388/2022

Útdráttur

I höfðaði mál gegn S og krafðist ómerkingar ummæla sem S viðhafði við aðsenda grein á vefmiðlinum Vísir. is og frétt á Facebook- síðu Stundarinnar, auk ummæla sem S birti á Twitter- svæði sínu, en fyrri ummælin endurbirti hann jafnframt á því svæði.

Í dómi Landsréttar kom fram að með ummælunum hefði verið fortakslaust gefið til kynna að I hefði haft samræði við börn. Þau hefðu því falið í sér staðhæfingu S um staðreyndir en ekki gildisdóm hans. Ekki var talið að frásagnir sem S kvaðst hafa byggt ummælin á hefðu gefið honum réttmætt tilefni til að fullyrða, eins og hann gerði, að I hefði haft samræði við börn. Var því ekki fallist á að S hefði mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi ummælanna. Þrátt fyrir að I væri þjóðþekktur einstaklingur þyrfti hann ekki að þola að vera sakaður opinberlega um alvarlegt refsivert brot án þess að réttmætt tilefni væri til að setja fram slíkar staðhæfingar. Breytti engu þar um þótt ummælin hefðu fallið í umræðu um mikilvægt þjóðfélagsmálefni en S hefði verið í lófa lagið að tjá sig með öðrum og hófstilltari hætti. Með hliðsjón af framangreindu taldi dómurinn að ummælin hefðu falið í sér aðdróttanir í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og að með þeim hefði verið vegið að persónu og æru I, sem féllu undir friðhelgi einkalífs og nytu verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá hefðu þau jafnframt verið óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga. Voru ummælin því ómerkt og S gert að greiða I miskabætur að fjárhæð 900.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. júní 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. maí 2022 í málinu nr. E- 4921/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að eftirfarandi ummæli verði dæmd dauð og ómerk:

Ummæli í athugasemdum við aðsenda grein á vefmiðlinum Vísir. is 7. júlí 2021 sem stefndi endurbirti á Twitter- svæði sínu:

1. „Maður sem er svo þekktur fyrir að ríða börnum [...]“.

2. „Hvað finnst þér réttlætanlegt að fullorðinn maður nýti frægð sína og valdastöðu til að ríða mörgum börnum [...]“.

3. „Skemmtikraftur sem hefur stundað það síðastliðin 12- 13 ár að ríða börnum [...]“.

Ummæli í athugasemdum við hlekk á frétt á Facebook- síðu Stundarinnar 5. júlí 2021 sem stefndi endurbirti á Twitter- svæði sínu:

4. „[...] trallað í skítbeisikk kassagítarúgáfu af manni sem ríður börnum [...]“.

Ummæli um áfrýjanda í færslu sem stefndi birti á Twitter 22. ágúst 2021 ásamt myndbandi af áfrýjanda að skemmta á veitingastaðnum Kaffi Krús:

5. „Til að vinna örugglega unlikable keppnina þá splæsir eigandinn í barnaríðinginn.“

Þá krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að greiða honum 3.000.000 króna í miskabætur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. ágúst 2021 til 21. október 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Enn fremur krefst áfrýjandi þess að stefnda verði gert að birta forsendur og niðurstöðu dóms í málinu eigi síðar en 14 dögum eftir dómsuppsögu á Twitter- og Facebook- svæði sínu, að viðlögðum 30.000 króna dagsektum fyrir hvern dag sem líður umfram áðurgreindan frest, án þess að birting fari fram. Til vara er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða áfrýjanda hæfilega fjárhæð til þess að standa straum af kostnaði við birtingu dómsorðs og forsendna í Fréttablaðinu og Morgunblaðinu. Að lokum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Áfrýjandi er þjóðþekktur tónlistarmaður og gengur undir nafninu I-kk-nf V-kk-nf.

Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi birti meðlimur hópsins Öfga færslu á Twitter 2. júlí 2021, svohljóðandi: „HALLÓ ÁRÍÐANDI. Ef einhver hefur staðfesta sögu af ákveðnum Veðurguð má hafa samband við mig. Þetta er komið fokking gott.

Það eru komnar nokkrar í hús nú þegar. Þið eruð ekki einar.“ Daginn eftir birti hún færslu um að þetta væri komið og fylgdi hlekkur á myndbönd sem birt voru á reikningi hópsins á Tiktok. Myndböndin höfðu að geyma 20 nafnlausar frásagnir og er efni þeirra rakið í hinum áfrýjaða dómi.

5

Fjallað var um málið í frétt á vef DV síðar sama dag. Þar var jafnframt vísað til þess að hópur rúmlega 130 kvenna hefðu komið á framfæri mótmælum við því að áfrýjandi stýrði Brekkusöng á Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum um verslunarmannahelgina og krafið Þjóðhátíðarnefnd skýringa á því að „meintur kynferðisbrotamaður“ væri ráðinn til þess. Í fréttinni var haft eftir áfrýjanda að ekkert væri hæft í framangreindum frásögnum og að hann upplifði þær sem árás. Því lýsti hann einnig í viðtali sem birtist um málið á vefmiðlinum Vísi sama dag.

6

Daginn eftir ritaði stefndi eftirfarandi færslu á Twitter- síðu sína: „Smá könnun:

Hvenær heyrðuð þið fyrst að (ungar) stelpur þyrftu að passa sig á tilteknum ónefndum tónlistarmanni? Ég skal byrja: Árið 2008. Var í partýi og heyri stelpur tala saman um hann.“ Fjölmörg svör bárust við fyrirspurninni næstu daga og eru þau helstu rakin í hinum áfrýjaða dómi.

7

Þann 7. júlí birtist á vefmiðlinum Vísi grein eftir H-kk-þf Á-kk-þf G-kk-þf lögfræðing undir yfirskriftinni: „Ég er I-kk-nf V-kk-nf“ þar sem vísað var til þess að tilkynnt hefði verið að áfrýjandi myndi í kjölfar framangreindra mótmæla ekki stýra Brekkusöng eins og ráðgert hefði verið. Lýsti greinarhöfundur þeirri skoðun sinni að ekki ætti að líðast að orðspor einstaklinga væri nítt niður á samfélagsmiðlum þar sem sami aðili kærði, rannsakaði og dæmdi. Réttarfar miðalda væri ekki til eftirbreytni. Lokaorð greinarinnar voru svohljóðandi: „Látum ekki ofstækislið pólitískrar rétthugsunar halda áfram að taka hvern einstaklinginn úr umferð með aðferðum útilokunarmenningarinnar. Stöndum fyrir gildi siðaðs samfélags þar sem réttlát málsmeðferð er höfð að leiðarljósi og segjum: „Ég er I-kk-nf V-kk-nf.“

8

Stefndi ritaði eftirfarandi athugasemd við greinina sem hefur að geyma ummæli númer 1 og 2 sem krafist er ómerkingar á:

Maður sem er svo þekktur fyrir að ríða börnum að það hefur verið óskrifuð og jafnvel skrifuð regla félagsmiðstöðva víðsvegar um landið í áratug að ráða hann ekki á skemmtanir, missir gigg í Eyjum og fólk líkir því við réttarfar miðalda!? Segðu mér endilega H-kk-nf: Hvað finnst þér réttlætanlegt að fullorðinn maður nýti frægð sína og valdastöðu til að ríða mörgum börnum áður en það verður óásættanlegt að ráða hann sem skemmtikraft á útihátíð?

9

Þá ritaði hann sem svar við athugasemd annars notanda við greinina svohljóðandi athugasemd sem hefur að geyma ummæli númer 3:

E-kk-nf J-x-x vertu ekki með þetta væl maður. Skemmtikraftur sem hefur stundað það síðastliðin 12 -13ár að ríða börnum var afbókaður af einu giggi. Það er nú öll aflífunin. Getið þú og vinir þínir í nauðgaravinafélaginu ekki bara endurvakið Eldborgarhátíðina eða eitthvað. Þá getið þið bókað alla flottustu gæjana. I-kk-nf með brekkusöng, fær kannski H-kk-þf H-kk-þf með sér. S-kk-nf S-kk-nf leikur fyrir dansi. B-x-x C-x-x fer með gamanmál og G-kk-nf í Laugarásvídeo sér um hoppukastala fyrir börnin. Geggjað dæmi.

10

Þann 5. júlí birtist frétt á Facebook- síðu Stundarinnar um að áfrýjandi hefði verið afboðaður á Þjóðhátíð í kjölfar ásakana. Stefndi ritaði undir fréttina eftirfarandi athugasemd sem hefur að geyma ummæli númer 4:

Já mikið djéskoti er sárt að fá ekki að heyra „Ég er kominn heim“ trallað í skítbeisikk kassagítarútgáfu af manni sem ríður börnum. Ég veit hreinlega ekki hvernig Vestmannaeyingar munu komast yfir þennan skell.

Allar framangreindar færslur endurbirti stefndi á Twitter- svæði sínu.

11

Lögmaður áfrýjanda ritaði stefnda bréf 12. júlí 2021 þar sem skorað var á hann að biðja áfrýjanda skriflega afsökunar á ummælum sínum, birta afsökunarbeiðnina á Twitterog fjarlægja ummælin auk þess að greiða honum miskabætur. Stefndi birti 17. sama mánaðar pistil á Facebook- síðu sinni undir fyrirsögninni: „Hvenær ríður maður barni og hvenær ekki?“. Þar gaf hann eftirfarandi skýringar á ummælum sínum: „Á

Íslandi er hver manneskja undir 18 ára aldri „barn“ í skilningi laga. Að sofa hjá, ríða jafnvel, barni sem fullorðin manneskja er ekki brot á almennum hegningarlögum nema í undantekningartilvikum, svo lengi sem barnið hefur náð 15 ára aldri. [...] Í stuttu máli sagt er sú fullyrðing að fullorðinn maður hafi riðið barni, jafnvel að hann hafi stundað það um árabil, engan veginn ótvíræð ásökun um refsivert athæfi [...] Það er sem sagt ekki nokkur einasti fótur fyrir kæruhótunum I-kk-ef, a. m. k. í mínu tilfelli.

Ef hann les þessi ummæli mín og telur mig vera að væna hann um barnaníð þá veit hann mögulega eitthvað upp á sig sem ég veit ekki.“ Þá kvaðst stefndi hlakka til að hitta áfrýjanda í dómsal enda væri hann með „100 kommenta twitter þráð og inbox fullt af skilaboðum með vitnisburði um hans hegðun síðastliðin ár“.

12

Þann 22. ágúst 2021 birti stefndi síðan á Twitter myndband af áfrýjanda þar sem hann var að skemmta á veitingastaðnum Kaffi Krús á Selfossi og ritaði undir eftirfarandi athugasemd sem hefur að geyma ummæli númer 5 sem krafist er ómerkingar á:

Fyrir mörgum árum var Kaffi Krús eitt fallegasta kaffihús landsins utan höfuðbrsv. Svo var það eyðilagt, breytt í þriðja flokks borgarasjoppu og túristagildru. Til að vinna örugglega unlikable keppnina þá splæsir eigandinn í barnaríðinginn. Djöfull er þetta minniháttar!

13

Um málsatvik er að öðru leyti vísað til hins áfrýjaða dóms, þar með talið þess sem þar er rakið um framburð aðila og vitna fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

14

Áfrýjandi reisir dómkröfur sínar á því að ummæli stefnda feli í sér ærumeiðandi aðdróttanir svo að varði við 235. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Með vísan til 1. mgr. 241. gr. sömu laga krefst hann þess að ummælin verði dæmd dauð og ómerk og að stefnda verði gert að greiða honum miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi hafi með ummælum sínum gefið til kynna að áfrýjandi hafi framið verknað sem varði refsingu samkvæmt 202. gr. almennra hegningarlaga og 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Áfrýjandi hafi á hinn bóginn hvorki verið kærður né sætt lögreglurannsókn fyrir slíkt athæfi.

15

Stefndi kveður ásetning sinn ekki hafa staðið til þess að saka áfrýjanda um refsiverða háttsemi. Ummæli hans hafi verið ádeila á þá staðreynd að „það sé leyfilegt á Íslandi að ríða börnum“, svo sem segir í greinargerð hans í héraði. Vísar hann til þess að einstaklingar sem ekki hafa náð 18 ára aldri teljist börn lögum samkvæmt. Þrátt fyrir það varði ekki refsingu samkvæmt almennum hegningarlögum að hafa samræði við börn frá 15 ára aldri nema við þær aðstæður sem í 3. mgr. 202. gr. laganna greinir. Ef einhver vafi hafi verið um að stefndi hafi fullyrt að áfrýjandi hafi brotið gegn því ákvæði þá hafi honum verið eytt með framangreindum pistli stefnda sem hann birti 17. júlí 2021 undir fyrirsögninni „Hvenær ríður maður barni og hvenær ekki“. Stefndi kveðst jafnframt hafa verið í góðri trú um réttmæti ummæla sinna.

16

Í málinu vegast á tvenns konar stjórnarskrárvernduð réttindi, annars vegar friðhelgi einkalífs áfrýjanda samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og hins vegar tjáningarfrelsi stefnda samkvæmt 73. gr. hennar. Við mat á sanngjörnu jafnvægi milli þessara grundvallarréttinda verða framangreind stjórnarskrárákvæði skýrð með hliðsjón af ákvæðum 8. og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og þeim viðmiðum sem hafa mótast í framkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu við úrlausn um hvort takmörkun á tjáningarfrelsi vegna einkalífsréttinda annarra teljist nauðsynleg og samrýmast lýðræðishefðum samkvæmt 2. mgr. 10. gr. mannréttindasáttmálans.

17

Í dómaframkvæmd í málum sem þessum hefur verið gerður greinarmunur á staðhæfingu um staðreynd og gildisdómi og ákveðin viðmið verið sett til að beita við þá afmörkun. Gildisdóm er ekki unnt að sanna þótt gera verði þá kröfu, misríka eftir aðstæðum, að sýnt sé fram á að hann eigi sér einhverja stoð í staðreyndum. Þegar um staðhæfingu um staðreynd er að ræða, sem unnt á að vera að sanna, gilda misríkar sönnunarkröfur eftir atvikum og eðli máls en í tilvikum þar sem erfitt er að koma við sönnun er gjarnan litið til þess hvort viðkomandi hafi verið í góðri trú um réttmæti ummæla sinna er hann lét þau falla. Við mat á því hvort um gildisdóm eða staðhæfingu um staðreynd sé að ræða verður að skoða heildarsamhengi og framsetningu ummælanna sem um ræðir. Í því sambandi getur haft þýðingu hvort ummælin séu liður í mikilvægri þjóðfélagsumræðu og hvort þau feli í sér aðdróttun um refsiverða háttsemi.

18

Aðila í máli þessu greinir á um hvort ummæli stefnda hafi falið í sér gildisdóm hans eða staðhæfingu um staðreyndir. Hvort sem um er að ræða gildisdóma eða staðhæfingar um staðreyndir samkvæmt framangreindum viðmiðum verður að leggja mat á það, á grundvelli sjónarmiða um meðalhóf, hvort tjáningarfrelsi verði takmarkað í þágu friðhelgi einkalífs. Skiptir þá máli hvort ummælin fela í sér framlag til þjóðfélagsumræðu, að hverjum þau beinast, hvert viðfangsefni þeirra er og hvort fyrri háttsemi þess sem á í hlut eigi þátt í því að ummælin voru sett fram. Þá hefur verið litið til þess hvernig upplýsinga, sem lágu til grundvallar ummælunum, var aflað og hvort þær voru áreiðanlegar, til innihalds og framsetningar ummælanna, sem og þess hverjar afleiðingar þeirra voru.

19

Með ummælum stefnda sem mál þetta varðar var fortakslaust gefið til kynna að áfrýjandi hefði haft samræði við börn. Er tekið undir það mat héraðsdóms að þau hafi falið í sér staðhæfingar um staðreyndir. Ekki varð ráðið af ummælunum sjálfum, eða því samhengi sem þau voru fram sett, að í þeim fælist gagnrýni á löggjöf um kynferðisbrot eða að þau væru bundin við að áfrýjandi hefði átt kynferðislegt samneyti við einstaklinga á aldrinum 15 til 18 ára. Eins og ummælunum var hagað var sterklega gefið til kynna að áfrýjandi hefði framið alvarleg kynferðisbrot sem varða refsingu samkvæmt 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

20

Svo sem að framan greinir hefur stefndi vísað til þess að með pistli sínum 17. júlí 2021 hafi hann komið því á framfæri hvað hann hafi átt við með ummælunum, en ummæli númer 5 í kröfugerð áfrýjanda lét stefndi falla eftir þessa færslu. Stefndi birti pistilinn eftir að honum barst kröfubréf frá lögmanni áfrýjanda vegna ummæla númer 1 til 4. Í færslunni var enga afsökunarbeiðni að finna. Þvert á móti var þar vísað til þess að í „fullyrðingum“ stefnda hefði engan veginn falist „ótvíræð ásökun um refsivert athæfi“ og að ef áfrýjandi teldi hann hafa vænt sig um barnaníð þá „[viti] hann mögulega eitthvað upp á sig sem ég veit ekki“. Er ekki unnt að líta svo á að í pistlinum hafi falist leiðrétting fyrri ummæla.

21

Stefndi ber einnig fyrir sig að hann hafi verið í góðri trú um réttmæti ummælanna. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi vísaði hann í því efni til frásagna sem honum bárust eftir að hafa sett fram fyrirspurn á Twitter, svo sem fyrr er rakið. Efni þeirra helstu er rakið orðrétt í hinum áfrýjaða dómi og voru þær ritaðar undir nafni þótt ekki hafi verið staðreynt að þar hafi verið um rétta tilgreiningu að ræða í öllum tilvikum. Þó gáfu nokkur vitni skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði sem staðfestu að hafa ritað sumar frásagnirnar.

22

Eins og fyrr greinir var fyrirspurn stefnda á Twitter svohljóðandi: „Smá könnun:

Hvenær heyrðuð þið fyrst að (ungar) stelpur þyrftu að passa sig á tilteknum ónefndum tónlistarmanni? Ég skal byrja: Árið 2008. Var í partýi og heyri stelpur tala saman um hann.“ Frásagnirnar sem bárust sem svör við fyrirspurninni eiga það flestar sammerkt að þær höfðu að geyma lýsingar á háttsemi áfrýjanda sem viðkomandi kvaðst hafa heyrt af en ekki upplifað af eigin raun. Svo sem: „16 ára stelpa sem ég þekkti lítillega „svaf hjá honum“, 24 ára gömlum“, „[h]eyrði þá af því að hann hefði sofið hjá (brotið á mun réttara) 15 ára gömlu barni“, „það var mikið talað um þetta þegar ég var í gaggó“, „[v]orum varaðar við því hann stundaði grunnskólaböll að pikka upp ungar stelpur“, „þegar vinkona mín sagði mér frá athæfum hans á grunnskólaballi“ og „heyrði af ungum stelpum sem voru að lenda í mjög ágengum atriðum“.

23

Auk þess voru lýsingar á framferði áfrýjanda gagnvart ungum stúlkum yfirleitt almennar og óljósar, svo sem: „þegar ég var í 10 unda bekk og hann að pikka skvísur upp af grunn skólaböllunum“, „þegar ég var í 10. bekk [...] og hann var að reyna við jafnaldra mína“, „stórt skólaball og allt sem unglingarnir spáðu að myndi gerast... gerðist“. Ein frásögnin laut að því að áfrýjandi hefði sent 14 ára stúlku skilaboð og spurt hvort hún vildi hitta hann. Nokkrar lutu að því að hann hefði verið að „bjóðast til að skutla“ stúlkum eða ekið þeim eftir skemmtanir. Loks er að geta svohljóðandi færslu: „ 2007 varð ég vitni að því hvernig hann lét við 16 ára vinkonu mína. 2008 lenti ég sjálf í honum, 17 ára, og 2009 varð ég vitni af því þegar hann var mjög ágengur við aðra 16 ára stelpu.“ Við aðalmeðferð málsins í héraði gaf skýrslu vitnið Þ-kvk-nf R-kvk-nf T-kvk-nf sem kvaðst hafa ritað þessa frásögn og gerði nánar grein fyrir þeirri upplifun sinni að áfrýjandi hefði á tilteknum dansleik farið að „eltast svolítið“ við vinkonu hennarsem þá var „16 ára, að verða 17 vissulega“. Þá hefði áfrýjandi á öðrum dansleik „einhvern veginn“ verið búinn að ákveða að önnur vinkona hennar ætti að fara heim með honum, fólk hefði verið mjög drukkið á staðnum, og „hún svona dró mig inn í þetta“en á endanum hefði ákærði verið dreginn út í bíl og ekið heim. Loks hefði hún orðið vitni að því á þriðja dansleiknum að áfrýjandi hefði reynt að dansa við 16 ára stúlku. Um efni frásagnanna og vitnisburð fyrir héraðsdómi hvað þær varðar er að öðru leyti vísað til þess sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi.

24

Með hliðsjón af framangreindu verður ekki talið að frásagnirnar sem um ræðir hafi gefið stefnda réttmætt tilefni til að fullyrða, eins og hann gerði, að áfrýjandi hafihaft samræði við börn. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi gat heldur ekkert þeirra vitna sem gaf skýrslu fyrir héraðsdómi borið um að hann hefði haft samræði við einstaklinga yngri en 15 ára. Að þessu virtu er ekki unnt að fallast á að stefndi hafi mátt vera í góðri trú um sannleiksgildi ummælanna sem málið varðar þegar hann lét þau falla. Þótt áfrýjandi sé þekktur einstaklingur þýðir það ekki að hann þurfi að þola að vera sakaður opinberlega um alvarlegt refsivert brot án þess að réttmætt tilefni hafi verið til að setja fram slíkar staðhæfingar. Breytir engu í því efni þótt ummælin sem um ræðir hafi fallið í umræðu um mikilvægt þjóðfélagsmálefni en stefnda var í lófa lagið að tjá sig með öðrum og hófstilltari hætti.

25

Samkvæmt öllu framangreindu verður fallist á það með áfrýjanda að ummæli stefnda sem mál þetta varðar hafi falið í sér aðdróttanir í skilningi 235. gr. almennra hegningarlaga og að með þeim hafi verið vegið að persónu áfrýjanda og æru, sem falla undir friðhelgi einkalífs hans og njóta verndar samkvæmt 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Ummælin voru jafnframt óviðurkvæmileg í skilningi 1. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga og verða því ómerkt. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er á hinn bóginn hafnað málsástæðu áfrýjanda sem lýtur að birtingu myndskeiðs afhonum með ummælum númer 5.

26

Í ljósi þessarar niðurstöðu verður stefnda gert að greiða áfrýjanda miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Við mat á fjárhæð bóta verður litið til þess að ummæli stefnda fólu í sér afdráttarlausa aðdróttun um að áfrýjandi hefði framið alvarleg kynferðisbrot. Þá voru ummælin ítrekuð. Fyrstu fjögur þeirra birtust í athugasemdum við grein og frétt á vefmiðlum og því viðbúið að þau myndu dreifast víða. Þá birti stefndi fimmtu ummælin og endurbirti hin fyrri á Twitter- svæði sínu en samkvæmt gögnum málsins á hann stóran hóp fylgjenda á miðlinum. Eins og að framan er getið hefur stefndi borið fyrir sigað þegar hann vísaði til barna í ummælum sínum hefði hann átt við 15 til 18 ára einstaklinga. Þessu hafi hann komið á framfæri með pistli sem hann birti 17. júlí 2021 og jafnframt útskýrt að í færslunum sem um ræðir hafi átt að felast gagnrýni á íslenska refsilöggjöf, þar sem kynfrelsi þessa aldurshóps nyti ekki nægilegrar verndar. Rétturinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að í þessum pistli stefnda hafi hvorki falist afsökunarbeiðni né leiðrétting ummæla en í dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að slík eftirfarandi háttsemi geti haft áhrif á bótaábyrgð þess sem ærumeiðandi ummæli viðhafði. Þó þykir mega horfa til þessara skýringa stefnda við ákvörðun bóta að því er ummæli númer 5 varðar, en þau féllu eftir að pistillinn birtist. Samkvæmt öllu framangreindu þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 900.000 krónur með vöxtum eins og í dómsorði greinir.

27

Stefnda verður ekki gert að birta forsendur og niðurstöðu dóms í málinu á samfélagsmiðlum á grundvelli 2. mgr. 59. gr. laga nr. 38/2011 um fjölmiðla, enda falla skrif hans ekki undir gildissvið þeirra. Eins og atvikum málsins er háttað, og með hliðsjón af því á hvaða vettvangi ummælin birtust, þykir ekki heldur efni til að verða við kröfu áfrýjanda um að stefnda verði gert að greiða honum hæfilega fjárhæð til að standast kostnað af birtingu dómsins í dagblöðum, sbr. 2. mgr. 241. gr. almennra hegningarlaga.

28

Eftir úrslitum málsins verður stefnda gert að greiða málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir og rennur hann í ríkissjóð.

29

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um fjárhæð gjafsóknarkostnaðar áfrýjanda er staðfest.

30

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Eftirfarandi ummæli skulu vera dauð og ómerk:

„Maður sem er svo þekktur fyrir að ríða börnum [...]“.

„Hvað finnst þér réttlætanlegt að fullorðinn maður nýti frægð sína og valdastöðu til að ríða mörgum börnum [...]“.

„Skemmtikraftur sem hefur stundað það síðastliðin 12- 13 ár að ríða börnum [...]“.

„[...] trallað í skítbeisikk kassagítarúgáfu af manni sem ríður börnum[...]“.

„Til að vinna örugglega unlikable keppnina þá splæsir eigandinn í barnaríðinginn.“

Stefndi, S-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, greiði áfrýjanda, I-kk-þgf Þ-kk-þgf, 900.000 krónur í miskabætur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. ágúst 2021 til 21. nóvember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem renni í ríkissjóð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef, 760.000 krónur.