615/2018

Útdráttur

DHS var sakfelldur fyrir manndráp samkvæmt 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og tilraun til manndráps samkvæmt 211. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. sömu laga, með því að hafa veist að A og B með hníf og margsinnis lagt til þeirra og stungið þá með hnífnum. Hann stakk A í bringu vinstra megin og gekk hnífurinn inn í hjartað, í hægri öxl og tvívegis í bakið og lét A lífið af sárum sínum fimm dögum síðar. DHS stakk B í bakið, í vinstri öxl, í vinstri upphandlegg og í vinstri kálfa og olli sú stunga slagæðarblæðingu. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að sannað þætti að atlaga DHS að A og B hefði verið ofsafengin. Honum hefði ekki getað dulist að líklegustu afleiðingarnar af hnífstungunum yrðu þær að A hlyti bana af. Jafnframt hefði honum hlotið að vera ljóst að atlaga hans að B hefði verið stórhættuleg en ekki látið það aftra gerðum sínum. Því yrði huglæg afstaða DHS til þess verknaðar metin sem lægsta stig ásetnings. Þá vísaði rétturinn meðal annars einnig til þess að með hliðsjón af þeim sérfræðilegu gögnum sem aflað hefði verið um geðheilsu DHS og andlegt ástand hans á verknaðarstundu og aðdraganda og framvindu ofsafenginnar atlögu hans, kæmi ekki til álita að fella niður eða færa niður refsingu has með vísan til ákvæða almennra hegningarlaga. Refsing hans var ákveðin fangelsi í 17 ár og var honum gert að greiða B og foreldrum A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 10. júlí 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. júní 2018 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar.

4 Brotaþolinn B krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða honum 2.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 3. desember 2017 til 18. mars 2018 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann staðfestingar héraðsdóms um fjárhæð bóta og vexti. Þá krefst hann staðfestingar á ákvæði héraðsdóms um þóknun skipaðs réttargæslumanns síns í héraði og að ákærði verði dæmdur til að greiða þóknun réttargæslumanns síns fyrir Landsrétti.

5 C krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni 10.867.237 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt IV. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2018 til greiðsludags. D krefst þess að ákærða verði gert að greiða honum 10.000.000 króna með sömu dráttarvöxtum. Bæði krefjast staðfestingar á réttargæsluþóknun í héraði og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6 Í undirbúningsþinghaldi 13. júní 2019 var af hálfu ákærða fallið frá ósk sem fram kom í greinargerð um að hann gæfi viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti og að vitni yrðu kvödd fyrir Landsrétt til skýrslugjafar svo og ósk um að framburður ákærða og vitna við meðferð málsins í héraði yrði spilaður við aðalmeðferð þess fyrir Landsrétti. Af hálfu ákæruvaldsins var ekki talin þörf á slíkri sönnunarfærslu. Sakflytjendur lýstu því yfir að endurrit í ágripi gæfu góða mynd af skýrslugjöf ákærða og vitna við aðalmeðferð málins í héraði. Landsréttur ákvað 19. júní 2019 að ekki yrðu teknar skýrslur af ákærða og að upptökur af skýrslum í héraði yrðu ekki spilaðar við aðalmeðferðina.

7 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur úr öryggismyndavélum frá Austurvelli aðfaranótt 3. desember 2017.

Niðurstaða

8 Eins og fram kemur í ákæru 2. mars 2018 voru þeir A og B stungnir fjórum stungum hvor með hnífi á Austurvelli í Reykjavík aðfaranótt 3. desember 2017. Ein hnífstungan sem A varð fyrir kom framan á bringu hans vinstra megin og gekk hnífurinn inn í hjartað með þeim afleiðingum að hann lést fimm dögum síðar. Önnur stunga kom á hægri öxl A en tvær í bakið. B hlaut tiltölulega grunn stungusár efst á bak vinstra megin, ofan á vinstri öxl, á vinstri upphandlegg og dýpri stungu í vinstri kálfa sem rauf slagæð.

9 Fyrir héraðsdómi kannaðist ákærði við að hafa lent í átökum við tvo menn á Austurvelli umrædda nótt en kvaðst ekki muna til þess að hafa verið með hníf meðferðis eða að hafa beitt hníf í átökunum. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi greindi ákærði fyrir héraðsdómi frá aðdraganda átakanna. Hann kvaðst hafa setið á bekk á Austurvelli og verið að reyna að ná áttum eftir rifrildi við kærustu sína þegar tveir menn hafi komið að honum og gefið sig á tal við hann. Hann hafi sagt þeim að hann vildi vera í friði. Það hafi þeir ekki tekið til greina heldur „koma alltaf einhvern veginn nær og svona eins og þrengja að mér“. Annar þeirra hafi síðan sparkað í ökklann á honum. Hann hafi staðið upp en þá fengið högg aftan á hnakkann og dottið út. Eftir það hafi hann ekkert munað þar til hann lá á bakinu á jörðinni með A ofan á sér. A hafi staðið upp og ætlað að hlaupa í burtu en hrunið í jörðina. Ákærði hafi þá staðið á fætur, gengið í áttina að honum og ýtt við honum en síðan gengið burtu. Hann hafi þá hringt í E vin sinn og beðið hann um að sækja sig og hafi E tekið hann upp í bifreið sína hjá BSÍ og ekið honum heim. Ákærði kannaðist við að eiga hníf sem lögregla lagði hald á þegar hann var handtekinn síðar um nóttina.

10 Mannerfðafræðileg rannsókn sem fram fór á rannsóknarstofu sænsku lögreglunnar leiddi í ljós að blóðsýni sem tekin voru af blaði hins haldlagða hnífs reyndust ýmist vera úr ákærða eða honum og A en ekkert þeirra úr B. Ákærði gaf þær skýringar á blóðinu á hnífnum að hann hefði farið í gönguferð með hnífinn eftir að hann kom heim til sín og taldi að blóð úr skurðsári sem hann var með á hendi og úr fötum hans hefði borist á hnífinn þegar hann handlék hann eftir heimkomuna.

11 Með framburði vitnanna F, G, I og H, sem þekktu til ákærða og voru á Austurvelli umrætt sinn, þykir sannað að ákærði lenti í átökum við þá A og B. Vitnið G bar fyrir héraðsdómi að hún hefði séð ákærða handleika hníf þar sem hann sat á bekk á Austurvelli áður en til átakanna kom og að hann hefði haldið á hnífnum meðan á þeim stóð. Hún kvaðst hins vegar ekki hafa séð ákærða stinga þá A og B. Vitnin kváðust hafa talið að höggum og spörkum hefði verið beitt í átökunum. Vitnin F, I og H kváðust ekki hafa gert sér grein fyrir því að hníf hefði verið beitt í átökunum fyrr en þau sáu B hlaupa blóðugan í burtu og A hníga blóðugan til jarðar. K og J báru fyrir héraðsdómi að þau hefðu átt leið um Austurvöll umrædda nótt og vikið úr vegi fyrir ákærða sem hafi verið með hníf í hendi.

12 T réttarmeinafræðingur, sem annaðist réttarkrufningu á líki brotaþolans A, bar fyrir héraðsdómi að líklegt væri að umræddur hnífur, sem fannst hjá ákærða og honum var sýndur fyrir dómi, væri sá sem olli áverka á hjarta A og það sama gilti um hina áverkana.

13 Upptökur úr öryggismyndavélum frá Austurvelli umrædda nótt eru afar óskýrar en sýna þó upphaf og endi þeirra samskipta ákærða, A og B sem vitni hafa borið um og þá um leið að sú atburðarás sem hófst með afskiptum A og B af ákærða og lauk með því að A hné til jarðar tók aðeins um 25 sekúndur. Þá sýna upptökurnar að B hljóp í burtu frá ákærða og A fljótlega eftir að til átakanna kom en sneri strax við, að því er virðist til að koma A til hjálpar en hljóp haltrandi í burtu af Austurvelli nokkru áður en A hné til jarðar og ákærði fór af vettvangi.

14 Framburður framangreindra vitna fyrir héraðsdómi fær nokkurn stuðning í framburði vitnisins E, sem er vinur ákærða, en hann bar fyrir héraðsdómi að hann hefði tekið ákærða upp í bifreið sína hjá BSÍ og ekið honum heim. Á leiðinni hafi þeir stoppað og ákærði þá tjáð honum að hann hefði stungið tvo menn og vissi ekki hvort annar myndi lifa af. Ákærði hefði sagst hafa verið grátandi eftir rifrildi við kærustu sína þegar þessir menn hefðu komið að honum og sparkað í sköflunginn á honum. Ákærði hefði sagt að hann hefði „snappað“ og ráðist á þá. Ákærði hefði stungið þá í síðuna og bakið og annar hlaupið í burt og dottið en ákærði forðað sér. Vitnið kvaðst ekki hafa séð ákærða með hníf.

15 Með vísan til framburðar vitnisins G sem kvaðst hafa séð ákærða með hníf áður en þeir A og B nálguðust hann og einnig í átökum ákærða við þá, framburðar vitnanna K og J sem kváðust hafa séð ákærða með hníf þegar hann gekk af vettvangi átakanna, upptaka úr öryggismyndavélum sem sýna hversu skamman tíma átökin stóðu yfir, framangreindrar mannerfðafræðilegrar rannsóknar á blóði sem fannst á hníf sem ákærði hafði í fórum sínum við handtöku, framburðar brotaþolans B sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi og framburðar framangreindra fjögurra vitna um átök milli ákærða og þeirra A og B en þessir framburðir fá nokkurn stuðning í framburði ákærða sjálfs, eins langt og hann nær, og vitnisins E, þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði stakk þá A og B báða margsinnis með hnífi sem hann hafði meðferðis eins og lýst er í ákæru, með þeim afleiðingum sem þar er lýst.

16 Af hálfu ákærða er því meðal annars haldið fram að þeir A og B hafi átt upptök að átökunum með því að verða ekki við óskum hans um að láta sig í friði, sparka í hann og slá hann aftan í hnakkann. Þeir hafi haft hann undir í átökunum og hann beitt hnífnum í nauðvörn. Af þeirri ástæðu beri að sýkna hann með vísan til 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

17 Vitnin F, G, I og H báru fyrir héraðsdómi með nokkuð ólíkum hætti um upptök átakanna og þá stuttu atburðarás sem fylgdi í kjölfarið. Þeim bar öllum saman um að ákærði hefði verið í miklu uppnámi, grátið og talað við sjálfan sig auk þess sem vitnið G kvaðst hafa séð ákærða veifa hníf áður en til átakanna kom. Vitnin F og G báru báðar að þeim hefði virst A og B nálgast ákærða í friðsamlegum tilgangi og vera rólegir en vitnið F bar auk þess að ákærði hefði strax orðið mjög árásargjarn og staðið upp. Vitnið H taldi að þeir A og B hefðu byrjað að atast í ákærða. Vitnið I kvaðst í fyrstu hafa snúið baki í ákærða og tvímenningana og ekki séð nákvæmlega hvernig átökin hófust. Vitnin fjögur töldu öll að annar þeirra, A eða B, hefði sparkað í ákærða eða í áttina að honum þar sem hann sat eða eftir að hann stóð á fætur og í kjölfarið hefðu brotist út átök. Ekkert vitnanna bar að ákærði hefði verið sleginn í hnakkann í upphafi átakanna. Vitnin töldu öll að ákærði hefði einhvern tímann lent undir í átökunum. Vitnið H bar að fljótlega hefði annar útlendinganna hlaupið í burtu en honum hefði virst eins og ákærði og hinn maðurinn væru fastir saman.

18 Af hinum skamma tíma sem átökin stóðu yfir, framburði framangreindra fjögurra vitna og öðrum þeim sönnunargögnum sem rakin hafa verið verður ekki annað ráðið en að þeim A og B hafi aðeins gengið gott eitt til er þeir gengu til ákærða en að ákærði hafi ekki óskað eftir afskiptum þeirra. Ákærði hafi í kjölfarið staðið á fætur og þegar í stað beitt hníf sem hann hafði meðferðis gagnvart A. Af upptökum úr öryggismyndavélum frá Austurvelli og framburði framangreindra vitna verður ráðið að B hafi fljótlega eftir að ákærði hóf atlöguna hlaupið í burtu en snúist hugur og hlaupið til baka. Skömmu síðar gekk hann haltrandi og blóðugur af vettvangi. Óljóst er hins vegar hvort annar þeirra, A eða B, hafi sparkað til ákærða áður eða eftir að ákærði beindi að þeim hníf en hvort sem var gaf það ákærða ekki tilefni til að ráðast að þeim vopnlausum með hníf og veita þeim báðum fjölda áverka með honum. Þótt vitni hafi borið að ákærði hafi meðan á átökunum stóð lent undir A bendir ekkert til þess að ákærði hafi átt svo undir högg að sækja gagnvart þeim A og B að sú staða hafi gefið honum réttmætt tilefni til að beita hníf í átökunum. Sár eftir hnífslag í greip A og háttalag B, eins og það verður greint á upptökum úr öryggismyndavélum, bendir til þess að þáttur þeirra tveggja í átökunum hafi fyrst og fremst verið sjálfsvarnarviðbrögð þeirra við skyndilegri og ofsafenginni árás ákærða á þá með hníf. Samkvæmt því verður ekki fallist á með ákærða að verknaður hans teljist hafa verið neyðarvörn í skilningi 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga.

19 Vitnið T réttarmeinafræðingur, sem krufði lík A, bar fyrir héraðsdómi að stungusárin á A hefðu bent til þess að hnífnum hefði verið beitt af mikilli ákefð og krafti. Fjöldi skurðsáranna og staðsetning þeirra ásamt öðrum áverkum sýnir jafnframt að ákærði gekk fram af miklum ofsa og skeytingarleysi í árásinni. Með vísan til þess og forsendna hins áfrýjaða dóms að öðru leyti þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærða hafi ekki getað dulist að líklegustu afleiðingarnar af hnífstungunum yrðu þær að A hlyti bana af. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að heimfæra atlögu ákærða að A undir 211. almennra hegningarlaga því staðfest.

20 Samkvæmt framansögðu þykir sannað að atlaga ákærða að þeim A og B var ofsafengin. Ákærði stakk B fjórum hnífstungum og olli ein þeirra slagæðarblæðingu. Í ljósi þess sem fyrir liggur um atvik má ganga út frá því að hending hafi ráðið því að hinar þrjár hnífstungurnar ollu ekki lífshættulegum áverkum. Hlaut ákærða að vera ljóst að atlaga hans að B var stórhættuleg en ákærði lét sér mögulegar háskalegar afleiðingar hennar í léttu rúmi liggja og lét það ekki aftra gerðum sínum gagnvart honum. Huglæg afstaða ákærða til verknaðarins verður því metin sem lægsta stig ásetnings til manndráps. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að heimfæra atlögu ákærða að B undir 211., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga því staðfest. 21 Af hálfu ákærða er byggt á því að afskipti þeirra A og B af honum og ógnandi framkoma þeirra umrætt sinn hafi valdið honum ótta og skelfingu. Í ljósi þeirrar geðshræringar sem hann var í og líkamsárásar, sem hann hafi orðið fyrir við svipaðar aðstæður af hálfu tveggja Pólverja fyrr um haustið, hafi hann brugðist við með þeim hætti sem hann gerði. Af hálfu ákærða er byggt á því að hann hafi þar með farið út fyrir mörk leyfilegrar neyðarvarnar og með vísan til 2. mgr. 12. gr. og 1. og 4. töluliðar 1. mgr. 74. gr. almennra hegningarlaga skuli honum ekki refsað eða refsing færð niður. Þá er byggt á því að vegna þeirrar áköfu geðshræringar og skammvinns ójafnvægis á geðsmunum sem ákærði var í á verknaðarstundu sé jafnframt rétt að færa refsinguna niður eða láta hana niður falla, sbr. 75. gr. sömu laga. Þá beri að líta til ungs aldurs ákærða og hreins sakaferils hans.

22 Samkvæmt matsgerð tveggja sérfræðinga á rannsóknastofu í lyfja og eiturefnafræði 21. desember 2017, um rannsókn á tveimur blóðsýnum sem tekin voru úr ákærða og áliti sömu sérfræðinga 16. janúar 2017, töldu þeir að etanólstyrkur í blóði ákærða hefði verið um 2,2‰ á verknaðarstundu. Með hliðsjón af þeim sérfræðilegu gögnum sem aflað hefur verið um geðheilsu ákærða og andlegt ástand hans á verknaðarstundu og gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi, verður fallist á með héraðsdómi að skýringa á háttsemi ákærða sé helst að leita í ölvunarástandi hans. Með hliðsjón af því og þess sem að framan er rakið um aðdraganda og framvindu ofsafenginnar atlögu ákærða, með hníf að vopni, að þeim A og B kemur ekki til álita að fella niður eða færa niður refsingu hans með vísan til 2. mgr. 12. gr., 1. og 4. töluliðar 1. mgr. 74. gr. eða 75. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar ákærða þykir hins vegar rétt að líta til þess að atlaga ákærða að B olli honum ekki miklu líkamlegu tjóni, sbr. 2. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga.

23 Með vísan til framangreinds og forsendna hins áfrýjaða dóms um ákvörðun refsingar að öðru leyti þykir ekki næg ástæða til að hagga niðurstöðu dómsins um refsingu ákærða og verður héraðsdómur staðfestur að því leyti. Til frádráttar refsingu ákærða kemur óslitin gæsluvarðhaldsvist hans frá 3. desember 2017.

24 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um bætur til brotaþolans B og þóknun skipaðs réttargæslumanns hans.

25 Foreldrar A hafa hvort um sig lagt fram 10.000.000 króna miskabótakröfu. Þá hefur móðir hans að auki lagt fram kröfu um skaðabætur sem nema útlögðum kostnaði vegna komu hennar til landsins að dánarbeði sonar síns og flutnings á líki hans til […]. Ákærði hefur með saknæmri og ólögmætri háttsemi sinni sem leiddi til dauða sonar þeirra valdið þeim miklum miska. Miskabætur til þeirra verða ákveðnar, að álitum og með hliðsjón af dómvenju í sambærilegum málum, 1.600.000 krónur til hvors þeirra um sig. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að ákærði greiði móður A að auki 867.237 krónur vegna útlagðs kostnaðar hennar er staðfest og verður ákærði því dæmdur til að greiða henni samtals 2.467.237 krónur. Vextir af bótafjárhæðum verða dæmdir eins og í dómsorði greinir. 26 Í héraðsdómi var þóknun lögmanns fyrrnefndra einkaréttarkröfuhafa talin til sakarkostnaðar. Ekki voru skilyrði til að skipa þeim réttargæslumann samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ekki voru því heldur skilyrði til að telja þóknun lögmanns þeirra til sakarkostnaðar, sem ákærða yrði gert að greiða, sbr. alið 1. mgr. 233. gr. sömu laga og greiðist hún því úr ríkissjóði. Ákvæði héraðsdóms um þóknun skipaðs verjanda ákærða og sakarkostnað verða að öðru leyti staðfest.

27 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns fyrir Landsrétti sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Ákærði verður jafnframt dæmdur til að greiða þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans B, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Loks verður ákærði dæmdur til að greiða einkaréttarkröfuhöfum málskostnað fyrir að halda kröfum sínum til haga fyrir Landsrétti, eins og nánar greinir í dómsorði.

28 Ákæruvaldið hefur ekki haft uppi kröfu fyrir Landsrétti um upptöku á hníf af gerðinni Muela og er því ekki unnt að staðfesta ákvæði héraðsdóms þar um.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um refsingu ákærða, D-kk-ef H-x-x S-kk-ef, þóknun skipaðs verjanda hans, bætur til brotaþolans B og þóknun skipaðs réttargæslumanns hans. Til frádráttar refsingu kemur óslitin gæsluvarðhaldsvist ákærða frá 3. desember 2017.

Ákærði greiði C 2.467.237 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2018 til greiðsludags.

Ákærði greiði D 1.600.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. febrúar 2018 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað að öðru leyti en því að þóknun réttargæslumanns einkaréttarkröfuhafa, 843.200 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 3.595.083 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, L-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 3.162.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans B, G-kk-ef S-x-x R-kk-ef lögmanns, 316.200 krónur.

Ákærði greiði C og D 150.000 krónur hvoru um sig í málskostnað fyrir Landsrétti.