2/2022

Útdráttur

Ágreiningur málsaðila laut að því hvort skilyrði væru til riftunar greiðslna opinberra gjalda sem N ehf. innti af hendi til sýslumannsins á Norðurlandi eystra. Annars vegar var um að ræða níu greiðslur frá 13. september 2018 til 31. maí 2019, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur, en hins vegar sex greiðslur frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018, að fjárhæð samtals 8.974.814 krónur. Aðila greindi á um það hvort Í hafi verið heimilt að greiða 18.677.380 krónur til skiptastjóra þrotabús N ehf. eða hvort honum hefði samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. borið að greiða L ehf. þá fjárhæð en hann hefði farið með þessa tilteknu hagsmuni þrotabúsins samkvæmt lagaákvæðinu. Þá var einnig um deilt um það hvort L ehf. ætti rétt á málskostnaði, en hann kvað Í ekki hafa innt framangreinda greiðslu af hendi fyrr en eftir ítrekaðar innheimtutilraunir L ehf. og eftir að stefna hafði verið birt fyrir lögmanni Í fyrir hans hönd. Um þessi úrlausnarefni sagði Landsréttur að fyrir lægi að krafa L ehf. að fjárhæð 18.677.380 krónur hefði verið efnd með greiðslu 29. maí 2020 til þrotabús N ehf. Svo sem kröfugerðinni væri háttað væri ekki fallist á að ákvæði 130. gr. laga nr. 21/1991 réði úrslitum við úrlausn málsins. Þá var jafnframt til þess að líta að samkvæmt lagaákvæðinu gæti kröfuhafi, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, haldið uppi hagsmunum sem þrotabúið kynni að njóta í eigin nafni en þar væri þó sérstaklega tekið fram að það væri gert til hagsbóta fyrir þrotabúið. Yrði ekki ráðið af ákvæði 3. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 að þeir fjármunir, sem innheimtir væru fyrir tilstilli lánardrottins, skyldu renna beint til hans, enda væri þar eingöngu mælt fyrir um að í þeim tilvikum þegar lánardrottinn innheimti kröfu samkvæmt ákvæðinu gæti skiptastjóri tekið við hagsmunum búsins á ný og greiði þá þrotabúið hlutaðeiganda um leið þann kostnað sem fallið hefði til af þeim sökum. Að þessu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að þessu leyti og jafnframt að því er varðaði tilvísun L ehf. til 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála var fallist á þá niðurstöðu hans að hafna bæri greiðslukröfu L ehf. sem þegar hefði verið efnd. Loks greindi aðila á um það hvort framangreindar greiðslur að fjárhæð 8.974.814 krónur væru ótilhlýðilegar í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 og riftanlegar á grundvelli ákvæðisins, þar sem Í hefði verið kunnugt um ógjaldfærni N ehf. þegar til greiðslu kom. Um þetta álitaefni kom fram í dómi Landsréttar að af dómaframkvæmd yrði ráðið að við mat á því hvort riftunarreglum 141. gr. og annarra ákvæða XX. kafla laga nr. 21/1991 yrði beitt, þyrfti að beina sjónum að þeim afleiðingum sem ráðstöfunin hefði haft á fjárhag skuldara og þar með á hagsmuni og jafnræði kröfuhafa. Ekki yrði litið svo á að innheimta opinberra gjalda í samræmi við lögbundin úrræði leiddi ávallt til þess að ráðstöfun teldist ekki vera ótilhlýðileg í skilningi lagaákvæðisins. Eftir sem áður yrði að sýna fram á að skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 væru uppfyllt. Yrði við mat á því hvort ráðstöfun væri ótilhlýðileg að horfa til atvika í heild sinni og þeirrar stöðu sem uppi hefði verið þegar ráðstöfun fór fram.

Sönnunarbyrði um að þær aðstæður væru fyrir hendi hvíldi á L ehf. sem vildi rifta umræddum greiðslum. Taldist L ehf. ekki hafa sýnt fram á að umræddar greiðslur hefðu verið Í til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa á ótilhlýðilegan hátt í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991. Þegar af þeim sökum var fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að hafna kröfu L ehf. um riftun umræddra greiðslna N ehf. samtals að fjárhæð 8.974.814 krónur. Þar sem riftunarkröfu L ehf. hefði verið hafnað var jafnframt fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að sýkna Í af greiðslukröfu L ehf. sem reist var á 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest um annað en málskostnað og Í sýknað af kröfum L ehf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 22. október 2021. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 8. desember sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 31. sama mánaðar. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. september 2021 í málinu nr. E- 3451/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að rift verði ótilhlýðilegum ráðstöfunum sem falist hafi í greiðslum Norðurslóðagáttarinnar ehf. til stefnda, samtals að fjárhæð 27.652.194 krónur og greiddar voru með eftirfarandi hætti: 5.000.000 króna 9. nóvember 2016, 982.814 krónur 17. nóvember 2017, 1.992.968 krónur 11. janúar 2018, 98.633 krónur 13. febrúar 2018, 512.103 krónur 22. febrúar 2018, 388.296 krónur 22. febrúar 2018, 500.000 krónur 13. september 2018, 3.500.000 krónur 8. nóvember 2018, 1.900.000 krónur 29. janúar 2019, 224.983 krónur 21. febrúar 2019, 600.770 krónur 21. febrúar 2019, 700.000 krónur 21. mars 2019, 1.000.000 króna 22. mars 2019, 9.211.627 krónur 9. apríl 2019 og 1.040.000 krónur 31. maí 2019. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndi greiði þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. 27.652.194 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. júlí 2020.

3

Til vara krefst áfrýjandi þess að rift verði greiðslum Norðurslóðagáttarinnar ehf. til stefnda sem skertu greiðslugetu þrotabúsins verulega, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur, og greiddar voru með eftirfarandi hætti: 500.000 krónur 13. september 2018, 3.500.000 krónur 8. nóvember 2018, 1.900.000 krónur 29. janúar 2019, 224.983 krónur 21. febrúar 2019, 600.770 krónur 21. febrúar 2019, 700.000 krónur 21. mars 2019, 1.000.000 króna 22. mars 2019, 9.211.627 krónur 9. apríl 2019 og 1.040.000 krónur 31. maí 2019. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndi greiði þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. 18.677.380 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 2. júlí 2020.

4

Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

5

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst stefndi lækkunar á stefnukröfum áfrýjanda og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er rakið var bú Norðurslóðagáttarinnar ehf. tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 24. september 2019 en frestdagur við skiptin var 25. janúar sama ár. Kröfulýsingarfresti lauk 30. nóvember 2019.

7

Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort skilyrði séu til riftunar greiðslna opinberra gjalda sem Norðurslóðagáttin ehf. innti af hendi til sýslumannsins á Norðurlandi eystra. Annars vegar er um að ræða níu greiðslur frá 13. september 2018 til 31. maí 2019, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur, en hins vegar sex greiðslur frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018, að fjárhæð samtals 8.974.814 krónur. Aðila greinir á um það hvort stefnda hafi verið heimilt að greiða 18.677.380 krónur til skiptastjóra þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. eða hvort honum hafi samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. borið að greiða áfrýjanda þá fjárhæð en hann hafi farið með þessa tilteknu hagsmuni þrotabúsins samkvæmt lagaákvæðinu. Þá er einnig deilt um það hvort áfrýjandi eigi rétt á málskostnaði, en hann kveður stefnda ekki hafa innt framangreinda greiðslu af hendi fyrr en eftir ítrekaðar innheimtutilraunir áfrýjanda og eftir að stefna hafði verið birt fyrir lögmanni stefnda fyrir hans hönd. Loks greinir aðila á um það hvort framangreindar greiðslur að fjárhæð 8.974.814 krónur séu ótilhlýðilegar í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 og riftanlegar á grundvelli ákvæðisins, þar sem honum hafi verið kunnugt um ógjaldfærni Norðurslóðagáttarinnar ehf. þegar til greiðslu kom. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af öllum kröfum áfrýjanda og áfrýjanda jafnframt gert að greiða stefnda 900.000 krónur í málskostnað.

8

Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar er byggt á því að greiðsla stefnda á 18.677.380 krónum inn á vörslureikning skiptastjóra þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. 29. maí 2020 hafi ekki verið fullnægjandi til að ljúka kröfunni. Samkvæmt skýru orðalagi 130. gr. laga nr. 21/1991 fari áfrýjandi sem kröfuhafi með forræði kröfunnar, sbr. 3. mgr. lagagreinarinnar, og það hafi stefnda verið fullkunnugt um. Að gættum þessum lagaákvæðum geti greiðsla til annars en áfrýjanda ekki talist gild og því hafi krafan ekki verið greidd með lögmætum hætti til rétts aðila. Áfrýjandi bendir einnig á að greiðslan hafi verið innt af hendi klukkan 11.39 að morgni 29. maí 2020 eftir að stefna málsins hafði verið birt fyrir stefnda klukkan 11.25 sama dag. Þá hafi ekki verið greitt fyrr en vika var liðin frá því að sá frestur, sem gefinn hafði verið til að greiða hana, rann út og þá til annars aðila en þess sem krafðist greiðslunnar. Af þessum sökum hafi áfrýjandi ekki átt annan kost en að höfða mál á hendur stefnda til að gæta hagsmuna þrotabúsins og því þurft að efna til umtalsverðs kostnaðar sem stefndi beri ábyrgð á.

Ekki hafi verið ljóst fyrr en eftir fyrrgreint tímamark hvaða ráðstafanir teldust vera riftanlegar.

9

Verði fallist á að heimilt hafi verið að greiða 18.677.380 krónur inn á vörslureikning skiptastjóra og að sú greiðsla hafi átt sér stað áður en mál þetta var höfðað, telur áfrýjandi að taka beri tillit til þess að stefndi eða sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi dregið úr hófi, og að því er virðist að ástæðulausu, að taka afstöðu til riftunaryfirlýsinga áfrýjanda og jafnframt að greiða kröfurnar. Þá hafi sýslumanni verið kunnugt um erfiðleika áfrýjanda við að afla gagna frá skiptastjóra. Af öllu framangreindu sé ljóst að málshöfðunin sé ekki að ófyrirsynju og beri því að dæma áfrýjanda málskostnað, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

10

Um þær greiðslur vegna tímabilsins frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018 að fjárhæð samtals 8.974.814 krónur, sem stefndi viðurkennir ekki riftun á, vísar áfrýjandi til þess að þær séu riftanlegar samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991.

Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi aðgang að gögnum um vanskil og ógjaldfærni Norðurslóðagáttarinnar ehf. í tölvukerfum embættisins sem sýni allar beiðnir um aðför og gjaldþrotaskipti á hendur félaginu. Þá komi fram í greinargerð stefnda í héraði að vanskil félagsins við stefnda hafi náð aftur til ársins 2011. Enn fremur sé ljóst að Norðurslóðagáttin ehf. hafi aukið rekstrarskuldir sínar umtalsvert en samkvæmt ársreikningi félagsins fyrir árið 2016 hafi tap þess numið 27,2 milljónum króna og eigið fé verið neikvætt um 29,8 milljónir króna. Tapreksturinn hafi haldið áfram árið 2017 og þá hafi tapið numið 18,9 milljónum króna og eigið fé verið neikvætt um 48,7 milljónir króna. Gögn málsins sýni nánast engar eignir í félaginu nema óefnislegar eignir í formi vefseturs og hugbúnaðar, samtals að fjárhæð 58,9 milljónir króna. Þá beri gögn málsins með sér að Norðurslóðagáttin ehf. hafi verið í ítrekuðum vanskilum, meðal annars við stefnda, eftir að yngsta greiðslan frá 22. febrúar 2018 var innt af hendi. Loks bendir áfrýjandi á að fyrir liggi í málinu að skiptastjóri hafi áskilið sér rétt til að krefja skiptabeiðanda um frekari greiðslur umfram skiptatryggingu þar sem engar eignir hafi verið í búinu á kröfuhafafundi 16. desember 2019.

11

Áfrýjandi mótmælir þeirri ályktun hins áfrýjaða dóms að Norðurslóðagáttin ehf. hafi haft tekjur af styrkjum en ekki af sölu, enda verði það hvorki ráðið af gögnum málsins né hafi því verið haldið fram af hálfu stefnda. Í niðurstöðu sinni fari héraðsdómur því út fyrir málatilbúnað aðila að þessu leyti. Rekstur félagsins hafi aðallega falist í upplýsingamiðlun en ekki í þróun hugbúnaðar til endursölu til þriðja aðila. Þá mótmælir áfrýjandi þeim ummælum héraðsdóms að Norðurslóðagáttin ehf. hafi verið á þróunarstigi með takmarkaðar tekjur, enda verði það hvorki ráðið af gögnum málsins né málatilbúnaði aðila.

12

Stefndi mótmælir kröfum áfrýjanda og bendir á að fyrir liggi í málinu að kröfur áfrýjanda að fjárhæð 18.677.380 krónur séu að fullu greiddar en skiptastjóri þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. hafi hvorki gert athugasemdir við greiðsluna né hverjum var greitt. Svo sem gögn beri með sér hafi áfrýjandi heldur ekki gert athugasemdir við móttöku greiðslunnar á skiptafundi 14. júlí 2020. Af hálfu stefnda er því mótmælt að ákvæði 3. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 leiði til þeirrar niðurstöðu að með því að samþykkja heimild kröfuhafa til að innheimta kröfu hafi skiptastjóri þrotabúsins bæði fallið frá þeirri afstöðu að búið ætti umrædda kröfu og að hann hafi fallið frá því að taka á móti greiðslunni. Þá geti greiðsla til raunverulegs kröfuhafa ekki talist vera röng greiðsla sem hafi þau réttaráhrif að hún verði ekki talin hafa átt sér stað.

13

Stefndi bendir á að enginn vafi geti leikið á því hvaða kröfur hann greiddi þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. 29. maí 2020, enda komi skýrt fram í bréfi hans sama dag til Sofusar lausna slf. að hann hafi samþykkt riftun og greiðslu tiltekinna greiðslna sem samtals nemi 18.677.380 krónum. Þá hafi skiptastjóri þrotabúsins samþykkt kröfu stefnda að þeirri fjárhæð sem almenna kröfu í búið, svo sem kröfuskrá beri með sér. Jafnframt vekur stefndi athygli á að áfrýjandi krefjist dráttarvaxta frá 2. júlí 2020 þótt umþrætt greiðsla hafi átt sér stað í maí sama ár. Telur stefndi því óljóst hvort og þá hvaða hagsmuni áfrýjandi hafi af þessari kröfugerð sinni. Loks telur stefndi gæta ósamræmis í málatilbúnaði áfrýjanda þar sem hann haldi því annars vegar fram að greiðsla framangreindrar fjárhæðar til þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. hafi verið ólögmæt en geri allt að einu í málinu kröfu um að þessi sama fjárhæð verði greidd til sama þrotabús.

14

Stefndi hafnar kröfu áfrýjanda um riftun sex greiðslna sem inntar voru af hendi af Norðurslóðagáttinni ehf. á tímabilinu frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018 að fjárhæð samtals 8.974.814 krónur. Stefndi bendir á að öll skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 þurfi að vera uppfyllt svo unnt sé að rifta greiðslum á grundvelli hennar en vísar að öðru leyti til greinargerðar sinnar í héraði en gerð er grein fyrir efni hennar í hinum áfrýjaða dómi.

15

Fyrir Landsrétt hafa verið lögð fram ný gögn og er þar meðal annars um að ræða fundargerðir skiptafunda í þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. sem fóru fram 16. desember 2019 og 27. febrúar, 2. mars og 14. júlí 2020. Þá var lagt fram bréf áfrýjanda 24. janúar 2020 til Héraðsdóms Norðurlands eystra þar sem fundið var að störfum skiptastjóra í framangreindu þrotabúi, sbr. 76. gr. laga nr. 21/1991. Þær aðfinnslur lutu meðal annars að endurheimt verðmæta og riftanlegum ráðstöfunum í þágu þrotabúsins. Enn fremur var lagt fram minnisblað skiptastjóra þrotabúsins 23. mars 2020, sem sent var áfrýjanda og fleiri kröfuhöfum 30. sama mánaðar, og einnig bréf lögmanns áfrýjanda 14. maí 2020 til sýslumannsins á Norðurlandi eystra. Í síðarnefndu bréfi er því lýst að áfrýjandi hafi, á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991, ákveðið að halda uppi hagsmunum þrotabúsins meðal annars með því að rifta ráðstöfunum búsins sem eigi undir XX. kafla sömu laga og hafi falist í greiðslum til stefnda á tímabilinu frá 17. janúar 2019 til 1. júní sama ár. Í bréfinu er vísað til fyrra bréfs lögmannsins til sýslumanns frá 12. mars 2020, sem samkvæmt gögnum málsins er dagsett degi síðar, og ítrekuð yfirlýsing um riftun þessara greiðslna sem sagðar voru nema samtals 15.717.380 krónum. Jafnframt eru lögð fram í Landsrétti tölvupóstssamskipti lögmanns áfrýjanda og skiptastjóra 19., 20., 22. og 29. maí 2020.

Niðurstaða

16

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá niðurstöðu hans að leggja beri til grundvallar að áfrýjanda hafi verið heimilt að höfða mál þetta. Þá verður jafnframt með vísan til forsendna héraðsdóms staðfest sú niðurstaða að greiðsla stefnda 29. maí 2020 að fjárhæð 18.677.380 krónur, sem lögð var inn á fjárvörslureikning skiptastjóra þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf., hafi falið í sér réttar efndir á endurgreiðslukröfu þrotabúsins.

17

Svo sem greinir í hinum áfrýjaða dómi er óumdeilt að stefndi viðurkenndi riftun þeirra greiðslna opinberra gjalda Norðurslóðagáttarinnar ehf. sem inntar voru af hendi á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag 25. janúar 2019 og jafnframt riftun þeirra greiðslna, sem áttu sér stað eftir það tímamark, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur.

Gögn málsins sýna að fjárhæðin var lögð inn á reikning skiptastjóra þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. 29. maí 2020 klukkan 11.39. Þá bera framlögð gögn með sér að héraðsdómsstefna var birt fyrir stefnda sama dag en ekki verður af þeim ráðið hvenær dagsins birtingin fór fram. Í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar er því haldið fram að stefnan hafi verið birt á skrifstofu ríkislögmanns 29. maí 2020 klukkan 11.25.

Lögmaður áfrýjanda ítrekaði þá yfirlýsingu við munnlegan málflutning fyrir Landsrétti og upplýsti jafnframt að hann hefði sjálfur afhent stefnuna til birtingar á skrifstofu ríkislögmanns. Af hálfu lögmanns stefnda var þeirri fullyrðingu ekki andmælt sérstaklega en tekið fram að stefnan hefði verið skönnuð inn í kerfi embættis ríkislögmanns eftir klukkan 13 þennan dag. Að þessu gættu verður miðað við framangreindar tímasetningar og lagt til grundvallar að stefndi hafi greitt 18.677.380 krónur til þrotabúsins vegna fyrrgreindra greiðslna Norðurslóðagáttarinnar ehf. á opinberum gjöldum eftir að mál þetta var höfðað á hendur stefnda við lok málshöfðunarfrests samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga nr. 21/1991. Í ljósi þessara atvika verður ekki litið svo á að málshöfðun áfrýjanda hafi verið að ófyrirsynju.

18

Allt að einu liggur fyrir að krafa áfrýjanda að fjárhæð 18.677.380 krónur var efnd með greiðslu 29. maí 2020 til þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. Áður er rakin kröfugerð áfrýjanda fyrir Landsrétti, sem er sú sama og hann hafði uppi í héraði, þar sem þess er krafist að stefndi greiði þrotabúinu framangreinda fjárhæð. Svo sem kröfugerðinni er háttað verður ekki fallist á að ákvæði 130. gr. laga nr. 21/1991 ráði úrslitum við úrlausn málsins. Þá er jafnframt til þess að líta að samkvæmt lagaákvæðinu getur kröfuhafi, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, haldið uppi hagsmunum sem þrotabúið kann að njóta í eigin nafni en þar er þó sérstaklega tekið fram að það sé gert til hagsbóta fyrir þrotabúið. Verður ekki ráðið af ákvæði 3. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 að þeir fjármunir, sem innheimtir eru fyrir tilstilli lánardrottins, skuli renna beint til hans, enda er þar eingöngu mælt fyrir um að í þeim tilvikum þegar lánardrottinn innheimtir kröfu samkvæmt ákvæðinu geti skiptastjóri tekið við hagsmunum búsins á ný og greiði þá þrotabúið hlutaðeiganda um leið þann kostnað sem fallið hefur til af þeim sökum. Að framangreindu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að þessu leyti og jafnframt að því er varðar tilvísun áfrýjanda til 98. gr. laga nr. 91/1991 verður fallist á þá niðurstöðu hans að hafna beri greiðslukröfu áfrýjanda sem þegar hefur verið efnd.

19

Kemur þá næst til skoðunar hvort fallast beri á kröfu áfrýjanda um riftun sex greiðslna Norðurslóðagáttarinnar ehf. sem inntar voru af hendi til stefnda frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018 samtals að fjárhæð 8.974.814 krónur. Um er að ræða eftirtaldar greiðslur:

Fjárhæð greiðslu Dagsetning greiðslu

5.000.000 króna 9. nóvember 2016

982.814 krónur 17. nóvember 2017

1.992.968 krónur 11. janúar 2018

98.633 krónur 13. febrúar 2018

512.103 krónur 22. febrúar 2018

388.296 krónur 22. febrúar 2018

20

Af hálfu áfrýjanda er riftunarkrafan reist á 141. gr. laga nr. 21/1991 með þeim rökum að greiðslurnar hafi á ótilhlýðilegan hátt verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa. Svo sem þegar hefur verið rakið mótmælir stefndi kröfunni og tekur undir forsendur hins áfrýjaða dóms að þessu leyti.

21

Samkvæmt 141. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaður var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hag hafði af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin var ótilhlýðileg.

22

Af dómaframkvæmd verður ráðið að við mat á því hvort riftunarreglum 141. gr. og annarra ákvæða XX. kafla laga nr. 21/1991 verði beitt, þurfi að líta fram hjá tegund og formi þeirra löggerninga sem liggja til grundvallar þeim ráðstöfunum sem krafist er riftunar á en beina þess í stað sjónum að þeim afleiðingum sem ráðstöfunin hefur haft á fjárhag skuldara og þar með á hagsmuni og jafnræði kröfuhafa, sbr. dóm Hæstaréttar 28. september 2022 í máli nr. 14/2022. Ekki verður litið svo á að innheimta opinberra gjalda í samræmi við lögbundin úrræði leiði ávallt til þess að ráðstöfun teljist ekki vera ótilhlýðileg í skilningi lagaákvæðisins. Eftir sem áður verður að sýna fram á að framangreind skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 séu uppfyllt.

Verður við mat á því hvort ráðstöfun sé ótilhlýðileg að horfa til atvika í heild sinni og þeirrar stöðu sem var uppi þegar ráðstöfunin fór fram. Sönnunarbyrði um að þær aðstæður séu fyrir hendi hvílir á áfrýjanda sem vill rifta umræddum greiðslum.

23

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi liggur fyrir í málinu að vanskil Norðurslóðagáttarinnar ehf. eiga sér langa sögu. Í greinargerð stefnda til Landsréttar er vísað til þess að vanskil félagsins nái aftur til ársins 2011. Meðal gagna málsins eru ársreikningar Norðurslóðagáttarinnar ehf. 2016 og 2017. Ber ársreikningur 2016 með sér að rekstrartekjur félagsins hafi á því ári numið 46,9 milljónum króna en tap þess rúmum 27 milljónum króna. Heildareignir félagsins voru samkvæmt ársreikningnum 65,5 milljónir króna en eigið fé var neikvætt um 29,8 milljónir króna. Samkvæmt ársreikningi 2017 námu rekstrartekjurnar 39,6 milljónum króna á árinu en tap félagsins nam 18,9 milljónum króna. Heildareignir voru 78,7 milljónir króna en eigið fé var neikvætt um 48,7 milljónir króna. Þá liggur fyrir að á því tímabili sem hér um ræðir þurfti Norðurslóðagáttin ehf. að sæta innheimtuaðgerðum bæði af hálfu sýslumanns og annarra aðila. Af útprentun úr aðfararkerfi sýslumannsins á Norðurlandi eystra verður ráðið að hjá embættinu hafi verið boðað til fyrirtöku í 30 aðfararmálum á hendur félaginu á tímabilinu frá 2011 til 2019 þar sem lífeyrissjóðir, Tollstjóri og Íslandsbanki hf. voru gerðarbeiðendur, auk sýslumanns. Frá árinu 2014 til 2019 var 19 sinnum krafist gjaldþrotaskipta á búi félagsins en þær kröfur voru síðar afturkallaðar.

24

Á hinn bóginn bera framlögð gögn einnig með sér að Norðurslóðagáttin ehf. var í rekstri allt fram að því að bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 24. september 2019. Þá gerði félagið á árunum 2014 til 2019 sex sinnum greiðsluáætlanir í samráði við sýslumann til að forðast frekari innheimtuaðgerðir. Samkvæmt gögnum málsins er ljóst að Norðurslóðagáttin ehf. rak upplýsingamiðlun auk þess að vinna að þróun og rekstri vefseturs með tilheyrandi hugbúnaði. Naut félagið erlendra styrkveitinga og vænti frekari styrkja allt fram til ársins 2020, eins og fyrirsvarsmenn þess upplýstu sýslumann um á umræddu tímabili. Loks er til þess að líta að samkvæmt kröfuskrá þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. var lýst í þrotabúið 18 kröfum sem námu samtals um það bil 116 milljónum króna. Af kröfuskránni verður jafnframt ráðið að tíu þessara krafna hafi verið afturkallaðar og þá hafi skiptastjóri hafnað fjórum kröfum en samþykkt fjórar að hluta. Samkvæmt kröfuskránni námu samþykktar kröfur samtals 32.507.799 krónum en þar af nam krafa sýslumannsins á Norðurlandi eystra vegna opinberra gjalda 18.677.380 krónum sem er meira en helmingur þeirrar fjárhæðar lýstra krafna sem eftir stóðu í þrotabúinu. Engra annarra gagna nýtur við í málinu sem gefa tilefni til að ætla að sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi fengið hlutfallslega hærri greiðslur en aðrir kröfuhafar þegar áðurnefndar sex greiðslur til hans voru inntar af hendi frá 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018. Samkvæmt framansögðu verður því ekki dregin sú ályktun að umræddar greiðslur hafi með ótilhlýðilegum hætti gengið gegn hagsmunum annarra kröfuhafa og orðið til þess að raska jafnræði milli þeirra við skiptin. Að öllu framangreindu virtu telst áfrýjandi ekki hafa sýnt fram á að margnefndar greiðslur hafi verið stefnda til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa á ótilhlýðilegan hátt í skilningi framangreindrar 141. gr. laga nr. 21/1991. Þegar af þessum sökum verður fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að hafna kröfu áfrýjanda um riftun framangreindra sex greiðslna Norðurslóðagáttarinnar ehf. samtals að fjárhæð 8.974.814 krónur. Þar sem riftunarkröfu áfrýjanda hefur verið hafnað verður jafnframt fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að sýkna stefnda af greiðslukröfu áfrýjanda sem reist er á 3. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991.

25

Samkvæmt framangreindu er hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en málskostnað.

26

Eins og áður er rakið er fallist á að málsókn áfrýjanda hafi ekki verið að ófyrirsynju.

Að því gættu verður stefnda gert að greiða áfrýjanda hluta málskostnaðar hans í héraði, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, svo sem greinir í dómsorði.

27

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, Logis lögmönnum ehf., 1.000.000 króna í málskostnað í héraði.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Dómur Héraðssóms Reykjavíkur 24. september 2021

Mál þetta var höfðað 29. maí 2020. Stefnandi er Logis lögmenn ehf., [...]Reykjavík, og stefndi íslenska ríkið, [...]Reykjavík.

Dómkröfur stefnanda eru þær aðallega að rift verði ótilhlýðilegum ráðstöfunum sem hafi falist í greiðslum Norðurslóðagáttarinnar ehf. til stefnda, samtals að fjárhæð 27.652.194 krónur og greiddar voru með eftirfarandi hætti: 5.000.000 króna 9. nóvember 2016, 982.814 krónur 17. nóvember 2017, 1.992.968 krónur 11. janúar 2018, 98.633 krónur 13. febrúar 2018, 512.103 krónur 22. febrúar 2018, 388.296 krónur 22. febrúar 2018, 500.000 krónur 13. september 2018, 3.500.000 krónur 8. nóvember 2018, 1.900.000 krónur 29. janúar 2019, 224.983 krónur 21. febrúar 2019, 600.770 krónur 21. febrúar 2019, 700.000 krónur 21. mars 2019, 1.000.000 króna 22. mars 2019, 9.211.627 krónur 9. apríl 2019 og 1.040.000 krónur 31. maí 2019. Stefndi verði dæmdur til að greiða þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. 27.652.194 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. júlí 2020.

Til vara er þess krafist að rift verið greiðslum Norðurslóðagáttarinnar ehf. til stefnda sem skertu greiðslugetu þrotabúsins verulega, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur, og greiddar voru með eftirfarandi hætti: 500.000 krónur 13. september 2018, 3.500.000 krónur 8. nóvember 2018, 1.900.000 krónur 29. janúar 2019, 224.983 krónur 21. febrúar 2019, 600.770 krónur 21. febrúar 2019, 700.000 krónur 21. mars 2019, 1.000.000 króna 22. mars 2019, 9.211.627 krónur 9. apríl 2019 og 1.040.000 krónur 31. maí 2019. Stefndi verði dæmdur til að greiða þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. 18.677.380 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 2. júlí 2020.

Stefnandi krefst málskostnaðar úr hendi stefnda.

Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi hans en til vara lækkunar og að málskostnaður verði látinn niður falla.

Málsatvik

Bú Norðurslóðagáttarinnar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra 24. september 2019, en frestdagur við skiptin er 25. janúar 2019 og kröfulýsingafresti lauk 30. nóvember 2019. Stefnandi er meðal þeirra sem lýstu kröfu við gjaldþrotaskiptin og rekur mál þetta að sögn á grundvelli 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

Norðurslóðagáttin ehf. mun hafa átt í greiðsluerfiðleikum um árabil. Samkvæmt ársreikningum fyrirtækisins vegna áranna 2016 og 2017, sem eru meðal framlagðra skjala, mun fyrirtækið hafa rekið upplýsingamiðlun, ásamt þróun og rekstri vefseturs með tilheyrandi hugbúnaði. Ráða má af ársreikningunum að félagið hafi verið að þróa þann hugbúnað sem starfsemin hafi átt að snúast um og lítt verið byrjað að hafa tekjur af rekstrinum þar sem meginhluti tekna þessi ár fólust í styrkjum og háar fjárhæðir vegna þróunarkostnaðar voru eignfærðar. Fram kemur einnig í ársreikningum að enginn tekjuskattur sé greiddur vegna tapreksturs en umtalsverður hluti rekstrarkostnaðar felist í launakostnaði. Verulegar fjárhæðir hafa væntanlega safnast upp vegna ógreiddrar staðgreiðslu launa en einnig hafa vangoldin lífeyrissjóðsiðgjöld numið verulegum fjárhæðum. Samkvæmt ársreikningum áranna 2016 og 2017 var tap bæði árin og var eigið fé félagsins neikvætt. Samkvæmt yfirliti úr vanskilaskrá Creditinfo, dagsettu 20. ágúst 2018, var einu sinni gert árangurslaust fjárnám hjá félaginu á árinu 2014, tvisvar á árinu 2015, þrisvar á árinu 2017 og einu sinni á árinu 2018. Ítrekað mun hafa verið óskað gjaldþrotaskipta áður en félagið var á endanum úrskurðað gjaldþrota.

Norðurslóðagáttin ehf. mun hafa verið í ítrekuðum vanskilum við stefnda vegna vangoldinna opinberra gjalda og þess ítrekað verið krafist af hálfu stefnda að fyrirtækið yrði tekið til gjaldþrotaskipta á þessu árabili. Lögmaður sá sem er forsvarsmaður stefnanda mun í það minnsta frá árinu 2018 hafa unnið í þágu fyrirtækisins, meðal annars við hagsmunagæslu gagnvart stefnda, eftir því sem lýst var yfir við málflutning. Samkvæmt þeim yfirlýsingum og gögnum málsins áttu lögmaðurinn og forsvarsmaður fyrirtækisins í umtalsverðum rafrænum samskiptum, sem og símleiðis, auk funda með starfsmönnum embættis Sýslumannsins á Norðurlandi eystra þar sem skuldir Norðurslóðagáttarinnar ehf. vegna opinberra gjalda voru til umfjöllunar. Í samskiptum þessum mun hafa verið leitað samninga um að fresta innheimtuaðgerðum og dreifa greiðslum til að freista þess að bæta úr vanskilum á opinberum gjöldum. Ítrekað voru gerðir samningar um greiðsluáætlanir sem ekki gengu eftir. Óumdeilt er að fyrirtækið greiddi stefnda þær greiðslur sem raktar eru í dómkröfu stefnanda og krafist er riftunar á.

Samkvæmt skrá skiptastjóra yfir lýstar kröfur lýsti stefnandi reikningskröfu í þrotabúið að fjárhæð 9.442.959 krónur á grundvelli 109. eða 111. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl., en þar af samþykkti skiptastjóri kröfu að fjárhæð 1.392.278 krónur sem almenna kröfu samkvæmt 113. gr. laganna en hafnaði kröfunni að öðru leyti, eins og fram kemur í kröfuskrá frá 2. júlí 2020. Því var lýst af hálfu stefnanda við málflutning að stefnandi hefði mótmælt þeirri afstöðu skiptastjórans en ekki væri búið að ljúka þeim ágreiningi á vettvangi þrotabúsins.

Stefndi lýsti upphaflega kröfu að fjárhæð 14.062.924 krónur sem almennri kröfu í þrotabúið en afturkallaði hana síðar þar sem hún var greidd af forsvarsmanni Norðurslóðagáttarinnar ehf. með fjármunum félagsins sem hann hafði undir höndum, að því er fram kom við málflutning af hálfu stefnanda. Stefndi lýsti síðar að nýju kröfu, sem skiptastjóri samþykkti sem almenna kröfu, að fjárhæð 18.877.380 krónur, í kjölfar greiðslu stefnda til þrotabúsins að þeirri fjárhæð, eins og nánar er rakið hér síðar.

Þess skal getið að í málinu liggja engin gögn fyrir sem stafa frá þrotabúinu önnur en kröfuskrá. Þannig nýtur ekki við fundargerða skiptafunda né þess hver afstaða skiptastjóra til málshöfðunar þessarar er umfram staðhæfingu stefnanda þess efnis að skiptastjóri hafi samþykkt að stefnandi ræki mál þetta.

Stefnandi sendi Sýslumanninum á Norðurlandi eystra bréf 13. mars 2020 þar sem efni bréfsins var skilgreint sem „riftun á greiðslum þb. Norðurslóðagáttarinnar ehf. kt. [...]til sýslumannsins á Norðurlandi eystra“. Í bréfinu var, með vísan til 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl., rift greiðslum til stefnda frá 25. júlí 2018 til 25. janúar 2019, sem greiddar hefðu verið af „þb. Norðurslóðagáttarinnar ehf. eða fyrir hönd þrotabúsins“ og vísað til yfirlita yfir greiðslur til sýslumannsins frá 1. janúar 2018 til 12. febrúar 2020. Þá var tekið fram að með vísan til 139. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. væri öllum greiðslum „þb. Norðurslóðagáttarinnar ehf. eða fyrir hönd þrotabúsins“ eftir frestdag til sýslumanns rift, frá 25. janúar 2019 til þess dags sem bréfið var ritað, og vísað til yfirlits yfir greiðslur til sýslumannsins frá 1. janúar 2019 til 12. febrúar 2020. Þau yfirlit eru ekki lögð fram í málinu. Þess var getið að til vara væri greiðslum rift á grundvelli 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Tekið var fram að stefnandi, sem kröfuhafi í þrotabú Norðurslóðagáttarinnar ehf., rifti þessum greiðslum fyrir hönd þrotabúsins með heimild í 130. gr. laganna þar sem hann hefði lýst því yfir við skiptastjóra að hann myndi sækja þessa hagsmuni á eigin kostnað og eigin áhættu. Loks var tekið fram að allar greiðslur ættu að berast inn á fjárvörslureikning Sófusar lausna slf. sem mun vera samlagsfélag lögmanns stefnanda. Því var lýst yfir fyrir dómi af hálfu stefnanda að um ófullkomið bréf hefði verið að ræða þar sem stefnandi hefði ekki haft allar upplýsingar tiltækar um greiðslurnar sem inntar hefðu verið af hendi til stefnda á þessum tímapunkti. Í bréfinu var ekki krafist riftunar og endurgreiðslu eldri greiðslna en 25. júlí 2018.

Sýslumanninum á Norðurlandi eystra var sent annað bréf 20. maí 2020, sama efnis hvað aðild stefnanda snerti. Í því bréfi var gerð nánari grein fyrir þeim greiðslum sem kröfur stefnanda lutu að. Þar voru tilgreindar ellefu greiðslur sem stefnda hefðu verið greiddar frá þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. frá 13. september 2018 til 1. júní 2019: 13. september 2018 500.000 krónur, 8. nóvember 2018 3.500.000 krónur, 29. janúar 2019 1.900.000 krónur, 21. febrúar 224.983 krónur og þann sama dag 600.000 krónur, 21. mars 2019 700.000 krónur, 22. mars 2019 1.000.000 krónur, 9. apríl 2019 9.211.627 krónur, 31. maí 2019 1.040.000 krónur og þann sama dag 825.084 krónur, og 1. júní 2019 214.916 krónur. Samtals var þannig krafist 19.717.380 króna. Lýst var yfir riftun vegna þessara greiðslna með vísan til 134. gr. og 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. á þeim grunni að greiðslurnar hefðu farið fram eftir frestdag eða innan sex mánaða fyrir frestdag. Þá voru einnig tilgreindar sex greiðslur sem átt hefðu sér stað á tímabilinu 9. nóvember 2016 til og með 22. febrúar 2018, samtals að fjárhæð 8.974.814 krónur. Þessar greiðslur voru taldar vera stefnda ótilhlýðilega til hagsbóta á kostnað annarra kröfuhafa og var vísað í þeim efnum til gagna um innheimtuaðgerðir af hálfu stefna. Skorað var á sýslumann að greiða þessar fjárkröfur, samtals að fjárhæð 28.692.194 krónur, inn á nánar tilgreindan fjárvörslureikning Sófusar lausna slf. eigi síðar en klukkan 12:00 22. maí 2020. Ella yrði litið svo á að sýslumaður neitaði að greiða og þá yrði krafan auk dráttarvaxta frá 14. apríl 2020 og málskostnaðar, heimt með aðstoð dómstóla.

Tölvubréf mun hafa borist frá lögmanni stefnanda 28. maí 2020 til Sýslumannsins á Norðurlandi eystra þar sem krafa stefnanda sem sett hafði verið fram á grundvelli 134. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. lækkuð um 1.040.000 krónur, í 18.677.380 krónur. Tilefnið mun hafa verið það að starfsmenn sýslumanns höfðu orðið varir við villu í sundurliðun fjárhæða í bréfi stefnanda en samtölu tveggja talna hafði verið bætt við sundurliðunina, þrátt fyrir að fjárhæðir beggja greiðslnanna væri þar einnig að finna.

Stefndi brást við síðastgreinda bréfinu og tölvubréfinu. Í bréfi stefnda, sem sent var 29. maí 2020, kom fram að fallist væri á riftun greiðslna sem átt hefðu sér stað eftir frestdag 25. janúar 2019, 14.677.380 krónur, og sex mánuðum fyrir frestdag, 4.000.000 króna. Heildarfjárhæð riftra greiðslna næmi þannig 18.677.380 krónum og var þess getið að fjárhæðin hefði verið lögð inn á fjárvörslureikning skiptastjóra en það var framkvæmt klukkan 11:39 þann dag. Því var á hinn bóginn hafnað að skilyrði væru til riftunar krafna að fjárhæð 8.978.814 krónur, sem krafist væri með vísan til 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl., með þeim rökum að greiðsla opinberra gjalda hjá fyrirtæki í rekstri væri ekki ótilhlýðileg auk þess sem ekki væri að öðru leyti sýnt fram á að skilyrðum lagaákvæðisins væri fullnægt.

Stefnandi höfðaði mál þetta með birtingu stefnu sama dag, 29. maí 2020.

Málsástæður stefnanda

Á því er byggt af hálfu stefnanda að stefnda hafi verið kunnugt um að Norðurslóðagáttin ehf. væri ógjaldfær allt frá árinu 2016 þar til fyrirtækið var úrskurðað gjaldþrota 24. september 2019, enda hafi fyrirtækið verið í ítrekuðum vanskilum við stefnda á þessum tíma. Embætti sýslumanns hafi frá árinu 2014 gert árangurslaus fjárnám, þar á meðal sem gerðarbeiðandi, á tímabilinu 10. nóvember 2014 til 15. maí 2019 og hafi því verið fullljóst hvernig á stæði hjá fyrirtækinu og að greiðslur til stefnda skertu greiðslugetu þess verulega. Greiðslurnar hafi verið til þess fallnar að vera á ótilhlýðilegan hátt stefnda til hagsbóta sem kröfuhafa á kostnað annarra kröfuhafa, til að mynda stefnanda. Stefnda hafi ekki getað dulist það í ljósi vanskila sögunnar, samanber yfirlýsingar um eignaleysi og ógjaldfærni og vanskil á greiðsluáætlunum sem gerðar voru til lausnar vanefnda á greiðslum. Innheimtumaður stefnda. Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra hafi haft sérstaklega miklar upplýsingar um fjárhag og ógjaldfærni fyrirtækisins á tímabilinu sem greiðslurnar áttu sér stað þar sem embættið hafi bæði gert hin árangurslausu fjárnám og verið gerðarbeiðandi í fjölmörgum tilvikum.

Stefndi hafi viðurkennt riftunarkröfu stefnanda vegna greiðslna að fjárhæð 18.677.380 krónur þannig að engum blöðum sé að fletta um réttmæti kröfunnar. Stefndi hafi á hinn bóginn ekki staðið réttilega skil á fjárhæðinni með því að greiða hana til skiptastjóra þrotabúsins. Þar sem stefnandi gæti þessara hagsmuna fyrir hönd búsins hefði greiðslan átt að berast lögmanni stefnanda. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. geti skiptastjóri ekki gripið inn í hagsmunagæslu stefnanda sem kröfuhafa búsins nema greiða stefnanda kostnaðinn sem fallið hafi til vegna hagsmunagæslunnar. Því beri stefnda að endurgreiða stefnanda fjárhæðina að viðbættum vöxtum.

Hvað þá fjárhæð áhræri sem er enn umdeild milli aðila, 8.978.814 krónur, sé á því byggt að öll skilyrði 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. séu uppfyllt til þess að rifta þeim greiðslum enda hafi þær leitt til þess að eignir Norðurslóðagáttarinnar ehf. hafi ekki verið til reiðu til fullnustu fyrir kröfuhafa fyrirtækisins en það hafi verið ógjaldfært eða hafi orðið það vegna greiðslnanna. Stefnandi telur einsýnt að þessar greiðslur hafi falið í sér brot á jafnræðisreglum skuldaskilaréttar og orðið kröfuhöfum til tjóns.

Verði fallist á riftun á grundvelli 141. gr. laganna sé byggt á 3. mgr. 142. gr. sem kveði á um bótaskyldu þess eftir almennum reglum sem hafi hag af riftanlegri ráðstöfun. Endurgreiðslukrafan sé þannig byggð á meginreglu skaðabótaréttar og sakarreglunni en orsakatengsl séu milli tjóns stefnanda og þrotabúsins og greiðslna til stefnda. Það tjón sé sennileg afleiðing greiðslnanna. Stefndi hafi ekki verið í góðri trú þegar greiðslurnar voru mótteknar og því sé hegðun hans bæði saknæm og ólögmæt en stefndi hafi beitt þvingunum gagnvart fyrirtækinu og fengið þannig greiðslur til sín þrátt fyrir að honum hafi verið ljóst að félagið gæti ekki greitt öllum kröfuhöfum sínum. Stefnandi sem kröfuhafi, og þrotabúið, hafi þannig orðið fyrir tjóni sem nemi þeim fjárhæðum sem stefndi fékk í sinn hlut, sem sé fjárhæð endurgreiðslukrafna samkvæmt dómkröfu.

Málsástæður stefnda

Stefndi byggir á því að ósannað sé að stefnandi fullnægi 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. til að höfða þetta mál og telur raunar áhorfsmál hvort ekki beri að vísa málinu frá vegna vanreifunar í þessu tilliti.

Þess er krafist af hálfu stefnda að krafa stefnanda verði lækkuð sem nemur greiðslu 18.677.380 króna sem greidd var 29. maí 2020 er stefndi féllst á riftun greiðslna sem samtals námu þeirri fjárhæð vegna greiðslna sem greiddar voru eftir frestdag að fjárhæð 14.677.390 og 4.000.000 króna sem greiddar voru á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag. Þessir fjármunir hafi svo réttilega verið greiddir skiptastjóra þrotabúsins og því sé stefnanda ekki tækt að krefjast þess að stefndi greiði sér þá aftur, enda sé það þrotabúið sem eigi þessi réttindi sem um sé að ræða.

Því er á hinn bóginn mótmælt af hálfu stefnda að forsendur séu til riftunar eldri greiðslna á grundvelli 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. og því sé krafist sýknu af kröfu um greiðslu 8.974.814 króna, samtölu þeirra greiðslna sem stefnandi krefst riftunar á. Greiðslur opinberra gjalda frá fyrirtæki í rekstri, eins og hér var um að ræða, geti ekki talist ótilhlýðilegar.

Vanskil Norðurslóðagáttarinnar ehf. við stefnda hafi átt sér langa sögu, eða allt frá 2011, og opinber gjöld hafi verið til innheimtu hjá Sýslumanninum á Norðurlandi eystra frá 2013. Um sýslumenn gilda lög nr. 50/2014 um framkvæmdavald og stjórnsýslu í héraði. Meðal lögbundinna hlutverka þeirra sé að annast um innheimtu opinberra gjalda samkvæmt lögum nr. 150/2019 um innheimtu skatta og opinberra gjalda, en við framkvæmd innheimtunnar beri að gæta að lágmarksreglum um skyldur stjórnvalda og réttindi borgaranna samkvæmt stjórnsýslulögum nr. 37/1993. Skatturinn fari síðan með eftirlitshlutverk og leiðbeini um framkvæmd innheimtumála og gefi út verklagsreglur sem nú eru nr. 797/2016 sem innheimtumönnum stefnda sé gert að fylgja, meðal annars til að stuðla að vandaðri og samræmdri stjórnsýslu.

Í innheimtuaðgerðum gagnvart Norðurslóðagáttinni ehf., sem stóðu um árabil, hafi ekki verið beitt öðrum eða harðari aðgerðum en verklagsreglur skattsins hafi kveðið á um. Forsvarsmaður félagsins hafi mjög ítrekað og reglulega verið í samskiptum við sýslumann af þessu tilefni. Hann hafi sent erindi og æskt þess að gerðar yrðu greiðsluáætlanir um skuldirnar til að freista þess að afstýra eða fresta frekari innheimtuaðgerðum. Frá árinu 2018 hafi hann notið fulltingis þess lögmanns sem er forsvarsmaður stefnanda þessa máls í samskiptum við sýslumann en lögmaðurinn hafi fylgt málum eftir af miklum þunga og knúið á um fyrirgreiðslur í þágu fyrirtækisins.

Við meðferð innheimtu á hendur Norðurslóðagáttinni ehf. hafi stefndi hvorki búið yfir vitneskju um eignir sem forsvaranlegt hefði verið að taka fjárnámi né hafi forsvarsmaður félagsins bent á slíkar eignir sem þætti tækt að gera fjárnám í til tryggingar skuldum þess. Af þeim sökum hafi innheimtuaðgerðum lokið með árangurslausum fjárnámum þannig að heimild gafst til að krefjast gjaldþrots bús Norðurslóðagáttarinnar ehf. Við þá innheimtu hafi verið gætt meginreglna stjórnsýsluréttar um meðalhóf og jafnræði, samanber til dæmis 6. gr. laga um innheimtu skatta og opinberra gjalda. Þá beri að gæta þess að ekki sé gengið harðar fram en nauðsynlegt sé til að ná fram lögmætum markmiðum innheimtuaðgerðanna og gæta þannig hagsmuna stefnda.

Samkvæmt gildandi verklagsreglum beri að skora á gjaldanda að greiða kröfuna eða gera skriflega greiðsluáætlun um hana. Geri skuldarinn hvorugt beri að óska gjaldþrotaskipta ef skuldin er hærri en þrjár milljónir. Þegar gripið hafi verið til þess ráðs verði krafa um gjaldþrotaskipti ekki afturkölluð nema skuld sé að fullu greidd eða að minnsta kosti helmingur hennar og gerð greiðsluáætlun um eftirstöðvarnar til sex mánaða. Ítrekað hafi verið gripið til þessara úrræða gagnvart Norðurslóðagáttinni ehf. en þá líka gætt meðalhófs og samræmis gætt þannig að fyrirtækið hlyti sambærilega úrlausn sinna mála og aðrir í svipaðri stöðu.

Fyrirtækið var enn í rekstri er það var tekið til gjaldþrotaskipta 24. september 2019 og höfðu skuldir þess þá verið til innheimtu um árabil og á þeim tíma reynt á flest þau innheimtuúrræði sem lög og verklagsreglur kvæðu á um. Því sé þannig harðlega mótmælt að fyrirtækið hafi verið ógjaldfært á árunum 2015 til 2019 eins og haldið hefði verið fram enda hafi innborganir borist reglulega á löngu tímabili. Greiðslu- og samningsvilji hafi þannig verið fyrir hendi af hálfu félagsins þótt það hafi átt í vanda með að greiða á tilsettum tíma enda hafi það ekki búið við reglulegar tekjur. Stefnda hafi verið gerð grein fyrir ástæðum þess hve illa gekk að greiða á réttum tíma og hafi verið kynnt áform um greiðslur meðal annars vegna væntanlegra framlaga frá alþjóðlegum stofnunum og fleira. Forsvarsmaður stefnanda hafi komið fram af hálfu fyrirtækisins í þessum efnum og fylgt málefnum þess af festu gagnvart stefnda. Í skjóli einkahlutafélags síns standi hann nú sjálfur að því að krefjast riftunar meðal annars á þeim greiðslum sem hann stuðlaði að.

Með hliðsjón af öllu framanrituðu beri að túlka 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. þröngt. Ella væri verklag við innheimtu opinberra gjalda í samræmi við lög og opinberar verklagsreglur falliðum sjálft sig og vanskilainnheimta þar með. Sýkna beri þar sem engin skilyrði séu til að beita 141. gr. enda sé ákvæðið fyllingarregla með öðrum riftunarreglum XX. kafla laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Samkvæmt þeim reglum beri almennt að rifta greiðslum sem inntar hafi verið af hendi innan sex mánaða fyrir frestdag en rifta megi greiðslum sem greiddar hafi verið á síðustu 24 mánuðum fyrir frestdag til nákominna í skilningi gjaldþrotaskiptalaga o. fl. Allar þær greiðslur sem krafist sé riftunar á með vísan til 141. gr. séu langt utan sex mánaða frestsins og sú elsta greidd 26 mánuðum fyrir frestdag. Að mati stefnda væri mjög óeðlilegt að taka kröfu stefnanda til greina í þessu ljósi. Þá skorti alveg á skilyrði 141. gr. um að greiðslur hafi verið greiddar á ótilhlýðilegan hátt en greiðslur opinberra gjalda fyrirtækis í rekstri geti ekki verið ótilhlýðilegar.

Að mati stefnda skorti einnig algerlega á að skilyrðum 3. mgr. 142. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. sé fullnægt. Því sé mótmælt að þrotabúið hafi orðið fyrir tjóni vegna greiðslna opinberra gjalda og því engin skilyrði til að dæma stefnda til að greiða bætur, ekki samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar, sakareglunni eða öðrum reglum bótaréttar.

Til vara krefst stefndi þess að greiðsla sem innt var af hendi til skiptastjóra 28. maí 2020 verði dreginn frá kröfu stefnanda enda liggi fyrir að þar var um greiðslu hluta af þeirri fjárhæð sem krafist er samkvæmt stefnu málsins. Hvað þær greiðslur varði sem krafist er riftunar á samkvæmt 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. verði að leggja mat á hverja og eina greiðslu, hvort þær fullnægi skilyrðum lagaákvæðisins en á því sé byggt af hálfu stefnda að svo sé ekki og því beri að einnig lækka kröfu stefnanda af þeim sökum.

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um rétt stefnanda, sem kröfuhafa, til að hafa uppi riftunar- og greiðslukröfu fyrir hönd þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. á hendur stefnda vegna greiðslna fyrirtækisins á opinberum gjöldum á þremur tímabilum, eftir frestdag sem var 25. janúar 2019, á síðustu sexmánuðum fyrir frestdag, 25. ágúst 2018 til 25. janúar 2019, og síðan greiðslna sem áttu sér stað enn fyrr, 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018. Þá er í annan stað deilt um rétt stefnanda til að halda uppi kröfu í málinu vegna fyrrnefndu tímabilanna beggja en óumdeilt er að stefndi féllst á riftun þeirra greiðslna og greiddi þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf. samtölu þeirra, 18.677.380 krónur, 29. maí 2020, sama dag og stefnandi birti stefnu vegna málsins. Þá deila aðilar um hvort lagaskilyrði séu til þess að rifta eldri greiðslum, sem greiddar voru á tímabilinu 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018, og dæma stefnanda til að endurgreiða þær.

Í upphafi málflutnings var því lýst yfir af hálfu stefnanda að þar sem segði í stefnu málsins að þrotabúið hefði innt greiðslur af hendi til stefnanda áður en til gjaldþrots kom væri átt við að fyrirtækið hefði staðið að þeim greiðslum, enda færðust réttindi fyrst til þrotabús við gjaldþrot, samanber til dæmis 3. mgr. 22. gr. laga um meðferð einkamála. Af hálfu stefnda var ekki gerð athugasemd við þessa leiðréttingu sem verður þannig lögð til grundvallar.

Það athugist jafnframt að dómkröfur stefnanda hafa málsástæður að geyma sem ekki eiga þar heima þótt það eitt og sér leiði ekki til frávísunar, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar í máli nr. 277/2001 frá 25. október 2001.

Hvað varðar heimild stefnanda sem kröfuhafa til að halda uppi hagsmunum þrotabúsins gagnvart stefnda liggur fyrir að skiptastjóri Norðurslóðagáttarinnar ehf. efndi ekki til málsóknar innan málshöfðunarfrests samkvæmt 1. mgr. 148. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl Stefnandi hefur staðhæft að skiptastjórinn hafi samþykkt að stefnandi efndi til málsóknar á hendur stefnda. Fyrir liggur að skiptastjórinn hefur á engu tímamarki gripið inn í atburðarás þessarar málsóknar, eins og honum hefði þó verið tækt, sbr. 3. mgr. 130. gr., sömu laga en engum vafa er undirorpið að honum er kunnugt um málshöfðunina vegna þeirrar greiðslu sem stefndi greiddi og lýsti síðan í kjölfarið í þrotabúið. Þá liggur líka fyrir að stefndi hefur tekið heimild stefnanda og lögmanns hans góða og gilda við umfjöllun um mál þetta á fyrri stigum. Þannig eru engir fyrirvarar hafðir uppi eða athugasemdir gerðar í bréfi sem ritað var af hálfu stefnda 29. maí 2020. Verður því lagt til grundvallar að stefnanda hafi verið heimilt að efna til málshöfðunar þessarar, enda liggur fyrir að skiptastjóri hefur samþykkt hluta af kröfu hans þannig að skilyrði 130. gr. um að kröfu stefnanda hafi ekki verið hafnað er uppfyllt. Verður málinu hvorki vísað frá dómi án kröfu, eins og stefndi vakti athygli á, né stefndi sýknaður á þessum forsendum.

Fyrir liggur óumdeilt að stefndi viðurkenndi riftun þeirra greiðslna opinberra gjalda sem áttu sér stað á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag og þeirra greiðslna sem áttu sér stað eftir frestdag, samtals að fjárhæð 18.677.380 krónur. Einnig er óumdeilt að stefndi greiddi þessa fjárhæð til skiptastjóra sama dag og stefnandi efndi til þessarar málsóknar. Þrátt fyrir þetta hefur stefnandi ekki lækkað dómkröfu sína, með þeim rökum að skiptastjóri hafi ekki verið réttur viðtakandi greiðslunnar heldur hefði átt að greiða lögmanni stefnanda fjárhæðina þar sem hann hefði krafið stefnda um hana.

Þessi málatilbúnaður á ekki við rök að styðjast. Bæði er til þess að líta að skiptastjóri er í starfi sínu sem slíkur opinber sýslunarmaður samkvæmt 3. mgr. 77. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. og fer sem slíkur með öll störf sem lúta að meðferð þrotabúsins, sbr. 1. mgr. 77. gr. Í því ljósi getur ekki komið til þess að það teljist ekki fullnægjandi greiðsla af hálfu þess sem skuldar þrotabúi fé að greiða búinu þá fjármuni. Mögulegur réttur stefnanda til að áskilja sér þóknun vegna verka sem unnin eru í þágu þrotabúsins í krafti 130. gr. laganna getur ekki haft nein áhrif þar á. Í þessu sambandi er einnig til þess að líta að stefnandi eða lögmaður hans hafa ekki framvísað neinum skilríkjum, svo sem umboði, því til stuðnings að þeir hafi heimild skiptastjóra til að veita greiðslum viðtöku en stöðuumboði til slíkrar viðtöku verður ekki fundinn staður í 130. gr. Loks hefur ítrekað verið leyst úr því fyrir dómi að það að veita fjármunum viðtöku felst ekki í almennri hagsmunagæslu lögmanns til að koma fram fyrir hönd skjólstæðings síns, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 214/1996 frá 12. febrúar 1997. Þannig liggur fyrir að stefndi greiddi margnefnda fjárhæð, 18.677.380 krónur, réttilega til skiptastjóra þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf.

Kemur því næst til úrlausnar hvort greiðsla sýslumanns hafi farið fram fyrir málshöfðun þannig að stefndi verði sýknaður af kröfunni eða hvort líta beri svo á að stefndi hafi viðurkennt dómkröfu stefnanda að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 98. gr. laga um meðferð einkamála, þannig að horfa verði til þeirrar aðstöðu við úrlausn um rétt stefnanda til dráttarvaxta og málskostnaðar, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála. Í því samhengi er óhjákvæmilegt að horfa til þess að stefnandi er ekki skiptastjóri þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. og hefur komið fram fyrir hönd félagsins með vísan til 130. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. án þess að framvísa neinum gögnum þar að lútandi öðrum en kröfuskrá þrotabúsins. Þá gerði stefnandi fyrst vart við sig í þessu hlutverki 13. mars 2020 er stefnda var sent bréf sem var ófullkomið að innihaldi, eins og lýst var yfir af hálfu stefnanda við málflutning, í bréfinu var til dæmis ekki minnst á riftun eldri greiðslna á grunni 141. gr. laganna. Því næst var stefnda ritað bréf sem dagsett er 20. maí þar sem honum var gefinn tveggja daga frestur til viðbragða að viðlagðri málshöfðun. Óumdeilt er að fjárhæð sú sem krafist var í bréfinu var röng og að fjárhæðin var ekki leiðrétt fyrr en í kjölfar samskipta starfsmanna sýslumanns við lögmann stefnanda 28. maí 2020. Greiðsla stefnda til þrotabúsins var innt af hendi árdegis næsta dag, föstudaginn 29. maí. Þann sama dag var stefna máls þessa birt. Ekki liggur fyrir hvenær dagsins það var en tilefnið mun hafa verið að 30. maí voru liðnir sex mánuðir frá lokum kröfulýsingafrests og þá mun skemmsti málshöfðunarfrestur lögum samkvæmt hafa verið liðinn, sbr. 148. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl.

Í ljósi þess afar knappa umþóttunartíma sem stefnandi gaf stefnda til þess að taka afstöðu til krafna af hálfu þrotabús Norðurslóðagáttarinnar ehf. 20. maí 2020, og þess að stefnandi þurfti að leiðrétta þær kröfur 28. maí 2020, verður stefnda vart lagt til lasts þótt hann hafi greitt þær kröfur fyrir hádegi næsta dag, eftir að staðfesting á leiðréttingu barst frá stefnanda. Er enda ekki við stefnda að sakast að svo mjög var liðið á málshöfðunarfrestinn. Dómstólar hafa horft til þess að frestur sem gagnaðila er veittur megi ekki vera svo stuttur að óhægt sé að bregðast við innan þess frests, samanber til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 136/1994 frá 11. maí 1995. Í raun má velta því upp hvort málshöfðun stefnanda, hvað þessa kröfu snertir, hafi ekki verið að ófyrirsynju í ljósi samskipta lögmanns stefnanda við starfsmenn sýslumanns daginn fyrir málshöfðunina. Í það minnsta verður ekki séð að það geti átt við rök að styðjast að taka ekki tillit til greiðslu stefnda og halda þannig upp á hann greiðsluskyldu á kröfu sem hann hefur sannanlega greitt kröfuhafanum, þrotabúi Norðurslóðagáttarinnar ehf.

Svo háttar raunar til í máli þessu að út á eitt kemur hvort litið er svo á að fjárkrafan hafi verið greidd áður en málið var höfðað, sem leiðir til sýknu, eða hvort hún var greidd augnabliki eftir málshöfðun, þannig að hún komi dómkröfunni til frádráttar. Síðara tilvikið myndi einnig leiða til sýknu af þessari kröfu þar sem ekkert stendur ógreitt eftir af henni því að krafist er dráttarvaxta frá 2. júlí 2020 að telja, ríflega mánuði eftir að krafan var greidd og vegna of skamms umþóttunartíma. Í ljósi málsatvika, þar með talið framgöngu stefnanda í aðdraganda málshöfðunarinnar, eru ekki forsendur til að líta svo á að stefndi hafi samþykkt dómkröfu stefnanda í skilningi 98. gr. laga um meðferð einkamála vegna málshöfðunarinnar. Verður stefndi því sýknaður af þessari kröfu stefnanda.

Fyrir liggur að stefndi hefur ekki viðurkennt riftun eða greiðsluskyldu vegna sex greiðslna sem Norðurslóðagáttin ehf. greiddi á tímabilinu 9. nóvember 2016 til 22. febrúar 2018. Krafa stefnanda um riftun þessara greiðslna og greiðslu fjárhæðar sem þeim nemur er sett fram á grundvelli riftunarheimildar 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. sem er svohljóðandi:

Krefjast má riftunar ráðstafana sem á ótilhlýðilegan hátt eru kröfuhafa til hagsbóta á kostnað annarra, leiða til þess að eignir þrotamannsins verði ekki til reiðu til fullnustu kröfuhöfum eða leiða til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, ef þrotamaðurinn var ógjaldfær eða varð það vegna ráðstöfunarinnar og sá sem hafði hag af henni vissi eða mátti vita um ógjaldfærni þrotamannsins og þær aðstæður sem leiddu til þess að ráðstöfunin væri ótilhlýðileg.

Úr því hefur verið leyst fyrir dómstólum að öll skilyrði ákvæðisins þurfi að liggja fyrir til þess að reynt geti á riftun á grundvelli þess, samanber dóm Hæstaréttar í máli nr. 527/2016 frá 15. júní 2017.

Þegar mat er lagt á hvort ákvæði 141. gr. eigi við í máli þessu verður fyrst að halda því til haga að greiðslur þær sem krafan lýtur að voru inntar af hendi nokkuð löngu fyrir frestdag vegna gjaldþrotaskiptanna, sem var 25. janúar 2019. Yngsta greiðslan sem krafist er riftunar á fór fram 22. febrúar 2018, um það bil ellefu mánuðum fyrir frestdag og elsta greiðslan 9. nóvember 2016, ríflega tveimur árum fyrir frestdag. Þá hefur að mati dómsins þýðingu við hvaða aðstæður greiðslurnar fóru fram og af hvaða tilefni. Gildir það sérstaklega við mat á skilyrði ákvæðisins um að ráðstöfun sé á ótilhlýðilegan hátt kröfuhafa til hagsbóta. Eins og áður er komið fram fólust rekstrartekjur fyrirtækisins að litlu leyti í sölu á árunum 2016 og 2017 heldur voru að uppistöðu til styrkir, enda kemur fram í ársreikningunum að fyrirtækið hafi verið að þróa hugbúnað. Við aðstæður sem þessar, að fyrirtæki er á þróunarstigi og hefur takmarkaðar tekjur, er þess að vænta að upp safnist skuldir ef fjármögnun er ekki tryggð eftir öðrum leiðum. Við þær aðstæður er þess einnig að vænta að kröfuhafar hlutist til um innheimtu krafna sinna sem eru í vanskilum, eftir atvikum með aðgerðum samkvæmt lögum nr. 90/1989 um aðför, sbr. til dæmis 10. tölulið 1. gr. laganna hvað kröfur stefnda snertir, og krafist gjaldþrotaskipta í samræmi við 2. mgr. 65. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Það að beita lögbundnum úrræðum eins og innheimtu óumþrættra krafna í samræmi við aðfararlög fellur að mati dómsins ekki að skilyrðum 141. gr. laga um gjaldþrotaskipti o. fl. Það að slíkar aðgerðir leiði til þess að skuldari greiði inn á skuld sína er síðan næsta venjulegur framgangur sem lög beinlínis gera ráð fyrir og er ætlað að stuðla að. Það að fylgja lagafyrirmælum við innheimtuaðgerðir felur á engan hátt í sér að kröfuhafinn afli sér réttinda á ótilhlýðilegan hátt.

Af fræðiumfjöllun má ráða að hugtakið ótilhlýðilegur feli í sér siðferðilegt gildismat þannig að háttsemi sé í það minnsta óviðeigandi. Að fylgja aðfararlögum og lögum um gjaldþrotaskipti við heimtu vanskilakrafna fellur ekki að inntaki þessa hugtaks. Breytir í þessu sambandi engu þótt löggjafinn hafi skipað málum svo að embætti sýslumanna annist bæði innheimtu opinberra gjalda og framkvæmd aðfarargerða. Sú aðstaða ein og sér skapar ekki hlutrænt ótilhlýðilegar aðstæður. Þá eru engar vísbendingar fyrirliggjandi í málinu um að starfsmenn sýslumanns hafi á einhvern hátt farið út fyrir lögbundnar heimildir sínar við rækslu starfa sinna, hvað þá að það hafi verið gert með saknæmum og ólögmætum hætti.

Óumdeilt er að stefnda var kunnugt um greiðsluerfiðleika Norðurslóðagáttarinnar ehf. en stefnda var einnig gerð ítarleg grein fyrir eðli rekstrar félagsins sem og hvers væri að vænta um tekjur sem félagið ætti von um að fá erlendis frá, meðal annars af forsvarsmanni stefnanda sem var þannig einnig mjög kunnugur fjárhagsmálefnum fyrirtækisins. Um það bera gögn málsins vitni, sem meðal annars stafa frá stefnanda. Í því ljósi verður ekki fallist á að grandsemisskilyrði 141. gr. sé uppfyllt þar sem stefnda var ítrekað kynnt að von væri á háum greiðslum en að auki var fyrirtækið rekið í meira en eitt og hálft ár eftir að yngsta greiðslan, frá 22. febrúar 2018, fór fram. Ekki hefur þannig heldur verið sýnt fram á orsakasamband milli þessara greiðslna og ógjaldfærni félagsins, eins og áskilið er í ákvæðinu.

Með hliðsjón af öllu framanröktu verður stefndi einnig sýknaður af kröfu stefnanda um greiðslu 8.974.814 króna vegna greiðslna sem Norðurslóðagáttin ehf. greiddi stefnda á tímabilinu 9. nóvember 2016 til og með 22. febrúar 2018.

Í ljósi þess að stefndi hefur verið sýknaður öllum kröfum verður stefnandi dæmdur til að greiða málskostnað í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála með hliðsjón af umfangi málsins.

E-kk-nf P-kk-nf Ó-kk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Ó-kk-nf H-kk-nf Á-kk-nf lögmaður fyrir stefnda.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Stefndi, íslenska ríkið, er sýkn af kröfum stefnanda, Logis lögmanna ehf. Stefnandi greiði stefnda 900.000 krónur í málskostnað.