404/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli B B.V. á hendur þrotabúi S hf. vegna ágreinings um gildi kröfulýsingar B B.V. í þrotabú S hf. var vísað frá dómi. Héraðsdómur taldi að málatilbúnaður B B.V. væri í andstöðu við 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem hann hefði ekki, þrátt fyrir tilmæli dómara, lagt fram íslenska þýðingu á þeim gögnum sem hann byggði á og væru flókin í eðli sínu. Í úrskurði Landsréttar var tekið fram að í hinum kærða úrskurði væri engin grein gerð fyrir því hvort og þá að hvaða leyti málsaðila greindi á um rétta þýðingu kröfulýsingar B B.V. og annarra gagna málsins sem ekki hefðu verið lögð fram í íslenskri þýðingu. Í ljósi þess að engar athugasemdir hefðu komið fram af hálfu þrotabús S hf. við meðferð málsins í héraði um að þörf væri frekari þýðinga á efni málsskjala yrði að leggja til grundvallar að hann hefði talið að sú þýðing á hluta málsskjala sem hann hafði þegar lagt fram í málinu og byggði málatilbúnað sinn á í frávísunarþætti málsins væri fullnægjandi. Þá hefði gagnaöflun í málinu ekki verið lýst lokið og í greinargerð B B.V. hefði meðal annars komið fram að hann áskildi sér rétt til að krefjast dómkvaðningar matsmanns. Ekki hefðu verið efni til að vísa málinu frá dómi án kröfu og á þeim grundvelli sem gert hefði verið í hinum kærða úrskurði. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 1. júlí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 22. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 23. júní 2020 í málinu nr. X1684/2019 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila vegna ágreinings um gildi kröfulýsingar sóknaraðila í þrotabú varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að varnaraðila verði gert að greiða honum kærumálskostnað.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Málavextir

4 Með bréfi 4. október 2019 vísaði skiptastjóri þrotabús Sameinaðs sílikons hf. ágreiningi aðila um hvort viðurkenna skyldi kröfu sóknaraðila á hendur þrotabúinu, sem lýst var í búið 28. mars 2018, til úrlausnar héraðsdóms, sbr. 1. mgr. 171. gr. laga nr. 21/1991.

5 Í bréfi skiptastjóra kemur fram að sóknaraðili hafi lýst kröfu að fjárhæð 20.529.915 evrur í þrotabúið sem almennri kröfu, sbr. 113. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem þrotabúið eigi hugsanlega gagnkröfur á hendur sóknaraðila hafi skiptastjóri ákveðið að taka afstöðu til kröfulýsingar hans og hafi henni verið hafnað 1. apríl 2019. Sóknaraðili hafi mótmælt afstöðu skiptastjóra sama dag. Ekki hafi tekist að jafna ágreininginn og því hafi honum verið vísað til úrlausnar héraðsdóms.

6 Í gögnum málsins kemur fram að 31. janúar 2014 gerðu sóknaraðili og félagið Stakksbraut 9 ehf. með sér einkaréttarsamning um viðtöku og sölu sóknaraðila á kísli (silicon metal) sem áðurnefnt einkahlutafélag áformaði að framleiða í verksmiðju sem það fjármagnaði, byggði og ræki. Hinn 1. desember 2014 var félagið Stakksbraut 9 ehf. yfirtekið af félaginu Sameinuðu sílikoni hf. og tók það frá þeim tíma við öllum réttindum og skyldum Stakksbrautar 9 ehf.

7 Samkvæmt einkaréttarsamningnum skyldi sóknaraðili hafa einkarétt á dreifingu 12.000 rúmtonna af kísli á ári sem Sameinað sílikon hf. framleiddi á gildistíma samningsins og njóta forgangs við sölu á annarri nánar skilgreindri framleiðslu félagsins á kísli umfram áðurgreind 12.000 rúmtonn. Í samningnum var kveðið á um þóknun sóknaraðila sem skyldi nema ákveðnu hlutfalli af söluvirði þess kísils sem sóknaraðili annaðist sölu á. Þá var áskilið í samningnum að kísillinn sem sóknaraðili tæki til dreifingar og sölu væri af nánar tilgreindum gæðum.

8 Umræddur einkaréttarsamningur var til 18 ára og féllst sóknaraðili á það eftir gerð samningsins að hann tæki gildi þegar starfsemi Sameinaðs sílikons hf. hæfist í raun og veru en það gerðist 19. nóvember 2016. Sameinað sílikon hf. sendi sóknaraðila fyrstu sendinguna af kísli 5. desember það ár og þá síðustu 28. ágúst 2017. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 22. janúar 2018.

9 Sóknaraðili byggir hina lýstu kröfu annars vegar á því að Sameinað sílikon hf. hafi vanefnt áðurgreindan einkaréttarsamning fram að því að bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta með því að afhenda sóknaraðila verulega minna magn af kísli af tilskildum gæðum. Bætur vegna þessara vanefnda nemi 436.915 evrum. Hins vegar byggir sóknaraðili á því að einkaréttarsamningurinn hafi fallið niður við töku bús Sameinaðs sílikons hf. til gjaldþrotaskipta og verði því ekki efndur samkvæmt efni sínu. Því geti sóknaraðili krafið varnaraðila um bætur sem nemi eigi minna en 20.088.000 evrum vegna þeirra söluþóknana sem sóknaraðili hafi orðið af á samningstímanum.

10 Með kröfulýsingu sóknaraðila í þrotabú varnaraðila 28. mars 2018 fylgdi yfirlýsing, dagsett sama dag, um að lýst krafa kæmi til skuldajafnaðar samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 gegn hverri þeirri kröfu sem varnaraðili kynni að eiga á hendur sóknaraðila. Þá fylgdi kröfulýsingunni áðurgreindur einkaréttarsamningur á milli sóknaraðila og Stakksbrautar 9 ehf. frá 31. janúar 2014, listi yfir þá reikninga sem gefnir höfðu verið út samkvæmt samningnum og loks útreikningur og sundurliðun kröfunnar. Öll voru þessi skjöl á ensku.

11 Mál þetta var fyrst tekið fyrir í héraði 11. nóvember 2019 og voru þá lögð fram þau gögn sem skiptastjóri hafði sent með bréfi sínu til dómstólsins, meðal annars áðurgreind kröfulýsing og fylgigögn hennar. Einnig voru lögð fram fyrirspurnarbréf skiptastjóra til sóknaraðila 28. maí og 19. nóvember 2018, sem bæði eru á ensku, og svarbréf sóknaraðila 1. ágúst 2018 og 22. janúar 2019 ásamt fylgigögnum en öll eru þessi gögn á ensku. Þar á meðal eru þeir reikningar sem gefnir höfðu verið út samkvæmt einkaréttarsamningnum. Við þessa fyrstu fyrirtöku málsins lagði dómari fyrir sóknaraðila, Bit Fondel B.V., að leggja fram þýðingar á þeim skjölum sem væru á erlendu tungumáli og krafan væri reist á. Andmælti lögmaður sóknaraðila því að þýða þyrfti reikninga og „slík fylgiskjöl með þeim“.

12 Við næstu fyrirtöku 15. janúar 2020 lagði sóknaraðili fram greinargerð þar sem hann krafðist þess aðallega að lýst krafa hans í þrotabúið, að höfuðstól 20.529.915 evrur, yrði viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, krafa hans um dráttarvexti af kröfunni yrði viðurkennd sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga og að viðurkenndur yrði réttur sóknaraðila til að nota áðurgreinda kröfu til skuldajafnaðar samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 gegn hverri þeirri kröfu sem varnaraðili kynni að eiga á hendur sóknaraðila og stofnast hafi fyrir frestdag. Eftir sóknaraðila var bókað efnislega í þingbók að hann teldi að sú skylda hvíldi á skiptastjóra þrotabúsins að leggja fram í íslenskri þýðingu þau gögn sem vörðuðu ágreining málsaðila.

13 Næst var málið tekið fyrir 12. febrúar 2020 og lagði varnaraðili þá fram greinargerð sína ásamt fylgiskjölum, þar á meðal þýðingu löggilts skjalaþýðanda á hluta af svarbréfi sóknaraðila 1. ágúst 2018, hluta af einkaréttarsamningi frá 31. janúar 2014 og skýrslu D-x-x S-x-x, fyrrum stjórnarformanns Sameinaðs sílikons hf., 17. júlí 2019 hjá skiptastjóra. Í fyrirtökunni ítrekaði dómari að þau skjöl sem aðilar hygðust byggja á í málinu yrði að leggja fram í íslenskri þýðingu.

14 Í greinargerð sinni krafðist varnaraðili aðallega frávísunar málsins frá héraðsdómi, til vara að öllum kröfum sóknaraðila yrði hafnað og að því frágengnu að viðurkenndur yrði réttur varnaraðila til að neyta skuldajafnaðar tiltekinnar kröfu sinnar ásamt dráttarvöxtum á móti lýstri kröfu sóknaraðila í þrotabú varnaraðila. Frávísunarkrafan var annars vegar reist á því að krafa sóknaraðila um viðurkenningu skuldajafnaðarréttar fæli í sér lögspurningu, sbr. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og hins vegar á ætlaðri vanreifun málsins af hálfu sóknaraðila, aðallega vegna óljósrar og óákveðinnar kröfugerðar og ósamræmis á milli kröfulýsingar og greinargerðar sóknaraðila. Í greinargerðinni voru engar athugasemdir gerðar um að þörf væri á frekari þýðingu á gögnum málsins. Þeirri áskorun, sem fram kom í greinargerð sóknaraðila, að varnaraðili legði fram íslenska þýðingu á fylgigögnum sóknaraðila, var mótmælt sem og þeirri fullyrðingu að skiptastjóra væri skylt að láta þýða gögnin á kostnað þrotabúsins með vísan til 2. mgr. 171. gr. laga nr. 21/1991. Færði varnaraðili fyrir því rök með vísan til 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 og dómafordæma að löggilt þýðing á íslensku væri óþörf ef dómari teldi sér fært að þýða gögn sjálfur eða ef aðilar væru sammála um rétta íslenska þýðingu erlends hugtaks. Einnig benti varnaraðili á að í dómaframkvæmd hefði verið talið fullnægjandi að málsaðili legði fram íslenska þýðingu helstu skjala sem hann reisti mál sitt á.

15 Við næstu fyrirtöku málsins 28. febrúar 2020 bókaði dómari efnislega á þá leið í þingbók að það væri á hendi sóknaraðila að leggja fram íslenska þýðingu á þeim gögnum sem hann byggði á í málinu. Óskaði sóknaraðili þá eftir fresti til að láta þýða þau gögn sem hann hygðist byggja á við munnlegan málflutning um frávísunarkröfu varnaraðila. Var jafnframt bókað að lögmaður varnaraðila og dómari gerðu ekki athugasemd við að sú þýðing yrði lögð fram við upphaf þess málflutnings. Var málflutningnum frestað tvívegis en fór loks fram 4. júní 2020 án þess að sóknaraðili legði fram frekari þýðingu á gögnum í málinu og án þess að bókaðar væru athugasemdir um að þörf væri frekari þýðinga á efni málsskjala.

16 Í greinargerð sóknaraðila í Landsrétti kemur fram að við nánari athugun hafi komið í ljós að sóknaraðili myndi í frávísunarþætti málsins aðeins byggja á þeim gögnum máls sem lægju fyrir á íslensku. Af þeim sökum hefði hann talið óþarft að leggja fram frekari þýðingu gagna fyrir munnlegan málflutning um frávísunarkröfu varnaraðila.

17 Með úrskurði héraðsdóms Reykjaness, uppkveðnum 23. júní 2020, var málinu vísað frá dómi án kröfu á þeim grundvelli að sóknaraðili hefði ekki, þrátt fyrir tilmæli dómara, lagt fram íslenska þýðingu á þeim gögnum sem hann byggði á og væru flókin í eðli sínu. Væri slíkur málatilbúnaður í andstöðu við 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991. Engin afstaða var hins vegar tekin til rökstuðnings og málsástæðna varnaraðila sem lutu að því að vísa bæri málinu frá vegna óskýrrar kröfugerðar sóknaraðila og annarrar vanreifunar málsins. Niðurstaða

18 Í 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991 segir að skjali á erlendu tungumáli skuli að jafnaði fylgja þýðing á íslensku að því leyti sem byggt er á efni þess í máli nema dómari telji sér fært að þýða það. Þá segir að komi aðilar sér ekki sjálfir saman um rétta þýðingu skjals skuli hún gerð af löggiltum skjalaþýðanda. Af orðalagi ákvæðisins og dómaframkvæmd má ráða að þess er ekki krafist að sérhverju framlögðu skjali á erlendu máli fylgi íslensk þýðing heldur að nægjanlegt sé að þýða skjalið að svo miklu leyti sem byggt er á efni þess, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 15. desember 1987 í máli nr. 241/1986 og 4. desember 2013 í máli nr. 738/2013.

19 Mál þetta varðar kröfu sóknaraðila í bú varnaraðila sem á rætur að rekja til einkaréttarsamnings aðila frá 31. janúar 2014 sem gerður var á ensku. Hefur varnaraðili lagt fram löggilta íslenska þýðingu á völdum ákvæðum samningsins sem fjalla um gildissvið og tilgang hans, gildistíma, skyldur samningsaðila, söluverð og aðferðir og um gildistökuskilyrði samningsins. Þá hefur varnaraðili lagt fram löggilta þýðingu á hluta af svarbréfi sóknaraðila til skiptastjóra þrotabúsins 1. ágúst 2018 og á skýrslu fyrrum stjórnarformanns Sameinaðs sílikons hf. hjá skiptastjóra 22. júlí 2019.

20 Eins og fram hefur komið var málið flutt munnlega um frávísunarkröfu varnaraðila 4. júní síðastliðinn án þess að sóknaraðili legði fram frekari þýðingu á gögnum málsins við upphaf málflutnings eins og hann hafði áður boðað. Þrátt fyrir það voru engar athugasemdir bókaðar eftir varnaraðila um að þörf væri á frekari þýðingum málsgagna.

21 Varnaraðila bar að setja fram andmæli við framlögðum gögnum, meðal annars ef hann taldi að á það skorti að þau væru lögð fram í íslenskri þýðingu, þegar í greinargerð sinni eða strax og tilefni gafst til, svo sem við upphaf munnlegs málflutnings eins og að framan greinir, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Kom ekki fram í greinargerð hans í héraði eða annars staðar að hann teldi að vörnum sínum væri áfátt vegna þess að í málinu hefði ekki verið lögð fram íslensk þýðing kröfulýsingar sóknaraðila og fylgigagna hennar. Athugasemdir varnaraðila í greinargerð hans í Landsrétti um skort á þýðingu málsskjala og að vörnum hans hafi verið áfátt af þeim sökum eru því of seint fram komnar.

22 Í hinum kærða úrskurði er engin grein gerð fyrir því hvort og þá að hvaða leyti málsaðila greinir á um rétta íslenska þýðingu kröfulýsingar sóknaraðila og annarra gagna málsins sem ekki hafa verið lögð fram í íslenskri þýðingu. Þar segir aðeins að ágreiningur aðila lúti að túlkun og efni kröfulýsingar sóknaraðila og efni þess samnings sem hún byggi á án þess að skýra nánar að hvaða leyti sá ágreiningur tengist skorti á íslenskri þýðingu þeirra skjala. Þá eru fullyrðingar varnaraðila í greinargerð um ætlað misræmi á málsástæðum sóknaraðila í kröfulýsingu og greinargerð hans ekki rökstuddar með því að aðilana greini á um rétta þýðingu kröfulýsingarinnar eða að á það skorti að hún hafi verið lögð fram í íslenskri þýðingu. Í ljósi þess að engar athugasemdir komu fram af hálfu varnaraðila við meðferð málsins í héraði um að þörf væri frekari þýðinga á efni málsskjala verður að leggja til grundvallar að hann hafi talið að sú þýðing á hluta málsskjala sem hann hafði þegar lagt fram í málinu og byggði málatilbúnað sinn á í frávísunarþætti málsins væri fullnægjandi í skilningi 3. mgr. 10. gr. laga nr. 91/1991, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 29. janúar 2013 í máli nr. 761/2012. Þá er til þess að líta að gagnaöflun í málinu hafði ekki verið lýst lokið og í greinargerð sóknaraðila kom meðal annars fram að hann áskildi sér rétt til að krefjast dómkvaðningar matsmanns. Með vísan til alls framangreinds voru ekki efni til að vísa málinu frá dómi án kröfu og á þeim grundvelli sem gert var í hinum kærða úrskurði.

23 Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar.

24 Eftir atvikum þykir rétt að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.