107/2020

Útdráttur

T B. V. og E ehf. gerðu með sér samning um þjónustu T B. V. við uppsetningu á flugupplifun á vegum E ehf. Samningurinn skyldi vera tímabundinn til níu mánaða og falla þá úr gildi ef ekki tækist að ljúka láns- og eignafjármögnun en tækist það skyldi samningurinn framlengjast um tvö ár. Þóknun til handa T B. V. fyrir þjónustuna var ákveðin þannig að annars vegar skyldi félagið fá greidda mánaðarlega þóknun meðan samningurinn væri í gildi og hins vegar svokallaða hlutdeildarþóknun í 15 ár frá opnunardegi flugupplifunarinnar og skyldi hún vera 3,5% af tekjum af miðasölu í flugupplifun. Í málinu deildu félögin um hvort samningurinn hefði framlengst umfram fyrstu níu mánuðina og hvort ákvæði samningsins um hlutdeildarþóknun gilti óháð því hvort samningurinn hefði framlengst. Talið var að líkur hefðu verið leiddar að því að fjármögnun verkefnisins hefði verið svo gott sem tryggð með kaupum kanadískrar fyrirtækjasamsteypu á 54,5% hlut í E ehf. fimm mánuðum eftir að samningur aðila komst á. Einnig lá fyrir að E ehf. greiddi T B. V. þóknunargreiðslur í þrjá mánuði eftir að níu mánaða samningstímanum lauk í samræmi við framlengingarákvæði samningsins og að í tölvuskeyti sem E ehf. sendi T B. V. eftir að samningstímanum lauk hefði gildi samningsins ekki verið dregið í efa. Með hliðsjón af framangreindu var talið að T B. V. hefði tekist sönnun um að samningurinn hefði framlengst samkvæmt ákvæðum þar um og því gilt í tvö ár og níu mánuði. Þar sem því var ekki mótmælt af hálfu E ehf. að T B. V. ætti í því tilviki rétt á hlutdeildar þóknuninni voru aðalkröfur T B. V. um viðurkenningu á rétti til þóknunarinnar og greiðslu í samræmi við það teknar til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. febrúar 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. janúar 2020 í málinu nr. E- 3109/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að kröfur hans verði teknar til greina, sem eru aðallega að viðurkennt verði að hann eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda, sem nemi 3,5% af tekjum vegna seldra miða í flugupplifun rekinni af stefnda, í 15 ár frá opnunardegi í samræmi við ákvæði 3.2 í ráðgjafarsamningi milli þeirra sem tók gildi 15. febrúar 2017. Enn fremurað stefndi verði dæmdur til að greiða áfrýjanda 300.000 evrur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum. Áfrýjandi krefst þess til vara að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna missis hagnaðar sem áfrýjandi hefði notið hefðu ákvæði samningsins um greiðslur til handa áfrýjanda verið í fullu gildi. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er rakið deila aðilar þessa máls um gildi samnings á milli aðila sem undirritaður var af hálfu áfrýjanda í mars 2017, en af hálfu stefnda í apríl sama ár. Til samningsins var stofnað í tengslum við áform stefnda um að koma á laggirnar ,, flugupplifunarsýningu“ í Reykjavík. Leitaði stefndi til áfrýjanda um þekkingu á þessu sviði þar sem áfrýjandi hafði unnið að svipuðum áformum um flugupplifun í Hollandi. Aðilar deila ekki um þennan aðdraganda eða að samningur þeirra hafi átt að vera árangurstengdur á þann hátt að ef áform aðila um að koma verkefninu á laggirnar gengju ekki eftir á tiltölulega skömmum tíma myndi samningurinn renna sitt skeið á enda.

5

Svo sem nánar greinir í hinum áfrýjaða dómi var í samningnum gert ráð fyrir tvenns konar greiðslu til handa áfrýjanda vegna verkefnisins. Annars vegar var um að ræða mánaðarlega þóknun vegna vinnuframlags áfrýjanda, sem greiðast skyldi á fyrsta virka degi hvers mánaðar fyrir næstliðinn mánuð. Hins vegar var um að ræða svokallaða hlutdeildarþóknun, sem greiðast skyldi í 15 ár frá opnunardegi flugkvikmyndahússins, og skyldi hún nema 3,5% af tekjum af miðasölu flugkvikmyndahússins.

6

Sem fyrr greinir var samningurinn tímabundinn. Skyldi hann einungis vera til níu mánaða og falla þá úr gildi ef ekki tækist að ljúka láns- og eiginfjármögnun þannig að unnt yrði að byggja flugkvikmyndahúsið og hefja rekstur þess (heildarfjármögnun).

Tækist það hins vegar skyldi samningurinn framlengjast um tvö ár. Nánar tiltekið segir í grein 2.1 að ef,, heildarfjármögnun verkefnisins lyki fyrir gildislok“ skyldi gildistími samningsins framlengjast um 24 mánuði.

7

Áfrýjanda og stefnda greinir einkum á um tvennt sem máli skiptir fyrir niðurstöðu málsins. Annars vegar hvort samningurinn hafi framlengst umfram fyrstu níu mánuðina þannig að hann hafi verið í gildi í tvö ár og níu mánuði. Hins vegar hvort ákvæði samningsins um hlutdeildarþóknun gilti óháð því hvort samningurinn framlengdist.

8

Í héraðsdómi er gerð grein fyrir gildistökuákvæði samningsins en óumdeilt er að hann öðlaðist gildi 15. febrúar 2017. Sem fyrr greinir skyldi hann einungis gilda í níu mánuði, eða til 15. nóvember 2017, nema heildarfjármögnun verkefnisins lyki innan þess tíma. Í grein 1, punkti fjögur er hugtakið heildarfjármögnun skýrt og miðað við að því sé náð þegar,, unnt verði að byggja flugkvikmyndahúsið og hefja rekstur þess“. 9

Til stefnda var upphaflega stofnað í lok árs 2016 til að koma nefndri flugupplifun á laggirnar. Um miðjan september 2017, eða sléttum fimm mánuðum eftir að samningurinn við áfrýjanda var undirritaður, stofnaði stefndi til samstarfs við kanadíska fyrirtækjasamsteypu, um kaup hennar á 54,5% hluta í stefnda, gegn greiðslu á 8.175.000 evrum. Miðuðu kaupin við þá forsendu að eiginfjárþörf stefnda næmi í heild 12.000.000 evra, sem mætt yrði með fjárfestingu samsteypunnar auk lánsfjármögnunar að fjárhæð um 3.600.000 evrur.

10

Í kauptilboði samsteypunnar á hlutum er tekið fram að kaupverð sé greitt í samræmi við greiðsluáætlun, sem miðist við tiltekna áfanga verkefnisins, sem aðilar komi sér saman um. Þannig yrði greidd 1.000.000 evra þegar kauptilboðið væri samþykkt, 2.500.000 evrur í lok september eða byrjun október 2017, 2.000.000 evra vegna innborgunar upp í,, Brogent“ búnaðinn og síðan eftir því sem þörf krefði vegna greiðslna til birgja og söluaðila í október 2017 og þar til verkefninu væri lokið. Er tekið fram að samsteypan vænti þess að aðeins yrði gripið til lánsfjármögnunar þegar fjármunir þeir sem fengjust við fjárfestinguna í stefnda yrðu uppurnir, sem yrði þegar nær drægi lokum verkefnisins. Ef stefndi þyrfti á auknu eigin fé að halda væri samsteypan reiðubúin að veita honum aukið eigið fé gegn hækkun á eignarhlutdeild samsteypunnar. Eins væri samsteypan ekki mótfallin því að fram færi fjársöfnun á meðal þeirra hluthafa stefnda sem ættu rétt á því að leggja til fé í samræmi við eignarhlut sinn. Allt slíkt aukið eigið fé yrði lagt til stefnda samkvæmt sama verðmati á stefnda og meginfjármögnun samsteypunnar miðaðist við. Undir þetta kauptilboð er ritað af hálfu stefnda 15. september 2017.

11

Stjórnarmaður stefnda sendi fyrirsvarsmanni áfrýjanda ásamt öðrum tölvupóst þriðjudaginn 31. október 2017 þar sem lýst er yfir þakklæti fyrir að ganga endanlega frá viðskiptum við kanadísku samsteypuna. Sagt er að þau viðskipti komi til með að gera stefnda kleift að ljúka við flugkvikmyndahúsið fyrr en ella. Enn um sinn þyrfti að fara með viðskiptin sem trúnaðarmál þar sem ekki væri búist við að fréttatilkynning um kaupin yrði gefin út fyrr en á sama vikudegi í vikunni á eftir. Ætti stefndi enn eftir að staðfesta móttöku fjármuna, sem hann ætlaði að yrði föstudaginn 3. nóvember 2017.

12

Starfsmaður kanadísku samsteypunnar sendi áfrýjanda og stefnda tölvupóst 19. desember 2017 þar sem fram kemur að fyrir liggi drög að heildaráætlun fyrir verkefnið Fly Over Iceland. Eigi áætlunin að vera útgangspunktur umræðna en eftir sé að staðfesta allar dagsetningar og tímabil. Í núverandi mynd sé hún þannig upp sett að hún sýni hvað þurfi að gera til að verkinu verði lokið 1. mars 2019. Leisure Expert Group sendi fyrirsvarsmönnum stefnda og áfrýjanda tölvupóst 2. febrúar 2018 með viðamiklum drögum að hönnun verkefnisins Fly Over Iceland. Á miðlinum vb. is birtist frétt 6. nóvember 2017 um að alþjóðlegt afþreyingarfyrirtæki hefði keypt meirihluta hlutafjár í stefnda og þar með tryggt Fly Over Iceland fjármögnun.

13

Stjórnarmaður stefnda sendi fyrirsvarsmanni áfrýjanda tölvupóst 28. nóvember 2017 þar sem fram kemur að auk fasteigna- og langhúsa hugmyndar myndi stjórnarmaðurinn vilja sjá hvort stefndi og áfrýjandi gætu ekki samþykkt hugmynd að forsýningu 2 í meginatriðum í vikunni á eftir. Eins myndi stjórnarmaðurinn vilja sjá hvort stefndi og áfrýjandi gætu ekki náð samkomulagi um tilgreind atriði í kvikmyndinni svo að aðilar gætu farið að,, sjá í land með heildarútkomuna“.

14

Svokölluð viðskiptatillaga Brogent Technologies Inc. er dagsett 7. desember 2017 og varðar verkefnið Fly Over Iceland. Í viðskiptatillögunni er að finna fjölmörg atriði varðandi tæknibúnað fyrirhugaðs kvikmyndavers Fly Over Iceland.

15

Í lok janúar 2017 lagði arkitektastofan +Arkitektar grunn að nýju deiliskipulagi fyrir lóðina að Fiskislóð 43 í Reykjavík vegna fyrirhugaðrar starfsemi stefnda. Var stefnt að því að hækka leyfilega hámarkshæð mannvirkja úr 12 metrum í 18 metra. Lágu á þeirri stundu fyrir teikningar að fyrirhuguðum mannvirkjaskála og sýningarsal.

16

Fly Over Iceland ehf. og Arion banki hf. undirrituðu lánssamning 15. febrúar 2019, um 5.000.000 evra lán til einkahlutafélagsins. Mun einkahlutafélagið hafa tekið yfir rekstur stefnda á hinni svokölluðu flugupplifun. Um ádráttarlán var að ræða, með lokagjalddaga 1. mars 2022. Tilgangur lánsins var í lánssamningi sagður vera að fjármagna kostnað lántaka við að ljúka frágangi á fullkomnu sýningarrými búnu bestu fáanlegu sýningar- og upplifunartækni sem hýsa myndi rekstur lántaka í tengslum við sýningu sem nefnd hafi verið Fly Over Iceland, í fasteigninni að Fiskislóð 43 í Reykjavík.

17

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fyrir Landsrétt. Er einkum um að ræða tölvupósts- og bréfaskipti milli aðila, auk kynninga á starfsemi stefnda. Á meðal þessara gagna er tölvupóstur stefnda til áfrýjanda 26. apríl 2018 í tilefni af reikningum sem áfrýjandi gerði stefnda vegna vinnu við hið umþrætta flugupplifunarverkefni. Af hálfu stefnda er því lýst yfir að áfrýjandi hafi ekki verið í stakk búinn til að efna þá þjónustu sem samningur aðila kvað á um. Er tekið fram að þrátt fyrir það hafi stefndi síður viljað rifta samningnum á grundvelli vanefndar því að hann snúi ekki einvörðungu að veitingu umsjónarþjónustu. Af þeim ástæðum hafi stefndi viljað stuðla að sátt í málinu og væri einlæg von hansað unnt yrðiað ná slíkri lausn.

Niðurstaða

18

Niðurstaða þessa máls ræðst af skýringu ákvæða lánssamnings aðila, í samhengi við framvindu verkefnisins um flugupplifunina og athafnir aðila því tengt.

19

Fram er komið að verkefnið um flugupplifunina átti sér nokkurn aðdraganda. Stefndi var formlega stofnaður í lok árs 201 6, eftir undirbúning og ráðagerðir mánuðina á undan. Um tveim mánuðum síðar komst á samningur á milli aðila um samstarf það sem deilt er um í málinu. Sjö mánuðum eftir það var samningur við hina kanadísku samsteypu um kaup á meirihluta hluta í stefnda undirritaður. Færði það stefnda umtalsverða fjármuni í eigið fé og vilyrði fyrir viðbótar eigið fé gegn hækkun á eignarhlutdeild.

20

Svo sem gögn málsins leiða í ljós átti á seinni hluta árs 2017 sér stað umtalsverð þróun á verkefninu. Verður að ætla að fjármunir hins nýja hluthafa hafi ráðið einna mestu um framvindu verkefnisins á þessum tíma. Ákvæði hins umþrætta samnings miða við að heildarfjármögnun verkefnisins væri tryggð þegar unnt væri að byggja kvikmyndahús og hefja rekstur þess. Aldrei kom hins vegar til þess að stefndi myndi reisa kvikmyndahúsið en í ljós er leitt að annað einkahlutafélag tók það að sér. Leigir stefndi húsnæðið af því félagi.

21

Lánssamningur Fly Over Iceland ehf. og Arion banka hf. um ádráttarlánið er undirritaður nokkru eftir þessi atvik málsins, eða skömmu áður en starfsemin var opnuðfyrir sýningargesti, sem stefndi miðar sjálfur við að hafi verið 29. ágúst 2019. 22

Stefndi tryggði sér umtalsvert eigið fé í september 2017 við kaup hinnar kanadísku samsteypu á meirihluta í stefnda. Eins og áður var fram komið var miðað við að kaupin tryggðu stefnda aðgang að fjármagni sem ætla verður að hefði getað nægt til að mæta fyrirliggjandi áætlun um heildarfjármögnun verkefnisins að fjárhæð 12.000.000 evra. Sú ráðstöfun ein og sér veitir líkur fyrir því að með þeirri ráðstöfun hafi fjármögnun flugupplifunarinnar svo gott sem verið tryggð.

23

Stefndi innti mánaðarlega af hendi þóknunargreiðslur til áfrýjanda út níu mánaða samningstímann í samræmi við grein 3.1 í samningi aðila. Nam fjárhæð þóknunar áfrýjanda 12.500 evrum á mánuði. Fram er komið að stefndi greiddi áfrýjanda þóknun fyrir þrjá mánuði til viðbótar fyrir mánaðarlega vinnu sína fyrir stefnda en þóknun áfrýjanda fyrir þá mánuði nam 25.000 evrum á mánuði. Hafði greiðslan hækkað til samræmis við framlengingarákvæði samningsins. Þá verður ekki fram hjá því litið að stefndi ritaði áfrýjanda tölvupóst í lok apríl 2018 þar sem gildi umrædds samnings er ekki dregið í efa. Stefndi virðist því sjálfur hafa litið svo á að ráðgjafarsamningur við áfrýjanda væri áfram í gildi eftir að níu mánaða upphaflegum gildistíma hans lauk.

24

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið hefur áfrýjanda tekist sönnun þess að samningur aðila hafi framlengst í samræmi við grein 2.1 í samningnum og því gilt í tvö ár og níu mánuði, eða til 15. nóvember 2019. Stefndi lýsti yfir því hér fyrir dómi að hann liti svo á að hafi samningur aðila framlengst umfram hina upphaflegu níu mánuði, ætti áfrýjandi rétt á hlutdeildarþóknun í samræmi við grein 3.2 í samningnum. 25

Samkvæmt öllu framansögðu verður aðalkrafa áfrýjanda tekin til greina. Ekki er tölulegur ágreiningur í málinu, né hefur stefndi mótmælt vaxtaútreikningi áfrýjanda.

26

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Dómsorð :

Viðurkennt er að áfrýjandi, This is City Attractions B. V., á rétt til greiðslu úr hendi stefnda, Esja Attractions ehf., sem nemur 3,5% af tekjum vegna seldra miða í flugupplifun rekinni af stefnda, í 15 ár frá opnunardegi í samræmi við ákvæði 3.2 í ráðgjafarsamningi milli þeirra sem gildi tók 15. febrúar 2017.

Stefndi greiði áfrýjanda 300.000 evrur með dráttarvöxtum, skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 25.000 evrum frá 1. apríl 2018 til 1. maí 2018, af 50.000 evrum frá 1. maí 2018 til 1. júní 2018, af 75.000 evrum frá 1. júní 2018 til 1. júlí 2018, af 100.000 evrum frá 1. júlí 2018 til 1. ágúst 2018, af 125.000 evrum frá 1. ágúst 2018 til 1. september 2018, af 150.000 evrum frá 1. september 2018 til 1. október 2018, af 175.000 evrum frá 1. október 2018 til 1. nóvember 2018, af 200.000 evrum frá 1. nóvember 2018 til 1. desember 2018, af 225.000 evrum frá 1. desember 2018 til 1. janúar 2019, af 250.000 evrum frá 1. janúar 2019 til 1. febrúar 2019, af 275.000 evrum frá 1. febrúar 2019 til 1. mars 2019 og af 300.000 evrum frá 1. mars 2019 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.5 00.000 krónurí málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 30. janúar 2020

Mál þetta, sem var dómtekið 21. janúar 2020, er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur af This Is City Attractions B. V., [...], Hollandi, á hendur Esju Attractions ehf., [...], Reykjavík, með stefnu birtri 11. apríl 2019.

Aðalkröfur stefnanda

Fyrsta aðalkrafa stefnanda er að viðurkennt verði að stefnandi eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda, sem nemi 3,5% af tekjum vegna seldra miða í flugupplifun sem rekin er af stefnda, í 15 ár frá opnunardegi, í samræmi við ákvæði 3.2 í ráðgjafarsamningi milli stefnanda og stefnda sem tók gildi 15. febrúar 2017.

Önnur aðalkrafa stefnanda er að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda EUR 300.000 með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, af EUR 25.000 frá 1. apríl 2018 til 1. maí 2018, af EUR 50.000 frá 1. maí 2018 til 1. júní 2018, af EUR 75.000, frá 1. júní 2018 til 1. júlí 2018, af EUR 100.000 frá 1. júlí 2018 til 1. ágúst 2018, af EUR 125.000 frá 1. ágúst 2018 til 1. september 2018, af EUR 150.000 frá 1. september 2018 til 1. október 2018, af EUR 175.000 frá 1. október 2018 til 1. nóvember 2018, af EUR 200.000 frá 1. nóvember 2018 til 1. desember 2018, af EUR 225.000 frá 1. desember 2018 til 1. janúar 2019, af EUR 250.000 frá 1. janúar 2019 til 1. febrúar 2019, af EUR 275.000 frá 1. febrúar 2019 til 1. mars 2019 og af EUR 300.000 frá 1. mars 2019 til greiðsludags.

Varakrafa stefnanda

Verði ekki fallist á aðalkröfur stefnanda krefst stefnandi viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda vegna missis hagnaðar sem stefnandi hefði notið ef ákvæði samningsins um greiðslur til handa stefnanda hefðu verið í fullu gildi.

Stefnandi krefst í öllum tilvikum málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda, jafnt aðalkröfum sem kröfu til vara. Þá er krafist málskostnaðar.

I

Stefndi kveður að mál þetta megi rekja til þess að um mitt árið 2016 hafi K-x-x F-x-x og R-x-x P-x-x M-x-x fengið fyrirsvarsmann stefnda, S-kk-þf G-kk-þf, til þess að koma á laggirnar „flugupplifunarsýningu“ í Reykjavík. Hinn 3. desember 2016 var stofnað félag, þ. e. stefndi, um þetta verkefni. Skráningarskjöl voru lögð inn til hlutafélagaskrár 27. desember 2016 og skráning færð inn í janúar 2017. Stofnendur voru VA Invest B. V., R-x-x og S-kk-nf, sem samtals áttu 471.251 kr. af 500.000 kr. stofnhlutafé. Þá hafði L-x-x P-x-x skráð sig fyrir 3.749 kr. og stefnandi var skráður fyrir 5% af stofnhlutafé eða 25.000 kr.

Stefnandi og stefndi gerðu með sér samning, sem undirritaður var af hálfu stefnanda 20. mars 2017 og af hálfu stefnda 12. apríl sama ár, um aðkomu stefnanda að uppbyggingu verkefnisins.

Samkvæmt gr. 1 bar stefnanda að veita stefnda ráðgjafarþjónustu frá 15. febrúar 2017. Í viðauka I er að finna nánari útfærslu á þeirri þjónustu sem stefnanda bar að veita. Stefndi telur að hlutverk stefnanda samkvæmt samningnum hafi verið afar víðfeðmt og að hann hafi rækt hlutverkið illa. Hann hafi að mati stefnda ekki búið yfir þeirri reynslu og þekkingu sem hann gaf sig út fyrir að hafa. Þessu andmælir stefnandi. Meðal verkefna stefnanda var að veita ráðgjöf um og mögulega taka þátt í að ljúka láns - og eiginfjármögnun verkefnisins í samráði við stefnda. Það er ágreiningslaust að það var stefndi sem kom á sambandi við bandaríska fyrirtækið Pursuit sem tók forustuna um framkvæmd verksins og kom inn í verkefnið með verulegt hlutafé. Stefnandi kveður að eftir að P-x-x hafi komið inn í fyrirtækið hafi samstarfi stefnanda og stefnda hrakað og það hafi endað með því að stefnanda hafi verið kippt út úr verkefninu.

Í 3. gr. samningsins er kveðið á um þóknun og útgjöld. Þóknunin var tvíþætt. Á undirbúningstímanum var þóknunin greidd mánaðarlega, en eftir að búið var að opna sýninguna fyrir almenning var hún tiltekið hlutfall af veltu seldra miða. Mánaðarlega þóknunin var þrepaskipt, fyrst um sinn nam hún 12.500 evrum á mánuði, en níu mánuðum eftir gildistöku samningsins hækkaði hún í 25.000 evrur á mánuði, samanber gr. 3.1. Veltutengda þóknunin nam svo 3,5% af tekjum af seldum aðgangsmiðum eftir opnun „flugupplifunarinnar“ og í fimmtán ár þar á eftir, sbr. gr. 3.2 í samningi aðila. Stefnandi byggir dómkröfur sínar á þessum greinum samningsins.

Í 2. kafla samningsins er kveðið á um gildistíma og uppsögn. Samkvæmt gr. 2.1 skal samningurinn gilda í níu mánuði frá gildistökudegi og skal hann sjálfkrafa falla úr gildi nema honum hafi áður verið sagt upp. Þá segir að ef heildarfjármögnun verkefnisins lýkur fyrir gildislok samningsins, þá framlengist hann um 24 mánuði frá gildislokum.

Ágreiningur málsins lýtur í meginatriðum að því hvort samningurinn hafi runnið sitt skeið á enda hinn 15. nóvember 2017 á grundvelli gr. 2.1 í samningnum, þannig að stefnandi eigi ekki rétt til þeirra fjárhæða er hann krefur stefnda um, eða hvort samningurinn hafi framlengst á grundvelli gr. 2.1 in fine. Þá telur stefnandi samninginn einnig hafa framlengst á grundvelli yfirlýsinga og athafna stefnda og fyrirsvarsmanna og hluthafa hans.

II

Stefnandi byggir fyrstu aðalkröfu sína á því að hann eigi rétt til greiðslu úr hendi stefnda á fjárhæð sem nemi 3,5% af tekjum af seldum aðgangsmiðum eftir opnun flugupplifunarinnar og í fimmtán ár þar áeftir og byggir kröfuna á gr. 3.2 í samningnum. Stefnandi kveðst hafna því að samningurinn hafi runnið út 15. nóvember 2017, á grundvelli gr. 2.1. Sú grein segi einfaldlega að samningurinn renni út níu mánuðum eftir gildistöku hans, nema að verkefnið hafi náð heildarfjármögnun. Stefnandi telur í fyrsta lagi ákveðinn vafa leika á orðalagi gr. 2.1 og í öðru lagi sé samningurinn einfaldlega skrifaður með þeim hætti að hann hafi í öllum tilfellum átt að renna út áður en greiðslur fyrir veltutengda þóknun yrðu greiddar að fullu.

Samkvæmt gr. 2.1 gat samningurinn lengst verið í gildi í tvö ár og níu mánuði en veltutengdar greiðslur áttu að eiga sér stað í fimmtán ár frá opnun flugupplifunarinnar. Eðli máls samkvæmt geti gr. 2.1 um niðurfellingu samningsins ekki átt við um gr. 3.1 vegna veltutengdra greiðslna.

Þar fyrir utan sé sérstaklega tekið fram í gr. 2.4 að gr. 3 í samningnum skuli gilda jafnvel þó önnur ákvæði samningsins hafi runnið sitt skeið. Enda hafi það verið í samræmi við samningsvilja aðila, þ. e. samningurinn var til níu mánaða, með möguleika á framlengingu til viðbótar um 24 mánuði, en veltutengdu þóknunina hafi alltaf átt að greiða.

Stefnandi vísar einnig til skýringar og tilgangs gr. 2.4 sem kveði á um hvaða greinar gildi þrátt fyrir samningslok. Greinin sé svohljóðandi: „Uppsögn samnings þessa hefur ekki áhrif á réttindi og skyldur aðila sem kunna þegar að hafa stofnast samkvæmt samningi þessum. Liðir 3 (Þóknanir og útgjöld), 6 (Trúnaður), 9 (Ábyrgð), 10 (Skaðleysi), og 17 (Gildandi lög og lögsaga) skulu haldast í gildi eftir uppsögn samnings þessa. (e. [...] shall survive any termination of this agreement.)“. Í löggiltri þýðingu samningsins yfir á íslensku sé orðið „termination“ skýrt sem „uppsögn“. Í raun réttri geti orðið „termination“ verið skýrt sem lok samningsins, hvernig sem þau komi til. Órökrétt sé að gr. 2.4 geti einungis átt við um riftun samningsins í skilningi gr. 2.2, sem fjallar um riftun vegna vanefnda. Ef túlkun samningsins væri með þeim hætti myndu greinar samningsins um þóknun til handa stefnanda einungis halda gildi sínu ef samningnum væri rift, en myndu hins vegar falla úr gildi ef samningurinn rynni sitt skeið. Þegar samningurinn sé skoðaður í heild sinni telur stefnandi að ekki sé hægt að túlka hann með öðrum hætti en þeim að stefnandi hafi átt rétt á veltutengdri þóknun samkvæmt samningnum í fimmtán ár, þrátt fyrir að gildistími annarra ákvæða samningsins hafi að öðru leyti verið skammur. Það eina sem gæti hugsanlega haft áhrif á kröfur stefnanda um veltutengda þóknun til fimmtán ára sé ef stefnandi hefði brotið greinar samningsins og stefndi hefði átt rétt á að rifta honum vegna slíkra vanefnda. Ekkert bendi til að stefndi hafi haft réttmætar ástæður til að rifta samningnum vegna vanefnda stefnanda og ekki liggi fyrir riftunartilkynning af hálfu stefnda.

Varðandi aðra aðalkröfu stefnanda hafnar hann því að heildarfjármögnun verkefnisins hafi ekki verið náð á tilsettum tíma. Hugtakið heildarfjármögnun sé skilgreint í samningum en þar segi „að veita ráðgjöf um og mögulega taka þátt í að ljúka láns- og eiginfjárfjármögnun verkefnisins í samstarfi við stjórn og fjárhagslega ráðgjafa Esju, þannig að unnt verði að byggja flugkvikmyndahúsið og hefja rekstur þess („heildarfjármögnun“).“

Stefnandi byggir á því að verkefnið hafi verið nægilega fjármagnað frá þeim tíma er P-x-x hafi komið inn í hluthafahóp stefnda. Sá rúmi milljarður króna sem stefnda barst í formi hlutafjárframlags hafi nægt félaginu fyllilega til áframhaldandi uppbyggingar á verkefninu. Verkefnið hafi hvorki stöðvast né hafi hægst á því vegna fjárskorts og það sýni að nægileg fjármögnun til áframhaldandi uppbyggingar á verkefninu hafi legið fyrir 15. nóvember 2017.

Í annan stað telur stefnandi að tilgangur ákvæðisins hafi verið að koma í veg fyrir að sú staða kæmi upp að stefndi hefði ekki yfir neinum fjármunum að ráða til að vinna að uppbyggingu verkefnisins en bæri þrátt fyrir það greiðsluskyldu gagnvart stefnanda án þess þó að nokkur möguleiki væri á því að verkefnið yrði að veruleika.

Að lokum byggir stefnandi á því að með síðari athöfnum sínum hafi stefndi samþykkt að samningurinn hefði ekki runnið út. Í fyrsta lagi hafi stefndi greitt reikninga stefnanda til og með febrúar 2018. Í öðru lagi komi fram í vinnuskjali sem sent var í desember 2017, mánuði eftir að samningurinn átti að hafa runnið út, að stefnandi skuli enn hafa aðkomu að verkefninu og sinna tilteknum þáttum þar. Gefi þetta skýrlega til kynna að stefndi hafi ekki litið svo á að samningurinn hefði runnið út í nóvember 2017 heldur sé um að ræða eftirá skýringu svo að hægt sé að sleppa við greiðslur samkvæmt samningnum.

Verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda, um að stefnda beri að efna samninginn í samræmi við efni hans, fer stefnandi fram á það í varakröfu sinni að viðurkennd verði skaðabótaskylda sökum missis hagnaðar sem stefnandi hefði notið ef ákvæði samningsins um greiðslur til handa stefnanda hefðu verið í fullu gildi.

Saknæmar og ólögmætar aðgerðir stefnda hafi falist í því annars vegar að stefndi hafi rift samningnum á ólögmætan hátt, en stefnandi hafi ekki vanefnt samninginn. Engin riftunaryfirlýsing hafi verið send, en þetta megi lesa út úr til dæmis bréfi stefnda 13. nóvember 2018.

Hins vegar hafi athafnaleysi stefnda leitt til þess að hann tryggði ekki fulla fjármögnum verkefnisins, þótt hann hefði vel getað lokið heildarfjármögnun fyrir 15. nóvember 2017. Stefndi hafi ekki gert neinn reka að því að ljúka fjármögnun fyrr en í desember 2018.

Telur því stefnandi að stefndi sé skaðabótaskyldur sökum þess að stefnandi hafi orðið fyrir tjóni vegna missis mánaðarlegra greiðslna frá mars 2019 til nóvember 2019 og missis veltutengdu þóknunarinnar. Telji dómurinn að stefnandi eigi ekki rétt á mánaðarlegu greiðslunum fram til nóvember 2019 telur stefnandi í öllu falli ljóst að stefndi sé skaðabótaskyldur vegna missis veltutengdu þóknunarinnar.

Stefnandi telur að skilyrði sakarreglunnar um að stefndi hafi valdið stefnanda tjóni með ólögmætum og saknæmum hætti sé fullnægt og hægt sé að færa sönnur fyrir því að tjónið sé sennileg afleiðing þessarar háttsemi stefnda.

III

Sýknukrafa stefnda byggist á ákvæðum samningsins. Annar kafli samningsins ber yfirskriftina „Gildistími og uppsögn“. Gr. 2.1 er þannig í löggiltri þýðingu, lagðri fram af stefnanda: „Samningur þessi skal gilda í níu mánuði frá gildistökudegi, og skal hann þá sjálfkrafa falla úr gildi („gildislok“)..., ef heildarfjármögnun verkefnisins lýkur fyrir gildislok skal gildistími samnings þessa framlengjast um 24 mánuði frá gildislokum („framlengd gildislok“).“ Heildarfjármögnun sé skilgreind í 4. punkti 1. gr. samningsins sem fjalli um þá þjónustu sem stefnandi hafi átt að veita. Þar segir í sömu þýðingu: „að veita ráðgjöf um og mögulega taka þátt í að ljúka láns- og eiginfjármögnun verkefnisins... þannig að unnt verði að byggja flugkvikmyndahúsið og hefja rekstur þess („heildarfjármögnun“)“. Í málinu sé að finna lánssamning við Arion banka, sem dagsettur sé 15. febrúar 2019, og hafi þá heildarfjármögnun verkefnisins lokið. Fjárhagsáætlun verksins hafi sýnt að þriðjung verksins ætti að fjármagna með lánsfé. Lánið frá Arion var allt að fimm milljónir evra. Síðustu milljónina hafi þó aðeins mátt afgreiða eftir opnun flugkvikmyndahússins. Með því hafi verið tryggt rekstrarfé, sem hafi verið hluti heildarfjármögnunarinnar samkvæmt skilgreiningunni.

Orðalag um gildistíma samningsins og skilyrði til framlengingar hans sé skýrt og þarfnist ekki túlkunar. Það segi einfaldlega að samningurinn gildi í níu mánuði frá gildistökudeginum 15. febrúar 2017. Samningurinn rann því sitt skeið; það urðu gildislok eins og það er orðað í þýðingunni á samningnum sem stefnandi lagði fram. Samninginn beri einfaldlega að túlka eftir orðanna hljóðan og stefnandi geti ekki átt kröfur á hendur stefnda á grundvelli samnings sem hefur runnið sitt skeið.

Stefndi hafnar túlkun stefnanda á gr. 2.4 í samningnum um að ákvæðið feli í sér að réttur til hlutdeildarþóknunar haldi gildi sínu, þrátt fyrir gildislok samningsins. Það fari þvert á skýrt orðalag greinarinnar. Þar segir einungis að viss ákvæði samningsins haldi gildi sínu þrátt fyrir uppsögn hans. Samningnum hafi ekki verið sagt upp. Hann hafi einfaldlega runnið sitt skeið; það hafi orðið gildislok. Þau girði fyrir nokkurn frekari rétt. Varðandi ágreining stefnanda við eigin þýðanda með því að í „raun réttri geti orðið „termination“ verið skýrt sem lok samningsins, hvernig sem það kemur til“, þá kveðst stefndi vera sammála þýðandanum fremur en stefnanda. Það sé ekki tilviljun sem ráði því að orðið „expiry“ sé þýtt sem gildislok en „termination“ sem uppsögn. Gildislok verði við það að tíminn líði, án þess að aðilar aðhafist nokkuð. Til uppsagnar þurfi athöfn annars hvors aðila samningsins.

Þá sé það rangt sem fram komi í stefnu að samningsvilji aðila hafi staðið til þess að samningurinn væri til níu mánaða, með möguleika á framlengingu til 24 mánaða í viðbót, en veltutengdu þóknunina skyldi þó ávallt greiða. Þetta verði á engan hátt lesið út úr samningnum. Framlengingin hafi verið skilgreind á hlutlægan hátt. Annaðhvort yrði af henni eða ekki. Næðist að fullnægja skilyrðum framlengdist samningurinn og skyldan til greiðslu veltutengdu þóknunarinnar yrði virk. Næðist það ekki yrðu gildislok og stefnandi ætti ekki frekari kröfur á hendur stefnda á grundvelli samningsins.

Varðandi aðra aðalkröfu stefnanda bendir stefndi á að hvergi í samningnum sé tekið fram að verkefnið þurfi að vera nægilega fjármagnað. Með tilkomu Pursuit inn í verkefnið hafi ekki legið fyrir heildarfjármögnun. Þá hafnar stefndi vangaveltum stefnanda um tilgang ákvæðisins og hugsanlega greiðsluskyldu án þess að möguleiki sé á að verkefnið verði að veruleika Stefndi mótmælir því sem röngu að hann hafi samþykkt framlengingu samningsins með athöfnum sínum. Fyrir mistök hafi stefndi greitt þrjá þóknunarreikninga stefnanda, eftir gildislok samningsins. Þau mistök geti ekki orðið til þess að litið verði fram hjá skýrum ákvæðum samningsins sjálfs. Svo skjótt sem stefndi áttaði sig á mistökunum hafi hann látið af greiðslum. Og jafnvel þótt stefndi hefði greitt vegna þess að hann hefði fyrir misskilning talið að samningur væri enn í gildi verði samningurinn ekki gildur fyrir það, sé efni hans á annan veg. Skýr ákvæði samningsins standi til þess að gildislok hafi orðið.

Þá hefði ákvörðun um framlengingu samningsins verið meiri háttar fjárhagsleg skuldbinding fyrir stefnda. Til hennar hefði þurft samþykki stjórnar stefnda. Það hafi aldrei verið veitt. Þá megi nærri geta hversu líklegt hefði verið að stjórn féllist á slíkt, þegar fyrir hafi legið hversu rýrt framlag stefnanda var og að annar hluthafi væri kominn í hópinn, mun færari um að vinna að framgangi verkefnisins. Stefnanda hafi verið þetta fullljóst, enda taki hann fram í stefnu að ráðgjafar sinnar hafi ekki verið þörf eftir aðkomu P-x-x. Því sé erfitt fyrir hann að halda því fram að hann hafi verið í góðri trú um að stefndi vildi framlengja, án tillits til þess hvort tilskildum árangri hefði verið náð. Þá hafnar stefndi því að bréfaskipti hans og stefnanda í desember 2017 styðji gildi samningsins. Um hafi verið að ræða frumdrög verkáætlunar sem hafi miðað við að ljúka ætti verki 1. mars 2019. Þar sé hvergi tekið fram að stefnandi hafi nokkurt hlutverk og hafi skjölin verið send stefnanda sem og öðrum hluthöfum.

Stefndi tekur fram að ekki sé auðvelt að átta sig á varakröfu stefnanda. Hún komi aðeins til verði sýknað af aðalkröfum. Sú niðurstaða fæli í sér að stefnandi ætti kröfum sínum ekki stoð á grundvelli samnings aðila. Sé staðan sú krefjist stefnandi bóta vegna missis hagnaðar, svo sem samningur hefði verið í gildi. Lögfræðilegi þröskuldurinn sem þurfi að yfirstíga til þess að komast aðslíkri niðurstöðu hljóti þó að vera enn hærri en sá sem sé um greiðslur og greiðsluskyldu á grundvelli samnings. Í það minnsta sé ljóst að stefnandi yrði að sýna fram á að almenn skilyrði til skaðabóta utan samninga væru fyrir hendi, þ. á m. saknæm hegðun stefnda. Ekkert í málatilbúnaði stefnanda fari nálægt því að færa sönnur á slíkt, enda sé því ekki til að dreifa.

IV

Í málinu er deilt um gildistíma samnings málsaðila er stefnandi undirritar 20. mars 2017 og stefndi 12. apríl sama ár. Stefndi heldur því fram að samningurinn hafi runnið sitt skeið og vísar í gr. 2.1 í samningnum. Stefnandi telur að samningurinn hafi framlengst og hann eigi rétt til þeirra greiðslna sem tilgreindar eru í gr. 3.1 og 3.2 í samningnum, samanber aðalkröfur stefnanda.

Hið umdeilda ákvæði samningsins er svohljóðandi: „2.1 Samningur þessi skal gilda í níu mánuði frá gildistökudegi, og skal hann þá sjálfkrafa falla úr gildi („gildislok“) nema honum hafi áður verið sagt upp í samræmi við liði 2.2-2.3. Þrátt fyrir framangreint, ef heildarfjármögnun verkefnisins lýkur fyrir gildislok skal gildistími samnings þessa framlengjast um 24 mánuði frá gildislokum („framlengd gildislok“).“

Ágreiningslaust er að gildistökudagur samningsins er 15. febrúar 2017. Samkvæmt orðalagi samningsins féll hann sjálfkrafa úr gildi níu mánuðum síðar, það er 15. nóvember 2017. Samkvæmt ákvæðinu geta tvö tilvik komið í veg fyrir að samningurinn falli sjálfkrafa niður. Annars vegar ef honum hefur verið sagt upp í samræmi við liði 2.2– 2.3. Svo var ekki enda ekki byggt á þessum ákvæðum í málinu. Hins vegar ef heildarfjármögnun verkefnisins hefur verið lokið fyrir 15. nóvember 2017, þ. e. á gildistíma samningsins, þá framlengist samningurinn um 24 mánuði.

Í gr. 1, punkti 4 er hugtakið heildarfjármögnun skilgreint, en þar segir: „að veita ráðgjöf um og mögulega taka þátt í að ljúka láns- og eiginfjármögnun verkefnisins í samstarfi við stjórn og fjárhagslega ráðgjafa Esju, þannig að unnt verði að byggja flugkvikmyndahúsið og hefja rekstur þess („heildarfjármögnun“)“.

Stefnandi byggir á því að við túlkun á því hvenær „heildarfjármögnun“ hafi verið lokið sé vísað til tilboðs Pursuit frá 15. september 2017, en þar segir: „Ef fyrirtækið þarf á auknu eigin fé að halda eru við reiðubúin að veita því aukið eigið fé gegn hækkuná eignarhlutdeild okkar.“ Hér verður að mati dómsins að líta til þess að einungis er um tilboð að ræða. Ekkert liggur fyrir um að tilboð þeirra hafi verið samþykkt og að stefndi hafi fengið frekara lán hjá því félagi gegn því að eignarhlutur þess væri aukinn. Því er ekki hægt að fallast á að uppfyllt sé það skilyrði gr. 2.1 að heildarfjármögnun hafi lokið á gildistíma samningsins.

Þá byggir stefnandi einnig á því að fréttatilkynning stefnanda frá 6. nóvember 2017 sýni að heildarfjármögnun stefnanda hafi verið lokið á þeim tíma með því að í henni er tekið fram að stefndi hafi tryggt „alþjóðlega fjármögnun“ á uppsetningu á verkefninu. Orðalag fréttartilkynningarinnar um alþjóðlega fjármögnun uppfyllir ekki skilyrði ákvæðisins um „heildarfjármögnun“. Þar er einungis fjallað um fjármögnun erlendis frá. Þetta verður ekki skýrt rýmra en eftir orðum sínum.

Í gögnum málsins liggur fyrir lánssamningur við Arion banka frá 15. febrúar 2019. Telja verður að með því láni hafi heildarfjármögnun verkefnisins verið lokið. Því kom ekki til framlengingar samningsins og rann því samningurinn sitt skeið hinn 15. nóvember 2017.

Þá vísar stefnandi til skýringar og tilgangs gr. 2.4 sem kveður á um það hvaða ákvæði gilda þrátt fyrir samningslok. Greinin er rakin í kafla II hér að framan og heldur stefnandi því fram að hann eigi rétt til þóknunarinnar á grundvelli þessarar greinar. Því hafnar dómurinn með þvíað greinin á einungis við ef samningnum er sagt upp, samanber upphaf greinarinnar: „Uppsögn samnings þessa...“. Því kemur þetta ákvæði ekki til skoðunar hér. Leggja verður til grundvallar þýðingu löggilts skjalaþýðanda á orðinu „termination“ sem þýtt er sem uppsögn.

Með vísan til þessa hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á að „heildarfjármögnun“ verkefnisins hafi verið lokið fyrir 15. nóvember 2017. Samkvæmt gr. 2.1 rann samningurinn því sitt skeið 15. nóvember 2017 og getur stefnandi ekki byggt dómkröfur sínar á honum.

Stefnandi heldur því fram að samningurinn hafi framlengst um 24 mánuði þar sem stefndi hafi greitt reikninga stefnda byggða á gr. 3.1 í samningnum allt til og með febrúar 2018. Stefndi viðurkennir að svo hafi verið og mistök hafi valdið því að reikningarnir hafi verið greiddir. Dómurinn telur að með greiðslu þessara þriggja reikninga verði skýru ákvæði samningsins ekki vikið til hliðar. Stefnandi hafi ekki getað vænst þess að gildistími samningsins myndi lengjast vegna þessa þegar ekki lá fyrir hvernig heildarfjármögnun verkefnisins yrði, samanber til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í málinu nr. 214/1999 og dóm Landsréttar í málinu nr. 251/2019.

Þá er ósannað að bréfaskipti stefnda og stefnanda í desember 2017, það er eftir að samningurinn rann út, styðji gildi samningsins. Bréf þessi virðast hafa verið send stefnanda sem hluthafa eins og þau voru send öðrum hluthöfum.

Stefnandi gerir þá kröfu til vara að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda vegna missis hagnaðar sem stefnandi hefði notið ef ákvæði samningsins um greiðslur honum til handa hefðu verið í fullu gildi.

Varakrafa stefnanda er ekki svo skýr sem skyldi. Dómurinn hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að samningurinn hafi runnið út. Samningurinn var lögmætur. Það er ekki um neina sök að ræða hjá stefnda. Samningnum var aldrei rift af hálfu stefnda. Þá leggur samningurinn ekki neina athafnaskyldu á stefnda til að ljúka heildarfjármögnun fyrir ákveðinn tíma. Því getur ekki verið um athafnaleysi að ræða hjá stefnda. Að mati dómsins er krafa þessi haldlaus.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda. Með vísan til 130. gr. laga um meðferð einkamála ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað svo sem greinir í dómsorði.

S-kvk-nf G-kvk-nf héraðsdómari upp dóm þennan.

Dómsorð :

Stefndi, Esja Attractions ehf., er sýknaður af kröfum stefnanda, This Is City Attractions.

Stefnandi greiði stefnda 1.500.000 kr. í málskostnað.