319/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn A samkvæmt 1. mgr. 194. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa þegar A var 9 til 11 ára gömul, í krafti yfirburðastöðu sinnar gagnvart henni, ítrekað áreitt hana kynferðislega með nánar tilgreindum hætti og fyrir að hafa í eitt skipti á sama tímabili haft við hana önnur kynferðismök en samræði. Talið var að framburður X hefði verið stöðugur og að ekkert hefði komið fram sem rýrði sönnunargildi hans. Í dómi Landsréttar var tekið fram að í skýrslu A í Barnahúsi hefði hún þurft mikla hvatningu frá spyrli og að hún hefði oft gefið mjög takmörkuð og stundum óljós svör. Þá hefði nokkuð borið á leiðandi spurningum um atriði sem fyrri svör hefðu ekki gefið sérstakt tilefni til að fara út í. Var talið óhjákvæmilegt að líta meðal annars til þeirra atriða við mat á sönnunargildi framburðarins, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008. Framburður A fyrir Landsrétti var aftur á móti skýr og ekkert þótti fram komið sem væri til þess fallið að rýra sönnunargildi hans. Það breytti þó ekki niðurstöðu héraðsdóms um að framburður A hefði ekki þá stoð í öðrum sönnunargögnum að nægði til að sakfella X gegn eindreginni neitun hans. Var hinn áfrýjaði dómur um sýknu X því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 16. apríl 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2019 í málinu nr. S[...]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar.

3 Ákærði krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Með ákæru 28. júní 2018 var ákærði borinn sökum um kynferðisbrot gegn A, sem er dóttir fyrrverandi sambúðarkonu ákærða, á sameiginlegu heimili þeirra [...] í Reykjavík, með því að hafa frá september 2013 til júní 2015, þegar stúlkan var 9 til 11 ára, í krafti yfirburðastöðu sinnar gagnvart henni ítrekað áreitt hana kynferðislega með því að snerta kynfæri hennar og brjóst. Þar var ákærði einnig sakaður um að hafa í eitt skipti á sama tímabili áreitt brotaþola í sumarbústað fjölskyldunnar [...] með því að snerta kynfæri hennar og brjóst innan klæða, kyssa hana um allan líkamann og sleikja brjóst hennar og hafa haft við hana önnur kynferðismök en samræði með því að sleikja kynfæri hennar. Voru brot hans samkvæmt ákæru talin varða við 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. 194. gr. sömu laga að því er varðar kynferðismök.

5 Ákærði hefur staðfastlega neitað sök. Með hinum áfrýjaða dómi var hann sýknaður af sakargiftum þar sem framburður brotaþola var ekki talinn hafa næga stoð í öðrum sönnunargögnum til að unnt væri að sakfella hann. Málavöxtum er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi sem og fyrirliggjandi sönnunargögnum og framburði ákærða, brotaþola og annarra vitna.

6 Upptaka í hljóði og mynd af framburði ákærða í héraði var spiluð við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Að því loknu gaf ákærði skýrslu. Þar var hann spurður nánar út í það atvik sem varð til þess að hann ákvað að flytja af heimili móður brotaþola árið 2015. Lýsti hann því með hliðstæðum hætti og hann hafði gert fyrir héraðsdómi. Sama á við þegar hann var spurður út í önnur atvik svo sem þegar hann hitti brotaþola fyrir tilviljun í verslun í desember 2016. Þá neitaði hann því að hafa sóst eftir því að vera í samskiptum við brotaþola á samfélagsmiðlum.

7 Upptaka í hljóði og mynd af framburði brotaþola í Barnahúsi 30. janúar 2017 var einnig spiluð við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Því næst gaf brotaþoli að nýju skýrslu fyrir Landsrétti. Í þeirri skýrslu kvað hún samskipti sín við ákærða hafa almennt verið góð og að henni hafi jafnan líkað vel við hann þegar hann bjó með móður hennar. Um þau atvik sem áttu sér stað á heimili þeirra kvað hún ákærða hafa strokið henni um brjóstin eða fiktað meðan þau lágu í rúminu en ekki annars staðar á líkamanum. Hefði henni þótt snertingin óþægileg. Gat hún ekki greint frá því hversu oft þetta hefði gerst. Í einhver skipti hefði mamma hennar einnig verið í rúminu án þess að hún hefði orðið vör við neitt óeðlilegt. Hefði snertingunum fækkað eftir að hún fór í auknum mæli að sofa í eigin rúmi. Ákærði hefði einhvern tíma sagt við hana að þetta væri „litla leyndarmálið“ þeirra og að hún ætti ekki að segja mömmu sinni eða börnunum hans frá þessu. Neitaði hún því að hafa sjálf strokið ákærða og kannaðist heldur ekki við að ákærði hefði rætt við hana um einhver mörk á líkamanum sem ekki mætti fara yfir. Þá minntist hún þess ekki að ákærði hefði haft á orði að sér þætti óþægilegt þegar hún „knúsaði“ hann. Lýsti hún því að þessar snertingar af hálfu ákærða hefðu byrjað áður en ákærði flutti á heimili mæðgnanna. Hefði hún þá gist hjá ákærða þar sem móðir hennar hefði verið að vinna lengi fram eftir og hún átt að mæta snemma í skólann morguninn eftir. Hefði hún þá beðið ákærða um að nudda á sér bakið þar sem henni væri illt þar. Ákærði hefði þá tekið nærbuxurnar niður og nuddað á henni rassinn. Hefði henni þótt það óþægilegt. Þegar brotaþoli var spurð út í það sem gerðist í sumarbústaðarferðinni sem ákæran lýtur einnig að greindi hún frá því að sumarbústaðurinn hefði þá ekki verið tilbúinn og aðeins eitt rúm verið í honum. Hefðu þau bæði sofið í rúminu klædd nærbuxum en hún mundi ekki hvort hefði farið fyrr að sofa. Ákærði hefði spurt hana ítrekað hvort hann mætti kyssa á henni „píkuna“ en hún neitað þar til hún hafi látið undan. Hefði ákærði þá tekið hana úr nærbuxunum og kysst kynfærin. Mundi hún ekki hversu lengi það stóð yfir. Þá hefði hann einnig kysst hana á brjóstin og á munninn. Aðspurð hvort ákærði hefði sleikt á henni kynfærin og brjóstin svaraði hún því játandi. Þá minnti hana að ákærði hefði einnig notað hendurnar á kynfærin og jafnframt strokið henni annars staðar á líkamanum. Tók hún fram að ákærði hefði ekki farið með putta inn í kynfærin. Ekki mundi hún hversu gömul hún hefði verið þegar þetta átti sér stað. Kvaðst hún hafa orðið hissa og liðið óþægilega meðan á þessu stóð. Eftir þetta hefði hún neitað að fara ein með ákærða í sumarbústaðinn en ekki þorað að segja nokkrum frá því sem gerst hafði. Hún hefði eiginlega verið búin að gleyma þessu þegar hún hitti ákærða fyrir tilviljun í verslun í kringum jólin 2016. Hefðu brotin þá rifjast upp fyrir henni og hún greint vinkonu sinni frá þeim í spjalli á samfélagsmiðlinum Snapchat. Hefði hún ekki getað sagt upphátt frá því sem gerðist og tjáði sig meðal annars með emojimynd af epli sem hún hefði talið að stæði fyrir „píku“. Þá greindi hún frá því hvernig móðir hennar fékk upplýsingar um brotin. Kom fram hjá brotaþola að hún hefði aldrei lýst brotunum fyrir móður sinni. Hefði hún lýst þeim í fyrsta skipti við skýrslutöku í Barnahúsi. Þar hefði hún átt erfitt, „sónað“ oft út og breytt umræðuefninu til að þurfa ekki að segja frá. Jafnframt lýsti hún þeirri aðstoð sem hún hefði fengið til að vinna úr áfallinu og líðan sinni í dag. Þegar brotaþoli var spurð hvernig henni hefði liðið þegar ákærði flutti af heimilinu sagði hún að hún hefði verið mjög leið á þeim tíma þar sem ákærði og mamma hennar rifust þá mikið. Hún greindi jafnframt frá því að hún hefði óttast að ákærði og móðir hennar myndu giftast þar sem hún gæti þá aldrei sagt frá því sem hefði gerst. Þá minntist hún þess að mamma hennar hefði verið mjög leið þegar ákærði flutti af heimilinu.

Niðurstaða

8 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms og að teknu tilliti til framburðar ákærða fyrir Landsrétti er fallist á með héraðsdómi að ekkert liggi fyrir í málinu sem sé til þess fallið að rýra sönnunargildi framburðar hans.

9 Eins og rakið er í héraðsdómi gaf brotaþoli skýrslu fyrir dómi í Barnahúsi á grundvelli aliðar 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Tekið er undir ályktun héraðsdóms um að þar hafi brotaþoli greinilega átt erfitt með að greina frá atvikum er vörðuðu ætluð brot ákærða. Var hún á köflum fjarræn og þagði stundum lengi á milli spurninga. Þurfti hún mikla hvatningu frá spyrli og gaf oft mjög takmörkuð og stundum óljós svör við spurningum um snertingar ákærða. Þegar spurt var út í atvik sem henni þótti erfiðast að greina frá bar nokkuð á leiðandi spurningum um atriði sem fyrri svör höfðu ekki gefið sérstakt tilefni til að fara út í. Á það einkum við þegar hún var spurð að því hvort og hvernig ákærði hefði kysst hana.

10 Þó að taka verði tillit til þess að brotaþoli var 12 ára þegar hún gaf skýrslu í Barnahúsi og að þar var hún í raun í fyrsta sinn að lýsa ætluðum brotum ákærða, sem hún átti síðar erfitt með að greina móður sinni og meðferðaraðila frá, er óhjákvæmilegt annað en að líta til framangreindra atriða við mat á sönnunargildi framburðarins, sbr. 126. gr. laga nr. 88/2008. Framburður brotaþola fyrir Landsrétti var aftur á móti skýr en þar svaraði hún spurningum sækjanda greiðlega og af nokkurri nákvæmni. Sá framburður er í öllum aðalatriðum í samræmi við þá atburðarás sem ráða má af annars brotakenndri frásögn brotaþola í Barnahúsi. Þegar litið er til þeirra atriða, sem getið er um í dæmaskyni í fyrrgreindu lagaákvæði að þýðingu hafi við mat á sönnunargildi vitnisburðar, er ekkert fram komið sem rýrir þann framburð brotaþola. Þó verður að líta til þess að þar var hún að bera um atvik, sem eiga að hafa átt sér stað fyrir þó nokkuð mörgum árum, meðan hún var barn að aldri, eftir að fyrri framburður hennar af brotum ákærða hafði verið rifjaður upp.

11 Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

12 Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjunarkostnaður málsins 1.415.079 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, U-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.376.400 krónur.