340/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir heimilisofbeldi og brot gegn barnaverndarlögum með því að hafa á sameiginlegu heimili sínu, móður sinnar, fósturföður og systkina, ráðist að fósturföður sínum, en systir ákærða hafi setið á meðan við hlið föður síns, fósturföður X, og orðið vitni að þeim átökum. Í ákæru var háttsemi X talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi Landsréttar kom fram að ákæra lyti ekki að endurtekinni háttsemi eins og vísað væri til í 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og lögskýringargögnum með því ákvæði. Þá teldist sú háttsemi sem X væri gefin að sök hvorki alvarleg í skilningi ákvæðisins né þannig að hún yrði heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga eða 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Var X sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 6. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands 28. mars 2019 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu en til vara að refsing hans verði milduð.

Niðurstaða

4 Með ákæru í máli þessu er ákærða gefið að sök heimilisofbeldi og brot gegn barnaverndarlögum 7. febrúar 2018 með því að hafa á sameiginlegu heimili sínu, móður sinnar, fósturföður og systkina, ráðist að fósturföður sínum þar sem hann sat í sófa í stofu hússins, gripið með báðum höndum í föt hans, yfir brjóstkassa og þrýst honum niður í sófann með þeim afleiðingum að hann hlaut eymsli í bringubeini og brjóstkassa og verk í hægri öxl. Meðan á þessu hafi staðið hafi sex ára gömul systir ákærða setið við hlið föður síns, fósturföður ákærða, og orðið vitni að þeim átökum sem að framan greinir. Er háttsemin í ákæru talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 23/2016 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 3. gr. laga nr. 52/2009.

5 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram hefur ákærði hafst við í bílskúr við heimili fjölskyldunnar frá [...] aldri og liggur fyrir að stirð samskipti hafa verið með þeim fósturfeðgum. Kvöldið sem um ræðir voru ákærði og móðir hans saman á námskeiði en að því loknu bauð hún honum að koma inn til að borða kvöldmat. Fram kom hjá ákærða fyrir héraðsdómi að lítið matarkyns hafi verið í ísskápnum en hann hafi þó fundið þar átekinn pakka með pylsubrauði sem hann hafi fengið sér að borða af. Ágreiningslaust er að meðan ákærði mataðist í eldhúsinu sat brotaþoli í sófa í stofu og kom þaðan á framfæri athugasemdum við hann sem lutu að því að ákærði ætti að sjá um matarinnkaup sín sjálfur. Brotaþoli lýsti því svo fyrir héraðsdómi að hann hefði spurt ákærða hvort hann hefði ekki efni á að kaupa sér sjálfur mat enda hafi hann talið að ákærði ætti að geta séð fyrir sér sjálfur. Ákærði kvaðst hafa gefið þessu lítinn gaum í fyrstu en brotaþoli hefði haldið „þessu tuði áfram“. Er framburður þeirra á einn veg um að ákærði hafi því næst gengið að brotaþola þar sem hann sat í sófanum og tekið um föt hans. Brotaþoli lýsti því svo fyrir héraðsdómi að ákærði hefði tekið í bol sem hann hefði klæðst og síðan um hendur hans og haldið honum þannig í tvær til þrjár mínútur og hefði hann reynt að spyrna á móti en svo látið af því. Ákærði kannaðist ekki við að hafa þrýst brotaþola niður í sófann, eins og í ákæru greinir, og hafnaði því að um eiginleg átök hefði verið að ræða. Hann kvaðst hafa gripið í peysu brotaþola til að ná athygli hans „og klára að segja honum bara að ég vilji að hann hætti að skipta sér af mér“. Brotaþoli hefði hins vegar brugðist við þessu með því að ýta honum frá sér. Móðir ákærða kvaðst hafa setið við hlið brotaþola er þetta gerðist. Hún lýsti atvikinu svo að ákærði hefði tekið um hendur brotaþola og haldið honum niðri í smástund en brotaþoli hefði spyrnt á móti. Hún kvað brotaþola hafa verið með „leiðindatuð og taut“ vegna þess að hún hefði boðið ákærða í mat og haldið því áfram eftir að ákærði reiddist og ýtti honum niður í sófann.

6 Undir rannsókn málsins hjá lögreglu gaf [...] ára gömul systir ákærða, dóttir brotaþola, skýrslu fyrir héraðsdómi sem tekin var í Barnahúsi, sbr. alið 1. mgr. 59. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Við skýrslugjöfina var þess ekki gætt að kynna stúlkunni að hún gæti skorast undan vitnaskyldu á grundvelli bliðar 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008 eins og skylt var, sbr. 6. mgr. 122. gr. sömu laga. Hefur það áhrif á sönnunargildi skýrslunnar en heimilt er þó að leggja hana til grundvallar við sönnunarmat um atvik ákærða í hag og til fyllingar öðru því sem fram er komið í málinu, sbr. dóm Hæstaréttar 17. september 2020 í máli nr. 54/2019. Í skýrslunni lýsti stúlkan því að hún hefði setið í sófanum þegar ákærði hefði komið þar að og látið brotaþola „svona leggjast í sófann og svo ýtti hann honum bara … og pabbi rykkti eitthvað svona til að toga sig upp en [ákærði] ýtti honum aftur til baka“. Við þetta hefði rifnað rennilás á peysu brotaþola og „það kom smá svona blóð“. Er það síðastnefnda í samræmi við það sem kemur fram í skýrslu lögreglumanna sem komu á vettvang að brotaþoli hafi verið með minni háttar blæðandi áverka undir nefi vinstra megin.

7 Í hinum áfrýjaða dómi er rakið efni læknabréfs vegna komu brotaþola á sjúkrahús daginn eftir atvikið og endurkomu sex vikum síðar. Er lýsing áverka í ákæru byggð á því sem þar kemur fram, þó þannig að áverkar sem ákærða er gefið að sök að hafa valdið brotaþola eru eymsli í bringubeini og brjóstkassa og verkur í öxl. Er sú lýsing alfarið byggð á frásögn brotaþola en ekki getið um sýnilega áverka, svo sem tveggja cm klórfar á kvið og eins cm klórfar á vinstri nasavæng, sem lýst er í læknabréfi.

8 Sem að framan greinir er háttsemi ákærða í ákæru talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Er efni þessara ákvæða rakið í hinum áfrýjaða dómi og gerð grein fyrir lögskýringargögnum með því fyrrgreinda. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpi með því ákvæði er það gert að skilyrði að háttsemi sé endurtekin eða alvarleg svo að hún verði refsiverð samkvæmt ákvæðinu. Með því að háttsemi sé endurtekin er vísað til þess að hún hafi staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að telja megi að viðvarandi ógnarástand hafi skapast. Segir þó að ekki sé útilokað að einstakt brot geti fallið undir ákvæðið ef það nær tilteknu alvarleikastigi. Minni háttar brot sem ekki nái því stigi geti eftir sem áður varðað við vægari refsiákvæði eins og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

9 Eins og fyrr greinir er háttsemi ákærða í ákæru lýst svo að hann hafi gripið með báðum höndum í föt brotaþola, yfir brjóstkassa og þrýst honum niður í sófa. Sem að framan greinir kvaðst ákærði hafa gert þetta til að fá brotaþola til að hlusta á sig en hann hefði viljað eiga við hann orðastað vegna þess sem á undan var gengið. Af vitnisburði brotaþola, móður ákærða og systur verður ráðið að brotaþoli hafi stympast við meðan á þessu stóð. Í ákæru er lýst áverkum sem brotaþoli hafi að sögn hlotið af þessu og voru þeir smávægilegir. Samkvæmt framangreindu lýtur ákæra ekki að endurtekinni háttsemi eins og vísað er til í 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga og lögskýringargögnum með því ákvæði. Þá telst sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök hvorki alvarleg í skilningi ákvæðisins né þannig að hún verði heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga eða 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvalds í málinu.

10 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi er felldur á ríkissjóð.

11 Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef M. A-kk-ef lögmanns, 775.136 krónur.