528/2018

Útdráttur

B, C, D og E, sem eru meðal lögerfingja F, höfðuðu mál í eigin nafni en til hagsbóta dánarbúi hans á grundvelli 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. gegn A, dóttur F, og kröfðust þess að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur dánarbúsins að eignarhlutum tiltekinnar jarðar. Ágreiningur aðila laut að því hvort afsöl frá 1. ágúst 1982 og 31. desember 1997, þar sem A var afsalað samtals helmingi umræddrar jarðar, hefðu verið gerð til málamynda. Talið var, þegar litið væri til gagna málsins, að færð hefðu verið fyrir því gild rök að það hefði ekki verið ætlun samningsaðila að eignarréttur að eignarhlutum jarðarinnar færðist til A heldur hefðu þau afsöl sem um ræddi verið gerð til málamynda. Þá var ekki talið að brotið hefði verið gegn jafnræði málsaðila við skýrslutöku af A. Í ljósi framangreinds var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að dánarbú F væri eigandi að umræddum eignarhlutum jarðarinnar og voru kröfur B, C, D og E teknar til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. júní 2018 í málinu nr. E1672/2015.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Til vara krefst áfrýjandi niðurfellingar eða lækkunar á málskostnaði í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Vitnið H gaf munnlega skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Vitnið staðfesti undirritun sína undir yfirlýsingu 23. júní 2015 sem er meðal gagna málsins og fjallar um tildrög þess að hann afsalaði fjórðungi úr landi AA til áfrýjanda að ósk föður hennar. Vitnið staðfesti jafnframt og skýrði efni yfirlýsingarinnar.

Niðurstaða

5 Mál þetta var höfðað af stefndu, sem eru lögerfingjar F, í eigin nafni en til hagsbóta dánarbúi hans, sem er undir opinberum skiptum, á grundvelli heimildar í 3. mgr. 68. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Í samræmi við ákvæðið sendi lögmaður stefndu skiptastjóra dánarbúsins tilkynningu 26. mars 2015 um fyrirhugaða málshöfðun og ósk um að skiptastjórinn gæfi út formlega yfirlýsingu þess efnis að hann hygðist ekki halda uppi þeim hagsmunum búsins sem mál þetta lýtur að og veitti þeim heimild til að sækja málið fyrir dómstólum í þágu dánarbúsins. Skiptastjóri gaf út yfirlýsingu 8. apríl 2015 um að hann hefði ákveðið að halda ekki uppi hagsmunum sem dánarbúið kynni að njóta eða geta notið varðandi jörðina AA í […]. Í yfirlýsingunni var vitnað til fyrrnefnds ákvæðis og tekið fram að stefndu skyldu sjálf bera kostnað og áhættu af aðgerðum sínum en gætu krafið búið um endurgreiðslu kostnaðar að því leyti sem því áskotnaðist fé af þeim. Frekari aðkomu þurfti skiptastjóri ekki að hafa að málsókninni og var afmörkun dómkrafna í málinu varðandi jörðina AA því að öllu leyti á ábyrgð stefndu en ekki skiptastjórans. Ágreiningur um aðkomu skiptastjórans að málshöfðuninni hefur því ekki þýðingu við úrlausn málsins.

6 Dómur var upphaflega lagður á mál þetta í Héraðsdómi Reykjavíkur 4. maí 2016. Með dómi Hæstaréttar 1. júní 2017 var dómurinn ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný. Ástæða ómerkingarinnar var að spurningar héraðsdómarans til áfrýjanda og athugasemdir við svör hennar voru með réttu talin gefa henni tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa. Eftir að málinu hafði verið úthlutað öðrum dómara óskaði lögmaður stefndu eftir því í þinghaldi 8. nóvember 2017 að endurrit af skýrslu stefnda, B, yrði lagt fram í málinu þar sem hann gæti ekki gefið munnlega skýrslu að nýju vegna erfiðra veikinda. Framlagningin sætti mótmælum af hálfu lögmanns áfrýjanda og frestaði dómarinn að taka afstöðu til framlagningarinnar. Í þinghaldi 24. nóvember 2017 tók dómarinn, gegn mótmælum lögmanns áfrýjanda, ákvörðun um að heimila framlagningu endurritsins en taldi að ekki væri um að ræða atriði sem þyrfti úrskurðar við. Lögmaður áfrýjanda lýsti því yfir að ákvörðunin yrði kærð til Hæstaréttar en ekkert varð af þeirri kæru. Í kjölfarið var af hálfu áfrýjanda lagt fram í þinghaldi 26. apríl 2018 endurrit af munnlegri skýrslu áfrýjanda við fyrri aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi. Þriðji héraðsdómarinn hafði þá tekið við meðferð málsins.

7 Af hálfu áfrýjanda er því haldið fram að brotið hafi verið gegn jafnræði málsaðila með því að við skýrslugjöf áfrýjanda við síðari aðalmeðferð málsins hafi dómarinn meinað lögmanni hennar að leggja fyrir hana spurningu þar sem vitnað var til fyrrnefndrar aðilaskýrslu B. Hins vegar hafi lögmanni stefndu ekki verið meinað að leggja fyrir áfrýjanda spurningu þar sem vitnað var til skýrslu hennar við fyrri meðferð málsins. Dómarinn lét þær athugasemdir falla við umrædda spurningu lögmanns áfrýjanda að lögmaðurinn væri að vitna í aðilaskýrslu úr fyrra málinu en búið væri að ómerkja aðalmeðferðina og að spurningin ætti ekki heima í málinu í ljósi bókana og andmæla. Athugasemdir dómarans verður að líta á sem ábendingu um að skýrsla B hefði ekki lengur stöðu munnlegrar aðilaskýrslu í málinu eftir að nýr dómari hefði tekið við meðferð þess og að dómarinn hafi verið að benda lögmanninum á að hann hefði sjálfur mótmælt framlagningu aðilaskýrslunnar og gildi hennar. Það að dómarinn gerði ekki sambærilega athugasemd við tilvísun í spurningu lögmanns stefndu til aðilaskýrslu áfrýjanda verður að meta í því ljósi að endurrit af þeirri skýrslu var lagt fram af lögmanni hennar án athugasemda. Ekki verður séð að brotið hafi verið gegn jafnræði málsaðila við fyrrnefnda skýrslutöku af áfrýjanda. Þá verður ekki séð að héraðsdómarinn hafi byggt niðurstöðu hins áfrýjaða dóms á aðilaskýrslum áfrýjanda og stefnda B við fyrri meðferð málsins. Verða umrædd atriði ekki talin fela í sér annmarka á meðferð málsins sem varðað geti ómerkingu hins áfrýjaða dóms.

8 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

9 Rétt þykir að áfrýjandi greiði stefndu sameiginlega málskostnað fyrir Landsrétti sem ákveðst eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, B, C, D og E, sameiginlega 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.