316/2019

Útdráttur

Með erfðaskrá sinni arfleiddu hjónin C og D B að nánar tilgreindum eignum sem voru taldar upp í fjórum liðum sem merktir voru með bókstöfunum AD. Í erfðaskránni var jafnframt að finna handritaða áritun um að auk innbús ætti B að erfa „peninga/verðbr.“. Við áritunina voru upphafsstafir þeirra hjóna og tveggja vitundarvotta. A höfðaði mál á hendur B og krafðist þess annars vegar að við skipti á dánarbúi þeirra hjóna yrði öllum þeim eignum sem ekki væru sérstaklega tilgreindar í erfðaskránni skipt jafnt á milli lögerfingja og hins vegar að handskrifaða viðbótin yrði virt að vettugi. Landsréttur vísaði fyrri hluta kröfu A frá héraðsdómi án kröfu með vísan til dliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991, þar sem ekki voru tilgreindar þær eignir sem A taldi að skipta ætti jafnt á milli lögerfingja. Þá féllst Landsréttur ekki á að hin handskrifaða áritun á erfðaskrána fæli í sér slíkan annmarka að hún uppfyllti ekki skilyrði 40. og 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Erfðaskráin var undirrituð af arfleifendum og vottuð af tveimur óvilhöllum vottum sem staðfestu fyrir héraðsdómi að hin handskrifaða áritun hefði verið gerð samtímis því að erfðaskráin var undirrituð. Var síðari hluta kröfu A því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 29. apríl 2019 en kærumálsgögn bárust réttinum 9. maí. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. apríl 2019 í málinu nr. Q[…]/2018 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að við skipti á dánarbúi C yrði öllum þeim eignum sem ekki væru sérstaklega tilgreindar í erfðaskrá hennar frá 15. október 2003 skipt jafnt á milli lögerfingja og að handskrifuð viðbót við erfðaskrána þar sem segi „auk peninga/verðbr.“, yrði virt að vettugi. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991, um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og kröfur hans fyrir héraðsdómi verði teknar til greinar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Sakarefni málsins varðar efni erfðaskrár C og D frá 15. október 2003. Með erfðaskránni arfleiddu þau hjón varnaraðila að nánar tilgreindum eignum sem voru taldar upp í fjórum liðum sem merktir voru með bókstöfunum AD. Nánar tiltekið var þar um að ræða samkvæmt A-x-x sumarbústaðinn „[…]“ í landi […], ásamt tveimur geymslum og fjórðungshlut af óskiptri jörðinni […]. Samkvæmt Blið fasteign að […], Clið bifreiðin […] og loks samkvæmt Dlið allt innbú. Í erfðaskránni var að finna handritaða áritun við Dlið um að auk innbús ætti varnaraðili að erfa „peninga/verðbr.“.

5 Erfðaskráin var undirrituð af C og D og undir arfleiðsluvottorð rituðu tveir vitundarvottar, lögmaður varnaraðila og E. Við orðin „peninga/verðbr.“, sem voru eins og fyrr greinir handskrifuð við Dlið erfðaskrárinnar, eru upphafsstafir þeirra hjóna, og vitundarvottanna tveggja.

Niðurstaða

6 Í fyrri hluta kröfugerðar sinnar krefst sóknaraðili þess að við skiptin á dánarbúi C verði „öllum þeim eignum sem ekki eru sérstaklega tilteknar í erfðaskránni frá 2003 skipt jafnt á milli lögerfingja“ hennar. Þá er þess krafist að „litið verði fram hjá handskrifaðri viðbót á erfðaskrána sem tilgreinir „peninga/verðbr.““. Ágreiningur ríkir meðal annars um hvort fyrrgreind áritun um „peninga/verðbr.“ í erfðaskránni uppfylli skilyrði 40. og 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962 og hvaða skilning beri að leggja í orðið „peninga“.

7 Fyrri hluti kröfugerðar sóknaraðila er þeim annmarka háður að þar er ekki að finna tilgreiningu á þeim eignum sem krafist er að skipt verði jafnt á milli lögerfingja. Þótt sóknaraðili kunni að eiga réttindi sem lögerfingi C er ekki sjálfgefið að þau eigi við um allar aðrar eignir dánarbúsins en sérstaklega hafa verið tilgreindar í umræddri erfðaskrá. Samkvæmt því hefði sóknaraðili þurft að tilgreina sérstaklega í kröfu sinni þær eignir sem hann telur að skipta eigi jafnt á milli lögerfingja C. Það hefur hann ekki gert og er því óhjákvæmilegt að vísa þessum hluta kröfu sóknaraðila frá héraðsdómi án kröfu með vísan til dliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991. 8 Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. erfðalaga skal erfðaskrá vera skrifleg og skal arfleifandi undirrita hana eða kannast við undirritun sína fyrir notario publico (lögbókanda) eða tveimur vottum. Í 41. gr. er kveðið á um hæfi votta og í 42. gr. er mælt fyrir um hvað eigi að koma fram í vottorði. Fyrir liggur að erfðaskráin er undirrituð af arfleifendum og vottuð af tveimur óvilhöllum vottum. Þar lýsa þeir því yfir, að arfleifendur hafi ritað nöfn sín í þeirra viðurvist, þau hafi verið við góða andlega heilsu og hafi erfðaskráin verið gefin af fúsum og frjálsum vilja og haft að geyma vilja þeirra. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að arfleiðsluvottorðið uppfylli öll skilyrði 42. gr. erfðalaga. Vottarnir komu fyrir héraðsdóm og staðfestu undirritun sína en þar staðfestu þeir jafnframt að umrædd handskrifuð áritun við Dlið erfðaskrárinnar hafi verið gerð samtímis því að erfðaskráin var undirrituð. Af þeim sökum verður ekki fallist á að hin handskrifaða áritun á erfðaskrána feli í sér slíkan annmarka að hún uppfylli ekki skilyrði 40. og 42. gr. erfðalaga. Verður síðari hluta kröfugerðar sóknaraðila um að „litið verði fram hjá“ þessum hluta erfðaskrárinnar við skipti á dánarbúinu því hafnað.

9 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Kröfu sóknaraðila, A, um að við skipti á dánarbúi C verði öllum þeim eignum sem ekki séu sérstaklega tilgreindar í erfðaskrá hennar frá 15. október 2003 skipt jafnt á milli lögerfingja hennar, er vísað frá héraðsdómi.

Kröfu sóknaraðila um að „litið verði fram hjá handskrifaðri viðbót á erfðaskána sem tilgreinir „peninga/verðbréf.““ er hafnað.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, B, 900.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.