441/2020

Útdráttur

Barnaverndarnefnd B krafðist þess að A yrði svipt forsjá tveggja sona sinna á grundvelli a, b, c og dliða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi Landsréttar var litið til þess að bæði í forsjárhæfnismati og matsgerð sálfræðings, sem aflað var að beiðni A undir rekstri málsins í héraðsdómi, var komist að þeirri niðurstöðu að forsjárhæfni A væri verulega skert og að velferð og þroska drengjanna yrði ógnað færu þeir aftur á heimili móður sinnar og lytu forsjá hennar. Þá var rakið að A hefði notið víðtæks stuðnings barnaverndaryfirvalda við umönnun og uppeldi barnanna, án þess að þau úrræði hefðu skilað árangri. Loks var litið til þess að vilji beggja drengja til að dvelja áfram hjá fósturforeldrum sínum væri skýr. Með vísan til matsgerðarinnar, forsjárhæfnismatsins, vitnisburða og gagna málsins þótti ljóst að skilyrði fyrir forsjársviptingu væri fullnægt og að önnur og vægari úrræði væru fullreynd. Var niðurstaða héraðsdóms um að A skyldi svipt forsjá barna sinna því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf og H-kk-nf H. V-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. júlí 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 8. júlí 2020 í málinu nr. E[...]/2020.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og breytt á þá leið að hún verði sýknuð af kröfum stefnda um að hún verði svipt forsjá sona sinna, C og D, en til vara krefst áfrýjandi þess að hún verði sýknuð af kröfum stefnda um að hún verði svipt forsjá sonar síns, D. Þá krefst hún málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og að málskostnaðarkröfu áfrýjanda á hendur honum verði hafnað.

Niðurstaða

4 Málsatvikum er lýst með ítarlegum hætti í hinum áfrýjaða dómi.

5 Á meðal gagna málsins er matsgerð sálfræðings, sem aflað var að beiðni áfrýjanda undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi, og forsjárhæfnismat, sem unnið var af sálfræðingi að beiðni stefnda áður en til málshöfðunar kom. Ber þeim saman um að hæfni áfrýjanda til að fara með forsjá drengjanna sé verulega skert og að skilningur hennar á þörfum þeirra sé afar takmarkaður. Vanræksla hennar að því er varðar uppeldi drengjanna hafi verið alvarleg og tekið til flestra þátta í þeirra daglega lífi. Hafi vanrækslan haft áhrif á andlegan, tilfinningalegan og félagslegan þroska þeirra og einnig bitnað á þeim líkamlega. Veikleikar áfrýjanda sem uppalanda séu almennt innsæisleysi og skilningsleysi að því er varðar þarfir drengjanna, skert hæfni hennar til að mynda tengsl og vangeta til að veita drengjunum fullnægjandi og þroskavænleg uppeldisskilyrði. Er í matsgerð hins dómkvadda matsmanns og áðurgreindu forsjárhæfnismati sálfræðings komist að þeirri niðurstöðu að velferð og þroska drengjanna yrði ógnað færu þeir aftur á heimili áfrýjanda og lytu forsjár hennar.

6 Af gögnum málsins má ráða að áfrýjandi naut til langs tíma víðtæks stuðnings barnaverndaryfirvalda við umönnun og uppeldi drengjanna án þess að þau úrræði skiluðu nokkrum árangri. Er það mat hins dómkvadda matsmanns, sem er í samræmi við niðurstöðu forsjárhæfnismatsins, að áfrýjandi hafi hvorki nægt innsæi eða getu né heldur vilja til að nýta sér ráðgjöf eða stuðning til að efla færni sína í uppeldishlutverkinu.

7 Vilji drengjanna sem eru [...] og [...] ára hefur á öllum stigum málsins verið skýr um að vilja dvelja áfram hjá fósturforeldrum en hitta móður sína öðru hverju. Fram kemur í gögnum málsins að drengirnir hafa myndað sterk og jákvæð tengsl við fósturforeldra sína og tekið miklum framförum í þroska, námi og andlegri líðan eftir að þeir voru vistaðir á heimili þeirra.

8 Fyrir Landsrétti hefur ekkert haldbært komið fram sem fær haggað því mati héraðsdóms að áfrýjandi sé óhæf til að fara með forsjá sona sinna en það styðst meðal annars við áðurgreinda matsgerð og forsjárhæfnismat.

9 Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

10 Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður. Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, V-kvk-ef S-kvk-ef, 1.200.000 krónur.