369/2021

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir ítrekuð kynferðisbrot gegn A á tímabilinu 2005 til 2014, frá því að hún var fimm ára þar til hún varð um fimmtán ára. Í dómi Landsréttar var rakið að A bæri um þá háttsemi sem X var gefin að sök en hann neitaði öllum sakargiftum. Lyktir málsins réðust því af mati á sönnunargildi og trúverðugleika framburðar A annars vegar og X hins vegar. Framburður A var metinn mjög trúverðugur og fékk stoð í ýmsum óbeinum sönnunargögnum, einkum framburði vitna fyrir héraðsdómi og vottorðum og vætti sálfræðinga. Að sama skapi voru fyrir hendi atriði sem drógu úr trúverðugleika framburðar ákærða. Var framburður A því lagður til grundvallar og staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, gegn neitun X, að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greindi í ákæru. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að þó talið væri sannað að X hafi margsinnis brotið gegn A lægju takmarkaðar upplýsingar fyrir um nákvæman fjölda brotanna og yrði X að njóta þess vafa sem uppi var í þeim efnum. Auk þess var litið til þess að sakfellingin tók til skemmra tímabils en greindi í ákæru. X hefði ekki áður unnið sér til refsingar og óútskýrðar tafir orðið á rannsókn málsins. Á hinn bóginn hafi brot X verið gróf, ítrekuð og framin á löngu tímabili sem stóð yfir stóran hluta af barnæsku A. Brotin beindust að brýnum hagsmunum hennar, voru framin af nánum fjölskyldumeðlimi sem hafði algjöra yfirburðarstöðu gagnvart henni og á heimilum þar sem A átti að eiga öruggt athvarf og skjól. Þá bæru gögn málsins með sér að brotin hefðu valdið A miklu tjóni. Brotavilji X hafi verið einbeittur og hann ekki talinn eiga sér neinar málsbætur. Að þessu gættu og að teknu tilliti til dómaframkvæmdar þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í fimm ár og hann dæmdur til að greiða A þær miskabætur sem hún krafðist.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. maí 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 1. október sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 29. apríl 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök en til vara að refsing verði milduð. Ákærði krefst þess jafnframt að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara krefst hann sýknu. Að því frágengnu krefst ákærði þess að einkaréttakrafa brotaþola verði lækkuð.

4

Brotaþoli, A, krefst staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

5

Við aðalmeðferð fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

6

Í málinu eru ákærða gefin að sök kynferðisbrot og brot gegn barnaverndarlögum gagnvart brotaþola á árabilinu 2003 til 2014, frá því að hún var um fjögurra ára þar til hún var um fimmtán ára, í [...], með þeim hætti sem nánar greinir í þremur ákæruliðum. Í fyrsta ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa í „fjölda ótilgreinda skipta“, á heimili hans hverju sinni, á heimili föður hans og móður og á heimili brotaþola, beitt brotaþola ólögmætri nauðung í krafti yfirburðastöðu sinnar gagnvart henni og þannig haft við hana önnur kynferðismök en samræði með því að fara með fingur í leggöng hennar, sleikja kynfæri hennar og láta hana veita sér munnmök og að hafa áreitt hana kynferðislega með því að snerta og nudda kynfæri hennar, kyssa hana tungukossi, láta hana snerta kynfæri sín, og fróa sjálfum sér margsinnis á meðan uns hann hafði sáðlát. Í öðrum ákærulið er honum gefið að sök hafa í eitt skipti í bifreið sinni sagt við brotaþola að hún þyrfti að koma í heimsókn þegar hann væri einn heima svo hann gæti „riðið henni almennilega“ og þannig sært blygðunarsemi hennar og sýnt henni ósiðlegt athæfi. Í þriðja ákærulið er honum gefið að sök að hafa í „fjölda ótilgreindra skipta“ sýnt brotaþola klámmyndir og með því sært blygðunarsemi hennar og sýnt henni ósiðlegt athæfi. Er háttsemin í fyrsta ákærulið talin varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en háttsemin í öðrum og þriðja ákærulið við 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

7

Af hálfu ákærða hafa verið gerðar athugasemdir við að lýsingin í ákæru sé óskýr og geri honum örðugt fyrir um varnir. Í dómaframkvæmd hafa fyrirmæli c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála verið skýrð svo að lýsing á þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að hann geti ráðið af henni hvaða refsiverðu háttsemi hann sé sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann sé talinn hafa brotið. Ekki megi vera slík tvímæli á því hverjar sakargiftirnar séu að ákærða verði ekki með réttu talið fært að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum gegn þeim.

Það getur ráðist af brotategund og eðli brots hversu miklar kröfur verða gerðar til nákvæmni í lýsingu á einstökum þáttum verknaðar, svo sem hvaða háttsemi ákæran lýtur að, lýsingu á fjölda brota og hverju broti fyrir sig, ef ákært er í einu lagi vegna fleiri en eins samkynja brots, verknaðarstað og verknaðarstund. Þó verður að gera þær kröfur til ákæru að hún endurspegli sem best þá háttsemi ákærða sem rannsókn er talin hafa leitt í ljós. Í sumum tegundum sakamála, svo sem málum vegna brota í nánu sambandi og kynferðisbrota gegn börnum, getur ætluð refsiverð háttsemi verið af ýmsum toga og staðið lengi yfir þannig að erfitt er og jafnvel útilokað fyrir brotaþola að greina á milli einstakra tilvika og staðsetja þau eða tímasetja nákvæmlega, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 16. desember 2021 í máli nr. 31/2021.

8

Í málinu eru ákærða gefin að sök endurtekin kynferðisbrot gegn barni á löngu tímabili en af frásögn brotaþola er erfitt að greina á milli einstakra tilvika og staðsetja þau eða tímasetja nákvæmlega. Ákæran endurspeglar þá háttsemi ákærða sem rannsókn var talin hafa leitt í ljós og ekki verður séð að þar hafi vantað mikilvæg atriði sem upplýsingar lágu fyrir um, sbr. til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar. Verður að telja ákæruna nægilega skýra til að ákærða hafi verið ljóst hvaða refsiverðu háttsemi honum væri gefin að sök og verið fært að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi vörnum gegn þeim. Á hinn bóginn verður að gera athugasemd við orðalagið „í fjölda ótilgreindra skipta“ í fyrsta og þriðja ákærulið, án þess þó að það verði talið hafa haft áhrif á vörn ákærða, en verjandi hans lagði réttilega til grundvallar að þar hlyti að vera átt við „í ótilgreindan fjölda skipta“.

9

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 hvílir á ákæruvaldinu að færa sönnur á sekt ákærða.

Dómari metur hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 109. gr. sömu laga. Í máli þessu ber brotaþoli um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru en ákærði neitar öllum sakargiftum. Ráðast lyktir málsins af mati á sönnunargildi og trúverðugleika framburðar brotaþola annars vegar og ákærða hins vegar. Við þetta mat geta skýrslur vitna, sem ekki hafa skynjað atvik af eigin raun, einnig haft þýðingu að því marki sem unnt er að draga ályktanir um sakarefnið af framburði þeirra. Samkvæmt 115. gr. laga nr. 88/2008 skal dómari, við mat á sönnunargildi og trúverðugleika framburðar ákærða, meðal annars huga að ástandi og hegðun hans og stöðugleika í frásögn, og við mat á sönnunargildi vitnisburðar skal dómari meðal annars huga að ástandi og hegðun vitnis við skýrslugjöf, öryggi þess og skýrleika í svörum og samræmi í frásögn, sbr. 126. gr. sömu laga.

10

Framburður brotaþola hefur verið stöðugur og samræmi verið í frásögn hennar um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru og um önnur meginatriði málsins. Við skýrslugjöf fyrir dómi var hún bersýnilega varfærin og vildi ekki fullyrða um neitt sem hún ekki mundi. Þrátt fyrir að hún ætti erfitt með að greina frá nákvæmum fjölda og tímasetningu atburða var hún býsna nákvæm um höfuðatriði þeirrar háttsemi sem ákærða er gefin að sök og tilgreindi í sumum tilvikum aukaatriði tengd atburðunum. Virtist hún einlæg í frásögn sinni og metur rétturinn framburð hennar mjög trúverðugan. Frásögn brotaþola fær stoð í ýmsum óbeinum sönnunargögnum, einkum framburði vitna fyrir héraðsdómi sem ítarlega er rakinn í hinum áfrýjaða dómi. Í fyrsta lagi styðja fjölmörg vitni lýsingu brotaþola á þeim samgangi sem var milli ákærða og brotaþola á heimili ömmu og afa brotaþola, heimilum ákærða og heimili brotaþola, sem veitt gat færi á þeim brotum sem ákært er fyrir. Þannig er sannað að brotaþoli hafi dvalið mikið á heimili ömmu sinnar og afa, sem eru foreldrar ákærða, einkum vegna tengsla hennar við ömmu sína, sem var sjúklingur, en ákærði bar fyrir dómi að móðir sín hefði sofið mikið vegna þess á seinni hluta ákærutímabilsins. Þá virðist óumdeilt að ákærði hafi vanið komur sínar á heimili foreldra sinna og raunar búið þar tímabundið, auk þess sem lýsing brotaþola á efri hæð hússins, þar sem meðal annars var tölva sem brotaþoli notaði í nokkrum mæli, virðist óumdeild. Ennfremur liggur fyrir að brotaþoli var mikið á heimili ákærða, sem var á fleiri en einum stað yfir ákærutímabilið, en ákærði hefur sjálfur lýst því að hún hafi sótt mikið í heimilið og gætt barna hans um tíma. Foreldrar og vinkonur brotaþola báru einnig um barnagæslu brotaþola á heimilinu. B bar meðal annars að brotaþoli hefði alltaf verið að passa, vitnið hefði oft verið með henni í því og ákærði oft verið heima á meðan. C bar einnig að hún og brotaþoli hefðu passað mikið fyrir ákærða og hann hafi yfirleitt komið heim á undan eiginkonu sinni. Þá bar D að brotaþoli hafi oft passað heima hjá ákærða auk þess sem fyrir liggja Messenger- samskipti milli ákærða og brotaþola frá júlí 2012 um greiðslu vegna barnagæslu. Loks liggur fyrir að ákærði var nokkuð á heimili brotaþola og bjó þar meðal annars í tvær til þrjár vikur að eigin sögn.

11

Í öðru lagi báru mörg vitni að brotaþoli hefði forðast að vera ein með ákærða. Þannig bar móðir hennar, E, að brotaþoli hefði forðast ákærða og alltaf viljað fá vinkonu með sér er hún fór að passa hjá honum. C kvað sömuleiðis brotaþola alltaf hafa viljað hafa einhvern með sér er hún fór til ákærða til að passa eða [...] hjá honum, þannig að hún færi ekki þangað ein. Brotaþoli hefði oft grátbeðið vitnið um að koma með. F bar einnig að brotaþoli hefði grátbeðið sig um að koma með sér er hún fór til ákærða í því skyni að [...]. Þá bar móðir C, G, að brotaþoli hefði mjög mikið reynt að fá C til að koma og vera með sér er hún fór að passa hjá ákærða, svo að hún væri ekki ein, og hefði jafnvel grátið til þess að reyna að fá C til að koma með sér.

12

Í þriðja lagi koma fram lýsingar í framburði vitna á hegðun og andlegri líðan brotaþola áður en hún bar sakir á ákærða sem styðja við framburð hennar. Þannig lýsti B æskuvinkona hennar að brotaþoli hefði tekið upp á skrýtnum leikjum, sem vitnið lýsti sem kynferðislegum, og brotaþola hafi þótt eðlilegir en vinkonunum ekki. Þá báru móðir brotaþola, vinkonur hennar og mæður sumra þeirra um mikla breytingu á brotaþola í kringum 13 ára aldur. Hún hafi verið á undan vinkonum sínum með allt, þar á meðal kynlíf og neyslu áfengis, liðið illa og gengið sífellt verr í skóla. Orðaði F það meðal annars svo að brotaþoli hefði byrjað „að klæða sig bara eins og druslu“, verið sama um sjálfa sig og „bara ónýt“ og H kvað hana hafa skaðað sjálfa sig á tímabili. Fyrir liggur læknisvottorð frá Heilsugæslunni [...] þar sem fram kemur að brotaþoli hafi komið þangað í júlí 2015, er hún var 15 ára, rætt um andlega vanlíðan í tvö ár og í kjölfarið byrjað að taka þunglyndislyf.

Þá liggur fyrir greinargerð skólastjóra Grunnskóla [...] þar sem fram kemur að brotaþola hafi hrakað mjög í námi í [...], ástundun hríðversnað og hún virkað mjög óhamingjusöm.

I, umsjónarkennari brotaþola í [...], bar hjá lögreglu og skýrði nánar fyrir dómi að hún hefði fundið á sér að eitthvað væri að angra brotaþola án þess að geta sagt til um hvað það væri. Þá greindi J, móðir vinkonu brotaþola, frá því að hún hefði gengið á brotaþola fyrir fermingaraldur og spurt hvort eitthvað hefði komið upp á. Henni hefði verið farið að gruna ýmislegt og því hafi í sjálfu sér ekki komið á óvart er brotaþoli sagði henni frá þessu árið 2017. Loks báru fleiri en ein vinkona brotaþola um að hún hefði að nokkru leyti sagt frá kynferðisofbeldinu árið 2015, án þess að nefna ákærða. Þannig bar F að á árinu 2015 hefði brotaþoli brotnað niður í partýi á [...] og vitnið tekið hana afsíðis og spurt hvað hefði gerst.

Brotaþoli hafi sagt að hún hefði verið misnotuð af frænda sínum sem byggi [...] en síðan ekkert viljað ræða það frekar. C bar einnig að brotaþoli hefði byrjað að segja frá þessu þegar þær voru í kringum 15 ára, liðið rosalega illa og grátið mikið en ekki nefnt ákærða heldur alltaf sagt að gerandinn væri frændi sinn [...]. H bar ennfremur á sama veg.

13

Í fjórða lagi bera skýrslur vitna með sér að brotaþola hafi reynst mjög erfitt að segja frá árið 2017, liðið þá mjög illa auk þess sem hún hafi sýnt reiði gagnvart ákærða án þess að nokkuð liggi fyrir um að eitthvað annað hafi komið upp á milli þeirra eða í fjölskyldunni.

Þannig lýsti móðir brotaþola, E, því að brotaþola hefði liðið hræðilega er hún greindi henni frá þessu, hágrátið og varla getað talað. Þá hafi hún rifið símann af sér er hún hringdi til ákærða og sagt „X, segðu sannleikann viðbjóðurinn þinn“. F kvað það hafa verið brotaþola mjög erfitt að segja frá og að hún hefði verið mjög brotin. G kvað brotaþola hafa hágrátið í fanginu á sér þegar hún var að segja frá þessu og C kvað bara eitt og eitt orð hafa komið upp úr henni og mjög erfitt hefði verið að skilja hana. Þá bar D að brotaþoli hefði komið hágrátandi til sín, sagt henni allt og liðið mjög illa, auk þess sem J bar að þetta hefði verið mjög erfitt fyrir brotaþola. Þá bar eiginkona ákærða, K, að viku eftir að málið kom upp hafi brotaþoli verið mjög ölvuð fyrir utan heimili þeirra, hent hjóli og eggjum í bíl þeirra og öskrað að ákærði skyldi biðjast fyrirgefningar. Loks verður að telja samræmi í meginatriðum í lýsingu brotaþola á atburðum og lýsingu vitna á því sem brotaþoli sagði þeim, þótt ljóst sé að brotaþoli hafi greint vitnunum misítarlega frá.

14

Í fimmta lagi liggja fyrir vottorð og framburður tveggja sálfræðinga sem hittu brotaþola oft og tengja líðan hennar við kynferðisofbeldi. Í vottorði L, sem gefið var út eftir níu viðtöl við brotaþola, segir að viðtölin hafi leitt í ljós fjölmörg vandamál sem þekkt séu meðal þeirra sem sætt hafi kynferðislegri misnotkun í langan tíma. Fyrir dómi kvaðst L, sem þá hafði hitt brotaþola 16 sinnum, hafa greint áfallastreituröskun hjá henni „vegna þessara atburða“ og sagði að miðað við viðbrögð hennar hefði hún ekki verið að ýkja, „það er ekki hægt að feika, ég get sagt það, þú veist, það sem var í gangi, grátur og tár og reiðin og roði á kinnunum“. Í vottorði M, sem hafði hitt brotaþola sex sinnum er aðalmeðferð fór fram í héraði, segir að brotaþoli hafi uppfyllt greiningarskilmerki allra þátta áfallastreituröskunar samkvæmt greiningarviðmiðum DSM- 5 og að kynferðisbrotin sem brotaþoli hafi greint frá hafi mikil áhrif á líðan hennar í dag. Fyrir dómi kvaðst M rekja áfallastreituröskunina til kynferðisofbeldisins sem brotaþoli hafi lýst og kvað hana hafa verið mjög skýra í lýsingum.

Mjög erfitt hafi verið fyrir hana að fara inn í minningar sínar og hún hafi fengið skýrar martraðir um kynferðisofbeldið.

15

Í framburði sínum fyrir dómi bar brotaþoli að í fyrsta skiptið sem ákærði braut á henni hafi hún verið þriggja, að verða fjögurra ára, og verið í leik á vefnum leikjanet. is. Brotaþoli varð fjögurra ára í 2003 en samkvæmt gögnum sem ákæruvaldið hefur lagt fyrir Landsrétt opnaði nefndur vefur ekki fyrr en í apríl 2005, þegar brotaþoli var fimm ára. Af þessu er ljóst að framburður brotaþola um að hún hafi verið tæplega fjögurra ára í leik á vefnum leikjanet. is getur ekki verið réttur og leiðir þetta til vafa um hvort upphaf ákærutímabilsins sé rétt. Að mati réttarins dregur þetta á hinn bóginn ekki að öðru leyti úr trúverðugleika framburðar brotaþola. Í því sambandi er til þess að líta að brotaþoli var að rifja upp minningar barns, sem var afar ungt að árum, auk þess sem þetta atriði varðar nákvæma tímasetningu á upphafi ákærutímabilsins en ekki lýsingu á þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök yfir mjög langt tímabil. Þá breytir þetta engu um það sem að framan er rakið um það sem styður lýsingu brotaþola á þeirri háttsemi.

16

Framburður ákærða hefur verið stöðugur um að hann hafi ekki viðhaft neina þá háttsemi sem honum er gefin að sök og er að mestu leyti innbyrðis samræmi í frásögn hans. Fyrir dómi sló hann þó að nokkru leyti úr og í varðandi samskipti sín við brotaþola, sagði annars vegar að samskipti hefðu ekki verið mikil þeirra á milli en hins vegar að brotaþoli hafi sótt mikið í hann og fjölskyldu hans og verið tíður gestur. Framburður ákærða litaðist annars af áherslu á að hann hefði ekki haft möguleika á að fremja þau brot sem honum eru gefin að sök. Hann kvaðst ekki muna eftir því að hafa verið einn með brotaþola, sagði hana ekki hafa verið beðna um að passa nema á árinu 2012, að hann hefði ekkert verið heima, að kona hans hafi verið heimavinnandi stóran hluta tímans og komið fyrr heim ef hún var að vinna. Þá kannaðist hann ekki við að brotaþoli og vinkonur hennar hefðu verið að passa og bar meðal annars: „Það voru aldrei neinar vinkonur að passa með henni [...] Konan mín var búin að vinna klukkan 4 á daginn og ég var búinn að vinna klukkan 7, 5 eða 7, þannig að konan mín [kom] alltaf fyrr heim.“ Þessi framburður fær að nokkru leyti stuðning í framburði eiginkonu ákærða, K, sem bar að brotaþoli hefði ekki passað mikið fyrir þau og hún þá almennt verið heima. Við mat á sönnunargildi framburðar vitnisins er óhjákvæmilegt að líta til þess að hún er eiginkona ákærða, auk þess sem framburður hjónanna um þessi atriði er í ósamræmi við framburð fjölmargra vitna. Þannig báru mörg vitni um barnagæslu brotaþola á heimili ákærða, þar á meðal með vinkonum sínum, auk þess sem sum þeirra nefndu veru ákærða þar. Þannig bar B líkt og fyrr greinir, að brotaþoli hefði alltaf verið að passa hjá ákærða, hún hefði oft verið með henni í því og ákærði oft verið heima á meðan, auk þess sem C bar að hún og brotaþoli hefðu mikið passað fyrir ákærða og hann hafi yfirleitt komið heim á undan eiginkonu sinni. Er þessi áhersla ákærða á að hann hafi ekki verið í færi til að fremja brotin, með frásögn um atriði sem eru í ósamræmi við önnur gögn málsins, til þess fallin að draga úr trúverðugleika framburðar hans. Verður enda að telja sannað, sbr. það sem nánar greinir í mgr. 11 að framan, að samgangur á milli ákærða og brotaþola hafi verið með þeim hætti að fullt færi hafi verið á þeim brotum sem ákært er fyrir.

17

Líkt og að framan er rakið metur rétturinn framburð brotaþola mjög trúverðugan og hann fær talsverðan stuðning í öðrum fyrirliggjandi gögnum og í reynd málsgögnum sem heild.

Að sama skapi eru fyrir hendi atriði sem draga úr trúverðugleika framburðar ákærða.

Samkvæmt þessu og mati dómenda, samkvæmt 115. og 126. gr. laga nr. 88/2008, á framburðum ákærða annars vegar og brotaþola hins vegar telur rétturinn framburð brotaþola mun trúverðugri en framburð ákærða, að hann sé stöðugur og skýr um þau atriði sem máli skipta og fái nægilegan stuðning í öðrum gögnum til að hann verði lagður til grundvallar sakfellingu. Því verður talið hafið yfir skynsamlegan vafa, gegn neitun ákærða, að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem greinir í ákæru, þó þannig að tímabil brotanna hafi verið frá 2005 til 2014. Á það við um alla ákæruliði, enda er framburður brotaþola í heild lagður til grundvallar.

18

Samkvæmt þessu verður ákærði sakfelldur samkvæmt fyrsta ákærulið fyrir að hafa í fjölda skipta á tímabilinu 2005 til 2014, á heimili ákærða hverju sinni, heimili föður hans og móður og á heimili brotaþola beitt hana ólögmætri nauðung í krafti yfirburðastöðu sinnar gagnvart henni og þannig haft við hana önnur kynferðismök en samræði með því að fara með fingur í leggöng hennar, sleikja kynfæri hennar og láta hana veita sér munnmök og að hafa áreitt hana kynferðislega með því að snerta og nudda kynfæri hennar, kyssa hana tungukossi, láta hana snerta kynfæri sín, og fróa sjálfum sér margsinnis á meðan uns hann hafði sáðlát. Verða brotin heimfærð til 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007, sem tóku gildi 4. apríl 2007, og 1. og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, þó þannig að brot ákærða hefðu einvörðungu verið færð undir síðarnefndu greinina fyrir gildistöku laga nr. 61/2007. Þá verður ákærði sakfelldur samkvæmt öðrum og þriðja ákærulið fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa í eitt skipti í bifreið sinni sagt við brotaþola að hún þyrfti að koma í heimsókn þegar hann væri einn heima svo hann gæti „riðið henni almennilega“ og með því að hafa sýnt henni klámmyndir.

19

Við ákvörðun refsingar verður að líta til þess að þótt rétturinn telji sannað að ákærði hafi margsinnis brotið gegn brotaþola eru fyrir hendi takmarkaðar upplýsingar um nákvæman fjölda brotanna og verður ákærði að njóta þess vafa sem uppi er í þeim efnum. Auk þess verður að líta til þess sem áður greinir um að sakfellingin tekur til skemmra tímabils en í ákæru greinir. Ennfremur hefur ákærði samkvæmt framlögðu sakavottorði ekki áður unnið sér til refsingar, auk þess sem tafir urðu á rannsókn málsins sem ákærða verður ekki um kennt og ekki hafa verið skýrðar. Óhjákvæmilegt er að líta til þessa við ákvörðun refsingar.

Á hinn bóginn voru brot ákærða gróf, ítrekuð og framin á löngu tímabili sem stóð yfir stóran hluta af barnæsku brotaþola. Þau beindust að brýnum hagsmunum hennar, voru framin af nánum fjölskyldumeðlimi sem hafði algjöra yfirburðastöðu gagnvart henni og á heimilum þar sem hún átti að eiga öruggt athvarf og skjól. Þá bera gögn málsins með sér að brotin hafi valdið henni miklu tjóni. Brotavilji ákærða var einbeittur og hann á sér engar málsbætur. Með vísan til 1., 2., 3., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr., 77. gr. og a-liðar 195. gr. almennra hegningarlaga, sem og þess sem að framan er rakið og dómaframkvæmdar, þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fimm ár.

20

Í brotum ákærða fólst ólögmæt meingerð gegn brotaþola og verður honum því gert að greiða henni miskabætur samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Við ákvörðun á fjárhæð bóta ber samkvæmt lögskýringargögnum meðal annars að hafa í huga umfang tjóns og sök tjónvalds. Séu börn fórnarlömb kynferðisbrota ber að líta til þess hversu alvarlegar afleiðingar brots eru fyrir þau, svo og til eðlis verknaðarins, hve lengi misnotkunin hefur staðið og hvort um misnotkun fjölskyldu- eða trúnaðartengsla er að ræða. Með vísan til þessara sjónarmiða og þess sem áður er rakið í tengslum við ákvörðun refsingar verður bótakrafa brotaþola tekin til greina að fullu. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um einkaréttarkröfu hennar. Þá verður ákvæði hans um sakarkostnað staðfest.

21

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í fimm ár.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms skulu að öðru leyti vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.302.443 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 1.674.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, L-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 558.000 krónur.