156/2021

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að B skyldi vistuð tímabundið utan heimilis

A.

Úrskurður Landsréttar Landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson og Hervör Þorvaldsdóttir og Skúli Magnússon, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. mars 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 16. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 2021 í málinu nr. U- [...]/2021 þar sem staðfestur var úrskurður varnaraðila 10. febrúar 2021 um að vista skuli dóttur sóknaraðila, B, utan heimilis sóknaraðila í tvo mánuði frá þeim degi að telja, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. laganna.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og úrskurður varnaraðila 10. febrúar 2021 felldur úr gildi. Sóknaraðili krefst þess einnig að málskostnaður í héraði verði ákveðinn 2.784.520 krónur. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Landsrétti líkt og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði hefur mál sóknaraðila og dóttur hennar verið til meðferðar hjá varnaraðila yfir lengra tímabil og munu alls átta meðferðaráætlanir hafa verið unnar í því skyni að styðja sóknaraðila í vímuefnabindindi hennar og stuðla að bættum uppeldisaðstæðum barnsins. Er síðasta meðferðaráætlun sóknaraðila undirrituð af henni 3. desember 2020 og skyldi hún gilda þar til niðurstaða lægi fyrir í dómsmáli sem höfðað hefði verið fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur til forsjársviptingar.

5

Sóknaraðili samþykkti tímabundna vistun dóttur sinnar utan heimilis frá 11. desember 2019 til 19. apríl 2020 eftir að hafa haft dóttur sína samfellt hjá sér frá lokum maí 2018. Einnig samþykkti hún þá áætlun samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga þar sem ráð var gert fyrir því að hún myndi leita sér vímuefnameðferðar, taka á móti óboðuðu eftirliti og undirgangast mat á forsjárhæfni. Áður en því tímabili lauk lá fyrir það mat starfsmanna varnaraðila að sóknaraðili væri ekki í stakk búin til að taka við umsjá dóttur sinnar og væri því mikilvægt að öryggi barnsins væri tryggt með áframhaldandi vistun utan heimilis meðan sóknaraðili tækist á við vímuefnavanda sinn enda væri ekki unnt að grípa til vægari úrræða. Kom jafnframt fram það mat að um væri að ræða lokatækifæri sóknaraðila og ljóst væri að hún þyrfti að sýna fram á tafarlausar breytingar og vilja til að þiggja stuðning.

6

Með úrskurði 16. apríl 2020 ákvað varnaraðili að barnið skyldi vistað á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði. Áður en sá tími var liðinn gerði varnaraðili kröfu fyrir dómi um áframhaldandi vistun barnsins utan heimilis, en því máli lauki með dómsátt 6. júlí 2020 þar sem sóknaraðili féllst á vistun barnsins til 16. september 2020. 7

Með tölvubréfi lögmanns sóknaraðila 23. september 2020 samþykkti hún vistun dóttur sinnar utan heimilis til 6. október 2020. Þann dag var málið tekið fyrir af varnaraðila og með úrskurði 13. sama mánaðar var kveðið á um áframhaldandi vistun barnsins í tvo mánuði. Var í úrskurðinum vísað til þess að dóttir sóknaraðila hefði búið við alvarlega vanrækslu í umsjá hennar og væri í brýnni þörf fyrir stöðugleika.

Sóknaraðili hefði ekki nýtt þau úrræði sem henni hefðu boðist til að bæta stöðu sína.

Þá hefði verið staðfest að sóknaraðili hefði neytt fíkniefna nýlega og væri hún því augljóslega vanhæf til að fara með forsjá dóttur sinnar. Auk þess að kveða á um vistun utan heimilis í tvo mánuði fól varnaraðili borgarlögmanni að krefjast forsjársviptingar fyrir dómi.

8

Svo sem einnig er rakið í hinum kærða úrskurði höfðaði varnaraðili fyrst mál gegn sóknaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur til sviptingar forsjár 4. desember 2020 og framlengdist þá vistun barnsins ótímabundið samkvæmt 2. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga. Nýtt mál var höfðað fyrir Héraðsdómi [...] 11. sama mánaðar eftir að í ljós kom að fyrra málið var höfðað á röngu varnarþingi en sóknaraðili mun hafa flutt lögheimili sitt á nánar tilgreindan stað við [...]2. sama mánaðar.

9

Fyrrgreindu máli sem varnaraðili höfðaði gegn sóknaraðila fyrir Héraðsdómi [...]var vísað frá dómi 22. janúar 2021 með vísan til síðari málsliðar 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991. Málið sem höfðað var gegn sóknaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur mun hafa verið formlega fellt niður 27. sama mánaðar með vísan til þess að það hefði verið höfðað á röngu varnarþingi. Féll þar með niður ótímabundin vistun dóttur sóknaraðila utan heimilis samkvæmt 2. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga. Þann dag sótti sóknaraðili dóttur sína á leikskóla án samráðs við varnaraðila eða fósturforeldra. Verður ráðið af greinargerð sóknaraðila fyrir Landsrétti að hún hafi talið sig í fullum rétti að þessu leyti sem forsjárforeldri og eins bæri henni engin skylda til samráðs við varnaraðila sem skorti heimildir til afskipta af málum hennar eftir fyrrgreindan flutning lögheimilis. Degi síðar höfðaði varnaraðili á ný mál til forsjársviptingar sóknaraðila og mun það mál vera enn til meðferðar fyrir Héraðsdómi [...].

10

Samkvæmt greinargerð sóknaraðila fyrir Landsrétti fór hún með dóttur sína á nánar tilgreint heimili sitt við[...]eftir að hún hafði náð í hana á leikskólann 27. janúar 2021.

Hinn 29. sama mánaðar tók sóknaraðili á móti tveimur starfsmönnum barnaverndar [...] sem mættu á heimilið óboðaðir að beiðni varnaraðila. Samkvæmt greinargerð starfsmannanna til varnaraðila var það mat þeirra að sóknaraðili hefði ekki verið undir áhrifum fíkniefna eða áfengis, barnið hefði verið í viðunandi fatnaði og virst líða ágætlega. Töldu starfsmennirnir ekki forsendur til að aðhafast frekar í málinu að svo stöddu. Í kjölfar þeirrarh eimsóknarmun sóknaraðili hafa farið með dóttur sínatil [...] þar sem þær dvöldust á heimili barnsföður sóknaraðila og fjölskyldu hans.

11

Mál sóknaraðila var tekið fyrir af varnaraðila á fundi 2. febrúar 2021 og komu þar meðal annars fram efasemdir sóknaraðila um að varnaraðili hefði heimild til að fjalla um málið eftir flutning á lögheimili sóknaraðila. Degi síðar staðfesti barnaverndarnefnd [...]fyrri ákvörðun starfsmanna sinna um barnaverndarmálið yrði áfram unnið af varnaraðila. Svo sem áður greinir er úrskurður varnaraðila dagsettur 10. febrúar 2021 og var krafa sóknaraðila um að hann yrði felldur úr gildi móttekin í héraðsdómi 22. sama mánaðar.

12

Í málinu liggur fyrir matsgerð sálfræðings á forsjárhæfni sóknaraðila frá 14. september 2020. Var niðurstaða sálfræðingsins í meginatriðum sú að sóknaraðili byggi yfir ágætum styrkleikum í uppeldislegu tilliti að því tilskildu að hún héldi bindindi og sýndi fram á staðfestu og stöðugleika í lífi sínu. Með hliðsjón af aðstæðum sóknaraðila taldi sálfræðingurinn hins vegar ekki tímabært að rjúfa fósturvistun og mælti með áframhaldandi vistun í sex mánuði en á þeim tíma var mælt með því að sóknaraðili lyki fíkniefnameðferð og næði að festa bindindi sitt betur í sessi. Ekki liggur fyrir nýrra sérfræðilegt mat á forsjárhæfni sóknaraðila en gera verður ráð fyrir því að slíkt mat muni fara fram í tengslum við það mál sem varnaraðili hefur höfðað til forsjársviptingar.

13

Samkvæmt þingbók héraðsdóms var krafa sóknaraðila um ógildingu úrskurðar varnaraðila fyrst tekin fyrir 25. febrúar 2021. Við þá fyrirtöku málsins var fært til bókar að dóttir sóknaraðila dveldist hjá henni. Hins vegar var bókað eftir lögmanni varnaraðila að á vegum hans hefði með aðstoð lögreglu staðið yfir leit að barninu en óljóst væri um dvalarstað hennar og sóknaraðila. Af þessu tilefni var bókað eftir lögmanni sóknaraðila að henni væri ókunnugt um dvalarstað mæðgnanna. Við fyrirtöku málsins 1. mars 2021 sem háð var í því skyni að ljúka gagnaöflun og ákveða aðalmeðferð var ekki gert ráð fyrir því af hálfu sóknaraðila að hún gæfi aðilaskýrslu og skýrði dóminum þannig milliliðalaust frá sinni hlið málsins. Þá kemur fram í hinum kærða úrskurði að dómurinn hafi ekki talið rétt að afla frekari upplýsinga um afstöðu telpunnar en fram kæmu í fyrirliggjandi gögnum með vísan til ungs aldurs hennar en einnig þess að ekki væri vitað hvar hún væri niður komin. Samkvæmt greinargerð sóknaraðila var barninu fyrst komið í umsjá varnaraðila degi eftir að hinn kærði úrskurður héraðsdóms var kveðinn upp eða 6. mars 2021.

14

Í máli þessu hefur sóknaraðili engin gögn lagt fram í málinu sem styðja fullyrðingar hennar um að hún sé nú hæf til þess að annast dóttur sína andstætt því sem byggt er á í úrskurði varnaraðila þannig að ekki sé fullnægt skilyrðum b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Þá er tekið undir með varnaraðila að með því að sækja dóttur sína fyrirvaralaust á leikskóla 27. janúar 2021, svo og með athöfnum sínum í framhaldi af því, hafi sóknaraðili tekið þarfir sínar fram yfir hagsmuni barnsins.

15

Sóknaraðili kaus sjálfað koma ekki fyrir héraðsdóm til þess að skýra málið frá sínum sjónarhóli og gefa dóminum kost á því að ganga úr skugga um burði hennar sem foreldris og heilindi hennar í vímuefnabindindi. Þvert á móti hélt hún eftir úrskurð varnaraðila 10. febrúar 2021 leyndum dvalarstað sínum og dóttur sinnar. Athugast í því sambandi að samkvæmt 2. málslið 60. gr. stjórnarskrárinnar gat sóknaraðili ekki komið sér hjá því að hlýða téðum úrskurði varnaraðila með því að skjóta honum til dóms og hafði hún því engar lögmætur ástæður til að halda dvalarstað og öðrum upplýsingum um hagi þeirra mæðgna leyndum meðan málið var til meðferðar fyrir dómi.

16

Svo sem fram kemur í hinum kærða úrskurði lá samþykki barnaverndarnefndar [...], við því að varnaraðili ynni áfram að máli sóknaraðila með vísan til 3. mgr. 15. gr. barnaverndarlaga, fyrir í síðasta lagi 3. febrúar 2021. Eru því ekki efni til þess að fella téðan úrskurð varnaraðila úr gildi með vísan til valdþurrðar.

17

Samkvæmt öllu framangreindu og að öðru leyti með vísan til gagna málsins er fallist á það mat varnaraðila að fullnægt hafi verið skilyrðum b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur um annað en gjafsóknarkostnað sem ákveðinn verður í einu lagi í héraði og fyrir Landsrétti svo sem nánar greinir í úrskurðarorði.

18

Það athugast að við meðferð málsins hefði héraðsdómara verið rétt að taka skýrari afstöðu til þess hvort nýta bæri heimild 3. mgr. 48. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að kveðja sóknaraðila fyrir dóm til skýrslugjafar. Þá ber meðferð málsins í héraði ekki með sér að dómari hafi óskað eftir því að sóknaraðili gerði dóminum kleift að kanna eða láta kanna hagi og afstöðu barnsins, svo sem með nýrri skýrslu skipaðs talsmanns.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur um annað en gjafsóknarkostnað.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, í héraði og fyrir Landsrétti, þar á meðal þóknun lögmanns hennar S-kvk-ef P-kvk-ef 1.800.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.