518/2021

Útdráttur

A krafði V hf. og L hf. um greiðslu vátryggingabóta 2011 vegna andláts eiginmanns hennar og tveggja stjúpdætra í skipbroti í Víetnam 2010. Krafa A byggði annars vegar á fjölskyldutryggingu og farkortstryggingu hjá V hf. og hins vegar líf- og sjúkdómatryggingu hjá L hf. Félögin höfnuðu bótaskyldu í desember 2011. Fallist var á afstöðu þeirra með úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 2013 þar sem ekki hafi verið sýnt fram á að fyrrgreindur vátryggingaratburður hafi átt sér stað.

Höfðaði A í kjölfarið mál þetta gegn V hf. og L hf. Í dómi héraðsdóms var rakið að lögreglurannsókn hefði leitt í ljós að skráning andlátanna í Þjóðskrá hafi byggt á dánarvottorðum sem hafi ekki verið gefin út af þeim yfirvöldum í Víetnam sem þau voru sögð stafa frá. Það hafi fengist staðfest af Interpol í Víetnam og sendiráði Víetnam í Kína. Var sönnun um andlát hvorki talin geta byggt á fyrrgreindum vottorðum frá Víetnam né vottorðum Þjóðskrár. Með vísan til gagna málsins fengist ekki séð að önnur dánarvottorð sem A aflaði í kjölfar niðurstöðu Interpol hafi verið gefin út af bærum stjórnvöldum í Víetnam. Voru þau vottorð því ekki talin fullnægja kröfum um sönnun um vátryggingaratburðinn. Ekkert þeirra vitna sem A kvaddi til skýrslugjafar fyrir dómi hafi borið kennsl á lík hina látnu heldur hafi þau öll byggt á frásögnum A sjálfrar, annarra yfirvalda sem byggðu á frásögn A eða upplýsingum frá ónafngreindum aðilum. Samkvæmt íslenskum rétti væri það meginregla að sönnun um andlát væri studd vottorði læknis. Erlend vottorð lækna væru jafnan metin gild yrði andlát erlendis. Á hinn bóginn hafi engin gögn eða upplýsingar komið fram í málinu um aðkomu læknis að skoðun á líkum eða niðurstöðuum andlát og dánarorsök. Með hliðsjón af þessu, öðrum atvikum og gögnum málsins var A ekki talin hafa sannað með fullnægjandi hætti að vátryggingaratburðurinn hafi átt sér stað. Voru V hf. og L hf. því sýknuð af öllum kröfum A. Kröfu A fyrir Landsrétti um ómerkingu hins áfrýjaða dóms var hafnað og var hann staðfestur með vísan til forsendna um annað en málskostnað.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 5. ágúst 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júlí 2021 í málinu nr. E- [...]/2013.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Til vara krefst hún þess að stefnda, Líftryggingafélagi Íslands hf., verði gert að greiða henni 20.243.834 krónur og stefnda, Vátryggingafélagi Íslands hf., 23.505.000 krónur, í báðum tilvikum ásamt 4,5% ársvöxtum frá 2. október 2010 til 29. maí 2011 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar vegna reksturs málsins í héraði, eins og málið væri ekki gjafsóknarmál, og að málflutningsþóknun lögmanns hennar verði ákveðin hærri en í hinum áfrýjaða dómi. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara er þess krafist að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í héraðsdómi.

5

Krafa áfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms er þríþætt. Lýtur hún í fyrsta lagi að efni víetnamskrar tilskipunar um skráningu og umsjón með persónustöðu nr. 158/2005/ND- CP frá 27. desember 2005, sem ítrekað er vísað til í héraðsdómi, og úrlausn héraðsdóms með tilliti til hennar. Í öðru lagi er ómerkingarkrafa byggð á því að héraðsdómur hafi grundvallað niðurstöðu sína í málinu á málsástæðum sem stefndu hafi ýmist ekki teflt fram eða of seint. Í þriðja lagi hafi ekki verið tekin afstaða til allra málsástæðna áfrýjanda.

6

Af greinargerð áfrýjanda til Landsréttar verður helst ráðið að röksemdir hennar fyrir ómerkingarkröfu að því er tekur til þeirra atriða sem fyrst er getið hér að framan lúti að því að héraðsdómari hafi við úrlausn málsins byggt á ákveðnum greinum í umræddri tilskipun og þar um stuðst við álitsgerð sem ekki geti talist hlutlaus þar sem stefndu hafi aflað hennar einhliða. Áfrýjandi andmæli ekki tilvist og lagagildi tilskipunarinnar en líti svo á samkvæmt þessu að efni hennar sé ósannað. Með því að héraðsdómari hafi allt að einu lagt dóm á málið á framangreindum forsendum hafi áfrýjandi ekki notið réttlátrar málsmeðferðar og að þar með sé óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

7

Í 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála segir að sá sem ber fyrir sig erlenda réttarreglu verði að leiða tilvist og efni hennar í ljós. Sönnun um þetta lýtur í öllum meginatriðum sömu lögmálum og sönnun atvika endranær, sbr. 1. mgr. sömu greinar. Það er á forræði þess sem byggir á erlendri réttarreglu að ákveða, innan þess ramma sem lög nr. 91/1991 setja, hvernig sönnun verði færð fram um tilvist hennar og efni. Það er síðan í höndum dómstóla að skera úr um hvort slík sönnun hafi tekist og hvort og þá hvernig reglunni verði beitt um atvik þess máls sem til úrlausnar er.

8

Hinn 27. maí 2020 lögðu stefndu fyrrgreinda tilskipun fram í heild sinni á víetnömsku og ensku og íslenska þýðingu þeirra ákvæða sem þeir byggja á í málinu. Í þinghaldi 15. júní 2020 og í ljósi afstöðu áfrýjanda til tilskipunarinnar lögðu stefndu fram beiðni um dómkvaðningu matsmanns í því skyni að sanna fullyrðingar sínar um tilvist og efni hennar. Af hálfu áfrýjanda var þess krafist að synjað yrði um dómkvaðningu en kröfu þar um var hafnað með úrskurði héraðsdóms sama dag. Áfrýjandi kærði úrskurðinn til Landsréttar sem staðfesti niðurstöðu héraðsdóms og tók kröfu stefndu um dómkvaðningu matsmanns til greina, sbr. úrskurð Landsréttar 4. september 2020 í máli nr. 391/2020. Samkvæmt þingbók málsins í héraði 7. október 2020 var bókað að áfrýjandi félli frá mótmælum sínum um tilvist og efni tilskipunarinnar. Í ljósi þeirrar afstöðu var ekki talin þörf á að umbeðið mat færi fram.

9

Samkvæmt framangreindu er ljóstað 7. október 2020 lá fyrir að ekki var ágreiningur um tilvist og efni tilskipunarinnar og því var ekki talin þörf á sönnun stefndu að því leyti í formi matsgerðar. Við meðferð málsins í héraði lögðu bæði áfrýjandi og stefndu fram álitsgerðir víetnamskra lögmannsstofa umefni tilskipunar nr. 158/2005/ND- CP og beitingu hennar. Afstaða héraðsdómara til sönnunargildis álitsgerðanna og annarra gagna málsins snýr að efni málsins en ekki formhlið þess og leiðir því ekki til ómerkingar héraðsdóms.

10

Í öðru lagi byggir ómerkingarkrafa áfrýjanda á því að héraðsdómur hafi byggt niðurstöðu sína á málsástæðum sem hafi ekki komið fram í greinargerð stefndu í héraði og teljist því of seint fram komnar, sbr. 2. mgr. 99. gr., 5. mgr. 101. gr. og 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Við flutning málsins fyrir Landsrétti kom fram hjá lögmanni áfrýjanda að í þessu sambandi væri einkum vísað til þeirra málsástæðna stefndu sem byggi á fyrrgreindri tilskipun og hafi fyrst komið fram í beiðni þeirra um dómkvaðningu matsmanns í héraði. Fyrir liggur að í greinargerð stefndu í héraði kom fram að sýknukrafa væri meðal annars byggð á því að framlögð dánarvottorð væru ógild „þar sem þau væru ekki gefin út af þar til bærum aðila“ samkvæmt víetnömskum lögum. Til stuðnings þeirri málsástæðu stefndu var vísað til álitsgerðar víetnamskrar lögmannsstofu sem lögð var fram samhliða greinargerðinni. Með hliðsjón af þessu er ljóst að í greinargerðinni kom fram að stefndu grundvölluðu sýknukröfu sína meðal annars á þeirri málsástæðu að framlögð dánarvottorð hafi ekki verið gefin út í samræmi við þær réttarreglur sem giltu um útgáfu þeirra. Verður hinn áfrýjaði dómur því ekki ómerktur á þeim grunni að héraðsdómari hafi byggt niðurstöðu sína á málsástæðu sem ekki hafi verið haldið fram í málinu af hálfu stefndu.

11

Loks byggir ómerkingarkrafa áfrýjanda á því að samkvæmt stefnu til héraðsdóms hafi hún reist kröfur sínar á dánarvottorðum útgefnum af Þjóðskrá Íslands samkvæmt 2. mgr. 19. gr. laga nr. 54/1962 um þjóðskrá og almannaskráningu, sbr. nú 1. mgr. 13. gr. laga nr. 140/2019 um skráningu einstaklinga. Stefndu hafi ekki leitað eftir því að fá vottorðin ógilt með dómi og þau standi því óhögguð, sbr. 3. mgr. 71. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi héraðsdóms hafi ekki verið tekin afstaða til þessarar málsástæðu áfrýjanda á annan hátt en þann að stefndu hafi mótmælt henni. Slík mótmæli hafi þó ekki komið fram í greinargerð stefndu í héraði. Afgreiðsla héraðsdóms brjóti gegn „réttarfarsskilyrðum einkamálaréttarfars“ og því beri að ómerkja hinn áfrýjaða dóm.

12

Í greinargerð stefndu í héraði er sérstaklega á því byggt að skráning í þjóðskrá um andlát eiginmanns áfrýjanda og dætra hans sanni ekki þann vátryggingaratburð sem um er deilt og þar um vísað til þess að hún geri það ekkert frekar en fyrirliggjandi vottorð frá Víetnam, en fyrir liggur að skráningin var byggð á þeim. Til samræmis við þetta segir í forsendum héraðsdóms að í 3. mgr. 71. gr. laga nr. 91/1991, sem áfrýjandi vísi til um sönnunargildi vottorða Þjóðskrár Íslands, komi fram að efni opinbers skjals skuli talið rétt þar til annað sannast. Þar sem telja verði að tiltekin dánarvottorð frá Víetnam séu fölsuð sé sönnun um andlát með vottorðum Þjóðskrár Íslands sem eingöngu byggjast á þeim ekki tæk. Skráningar á Íslandi byggðar á þessum vottorðum hafi því ekki sönnunargildi um andlát feðginanna. Samkvæmt þessu verður ómerking héraðsdóms ekki reist á því að ekki hafi verið tekin afstaða til framangreindrar málsástæðu áfrýjanda.

13

Áfrýjandi hefur ekki á annan hátt rennt stoðum undir ómerkingarkröfu sína og verður henni því hafnað.

14

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað.

15

Rétt þykir að málskostnaður í héraði falli niður.

16

Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti, sem ákveðinn verður eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði fellur niður.

Áfrýjandi, A, greiði stefndu, Vátryggingafélagi Íslands hf. og Líftryggingafélagi Íslands hf., 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.