530/2021

Útdráttur

A var sagt upp störfum sem kennara í framhaldsskóla. Um ástæðu uppsagnarinnar var vísað til þess að í kjölfar styttingar náms til stúdentsprófs úr fjórum árum í þrjú hefði legið fyrir að nemendum við skólann myndi fækka og kennsla þar með dragast saman. A höfðaði mál gegn Í til heimtu bóta vegna uppsagnarinnar þar sem hann taldi að skólinn hefði ranglega staðið að uppsögn hans. Í dómi Landsréttar var rakið að af gögnum máls mætti ráða að stytting á námi við framhaldsskóla hefði haft í för með sér fyrirsjáanlega fækkun nemenda við framhaldsskólann í þeim greinum sem A kenndi. Hefði því verið réttlætanlegt af hálfu skólans að grípa til aðgerða til hagræðingar í rekstri árið 2018 með fækkun kennara. Taldi Landsréttur að ekki væru efni til að hnekkja því mati sem lá uppsögn A til grundvallar en það var gert á grundvelli samanburðar á hæfni fjögurra kennara við skólann sem sinntu kennslu á sama sviði og A. Ekki var fallist á að slíkir annmarkar hefðu verið á mati sem lá þessum samanburði til grundvallar að forsendur væru til að endurskoða hann. Þá varð ekki ráðið af gögnum málsins að farið hefði verið strangar í sakirnar en nauðsyn hefði borið til miðað við aðstæður eða að leiðbeiningarskyldu hefði ekki verið sinnt af hálfu skólans. Varð því fallist á með Í að við ákvörðunina hefði bæði verið byggt á málefnalegum sjónarmiðum og gætt meðalhófs. Samkvæmt því lagði Landsréttur til grundvallar að uppsögnin hefði verið í samræmi við fyrri málslið 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Var Í því sýknað af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 16. ágúst 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. júlí 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 3.000.000 króna í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 24. apríl 2018 til greiðsludags. Einnig krefst áfrýjandi þess að skaðabótaskylda stefnda vegna ólögmætrar uppsagnar 24. apríl 2018 verði viðurkennd. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara er krafist lækkunar á miskabótakröfu áfrýjanda og að málskostnaður verði látinn niður falla.

4

Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti gaf skýrslu vitnið H, áfangastjóri Fjölbrautaskóla [...] og fyrrum deildarstjóri í stærðfræði. Þá gaf vitnið I, fyrrum íþróttakennari skólans, jafnframt skýrslu í gegnum fjarfundabúnað.

Niðurstaða

5

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi varðar ágreiningur máls það álitaefni hvort af hálfu Fjölbrautaskóla [...] hafi verið staðið ranglega að uppsögn áfrýjanda 24. apríl 2018 en hann hafði þá starfað sem kennari við skólann frá 2007 með fastráðningu frá 2010. Um ástæðu uppsagnar var vísað til þess að í kjölfar styttingar náms til stúdentsprófs úr fjórum árum í þrjú hafi legið fyrir að nemendum við skólann myndi fækka og kennsla þar með dragast saman. Byggir stefndi á því að uppsögnin hafi samkvæmt því verið vegna hagræðingar í rekstri skólans og hafi af þeim sökum ekki borið nauðsyn til að gefa áfrýjanda kost á að tjá sig um ástæður uppsagnarinnar áður en hún tók gildi eða veita honum áminningu, sbr. seinni málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.

6

Áfrýjandi byggir á því að raunveruleg ástæða uppsagnarinnar hafi verið önnur en hagræðing í rekstri skólans og geti síðastnefnt ákvæði laga nr. 70/1996 því ekki átt við um uppsögnina. Því til stuðnings hefur hann meðal annars vísað til þess að annar starfsmaður hafi verið ráðinn til skólans á umræddu tímabili til að sinna stærðfræðikennslu. Þá hafi skólameistari ekki haft heimild til að segja honum upp starfi auk þess sem ranglega hafi verið staðið að samanburði fjögurra kennara við mat á því hverjum ætti að segja upp starfi vegna ætlaðrar hagræðingar í rekstri. Hafi hann að minnsta kosti verið hæfari en einn af þeim kennurum sem voru bornir saman og uppsögnin því verið ólögmæt. Hafi meðal annars verið brotið gegn lögmætis- og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar auk þess sem ekki hafi verið gætt að leiðbeiningarskyldu gagnvart honum í aðdraganda uppsagnarinnar. Byggir áfrýjandi á því að hann hafi orðið fyrir miska vegna uppsagnarinnar. Hafi lítið verið gert úr starfsreynslu hans og menntun og hann beittur mismunun. Í því hafi falist meingerð gegn æru hans og persónu sem stefndi beri ábyrgð á samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá beri stefndi ábyrgð á fjárhagslegu tjóni sem áfrýjandi telur sig hafa orðið fyrir vegna ætlaðrar ólögmætrar uppsagnar hans. Tjónið hafi ekki að fullu verið komið fram er málið var höfðað og sé af þeim sökum krafist viðurkenningar á skaðabótaskyldu í stað þess að setja fram fjárkröfu, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Atvik máls og málsástæður eru að öðru leyti reifuð í hinum áfrýjaða dómi.

7

Vitnið H staðfesti hér fyrir dómi að yfirlýsing 25. október sem liggur fyrir í gögnum málsins sé frá honum komin og að hún hafi verið undirrituð árið 2021. Sagðist hann hafa hafið störf við skólann 1993 og orðið deildarstjóri síðar sama ár en áfangastjóri 2016. Sagði hann hlutverk deildarstjóra veraað sjá um kennsluskiptingu í samráði við skólameistara, aðstoðarskólameistara og áfangastjóra. Deildarstjóri ræddi við kennara um hvaða áfanga þeir gætu kennt. Kvaðst vitnið ekki muna til þess að hafa leitast sérstaklega eftir því sem deildarstjóri að áfrýjandi kenndi efri áfanga í stærðfræði en mundi til þess að áfrýjandi hefði beðist undan því að kenna þá áfanga. Gat vitnið ekki staðfest nákvæmlega hvenær áfrýjandi hefði beðist undan kennslu í framangreindum áföngum en kvað það hafa verið á árunum 2013 til 2015. Sagðist hann hafa starfað með áfrýjanda allan þann tíma sem áfrýjandi starfaði við skólann. Kvaðst vitnið vera sammála því að áfrýjandi hefði ekki færni til að kenna umrædda áfanga.

8

Vitnið I staðfesti að yfirlýsing 22. október 2021 sem liggur fyrir í gögnum málsins væri frá honum komin og að það sem þar kæmi fram væri rétt. Kvaðst hann ekki vita hvort orðið hefði af samtali því sem rætt er um í yfirlýsingunni milli skólameistara og áfrýjanda. Hannhafi sagt skólameistara að hann myndi ekki hætta kennslu alveg strax en hann hafi hætt kennslu árið 2021.

9

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á þá niðurstöðu að af gögnum máls megi ráða að fyrrgreind stytting á námi við framhaldsskóla hafi haft í för með sér fyrirsjáanlega fækkun nemenda við Fjölbrautaskóla [...] í þeim greinum sem áfrýjandi kenndi. Hafi því verið réttlætanlegt af hálfu skólans að grípa til aðgerða til hagræðingar í rekstri árið 2018 með fækkun kennara. Um síðastnefnt er meðal annars til þess að líta að samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 70/1996 ber forstöðumaður ábyrgð á að rekstrarútgjöld og rekstrarafkoma stofnunar sem hann stýrir sé í samræmi við fjárlög og að fjármunir séu nýttir á árangursríkan hátt. Ef út af þessu er brugðið er ráðherra eftir sömu málsgrein heimilt að áminna forstöðumanninn. Í dómaframkvæmd hefur ítrekað verið lagt til grundvallar að játa verði forstöðumönnum stofnana á vegum ríkisins rúmar heimildir til að taka ákvarðanir til hagræðingar í rekstri og að slík ákvörðun sæti ekki öðrum takmörkunum en þeim að aðgerðir, sem gripið er til, þurfi að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar, sbr. meðal annars til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 23. október 2014 í máli nr. 172/2014 og dóm Landsréttar 8. apríl 2022 í máli nr. 305/2021.

10

Í lögum nr. 70/1996 eru ekki reglur um hvað skuli ráða vali forstöðumanns á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við þær aðstæður sem hér um ræðir.

Þótt ákvörðun um þetta ráðist þannig að meginstefnu af mati eru valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar. Ein þeirra er réttmætisreglan en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að reisa matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Í því tilviki að starfsmönnum er fækkað í hagræðingarskyni þarf að leggja mat á hvernig þeir nýti st í starfsemi viðkomandi stofnunar og hæfni þess starfsmanns, sem ráðgert er að segja upp, í samanburði við aðra starfsmenn, meðal annars með tilliti til þekkingar og starfsreynslu á viðkomandi sviði, sbr. fyrrgreinda dóma Hæstaréttar og Landsréttar. Þá þurfa forstöðumenn að gæta að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að fara ekki strangar í sakirnar en nauðsyn ber til við töku slíkrar ákvörðunar.

11

Með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms er sú niðurstaða staðfest að ekki séu efni til að hnekkja því mati sem lá uppsögn áfrýjanda til grundvallar en svo sem þar er rakið var það gert á grundvelli samanburðar á hæfni fjögurra kennara við skólann sem sinntu kennslu á sama sviði og áfrýjandi. Verður ekki fallist á að slíkir annmarkar hafi verið á mati sem lá þessum samanburði til grundvallar að forsendur séu til að endurskoða hann. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að farið hafi verið strangar í sakirnar en nauðsyn bar til miðað við aðstæður eða að leiðbeiningarskyldu hafi ekki verið sinnt af hálfu skólans. Verður því fallist á með stefnda að við ákvörðunina hafi bæði verið byggt á málefnalegum sjónarmiðum og gætt meðalhófs. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að uppsögnin hafi verið í samræmi við fyrri málslið 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans staðfest um að sýkna beri stefnda af kröfum áfrýjanda. Þá verður niðurstaða héraðsdóms um málskostnað staðfest.

12

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.