350/2018

Útdráttur

H og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust ógildingar á skuldbindingum sínum gagnvart L hf. á grundvelli veðskuldabréfs sem þau gáfu út og tryggt var með veði í fasteign í þeirra eigu.

Lánið tóku

H og B til að standa skil á greiðslu kröfu sem L hf. hafði eignast á hendur þeim vegna sjálfskuldarábyrgðar sem þau tókust á hendur óskipt vegna tveggja skuldabréfalána sem sonur þeirra hafði fengið hjá L hf. Dómkrafa H og B byggðist á því að það væri bersýnilega ósanngjarnt af L hf. að krefjast greiðslu samkvæmt veðskulda bréfinu og bréfið bæri að ógilda með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga . Í dómi Landsréttar var vísað til þess að v ið mat á því hvort víkja bæri samningi aðila til hliðar skyldi samkvæmt 2. mgr.

36. gr. laganna líta til efnis samningsins, stöðu samningsaðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar hefðu kom ið til.

Á grundvelli heildstæðs mats á þessum þáttum og atvikum var ekki fallist á að ósanngjarnt væri eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera skuldabréf ið fyrir sig. Því staðfesti rétturinn niðurstöðu héraðsdóms um sýknu L hf. af kröfu H og B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 13. apríl 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. mars 2018 í málinu nr. E[…]/2016. 2 Áfrýjendur krefjast þess að ógiltar verði með dómi skuldbindingar þeirra gagnvart stefnda á grundvelli veðskuldabréfs nr. […], sem gefið var út 16. nóvember 2010, upphaflega að fjárhæð 3.700.000 krónur. Þá krefjast þau málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða.

4 Atvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Áfrýjendur reisa dómkröfur sínar á því að bersýnilega sé ósanngjarnt af stefnda að krefjast greiðslu samkvæmt skuldabréfi, útgefnu 16. nóvember 2010. Beri því að ógilda það með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi.

5 Stefndi byggir sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að skuldabréf þau, sem sonur áfrýjenda gaf út 2007 og 2008, og þau ábyrgðust séu að fullu greidd og því fallin úr gildi. Áfrýjendur geti af þeim sökum ekki byggt á þeim lögvarinn rétt. Þá byggir stefndi á því að farið hafi verið í einu og öllu eftir ákvæðum samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá árinu 2001 við lánveitingar til sonar áfrýjenda. Þá geti hvorki atvik við útgáfu skuldabréfanna né efni þeirra leitt til þess að fallast beri á kröfu áfrýjenda um ógildingu skuldabréfs þeirra frá 16. nóvember 2010.

6 Fallist er á með héraðsdómi að rétt sé að líta á atvik og aðstöðu aðila þegar upphafleg ábyrgð var veitt vegna skuldabréfa, sem sonur áfrýjenda gaf út 2007 og 2008, sem hluta af atvikum tengdum lántöku áfrýjenda í nóvember 2010 enda var því láni ráðstafað til greiðslu ábyrgðarskuldbindinga áfrýjenda samkvæmt eldri lánunum.

7 Við mat á því hvort samningi aðila skuli víkja til hliðar með stoð í 36. grein laga nr. 7/1936 vegna þess að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig skal samkvæmt 2. mgr. greinarinnar líta til fjögurra þátta.

8 Í fyrsta lagi ber að líta til efnis þess samnings, sem krafa lýtur að, en í því tilviki sem hér er til úrlausnar var um að ræða skuldabréf sem ráðstafað var til greiðslu eldri ábyrgðarskuldbindinga áfrýjenda. Þær ábyrgðarskuldbindingar voru gefnar að undangengnu greiðslumati í samræmi við samkomulag um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga frá 1. nóvember 2001. Ekki hefur verið sýnt fram á að ágalli hafi verið á gerð þess eða kynningu.

9 Í öðru lagi ber að líta til atvika við samningsgerð. Ekkert er fram komið í málinu sem styður fullyrðingar áfrýjenda um að stefndi hafi notfært sér bága stöðu þeirra og sonar þeirra í því skyni að tryggja eigin fjárhagslega hagsmuni.

10 Í þriðja lagi ber samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936 að líta til stöðu samningsaðila. Áfrýjendur eru einstaklingar, sem ekki kveðast búa yfir sérstakri menntun á þessu sviði og ekki er upplýst um þekkingu þeirra á því að öðru leyti, en stefndi og forveri hans var einn stærsti banki landsins og hafði á að skipa fjölda starfsmanna með mikla þekkingu á lánum og tryggingu þeirra. Auk þess hvíldu á bankanum lögboðnar og samningsbundnar skyldur um að vanda til verka.

11 Í fjórða lagi ber að líta til atvika sem síðar komu til. Áfrýjendur settu fyrst fram kröfu sína um ógildingu skuldabréfsins í bréfi til stefnda 29. mars 2016, rúmum fimm árum og fjórum mánuðum eftir að þau gáfu út umdeilt skuldabréf sem lið í samningi um uppgjör á ábyrgðarskuldbindingum þeirra. Þá voru jafnframt liðin tæplega átta og níu ár frá því að þau gengust í fyrri ábyrgðarskuldbindingar, sem þau byggja á að hafi verið ógildanlegar. Hafa áfrýjendur ekki bent á atvik sem átt hafi sér stað á þeim tíma sem leiða ættu til þess að ógilda beri skuldabréfið á framangreindum grunni.

12 Þegar allt framangreint er virt heildstætt verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að ósanngjarnt sé eða andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu stefnda að bera fyrir sig áðurnefnt skuldabréf frá 16. nóvember 2010. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest.

13 Rétt þykir að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.