592/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli J og V gegn Í var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust J og V þess aðallega að ákvörðun kjararáðs frá 29. október 2016 um þingfararkaup alþingismanna og launakjör ráðherra yrði ógilt, en til vara að viðurkennt yrði að ákvörðunin væri ólögmæt. Að því er varðaði V féllst Landsréttur á það með héraðsdómi að kröfugerð félagsins fullnægði hvorki þeim áskilnaði 25. gr. laga nr. 91/1991 að úrlausn um hana hefði þýðingu fyrir stöðu félagsmanna V að lögum né að málsóknin varðaði tiltekin réttindi þeirra. Taldi Landsréttur að þegar af þeim ástæðum bæri að vísa kröfum V frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að af málatilbúnaði J yrði ekki séð að fjárhagslegir hagsmunir hans væru undirrót málshöfðunarinnar heldur þeir að gæta almannahagsmuna með því að stuðla sem þingmaður að efnahagslegum stöðugleika og stöðugleika á vinnumarkaði. Voru þessir hagsmunir taldir svo almennir að þeir gætu ekki talist lögvarðir í þeim skilningi sem dómstólar hefðu lagt í þetta málshöfðunarskilyrði. Þá væru þeir hagsmunir sem lytu að trausti kjósenda á J og framtíð hans sem stjórnmálamanns taldir of óljósir og fjarlægir til að fallist yrði á að hann hefði lögvarða hagsmuni af því að efnisdómur gengi um aðalkröfu hans um ógildingu ákvörðunarinnar. Taldi Landsréttur að þegar af framangreindum ástæðum bæri að vísa aðalkröfu J frá héraðsdómi. Með hliðsjón af meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar var hins vegar litið svo á að J nyti sem aðili að ákvörðun kjararáðs réttar til að bera undir dómstóla hvort farið hefði verið að lögum við meðferð og úrlausn og því skorti hann ekki lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um varakröfu sína. Með því að J hefði ekki gætt þess að beina varakröfu sinni að þeim einstaklingum sem ákvörðun kjararáðs hefði tekið til og ættu allir einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn málsins, væri á hinn bóginn slíkur galli á málatilbúnaði hans að ekki yrði hjá því komist að vísa varakröfu hans einnig frá héraðsdómi. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. júlí 2018 en kærumálsgögn bárust réttinum 23. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. júní 2018 í málinu nr. E[…]/2017 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Niðurstaða hins kærða úrskurðar hvað sóknaraðila VR varðar verður staðfest með vísan til forsendna hans, en kröfum þessa sóknaraðila bar að vísa frá héraðsdómi þegar af þeim ástæðum sem þar eru tilgreindar.

5 Eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar voru lög nr. 130/2016, er síðast giltu um kjararáð, felld úr gildi frá og með 1. júlí 2018, sbr. lög nr. 60/2018 um brottfall laga nr. 130/2016 um kjararáð og var ráðið þar með lagt niður. Í ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 60/2018 er mælt fyrir um að þrátt fyrir gildistöku laganna skuli allir þeir sem falla undir úrskurðarvald kjararáðs halda kjaraákvörðunum þar til ný ákvörðun hefur verið tekin um laun og starfskjör þeirra. Hafi ný ákvörðun ekki verið tekin fyrir 1. maí 2019 skuli laun þessara aðila taka breytingum í samræmi við hlutfallslega breytingu á meðaltali reglulegra launa ríkisstarfsmanna eins og hún birtist í tölum Hagstofu Íslands fyrir næstliðið almanaksár. Þar sem ákvörðun kjararáðs frá 29. október 2016 um þingfararkaup alþingismanna og launakjör ráðherra heldur samkvæmt framansögðu gildi sínu þar til ný ákvörðun verður tekin um laun og starfskjör þeirra verður ekki fallist á með varnaraðila að vísa beri málinu frá dómi sökum þess að kjararáð hafi verið lagt niður og sóknaraðili eigi af þeirri ástæðu enga lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins.

6 Í stefnu kemur fram að sóknaraðili, J-kk-nf Þ-kk-nf, sé alþingismaður og lúti ákvörðun kjararáðs 29. október 2016 því beinlínis að launakjörum hans. Sóknaraðili hefur augljósa fjárhagslega hagsmuni af umræddri ákvörðun kjararáðs en þá hagsmuni verður að telja bæði nægilega verulega og sérstaka til þess að hann teljist hafa verið aðili að ákvörðuninni. Breytir þar engu hvort hann hafi nýtt sér heimild í 2. mgr. 6. gr. laga nr. 47/2006, sbr. síðar 2. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2016, til þess að láta umrædda ákvörðun til sín taka eða ekki. Á sóknaraðili að þessu leyti sömu hagsmuna að gæta af ákvörðuninni og aðrir þingmenn og ráðherrar sem hún tók til.

7 Við mat á því hvort sóknaraðili teljist hafa lögvarða hagsmuni af því að bera mál þetta undir dómstóla verður að horfa til kröfugerðar hans og málatilbúnaðar að öðru leyti.

8 Sóknaraðili kveður hagsmuni sína af málshöfðuninni felast í því að með stórfelldri hækkun launa alþingismanna og ráðherra, sem ekki hafi verið í samræmi við almenna þróun kjara á vinnumarkaði, hafi verið vegið að efnahagslegum stöðugleika og stöðugleika á vinnumarkaði og að þar með hafi verið unnið gegn almannahagsmunum. Þá sé það niðurlægjandi fyrir hann, bæði í eigin augum og í augum kjósenda, að vera ákvörðuð meiri hækkun launa en nokkrum öðrum á vinnumarkaði. Þessi ýkta launahækkun dragi úr trausti á honum sem þingmanni og handhafa löggjafarvalds og varði úrslit málsins því miklu um framtíð hans sem stjórnmálamanns.

9 Sóknaraðili krafðist þess aðallega fyrir héraðsdómi að ákvörðun kjararáðs frá 29. október 2016 um þingfararkaup alþingismanna og launakjör ráðherra yrði ógilt með dómi. Byggði sóknaraðili á því að ákvörðun kjararáðs hefði verið haldin annmörkum, bæði að efni og formi. Eins og greinir í hinum kærða úrskurði hefur sóknaraðili einkum stutt kröfugerð sína í málinu þeim rökum að þegar kjararáð tók áðurgreinda ákvörðun hafi það ekki tekið tillit til almennrar þróunar kjara á vinnumarkaði eins og því hafi verið skylt að gera samkvæmt lögum nr. 47/2006 og því hafi alþingismönnum og ráðherrum verið ákvörðuð of há laun. Miðar málsókn sóknaraðila að því að ákvörðun kjararáðs verði ógilt með dómi til þess að leiðrétta megi launakjörin til samræmis við almenna launaþróun á vinnumarkaði og þá til lækkunar. Leggur hann höfuðáherslu á að hagsmunir hans af málsókninni séu þeir að gæta almannahagsmuna og stuðla að almannaheill sem þingmaður. Að þessu leyti eru þeir hagsmunir sem sóknaraðili byggir á í engu frábrugðnir þeim hagsmunum sem sérhver borgari hefur af efnahagslegum stöðugleika og stöðugleika á vinnumarkaði og teljast þannig svo almennir að þeir geta ekki talist lögvarðir í þeim skilningi sem dómstólar hafa lagt í þetta málshöfðunarskilyrði. Þá eru þeir hagsmunir sóknaraðila sem lúta að trausti kjósenda á honum og framtíð hans sem stjórnmálamanns of óljósir og fjarlægir til að fallist verði á að hann teljist hafa lögvarða hagsmuni af því að efnisdómur gangi um aðalkröfu hans um ógildingu ákvörðunarinnar. Þegar af þessari ástæðu verður að vísa aðalkröfu sóknaraðila frá héraðsdómi.

10 Til vara krafðist sóknaraðili þess fyrir héraðsdómi að viðurkennt yrði með dómi að áðurgreind ákvörðun kjararáðs frá 29. október 2016 hafi verið ólögmæt. Er varakrafan einnig reist á því að ákvörðunin sé haldin annmörkum, bæði að formi og efni. Vísar sóknaraðili meðal annars til þess að hvorki hafi verið gætt að jafnræðisreglum 2. mgr. 8. gr. laga nr. 47/2006, 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 65. gr. stjórnarskrárinnar, né rannsóknarskyldu kjararáðs, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 47/2006 og 10. gr. stjórnsýslulaga. Jafnframt hafi verið brotið gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttar, meðalhófsreglunni og meginreglunni um vandaða stjórnsýslu. Eins og að framan greinir hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili hafi verið aðili að áðurgreindri ákvörðun kjararáðs. Með hliðsjón af meginreglu fyrri málsliðar 60. gr. stjórnarskrárinnar nýtur sá, sem aðild hefur átt að máli fyrir stjórnvaldi, almennt réttar til að bera undir dómstóla hvort farið hafi verið að lögum við meðferð þess og úrslausn. Af þessum sökum verður ekki litið svo á að sóknaraðila skorti lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn dómstóla um varakröfu sína.

11 Kröfugerð í dómsmáli sem beinst hefur að ákvörðun kjararáðs að því er varðar einn af fleirum sem hún tók til hefur verið talin dómtæk, sbr. dóm Hæstaréttar 27. maí 2015 í máli nr. 284/2015. Þar miðaði málatilbúnaður stefnanda að því að ná fram betri launakjörum sér til handa. Í ljósi kröfugerðar sóknaraðila er á hinn bóginn ótvírætt að þeir einstaklingar sem umrædd ákvörðun kjararáðs tók til hafa allir einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn um lögmæti hennar. Úr varakröfu sóknaraðila verður því ekki leyst fyrir dómstólum án þess að þar eigi aðild þeir einstaklingar sem ákvörðun kjararáðs tók til. Þar sem sóknaraðili gætti þess ekki að beina varakröfu sinni að þessum einstaklingum er slíkur galli á málsókn hans að einnig verður að vísa þessari kröfu frá héraðsdómi.

12 Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest um frávísun málsins hvað sóknaraðila J-kk-nf Þ-kk-þf Ó-kk-þf varðar.

13 Hinn kærði úrskurður verður samkvæmt framansögðu staðfestur, þar með talið ákvæði hans um málskostnað.

14 Rétt er að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.