671/2018

Útdráttur

H höfðaði mál á hendur A og B og krafðist þess að þau yrðu svipt forsjá tveggja barna sinna á grundvelli a, c og dliða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Héraðsdómari kallaði til tvo sálfræðinga sem tóku sæti í dóminum sem sérfróðir meðdómsmenn við aðalmeðferð þess. Landsréttur rakti tilgreind ákvæði laga nr. 91/1991, 49/2016 og barnaverndarlaga og hvernig þessi ákvæði hefðu verið túlkuð í dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 26/2018. Komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að sú ákvörðun héraðsdómara að kveðja til tvo sálfræðinga til að skipa dóm í málinu verið í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 og væri því óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf Ó-kvk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 7. ágúst 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júlí 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjendur krefjast þess hvort fyrir sig að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og þau sýknuð af kröfum stefnda. Þá krefjast þau málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Niðurstaða

4 Málið var höfðað fyrir héraðsdómi af stefnda gegn áfrýjendum 22. september 2017 og þess krafist að áfrýjendur yrðu svipt forsjá barnanna C og D. Með hinum áfrýjaða dómi var krafan tekin til greina.

5 Hinn 1. janúar 2018 tóku gildi lög nr. 49/2016 um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála. Fyrir gildistöku laga nr. 49/2016 sagði í 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að væri deilt um staðreyndir sem bornar væru fram sem málsástæður og dómari teldi þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr gæti hann kvatt til tvo meðdómsmenn sem hefðu slíka sérkunnáttu. Með 1. gr. laga nr. 49/2016 var gerð sú breyting á 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 að dómari geti, ef deilt er um staðreyndir sem eru bornar fram sem málsástæður og hann telur þurfa sérkunnáttu í dómi til að leysa úr, kvatt til einn meðdómsmann sem hafi slíka kunnáttu. Þó sé dómara heimilt að kveðja til tvo meðdómsmenn ef hann telur þurfa sérkunnáttu í dómi á fleiri en einu sviði.

6 Í 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 segir: „Í málum samkvæmt ákvæðum þessa kafla skal kveðja til sérfróða meðdómsmenn til setu í dómi nema útivist verði af hálfu aðila eða máli vísað frá vegna augljósra annmarka.“ Ákvæði þessu var breytt í þetta horf með 27. gr. laga nr. 80/2011.

7 Í dómi Hæstaréttar Íslands 27. febrúar 2019 í máli nr. 26/2018 var komist að þeirri niðurstöðu að eftir að 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 var breytt með 1. gr. laga nr. 49/2016 í það horf að einn sérfróður meðdómsmaður sitji í dómi í héraði þegar sérþekkingar sé þörf ásamt tveimur embættisdómurum samræmdist orðalag 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga ekki lengur almennum reglum um meðferð einkamála fyrir dómi. Taldi rétturinn að ekki yrðu séð haldbær rök fyrir því að mál af þessum toga ættu að njóta að þessu leyti sérstöðu í samanburði við önnur mál. Yrði að þessu gættu að líta svo á að óhögguð stæði sú sérregla í 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga að héraðsdómara bæri ávallt að kveðja sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi við rekstur máls um sviptingu forsjár barns, en með 1. gr. laga nr. 49/2016 hafi í raun fallið brott sá almenni þáttur fyrrnefndu lagagreinarinnar að sérfróðu meðdómsmennirnir skyldu vera tveir. Taldi Hæstiréttur að sú ákvörðun héraðsdómara, að kveðja til tvo sálfræðinga til að skipa dóm í málinu með sér, væri því í andstöðu við 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991.

8 Í þinghaldi í héraðsdómi 6. júní 2018 í málinu sem hér er til úrlausnar var bókað að dómari hygðist leita til sálfræðinganna G-kvk-ef E-kvk-ef og H-kk-ef V-kk-ef um að taka sæti í dómi. Aðalmeðferð málsins fór fram 20. júní 2018 og var þá bókað að G-kvk-nf og H-kk-nf tækju sæti í dóminum. Samkvæmt 78. gr. laga nr. 49/2016 gilti breytt ákvæði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um þá skipan. Með vísan til framangreinds dóms Hæstaréttar var þessi ákvörðun héraðsdómara í andstöðu við það ákvæði. Er því óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm í málinu og vísa því heim í hérað til löglegrar meðferðar. 9 Rétt er að málskostnaður falli niður í héraði og fyrir Landsrétti. Um gjafsóknarkostnað áfrýjenda á báðum dómstigum fer eftir því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur í máli þessu er ómerktur og er því vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjenda, A og B, á báðum dómstigum greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun Þ-kvk-ef I. J-kvk-ef, lögmanns B 2.400.000 krónur og J-kk-ef Á-kk-ef, lögmanns A 1.800.000 krónur.