198/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X um að ákæruvaldinu yrði gert að afla nánar tiltekinna gagna frá A hf. Talið var að úrskurður þess efnis sætti kæru til Landsréttar samkvæmt plið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Landsréttur taldi að eins og málsvörn X væri háttað yrði ekki loku fyrir það skotið að gögnin hefðu sönnunargildi í málinu. Gögnin voru, eins og þeim væri lýst í kröfugerð X, talin tengjast málsvörn hans og lytu að þeim viðskiptum sem væru tilefni ákæru á hendur honum. Þá væru gögnin þess eðlis að starfsmönnum A hf. væri skylt og heimilt að bera vitni um efni þeirra samkvæmt 116. gr., sbr. 119. gr. laga nr. 88/2008. Var því lagt til grundvallar að skilyrðum 1. mgr. 135. gr. laga nr. 88/2008 væri fullnægt til þess að ákæruvaldinu yrði gert að leggja hald á gögnin.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

1 Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 14. febrúar 2018, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. febrúar 2018, í málinu nr. S[…]/2017, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að lagt yrði fyrir sóknaraðila að leggja hald á nánar tiltekin gögn. Um kæruheimild er vísað til c og gliða 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, en til vara til p og qliða sama ákvæðis.

2 Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hnekkt og að teknar verði til greina kröfur hans sem gerðar voru í þessum þætti málsins fyrir héraðsdómi.

3 Sóknaraðili krefst aðallega frávísunar kærunnar en til vara staðfestingar hins kærða úrskurðar. 4 Í málinu krefst varnaraðili úrskurðar á grundvelli 1. mgr. 135. gr. laga nr. 88/2008 um að sóknaraðili leggi hald á nánar tilgreind gögn í vörslu A hf. sem A hf. hefur neitað að afhenda honum án atbeina sóknaraðila. Í 2. málslið ákvæðisins er kveðið á um að ákærandi skuli samkvæmt úrskurði dómara leggja hald á skjal eða annars konar gagn sem er í vörslum manns sem er ekki aðili að máli, hafi hann ekki orðið við áskorun um að afhenda það. Samkvæmt plið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 sætir úrskurður héraðsdóms um meðal annars skyldu til að láta af hendi sönnunargagn til framlagningar í máli eða hald til að fylgja slíkri skyldu eftir, kæru til Landsréttar. Úrskurður héraðsdóms varðar skyldu ákæranda til að leggja hald á gögn í vörslu A hf. til framlagningar sem sönnunargögn í málinu sem nú er rekið fyrir héraðsdómi. Samkvæmt orðalagi pliðar 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 eru úrskurðir héraðsdóms um slíka skyldu kæranlegir til Landsréttar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 670/2012. Samkvæmt því er varnaraðila heimilt að kæra úrskurð héraðsdóms til Landsréttar, en aðrir liðir 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008, sem vísað er til í málatilbúnaði varnaraðila, eiga ekki við. Ekki er því efni til þess að fallast á aðalkröfu sóknaraðila um að vísa málinu frá Landsrétti.

5 Í málinu liggur fyrir að varnaraðili óskaði eftir því við A hf. að fá afhent annars vegar „Yfirlit yfir alla verkreikninga, vegna krafna á hendur B, sem Y lagði fram sem kröfuveð gegn lánveitingu frá A hf.“ og hins vegar „Yfirlit yfir yfirdráttarlán sem Y var veitt, á grundvelli veðsetningu ofangreindra reikninga“. Af gögnum málsins má ráða að enginn ágreiningur er um tilvist þessara skjala eða að þau séu í vörslu A hf. Jafnframt liggur fyrir að varnaraðila hefur ekki tekist að afla þessara gagna frá B eða þrotabúi Y. A hf. varð ekki við ósk varnaraðila um afhendingu gagnanna, en af svari A hf. má ráða að til greina komi að afhenda þau fari sóknaraðili fram á það. Sóknaraðili hefur neitað að óska eftir gögnunum á þeim grundvelli að þau hafi ekki þýðingu fyrir sönnunarfærslu í málinu og byggir niðurstaða hins kærða úrskurðar á sama grundvelli.

6 Í III. kafla ákæru er varnaraðila gefið að sök að hafa brotið gegn 2. tölulið 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa „tekið ákvörðun um og beint þeim tilmælum til starfsmanna B að greiða andvirði tveggja lokauppgjöra“ að fjárhæð 50.105.000 krónur inn á nánar tilgreindan reikning hjá C hf. „þrátt fyrir að ákærða hafi verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um að greiðslurnar væru veðsettar D hf.“ (nú A hf.).

7 Varnaraðili reisir málsvörn sína á því að kröfur samkvæmt þeim lokauppgjörum sem ákæran lýtur að hafi ekki verið veðsettar D hf. Því hafi ráðstöfun greiðslnanna ekki raskað réttindum D hf. Í þessu efni vísar varnaraðili til þess hvernig staðið var að fjármögnun þeirra tveggja verka sem greitt var að lokum fyrir með lokagreiðslunum. Kveður hann D hf. hafa samþykkt að veita reglulega lán í formi yfirdráttar á reikningi, sem var handveðsettur D hf., þegar verktakinn, Y lagði fram verkreikninga sem samþykktir höfðu verið af verkkaupanum, B. Hafi hvert yfirdráttarlán numið tilteknu hlutfalli af fjárhæð viðkomandi reiknings. Þegar verkgreiðslur hafi að lokum verið inntar af hendi hafi þær verið lagðar inn á reikninginn og þannig gengið upp í höfuðstól yfirdráttarins auk áfallinna vaxta.

8 Varnaraðili heldur því fram að reikningar vegna fyrrgreindra lokagreiðslna hafi aldrei verið lagðir fram af hálfu verktakans. Þeir hafi því aldrei „orðið grundvöllur veðsetningar og lánveitingar“ hjá bankanum, eins og það er orðað í kröfu hans um úrskurð dómara um að leggja hald á umrædd gögn. Er þá ljóslega á því byggt að einungis þær kröfur, sem notaðar voru til lántöku, hafi verið veðsettar til tryggingar á yfirdráttarskuldinni. Telur hann að umbeðin yfirlit komi til með að sýna fram á þetta, sem og að yfirdráttarskuldin á handveðsetta reikningnum eigi rætur að rekja til vanefnda verkkaupans við að greiða reikninga sem hann hafði samþykkt.

9 Til að úrskurður verði kveðinn upp á grundvelli 1. mgr. 135. gr. laga nr. 88/2008 og ákæranda gert að leggja hald á skjal í vörslum manns sem er ekki aðili máls þarf í fyrsta lagi að liggja fyrir að ákærandi eða ákærði hafi krafist þess að fá það afhent til framlagningar, í öðru lagi verður að mega ætla að skjalið hafi sönnunargildi í málinu, í þriðja lagi að vörslumanni skjals sé skylt og heimilt að bera vitni um efni þess og í fjórða lagi að vörslumaður hafi ekki orðið við áskorun um að afhenda skjalið.

10 Eins og fyrr greinir hefur varnaraðili óskað eftir því að fá fyrrgreind gögn afhent. Þá hefur vörsluaðili þeirra, A hf., neitað að afhenda þau. Eins og málsvörn varnaraðila er háttað, og lýst er hér að framan, verður ekki loku fyrir það skotið að gögnin hafi sönnunargildi, þótt hér verði ekki lagt mat á þýðingu þeirra að öðru leyti. Gögnin, eins og þeim er lýst í kröfugerð varnaraðila, tengjast málsvörn hans og lúta að þeim viðskiptum sem eru tilefni III. kafla ákærunnar á hendur ákærða. Þau eru þess eðlis að starfsmönnum A hf. væri skylt og heimilt að bera vitni um efni þeirra samkvæmt 116. gr., sbr. 119. gr. laga nr. 88/2008. Rétt er að geta þess að dómur Hæstaréttar í máli nr. […] fjallaði um það álitaefni hvort veðréttur á þeim kröfum sem voru gerðar upp með fyrrgreindu lokauppgjöri hefði fallið niður við riftun undirliggjandi verksamninga. Varnaraðili átti ekki aðild að því máli, sem rekið var á grundvelli laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála. Hann á þess kost í sakamáli á hendur sér að færa sönnur á að málsatvik hafi verið önnur en gengið er út frá í framangreindu einkamáli, sbr. 4. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 og 4. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008.

11 Samkvæmt framangreindu verður hér lagt til grundvallar að skilyrðum 1. mgr. 135. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt. Af 2. málslið ákvæðisins leiðir að eingöngu sóknaraðili máls þessa getur lagt hald á gögnin samkvæmt úrskurði dómara. Í þessu ljósi ber að fallast á kröfu varnaraðila eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi. Sóknaraðila er gert að leggja hald á yfirlit eða önnur sýnileg sönnunargögn í fórum A hf., er lúta annars vegar að öllum verkreikningum á hendur B, sem Y lagði fram gegn lánveitingu frá A hf., og hins vegar um þau yfirdráttarlán sem Y var veitt á grundvelli sömu reikninga.