007. Eins og málið er vaxið geta ákvæði 74. gr. sömu laga ekki heldur leitt til þess að refsing verði ákveðin þannig að farið sé niður fyrir nefnda lágmarksrefsingu og ákvæði 3. mgr. 218. gr. c laganna koma ekki heldur til álita við ákvörðun hennar enda ekkert komið fram um að þær aðstæður sem lýst er í ákvæðinu eigi við í málinu.

14

Auk framangreinds hegningarlagabrots tekur sakfelling í málinu eins og áður er getið til brots gegn vopnalögum. Sakaferill ákærða er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram var ákærði með dómi Héraðsdóms Reykjaness 9. október 2020 dæmdur í átta mánaða fangelsi, þar af fimm mánuði skilorðsbundið til tveggja ára, fyrir fíkniefna- og vopnalagabrot, þjófnaði, hótanir, brot gegn lögreglulögum, gripdeild og eignaspjöll. Ákærði áfrýjaði dóminum til Landsréttar sem staðfesti hann með dómi sínum 17. september 2021 í máli nr. 672/2020. Héraðsdómurinn hafði ekki verið birtur ákærða þegar hann framdi þau brot sem mál þetta varðar og fólu þau því ekki í sér rof á skilorði. Allt að einu ber samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga að dæma upp skilorðsbundinn hluta refsingar samkvæmt þeim dómi og ákveða ákærða refsingu í einu lagi fyrir þann hluta og brotin sem hann er nú sakfelldur fyrir.

15

Samkvæmt öllu framansögðu og með hliðsjón af 1., 3. og 5. tölulið 1. mgr. 70. gr. og sex mánuði. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 1. nóvember 2020 til 22. janúar 2022, sbr. 76. gr. laga nr. 19/1940.

16

Að virtum atvikum öllum og þeim gögnum sem liggja fyrir um miska brotaþola verður ákærða gert að greiða honum 2.000.000 króna í miskabætur eftir a-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 með vöxtum eins og ákveðnir voru í héraðsdómi.

17

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og upptöku eru staðfest.

18

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða með virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ákærði, D-kk-nf N-kk-nf, sæti fangelsi í fimm ár og sex mánuði. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald hans frá 1. nóvember 2020 til 22. janúar 2021.

Ákærði greiði A 2.000.000 króna með vöxtum eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað og upptöku skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.546.640 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef H. V-kk-ef lögmanns, 976.500 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 502.200 krónur.