467/2022

Útdráttur

S ehf. óskaði eftir því við S að skráningu á skipi í hans eigu, Amelía Rose, yrði breytt í skipaskrá þannig að það teldist gamalt skip en ekki nýtt, enda hefði kjölur skipsins verið lagður fyrir 1. janúar 2001 og teldist skipið því gamalt í skilningi 2. gr. reglugerðar nr. 666/2001 um öryggi í farþegaskipum í innanlandssiglingum. Erindi S ehf. var synjað og var ákvörðun S staðfest af innviðaráðherra. Höfðaði S ehf. þá mál og krafðist þess að ákvörðun S, sem staðfest var með úrskurði innviðaráðherra, yrði hrundið og að lagt yrði fyrir S að skrá skipið sem gamalt skip í skipaskrá. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að í dómaframkvæmd hefði verið litið svo á að ekki væri þörf á því að krefjast ógildingar á ákvörðun lægra setts stjórnvalds þegar æðra stjórnvald hefði kveðið upp úrskurð í viðkomandi stjórnsýslumáli. Því til samræmis var litið til þess hvort efni væri til þess að ógilda úrskurð ráðherra. Einnig var lagt til grundvallar að aðild og fyrirsvar í málinu væri í réttu horfi. Landsréttur vísaði til þess að óvíst væri við hvaða áfanga við smíðina skráð smíðaár væri miðað í haffærnisskírteini og öðrum gögnum frá siglingamálayfirvöldum í Mexíkó, þar sem skipið var smíðað. Svör þeirra við fyrirspurnum S yrðu enn fremur að teljast óljós og misvísandi. Lagði Landsréttur til grundvallar að enn væri ekki að fullu upplýst hvenær kjölur skipsins hefði verið lagður, þrátt fyrir framburð framkvæmdastjóra skipasmíðastöðvarinnar fyrir dómi. Því væri ekki efni til að fallast á kröfu S ehf. um að S yrði gert að breyta skráningu skipsins. Hins vegar var á það fallist með S ehf. að rannsókn stefnda og innviðaráðuneytisins hefði verið ófullnægjandi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi en S að öðru leyti sýknaður af kröfum S ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 15. júlí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júlí 2022 í málinu nr. E- 2384/2022.

2

Áfrýjandi krefst þess að hrundið verði stjórnvaldsákvörðun stefnda 30. júlí 2021, sem staðfest var með úrskurði innviðaráðherra 5. maí 2022, og að lagt verði fyrir stefnda að skrá skipið Amelíu Rose, skipaskrárnúmer 2856, sem gamalt skip í skipaskrá á grundvelli h-liðar, sbr. g-lið, 2. gr. reglugerðar nr. 666/2001 um öryggi í farþegaskipum í innanlandssiglingum. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Með erindi til stefnda 22. júlí 2021 óskaði áfrýjandi eftir því að skráningu skips í hans eigu, Amelíu Rose með skipaskrárnúmer 2856, yrði breytt í skipaskrá þannig að það teldist gamalt skip en ekki nýtt í skilningi reglugerðar nr. 666/2001. Beiðnin var rökstudd með því að kjölur skipsins hefði verið lagður fyrir 1. janúar 2001 og því teldist skipið gamalt samkvæmt 2. gr. reglugerðarinnar. Í erindinu mun einkum hafa verið vísað til skipasmíðaskírteinis frá skipasmíðastöðinni Astilleros Bellot S. A., sem er í Puerto Peñasco í Sonora- fylki í Mexíkó, undirritað af A-x-x B-x-x og dagsett 16. janúar 2020, en þar kemur fram að skipið hafi verið í smíðum frá 1999 til 2003.

5

Með ákvörðun stefnda 30. júlí 2021 var kröfu áfrýjanda hafnað miðað við fyrirliggjandi gögn. Í ákvörðuninni var forsaga málsins rakin og þess meðal annars getið að við innflutning skipsins til Íslands árið 2013 hefði smíðaár þess verið skráð 2003 í samræmi við það sem fram kom í þjóðernisskírteini frá mexíkóskum yfirvöldum. Þar er jafnframt gerð grein fyrir fyrri óskum áfrýjanda um að skráningu skipsins yrði breytt þannig að það teldist gamalt en ekki nýtt. Að auki kemur þar meðal annars fram að afrit skipasmíðaskírteinis hefði fylgt beiðni áfrýjanda 24. janúar 2020. Því erindi hafi verið hafnað með ákvörðun 21. febrúar sama ár þar sem skipasmíða skírteinið væri ódagsett og ekki „á sambærilegu formi eða að efni til [eins og] sambærileg vottorð eru alla jafna“. Fram kemur að frekari umleitanir um breytingu á skráningu skipsins hefðu ekki komið fram fyrr en á fundi stefnda með eigendum skipsins og þáverandi lögmanni þeirra 2. júní 2021 er ný útgáfa skipasmíðaskírteinisins hefði verið lögð fram. Því er lýst í ákvörðuninni að sú útgáfa hafi verið dagsett og með minni upplýsingum um eigendaskipti að skipinu en voru í þeirri útgáfu sem áður hafði verið lögð fram. Aftur á móti hefði ekkert komið þar fram um fyrir hvern skipið hefði verið smíðað. Þá er þar rakið að stefndi hefði í kjölfarið haft samband við mexíkóska sendiráðið í London til að athuga hvort fyrir lægju upplýsingar hjá mexíkóskum yfirvöldum um hvenær kjölur skipsins hefði verið lagður. Svar hafi borist frá sendiráðinu um að smíði skipsins hefði hafist 1. júní 2003. Í ákvörðuninni segir að aftur hafi verið leitað upplýsinga frá mexíkóskum yfirvöldum, þar sem einhvers misskilnings kynni að hafa gætt í fyrri samskiptum á merkingu hugtaka, en svar ekki borist. Í niðurstöðu ákvörðunarinnar segir eftirfarandi:

Það er mat Samgöngustofu að þegar undanþágur séu veittar frá gildandi reglum þá gildi almennt strangt sönnunarmat á því að undanþága eigi við. Eigi það sérstaklega við þegar reynt sé að fá undanþágu beitt árum eftir að skip var skráð á skrá. Samgöngustofa getur ekki fallist á að á stofnuninni hvíli sönnunarbyrði fyrir því að staðhæfing umsækjanda um tiltekin atriði, svo sem hvenær kjölur skips sé lagður, sé ósönn. Á umsækjanda hvílir almennt sú skylda að sanna með fullnægjandi hætti þau atriði sem sanna ber að lögum. Á stjórnvöldum hvílir svo á sama tíma rannsóknarskylda skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Sú skylda getur ekki fært sönnunarbyrði yfir á stjórnvaldið fyrir því að tiltekin staðhæfing umsækjanda sé ekki rétt.

Líkt og fram er komið hefur Samgöngustofa sent ítarlegri fyrirspurn í málinu til mexíkóskra yfirvalda og bíður svara við þeirri fyrirspurn. Svör við þeirri fyrirspurn kunna að upplýsa málið til hlítar en jafnframt er mögulegt að enn verði vafi eða misræmi gagna til staðar. Á það verður ekki fallist að stjórnsýslulög og almennar reglur stjórnsýsluréttar ásamt þeim Evrópureglum sem um skipið gilda leiði til þess að heimilt sé að skrá skipið sem gamalt skip þar til unnt er að sanna hið gagnstæða.

6

Áfrýjandi kærði framangreinda ákvörðun stefnda til innviðaráðuneytisins og barst kæran 22. september 2021. Ráðuneytið úrskurðaði í málinu 5. maí 2022. Í úrskurðinum kemur fram að endanleg staðfesting frá skráningaryfirvöldum í Mexíkó hafi loks borist stefnda 19. ágúst 2021. Þar segi að lagning kjalar skipsins, og þar með smíði þess í heild, hafi hafist 1. janúar 2003. Um væri að ræða gögn sem ættu rætur að rekja til upphaflegs skráningarríkis skipsins þar sem einnig hafi verið haft eftirlit með smíði þess. Þau gögn sem áfrýjandi hefði lagt fram hefðu ekki hnekkt þessum upplýsingum. Varð það niðurstaða ráðuneytisins að leggja bæri þau gögn til grundvallar við skráningu á smíðaári skipsins, enda opinber gögn sem ætla yrði að hefðu að geyma réttar upplýsingar. Þá hefði málsmeðferð stefnda verið í samræmi við fyrirmæli 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því var fyrrgreind ákvörðun stefnda staðfest.

7

Áfrýjandi höfðaði mál þetta 25. maí 2022 með réttarstefnu á grundvelli samþykkis dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur fyrir því að málið skuli sæta flýtimeðferð samkvæmt XIX. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Við þingfestingu málsins lagði áfrýjandi meðal annars fram framangreint afrit skipasmíðaskírteinis sem dagsett er 16. janúar 2020 og lagt var fram á fyrrgreindum fundi 2. júlí sama ár. Áfrýjandi lagði einnig fram skjal sem er stimplað nr. 1179 og er dagsett 2. mars 2000. Ber skjalið með sér að vera frá skipasmíða- og eftirlitsstjóra á fjarskipta- og samgöngustofnun í Mexíkóborg til hafnarstjóra í borginni Guaymas í Sonora- fylki í Mexíkó. Með því bréfi var tilkynnt að tækniskýrslur og teikningar tveggja tilgreindra skipa, nr. AJB- 32 og AJB- 33, hefðu verið samþykktar að beiðni skipasmíðastöðvarinnar Astilleros Bellot og þess getið að stöðinni bæri að greiða tiltekin gjöld hjá hafnarstjóra að fjárhæð 1.932 pesóar. Við þingfestingu málsins lagði áfrýjandi jafnframt fram reikning, sem fyrrgreind skipasmíðastöð gaf út 30. apríl 2003 vegna sölu skipsins „Y/M Amelia Rose“, nr. AJB- 32, til L-x-x D-x-x L-x-x M-x-x. Auk þessa lagði áfrýjandi fram haffærisskírteini fyrir sama skip 27. júní 2003, gögn frá Mexíkó sem tengdust sölu skipsins árið 2014, þær stjórnvaldsákvarðanir sem að framan greinir og afrit tölvupóstsamskipta starfsmanna stefnda við mexíkósk yfirvöld. Undir rekstri málsins lagði áfrýjandi einnig fram ljósmyndir af skipi í smíðum í Mexíkó.

8

Við fyrirtöku málsins 13. júní 2022 lagði stefndi, auk greinargerðar, fram þá útgáfu af fyrrgreindu skipasmíðaskírteini sem fylgdi erindi áfrýjanda 24. janúar 2020 og er ódagsett. Einnig aðra útgáfu af skjali nr. 1179 frá skipasmíða- og eftirlitsstjóra á fjarskipta og samgöngustofnun í Mexíkóborg sem er dagsett 2. mars 2001 en ekki 2000. Með því skjali fylgdi reikningur að fjárhæð 1.932 pesóar sem dagsettur er 14. maí 2001. Fram er komið í málinu að skjöl þessi hafi verið lögð fram hjá stefnda við innflutning skipsins til Íslands.

9

Við aðalmeðferð málsins í héraði lýsti lögmaður áfrýjanda því yfir að ekki væri lengur byggt á því eintaki af fyrrgreindu skjali nr. 1179 sem lagt hefði verið fram við þingfestingu og dagsett er 2. mars 2000, heldur því eintaki sem stefndi lagði fram og er dagsett 2. mars 2001. Yfirlýsingin er skráð í þingbók auk þess sem þar kemur fram að efni þessara tveggja skjala sé að öðru leyti eins.

10

A-x-x B-x-x, framkvæmdastjóri Astilleros Bellot S. A. í Puerto Peñasco, gaf skýrslu sem vitni við aðalmeðferð málsins í héraði. Spiluð var hljóð- og myndupptaka af skýrslu hans við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

11

Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda. Í héraðsdómi kemur fram að engin gögn hafi verið lögð fram sem staðfesti að kjölur skipsins Amelíu Rose hafi verið lagður fyrir 1. janúar 2001. Hefði framburður vitnisins A-x-x B-x-x um það hvorki stoð í gögnum málsins né væri hann svo staðfastur og sannfærandi að hann nægði til að sýna fram á að kjölur skipsins hefði verið lagður fyrir þann tíma. Hefði áfrýjanda ekki tekist að sýna fram á að upplýsingar frá mexíkóskum yfirvöldum um annað væru rangar. Þá var því hafnað að meðferð málsins af hálfu stefnda hefði farið í bága við reglur stjórnsýslulaga.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

12

Áfrýjandi byggir á sömu málsástæðum og í héraði en um þær er vísað til umfjöllunar þar að lútandi í hinum áfrýjaða dómi. Þar er meðal annars á því byggt að rannsókn málsins af hálfu stjórnvalda hafi ekki fullnægt kröfum 10. gr. s tjórnsýslulaga. Enn fremur að gögn málsins sanni að kjölur skipsins hafi verið lagður fyrir 1. janúar 2001 þannig að skrá beri skipið sem gamalt skip. Þar sem niðurstaða ráðist ekki af matskenndri lagaheimild sé dómstólum unnt að leggja athafnaskyldu á stefnda sem stjórnvald um breytingu á skráningu skipsins, eins og farið sé fram á.

13

Fyrir Landsrétti vísar áfrýjandi til skýrslu vitnisins A-x-x B-x-x fyrir héraðsdómi til sönnunar á því að kjölur skipsins hafi verið lagður fyrir 1. janúar 2001. Telur áfrýjandi að leggja beri þá skýrslu til grundvallar við úrlausn málsins, enda hafi henni ekki ekki verið hrundið af hálfu stefnda. Í skýrslunni staðfesti skipasmiðurinn það sem fram komi á framlögðu skipasmíðaskírteini, að smíði skipsins hafi byrjað árið 1999 með lagningu kjalar. Þá hafi hann greint frá framgangi smíðinnar og vísað til ljósmynda sem teknar hefðu verið við smíðina og liggi fyrir í málinu. Samkvæmt því sem fram hafi komið hjá vitninu kveði reglur í Mexíkó ekki á um að leita þurfi leyfis yfirvalda til að hefja smíði á skipi, einungis að leggja þurfi fyrir yfirvöld teikningar af skipi þegar smíði þess sé komin á tiltekið stig. Það hafi verið gert með bréfi í febrúar 2001, sbr. fyrrgreint skjal nr. 1179 frá fjarskipta- og samgöngustofnun í Mexíkó 2. mars 2001.

14

Áfrýjandi byggir á því að staðhæfing embættismanns mexíkóskra siglingamálayfirvalda í tölvupóstsamskiptum við stefnda, um að kjölur skipsins hafi verið lagður 1. janúar 2003, sé röng. Skip eins Amelía Rose verði ekki smíðað á þeim tíma sem þar greinir, þvert á yfirlýsingu þess sem annaðist smíði þess. Bent er á að fyrir liggi reikningur frá 30. apríl 2003 vegna sölu þess til L-x-x D-x-x L-x-x M-x-x og haffærisskírteini fyrir skipið frá 27. júní 2003. Þá hafi stefndi óskað upplýsinga um hvort einhver gögn eða skrár lægju fyrir um hvenær kjölur hefði verið lagður að skipinu en engin slík gögn hefðu borist. Það sé eðlilegt, enda fari engin opinber skráning fram um lagningu kjalar þar í landi fremur en annars staðar. Einungis skipasmiður geti staðfest það tímamark.

Málsástæður stefnda

15

Stefndi telur að leggja beri staðfestingu frá mexíkóskum yfirvöldum til grundvallar um að kjölur skipsins hafi verið lagður 1. janúar 2003. Vísar stefndi til 2. mgr. 71. gr. laga nr. 91/1991 um sönnunargildi hennar. Þá hafi skjalaframlagning af hálfu áfrýjanda í málinu verið sérkennileg og að erfitt hafi verið að henda reiður á hvernig þau skjöl hafi orðið til. Stefndi bendir á að samkvæmt íslenskum lögum séu teikningar við nýsmíði skipa alltaf samþykktar áður en smíði hefst, sbr. nú 22. gr. skipalaga 66/2021. Eftir því sem stefndi komist næst gildi sama regla alls staðar annars staðar í heiminum. Tekur stefndi jafnframt undir sönnunarmat héraðsdóms um að framburður vitnisins A-x-x B-x-x sé fremur þversagnakenndur og ekki nægjanlega sannfærandi til að hagga yfirlýsingum mexíkóskra yfirvalda. Vísar stefndi til þeirrar framkvæmdar að þegar skip hafi verið á skrá annars ríkis, áður en það er skráð í skipaskrá hér á landi, sé miðað við upplýsingar fyrra skráningarríkis.

Niðurstaða

16

Með kröfugerð sinni fer áfrýjandi fram á að ákvörðun stefnda 30. júlí 2021, sem hafi verið staðfest með úrskurði innviðaráðherra 5. maí 2022, verði hrundið og að lagt verði fyrir stefnda að skrá umrætt skip sem gamalt skip í skipaskrá. Verður að leggja til grundvallar að með kröfugerðinni, eins og hún er sett fram, sé leitað eftir því að umrædd ákvörðun stefnda og staðfesting hennar af hálfu innviðaráðherra verði felld úr gildi, auk þess sem sú skylda verði lögð á stefnda að breyta skráningu skipsins í skipaskrá í samræmi við niðurlag kröfugerðarinnar.

17

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 119/2012 um Samgöngustofu, stjórnsýslustofnun samgöngumála, er stefndi sérstök ríkisstofnun sem heyrir undir ráðherra. Fer stefndi með stjórnsýslu samgöngumála samkvæmt lögunum og öðrum lögum og annast meðal annars stjórnsýslu og eftirlit er lýtur að siglingamálum. Hægt er að kæra ákvarðanir stofnunarinnar til ráðherra í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga, eins og segir í 18. gr. laganna. Samkvæmt framangreindu er stefndi ekki sjálfstætt stjórnvald, heldur svonefnt lægra sett stjórnvald er lýtur yfirstjórn ráðherra. Ráðherra og ráðuneyti hans hafa þá stöðu æðra stjórnvalds í þeim málum sem heyra undir stofnunina, sbr. 1. mgr. 14. gr. stjórnarskrárinnar.

18

Í dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að ekki sé þörf á því að krefjast ógildingar á ákvörðun lægra setts stjórnvalds þegar æðra stjórnvald hefur kveðið upp úrskurð í viðkomandi stjórnsýslumáli, enda verði ákvörðun lægra setta stjórnvaldsins efnislega hluti úrskurðar þess æðra, sbr. dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2012 í máli nr. 72/2011 og dóm Hæstaréttar 9. maí 2022 í máli nr. 25/2022. Í samræmi við það verður hér litið til þess hvort efni sé til þess að ógilda úrskurð ráðherra í máli sem hófst með erindi áfrýjanda til stefnda 22. júlí 2021. Á það enn frekar við þar sem gagnaöflun á stjórnsýslustigi lauk ekki fyrr en málið kom til kasta innviðaráðuneytisins.

19

Um aðild stefnda og fyrirsvar forstjóra stofnunarinnar vísar áfrýjandi til stöðu og hlutverks stefnda sem ríkisstofnunar og forstjóra þess samkvæmt lögum nr. 119/2012. Þegar stjórnvaldsákvörðun hefur verið skotið til kæru- eða úrskurðarnefndar hefur í dómaframkvæmd verið litið svo á að stjórnvald, sem tekið hefur hina kærðu ákvörðun, hafi hagsmuni af úrlausn dómstóla um gildi endanlegrar niðurstöðu stjórnvalda. Því skuli það stjórnvald eiga aðild að dómsmálinu, en ekki viðkomandi kæru- eða úrskurðarnefnd. Sama hefur verið talið gilda þótt ákvörðun lægra setts stjórnvalds hafi verið skotið til ráðherra á grundvelli kæruheimildar 26. gr. stjórnsýslulaga, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 21. nóvember 2002 í máli nr. 501/2002. Þó er algengt að málsókn sé í þeim tilvikum beint að íslenska ríkinu, enda lægra setta stjórnvaldið hluti af stjórnsýslu þess, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 9. maí 2022 í máli nr. 25/2022.

20

Í máli þessu háttar svo til að auk ógildingarkröfu, sem snýr í reynd að úrskurði innviðaráðuneytis fyrir hönd ráðherra, gerir áfrýjandi kröfu um að skráningu skipsins Amelíu Rose verði breytt á þann veg sem greinir í kröfugerð. Stefndi nýtur aðildarhæfis samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 og verður að líta svo á að framangreindri kröfu sé réttilega beint að stofnuninni, enda annast hún skráningu skipa, sbr. 1. tölulið 9. gr. laga nr. 119/2012. Í þessu ljósi og að öðru leyti með vísan til framangreindrar dómaframkvæmdar verður lagt til grundvallar að aðild og fyrirsvar í málinu sé í réttu horfi.

21

Reglugerð nr. 666/2001 var upphaflega sett með stoð í lögum nr. 35/1993 um eftirlit með skipum en sækir nú lagastoð í skipalög frá 2021. Ekki eru gerðar sömu öryggiskröfur samkvæmt 3. gr. reglugerðarinnar til gamalla og nýrra skipa. Samkvæmt g-lið 2. gr. reglugerðarinnar teljast ný skip þau skip þar sem „kjölurinn hefur verið lagður eða er á svipuðu smíðastigi 1. janúar 2001 eða síðar“. Í stafliðnum er síðan fjallað nánar um hvenær skip eru á svipuðu smíðastigi. Í h-lið sömu greinar segir að gömul skip séu þau sem ekki eru ný.

22

Samkvæmt þessu og í ljósi þeirra takmarkana sem gilda um notkun skipsins Amelíu Rose hefur áfrýjandi verulega hagsmuni af því að fá skráningu þess breytt í þá veru sem hann hefur gert kröfu um. Niðurstaða um það ræðst af því hvort kjölur skipsins hafi sannanlega verið lagður fyrir eða eftir 1. janúar 2001. Því hefur aftur á móti ekki verið hreyft hvort líta beri til þess hvort skipið hafi verið á svipuðu smíðastigi á þeim tíma.

23

Hvorki í lögum né reglugerð er útskýrt hvað átt er við með lagningu kjalar. Lögð hafa verið fram í málinu fréttir í íslenskum vefmiðlum þar sem vikið er að lagningu kjalar skipa af öðru tilefni en hér er til umfjöllunar. Í þeim virðist lagt til grundvallar að með því sé átt við formlegt upphaf smíðinnar. Miðað við það sem fram er komið í málinu verður að ætla að með lagningu kjalar sé átt við fyrstu skref við smíði skips áður en skrokkurinn er settur saman utan um og ofan við kjölinn.

24

Þar sem réttar upplýsingar um hvenær kjölur skipsins Amelíu Rose var lagður ráða úrslitum um þær öryggiskröfur sem gera skuli til skipsins samkvæmt reglugerð nr. 666/2001, og í ljósi þeirra hagsmuna sem áfrýjandi hefur af því að upplýsa um það atriði, verður að líta svo á að sú skylda hafi hvílt á stefnda og innviðaráðuneytinu að rannsaka það atriði í samræmi við meginreglu stjórnsýsluréttar um rannsóknarskyldu stjórnvalda, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.

25

Ágreiningslaust er að skipið Amelía Rose var smíðað í skipasmíðastöðinni Astilleros Bellot í bænum Puerto Peñasco í Sonora- fylki í Mexíkó. Í málinu liggja fyrir skjöl því til staðfestingar, auk ódagsettra ljósmynda af skipi á mismunandi smíðastigi, en á skrokk þess er nafn A-kvk-ef R-x-x skráð á sumum myndanna. Í skipasmíðaskírteini, sem ber með sér að stafa frá skipasmíðastöðinni og ber yfirskriftina „Builderˊs Certificate“, kemur fram að skipið hafi verið í smíðum frá 1999 til 2003. Þær upplýsingar koma annars vegar fram á línu undir forskráða textanum „Year of build“, og hins vegar í texta, sem er fyrir neðan þann hluta skjalsins þar sem skráðar eru staðreyndir um skipið, þar á meðal um smíðaár, en þar segir: „This certificate confirmes that this vessel was built during year 1999- 2003. The engine was installed in the year 2001.“

26

Í málinu eru tvær útgáfur af framangreindu skipasmíðaskírteini sem báðar lágu fyrir þegar ákvörðun stefnda var tekin 30. júlí 2021. Sá munur er á þessum útgáfum að sú sem síðar var lögð fram er dagsett 16. janúar 2020 og á línu þar sem segir „Place“ stendur„Confirmed in Puerto Peñasco“, en hin er ódagsett og án þess að getið sé um útgáfustað á umræddri línu. Á ódagsetta skírteininu eru einnig upplýsingar um að skipið hafi verið keypt af nafngreindu íslensku fyrirtæki árið 2014 og af áfrýjanda árið 2017, en þær upplýsingar eru ekki á dagsettu útgáfunni. Að öðru leyti eru útgáfurnar eins, þar á meðal upplýsingar um smíðaár skipsins og aðrar staðreyndir um það, svo sem um stærð þess og gerð vélar. Sama gildir um stimpil með nafni og heimilisfangi skipasmíðastöðvarinnar, skráð nafn framkvæmdastjóra þess, A-x-x B-x-x, og undirskrift hans, auk votta. Texti með innskráðum staðreyndum um skipið og texti með nafni skipasmíðastöðvarinnar og framkvæmdastjóra þess er með sömu leturgerð í báðum útgáfum skjalsins, en önnur leturgerð virðist notuð í öðrum texta í útgáfunum. 27

Í ljósi þess að útgáfur þessa skjals eru ekki samhljóða og bera báðar með sér að tilteknum atriðum hafi verið bætt við skjalið löngu eftir að smíði skipsins var lokið var eðlilegt að spurningar vöknuðu um hvort stjórnvöld gætu reitt sig á efni þess. Ekki bætti úr skák að við meðferð málsins hjá ráðuneytinu lágu einnig fyrir tvær útgáfur af öðru skjali. Það skjal er bréf frá fjarskipta- og samgöngustofnun í Mexíkóborg sem ber númerið 1179, en það er annars vegar til í útgáfu sem dagsett er 3. mars 2000 og hins vegar í útgáfu sem er dagsett sama dag ári síðar. Við aðalmeðferð málsins í héraði lýsti áfrýjandi því yfir að síðari útgáfan væri rétt. Samkvæmt því sem fram kom við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti mun það hafa komið í ljós þegar framkvæmdastjóri skipasmíðastöðvarinnar, fyrrgreindur A-x-x B-x-x, kom til landsins og útilokaði að útgáfan sem dagsett er 3. mars 2000 væri rétt, enda kæmi þar fram númer skipsins sem það hefði ekki fengið fyrr en síðar.

28

Við skoðun á því hvort breyta skyldi skráningu skipsins í samræmi við beiðni áfrýjanda leitaði stefndi svara hjá mexíkóskum siglingamálayfirvöldum um það hvort fyrir lægju upplýsingar um hvenær kjölur skipsins Amelíu Rose hefði verið lagður. Augljóst er að það svar sem stefndi fékk í öndverðu, að smíði skipsins hefði hafist 1. júní 2003, fær ekki staðist í ljósi þess að fyrir liggur afrit reiknings vegna sölu skipsins 30. apríl 2003 og haffærisskírteini þess frá 27. júní sama ár, en ekkert er fram komið sem gefur tilefni til að efast um efni þessara skjala. Þá liggur fyrir í málinu ódagsett yfirlýsing S-kk-ef B-kk-ef hjá skipaverkfræðistofunni Skipasýn ehf. þar sem fram kemur að út frá stærð skipsins, búnaði þess og frágangi öllum geti kjölur þess heldur ekki hafa verið lagður 1. janúar 2003, hafi smíði þess lokið 30. apríl sama ár og það verið komið á skrá 27. júní það ár.

29

Svörum mexíkóskra siglingamálayfirvalda, sem bárust stefnda í tölvupósti, fylgdu engin gögn og ekkivar af efni þeirra hægt að átta sig á þvíá hverju þau byggðust. Þau svör hafa ekki sönnunargildi í dómsmáli samkvæmt 3. mgr. 71. gr. laga nr. 91/1991, enda liggur ekki fyrir að þar hafi verið vottað um það sem gerst hafi í embætti þess sem svaraði og ekki leitað staðfestingar um heimild þess embættismanns til að votta um það efni, sbr. 1. og 2. mgr. sömu greinar.

30

Eins og áður greinir kom A-x-x B-x-x, framkvæmdastjóri skipasmíðastöðvarinnar Astilleros Bellot S. A. í Puerto Peñasco fyrir héraðsdóm og staðfesti þær upplýsingar sem fram koma á skipasmíðaskírteini skipsins Amelíu Rose um smíðatíma skipsins. Útskýrði hann framgang smíðinnar, sem hann sagði að hefði byrjað árið 1999, og studdist þar við framlagðar ljósmyndir. Spurður út í hvenær teikningar hefðu verið lagðar fyrir siglingamálayfirvöld kom skýrt fram hjá vitninu að þær hafi ekki verið lagðar fyrir fyrr en smíði skipsins hefði verið komin á tiltekið stig og benti í því sambandi á ljósmynd af skipinu þar sem skrokkur þess er fullgerður, þilfarið lagt og á það komið hús. Útskýrði hann þetta verklag með því að algengt væri að viðskiptavinir óskuðu eftir ýmsum breytingum á hönnun við nýsmíði á skipi eftir því sem smíði þess yndi fram. Þá kom fram hjá vitninu að tíðkast hefði í rekstri fyrirtækisins að gefa út ódagsett afrit skipasmíða skírteina sem væru afhent þegar óskað væri eftir því. Kannaðist hann ekki við að hafa skráð útgáfustað og dagsetningu skipasmíðaskírteinis A-kvk-ef R-x-x og taldi að þeim upplýsingum hefði verið bætt við skjalið síðar. Við skýrslugjöf vitnisins varð einhver óvissa um hvenær einstaka ljósmyndir er sýndu smíði skipsins hefðu verið teknar. Ekki gætti þó neinnar ónákvæmni í framburði hans um að ljósmynd, er sýnir hvar kjölur hefur verið lagður að skipinu, hafi verið tekin árið 1999 og að ljósmynd, sem tekin er framan á samsettan skrokk þess, hafi verið tekin ári síðar. Ekkert er fram komið í málinu sem gefur tilefni til að draga trúverðugleika vitnisins í efa.

31

Samkvæmt rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar hvílir sú skylda á stjórnvöldum að sjá til þess að mál séu nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Þar sem erindi áfrýjanda laut að breytingu á þegar skráðum upplýsingum í skipaskrá mátti stefndi ætlast til þess að áfrýjandi veitti upplýsingar og legði fram þau gögn sem nauðsynleg væru og með sanngirni mátti ætla að hann gæti lagt fram án þess að það íþyngdi honum um of. Við það sanngirnismat varð að taka tillit til þess að rannsókn málsins laut að atvikum sem gerðust við smíði skipsins í Mexíkó á árunum 1999 til 2003 í skipasmíðastöð sem áfrýjandi hefur aldrei verið í samningssambandi við.

32

Bréf um samþykkt teikninga fyrir skipið Amelíu Rose frá mars 2001 og gögn um sölu skipsins í apríllok 2003, auk upplýsinga í skipasmíðaskírteini um smíðatíma þess, valda því að óvíst er við hvaða áfanga við smíðina skráð smíðaár er miðað í haffærisskírteini og öðrum gögnum frá siglingamálayfirvöldum í Mexíkó. Miðað við framlögð gögn verða svör þeirra í tölvupóstum við fyrirspurnum stefnda, um hvenær kjölur skipsins var lagður, enn fremur að teljast óljós og misvísandi. Eftir að svörin bárust var hvorki leitað upplýsinga um það, á hvaða gögnum þau byggðust né um þær reglur sem giltu á smíðatíma skipsins um eftirlit með smíði skipa í Mexíkó. Á grundvelli rannsóknarskyldu stefnda, og að teknu tilliti til þeirra gagna sem áfrýjandi hafði þegar lagt fram, verður að líta svo á að það hafi hvílt á stefnda og innviðaráðuneytinu, fremur en áfrýjanda, að afla þeirra gagna til að freista þess að varpa ljósi á hvenær kjölurinn var lagður.

33

Í ljósi fyrirliggjandi svara mexíkóskra yfirvalda verður að byggja á því að enn sé ekki að fullu upplýst hvenær kjölur skipsins Amelíu Rose var lagður, þrátt fyrir framburð framkvæmdastjóra skipasmíðastöðvarinnar fyrir dómi. Því er ekki efni til að fallast á kröfu áfrýjanda um að leggja þá skyldu á stefnda að breyta skráningu skipsins eins og krafist er. Verður stefndi því sýknaður af þeim hluta kröfugerðarinnar. Aftur á móti verður að fallast á með áfrýjanda að rannsókn stefnda og innviðaráðuneytisins hafi verið ófullnægjandi í málinu, eins og rakið hefur verið. Sá annmarki á meðferð málsins, sem lýtur að meginforsendu fyrir bæði ákvörðun stefnda og úrskurði innviðaráðherra, leiðir til þess að fella verður úrskurðinn úr gildi, eins og í dómsorði greinir.

34

Með framangreindri niðurstöðu verður að líta svo á að stefndi hafi tapað málinu í öllu verulegu. Í því ljósi ber stefnda samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að greiða áfrýjanda málskostnað á báðum dómstigum sem þykir hæfilega ákveðinn eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Úrskurður innviðaráðherra 5. maí 2022 er felldur úr gildi.

Stefndi, Samgöngustofa, er að öðru leyti sýkn af kröfum áfrýjanda, Seatrips ehf.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.