676/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um dómkvaðningu matsmanns í forsjársviptingarmáli gegn A. A krafðist þess fyrir Landsrétti að fallist yrði á kröfu hennar um að dómkvaddur yrði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til að skoða og leggja sérfræðilegt mat á forsjárhæfni hennar og að ríkissjóður stæði straum af kostnaði við matið. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í málinu lægju fyrir tvær matsgerðir sérfróðra manna um forsjárhæfni A. Þá var rakið að samkvæmt 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga geti dómari lagt fyrir aðila að afla nánar tilgreindra gagna, en leggi hann fyrir foreldra að afla þeirra sé honum heimilt að ákveða að kostnaður við gagnaöflun greiðist úr ríkissjóði. Gagnaöflun á grundvelli ákvæðisins sé ekki undir því komin að málsaðili krefjist hennar. Í barnaverndarlögum sé ekki að finna heimild til að kæra úrskurð um það efni sem um ræddi og af sömu ástæðu yrði kæruheimild ekki heldur sótt í c-lið 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Brast því kæruheimild í málinu og hefði héraðsdómur átt að taka afstöðu til beiðni sóknaraðila með ákvörðun í stað úrskurðar, sbr. 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991.

Var málinu því vísað af sjálfsdáðum frá Landsrétti.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. nóvember 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. október 2022 í málinu nr. E- [...]/2022 þar sem kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Um kæruheimild er vísað til 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og fallist á kröfu hennar um að dómkvaddur verði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til að skoða og leggja sérfræðilegt mat á forsjárhæfni sóknaraðila og að ríkissjóður standi straum af kostnaði við matið. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál en sóknaraðili nýtur gjafsóknar fyrir Landsrétti samkvæmt bréfi dómsmálaráðherra 4. nóvember 2022.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga ber barnaverndarnefnd, áður en hún höfðar mál til sviptingar forsjár eftir 29. gr. laganna, að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst. Í málinu liggja fyrir tvær matsgerðir sérfróðra manna um forsjárhæfni sóknaraðila, önnur dagsett 30. maí 2014 og hin 7. júní 2022, en varnaraðili höfðaði 31. ágúst 2022 mál á hendur henni til sviptingar forsjár dætra hennar, sbr. a- og d-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga.

5

Í 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga kemur fram að dómari geti lagt fyrir aðila að afla nánar tilgreindra gagna, en leggi hann fyrir foreldra að afla þeirra er honum heimilt að ákveða að kostnaður vegna gagnaöflunarinnar greiðist úr ríkissjóði. Til viðbótar framangreindum ákvæðum gilda almennar reglur laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála um heimildir málsaðila til þess að afla matsgerða.

6

Eins og málatilbúnaði sóknaraðila er háttað felur hann ekki í sér beiðni um dómkvaðningu á grundvelli almennra reglna heldur er þess í reynd krafist að dómari mæli fyrir um öflun matsgerðar á þeim grunni sem að framan er lýst og að kostnaður sem af því hlýst verði greiddur úr ríkissjóði.

7

Gagnaöflun á grundvelli 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga er ekki undir því komin að málsaðili krefjist hennar. Í ákvæðinu felst að telji dómari ástæðu til að frekari gagna verði aflað getur hann mælt fyrir um það og að kostnaður sem því er samfara verði lagður á ríkissjóð. Í barnaverndarlögum er ekki að finna heimild til að kæra úrskurð um það efni sem hér um ræðir og af sömu ástæðu verður kæruheimild ekki heldur sótt í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Brestur því kæruheimild í málinu, en af því leiðir jafnframt að héraðsdómur hefði ekki átt að taka afstöðu til beiðni sóknaraðila með úrskurði, heldur með ákvörðun, sbr. síðari málslið 1. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt þessu verður málinu af sjálfsdáðum vísað frá Landsrétti.

8

Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Máli þessu er vísað frá Landsrétti.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kvk-ef K-kvk-ef H-kvk-ef, 250.000 krónur.