6/2020

Útdráttur

D ehf. áfrýjaði dómi héraðsdóms þar sem ómerkt var ákvörðun framhaldsaðalfundar í F ehf. um að fella tillögu um að rifta kaupsamningi og afsali fasteignarinnar að Dalvegi 16b í Kópavogi til D ehf. og framangreindir löggerningar um sölu fasteignarinnar felldir úr gildi. F ehf. og P létu málið ekki til sín taka fyrir Landsrétti. Áfrýjunarstefna málsins var birt í Lögbirtingablaði hvað varðar P, sem var búsettur á Spáni, án þess að lögð hefði verið fram beiðni um birtingu stefnunnar þar í landi. Var því ekki talin heimild til að birta stefnuna í Lögbirtingablaði samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Þegar af þeim sökum var ekki talið hjá því komist að vísa málinu frá Landsrétti án kröfu. Að auki var áfrýjunarstefnan birt fyrir F ehf. á skráðu aðsetri félagsins þar sem fyrirsvarsmaður D ehf. tók við henni og var það talið í andstöðu við 3. mgr. 82. gr. laga nr. 91/1991.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 21. nóvember 2019. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu málsins 8. janúar 2020 og áfrýjaði hann málinu að nýju með áfrýjunarstefnu sem var móttekin 3. janúar 2020 og gefin út 9. sama mánaðar með heimild í 4. mgr. 153. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 13. nóvember 2019 í málinu nr. E178/2019.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndu hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti. Með tölvuskeyti til Landsréttar 14. júlí 2020 upplýsti lögmaður sá er kom fram fyrir þeirra hönd við meðferð málsins í héraði að stefndu myndu ekki skila vörnum. Lögmaðurinn kvað jafnframt birtingu áfrýjunarstefnu í málinu ekki hafa verið í samræmi við lög og „ætti því ekkert frekar að verða af málinu“. Áfrýjanda hafði þá, með tölvuskeyti 10. júlí 2020, verið veittur frestur til 22. sama mánaðar í því skyni að ljúka gagnaöflun í málinu. Samkvæmt 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 ber að líta svo á að stefndu krefjist staðfestingar hins áfrýjaða dóms verði því ekki vísað frá Landsrétti án kröfu. Með vísan til þess sem að framan greinir er kveðinn upp dómur í málinu án munnlegs málflutnings.

Málsatvik

4 Stefndu, Fer fasteignir ehf. og P-kk-nf P-kk-nf, höfðuðu mál það sem hér er til meðferðar gegn áfrýjanda 22. febrúar 2019. Eins og greinir í héraðsdómi voru aðalkröfur stefndu tvíþættar í héraði. Annars vegar var krafist ógildingar á ákvörðun framhaldsaðalfundar í stefnda, Fer fasteignum ehf., 4. desember 2018 um að fella tillögu um að rifta kaupsamningi og afsali fasteignar að Dalvegi 16b í Kópavogi til áfrýjanda 30. ágúst 2018. Hins vegar var krafist ógildingar sömu löggerninga um sölu fasteignarinnar. Til vara var þess krafist að viðurkennt yrði að hvorki kaupsamningurinn né afsalið væri bindandi fyrir stefnda, Fer fasteignir ehf., og að það félag væri réttmætur eigandi umræddrar fasteignar. Þó að þess væri ekki getið í héraðsdómsstefnu verður að ætla að aðild stefndu og aðalkröfur þeirra, sem voru báðar settar fram sameiginlega af þeirra hálfu, hafi verið reistar á 1. mgr. 19. gr. og 1. mgr. 27. gr. laga nr. 91/1991. Ekki var rökstutt í héraðsdómsstefnu hvers vegna áfrýjandi, sem var kaupandi fasteignarinnar að Dalvegi 16b, væri réttur aðili til að taka til varna gegn fyrri aðalkröfu stefndu um ógildingu á afgreiðslu hluthafafundar í stefnda, Fer fasteignum ehf., sbr. 71. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar var heldur ekki vikið að því hvaða sjálfstæðu hagsmuni stefndu hefðu af því að fá leyst úr þeirri kröfu.

5 Áfrýjandi krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi en að því frágengnu að hann yrði sýknaður af kröfum stefndu. Með úrskurði héraðsdóms 9. september 2019 var frávísunarkröfu áfrýjanda hafnað. Með hinum áfrýjaða dómi 13. nóvember sama ár var fallist á aðalkröfur stefndu þannig að ákvörðun framhaldsaðalfundar stefnda, Fer fasteigna ehf., 4. desember 2018 var ómerkt og kaupsamningur og afsal 30. ágúst 2018 um fasteignina Dalveg 16b ógilt.

6 Eins og fram hefur komið var málinu fyrst áfrýjað 21. nóvember 2019 en ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 8. janúar 2020. Áfrýjandi skaut málinu að nýju til Landsréttar með áfrýjunarstefnu sem gefin var út 9. sama mánaðar. Frestur stefndu samkvæmt flið 1. mgr. 155. gr. laga nr. 91/1991 var ákveðinn til 8. júlí 2020 í ljósi ábendinga áfrýjanda um að þörf væri á að birta stefnuna fyrir stefnda P-kk-þgf á Spáni þar sem hann væri búsettur. Af gögnum sem lögð hafa verið fyrir Landsrétt verður ráðið að lögmaður, sem gætti hagsmuna stefndu fyrir héraðsdómi, hafði þá ekki fallist á að skrifa undir áfrýjunarstefnu í málinu þar sem hann hefði ekki heimild stefndu til þess. Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar kemur fram að ekki hafi verið hafist handa þegar í stað við að birta áfrýjunarstefnu málsins fyrir stefnda P-kk-þgf á Spáni þar sem áfrýjandi hefði beðið niðurstöðu Landsréttar í máli nr. 90/2020 milli áfrýjanda og M-kk-ef E. E-kk-ef annars vegar og stefnda P-kk-ef hins vegar og því næst niðurstöðu Hæstaréttar Íslands um heimild til að bera málið undir réttinn. Fór svo að áfrýjunarstefnan var að lokum birt í Lögbirtingablaði 29. maí 2020 og á skráðu aðsetri stefnda, Fer fasteigna ehf., á Dalvegi 16b í Kópavogi. Í vottorði stefnuvotts um birtingu stefnunnar að Dalvegi 16b kemur fram að viðtakandi sé stefndi, Fer fasteignir ehf. Í texta sem skráður hefur verið á birtingarvottorðið, þar sem greina skal fyrirsvarsmann lögaðila, segir: „P-kk-nf P-kk-nf, kt. [...], Lögheimili Spáni, ekki hægt að birta honum m.a. vegna Covid19 og tímafresta. Í stað hans birtist áfrýjunarstefnan fyrir M-kk-þgf E. E-kk-þgf, kt. [...], [...] Kópavogi og/eða á starfsstöð hans að Dalvegi 16b, 201 Kópavogi, en hann er einnig í stjórn félagsins (meðstjórnandi) ásamt P-kk-þgf.“ Samkvæmt áritun stefnuvotts var stefnan birt fyrir M-kk-þgf 29. júní 2020, sem eins og áður segir er framkvæmdastjóri og stjórnarformaður áfrýjanda auk þess að vera stjórnarmaður í stefnda, Fer fasteignum ehf.

Niðurstaða

7 Með áfrýjun málsins leitar áfrýjandi endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms þar sem fallist var á báðar aðalkröfur stefndu. Hann krefst sýknu af kröfum stefndu í málinu en leitar ekki endurskoðunar á úrskurði héraðsdóms um frávísunarkröfu hans í héraði. Röksemdir áfrýjanda fyrir kröfu sinni um sýknu í málinu og önnur álitaefni er tengjast úrlausn málsins í héraði geta ekki komið til álita nema fyrir liggi að hann hafi staðið að áfrýjun þess þannig að samræmist skilyrðum laga nr. 91/1991.

8 Í 155. gr. laga nr. 91/1991 er mælt fyrir um gerð áfrýjunarstefnu sem sá aðili í héraði er vill áfrýja héraðsdómi leggur fyrir skrifstofu Landsréttar. Þar er kveðið á um hvað eigi að koma fram í áfrýjunarstefnu og um meðferð hennar. Sé útgáfu slíkrar stefnu ekki synjað sökum þess að hún er ekki í réttu horfi gefur skrifstofa Landsréttar hana út í nafni dómsins. Í 5. mgr. 155. gr. laganna segir að áfrýjunarstefnu verði að birta ekki síðar en viku áður en frestur handa stefnda samkvæmt flið 1. mgr. ákvæðisins er á enda. Að öðru leyti gildi ákvæði XIII. kafla laganna um birtingu áfrýjunarstefnu.

9 Efnisúrlausn héraðsdóms um ákvörðun framhaldsaðalfundar stefnda, Fer fasteigna ehf., 4. desember 2018 annars vegar og gildi kaupsamnings og afsals um fasteignina að Dalvegi 16b hins vegar, bindur aðilana og þá sem kunna að koma í stað þeirra, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991, nema æðri dómur hnekki henni. Ekki var þar greint á milli aðildar stefndu að úrlausn sakarefnanna. Eins og hér háttar til varð áfrýjandi að birta áfrýjunarstefnu málsins gagnvart báðum stefndu í samræmi við áskilnað XIII. kafla laga nr. 91/1991, til að tryggja aðild þeirra beggja fyrir Landsrétti, svo að endurskoða megi niðurstöðu héraðsdóms. Að öðrum kosti er hætt við að eftir stæðu með bindandi áhrifum tvær gagnstæðar niðurstöður um sakarefni málsins.

10 Eins og rakið hefur verið var áfrýjunarstefna birt annars vegar í Lögbirtingablaði og hins vegar á skráðu aðsetri stefnda, Fer fasteigna ehf., þar sem M-kk-nf E. E-kk-nf tók við stefnunni. Um birtingu stefnu í Lögbirtingablaði er fjallað í 89. gr. laga nr. 91/1991 en um þá heimild verður enn fremur að líta til fyrirmæla 90. gr. sömu laga um birtingu stefnu fyrir stefnda sem á heimili eða aðsetur erlendis. Þá er fjallað um birtingu stefnu fyrir öðrum en stefnda sjálfum í 3. mgr. 85. gr. laganna og fyrir félagi á stjórnarstöð þess í 4. mgr. sömu greinar. Eins og atvikum er háttað getur einnig þurft að líta til 3. mgr. 82. gr. laganna sem leggur bann við því að birta stefnu fyrir gagnaðila stefnda eða manni sem getur verið í fyrirsvari fyrir gagnaðila.

11 Í 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 er heimilað að birta stefnu í Lögbirtingablaði ef: a) upplýsinga verður ekki aflað um hvar megi birta stefnu eftir almennum reglum, b) erlend yfirvöld neita eða láta hjá líða að verða við ósk um birtingu samkvæmt 90. gr. eða c) stefnu er beint að óákveðnum manni. Þá segir í 2. mgr. 89. gr. laganna að sé stefna birt í Lögbirtingablaði skuli þar koma fram af hverri ástæðu það sé gert. Í 1. mgr. 90. gr. laganna kemur fram að þegar stefndi á þekkt heimili eða aðsetur erlendis eða það liggur annars fyrir að hann eigi heimili í tilteknu öðru ríki, og birting stefnu getur ekki farið fram hér á landi eftir öðrum ákvæðum XIII. kafla laganna, fari um birtingu eftir lögum þess ríkis og þjóðréttarsamningi ef slíkur samningur hefur verið gerður. Í athugasemdum við ákvæðið í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 91/1991 segir að skilyrðum 89. gr. til að heimilt sé að birta stefnu í Lögbirtingablaði sé ekki fullnægt með því einu að stefndi eigi heimili í öðru ríki jafnvel þótt ekki sé vitað hvar í því ríki heimilisfang hans er. Af fyrirmælum 90. gr. leiði að þá verði að birta stefnuna í því ríki eftir reglum þess um birtingu fyrir manni sem hefur óþekkt heimilisfang. Reynist enginn kostur á að fá stefnuna birta í heimaríki stefnda geti stefnandi gripið til þeirrar þrautalendingar að fá hana birta í Lögbirtingablaði.

12 Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið leiðir af 89. og 90. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 5. mgr. 155. gr. laganna, að áfrýjanda bar, áður en hann lét birta áfrýjunarstefnu í Lögbirtingablaði, að freista þess að fá hana birta á Spáni, þar sem upplýst er að stefndi P-kk-nf býr, eftir þeim reglum sem þar gilda og í samræmi við Haagsamning um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum frá 15. nóvember 1965, en Spánn og Ísland eiga bæði aðild að þeim samningi. Í stað þess að hefjast þegar handa við að fá áfrýjunarstefnuna birta á Spáni mun áfrýjandi hafa beðið þess að endanleg niðurstaða lægi fyrir í öðru máli er tengist ágreiningi aðila. Hún lá ekki fyrir fyrr en með synjun Hæstaréttar 27. apríl 2020 á leyfi til að skjóta úrskurði Landsréttar 19. mars 2020 í máli nr. 90/2020 til réttarins. Hvorki fyrr né síðar var beiðni lögð fram um birtingu áfrýjunarstefnunnar á Spáni. Þegar af þeirri ástæðu getur ekki komið til álita að heimilt hafi verið að birta stefnuna í Lögbirtingablaði samkvæmt blið 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991. Fær það engu breytt um þá niðurstöðu þó að í málinu liggi fyrir staðfesting embættis sýslumannsins á Suðurnesjum 19. maí 2020, sem annast framkvæmd stefnubirtinga samkvæmt Haagsamningnum, um að það geti tekið allt að eitt ár að fá stefnu, sem spænskum yfirvöldum er fengin til birtingar, aftur til baka og að Covid19 heimsfaraldurinn torveldi einnig birtingu þar í landi. Þá veitir hvorki aliður né cliður 1. mgr. 89. gr. laga nr. 91/1991 heimild til að birta umrædda áfrýjunarstefnu í Lögbirtingablaði.

13 Þegar af þeirri ástæðu að áfrýjunarstefna hefur ekki verið birt fyrir stefnda P-kk-þgf með þeim hætti sem lög áskilja verður ekki hjá því komist að vísa málinu frá Landsrétti án kröfu. Að auki ber að geta þess að sá annmarki var á birtingu stefnunnar fyrir stefnda, Fer fasteignum ehf., að hún var gerð fyrir fyrirsvarsmanni áfrýjanda í andstöðu við 3. mgr. 82. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Landsrétti.