164/2021

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa á salerni veitingastaðar haft samræði við A og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar. Í dómi Landsréttar kom fram að X væri einn til frásagnar um það sem gerðist inni á salerninu. Hefði hann verið staðfastur í þeirri frásögn sinni að A hafi komið með honum þangað án þvingunar og að hann hafi hætt kynlífsathöfnum með henni um leið og hann áttaði sig á því að hún væri ekki fær um að taka þátt í kynlífi. Þá lægi fyrir í málinu myndskeið sem sýndi að A var ekki áberandi ölvuð er hún gekk inn á salernið þar sem atvik gerðust. Þótt ekkert lægi fyrir um að samdráttur hafi verið með X og A eða að A hafi nokkurn tíma gefið X til kynna að hún vildi stunda með honum kynlíf hefði ákæruvaldinu ekki tekist að sanna, gegn eindreginni neitun X, að hann hafi gerst sekur um að hafa samræði við A með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar. Var X sýknaður af kröfum ákæruvaldsins og einkaréttarkröfu A vísað frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 2. mars 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá krefst ákærði þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara sýknu af kröfunni en að því frágengnu að krafan verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. maí 2018 til 24. ágúst sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli staðfestingar héraðsdóms um einkaréttarkröfu sína.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Við aðalmeðferð málsins voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi. Þá var spiluð upptaka af myndskeiði úr

öryggismyndavélakerfi skemmtistaðarins [...].

6

Brotaþoli gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins í Landsrétti. Í framburði hennar kom fram að hún hefði ekki farið inn á salerni skemmtistaðarins í þeim tilgangi að stunda kynlíf. Hún kvaðst ekki muna hvað hefði farið henni og ákærða á milli en lýsti því að hann hefði komið upp að henni og tekið um mitti hennar. Hann hefði verið hömlulaus og komið fram við hana eins og hann þekkti hana og mætti snerta hana.

Hún gæti aftur á móti ekki sagt að hún hefði sýnt honum áhuga. Hún hefði ekki tekið inn lyf vegna kvíða og þunglyndis þennan dag þar sem hún hefði óttast að það færi illa með neyslu áfengis. Fyrir þetta atvik hefði hún ekki neytt áfengis í nokkra mánuði.

Hún kvaðst ekki vita hvað hefði valdið minnisleysi hennar umrætt sinn. Þá lýsti hún afleiðingum ætlaðs brots ákærða gegn henni. Ákærði gaf ekki skýrslu fyrir dóminum og við fyrirtöku málsins 1. desember 2021 lýsti verjandi hans því yfir að hann óskaði ekki eftirþví.

7

Atvikum máls og framburði ákærða og vitna í héraði er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

Niðurstaða

8

Ákærði gaf skýrslu hjá lögreglu og greindi þar meðal annars svo frá að hann og brotaþoli hefðu dansað á dansgólfi skemmtistaðarins [...], þar sem hann var aðvinna, og byrjað að kyssast. Ákærði hefði tekið eftir að brotaþoli hefði verið drukkin en hún hefði þó ekki verið í slæmu ástandi. Brotaþoli hefði viljað fara með ákærða og stunda með honum kynlíf og þau þá farið á salerni staðarins. Brotaþoli hefði þar girt niður um sig en um leið og þau hefðu byrjað að stunda kynlíf hefði ákærði áttað sig á því að hún væri ekki í ástandi til þess þar sem hún hefði ekki getað staðið í fæturna. Hann hefði þá hætt við og þau farið fram.

9

Framburður ákærða fyrir héraðsdómi er skilmerkilega reifaður í hinum áfrýjaða dómi.

Þar bar ákærði meðal annars að samdráttur hefði verið með þeim brotaþola á dansgólfi [...] og að hún hefði sagt við hann að þau ættu að fara á salerni staðarins til að „taka þetta aðeins lengra“. Þá greindi hann svo frá að um leið og þau hefðu byrjað að hafa þar kynmök hefði hann áttað sig á því að hún væri ekki í ástandi til þess og hætt við.

10

Framburður ákærða um aðdraganda þess að þau brotaþoli fóru inn á salernið samræmist ekki myndskeiði úr öryggismyndavél staðarins, sem lögregla tók upp á farsíma, en af háttsemi þeirra á því myndskeiði verður ekki ráðið að samdráttur hafi verið með þeim. Þar kemur aftur á móti fram að brotaþoli stefndi í átt frá salerninu þar sem atvik gerðust þegar ákærði tók í handlegg hennar. Hún vísaði snertingu hans á bug en fylgdi honum þó að salerninu er hann benti henni þangað. Ekki verður af myndskeiðinu ráðið hvort þeirra fór á undan inn á salernið en ljóst er að þau komu þaðan út nánast á sama tíma. Á því andartaki hneig brotaþoli nánast samstundis í gólfið en ákærði gekk á brott. Hann leit síðan við í tvígang án þess að huga að henni. 11

Í hinum áfrýjaða dómi er framburði brotaþola og vitna um áfengisneyslu brotaþola umrætt kvöld lýst og fjallað um niðurstöður úr alkóhólrannsókn á blóð- og þvagsýnum úr henni. Kemur þar fram það mat rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði við Háskóla Íslands að etanólstyrkur í blóði brotaþola hafi verið um 1,9‰ um klukkan 3.50 til 4.00 umrædda nótt og að hún hafi samkvæmt því verið ölvuð þegar ætlað brot hafi átt sér stað. Samræmist það framburði brotaþola í héraði þar sem hún mat ölvunarástand sitt um fimm til sex á skalanum 1 til 10, sem og þeim framburði hennar að hún myndi vel allt sem gerðist umrætt kvöld fram til þess tíma er hún og ákærði fóru inn á salernið. Á fyrrnefndu myndbandi virðist brotaþoli ekki mjög ölvuð þegar hún gengur inn á salernið.

12

Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Hið sama greinir í 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í samræmi við það er í 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála kveðið á um að sönnunarbyrði hvíli á ákæruvaldinu um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag. Við sönnunarmat þarf jafnframt að gæta þeirrar meginreglu sem fram kemur í 1. mgr. 109. gr. sömu laga, en samkvæmt henni metur dómur hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, mats- og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn.

13

Í 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 er jafnframt kveðið á um að hvorki megi dæma ákærða fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir né heldur dæma aðrar kröfur á hendur honum. Þó megi sakfella ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staður og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna.

14

Ákærða er samkvæmt ákæru í málinu gefið að sökað hafa haft samræði við brotaþola með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar. Er brot hans heimfært til 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þar sem meðal annars er lögð refsing við því að hafa samræði eða önnur kynferðismök við aðra manneskju með því að notfæra sér að þannig er ástatt um hana að hún geti ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans. Af lögskýringargögnum verður ráðið að með þessu sé einkum vísað til ýmiss konar skammvinnra truflana þolandans, svo sem rænuleysis vegna áfengis- eða fíkniefnaneyslu, svefns eða yfirliðs, enda sé ástandið ekki til komið fyrir tilverknað hins brotlega.

15

Ákærði er einn til frásagnar um það sem gerðist inni á salerninu umrætt sinn. Hefur hann verið staðfastur í þeirri frásögn sinni að brotaþoli hafi komið með honum þangað án þvingunar og að hann hafi hætt kynlífsathöfnum með henni um leið og hann áttaði sig á því að hún væri ekki fær um að taka þátt í kynlífi. Þá liggur fyrir í málinu myndskeið sem sýnir að brotaþoli var ekki áberandi ölvuð er hún gekk inn á salernið þar sem atvik gerðust. Þótt ekkert liggi fyrir um að samdráttur hafi verið með ákærða og brotaþola eða að brotaþoli hafi nokkurn tíma gefið ákærða til kynna að hún vildi stunda með honum kynlíf hefur ákæruvaldinu ekki tekist að sanna gegn eindreginni neitun ákærða að hann hafi gerst sekur um að hafa samræði við brotaþola með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar, eins og í ákæru greinir. Vegna þessa ber að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

16

Eftir þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá héraðsdómi.

17

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

18

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem eru ákveðin að teknu tilliti til virðisaukaskatts eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu brotaþola, A, er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins 1.776.412 krónur greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.300.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns,400.000 krónur.