572/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem R hafði lýst við slit LBI hf. Byggði R á því að starfsmenn LBI hf. hefðu valdið henni tjóni sem LBI hf. bæri húsbóndaábyrgð á með því að viðhafa ólögmæt og saknæm vinnubrögð í því skyni að viðhalda sjóðum Landsvaka hf. Landsréttur taldi R ekki hafa sýnt fram á að hún hefði orðið fyrir tjóni vegna slíkrar háttsemi LBI hf. og hafnaði kröfum hennar. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 3. júlí 2018 en kærumálsgögn bárust Landsrétti 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. júní 2018 í málinu nr. X[…]/2014 þar sem því var hafnað að viðurkenna kröfu sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að krafa hennar verði aðallega viðurkennd sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 að fjárhæð 9.575.382 krónur og að öðru leyti sem eftirstæð krafa samkvæmt 114. gr. sömu laga. Þá hefur sóknaraðili uppi fimm varakröfur, þá fyrstu að fjárhæð 7.272.362 krónur, aðra að fjárhæð 7.039.042 krónur, þriðju að fjárhæð 3.386.932 krónur, fjórðu að fjárhæð 3.175.180 krónur og fimmtu að fjárhæð 2.984.164 krónur. Í öllum tilvikum er þess krafist að kröfurnar verði viðurkenndar sem almennar kröfur samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 en þær að öðru leyti samþykktar sem eftirstæðar kröfur samkvæmt 114. gr. sömu laga. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Varnaraðili starfaði sem fjármálafyrirtækið Landsbanki Íslands hf. þegar Fjármálaeftirlitið ákvað á grundvelli 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, að taka yfir vald hluthafafundar í félaginu, víkja stjórn þess frá og setja yfir það skilanefnd. Varnaraðili starfrækti dótturfélagið Landsvaka hf.

5 Sóknaraðili og þrjár systur hennar fengu fasteign í arf eftir móður sína. Þær seldu fasteignina á árinu 2007. Að sögn sóknaraðila varð að samkomulagi að faðir þeirra tæki að sér að ávaxta söluverð fasteignarinnar á öruggum bankareikningi. Að sögn sóknaraðila stóð faðir hennar í þeirri trú, allt þar til haustið 2008, að fjármunirnir hefðu verið lagðir inn á fjórar sparisjóðsbækur hjá varnaraðila, sem stofnaðar hefðu verið í nafni hverrar dóttur um sig. Þess í stað voru keypt hlutdeildarskírteini í peningamarkaðssjóði, Peningabréf Landsbankans ISK, sem Landsvaki hf. rak. Hlutdeildarskírteinin voru varðveitt á vörslureikningi hjá varnaraðila.

6 Peningamarkaðssjóðum Landsvaka hf. var slitið 28. október 2008. Í kjölfarið var eigendum hlutdeildarskírteina í Peningabréfum Landsbankans ISK greitt út sem nemur 68,8% af virði hlutdeildar sinnar eins og það var, miðað við síðasta skráða gengi bréfanna, áður en lokað var fyrir innlausnir þeirra 6. október 2008. Þeir voru jafnframt upplýstir um að um lokauppgjör væri að ræða.

Niðurstaða

7 Fyrir liggur að varnaraðili hafði með höndum hluta af daglegum rekstri Landsvaka hf. á grundvelli samnings, sem þessir aðilar gerðu með sér samkvæmt heimild í 18. gr. laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingasjóði. Samkvæmt 3. gr. samningsins skyldi varnaraðili meðal annars annast reikningshald, uppgjör og skýrslugerð, mat á verðmæti verðbréfa og annarra eigna sjóða í rekstri Landsvaka hf., útreikning innlausnarvirðis sjóða í samráði við Landsvaka hf., markaðssetningu, innra eftirlit, innlausnir og kaup á verðbréfum og ýmsa aðra þjónustu við viðskiptavini. Þá var varnaraðili einnig vörslufyrirtæki, sbr. 20. gr. laga nr. 30/2003 og hafði með höndum margháttuð verkefni sem þar greinir fyrir Landsvaka hf. og bar ábyrgð gagnvart viðskiptavinum samkvæmt 1. mgr. 22. gr. laganna. Með því að sóknaraðili byggir kröfu sína á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna athafna varnaraðila er hann réttur aðili að málinu. Verður kröfu sóknaraðila því ekki hafnað á grundvelli aðildarskorts.

8 Í gögnum málsins er að finna viðskiptakvittanir vegna viðskipta sóknaraðila með hlutdeildarskírteini í Peningabréfum Landsbankans ISK. Af þessum kvittunum verður ráðið að andlag viðskiptanna voru hlutdeildarskírteini og að þau voru innleyst á ákveðnu gengi. Við móttöku þeirra gat sóknaraðila því ekki dulist að ekki var um sparisjóðsreikning og úttektir af slíkum reikningi að ræða.

9 Sóknaraðili kveður allar kröfur sínar vera kröfur um mismun á því, sem hún telur sig hafa átt að fá greitt úr peningamarkaðssjóðnum og því sem var greitt út við lokauppgjör Landsvaka hf. 28. október 2008 eða 68,8%.

10 Í hinum kærða úrskurði kemur fram að við aðalmeðferð málsins í héraði hafi sóknaraðili gert sundurliðaðar varakröfur og að varnaraðili hafi mótmælt framsetningu þeirra og talið þær til þess fallnar að raska grundvelli málsins. Varakröfur sóknaraðila styðjast við sömu málsástæður og aðalkrafa sóknaraðila, sem raktar eru í greinargerð sóknaraðila í héraði og rúmast innan hennar. Er því fallist á með héraðsdómi að þær raski ekki grundvelli málsins.

11 Sóknaraðili byggir meðal annars á því að rekstrarfyrirkomulag sjóðsins hafi verið ólögmætt, þar hafi verið stunduð ólögmæt lánastarfsemi, ráðgjöf til sóknaraðila og föður hennar hafi verið stórlega gölluð og reglur um óhæði hafi verið brotnar. Aðalkrafa sóknaraðila miðar að því að gera hana eins setta við slit peningamarkaðssjóðsins og ef greitt hefði verið úr honum eftir dagsgengi hlutdeildarskírteina, sem síðast gilti áður en lokað var fyrir innlausn þeirra 6. október 2008. Krafan miðast þannig við að sóknaraðili hafi á þeim degi, sem gengið var síðast skráð, átt tilkall til fjármuna úr peningamarkaðssjóðnum miðað við það gengi og að hún hafi orðið af hluta þeirra fjármuna. Krafan tekur þannig mið af þeirri ávöxtun sem fjármunir hennar fengu í sjóðnum. Þessi málatilbúnaður samræmist ekki framangreindum málsástæðum, sem taka mið af því að ekki hefði átt að verða af kaupum hennar á hlutdeildarskírteinunum. Sóknaraðili hefur þannig ekki sýnt fram á hvernig framangreindar málsástæður geti rennt stoðum undir að hún eigi rétt til bóta vegna tjóns, sem tekur mið af framangreindum mismun sem aðalkrafan byggist á. Breytir framlögð matsgerð sem aflað var undir rekstri málsins í héraði ekki þeirri niðurstöðu. Gildir þetta einnig um allar varakröfur sóknaraðila.

12 Sóknaraðili byggir jafnframt á því að varnaraðili hafi gerst sekur um markaðsmisnotkun, gengisskráning hafi verið röng, mati á verðmæti undirliggjandi eigna hafi verið handstýrt og jafnræðis ekki gætt þar sem of seint hafi verið tekin ákvörðun um að loka fyrir innlausn bréfanna. Sóknaraðili byggir þannig á þeirri málsástæðu að gengi hlutdeildarskírteina hafi verið of hátt skráð hjá sjóðnum og hefur sóknaraðili ekki skýrt hvernig þessi málsástæða samræmist aðalkröfu hennar um að við innlausn bréfanna 28. október 2008 hefði borið að miða við síðast skráða gengi bréfanna. Gildir það einnig þótt miðað sé við innlausnargengið 29. september 2008 eins og fjórða og fimmta varakrafa sóknaraðila byggjast á. Hugsanleg mismunun eigenda hlutdeildarskírteina í aðdraganda þess að lokað var fyrir innlausn bréfanna getur heldur aldrei staðið til þess að sóknaraðili teljist eiga tilkall til að fá greidda sömu fjárhæð og aðrir kunna ranglega að hafa fengið, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 726/2009.

13 Fyrsta varakrafa sóknaraðila byggist á því að loka hefði átt fyrir innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum um miðjan ágúst 2008 en þá hefði góðum og gegnum sjóðsstjóra átt að vera ljóst að margvíslegar ytri aðstæður sköpuðu töluverða hættu á ójafnræði hlutdeildarskírteinishafa. Þannig hafi skuldatryggingarálag á íslenskar fjármálastofnanir hækkað, einn af stærstu skuldurum peningamarkaðssjóðsins, Eimskipafélag Íslands hf., hafi lent í miklum áföllum og áhlaup hafi hafist á sjóðinn. Sóknaraðili kveður kröfuna byggjast á niðurstöðu matsmanns um að endurgreiðsluhlutfallið hefði verið um 95% um miðjan ágúst í stað 68,8% eins og reyndin varð. Í matsgerðinni kemur fram að matsmaðurinn taldi mjög erfitt, nánast ómögulegt, að reikna út með nokkurri vissu hvað hefði verið hægt að greiða út úr peningamarkaðssjóðnum ef lokað hefði verið fyrir viðskipti fyrr en gert var. Hann hafi því „einfaldlega tekið miðgildi ágústmánaðar miðað við lokastöðu júlí og ágúst“. Niðurstaða matsmannsins um eitthvert ákveðið tölugildi á mögulegu útgreiðsluhlutfalli, hefði verið lokað fyrir viðskiptin með hlutdeildarskírteini á tilteknum dögum, sé því „aðeins talnaæfing en ekki nein sannindi“. Framsettar viðmiðunartölur gefi vissar vísbendingar án þess að taka megi þær bókstaflega. Með skírskotun til þessarar forsendu matsmannsins verður sóknaraðili ekki talinn hafa fært fram sönnur fyrir því að endurgreiðsluhlutfall hefði verið 95% ef lokað hefði verið fyrir innlausn hlutdeildarskírteinanna um miðjan ágúst.

14 Önnur varakrafa sóknaraðila miðar að því að gera hana jafnsetta og ef hún hefði selt öll hlutdeildarskírteini sín í peningamarkaðssjóðnum 31. mars 2008. Sóknaraðili byggir á því að alla tíð hafi því verið haldið fram að sjóðurinn fjárfesti í öruggum verðbréfum. Í lok mars hafi allar slíkar eignir verið seldar og hafi eftir það aðeins 0,1 – 0,7% eigna sjóðsins verið ríkisskuldabréf og bréf sveitarfélaga. Ekki verður fallist á með sóknaraðila að það að Landsvaki hf. kynnti ekki í lok mars 2008 þessa ákvörðun um sölu ríkistryggðra bréfa eða að öðru leyti um breytta samsetningu eigna sjóðsins, leiði til þess að sóknaraðila beri bætur sem samsvari því að hún hefði selt öll bréf sín í beinu framhaldi af slíkri tilkynningu. Með öllu er ósannað að sóknaraðili hefði brugðist við með þeim hætti, auk þess sem ætla má að fleiri eigendur hlutdeildarskírteina í sjóðnum hefðu þá brugðist eins við, sem væntanlega hefði haft áhrif á markaðsverð undirliggjandi eigna.

15 Þriðja varakrafa sóknaraðila byggist, eins og varakrafa sóknaraðila, á því að loka hefði átt fyrir innlausn hlutdeildarskírteina í sjóðnum um miðjan ágúst 2008. Er í henni miðað við að endurgreiðsluhlutfallið hefði þá orðið 83,8% og segir sóknaraðili að með því hafi hún tekið tillit til ákveðinnar lækkunar á markaðsverði eigna sjóðsins. Verður ekki fallist á að sóknaraðila hafi tekist að færa fram sönnur fyrir framangreindu endurgreiðsluhlutfalli.

16 Samkvæmt framansögðu hefur sóknaraðili ekki sýnt fram á að hún hafi orðið fyrir tjóni vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi varnaraðila. Verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfum sóknaraðila því staðfest.

17 Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Málskostnaður fellur niður.