347/2018

Útdráttur

A krafðist skaðabóta úr hendi Í vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir sem nemandi í húsasmíði þegar stigi, sem hann notaði til að fara niður af þaki húss á vinnusvæði skólans, rann undan honum með þeim afleiðingum að hann féll um þrjá metra niður á malbikað undirlag. Landsréttur taldi að verkstjórn af hálfu kennara í umrætt sinn hefði verið ábótavant og að gera yrði ríkari kröfur til eftirlits og leiðbeiningarskyldu kennara en gerðar yrðu til verkstjóra á grundvelli laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Yrði því að virða kennaranum til vanrækslu að hafa ekki séð til þess að nemendur beittu verklagi sem tryggt gæti öryggi þeirra betur. Var því fallist á skaðabótaskyldu Í á tjóni A. Að teknu tilliti til aldurs og reynslu A, og þeirrar kennslu sem hann hafði fengið, var talið að hann hefði getað gert sér grein fyrir því að hættulegt væri að nota stigann án þess að gerðar væru sérstakar ráðstafanir til þess að hann rynni ekki til. Var hann því látinn bera 1/3 tjóns síns vegna eigin sakar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 11. apríl 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […]. mars 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða sér 8.267.474 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.083.800 krónum frá 25. september 2014 til 25. janúar 2015 og af 8.125.074 krónum frá þeim degi til 7. maí 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 8.267.474 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða sér 7.977.556 krónur með 4,5% ársvöxtum af 1.083.800 krónum frá 25. september 2014 til 25. janúar 2015 og af 7.835.156 krónum frá þeim degi til 7. maí 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 7.977.556 krónum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann þess að dómkrafa áfrýjanda verði lækkuð verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

4 Dómendur í málinu gengu á vettvang við upphaf aðalmeðferðar 8. janúar 2019.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Lýtur ágreiningur málsins að því hvort fella beri skaðabótaskyldu á stefnda vegna tjóns sem áfrýjandi varð fyrir 25. september 2014 þegar stigi, sem hann notaði til að fara niður af þaki húss á vinnusvæði húsasmíðadeildar Fjölbrautaskólans í Breiðholti þar sem hann var nemandi, rann undan honum með þeim afleiðingum að hann féll um þrjá metra niður á malbikað undirlag. Í hinum áfrýjaða dómi er enn fremur gerð grein fyrir skýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi sem og vitnisburði B kennara, sem hafði umsjón með kennslu í umrætt sinn, og C, sem var samnemandi áfrýjanda.

6 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði áfrýjanda og vitnanna B og C. Þá gáfu skýrslu fyrir Landsrétti vitnin D, E, F og G, sem voru öll samnemendur áfrýjanda, en þau gáfu ekki skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði.

Niðurstaða

7 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að hafa megi ákvæði laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og stjórnvaldsfyrirmæla settra á grundvelli þeirra, til hliðsjónar sem lágmarksviðmið um kröfur til aðbúnaðar og öryggis á því svæði sem verklegt nám nemenda við húsasmíðadeild Fjölbrautaskólans í Breiðholti fer fram, sbr. dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2012 í máli nr. 468/2011. Þá er einnig staðfest niðurstaða héraðsdóms um að frágangur stigans hafi verið ófullnægjandi og ekki uppfyllt kröfur framangreindra laga og reglna sem settar hafa verið með stoð í þeim.

8 Héraðsdómur komst að þeirri niðurstöðu að starfsmenn skólans hefðu ekki borið ábyrgð á ófullnægjandi frágangi stigans en við mat á sök starfsmannanna lagði dómurinn til grundvallar framburð kennarans um að ekki hafi átt að nota umræddan stiga til að fara upp og niður af þakinu, heldur vinnupalla sem reistir höfðu verið við báðar langhliðar hússins, og að hann hafi ekki vitað af notkun stigans. Þar sem um stórt vinnusvæði hafi verið að ræða og nemendur hafi verið við mismunandi störf á svæðinu var það ekki metið kennaranum til sakar að hafa ekki orðið var við notkun stigans. Þá taldi dómurinn, að teknu tilliti til aldurs og reynslu áfrýjanda og þeirrar kennslu sem hann hefði hlotið, að slysið yrði að öllu leyti rakið til aðgæsluleysis hans sjálfs. 9 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti báru vitnin D, E og G öll á þann veg að umgangur hefði verið um stigann og nemendur notað hann til að komast upp og niður af þakinu í umrætt sinn. Mundu þau ekki eftir því að kennari hefði gert athugasemd við notkun stigans. Þá kom fram að þau vissu ekki hver hefði reist stigann við húsið. Þessi framburður er í samræmi við framburð vitnisins C sem gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Þrátt fyrir að um nokkuð stórt kennslusvæði sé að ræða þá er sá staður, þar sem umræddur stigi var reistur við mæni hússins, á miðju vinnusvæðinu og hefði átt að blasa við hverjum þeim sem þar átti leið um. Þá liggur fyrir að slysið átti sér ekki stað í upphafi kennslustundar heldur þegar liðnar voru um það bil 50 mínútur af henni. Áfrýjanda og vitnum, þar á meðal kennaranum B, ber saman um að B hafi verið á vinnusvæðinu og leiðbeint nemendum.

10

Kennarinn bar ábyrgð á því að vinnuaðstaða væri fullnægjandi og honum bar skylda til þess að tryggja að öryggis væri gætt, sbr. 37. gr. og 1. mgr. 23. gr. laga nr.

46/1980 .

Þá verður að gera ríkari kröfur til eftirlits og leiðbeiningarskyldu kennara en gerðar eru til verkstjóra á grundvelli framangreindra laga, sbr. fyrrnefndan dóm Hæstaréttar í máli nr. 468/2011. Verður því að virða kennaranum til vanrækslu að hafa ekki séð til þess að nemendur beittu verklagi sem tryggt gæti öryggi þeirra betur.

Ber því að fallast á að stefndi beri á grundvelli reglna um vinnuveitendaábyrgð skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda.

11 Kemur þá til skoðunar hvort áfrýjandi skuli bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Áfrýjandi vísar í því sambandi meðal annars til 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 124/2009. Samkvæmt ákvæðinu þurfi hann að hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi til að heimilt sé að skerða rétt hans til bóta en það hafi hann ekki gert. Stefndi mótmælir því að ákvæðið eigi við um tilvikið þar sem ekki hafi verið um vinnuslys að ræða og að áfrýjandi hafi ekki starfsmaður heldur nemandi.

12

Ákvæðið hljóðar svo

: „

Nú verður starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu og skerðist þá ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð.“ Af lögskýringargögnum verður ráðið að sérregla skaðabótalaga um meðábyrgð starfsmanns á eigin líkamstjóni skuli túlkuð það rúmt að hún nái til sömu aðstæðna og reglur skaðabótaréttar um vinnuveitandaábyrgð. Þær reglur gilda hins vegar ekki um skaðabótaábyrgð skóla vegna háttsemi nemenda enda eru þeir ekki að vinna í þjónustu eða þágu skólans. Sú aðstaða sem uppi er í þessu máli er því ekki með þeim hætti að efni sé til að beita þeirri rúmu túlkun sem vísað er til í lögskýringargögnum. Þá kemur ekki til álita að beita skráðri sérreglu skaðabótalaga, er tekur til aðstæðna sem reglur um vinnuveitanda ábyrgð eiga að gilda um, með lögjöfnun um aðstæður sem að þessu leyti eru ekki hliðstæðar þeim sem sérreglan í skaðabótalögum gildir um. Verður því að meta meðábyrgð áfrýjanda á grundvelli almennra reglna skaðabótaréttar.

13 Að framan hefur verið gerð grein fyrir því að verkstjórn af hálfu stefnda hafi verið ábótavant og að gera verði ríkari kröfur til eftirlits og leiðbeiningarskyldu kennara en gerðar verði til verkstjóra á grundvelli laga nr. 46/1980. Við mat á sök verður hins vegar að líta til þess að þegar slysið bar að höndum var áfrýjandi 34 ára og hafði umtalsverða reynslu af byggingarvinnu, einkum við þakdúkalagnir. Þá lá fyrir að önnur og öruggari leið niður af þakinu var til staðar. Að teknu tilliti til þess, og þeirrar kennslu sem áfrýjandi hafði fengið, verður að telja að hann hafi getað gert sér grein fyrir því að hættulegt var að nota stigann án þess að gerðar væru sérstakar ráðstafanir til þess að hann rynni ekki til. Þykir því hæfilegt að hann beri 1/3 hluta tjóns síns, en stefndi 2/3 hluta.

14 Í málinu liggur fyrir matsgerð H læknis og I lögmanns frá 15. janúar 2017. Samkvæmt niðurstöðu matsins er varanlegur miski áfrýjanda vegna slyssins 10 stig og varanleg örorka 13%. Bótakrafa áfrýjanda tekur mið af matsgerðinni og er hún sundurliðuð í stefnu. Aðila greinir eingöngu á um fjárhæð bóta vegna varanlegrar örorku.

15 Áfrýjandi byggir aðalkröfu sína um bætur fyrir varanlega örorku á undanþáguákvæði 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem hann hafi verið í fæðingarorlofi hluta áranna 2011 og 2012 og því hafi verið fyrir hendi óvenjulegar aðstæður á hluta viðmiðunartímabils bóta samkvæmt meginreglu 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Tekjur hans á þessu tímabili endurspegli því ekki líklegar framtíðartekjur hans. Hann telur rétt að við ákvörðun bóta verði miðað við árslaun hans á árinu 2013 þar sem hann hafi það ár verið í fullri vinnu hjá eigin fyrirtæki þar sem hann starfi enn. Stefndi mótmælir því að aðstæður áfrýjanda hafi verið óvenjulegar í skilningi 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og telur að miða eigi við meginreglu 1. mgr. 7. gr. laganna.

16

Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga skulu árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. laganna teljast vera meðalatvinnutekjur tjónþola að meðtöldu framlagi vinnuveitanda til lífeyrissjóðs þrjú síðustu almanaksárin fyrir þann dag er tjón varð, leiðrétt samkvæmt launavísitölu til þess tíma sem upphaf varanlegrar örorku miðast við .

Samkvæmt 2. mgr. 7. gr. laganna ber að meta árslaun til ákvörðunar bóta samkvæmt 6. gr. laganna sérstaklega þegar óvenjulegar aðstæður eru fyrir hendi og ætla má að annar mælikvarði sé réttari á líklegar framtíðartekjur tjónþola.

Svo sem að framan greinir miðar áfrýjandi aðalkröfu sína um uppgjör skaðabótanna einungis við fram talin árslaun sín árið 2013 sem er síðasta árið af þremur sem leggja ber til grundvallar ef árslaunaviðmiði 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga verður beitt. Þegar litið er til framlagðra gagna um launatekjur áfrýjanda árin 2011, 2012 og 2013 verður ekki ráðið að tekjuárin 2011 og 2012 hafi verið óvenjuleg í samanburði við tekjuárið 2013

, en óverulegur munur var á launatekjum áfrýjanda milli ára á umræddu tímabili. Því ber að hafna aðalkröfu áfrýjanda.

17 Varakröfu sína um útreikning bóta byggir áfrýjandi á meginreglu 1. mgr. 7. gr. laganna, það er að meðalatvinnutekjur síðustu þriggja tekjuára hans fyrir slysið verði lagðar til grundvallar við útreikning bótanna, þar á meðal hagnaður af eigin rekstri vegna tekjuáranna 2011 og 2012. Tekjurnar hafi verið tilkomnar vegna persónulegs vinnuframlags hans en hann hafi enga starfsmenn haft í vinnu á umræddu tímabili. Stefndi mótmælir því að hagnaður af rekstri áfrýjanda verði lagður til grundvallar við útreikning bóta.

18

Með atvinnutekjum í skilningi 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga er átt við tekjur af vinnuframlagi tjónþola sem eru þess eðlis að þær geta skerst við örorku.

Í dómaframkvæmd hefur verið á það fallist að við ákvörðun árslauna beri ekki einungis að líta til fram talinna launatekna tjónþola heldur geti hagnaður af eigin rekstri hans einnig verið hluti af atvinnutekjum hans, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar 1. desember 2011 í máli nr. 138/2011. Skattframtöl áfrýjanda vegna tekjuáranna 2011 og 2012 bera með sér að hann hafi verið með rekstur á eigin kennitölu þessi ár og þykir því ljóst að hagnaður af eigin rekstri hans hafi verið að öllu leyti tilkominn vegna vinnuframlags hans sjálfs. Verður því fallist á varakröfu áfrýjanda um að við ákvörðun árslauna hans samkvæmt 1. mgr. 7. gr. skaðabótalega sé rétt að miða við hvort tveggja reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hagnað af eigin rekstri á viðmiðunartímabilinu.

Þar sem ekki er ágreiningur um fjárhæð varakröfu áfrýjanda að öðru leyti verður hún lögð til grundvallar dómi í málinu.

19

Samkvæmt framansögðu verður varakrafa áfrýjanda tekin til greina að 2/3 hlutum.

Kröfur áfrýjanda um vexti og dráttarvexti eiga sér stoð í 16. gr. skaðabótalaga sem og 9. gr., sbr. 3. mgr. 5. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, og ber að fallast á þá kröfu.

Verður stefndi því dæmdur til að greiða áfrýjanda 2/3 hluta af varakröfu hans eða 5.318.371 krónu ás amt vöxtum eins og greinir í dómsorði.

20

Eftir þessum úrslitum verður stefndi dæmdur til að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði áfrýjanda, A, 5.318.371 krónu með 4,5% ársvöxtum af 722.533 krónum frá 25. september 2014 til 25. janúar 2015 og af 5.233.437 krónum frá þeim degi til 7. maí 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 5.318.371 krónu frá þeim degi til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.