343/2022

Útdráttur

A ehf. höfðaði mál á hendur K ehf. til heimtu nánar tilgreindrar skuldar auk dráttarvaxta. Héraðsdómari ákvað að skipta sakarefni málsins með stoð í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að við skiptingu sakarefnisins hefði engin breyting orðið á þeim kröfum aðila sem settar hefðu verið fram í héraðsstefnu A ehf. og greinargerð K ehf. í héraði. Í ljósi þeirra forsendna sem héraðsdómari hefði fært fyrir niðurstöðu sinni í hinum áfrýjaða dómi hefði hann að réttu lagi átt að kveða upp dóm í málinu þar sem í dómsorði væri tekin efnisleg afstaða til allra krafna málsaðila, þar með talið kröfu A ehf. um dráttarvexti, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 31. maí 2018 í máli nr. 461/2017. Það hefði héraðsdómari aftur á móti ekki gert. Þá væri í forsendum og dómsorði hins áfrýjaða dóms tekin efnisleg afstaða til málskostnaðarkrafna aðila sem ekki samrýmdist þeirri niðurstöðu dómsins að öðru leyti sem birtist í dómsorði. Væri því í hinum áfrýjaða dómi ekki leyst með viðhlítandi hætti úr málinu á grundvelli ákvörðunar dómara um skiptingu sakarefnis þess. Dómurinn væri því haldinn slíkum annmörkum að óhjákvæmilegt væri að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 25. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 3. maí 2022 í málinu nr. E- 431/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess „að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og dómkröfur hans í héraði teknar til greina þannig að áfrýjandi verði sýknaður af kröfum stefnda í héraði.“

Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms, auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Mál þetta var fyrst dæmt í héraði 21. ágúst 2020. Með dómi Landsréttar 26. nóvember 2021 í máli nr. 540/2020 var dómur héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný. Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 3. maí 2022 samkvæmt áðursögðu.

Niðurstaða

5

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er rakið höfðaði stefndi mál þetta 8. desember 2019 til innheimtu skuldar samkvæmt reikningi að fjárhæð 20.760.768 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 15. október 2019 til greiðsludags.

Reikninginn hafði Birki Byggingarfélag ehf. gefið út 9. september 2019 á hendur áfrýjanda með stoð í verksamningi félaganna 26. febrúar 2019. Reikninginn og kröfu samkvæmt honum framseldi Birki Byggingarfélag ehf. síðan til stefnda. Í tilefni af framsalinu var reikningurinn stimplaður með eftirfarandi texta: „Þessi reikn. og krafa skv. honum hefur verið framseld A Faktoring ehf. Skuldari leysist aðeins undan greiðsluskyldu með greiðslu inn á neðangr. reikning A Faktoring. Annar greiðslumáti er óheimill.“ Á eftir fylgdu upplýsingar um stefnda, þar með talin kennitala félagsins og upplýsingar um bankareikning þess. Undir hinn stimplaða texta ritaði J-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf, fyrirsvarsmaður áfrýjanda: „Samþ. fh Kötlu ehf J-kk-nf I-kk-nf S-kk-nf“. Deila aðilar meðal annars um hvaða þýðingu sú áritun eigi að hafa við úrlausn málsins.

6

Áfrýjandi lagði fram bókun undir rekstri málsins í héraði þar sem vísað var til þess að af hálfu stefnda væri byggt á því að áfrýjandi hefði samþykkt greiðslu hins umdeilda reiknings á fyrri stigum og af þeim sökum vörðuðu kröfur áfrýjanda á hendur Birki Byggingarfélagi ehf. í engu úrlausn málsins. Áfrýjandi kvaðst ósammála þessum málatilbúnaði stefnda og hafnaði því að hann hefði samþykkt greiðslu kröfunnar. Þá fullyrti áfrýjandi að hann ætti hærri kröfur á hendur Birki Byggingarfélagi ehf. en sem næmi fjárhæð reikningsins, bæði vegna þess að hann hefði ofgreitt félaginu en einnig vegna þess að hann ætti kröfur á hendur því, þar með talda skaðabótakröfu vegna vanefnda á verksamningi. Óskaði áfrýjandi eftir því að sakarefni málsins yrði skipt þannig með heimild í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála „að fyrst [yrði] leyst úr því hvort stefndi [bæri] greiðsluskyldu á reikningi á dskj. 4, á grundvelli áritunar sinnar á umræddan reikning eða öðru samþykki sínu fyrir greiðslu hans og hvort í framangreindu hafi um leið falist brottfall vanefndaúrræða gagnvart upphaflegum útgefanda reikningsins.“

7

Í þinghaldi í héraði 3. júní 2020 var bókað eftir lögmanni stefnda að hann væri því samþykkur að skipta sakarefninu eins og áfrýjandi hefði lagt til í fyrrgreindri bókun.

Í kjölfarið tók héraðsdómari þá ákvörðun, sem bókað var um í þingbók, „að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst verði leyst úr málsástæðum er lúta að því hvort [áfrýjandi] beri greiðsluskyldu á reikningi á dskj. nr. 4 á grundvelli áritunar sinnar á umræddan reikning eða öðru samþykki sínu fyrir greiðslu hans og geti því ekki borið fyrir sig vanefndaúrræði er varða upphaflegan útgefanda reikningsins.“

8

Dómur var kveðinn upp í málinu í héraði 21. ágúst 2020. Í honum voru kröfur aðila í „þessum þætti málsins“, hvað kröfu samkvæmt hinum umdeilda reikningi varðaði, sagðar að stefndi krefðist þess „að viðurkennd verði greiðsluskylda [áfrýjanda] á reikningi á dómskjali nr. 4 á grundvelli áritunar [áfrýjanda] á reikninginn eða öðru samþykki hans fyrir greiðslu hans, og að í samþykkinu hafi um leið falist brottfall vanefndaúrræða gagnvart upphaflegum útgefanda reikningsins.“ Stefndi var jafnframt sagður gera kröfu um málskostnað. Um kröfur áfrýjanda sagði að hann krefðist sýknu og málskostnaðar.

9

Í dómsorði héraðsdóms 21. ágúst 2020 sagði varðandi ætlaða skuld áfrýjanda:

„[Áfrýjanda], Kötlu byggingarfélagi ehf., er skylt að greiða [stefnda], A Faktoring ehf., skuld samkvæmt reikningi á dskj. nr. 4, með höfuðstól að fjárhæð 20.760.768 krónur, útgefnum 9. september 2019, af Birki byggingarfélagi ehf.“ Þá skyldi áfrýjandi greiða stefnda 750.000 krónur í málskostnað. Í dómsorði var aftur á móti ekkert vikið að kröfu stefnda um dráttarvexti. Af forsendum dómsins má ráða að til grundvallar niðurstöðunni lægi að fyrirsvarsmaður áfrýjanda hefði sýnt af sér gáleysi þegar hann áritaði reikninginn um samþykki áfrýjanda og að félagið hefði af þeim sökum misst rétt til þess að hafa uppi mótbárur gagnvart framsalshafa kröfu samkvæmt reikningnum.

10

Áfrýjandi vildi ekki una niðurstöðu héraðsdóms og áfrýjaði því málinu til Landsréttar.

Með dómi réttarins 26. nóvember 2021 var hinn áfrýjaði dómur „ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.“ Í forsendum dóms Landsréttar sagði meðal annars að slíkt ósamræmi væri í þeirri kröfugerð sem fyrir héraðsdómi hefði legið við dómtöku málsins og dómsorði hins áfrýjaða dóms að óhjákvæmilegt væri að ómerkja dóminn og vísa málinu heim í hérað.

11

Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 3. maí 2022. Í honum voru kröfur aðila „í þessum þætti málsins“ sagðar vera að stefndi krefðist þess „að viðurkennd verði greiðsluskylda [áfrýjanda] á reikningi, dags. 9. september 2019, að fjárhæð 20.760.000 krónur, útgefnum af Birki byggingarfélagi ehf.“ Um kröfur áfrýjanda sagði að hann krefðist þess að kröfu stefnda yrði hafnað. Þá kom fram að málsaðilar krefðust hvor um sig málskostnaðar úr hendi hins. Í dómsorði hins áfrýjaða dóms sagði síðan svo: „Viðurkennt er að [áfrýjandi] beri greiðsluskyldu gagnvart [stefnda] á reikningi nr. 31, að fjárhæð 20.760.000 krónur, útgefnum af Birki byggingarfélagi ehf. þann 9. september 2019. [Áfrýjandi] greiði [stefnda] 1.000.000 krónur í málskostnað.“

12

Svo sem fyrr var rakið gerir áfrýjandi þær kröfur fyrir Landsrétti „að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og dómkröfur hans í héraði teknar til greina þannig að áfrýjandi verði sýknaður af kröfum stefnda í héraði. Áfrýjandi krefst jafnframt málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti úr hendi stefnda“. Stefndi krefst þess fyrir Landsrétti að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og áfrýjandi dæmdur til greiðslu málskostnaðar fyrir Landsrétti.

13

Eins og áður var rakið ákvað héraðsdómari að skipta sakarefni málsins með stoð í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991. Við ákvörðun héraðsdómara um framangreinda skiptingu sakarefnis varð engin breyting á þeim kröfum aðila sem settar voru fram í héraðsstefnu og greinargerð stefnda í héraði. Í ljósi þeirra forsendna sem héraðsdómari færði fyrir niðurstöðu sinni í hinum áfrýjaða dómi hefði hann að réttu lagi átt að kveða upp dóm í málinu þar sem í dómsorði væri tekin efnisleg afstaða til allra krafna málsaðila, þar með talið kröfu stefnda um dráttarvexti, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 31. maí 2018 í máli nr. 461/2017. Það gerði héraðsdómari aftur á móti ekki. Þá er í forsendum og dómsorði hins áfrýjaða dóms tekin efnisleg afstaða til málskostnaðarkrafna aðila sem ekki samrýmist þeirri niðurstöðu dómsins að öðru leyti sem birtist í dómsorði. Samkvæmt öllu þessu er í hinum áfrýjaða dómi ekki leyst með viðhlítandi hætti úr málinu á grundvelli ákvörðunar dómara um skiptingu sakarefnis þess. Dómurinn er því haldinn slíkum annmörkum að óhjákvæmilegt er að ómerkja hann og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.

14

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.