375/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúi D. Með úrskurði Landsréttar var vísað frá héraðsdómi án kröfu kröfum aðila varðandi fasteignina E, þar sem þær áttu ekki stoð í bréfi skiptastjóra um þann ágreining sem beint var til héraðsdóms. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að 50% fasteignarinnar F væri hjúskapareign C og 50% eignarhlutur væri óskipt eign hennar sem kæmi ekki til skipta. Jafnframt var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að félagið G ehf. væri séreign C og að A og B hefðu ekki sýnt fram á tilvist kröfu að fjárhæð 4.150.000 krónur sem koma ættu til skipta í dánarbúinu. Þeirri kröfu var því hafnað. Þá kröfðust A og B ekki endurskoðunar á niðurstöðu hins kærða úrskurðar varðandi greiðslu endurgjalds fyrir afnot C af fasteigninni F. Stóð sú niðurstaða því óröskuð.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 16. júní 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 7. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. júní 2022 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúi D. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr.20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðilar krefjast þess aðallega að kröfum varnaraðila um aukinn eignarhlut í fasteigninni F verði vísað frá dómi og að viðurkennt verði að fasteignin komi að öllu leyti til skipta við skipti á dánarbúi hins látna. Til vara er þess krafist að kröfum varnaraðila um aukinn eignarhlut í fasteigninni verði hafnað og viðurkennt að fasteignin komi að öllu leyti til skipta við skipti á dánarbúinu. Þá er þess krafist að hlutir í G ehf. komi til skipta og hafnað verði kröfu varnaraðila um að þeir teljist séreign hennar. Jafnframt er þess krafist að viðurkennt verði að krafa dánarbúsins á hendur G ehf., að fjárhæð 4.150.000 krónur, komi til skipta. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður á báðum dómstigum verði felldur niður.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur en til vara að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar að viðbættu 50% álagi.

Niðurstaða

4

Málskot þetta byggir á 60. gr., sbr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Í 71. gr. laganna segir meðal annars að skiptastjóri skuli leitast við að jafna ágreining en takist það ekki skuli hann beina málefninu til héraðsdóms eftir 122. gr. sömu laga. Slíkur ágreiningur verður ekki lagður fyrir dómstóla á annan hátt. Í 1. mgr. 122. gr. segir síðan meðal annars að ef ágreiningur rís um atriði við opinber skipti, sem fyrirmæli laganna kveði sérstaklega á um að beint skuli til héraðsdóms til úrlausnar, svo og ef skiptastjóri telji þörf úrlausnar héraðsdóms um önnur ágreiningsatriði sem komi upp við opinber skipti, skuli skiptastjóri beina skriflegri kröfu um það til þess héraðsdómstóls sem hann var skipaður til starfa við. Í 3. tölulið 1. mgr. 122. gr. er síðan tekið fram að meðal þess sem fram skuli koma í kröfunni sé um hvað ágreiningurinn standi og hverjar kröfur hafi komið fram í því sambandi.

5

Í bréfi skiptastjóra til Héraðsdóms Reykjaness 18. október 2021 koma skýrlega fram þau ágreiningsatriði sem hann lagði fyrir dóminn. Í greinargerð sinni til héraðsdóms setti varnaraðili fram kröfur varðandi þessi atriði en einnig aðrar, sem ekki er að finna í nefndu bréfi skiptastjóra. Sóknaraðilar sniðu síðan kröfugerð sína eftir bréfi skiptastjóra og kröfum varnaraðila.

6

Af framanröktum fyrirmælum 71. gr. og 122. gr. laga nr. 20/1991 er ljóst að úrlausnarefni máls þessa ræðst af þeirri skriflegu kröfu sem skiptastjóri beindi til héraðsdóms í samræmi við ákvæði 1. mgr. 122. gr. laganna. Verður því ekki tekin afstaða til annarra ágreiningsefna en fram koma í áðurnefndu bréfi skiptastjóra.

Kröfum er ekki eiga stoð í bréfinu ber því að vísa frá héraðsdómi, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 8. maí 2002 í máli nr. 146/2002 og 25. janúar 2016 í máli nr. 811/2015. Er kröfum aðila varðandi E því vísað frá héraðsdómi án kröfu.

7

Í bréfi skiptastjóra til héraðsdóms varðandi fasteignina F kemur fram að ágreiningur standi um „hvort að fasteignin, sem er veðbandslaus, eigi að koma til skipta að öllu leyti eða hvort taka eigi tillit til 29.000.000 [króna] skuldar/fyrirframgreidds arfs við skipti á íbúðinni.“ Í úrskurði héraðsdóms var fjórða varakrafa varnaraðila tekin til greina og fallist á að 50% eignarhlutur í fasteigninni væri hjúskapareign varnaraðila og 50% eignarhlutur væri óskipt eign hennar sem kæmi ekki til skipta. Varnaraðili kærði úrskurðinn ekki fyrir sitt leyti. Kemur því niðurstaða héraðsdóms um frávísun á aðalkröfu varnaraðila og 1. og 2. varakröfu hennar ekki til endurskoðunar hér fyrir rétti.

8

Sama dag og varnaraðili og D seldu fasteign sína að [...] í Reykjavík keypti varnaraðili fasteignina F af móður sinni. Samkvæmt kaupsamningi 14. desember 2018 nam kaupverðið 58.000.000 króna sem varnaraðili skyldi greiða að hálfu með peningum og að hálfu með veðskuldabréfi útgefnu af móður hennar við undirritun kaupsamningsins. Tekið er fram að hluta kaupverðsins skyldi greiða „eins og greiðslur berast úr sölu á eign kaupanda að [...][...]“ eða samtals 23.500.000 krónur. Auk þess skyldi hún greiða við undirritun kaupsamnings 5.000.000 króna og 500.000 þúsund krónur við útgáfu afsals.

9

Í yfirlýsingu O endurskoðanda 1. júlí 2022, sem sóknaraðilar lögðu fyrir Landsrétt, segir að D hafi setið fund með O, varnaraðila og móður hennar í ágúst 2018 þar sem rætt hafi verið um hvernig fyrirkomulag í tilefni af sölu og kaupum varnaraðila á F skyldi háttað. Gert hafi verið ráð fyrir að íbúðin yrði skráð eign varnaraðila og að hún og D skyldu greiða helming kaupverðsins til móður varnaraðila. Jafnframt að íbúðin yrði skráð sem séreign varnaraðila í viðauka við kaupmála D og varnaraðila. Þá segir í yfirlýsingunni að O hafi rætt nánar við D í september sama ár um orðalag viðaukans en frá því hafi ekki verið gengið vegna veikinda D og síðar fráfalls hans.

10

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði bera gögn málsins með sér að varnaraðili hafi ekki greitt móður sinni meira fyrir F en 29.000.000 króna, það er þann hluta kaupverðsins sem greiða skyldi með peningum samkvæmt kaupsamningnum 14. desember 2018. Er tekið undir með héraðsdómi að þessi helmingur kaupsverðsins hafi verið fjármagnaður með hluta af söluandvirði fasteignarinnar að [...] en umsamið kaupverð að öðru leyti verið gjöf til varnaraðila frá móður hennar. Að framangreindu virtu og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður sú niðurstaða staðfest að hafna þriðju varakröfu varnaraðila en taka til greina fjórðu varakröfu hennar. Engu breytir fyrir þessa niðurstöðu þó að verðmæti fasteignarinnar kunni að hafa hækkað frá því að kaupsamningur var gerður í desember 2018, enda voru 29.000.000 króna greiddar fyrir helming eignarinnar.

11

Hvað varðar félagið G ehf. segir í bréfi skiptastjóra til héraðsdóms 18. október 2021 að ágreiningur aðila standi um það hvort einkahlutafélagið og arðgreiðslur úr því vegna sölu á fasteign að [...] eigi að koma til skipta eða hvort félagið teljist séreign varnaraðila á grundvelli kaupmála. Einnig er í bréfi skiptastjóra tilgreint að ágreiningur sé á milli aðila um hvort dánarbúið eigi kröfu á G ehf. að fjárhæð 4.150.000 krónur eða hvort sú upphæð skuli koma til skipta. Sóknaraðilar krefjast þess fyrir Landsrétti að viðurkennt verði að hlutir í G ehf. komi til skipta í dánarbúinu og að hafnað verði kröfu varnaraðila um að hlutirnir teljist séreign hennar. Jafnframt að viðurkennt verði að krafa dánarbúsins á hendur félaginu að fjárhæð 4.150.000 krónur komi til skipta.

12

Með hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að eignarhluti varnaraðila í félaginu G ehf. væri séreign hennar á grundvelli kaupmála 8. apríl 2018 sem skrásettur var í kaupmálabók sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 8. maí sama ár og kæmi því ekki til skipta við opinber skipti á dánarbúinu. Jafnframt var viðurkennt að dánarbúið ætti ekki kröfu á hendur félaginu að fjárhæð 4.150.000 krónur sem komi til skipta.

13

Eins og greinir í hinum kærða úrskurði undirrituðu varnaraðili og D tvo kaupmála sem báðir eru dagsettir 8. apríl 2018 og fjalla að mestu leyti um sömu eignir. Var annar kaupmálinn skráður í kaupmálabók 8. maí sama ár og hinn 11. janúar 2019. Með fyrrnefnda kaupmálanum var kveðið á umað „eignarhluti í fasteignafélaginu G ehf.“ skyldi vera séreign varnaraðila. Ekki varmeð hinum síðari kaupmála gerð breyting á þessu og verður niðurstaða héraðsdóms um að viðurkennt verði að eignarhlutur í félaginu G 76 ehf. sé séreign varnaraðila staðfest með vísan til forsendna. Jafnframt er með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar staðfest sú niðurstaða að sóknaraðilar hafi ekki sýnt framá tilvist kröfu að fjárhæð 4.150.000 krónur sem koma eigi til skipta í dánarbúinu. Er þeirri kröfu því hafnað.

14

Sóknaraðilar hafa ekki krafist endurskoðunar á niðurstöðu hins kærða úrskurðar varðandi greiðslu endurgjalds fyrir afnot varnaraðila af fasteigninni F. Stendur sú niðurstaða því óröskuð.

15

Samkvæmt framangreindu verður vísað frá héraðsdómi kröfum aðila sem varða fasteignina E. Verður hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti, þar með talið um málskostnað.

16

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir. Ekki eru efni til að taka til greina kröfu varnaraðila um álag á kærumálskostnað.

Úrskurðarorð :

Kröfu sóknaraðila, A og B, um að viðurkennt verði að við opinber skipti á dánarbúi D skuli miða við markaðsvirði við mat á verðmæti 1/6 hluta í fasteigninni E og kröfu varnaraðila, B, um að við skiptin skuli miða við fasteignamat eignarinnar að frádregnum skuldum er vísað frá héraðsdómi án kröfu.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti staðfestur.

Sóknaraðilar greiði óskipt varnaraðila 600.000 krónur í kærumálskostnað.