729/2019

Útdráttur

V krafðist þess fyrir hönd A, umbjóðanda síns, að felld yrði úr gildi skipun H sem ráðsmanns fyrir A samkvæmt lögræðislögum nr. 71/1997 og að hún yrði leyst frá störfum. Við meðferð þess ágreinings fyrir héraðsdómi var V dæmdur til greiðslu málskostnaðar til handa H auk álags á grundvelli 2. og 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Skaut hann því ákvæði héraðsdóms til Landsréttar ásamt því að krefjast viðurkenningar á því að nánar tilgreind ummæli sem fram komu í forsendum héraðsdóms um meintar ávirðingar hans í garð H teldust sannaðar og gæfu ekki tilefni til ákvörðunar málskostnaðar. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að játa yrði V rétti til málskots að því er varðaði skyldu hans til greiðslu málskostnaðar fyrir héraðsdómi en þó stæðu ekki heimildir til þess að hann gæti haft uppi kröfur fyrir Landsrétti um annað en endurskoðun á því ákvæði héraðsdóms og um greiðslu málskostnaðar. Var viðurkenningarkröfu V því vísað frá Landsrétti. Þá var hafnað þeirri málsástæðu H fyrir frávísunarkröfu að V hefði borið að kæra málskostnaðarákvörðun héraðsdóms til Landsréttar, sbr. glið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi réttarins var skírskotað til þess að það hefði alfarið verið undir stefnanda málsins í héraði komið hversu lengi skipun ráðsmanns stæði en henni var komið á með ákvörðun yfirlögráðanda í október 2016. Stæðu því engin rök til þess að A beindi dómkröfum sínum að H sem skipuðum ráðsmanni sínum. Lagði rétturinn til grundvallar að málið hefði að þarflausu verið höfðað á hendur H og að næg efni hefðu verið til þess af þeirri ástæðu að gera V að greiða henni málskostnað fyrir héraðsdómi á grundvelli framangreindra ákvæða laga nr. 91/1991.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 31. júlí 2019 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 9. júlí 2019 í málinu nr. E246/2019.

2 Áfrýjandi krefst þess að ákvæði hins áfrýjaða dóms um skyldu hans til greiðslu málskostnaðar til handa stefndu verði hrundið og hann sýknaður af þeirri kröfu. Þá krefst áfrýjandi viðurkenningar á því að nánar tilgreind ummæli sem fram komi í forsendum héraðsdóms um meintar ávirðingar áfrýjanda í garð stefndu teljist sannaðar og gefi ekki tilefni til ákvörðunar málskostnaðar úr hendi áfrýjanda. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Stefnda krefst þess að öllum kröfum áfrýjanda verði vísað frá Landsrétti. Til vara krefst hún þess að ákvæði héraðsdóms um málskostnað henni til handa verði staðfest. Þá krefst stefnda málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Með hinum áfrýjaða dómi var áfrýjanda, sem er lögmaður, gert að greiða stefndu málskostnað auk álags á grundvelli 2. og 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en í síðarnefnda ákvæðinu er mælt fyrir um heimild til að dæma umboðsmann aðila einan eða sameiginlega með aðilanum til að greiða gagnaðila málskostnað, þar á meðal álag samkvæmt 2. mgr., hafi hann átt þátt í þeim ávirðingum sem getur í 1. og 3. mgr. sömu greinar.

5 Málið höfðaði áfrýjandi fyrir hönd A gegn sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu og stefndu. Kröfugerð stefnanda fyrir héraðsdómi var svohljóðandi: „Aðallega, að felldur verði úr gildi úrskurður sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu... 25. október 2016 um skipan ráðsmanns fyrir stefnanda, samkvæmt IV. kafla lögræðislaga nr. 71/1997, og núverandi ráðsmaður H-kvk-nf E. H-kvk-nf hrl. verði leyst frá störfum. Til vara, að núverandi ráðsmaður H-kvk-nf H-kvk-nf hrl. verði leyst frá störfum og skipt verði um ráðsmann.“ Þá var krafist málskostnaðar. Stefndu kröfðust sýknu og málskostnaðar. Tók málskostnaðarkrafa stefndu H-kvk-ef til þess að áfrýjanda yrði gert að greiða henni málskostnað sameiginlega með stefnanda auk álags.

6 Samkvæmt dómsorði héraðsdóms var stefnda H-kvk-nf sýknuð af kröfum stefnanda og áfrýjanda gert að greiða henni 800.000 krónur í málskostnað. Af forsendum dómsins verður þó ekki annað ráðið en að kröfum á hendur stefndu hafi einnig verið vísað frá dómi. Þá vísaði héraðsdómur kröfum stefnanda á hendur stefnda, sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, frá dómi en felldi niður málskostnað á milli þeirra.

7 Þótt játa verði áfrýjanda rétti til málskots að því er varðar skyldu hans til greiðslu málskostnaðar fyrir héraðsdómi standa ekki heimildir til þess að hann geti hér fyrir dómi haft uppi kröfur um annað en endurskoðun á því ákvæði héraðsdóms og málskostnað fyrir Landsrétti. Verður framangreindri viðurkenningarkröfu áfrýjanda þegar af þessari ástæðu vísað frá Landsrétti.

8 Frávísunarkrafa stefndu er meðal annars á því byggð að áfrýjanda hafi borið að kæra málskostnaðarákvörðun héraðsdóms til Landsréttar, sbr. g lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991. Þar segir að úrskurðir héraðsdómara um ómaksþóknun, málskostnað eða gjafsóknarlaun sæti kæru til Landsréttar, enda sé ekki kveðið á um annað í úrskurði. Í hinum áfrýjaða dómi tók héraðsdómari ekki aðeins afstöðu til málskostnaðarkrafna. Orðalag umrædds lagaákvæðis er afdráttarlaust og skiptir ekki máli þótt áfrýjandi hafi einungis átt aðild að hluta þeirra krafna sem leyst var úr í dómi héraðsdóms. Áfrýjanda hefði því brostið heimild til að kæra málskostnaðarákvæði hans, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar frá 24. mars 2010 í máli nr. 154/2010. Kröfu um frávísun sem reist er á framangreindum röksemdum er því hafnað. Þá eru ekki efni til að fallast á aðrar málsástæður sem stefnda hefur teflt fram til stuðnings frávísunarkröfu sinni.

9 Svo sem fram er komið er heimildin í 4. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 til að dæma umboðsmann aðila til greiðslu málskostnaðar, þar á meðal álag, háð því að hann hafi átt þátt í ávirðingum sem getur í 1. og 3. mgr. 131. gr. laganna. Má gera honum að greiða málskostnað hvort sem þess er krafist í máli eða ekki. Af greinargerð stefndu til héraðsdóms verður ráðið að krafa hennar um málskostnað úr hendi áfrýjanda sé reist áa lið 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 en samkvæmt ákvæðinu má dæma aðila til að greiða gagnaðila sínum málskostnað hvernig sem úrslit máls verða ef hann hefur höfðað mál að þarflausu eða án neins tilefnis af hendi gagnaðila. Þá var í greinargerðinni getið um aðrar ávirðingar í tengslum við kröfu stefndu um álag á málskostnað.

10 Við úrlausn um þá málskostnaðarákvörðun héraðsdóms sem hér sætir endurskoðun Landsréttar er til þess að líta að stefnda var skipuð ráðsmaður A, stefnanda í héraði, 25. október 2016. Hafði A lagt fram beiðni um að henni yrði skipaður ráðsmaður 31. ágúst 2016. Stóð skipunin óhögguð allt þar til hún var felld niður að beiðni A 23. júlí 2019 en samkvæmt 3. mgr. 47. gr. lögræðislaga getur skjólstæðingur ráðsmanns hvenær sem er óskað þess að ráðsmaður verði leystur frá störfum og skal orðið við þeirri ósk nema ákvæði 48. gr. laganna eigi við en ekki er ástæða til að rekja efni þess hér.

11 Samkvæmt framansögðu var það alfarið undir stefnanda málsins í héraði komið hversu lengi sú skipan stæði sem komið var á að beiðni hennar með framangreindri ákvörðun yfirlögráðanda 25. október 2016. Í ljósi þessa og hvað sem öðru líður stóðu engin rök til þess að stefnandi beindi dómkröfum sínum að stefndu sem skipuðum ráðsmanni sínum. Verður því lagt til grundvallar að málið hafi að þarflausu verið höfðað á hendur stefndu og að næg efni hafi verið til þess af þeirri ástæðu að gera áfrýjanda að greiða henni málskostnað fyrir héraðsdómi á grundvelli þeirra ákvæða í lögum nr. 91/1991 sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan. Á hinn bóginn eru ekki forsendur til að önnur rök, sem vísað er til í héraðsdómi til stuðnings því að áfrýjanda verði gert að greiða stefndu málskostnað, komi hér til álita. Þá þykja ekki vera efni til að beita álagi á málskostnað.

12 Með vísan til þess sem að framan er rakið og að umfangi málsins og atvikum virtum verður áfrýjanda gert að greiða stefndu 600.000 krónur í málskostnað fyrir héraðsdómi.

13 Áfrýjanda verður gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkenningarkröfu áfrýjanda, V-kk-ef K-kk-ef, er vísað frá Landsrétti.

Áfrýjandi greiði stefndu, H-kvk-þgf E. H-kvk-þgf, 600.000 krónur í málskostnað í héraði.

Áfrýjandi greiði stefndu 300.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.