829/2019

Útdráttur

Á höfðaði mál gegn Í og krafðist þess í fyrsta lagi að viðurkennt yrði með dómi að skipunartími hennar sem skólameistara fjölbrautaskóla hefði framlengst til fimm ára, frá 1. janúar 2020 að telja og í öðru lagi að ákvörðun ráðherra þess efnis að embætti skólameistara yrði auglýst laust til umsóknar frá og með 1. janúar 2020 yrði felld úr gildi en til vara að viðurkennt yrði að hún hefði verið ólögmæt. Í dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ráðherra hefði tilkynnt Á símleiðis 30. júní 2019 að auglýsa ætti embættið laust til umsóknar. Þá var einnig fallist á með héraðsdómi að um fullnægjandi tilkynningu samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga nr. 70/1996 hafi verið ræða og að hún hefði þannig borist Á áður en frestur samkvæmt ákvæðinu var liðinn. Jafnframt var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákvörðun ráðherra um að auglýsa embætti skólameistara laust til umsóknar væri ekki stjórnvaldsákvörðun og að hún hefði verið byggð á málefnalegum sjónarmiðum að undangenginni fullnægjandi rannsókn. Var Í því sýknað af öllum kröfum Á.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. desember 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 3. desember 2019 í málinu nr. E4684/2019.

2 Áfrýjandi krefst þess í fyrsta lagi að viðurkennt verði með dómi að skipunartími hennar í embætti skólameistara Fjölbrautaskóla Vesturlands hafi framlengst til fimm ára frá 1. janúar 2020 til 31. desember 2025 og í öðru lagi að ákvörðun mennta og menningarmálaráðherra, sem tilkynnt var um með bréfi dagsettu 30. júní 2019 og borist hafi áfrýjanda með ábyrgðarbréfi 4. júlí 2019, þess efnis að embætti skólameistara yrði auglýst laust til umsóknar frá og með 1. janúar 2020, verði felld úr gildi. Til vara krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði að ákvörðunin hafi verið ólögmæt. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar.

Málsatvik

4 Áfrýjandi var í desember 2014 skipuð skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi til fimm ára frá 1. janúar 2015 að telja. Hinn 30. júní 2019 tók menntamálaráðherra ákvörðun um að embættið skyldi auglýst laust til umsóknar, sbr. 2. mgr. 23. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í ákvæðinu segir að hafi maður verið skipaður í embætti samkvæmt 1. mgr. sömu greinar, en þar er mælt fyrir um að embættismenn skuli skipaðir tímabundið til fimm ára í senn nema annað sé tekið fram í lögum, skuli honum tilkynnt eigi síðar en sex mánuðum áður en skipunartími hans rennur út hvort embættið verði auglýst laust til umsóknar. Sé það ekki gert framlengist skipunartími hans í embætti sjálfkrafa um fimm ár.

5 Í málinu er ágreiningur um það hvenær áfrýjandi fékk vitneskju um framangreinda ákvörðun ráðherra. Byggir stefndi á því að áfrýjandi hafi verið upplýst um hana í samtali sem óumdeilt er að ráðherra átti við hana í síma sunnudaginn 30. júní 2019. Þá hafi bréf þessa efnis verið boðsent áfrýjanda þennan sama dag. Áfrýjandi hafnar þessu. Staðhæfir hún að henni hafi ekki verið tilkynnt um að auglýsa ætti embætti skólameistara fyrr en að kvöldi 1. júlí 2019 þegar henni hafi borist tölvupóstur frá staðgengli ráðuneytisstjóra þar sem það kom fram. Í fyrrgreindu samtali hafi ráðherra eingöngu talað um að hún hefði hug á að auglýsa embættið en ákvörðun um það hefði ekki verið tekin. Er atvikum sem lúta að þessum þætti málsins nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi.

6 Í samræmi við það sem að framan er rakið reisir áfrýjandi kröfugerð sína í málinu aðallega á því að henni hafi ekki verið tilkynnt um þá ákvörðun ráðherra að auglýsa ætti embætti skólameistara laust til umsóknar frá 1. janúar 2020 að telja fyrr en eftir að frestur til þess samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga nr. 70/1996 var liðinn. Þá teflir áfrýjandi fram þeim rökum fyrir kröfum sínum að ákvörðunin hafi verið ólögmæt, óháð því hvenær hún var birt henni. Um hafi verið að ræða stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og ráðherra því borið að haga málsmeðferð í samræmi við ákvæði laganna og óskráðar meginreglur stjórnsýsluréttar. Það hafi ekki verið gert. Vísar áfrýjandi í þeim efnum einkum til þess að ráðherra hafi tekið ákvörðun sína án þess að rannsaka málið með fullnægjandi hætti og gefa áfrýjanda kost á andmælum. Þá hafi ákvörðunin ekki stuðst við málefnaleg sjónarmið og meðalhófs ekki verið gætt. Loks er á því byggt að jafnvel þótt ákvörðunin teldist ekki vera stjórnvaldsákvörðun hafi ráðherra verið bundin af óskráðum meginreglum stjórnsýsluréttar við töku hennar og meðferð málsins en af því leiði að brotið hafi verið á rétti áfrýjanda með framangreindum hætti. Stefndi hafnar öllum málsástæðum áfrýjanda.

7 Um málsatvik og málsástæður vísast að öðru leyti til hins áfrýjaða dóms og þar er með viðhlítandi hætti gerð grein fyrir því sem fram kom við skýrslutökur af aðilum og vitnum.

Niðurstaða

8 Tilgreining á dómkröfum áfrýjanda í hinum áfrýjaða dómi er hvorki í samræmi við kröfugerð hennar samkvæmt héraðsdómsstefnu né önnur gögn málsins. Snýr misræmið nánar tiltekið að varakröfu áfrýjanda um viðurkenningu á ólögmæti hinnar umdeildu ákvörðunar menntamálaráðherra 30. júní 2019 en hennar er ekki getið í stefnunni. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var ekkert að þessu vikið en kröfugerð hagað til samræmis við það sem greinir í héraðsdómi. Svo sem fram er komið er kröfugerð áfrýjanda meðal annars reist á því að ákvörðunin hafi verið ólögmæt og því beri að fella hana úr gildi. Verður að þessu virtu litið svo á að uppfyllt hafi verið skilyrði 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála fyrir því að krafan kæmist að í héraði.

9 Með 1. mgr. 23. gr. laga nr. 70/1996 var horfið frá þeirri meginreglu eldri laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að embættismenn væru skipaðir ótímabundið og lögfest ný meginregla um tímabundna skipun þeirra til fimm ára í senn. Svo sem fram er komið var samhliða þessu tekin upp sú skipan að skipunartími embættismanns framlengist sjálfkrafa um fimm ár sé honum ekki tilkynnt um það eigi síðar en sex mánuðum áður en yfirstandandi skipunartími hans rennur út að embættið verði auglýst laust til umsóknar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Til samræmis við þetta er kveðið á um það í 6. tölulið 25. gr. laganna að sé maður skipaður eða settur í embætti skuli hann gegna því þar til skipunartími hans samkvæmt 23. gr. er runninn út, nema ákvæði 2. mgr. sömu greinar eigi við.

10 Með vísan til forsendna héraðsdóms er staðfest sú niðurstaða hans að áfrýjanda hafi í fyrrgreindu samtali, sem menntamálaráðherra átti við hana 30. júní 2019, verið tilkynnt um þá ákvörðun ráðherra að auglýsa embætti skólameistara Fjölbrautaskóla Vesturlands laust til umsóknar. Þá er einnig fallist á með héraðsdómi að um fullnægjandi tilkynningu samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga nr. 70/1996 hafi verið að ræða en af því leiðir að áfrýjandi fékk vitneskju um hana áður en frestur samkvæmt ákvæðinu var liðinn. Í samræmi við vandaða stjórnsýsluhætti var áfrýjanda jafnframt send skrifleg tilkynning um þetta.

11 Gera verður þá kröfu þegar ákvörðun er tekin um að auglýsa embætti laust til umsóknar við framangreindar aðstæður að hún sé reist á málefnalegum sjónarmiðum og uppfylli þannig áskilnað sem felst í réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Aftur á móti verður litið svo á að það stjórnvald sem skipar í embætti hafi talsvert svigrúm innan þessara marka til að nýta þá skýru lagaheimild sem hér um ræðir.

12 Í ljósi meginreglu laga nr. 70/1996 um tímabundinn skipunartíma embættismanna getur embættismaður ekki haft réttmætar væntingar til þess að skipun hans vari lengur en mælt er fyrir um í skipunarbréfi. Má þá einu gilda hversu oft heimildin í 2. mgr. 23. gr. laganna til að auglýsa embætti laust til umsóknar hefur verið nýtt.

13 Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með skírskotun til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda. Hinn áfrýjaði dómur verður því staðfestur.

14 Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.