400/2023

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir manndráp samkvæmt 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa svipt A lífi fyrir utan heimili hans. Í dómi Landsréttar var hinn áfrýjaði dómur staðfestur með vísan til forsenda um annað en einkaréttarkröfur systkina A, en ákærði var sýknaður af þeim. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að atlaga M væri ofsafengin og hrottaleg og hélt hann henni áfram þótt hinn látni lægi hreyfingarlaus á jörðinni og að M ætti sér ekki sérstakar málsbætur.

Með hliðsjón af 1.- 8. tölulið 1. mgr. 70. gr. þótti refsing MM hæfilega ákveðin fangelsi í sextán ár. Þá var M gert að greiða B, C, E, G og H miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf og J-kk-nf

S-kk-nf K-kk-nf R-kk-nf E-kk-nf geðlæknir.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. maí 2023 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 2. ágúst 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 27. apríl 2023 í málinu nr. S- 3558/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn ákærði dómur verði staðfestur bæði að því er varðar sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar.

3

Ákærði krefst sýknu af sakargiftum um manndráp og að háttsemi hans verði þess í stað talin sérstaklega hættuleg líkamsárás og talin varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ákærði krefst þess að frá refsivist verði dreginn sá tími sem hann hefur sætt gæsluvarðhaldi. Þá krefst ákærði þess að bótakröfum I, J, K og L, verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar.

4

Af hálfu einkaréttarkröfuhafans B er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um fjárhæð bóta og vexti en að þóknun til réttargæslumanns hennar í héraði og fyrir Landsrétti verði ákveðin í einu lagi.

5

Af hálfu einkaréttarkröfuhafans C er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um fjárhæð bóta og vexti en að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti verði ákveðinn í einu lagi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

6

Af hálfu einkaréttarkröfuhafans E er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um fjárhæð bóta og vexti en aðmálskostnaðu rí héraði og fyrir Landsrétti verði ákveðinn í einu lagi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

7

Af hálfu einkaréttarkröfuhafans G er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um fjárhæð bóta og vexti en að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti verði ákveðinn í einu lagi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

8

Af hálfu einkaréttarkröfuhafans H er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms um fjárhæð bóta og vexti en að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti verði ákveðinn í einu lagi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

9

Af hálfu einkaréttarkröfuhafanna I, J, K og L, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða hverju þeirra miskabætur að fjárhæð 3.000.000 króna, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. júní 2022 til 30. september 2022 en síðan með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefjast þau málskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

10

Atvikum málsins og framburði vitna er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Með dóminum var ákærði sakfelldur fyrir að hafa 4. júní 2022 svipt A lífi fyrir utan heimili hans að [...] í Reykjavík. Var ákærði dæmdur til að sæta fangelsi í 16 ár og skyldi gæsluvarðhald hans frá 5. júní 2022 koma til frádráttar refsingu. Þá var ákærði dæmdur til að greiða fjórum börnum og föður hins látna miskabætur, tveimur þeirra bætur vegna missis framfæranda og einu þeirra útfararkostnað hins látna. Jafnframt var ákærða gert að greiða fjórum systkinum hins látna miskabætur.

11

Svo sem fram kemur í tilkynningu áfrýjanda til ríkissaksóknara um áfrýjun málsins var málinu áfrýjað af ákærða í því skyni að háttsemi hans yrði heimfærð undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga í stað 211. gr. sömu laga og að refsing hans yrði milduð. Þá krafðist ákærði þess að bótakröfum I, J, K og L yrði vísað frá dómi en til vara að þær yrðu lækkaðar.

12

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar skýrslur sem ákærði og vitnin M, N og O, gáfu fyrir héraðsdómi. Þá hefur dómurinn horft á upptökur úr búkmyndavél lögreglu sem sýna ákærða ræða við lögreglumenn í fangaklefa eftir að hann var handtekinn.

Niðurstaða

13

Ákærði hefur játað að hafa lent í átökum við brotaþola sem leiddu til andláts hans.

Byggir ákærði vörn sína á því að hinn látni hafi ruðst inná heimili hans með ógnandi hætti og þannig átt upphafið að þeim átökum sem síðan leiddu til andláts brotaþola.

Ákærði hafi ekki haft ásetning til þess að svipta brotaþola lífi en viðurkennir að hafa slegið brotaþola nokkur högg í höfuðið og sparkað í andlit hans í því skyni að koma í veg fyrir að brotaþoli beitti hann ofbeldi. Ákærði neitar því að hafa traðkað á andliti brotaþola og jafnframt að hafa veitt brotaþola högg eftir að hann lá óvígur á jörðinni.

Þá telur ákærði að upphaflegir framburðir sem ákærði gaf hjá lögreglu hafi ekki gefið rétta mynd af átökum hans við brotaþola.

14

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en einkaréttarkröfur I, J, K og L.

15

Skilja verður málatilbúnað ákærða með þeim hætti að hann krefjist sýknu af einkaréttarkröfum systkina hins látna. Telur ákærði að ekki séu lagaskilyrði til að dæma miskabætur til systkina brotaþola á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaða bótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt ákvæðinu megi gera þeim sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur dauða annars manns að greiða maka, börnum eða foreldrum miskabætur.

Ákvæðið tilgreinir með tæmandi hætti hverjir geti krafið um bætur og því geti systkini hins látna ekki reist bótakröfur á ákvæðinu.

16

Ákvæði 2. mgr. 26. gr. var tekið upp í skaðabótalögin með 13. gr. laga nr. 37/1999. Í umfjöllun um 13. gr. lagafrumvarpsins kemur fram að ákvæðið sé nýmæli sem opni rétt eftirlifenda til miskabóta í vissum tilvikum. Síðan segir þar orðrétt: „Heimilt er að gera þeim sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi veldur dauða annars manns að greiða maka, börnum eða foreldrum miskabætur. Orðið maki nær hér einnig til sambúðarmaka og barn til fósturbarns. Heimild af þessu tagi hefur ekki verið fyrir hendi í íslenskum lögum. Samsvarandi regla er í norsku skaðabótalögunum. Reglan er matskennd og er sett í því skyni að dómstólar hafi heimild til þess að ákvarða miskabætur til þeirra sem nánastir eru hinum látna, þegar dauða ber að með þeim hætti sem lýst er í ákvæðinu. Lagt er í hendur dómstóla að ákveða hæfilegar bætur og jafnframt að ákveða hverju sinni hverjir úr hópi hinna tilgreindu eigi rétt til bótanna.

Færi slíkt eftir aðstæðum hverju sinni.“

17

Ljóst er af orðalagi 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga og framangreindum athugasemdum í lagafrumvarpinu að réttur til miskabóta samkvæmt ákvæðinu takmarkast við maka, börn og foreldri. Hugtakið maki og börn tekur þó einnig til sambúðarmaka og fósturbarns. Samkvæmt þessu geta systkini hins látna ekki reist miskabótakröfur á hendur ákærða á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Verður ákærði því sýknaður af einkaréttarkröfum systkina brotaþola.

18

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans B, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef lögmanns, svo sem nánar greinir í dómsorði en þar er þóknun lögmanna tilgreind með virðisaukaskatti.

19

Ákærði ákvað að una niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfur B, C, E, G og H svo og um þóknun réttargæslumanns og málskostnað í héraði. Ekki eru efni til að hrófla við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ákvörðun þóknunar til réttargæslumanns og málskostnað til einkaréttarkröfuhafa. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um þær einkaréttarkröfur verða því óröskuð. Í samræmi við þá niðurstöðu verður kröfum einkaréttarkröfuhafanna um málskostnað fyrir Landsrétti úr hendi ákærða hafnað. Síðastnefndir einkaréttarkröfuhafar njóta gjafsóknar í málinu fyrir Landsrétti. Um gjafsóknarkostnað þeirra fyrir Landsrétti fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir, en þóknun lögmanns þeirra er þar tilgreind án virðisaukaskatts

Dómsorð :

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærða, sakarkostnað í héraði, einkaréttarkröfur B, C, E, G og H og málskostnað til þeirra í héraði skulu vera óröskuð.

Ákærði er sýk naf einkaréttarkröfum I, J, K og L.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 1.800.000 krónur, þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola B, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 2 00.000 krónur, og 154.196 krónur í annan sakarkostnað.

Allur gjafsóknarkostnaður einkaréttarkröfuhafanna, C, E, G og H fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns þeirra, S-kk-ef F-kk-ef S-kk-ef, samtals 500.000 krónur.