17/2019

Útdráttur

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um forsjá dætra A og B og um meðlag. Að virtu því að umgengni A við dætur hans á þeim tíma sem liðið hefði frá uppkvaðningu héraðsdóms hefði ekki gengið sem skyldi var það niðurstaða Landsréttar að það aðlögunarferli sem mælt væri fyrir um í héraðsdómi hæfist að nýju og yrði fyrst um sinn undir eftirliti sérfræðings í málefnum barna, sbr. 4. mgr. 47. gr. barnalaga.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur sem sérfróður meðdómandi.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. janúar 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 14. desember 2018 í málinu nr. E[...]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að honum verði dæmd forsjá barna aðila, þeirra G, F, E, D og C, og að lögheimili þeirra verði hjá honum, til vara að honum verði dæmd forsjá þriggja yngstu barnanna, þeirra E, D og C, og lögheimili þeirra verði hjá honum, að því frágengnu að forsjá barnanna verði dæmd sameiginleg og lögheimili þeirra verði hjá áfrýjanda en ella að forsjá verði dæmd sameiginleg og lögheimili hluta barnanna verði hjá honum. Jafnframt krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða einfalt meðlag með þeim börnum sem fá lögheimili hjá áfrýjanda frá uppkvaðningu dóms að telja og til fullnaðs 18 ára aldurs hvers þeirra og að kveðið verði á um inntak umgengnisréttar barna og þess foreldris sem ekki fer með forsjá og/eða lögheimili þeirra. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Stefnda krefst staðfestingar héraðsdóms, en að ákvarðað verði inntak umgengni áfrýjanda við stúlkurnar. Þá krefst stefnda málskostnaðar í Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt. Niðurstaða

4 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var undir rekstri málsins í héraði dómkvaddur sérfróður maður til að leggja mat á hæfni aðilanna til að fara með forsjá dætra þeirra. Var það niðurstaða matsmanns að forsjá stúlknanna eða lögheimili ætti að vera hjá stefndu enda væru grunntengsl milli þeirra sterk en þau væru veik á milli áfrýjanda og stúlknanna. Visst rótleysi sem hefði einkennt stefndu eftir skilnað hennar og áfrýjanda væri þó ákveðið áhyggjuefni. Var þar um einkum vísað til tíðra búferlaflutninga hennar á þessum tíma. Í ítarlegri yfirmatsgerð sálfræðinganna J og K, sem áfrýjandi aflaði eftir að dómur gekk í héraði og lá fyrir 20. júní 2019, lýstu matsmenn sig sammála þeirri niðurstöðu í undirmati að forsjá stúlknanna væri betur falin stefndu, en áfrýjanda. Fyrri saga um rótleysi stefndu væri þó áhyggjuþáttur „og það yrði slæmt fyrir stúlkurnar að þurfa að skipta aftur um umhverfi og skóla eins og var áður en hún flutti á [...]“.

5 Fyrir liggur að stefnda flutti með dætur málsaðila frá [...] til Reykjavíkur rúmum mánuði eftir að yfirmatsgerð lá fyrir. Í skýrslu sinni fyrir Landsrétti skýrði J svo frá að yfirmatsmenn hefðu rætt þessa nýju stöðu og verið sammála um að hún breytti ekki því mati þeirra að stefnda væri hæfari en áfrýjandi til að hafa forsjá dætra þeirra með höndum.

6 Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en inntak umgengni.

7 Svo sem rakið er í héraðsdómi tók ákvæði hans um umgengni áfrýjanda við dætur sínar mið af því í ljósi aðstæðna og fyrirliggjandi matsgerðar að um stigskipt aðlögunarferli yrði að ræða sem hæfist með stuttum samfundum þeirra. Þeir ættu síðan að lengjast stig af stigi samhliða styrkari tengslum og vaxandi öryggi í samskiptum. Skyldi fyrsti samfundur feðginanna verða 28. desember 2018 frá klukkan 13 til 17 á stað sem málsaðilar kæmu sér saman um á [...] eða í nágrenni. Sami háttur skyldi hafður á 26. janúar 2019 og síðan mánaðarlega síðasta laugardag í hverjum mánuði svo framarlega sem aðilar sammæltust ekki um að stíga næsta skref í aðlögunarferlinu, þó eigi lengur en til og með 28. september 2019. Þaðan í frá skyldi umgengni aukin á tilgreindan hátt.

8 Engin rýmkun hefur orðið á umgengni áfrýjanda við dætur hans á þeim tíma sem liðinn er frá uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms. Þá liggur fyrir að umgengni hefur ekki gengið sem skyldi og greinir málsaðila á um ástæður þess. Kemur fram í yfirmatsgerð að staðan sé orðin þannig að stúlkurnar lýsi því allar að þær vilji ekki hitta föður sinn í umgengni og málið sé því orðið afar flókið og erfitt. Ekki verði séð hvernig hægt sé að láta umgengni ganga nema báðir foreldrar láti af heift sinni í garð hvort annars og semji um umgengni. Matsmenn geti ekki komið með beinar ráðleggingar um umgengni en þó er mælt með því að foreldrar fái aðstoð fagmanna við að sinna umgengni við föður og að móðir sé ekki viðstödd. Í vitnisburði fyrir Landsrétti lýsti yfirmatsmaður því áliti sínu að aðilar væru í reynd enn á byrjunarreit og áform um rýmkun á umgengni væru að svo stöddu ekki inni í myndinni.

9 Í 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sem veitt var lagagildi hér á landi með lögum nr. 19/2013, er mælt svo fyrir að það sem barni er fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir, dómstólar eða stjórnvöld gera ráðstafanir sem varða börn. Til samræmis við þetta er kveðið á um það í 6. mgr. 47. gr. barnalaga nr. 76/2003 að þótt inntak umgengnisréttar hafi verið ákveðið með dómi hafi sýslumaður sömu heimildir til að breyta þeirri skipan og hefði hún verið ákveðin með úrskurði hans en slík breyting er samkvæmt 5. mgr. sömu greinar bundin við að hún sé barni fyrir bestu.

10 Samkvæmt 5. mgr. 34. gr. barnalaga ber dómara í ágreiningsmáli um forsjá eða lögheimili barns, að kröfu annars foreldris eða beggja, að kveða á um inntak umgengnisréttar barns og foreldris. Eftir 1. mgr. 46. gr. sömu laga á barn rétt á að umgangast með reglubundnum hætti það foreldra sinna sem það býr ekki hjá, enda sé það ekki andstætt hagsmunum þess. Þá kemur fram í 4. mgr. 47. gr. laganna, svo sem þeim var breytt með lögum nr. 61/2012, að þegar sérstök ástæða er til geti sýslumaður mælt svo fyrir í úrskurði að umgengni skuli fara fram undir eftirliti sérfræðings í málefnum barna. Í athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum nr. 61/2012 kemur meðal annars fram að gert sé ráð fyrir að sýslumaður geti almennt falið sérhæfðum starfsmönnum embættisins eða tilteknum aðilum að annast fast þetta verkefni eða tilnefnt þann sérfræðing sem heppilegastur yrði talinn í einstaka máli. Leggja beri áherslu á að hlutverk eftirlitsaðila sé einungis að fylgjast með og leiðbeina ef þörf krefur. Ákvæði þetta gildir um ákvörðun dómara um umgengni, sbr. 5. mgr. 34. gr. barnalaga.

11 Með vísan til þess sem að framan er rakið er það niðurstaðan að rétt sé að það aðlögunarferli sem mælt var fyrir um í hinum áfrýjaða dómi hefjist að nýju en nú og fyrst um sinn undir eftirliti sérfræðings í málefnum barna, sem tilnefndur skal af sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, og með þeirri aðstoð hans sem möguleg er lögum samkvæmt, sbr. 4. mgr. 47. gr. barnalaga. Skal um þetta og tilhögun umgengni að öðru leyti fara svo sem í dómsorði greinir.

12 Rétt er að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar segir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en inntak umgengni áfrýjanda, A, við dætur sínar.

Umgengni áfrýjanda við dætur sínar G, F, E, D og C skal frá október 2019 til og með apríl 2020 fara fram síðasta laugardag í hverjum mánuði á höfuðborgarsvæðinu undir eftirliti sérfræðings í málefnum barna. Ber stefndu að mæta með stúlkurnar á þann stað sem málsaðilar hafa komið sér saman um en ekki dvelja þar meðan á umgengni stendur. Laugardaginn 26. október og laugardaginn 30. nóvember 2019 skal umgengni standa yfir frá klukkan 13 til 15 en eftir það til og með 25. apríl 2020 frá klukkan 13 til 17. Þaðan í frá og til og með 20. september 2020 skal umgengni vera án eftirlits og standa frá klukkan 11 til 19 en að öðru leyti skal henni hagað með sama hætti og áður. Að þessum tíma liðnum skulu stúlkurnar dvelja með áfrýjanda síðustu helgina í hverjum mánuði, frá föstudegi eftir skóla til sunnudagskvölds. Um jól og áramót skal umgengni vera frá hádegi 29. desember til hádegis 2. janúar annað hvert ár, fyrst um áramót 2020/2021, og frá hádegi 22. til hádegis 26. desember annað hvert ár, fyrst árið 2021. Umgengni um páska skal vera fjórir sólarhringar annað hvert ár, fyrst árið 2021 og skal tímasetning páskaumgengni ákveðin eigi síðar en 1. febrúar hvert ár. Ef aðilar ná ekki samkomulagi um tímasetningu páskaumgengni skal áfrýjandi ákveða hana árið 2021, stefnda árið 2022 og svo til skiptis árlega. Sumarumgengni skal vera fjórar vikur, fyrst árið 2021, sem skipta má í tvennt, á tímabilinu 15. júní til 15. ágúst, og skal tímasetning sumarumgengni ákveðin eigi síðar en 1. apríl hvert ár. Ef aðilar ná ekki samkomulagi um tímasetningu sumarumgengni skal stefnda ákveða hana árið 2021, áfrýjandi árið 2022 og svo til skiptis árlega. Regluleg helgarumgengni samkvæmt framansögðu fellur niður í desember og þegar umgengni er um páska.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, B, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 700.000 krónur.