598/2022

Útdráttur

A krafðist bóta úr innbústryggingu hjá S hf. vegna innbrots í íbúð hennar og taldi hún upp í tjónstilkynningu til S hf. í 20 liðum muni sem stolið hefði verið í innbrotinu. S hf. hafnaði bótaskyldu úr vátryggingunni og taldi A hafa af ásetningi veitt rangar og ófullnægjandi upplýsingar auk þess sem tjón hennar væri ósannað. Í dómi Landsréttar var fallist á það með héraðsdómi að ósannað væri að tjón A vegna innbrotsins næmi meiru en 204.109 krónum, sem svaraði til tveggja muna. Þá var einnig staðfest sú niðurstaða að S hefði ekki lánast sönnun um að 2. mgr. 47. gr. laga nr. 30/2004 ætti að leiða til þess að réttur A til bóta félli niður. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um að fallast á kröfu A að hluta, það er vegna tveggja muna, en að öðru leyti var sýknað af kröfunni.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 4. október 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. september 2022 í málinu nr. E- [...]/2022.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að greiða sér 2.693.990 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 25. október til 19. desember 2018 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst aðaláfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 8. desember 2022. Hann krefst sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Líkt og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi var brotist inn í íbúð aðaláfrýjanda 25. október 2018 og í bifreið hennar í fyrri hluta nóvember sama ár. Munir úr síðara innbrotinu endurheimtust en í málinu er deilt um kröfu aðaláfrýjanda úr innbústryggingu vegna muna sem hún kveður hafa verið stolið í fyrra innbrotinu. Í héraðsdómi var fallist á kröfu aðaláfrýjanda að hluta, það er vegna tveggja muna, en að öðru leyti sýknað af kröfunni.

5

Við skýrslugjöf aðaláfrýjanda fyrir héraðsdómi var meðal annars vikið að kvittunum fyrir munum sem krafan lýtur að. Tók aðaláfrýjandi fram að hún hefði kannski átt kvittanir fyrir sjónvarpi, þar sem hún hefði verið nýbúin að kaupa það, en að hún ætti engar kvittanir fyrir gjöfum, sem hefðu verið margar, eða fötum sem hún keypti sér sjálf.

6

Í skýrslu lögreglumanns B fyrir héraðsdómi kom meðal annars fram að þeir sem munirnir endurheimtust hjá hefðu sagst hafa stolið munum af aðaláfrýjanda því þeim hafi fundist hún skulda þeim. Beðið um að útskýra þetta nánar sagði vitnið: „Já, þeir sögðust [...] stunda það að stela fyrir hana og fá greitt með rítalíni eða fíkniefnum [...], þeir [...] sögðust vera búnir að vera að láta hana fá mikið og ekki vera að fá mikið til baka og hún hafi ekki verið að standa við það sem að hún hafi lofað og eitthvað slíkt og það væri svona búin að myndast skuld og þeir fóru til þess að sækja umrædda muni til baka.“

7

Fyrir Landsrétt hefur aðaláfrýjandi lagt átta ljósmyndir af úlpu, bikiníum, kjól og buxum.

8

Um málavexti vísast að öðru leyti til lýsingar í málavaxta- og niðurstöðukafla hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

9

Í málinu krefst aðaláfrýjandi bóta úr innbústryggingu hjá gagnáfrýjanda vegna innbrots í íbúð hennar 25. október 2018. Hún beindi til gagnáfrýjanda 19. nóvember 2018 tjónstilkynningu sem krafa hennar byggir á, þar sem taldir eru upp í 20 liðum munir sem stolið hafi verið í innbrotinu. Gagnáfrýjandi hafnaði bótaskyldu úr vátryggingunni og telur aðaláfrýjanda hafa af ásetningi veitt rangar og ófullnægjandi upplýsingar, auk þess sem tjón hennar sé ósannað.

10

Samkvæmt 2. gr. skilmála vátryggingarinnar tekur hún til innbús sem er í eigu hins vátryggða, þar á meðal lausafjármuna sem fylgja almennu heimilishaldi. Í 4. gr. skilmálanna kemur meðal annars fram að bætur greiðist á grundvelli verðs á nýjum hlutum en þar er þó einnig mælt fyrir um tilteknar afskriftarreglur. Í 57. gr. skilmálanna kemur fram að veiti vátryggður af ásetningi rangar eða ófullnægjandi upplýsingar við uppgjör bóta falli niður allur réttur hans samkvæmt vátryggingarsamningnum, sbr. 2. mgr. 47. gr. eða 2. mgr. 120. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

11

Í 47. gr. laga nr. 30/2004, sem hér á við, þar sem um skaðatryggingu er að ræða, segir í 1. mgr. að við uppgjör bóta skuli vátryggður veita félaginu þær upplýsingar og þau gögn sem hann hefur undir höndum og félagið þarf til þess að meta ábyrgð sína og greiða bætur. Í 2. mgr. segir síðan að ef vátryggður veitir af ásetningi rangar eða ófullnægjandi upplýsingar sem hann veit eða má vita að leiða til þess að hann fær greiddar bætur sem hann á ekki rétt til falli niður allur réttur hans samkvæmt vátryggingarsamningnum vegna hins tiltekna vátryggingaratburðar. Sé háttsemi vátryggðs ekki alvarleg, varði aðeins lítinn hluta kröfunnar eða sérstakar ástæður mæli með, geti hann þó fengið bætur að hluta.

12

Aðaláfrýjandi ber sönnunarbyrði um að hún hafi átt þá muni sem krafa henni lýtur að og þeir farið forgörðum við innbrotið. Eðli málsins samkvæmt verða ekki gerðar ríkar kröfur til slíkrar sönnunar, sbr. dóm Hæstaréttar 25. mars 1999 í máli nr. 420/1998, sem birtur er í dómasafni réttarins það ár á bls. 1407. Tilteknar lágmarkskröfur verða þó gerðar en í því sambandi er meðal annars til þess að líta að í tilviki dýrari lausafjármuna sem vátryggður hefur keypt sér ætti honum jafnan að vera hægur vandi að leggja fram kvittanir fyrir kaupum þeirra eða önnur gögn eða upplýsingar sem styðja að hann hafi keypt eða átt þá muni sem hann kveður hafa verið stolið, til dæmis reiknings- eða greiðslukortayfirlit. Hér er og til þess að líta að 47. gr. laga nr. 30/2004 gerir samkvæmt framansögðu ráð fyrir tiltekinni lágmarksupplýsingaskyldu af hálfu vátryggingartaka.

13

Með tölvupósti 30. nóvember 2018 óskaði gagnáfrýjandi eftir því að aðaláfrýjandi sendi sér „kvittanir/kortafærslur fyrir því sem var stolið“ og tók fram að ef aðaláfrýjandi ætti ekki kvittanir ætti að vera hægt að nálgast þær hjá söluaðila.

Aðaláfrýjandi hefur ekki brugðist við þessu nema að litlu leyti og það þrátt fyrir að gagnáfrýjandi byggi á því að tjón hennar sé ósannað og að munirnir hafi, að því marki sem aðaláfrýjandi tiltók ártal, verið nýlegir. Þannig liggja fyrir kvittanir vegna kaupa tveggja af þeim munum sem aðaláfrýjandi kveður hafa verið stolið, en þar er um að ræða hljóðstöng og farsíma og nemur krafa hennar vegna þeirra einungis um 10% af heildarkröfunni. Að öðru leyti liggja hvorki fyrir kvittanir, yfirlit né vitnisburður sem styður að aðaláfrýjandi hafi átt þá muni sem hún krefst bóta fyrir. Hefur hún enda að mestu leyti látið sitja við að leggja fram upplýsingar um endurkaupsverð þeirra muna sem hún kveður hafa verið stolið og bar fyrir héraðsdómi að mikið af þeim hafi verið gjafir, auk þess sem hún ætti ekki kvittanir fyrir kaupum á fötum, en fatnaður og skór mynda nálægt helmingi kröfufjárhæðarinnar. Fallast verður á það með héraðsdómi að frekari sönnunarfærsla hafi átt að vera aðaláfrýjanda auðveld en þær ljósmyndir sem hún hefur lagt fyrir Landsrétt fá engu breytt um sönnunarstöðuna.

14

Þá er til þess að líta að fyrirliggjandi refsidómur vegna þjófnaðarins, sem hefur sönnunargildi samkvæmt 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, styður ekki að þeim munum sem aðaláfrýjandi krefst bóta fyrir hafi verið stolið frá henni. Þannig var ákærði í því máli sakfelldur fyrir að hafa stolið úr íbúð aðaláfrýjanda „svörtum Samsung farsíma, Rose gold i Phone 8 farsíma, svartri kvenmannsúlpu, svartri 66° Norður úlpu með loðkraga, appelsínugulri Zo On barnaúlpu, svartri Cintamani úlpu með loðkraga, svörtum herrajakka, svartri 66° Norður kvenmannsúlpu, ferðatösku er innihélt ýmislegt jólaskraut, snyrtitösku merktri PINK og gráu hlaupahjóli“ en óumdeilt er að aðaláfrýjandi endurheimti þessa muni og byggir hún á því að krafan í málinu sé vegna annarra muna en þessara. Þá er óhjákvæmilegt að líta til þess, við heildstætt mat á því hvort nægileg sönnun sé komin fram af hálfu aðaláfrýjanda, að þær upplýsingar sem hún hefur veitt, eftir að ágreiningur aðila kom upp, hafa að nokkru leyti verið breytilegar, auk þess sem sumt í endanlegum málatilbúnaði hennar fær litla stoð í fyrirliggjandi gögnum. Þannig hefur af hennar hálfu á köflum verið á því byggt að tjónstilkynningin sem krafan byggir á hafi innihaldið muni úr báðum innbrotum, það er í íbúð og bifreið aðaláfrýjanda, en síðan verið lýst yfir leiðréttingu á þessu og á því byggt í dómsmálinu að tilkynningin hafi eingöngu tekið til muna úr innbrotinu í íbúðina. Þá byggir aðaláfrýjandi á því í málinu að þeir munir hennar sem endurheimtust hafi allir verið úr innbrotinu í bifreiðina en lögregluskýrslur og fyrrnefndur refsidómur héraðsdóms benda til annars.

15

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður fallist á það með héraðsdómi að ósannað sé að tjón aðaláfrýjanda af innbrotinu hafi verið meira en það sem fólst í einum farsíma og hljóðstöng. Það tjón var talið nema 204.109 krónum í hinum áfrýjaða dómi og hafa tölulegar forsendur þeirrar niðurstöðu ekki sætt andmælum. Kemur þá til athugunar hvort 2. mgr. 47. gr. laga nr. 30/2004 leiði til þess að réttur aðaláfrýjanda sé niður fallinn en fyrir því ber gagnáfrýjandi sönnunarbyrði.

16

Þrátt fyrir það sem áður er rakið, um að upplýsingagjöf aðaláfrýjanda eftir að ágreiningurinn kom upp hafi að nokkru leyti verið breytileg og að sumt í endanlegum málatilbúnaði hennar fái litla stoð í fyrirliggjandi gögnum, nægir það ekki eitt og sér til þess að gagnáfrýjandi teljist hafa sýnt fram á að háttsemi aðaláfrýjanda verði felld undir 2. mgr. 47. gr. laga nr. 30/2004. Til að svo megi verða þarf, eins og ákvæðinu og málsatvikum er háttað, að sýna fram á að í tjónstilkynningu aðaláfrýjanda hafi verið tilgreindir munir sem fyrir liggur að þegar höfðu verið endurheimtir. Þegar horft er til lögregluskýrslunnar um þá muni sem endurheimtust og tjónstilkynningar aðaláfrýjanda er ljóst að talsverður munur er á lýsingu munanna þar. Þannig er til að mynda ljóst að margir þeirra muna sem aðaláfrýjandi hafði endurheimt voru ekki nefndir í tjónstilkynningu og að því marki sem tilkynningin og skýrslan innihalda samskonar muni, það er farsíma og fatnað, er lýsing þeirra ekki eins. Hefur gagnáfrýjandi í reynd ekki nema að litlu leyti leitast við að útskýra hvaða muni á tjónstilkynningunni hann telji aðaláfrýjanda hafa verið búna að endurheimta.

Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að gagnáfrýjanda hafi ekki lánast sönnun um að 2. mgr. 47. gr. laga nr. 30/2004 eigi að leiða til þess að réttur aðaláfrýjanda til bóta falli niður eða skerðist. Þá er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um dráttarvexti.

18

Samkvæmt framansögðu verður hinn áfrýjaði dómi staðfestur, þar á meðal um málskostnað, en rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.