143/2020

Útdráttur

A varð fyrir líkamstjóni við vinnu hjá B ehf. er vinnupallur sem hann var að taka niður féll á hann. A fékk bætur úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf. hjá V hf. á grundvelli matsgerðar 12. mars 2013 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski A væri 10 stig og varanleg örorka 15%, en gerði fyrirvara um rétt til frekari bóta. A óskaði eftir mati örorkunefndar 10. júlí 2017 á varanlegum afleiðingum slyssins og komst nefndin að þeirri niðurstöðu í álitsgerð 10. október sama ár að varanlegur miski A væri 13 stig en varanleg örorka 35%. A krafði V hf. um greiðslu frekari bóta 30. október 2017 en V hf. hafnaði því. Deildu aðilar annars vegar um hvort krafa A væri fyrnd og hins vegar hvort A hefði með fyrirvaranum eingöngu áskilið sér rétt til frekari bóta ef ófyrirséðar breytingar yrðu á heilsufari hans. Í dómi Landsréttar kom fram að miða yrði við að krafa A hefði í fyrsta lagi orðið gjaldkræf 14. júlí 2008 í skilningi þágildandi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda og hefði krafan því ekki verið fyrnd er málið var höfðað 28. júní 2018. Hvergi hefðikomið fram í fyrirvara A að hann væri takmarkaður við þær aðstæður að ófyrirséðar breytingar yrðu á heilsu hans. V hf. hefði hvorki bent á hnökra á áliti örorkunefndar né freistað þess að hnekkja niðurstöðu nefndarinnar með dómkvaðningu matsmanna. Niðurstaða nefndarinnar var af þessum sökum lögð til grundvallar niðurstöðu málsins um varanlegan miska og örorku A. Var krafa A tekin til greina.

D ómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 11. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 2020 í málinu nr. E- 2191/2018. Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 12.773.040 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 27. júní 2014 til 30. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

2

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar en til vara að hannverði látinn niður falla.

Málsatvik

3

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi slasaðist áfrýjandi á hægri fótlegg við vinnu hjá B ehf. 2. október 2007 er vinnupallur sem hann var að taka niður féll á hann. Í kjölfar þess að stefndi hafnaði bótaskyldu úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf. höfðaði áfrýjandi mál á hendur þrotabúi B ehf. og stefnda, til réttargæslu, og krafðist viðurkenningar á skaðabótaskyldu vegna vinnuslyssins. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. maí 2012 í máli nr. E- 4075/2010 var fallist á þá kröfu hans en dóminum var ekki áfrýjað.

4

Stóðu málsaðilar saman að matsbeiðni 12. febrúar 2012 um líkamlegar afleiðingar slyssins en í matsgerð C læknis og D lögmanns 12. febrúar 2013 var komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski áfrýjanda væri 10 stig og varanleg örorka 15%.

Greiddi stefndi áfrýjanda bætur á grundvelli matsgerðarinnar samtals að fjárhæð 12.503.849 krónur 12. mars 2013 en við uppgjörið var ritaður svohljóðandi fyrirvari af hálfu lögmanns hans á kvittun fyrir móttöku bótanna: „... fyrirvari um rétt [áfrýjanda] til frekari bóta, verði varanleg örorka og/eða miski síðar metin hærri en skv. matsgerð C og D “.

5

Á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga óskaði áfrýjandi 10. júlí 2017 eftir mati örorkunefndar á varanlegum afleiðingum slyssins. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu í álitsgerð 10. október sama ár að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins væri 13 stig en varanleg örorka 35%. Krafði áfrýjandi stefnda um greiðslu frekari bóta 30. október 2017. Nánar tiltekið krafðist hann greiðslu á 320.987 krónum fyrir aukinn varanlegan miska og 12.452.053 krónum fyrir aukna varanlega örorku eða samtals 12.773.040 krónum sem er kröfufjárhæð málsins. Hafnaði stefndi greiðslu frekari bóta með bréfi 25. janúar 2018.

Niðurstaða

6

Stefndi byggir aðallega á því að krafa áfrýjanda sé fyrnd samkvæmt 2. tölulið 4. gr. þágildandi laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Krafan fyrnist á 10 árum samkvæmt síðastnefndu lagaákvæði og hafi sá frestur byrjað að líða við tjónsatvik 2. október 2007. Hafi fresturinn því verið liðinn er málið var höfðað 28. júní 2018.

7

Samkvæmt öðrum málslið 1. mgr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda gilda þau einvörðungu um þær kröfur sem stofnast eftir gildistöku laganna. Krafa áfrýjanda stofnaðist í gildistíð laga nr. 14/1905 en af því leiðir að þau gilda um kröfu hans. Krafan nær eingöngu til skaðabóta fyrir varanlegt líkamstjón sem hann varð fyrir í umræddu slysi. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 telst fyrningarfrestur kröfu frá þeim degi er hún varð gjaldkræf. Forsenda þess að skaðabótakrafa teljist gjaldkræf er að fyrir liggi að tjón hafi hlotist af tjónsatburði. Þótt gögn málsins beri með sér að áfrýjandi hafi orðið fyrir tímabundnu líkamstjóni við slysið 2. október 2007 verður ekki talið að þau beri með sér að þá hafi legið fyrir að tjón hans yrði varanlegt. Sé horft til gagna málsins verður talið að upplýsingar um hugsanlegar varanlegar afleiðingar slyssins hafi í fyrsta lagi legið fyrir 14. júlí 2008 er E sérfræðilæknir gaf út læknisvottorð þar sem meðal annars kom fram að ekki væri víst að áfrýjandi gæti í framtíðinni stundað sjómennsku vegna varanlegra afleiðinga áverkans sem hann hlaut í slysinu. Verður við það miðað að krafa áfrýjanda hafi þá í fyrsta lagi orðið gjaldkræf í skilningi 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 en af því leiðir að krafan var ekki fyrnd er málið var höfðað 28. júní 2018.

8

Stefndi byggir í öðru lagi á því að skilja verði fyrrgreindan fyrirvara áfrýjanda um uppgjör bótanna 12. mars 2013 á þann veg að með honum hafi hann eingöngu áskilið sér rétt til frekari bóta ef ófyrirséðar breytingar yrðu á heilsufari hans, sbr. einnig áskilnað 11. gr. skaðabótalaga. Þar sem niðurstaða örorkunefndar hafi ekki byggst á ófyrirséðum breytingum á heilsu áfrýjanda frá fyrra mati séu engar lögmætar forsendur fyrir endurupptöku uppgjörsins.

9

Í fyrrgreindum fyrirvara áfrýjanda við uppgjör bótanna áskildi hann sér skýrlega rétt til að krefjast frekari skaðabóta ef varanleg örorka hans eða miski yrði „síðar metin hærri“ en samkvæmt fyrri matsgerð. Í fyrirvaranum kom hvergi fram að hann væri takmarkaður við þær aðstæður að „ófyrirséðar breytingar“ yrðu á heilsu hans enda hefði fyrirvarinn þá haft takmarkað gildi í ljósi almennrar heimildar 11. gr. skaðabótalaga til endurupptöku bótauppgjörs. Verður fyrirvarinn ekki skilinn öðruvísi en svo að áfrýjandi hafi áskilið sér rétt til að krefjast frekari skaðabóta ef síðar kæmi í ljós að varanlegur miski hans og örorka væri metin hærri en samkvæmt fyrri matsgerð. Varð sú raunin með fyrrgreindri niðurstöðu örorkunefndar.

10

Í áliti örorkunefndar var sem fyrr segir komist að þeirri niðurstöðu að varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins væri 13 stig og varanleg örorka 35%. Fól niðurstaðan í sér hækkun frá fyrri matsgerð C og D. Af álitsgerðinni má meðal annars ráða að horft hafi verið til þess að áfrýjandi hafi vegna áverkans þurft að hætta að stunda sjómennsku í maí 2015 sem var ríflega tveimur árum eftir að fyrri matsgerðin lá fyrir. Við mat á sönnunargildi þessara gagna samkvæmt 1. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála er til þess að líta að örorkunefnd starfar á grundvelli 10. gr. skaðabótalaga og reglugerðar nr. 335/1993 um starfsháttu örorkunefndar, með síðari breytingum.

Verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að nefndin hafi gætt réttra aðferða við framkvæmd matsins. Var nefndin skipuð tveimur læknum og einum lögfræðingi og hefur stefndi hvorki bent á hnökra á álitinu né freistað þess að hnekkja niðurstöðu nefndarinnar með því að fá dómkvadda matsmenn til að endurskoða niðurstöðu hennar. Verður niðurstaða örorkunefndar af þessum sökum lögð til grundvallar niðurstöðu málsins um varanlegan miska og örorku áfrýjanda.

11

Samkvæmt öllu framangreindu verður krafa áfrýjanda tekin til greina en stefndi hefur ekki vísað til annarra málsástæðna sem geta leitt til þess að krafa áfrýjanda teljist fallin niður. Enginn ágreiningur ríkir milli málsaðila um útreikning skaðabótakröfu áfrýjanda og vaxtakröfu sem verða samkvæmt því teknar til greina á þann hátt sem greinir í dómsorði.

12

Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð :

Stefndi, Vörður tryggingar hf., greiði áfrýjanda, A, 12.773.040 krónur, með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 2 8. júní 2014 til 30. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. mars 2020

Mál þetta, sem dómtekið var 15. janúar sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 28. júní 2018 af A, [...] Reykjavík, á hendur Verði tryggingum hf., Borgartúni 25, 105 Reykjavík, til heimtu skaðabóta, vaxta og málskostnaðar.

I.

Stefnandi krefst þess að stefndi, Vörður tryggingar hf., verði dæmdur til að greiða stefnanda 12.773.040 kr. með 4,5% vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga, frá 27. júní 2014 til 30. nóvember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu að mati dómsins í samræmi við þá hagsmuni sem í húfi eru og vinnu málflytjanda, að teknu tilliti til virðisaukaskatts á málflutningsþóknun.

Stefndi krefst að hann verði sýknaður af dómkröfum stefnanda og stefnandi verði dæmdur til greiðslu málskostnaðar.

II.

Málsatvik

Helstu atvik eru þau að stefnandi slasaðist við störf hjá B ehf. þann 2. október 2007, en B ehf. var með ábyrgðartryggingu hjá stefnda. Stefndi hafnaði bótaskyldu. Stefnandi höfðaði þann 8. júní 2010 mál til viðurkenningar á bótaskyldu, sem lauk með dómi héraðsdóms uppkveðnum 23. maí 2012. Í kjölfarið stóðu málsaðilar saman að því að æskja mats samkvæmt skaðabótalögum á líkamstjóni stefnanda og fengu til þess C lækni og D hrl. Niðurstaða matsgerðar þeirra, sem lá fyrir þann 12. febrúar 2013, var að varanlegur miski stefnanda var metinn 10% og varanleg örorka 15%. Stefndi greiddi stefnanda bætur á grundvelli matsgerðarinnar 12. mars 2013 og stefnandi tók við bótunum með fyrirvara í uppgjöri um rétt til frekari bóta yrði varanleg örorka og/eða miski síðar metinn hærri.

Rúmum fjórum árum síðar sendi stefnandi stefnda afrit af beiðni sinni til örorkunefndar, dags. 10. júlí 2017, um að meta afleiðingar slyssins að nýju. Í álitsgerð örorkunefndar, dagsettri 10. október 2017, var niðurstaða nefndarinnar að varanlegur miski stefnanda væri 13% og varanleg örorka 35%. Á grundvelli þeirrar álitsgerðar krafði stefnandi stefnda um frekari bætur þann 30. október 2017. Nam krafa stefnanda 12.733.040 krónum, þar af voru 320.987 krónur vegna hækkunar á varanlegum miska og 12.452.053 krónur vegna hækkunar á varanlegri örorku auk vaxta og innheimtuþóknunar.

Stefndi hafnaði kröfu stefnanda með bréfi, dags. 25. janúar 2018, með vísan til þess að bótakrafa stefnanda væri fyrnd og stefnandi hefði ekki sýnt fram á að ný einkenni hefðu komið fram frá því að mat C dr. med. og D hrl. lá fyrir 12. febrúar 2013. Stefndi vísaði jafnframt til þess að samkvæmt báðum matsgerðum hefði verið tímabært að meta tjón stefnanda árið 2008 þar sem stöðugleikapunkti hefði verið náð 11. apríl 2007. Stefnandi gat ekki fellt sig við þessa afstöðu stefnda og höfðaði mál þetta.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Í máli þessu geri stefnandi kröfu á hendur stefnda um viðbótarskaðabætur úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf. vegna hækkunar á varanlegum miska og varanlegri örorku stefnanda samkvæmt álitsgerð örorkunefndar, sökum afleiðinga vinnuslyss hans þann 2. október 2007. Í málinu sé ekki ágreiningur um niðurstöðu álitsgerðar örorkunefndar eða útreikning viðbótarbótakröfu stefnanda. Eins og fram komi í svarbréfi stefnda 25. janúar 2018 lúti ágreiningur aðila einvörðungu að tvennu, annars vegar því hvort krafa stefnanda um viðbótarskaðabætur vegna afleiðinga vinnuslyss hans sé fyrnd, og hins vegar hvort fyrirvari við bótauppgjörið 12. mars 2013 hafi verið með þeim hætti að stefnandi geti ekki átt kröfu á hendur stefnda um viðbótarskaðabætur á grundvelli endurmats örorkunefndar, enda séu skilyrði 11. gr. skaðabótalaga fyrir endurupptöku málsins ekki uppfyllt.

Krafa stefnanda á hendur stefnda sé skaðabótakrafa og samkvæmt þágildandi lögum nr. 14/1905 sé fyrningarfrestur slíkra krafna 10 ár. Með framangreindri málshöfðun stefnanda 10. júní 2010 hafi fyrningarfresti kröfunnar verið slitið og þá hafi byrjað að líða nýr 10 ára fyrningarfrestur. Krafa stefnanda um viðbótarskaðabætur á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar hafi því ekki verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað. Dómur Hæstaréttar, Hrd. nr. 425/2005, sem stefndi hafi vísað til í bréfi sínu 25. janúar 2018, eigi bersýnilega ekki við málinu, enda málsatvik allt önnur þar en í tilviki stefnanda.

Stefnandi telji jafnframt að upphafstími 10 ára fyrningarfrestsins hafi ekki byrjað að líða fyrr en umfang tjóns hans hafi verið staðreynt með framangreindri matsgerð C og D frá 12. febrúar 2013, en til vara í júlí 2008, þegar læknisvottorð E, dags. 14. júlí 2008, lá fyrir, en þá fyrst hafi stefnanda mátt vera ljóst að slysið hefði haft í för með sér varanlegt líkamstjón, sbr. til dæmis Hrd. nr. 9/2013. Af þeirri ástæðu einnig sé krafa stefnanda um viðbótarskaðabætur ófyrnd.

Fyrirvari sá sem gerður hafi verið við bótauppgjörið 12. mars 2013 hafi verið með þeim hætti að stefnandi gæti krafist viðbótarskaðabóta á grundvelli hans og álitsgerðar örorkunefndar, án þess að uppfylla þyrfti skilyrði 11. gr. skaðabótalaga. Vísist hér sérstaklega til dómaframkvæmdar Hæstaréttar, til dæmis Hrd. nr. 300/2006 og Hrd. nr. 107/2017, en í þessum dómsmálum voru samhljóða fyrirvarar við bótauppgjör taldir það skýrir og skilmerkilegir að ekki hefði verið talið að viðkomandi tjónþolar þyrftu að uppfylla skilyrði 11. gr. skaðabótalaga til þess að geta átt kröfu um viðbótarskaðabætur. Einnig megi hér hafa til hliðsjónar Hrd. nr. 773/2017.

Í málinu sé ekki ágreiningur um útreikning viðbótarskaðabótakröfu stefnanda, 12.773.040 kr., og vísist því til þess sem um hann segi hér að framan, en áskilinn sé réttur til að reifa kröfuna frekar við aðalmeðferð málsins verði þess talin þörf.

Krafist sé 4,5% vaxta samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga af stefnufjárhæð frá 27. júní 2014, en mál þetta sé höfðað með birtingu stefnu fjórum árum síðar. Krafist sé dráttarvaxta frá 30. nóvember 2017, en þá hafi verið liðinn mánuður frá því að stefndi var krafinn um greiðslu viðbótarskaðabóta á grundvelli álitsgerðar örorkunefndar.

Stefnandi byggi á ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993, með áorðnum breytingum. Einnig er byggt á lögum um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, þ. á. m. 44. gr. varðandi aðild stefnda, dómafordæmum Hæstaréttar og þágildandi lögum nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Auk þess er byggt á meginreglum kröfu-, samninga- og skaðabótaréttar um upphafstíma fyrningar og slit fyrningarfrests. Um vexti og dráttarvexti vísist til skaðabótalaga og ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Um málskostnað vísist til XXI. kafla sömu laga. Um virðisaukaskatt vísist til laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi byggi á því að tjón stefnanda úr frjálsri ábyrgðartryggingu B ehf. sé að fullu bætt og að engu óbættu tjóni sé til að dreifa. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi byggi sýknukröfu sína á því að umstefnd krafa stefnanda hafi, áður en mál þetta var höfðað, fallið niður fyrir fyrningu. Um sé að ræða viðbótarkröfu um skaðabætur vegna tjóns sem stefnandi hafi orðið fyrir í tengslum við vinnuslys þann 2. október 2007, en bótauppgjör hafi farið fram 12. mars 2013 á grundvelli matsgerðar þar sem stöðugleikapunktur var metinn þann 2. janúar 2008. Á þeim tíma hafi heilsufar stefnanda verið orðið stöðugt og allar afleiðingar tjónsins fyrir heilsufar hans komnar fram.

Um kröfu stefnanda gildi eldri fyrningarlög nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda. Samkvæmt 2. tölul. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 14/1905 fyrnist skaðabótakrafa stefnanda á 10 árum og sé það ágreiningslaust. Fyrningarfrestur kröfunnar hafi byrjað að líða þegar krafan varð gjaldkræf, sbr. 1. mgr. 5. gr. þágildandi fyrningarlaga, sem miðist við það þegar tjónsatvik átti sér stað 2. október 2007, enda hafi þá verið orðið ljóst að stefnandi hafði orðið fyrir líkamstjóni vegna slyssins. Fyrningarfrestur viðbótarkröfu stefnanda hafi því byrjað að líða á sama tíma og upphafleg bótakrafa og hefði hún því þurft að koma fram innan 10 ára frá upphafi fyrningarfrests. Krafa stefnanda hafi því verið fyrnd þegar mál þetta var höfðað með birtingu stefnu á hendur stefnda hinn 28. júní sl., en þá hafi verið liðin 10 ár og rúmir átta mánuðir frá tjónsatburði.

Því sé mótmælt að málshöfðun stefnanda 10. júní 2010, til viðurkenningar á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu keyptri hjá stefnda, hafi haft þau réttaráhrif að fyrningu sé slitið vegna mögulegra eða ómögulegra síðari viðbótarkrafna og þannig að nýr 10 ára fyrningarfrestur hafi byrjað að líða. Hæstiréttur hafi í dómaframkvæmd lagt það sjónarmið til grundvallar að til þess að málshöfðun hafi þau réttaráhrif að slíta fyrningu verði niðurstaða málsins að lúta að tilvist kröfunnar sjálfrar, þ. e. skýr tengsl verði að vera á milli málshöfðunarinnar og umfangs og andlags kröfunnar. Jafnvel þótt um hafi verið að ræða viðurkenningarkröfu, þá hafi fjárhæð skaðabótakröfu stefnanda verið fundin út í kjölfar dómsins með mati, sem hafi verið aflað sameiginlega og legið svo til grundvallar uppgjöri aðila. Með því uppgjöri sem átti sér stað í kjölfar matsins hafi stefndi efnt skyldu sína gagnvart stefnanda vegna tjónstilviksins 2. október 2007. Breyti því engu hvort málshöfðun hafi lotið að tiltekinni kröfufjárhæð eða viðurkenningu á bótaábyrgð. Málshöfðunin geti því ekki rofið fyrningu á viðbótarkröfu stefnanda, sem byggist á því að varanlegur miski og varanleg örorka vegna slyssins hafi reynst meiri en upphafleg bótakrafa stefnanda. Stefnandi hefði því þurft að höfða mál til heimtu viðbótarkrafna innan tíu ára frá tjónstilviki, sbr. 2. tl. 4. gr. laga nr. 14/1905, eða fyrir 2. október 2017. Vísi stefndi til þess að í uppgjöri á þekktum afleiðingum slyss felist ekki viðurkenning á skyldu til að greiða annað og meira tjón en þá sé þekkt. Bótauppgjörið hafi verið fullnaðaruppgjör og greiðslan því ekki rofið fyrningarfrest á mögulegum viðbótarkröfum stefnanda. Hvorki uppgjörið né greiðslan í samræmi við uppgjörið hafi því rofið hinn almenna fyrningarfrest á kröfu stefnanda, sem sé umfram þá kröfu sem uppgjörið laut að. Að mati stefnda sé krafa stefnanda því fallin niður sökum fyrningar. Vísist í því sambandi jafnframt til meginreglna kröfuréttar um lok kröfuréttinda vegna fyrningar.

Því sé mótmælt að upphafstími fyrningarfrestsins hafi ekki byrjað að líða fyrr en 12. febrúar 2013, þegar matsgerð matsmanna lá fyrir. Þá sé því jafnframt mótmælt að upphafstími hafi byrjað að líða 14. júlí 2008, þegar læknisvottorð E lá fyrir. Það eigi sér þar að auki ekki stoð í fyrirvaranum, sem stefnandi gerði við uppgjörið, sem bendi einmitt til þess að hann hafi vitað af afleiðingum slyssins og að hann teldi þær vanmetnar í matsgerðinni sem hafi legið til grundvallar. Stefnanda hafi því ekkert verið að vanbúnaði að afla nýs mats og gera viðbótarkröfur innan fyrningarfrests.

Eins og áður greini gildi eldri fyrningarlög nr. 14/1905 um kröfu stefnanda og marki matsgerð matsmanna ekki upphaf fyrningarfrests, hvað þá vottorð læknisins, sem aflað hafi verið að beiðni lögmanns stefnanda. Regluna um upphaf fyrningarfrests kröfunnar leiði af 1. mgr. 5. gr. eldri fyrningarlaga nr. 14/1905, en þar sé mælt fyrir um að fresturinn hefjist þegar krafa verður gjaldkræf, sem almennt sé það tímamark þegar tjón verður, enda stofnist krafan þá. Reglur ákvæðisins um upphaf frestsins séu hlutlægar. Fyrningarfresturinn hafi því byrjaði að líða þegar krafan varð gjaldkræf 2. október 2007 og breyti engu í því sambandi hvort stefnandi hafði á því tímamarki tök á að framfylgja kröfu sinni eða vissi um tilvist kröfunnar eða önnur atvik.

Þá sé það að nefna að um kröfur, sem eiga rætur sínar að rekja til líkamstjóns vegna umferðarslyss, gildi sérákvæði 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, en í slíkum tilvikum hafi verið miðað við að mál fyrnist ekki fyrr en í fyrsta lagi fjórum árum frá lokum þess almanaksárs þegar álit læknis er fengið. Dómatilvísun stefnanda í stefnu eigi því af framangreindum ástæðum ekki við í máli þessu. Þá byggi stefndi á því að ekkert óljóst hafi verið í tilviki stefnanda um afleiðingar tjónsins þegar fullnaðaruppgjörið átti sér stað og engin sönnunargögn liggi fyrir um að breytingar, hvorki þekktar né ófyrirséðar, hafi orðið á heilsufari stefnanda. Því sé ekkert sem réttlæti að annað en hin skýra meginregla um tíu ára fyrningu frá tjónstilviki gildi um bótakröfu stefnanda.

Samkvæmt framangreindu hafi tíu ára fyrningarfrestur verið liðinn án þess að fyrning væri rofin með þeim hætti sem lög geri ráð fyrir þegar stefnandi höfðaði þetta mál 28. júní 2018. Krafa stefnanda hafi því verið fallin niður fyrir fyrningu 2. október 2017, þegar liðin voru 10 ár frá slysinu. Af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda.

Þá byggi stefndi á því að fyrirvarinn breyti ekki ofangreindum ákvæðum laga nr. 14/1905 og þeim reglum sem gildi um rof á fyrningu. Slíkur skilningur verði hvorki byggður á skráðum né óskráðum meginreglum kröfuréttar, sem kveði á um það með hvaða hætti rof á fyrningu verði með tilheyrandi réttaráhrifum. Einhliða framsettur fyrirvari uppfylli ekki slíkan áskilnað og breyti ekki meginreglum um rof á fyrningu.

Þá sé sá fyrirvari sem stefnandi gerði við fullnaðaruppgjör aðila settur fram vel innan fyrningarfrests eða þann 12. mars 2013 og lúti að því að stefnandi áskilji sér rétt til frekari bóta verði varanleg örorka og/eða miski síðar metinn hærri en samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð. Hafi stefnandi talið þá matsgerð ranga á einhvern hátt skjóti skökku við að rúm fjögur ár skuli hafa liðið þar til aflað var nýs mats á afleiðingum slyssins. Stefnandi hafi ekki leitað til stefnda um aukinn frest til þess að hafa uppi viðbótarkröfu vegna tjónstilviksins og geti ekki einhliða vikið til hliðar meginreglum um fyrningu kröfunnar. Þá liggi engin samskipti milli málsaðila fyrir um inntak fyrirvarans og hvað nákvæmlega stefnandi hafi talið vera rangt í því mati sem lá til grundvallar á þeim tíma. Í ljósi fyrirliggjandi fordæma telji stefndi að fyrirvarinn verði ekki skilinn á annan veg en þann að stefnandi hafi áskilið sér rétt til að krefjast frekari bóta ef ófyrirséðar breytingar yrðu á heilsufari hans þannig að varanlegur miski eða varanleg örorka reyndist meiri en samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð, sbr. 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Telji stefndi í ljósi ofangreinds og orðalags fyrirvarans að hann hafi ekkert hald og endurupptaka fullnaðaruppgjörsins, sem fór fram þann 12. mars 2013, verði ekki byggð á fyrirvaranum. Þá sé á því byggt af hálfu stefnda að stefnandi hafi ekki fært sönnur á að hann eigi rétt til frekari bóta vegna slyssins. Stefnandi geti ekki reist kröfu sína á þeim fyrirvara sem gerður hafi verið við bótauppgjörið.

Þá geti sá fyrirvari ekki haft þau áhrif að hefðbundnar reglur um fyrningu kröfuréttinda breytist einhliða og ótímabundið. Eðli máls samkvæmt hafi stefnandi haft það í höndum sér að afla nýs mats innan hæfilegs tíma og byggja á þeim fyrirvara sem hann setti í fullnaðaruppgjörið. Stefnandi hafi hins vegar haldið að sér höndum í rúm fjögur ár og ekkert hafi gefið stefnda til kynna annað en að málinu væri lokið. Stefndi hafi þann 12. mars 2013 gert upp við stefnanda bætur á grundvelli matsgerðar C og D frá 12. febrúar 2013. Undir kvittunina riti lögmaður stefnanda fyrir hans hönd, en geri almennan fyrirvara við mat á varanlegri örorku og varanlegum miska. Engin gögn liggi fyrir um það hvernig skýra eigi fyrirvara þennan. Fyrirvarinn verði ekki skýrður svo að stefnandi hafi áskilið sér rétt til endurupptöku bótaákvörðunar vegna þess að matið sem stefndi byggði á kynni að vera rangt. Allt að einu virðist álitsgerð örorkunefndar, sem aflað var eftir uppgjör skaðabóta, fela í sér endurskoðun á fyrra mati og lúta einvörðungu að því að örorkunefnd sé annarrar skoðunar um matsefni en þeir matsmenn sem upphaflega mátu. Álitsgerðin fjalli ekki um síðar fram komnar breytingar á metnum einkennum stefnanda né taki hún til mats á einkennum sem síðar hafi komið fram þar sem slíkum sé ekki til að dreifa. Því sé stefnanda ekki unnt að byggja viðbótarkröfu sína á nefndum fyrirvara stefnanda við bótauppgjörið 12. mars 2013.

Stefndi telji að fyrirvarinn hafi hvorki þau áhrif að endurskoða beri fullnaðaruppgjör aðila né að hnika beri meginreglu um tíu ára fyrningarfrest skaðabótakröfu stefnanda. Beri því að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda.

Stefndi byggi á því að skilyrði skaðabótalaga til endurupptöku samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga séu ekki uppfyllt í tilviki stefnanda. Endurupptaka bótaákvörðunar stefnanda verði því ekki réttlætt á þeim grundvelli. Stefndi vísi til þess að álitsgerð örorkunefndar hafi sem slík ekki meira sönnunargildi en sú matsgerð sem aðilar komu sér saman um að æskja í september 2012, og stefndi byggði á uppgjör sitt við stefnanda. Samkvæmt álitsgerð örorkunefndar höfðu engin ný einkenni komið fram hjá stefnanda frá því að fyrra mat fór fram. Bæði matsgerðin og álitsgerðin tilgreini brot í hægri ökkla sem afleiðingar slyssins. Vandséð sé í hverju hækkun á miskastigi í álitsgerð örorkunefndar liggi. Á bls. 6 segi í umfjöllun um mat á varanlegum miska: „Örorkunefnd telur að tjónþoli hafi slasast illa á hægri ökkla í vinnuslysinu 02.10.2007. Örorkunefnd telur miðað við fyrirliggjandi gögn og þekkingu á eðli þeirra brota sem tjónþoli hlaut að ökklinn komi óhjákvæmilega til að slitna enn meira og verða verkir og óþægindi að ráða því hvort gera eigi stífiaðgerð á ökklanum. Örorkunefnd telur mjög ólíklegt að tjónþoli snúi aftur á sjóinn miðað við fyrirliggjandi þekkingu jafnvel þótt ökklinn yrði gerður stífur. Ekki yrði hægt að fullyrða að öll óþægindi hverfi og nú þegar er hreyfing í neðri ökklalið skert. Örokunefnd telur varanlegan miska vegna ökklabrotsins vera hæfilega metinn 13% - 13/100.“

Örorkunefnd virðist því telja að einkenni frá hægri ökkla séu verri en matsmenn töldu, en engin umfjöllun sé í álitsgerðinni um að einkenni hafi versnað frá því að fyrra mat fór fram. Fjalli örorkunefnd um mat á sömu áverkum og einkennum og gert hafi verið í matsgerðinni sem lá til grundvallar fullnaðaruppgjöri aðila.

Þá virðist niðurstaða örorkunefndar hvað varðar varanlega örorku stefnanda vera haldin sama annmarka. Engin ný læknisfræðileg gögn liggi til grundvallar, en þegar mat C læknis og D hrl. fór fram voru liðin tæp fimm ár frá slysi stefnanda. Þar sem mjög langur tími hafi verið liðinn frá slysinu, og í ljósi fyrirliggjandi gagna, liggi ekki annað fyrir en að allar afleiðingar slyssins fyrir heilsu stefnanda hafi verið komnar fram þegar matið var gert. Ekki sé um ófyrirséðar breytingar á heilsufari stefnanda að ræða. Virðist álitsgerð örorkunefndar byggjast eingöngu á því að stefnandi muni ekki fara meira til sjós vegna afleiðinga slyssins. Í matsgerð þeirri sem legið hafi til grundvallar fullnaðaruppgjöri aðila hafi hins vegar verið tekið tillit til þess að afleiðingar slyssins myndu hamla stefnanda umtalsvert við sjómennsku. Í matsgerðinni hafi komið fram að lögskráningardögum stefnanda hefði fækkað nokkuð að meðaltali, þegar horft væri til síðustu fimm ára fyrir slys og áranna í kjölfar slyssins, og að líkur væru á því að hann þyrfti að draga enn frekar úr sjósókn.

Ekki verði annað ráðið en að ófyrirséðar breytingar á heilsufari stefnanda að mati örorkunefndar liggi að baki nýju mati nefndarmanna á sjósókn stefnanda. Það hafi hins vegar jafnframt legið til grundvallar í fyrra mati að sjósókn stefnanda myndi minnka með árunum vegna slyssins. Mat örorkunefndar hafi þannig falið í sér endurmat á þessum áhrifum. Að mati stefnda hafi ekki verið lagðar réttar forsendur til grundvallar þessu mati nefndarmanna, enda hafi sjósókn stefnanda lítið breyst, en samkvæmt lögskráningaryfirliti var meðaltal lögskráningardaga hans fimm ár fyrir slys 199 dagar á ári, 173 daga rá ári á tímabilinu 2008−2012 og 186 dagar á ári 2013– 2016. Virðist því munurinn á milli fyrri matsgerðar og álitsgerðar örorkunefndar vera meiningarmunur án þess að breytingar á líkamlegu ástandi stefnanda gefi tilefni til. Stefndi telji að sönnunargildi álitsgerðar örorkunefndar sé takmarkað, enda rökstyðji hún það ekki að breytingar hafi orðið á varanlegum afleiðingum slyssins frá því að fyrra mat fór fram og að þær hafi verið ófyrirséðar. Þá styðji álitsgerðin ekki endurupptöku uppgjörsins á grundvelli 11. gr. skaðabótalaga og þurfi því að vera hald í fyrirvaranum til þess að endurupptaka uppgjörsins eigi rétt á sér. Að mati stefnda geti sú staða ekki átt við í tilviki stefnanda.

Í ljósi framangreinds sé það afstaða stefnda að álitsgerð örorkunefndar hnekki ekki þeirri matsgerð sem lá til grundvallar fullnaðaruppgjöri aðila.

Stefndi vísi til áðurgreindra lagaraka er varði sýknukröfu. Krafa um málskostnað styðjist við 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Krafist sé álags á málskostnað, er nemi virðisaukaskatti, stefndi reki ekki virðisaukaskattsskylda starfsemi og beri því nauðsyn á að fá dæmt álag er þeim skatti nemi úr hendi stefnanda.

V.

Niðurstaða

Í máli þessi snýst ágreiningur aðila annars vegar um það hvort krafa stefnanda um viðbótarskaðabætur vegna afleiðinga vinnuslyss hans sé fyrnd og hins vegar hvort fyrirvari við bótauppgjör milli aðila þann 12. mars 2013 hafi verið með þeim hætti að stefnandi geti ekki átt kröfu á hendur stefnda um viðbótarskaðabætur á grundvelli endurmats örorkunefndar.

Eins og rakið er hér að framan slasaðist stefnandi við störf hjá B ehf. þann 2. október 2007. Lög nr. 14/1905 eiga því við um kröfur stefnanda í máli þessu. Fyrningarfrestur slíkra krafna skv. þessum lögum er 10 ár. Upphaf fyrningarfrests samkvæmt þessum lögum er það tímamark þegar tjón varð og leiddi það af 1. mgr. 5. gr. laganna, sem kvað á um að fresturinn skyldi hefjast þegar krafa varð gjaldkræf, en það er almennt þegar tjónsatvik á sér stað.

Stefndi byggir á því að krafa stefnanda hafi verið fyrnd er mál þetta var höfðað með birtingu stefnu 28. júní 2018 þar sem fyrningarfrestur hafi byrjað að líða þegar krafan varð gjaldkræf, það er þegar tjónsatvik átti sér stað 2. október 2007. Í því sambandi vísar stefndi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 425/2005.

Stefnandi byggir hins vegar á því að málshöfðun hans 10. júní 2010 hafi slitið fyrningu vegna mögulegra eða ómögulegra viðbótarkrafna. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið lagt til grundvallar að til þess að málshöfðun hafi þau réttaráhrif að slíta fyrningu verði niðurstaða málsins að lúta að tilvist kröfunnar sjálfrar og skýr tengsl verði að vera á milli höfðunar málsins og umfangs og andlags kröfunnar. Ekki verður litið svo á að það eigi við í því tilviki sem hér um ræðir. Um var að ræða viðurkenningarkröfu og í kjölfar dómsins öfluðu aðilar sameiginlegs mats og stefndi greiddi bætur í samræmi við niðurstöður matsins. Málshöfðun stefnanda nú byggist á því að varanlegur miski og varanleg örorka vegna slyssins hafi reynst meiri en upphafleg bótakrafa stefnanda.

Stefnandi byggir þá á því að fyrningarfrestur hafi ekki byrjað að líða fyrr en umfang tjóns hans hafi verið staðreynt með framangreindri matsgerð C og D 12. febrúar 2013, en til vara í júlí 2008, þegar læknisvottorð E, dags. 14. júlí 2008, lá fyrir, en þá fyrst hafi stefnanda mátt vera ljóst að slysið hefði haft í för með sér varanlegt líkamstjón, sbr. til dæmis Hrd. nr. 9/2013. Af þeirri ástæðu einnig sé krafa stefnanda um viðbótar skaðabætur ófyrnd.

Eins og rakið hefur verið gilda eldri fyrningarlög nr. 14/1905 um kröfu stefnanda og af þeim sökum markar hvorki matsgerð sem liggur fyrir í málinu né vottorð læknis, sem stefndi aflaði, upphaf fyrningarfrests. Það leiðir af 1. mgr. 5. gr. laga nr. 14/1905 að fresturinn hefst þegar krafa verður gjaldkræf, en almennt hefur í dómaframkvæmd verið litið svo á að það sé á þeim tíma þegar tjón verður, en þá stofnast krafan. Þessi ákvæði um upphaf frestsins eru hlutlæg.

Stefnandi byggir á því í stefnu að fyrirvari sem gerður var við bótauppgjörið þann 12. mars 2013 hafi verið með þeim hætti að stefnandi geti krafist viðbótarskaðabóta á grundvelli hans og álitsgerðar örorkunefndar án þess að uppfylla þurfi skilyrði 11. gr. skaðabótalaga. Dómurinn telur að fyrirvarinn breyti ekki framangreindum ákvæðum laga nr. 14/1905 um rof á fyrningu. Í máli þessu liggur ekki fyrir að ófyrirséðar breytingar hafi orðið á heilsu stefnanda frá því að gengið var frá fullnaðaruppgjöri milli aðila þann 12. mars 2013. Niðurstaða örorkunefndar virðist eingöngu fela í sér endurskoðun á fyrra mati en þar er hvorki fjallað um breytingar sem orðið hafi á einkennum stefnanda né er þar að finna mat á einkennum sem síðar hafi komi til. Viðbótarkrafa stefnanda verður því ekki byggð á þessum fyrirvara. Þegar fyrirvarinn var gerður var fyrningarfrestur ekki liðinn en stefnanda bar, ef hann taldi matsgerð ranga, að leita nýs mats á afleiðingum slyssins. Hins vegar liðu fjögur ár áður en stefnandi hófst handa um það. Fallist er á það með stefnda að fyrirvarinn hafi hvorki þau áhrif að endurskoða beri fullnaðaruppgjör aðila né hniki hann meginreglu um tíu ára fyrningarfrest skaðabótakröfu stefnanda. Því verður talið að krafa stefnanda hafi verið fallin niður fyrir fyrningu þegar stefnandi höfðaði mál þetta 28. júní 2018.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda.

Með hliðsjón af atvikum öllum þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Uppkvaðning dóms hefur vegna embættisanna dómara dregist umfram frest skv. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Aðilar eru sammála dómara um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

Dómsorð:

Stefndi, Vörður tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefnanda, A.

Málskostnaður fellur niður.