192/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni E um að leita ráðgefandi álits EFTAdómstólsins um tiltekin atriði í máli sem E höfðaði á hendur Í vegna ágreinings um hvort tiltekinn ferðatími E teldist til vinnutíma í skilningi 1. töluliðar 52. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram í ákvæðinu kæmi ekki skýrt fram hvort til vinnutíma teldist sá tími sem fari til ferðalaga starfsmanns í þágu og samkvæmt fyrirmælum vinnuveitanda, til vinnustaðar sem ekki sé hin reglubundna starfsstöð starfsmanns, þegar sá tími falli utan hefðbundins dagvinnutíma. Í ljósi atvika málsins og málsástæðna málsaðila væri nægilega í ljós leitt að skýring á ákvæði 2. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2003/88/EB gæti haft þýðingu þegar leyst væri úr kröfu E og þar með haft áhrif á úrlausn málsins. Var því kveðið á um að leitað skyldi álits EFTAdómstólsins um nánar tilgreind atriði.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 27. mars 2020, sem barst réttinum 1. næsta mánaðar. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2020 í málinu nr. E967/2019 þar sem kröfu sóknaraðila um öflun ráðgefandi álits EFTAdómstólsins var hafnað. Kæruheimild er í 3. mgr. 1. gr. laga nr. 21/1994 um öflun álits EFTAdómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að tekin verði til greina krafa hans um að leitað verði ráðgefandi álits EFTAdómstólsins um skýringu samningsins. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Eins og greinir í hinum kærða úrskurði lýtur mál þetta að ágreiningi aðila um hvort sá ferðatími sem tilgreindur er í dómkröfum sóknaraðila, sem starfar sem flugvirki hjá Samgöngustofu, teljist vera vinnutími í skilningi 1. töluliðar 52. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, eins og ákvæðinu var breytt með 19. gr. laga nr. 68/2003. Samkvæmt þeim tölulið er,,vinnutími“ skilgreindur sem,,sá tími sem starfsmaður er við störf, til taks fyrir atvinnurekandann og innir af hendi störf sín eða skyldur“. Fram kemur í 2. tölulið sömu greinar að,,hvíldartími“ teljist,,sá tími sem ekki telst til vinnutíma“.

5 Með lögum nr. 68/2003 var innleidd meðal annars tilskipun ráðsins 93/104/EB frá 23. nóvember 1993 um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma, eins og henni var breytt með tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/34/EB frá 22. júní 2000. Sú tilskipun var felld úr gildi með nýrri tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/88/EB frá 4. nóvember 2003 um ákveðna þætti er varða skipulag vinnutíma. Í 2. gr. síðarnefndu tilskipunarinnar er,,vinnutími“ skilgreindur sem,,sá tími sem starfsmaður er við störf eða er vinnuveitanda innan handar og innir af hendi störf sín eða skyldur í samræmi við innlend lög og/eða venju“ en,,hvíldartími“ sem,,sá tími sem telst ekki til vinnutíma“. Þessar skilgreiningar eru efnislega óbreyttar frá sömu skilgreiningum í tilskipun 93/104/EB. Tilskipunin 2003/88/EB var tekin upp í EESsamninginn með ákvörðun sameiginlegu EESnefndarinnar 45/2004 23. apríl 2004.

6 Í stefnu málsins áskildi sóknaraðili sér rétt til að beina ábendingu eða kröfu til héraðsdóms um að leita ráðgefandi álits EFTAdómstólsins. Í þinghaldi 2. mars 2020 krafðist lögmaður sóknaraðila þess að ráðgefandi álits yrði leitað vegna eftirfarandi spurninga:

1. Ber að skýra 2. gr. tilskipunar ESB nr. 2003/88/EB á þann veg að sá tími sem fer til ferðalaga starfsmanns í þágu og samkvæmt fyrirmælum vinnuveitanda, til vinnustaðar sem ekki er hin reglubundna starfsstöð starfsmanns, þegar sá tími fellur utan hefðbundins dagvinnutíma, sé vinnutími?

2. Hefur það þýðingu þegar spurningu 1 er svarað, hvort ferðalag starfsmanns á vegum vinnuveitanda er innanlands eða á milli landa?

3. Hefur það þýðingu þegar spurningu 1 er svarað, hvernig vinnuframlagi er háttað á meðan á ferðalaginu stendur?

7 Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila hafnað. Fyrir Landsrétti krefst sóknaraðili þess að ráðgefandi álits verði leitað vegna ofangreindra spurninga.

Niðurstaða

8 Í 34. gr. samnings EFTAríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls, er EFTAdómstólnum fengið vald til að veita dómstólum þeirra EFTAríkja sem aðilar eru að EESsamningnum ráðgefandi álit um túlkun samningsins og þeirra gerða sem af honum leiða. Í samræmi við þetta er í 1. gr. laga nr. 21/1994 mælt svo fyrir að dómari geti kveðið upp úrskurð um að ráðgefandi álits verði leitað. Í réttarframkvæmd hefur verið litið svo á að ráðgefandi álits verði leitað ef nægilega skýrt liggur fyrir að skýring á ákvæðum EESsamningsins geti haft raunverulega þýðingu fyrir úrslit máls, staðreyndir þess liggi nægilega skýrt fyrir og fyrir hendi sé, í ljósi sakarefnisins, réttlætanlegur vafi um túlkun EESreglna með hliðsjón af fyrirliggjandi dómaframkvæmd Evrópudómstólsins eða EFTAdómstólsins.

9 Samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið skal skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EESsamninginn og þær reglur sem á honum byggjast. Tekur slík lögskýring eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast er unnt gefin merking sem rúmast innan þeirra og næst kemst því að svara til sameiginlegra reglna sem gilda eiga á Evrópska efnahagssvæðinu. Í 1. tölulið 52. gr. laga nr. 46/1980 kemur ekki skýrt fram hvort til vinnutíma teljist sá tími sem fer til ferðalaga starfsmanns í þágu og samkvæmt fyrirmælum vinnuveitanda, til vinnustaðar sem ekki er hin reglubundna starfsstöð starfsmanns, þegar sá tími fellur utan hefðbundins dagvinnutíma.

10 Þegar framangreint er virt í ljósi atvika málsins og málsástæðna málsaðila, sem raktar eru í hinum kærða úrskurði, er nægilega í ljós leitt að skýring á ákvæði 2. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2003/88/EB geti haft þýðingu þegar leyst er úr kröfu sóknaraðila og þar með haft áhrif á úrlausn málsins. Samkvæmt því er með vísan til laga nr. 21/1994 rétt að leitað verði ráðgefandi álits EFTAdómstólsins um skýringu á ákvæði tilskipunarinnar, en spurningum til hans ber að haga á þann veg sem nánar greinir í úrskurðarorði.

11 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Leita skal ráðgefandi álits EFTAdómstólsins á eftirfarandi:

1. Ber að skýra 2. gr. tilskipunar ESB 2003/88/EB á þann veg að sá tími sem fer til ferðalaga starfsmanns í þágu og samkvæmt fyrirmælum vinnuveitanda, til vinnustaðar sem ekki er hin reglubundna starfsstöð starfsmanns, þegar sá tími fellur utan hefðbundins dagvinnutíma, sé vinnutími?

2. Hefur þýðingu þegar spurningu 1 er svarað, hvort ferðalag starfsmanns á vegum vinnuveitanda er innanlands eða milli landa? 3. Hefur þýðingu þegar spurningu 1 er svarað, hvernig vinnuframlagi er háttað meðan á ferðalaginu stendur?

Varnaraðili, íslenska ríkið, greiði sóknaraðila, E-kk-þgf O-kk-þgf S-kk-þgf, 350.000 krónur í kærumálskostnað.