288/2022

Útdráttur

Þ höfðaði mál á hendur Í hf. og krafði það um greiðslu á 5.952.000 krónum.

Ágreiningur aðila laut að því hvort Þ ætti rétt á þóknun úr hendi Í hf. vegna milligöngu Þ í tengslum við möguleg kaup Í hf. á aflaheimildum í hestamakríl af namibísku félagi árið 2017. Af hálfu Þ var byggt á því að samningur hefði komist á milli aðila um milligönguna og því ætti hann rétt á þóknun vegna þeirra ráðgjafarstarfa. Í hf. mótmælti því að kröfuréttarsamband hefði stofnast milli aðila þannig að skapast hefði réttur Þ til þóknunar sem hann krafðist. Með dómi héraðsdóms var fallist á að Þ ætti rétt til þóknunar að fjárhæð 2.400.0000 krónur auk virðisaukaskatts. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að stofnast hefði til kröfuréttarsambands milli aðila og að krafa Þ á hendur Í hf. væri ófyrnd. Um fjárhæð kröfu Þ vísaði Landsréttur til þess að óumdeilt væri að Þ hélt ekki tímaskýrslur vegna vinnu sinnar fyrir Í hf. Þá hefði Þ ekki lagt fram nein gögn sem vörpuðu ljósi á það hversu miklum tíma hann varði í raun í verkefnið. Í þessu ljósi og með vísan til niðurstöðu matsgerðar dómkvadds matsmanns hefði Þ ekki fært fyrir því fullnægjandi rök að hann hefði varið meira en 20% af vinnutíma sínum í verkefnið eða að miða ætti við hærra viðmið en 800.000 krónur á mánuði, en það viðmið miðaði samkvæmt matsgerðinni við eðli verkefnisins. Var því fallist á að Í hf. yrði gert að greiða gagnáfrýjanda 2.400.000 krónur auk virðisaukaskatts en fyrir lá að um virðisaukaskattskylda þjónustu var að ræða. Fékk sú niðurstaða jafnframt samsvörun í þeim hugmyndum sem aðilar nefndu í samskiptum sínum í september 2017. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 13. apríl 2022 í málinu nr. E- 391/2021.

2

Aðaláfrýjandi krefst sýknu af kröfum gagnáfrýjanda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 13. júlí 2022. Gagnáfrýjandi krefst þess að aðaláfrýjandi verði dæmdur til að greiða honum 5.952.000 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. nóvember 2020 til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi staðfestingar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað auk málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti var nafni aðaláfrýjanda breytt úr Ísfélag

Vestmannaeyja hf. í Ísfélag hf.

Niðurstaða

5

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir lýtur ágreiningur aðila að því, hvort gagnáfrýjandi eigi rétt á þóknun úr hendi aðaláfrýjanda vegna milligöngu þess fyrrnefnda í tengslum við möguleg kaup aðaláfrýjanda á aflaheimildum í hestamakríl af namibísku félagi. Af hálfu gagn- áfrýjanda er byggt á því að samningur hafi komist á milli aðila um milligönguna og því eigi hann rétt á þóknun vegna þeirra ráðgjafarstarfa. Aðaláfrýjandi mótmælir því að kröfuréttarsamband hafi stofnast milli aðila þannig að skapast hafi réttur gagnáfrýjanda til þóknunar sem hann krefst og lagt er til grundvalla rí hinum áfrýjaða dómi.

6

Af tölvupóstssamskiptum S-kk-ef S-kk-ef, framleiðslustjóra frystihúss aðal- áfrýjanda á Þórshöfn, við gagnáfrýjanda 4. júlí 2017 má ráða að stjórnarformaður aðaláfrýjanda hafi lýst yfir áhuga á verkefninu í Namibíu. Stjórnarformaður aðal- áfrýjanda og gagnáfrýjandi hittust á fundi 21. sama mánaðar. Í kjölfar fundarins sendi gagnáfrýjandi stjórnarformanni aðaláfrýjanda tölvupóst þar sem hann kveðst munu snúa sér að því að afla frekari upplýsinga frá Namibíu. Hann kveðst jafnframt hafa sent tilgreindar spurningar á tengilið sinn, meðal annars varðandi nafn þess félags sem fari með aflaheimildirnar þar í landi, veiðitímabilið, hvers konar skip þyrfti til veiðanna og mögulegt samstarf við þarlenda aðila. Loks hafi hann spurt tengiliðinn að því hvert leigutímabil aflaheimildanna væri og upplýst að umbjóðandi hans, aðaláfrýjandi í máli þessu, vildi gera samning til tíu ára. Tók gagnáfrýjandi einnig fram í tölvupóstinum að hann hefði lofað namibískum samstarfsaðilum sínum upplýsingum um aðaláfrýjanda. Stjórnarformaður aðaláfrýjanda svaraði tölvupósti g-kk-ef tveimur dögum síðar, þakkaði fyrir fundinn og upplýsti að g-kk-þgf yrðu sendar upplýsingar um a-kk-þf. Á grundvelli framangreindra samskipta hélt gagnáfrýjandi áfram vinnu fyrir aðaláfrýjanda fram til 12. september 2017, þegar upp úr samstarfinu slitnaði. Með vísan til framangreinds og þeirra samskipta, sem nánar eru rakin í hinum áfrýjaða dómi, verður að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að stofnast hafi til samningssambands milli aðila um milligöngu gagnáfrýjanda í tengslum við möguleg kaup aðaláfrýjanda á aflaheimildum í hestamakríl í Namibíu, þótt út af stæði að semja um þóknun til gagnáfrýjanda. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að stofnast hafi kröfuréttarsamband milli aðila.

7

Aðaláfrýjandi byggir á því að hafi gagnáfrýjandi átt einhverja kröfu á hendur honum, sé hún fallin niður fyrir fyrningu. Fyrir Landsrétti vísar aðaláfrýjandi til þess að ómerkja beri hinn áfrýjaða dóm, án kröfu, að minnsta kosti að hluta, þar sem héraðsdómur hafi í úrlausn sinni farið út fyrir málatilbúnað gagnáfrýjanda.

Aðaláfrýjandi bendir á að gagnáfrýjandi hafi ekki byggt málsókn sína á því að líta bæri á verkið sem eina heild, heldur hafi hann vísað til matsgerðar H-kk-ef S-kk-ef, dómkvadds matsmanns, þar sem fram kemur að við ákvörðun fastrar þóknunar skuli miða við hvern byrjaðan mánuð. Þá telur aðaláfrýjandi jafnframt að málatilbúnaður stefnda um fjárhæðir kunni, að teknu tilliti til fyrningar, að vera vanreifaður þannig að varði frávísun frá héraðsdómi án kröfu. Ekki verður á þetta fallist, enda var sá grundvöllur málsóknar gagnáfrýjanda skýrt lagður í stefnu í héraði, að miða bæri við þá vinnu sem hann hefði innt af hendi í þágu aðaláfrýjanda á tímabili sem hefði hafist 4. júlí 2017 og staðið til 12. september sama ár. Í því ljósi verður hvorki talið að framangreind tilvísun gagnáfrýjanda til matsgerðarinnar né útlistun hans í stefnu á vinnustundum á framangreindu tímabili breyti þeirri niðurstöðu. Þá er til þess að líta að í samræmi við meginreglur kröfuréttar gat gagnáfrýjandi fyrst átt rétt til efnda við verklok 12. september 2017, sbr. til hliðsjónar dóma Landsréttar 22. mars 2019 í máli nr. 624/2018 og 7. maí 2021 í máli nr. 161/2020. Framangreind umfjöllun í matsgerð getur ekki breytt þessu, enda lutu spurningar þær sem lagðar voru fyrir matsmanninn að hæfilegu og eðlilegu endurgjaldi fyrir milligöngu gagnáfrýjanda, en um fyrningu var þar ekki fjallað. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að krafa gagnáfrýjanda á hendur aðaláfrýjanda sé ófyrnd.

8

Loks byggir aðaláfrýjandi varnir sínar á aðildarskorti til sóknar, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eins og atvikum var háttað og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi, verður fallist á með héraðsdómi að gögn málsins styðji ekki þá málsástæðu aðaláfrýjanda, að gagnáfrýjandi hafi unnið umrædd störf í þágu aðaláfrýjanda fyrir hönd Thorp ehf. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður málsástæðum aðaláfrýjanda um aðildarskort til sóknar hafnað.

9

Um fjárhæð þóknunar vísar gagnáfrýjandi til áðurnefndrar matsgerðar. Þar kemur fram að þóknun fyrir ráðgjafar- eða miðlunarverkefni sambærileg því sem um ræðir í þessu máli geti verið föst eða samkvæmt tímagjaldi en sé einnig oft árangurstengd þannig að þóknun sé aðeins greidd ef af viðskiptunum verður. Í þeim tilvikum sé þó yfirleitt einnig samið um fyrirframgreiðslu á þóknun, annað hvort í formi fastrar mánaðarlegrar greiðslu eða tímagjalds. Slík fyrirframgreidd þóknun gangi oft upp í árangurstengdu þóknunina ef af viðskiptunum verður. Þá kemur fram í matsgerðinni að í ljósi þess að ekki hafi orðið af fyrrgreindum viðskiptum með aflaheimildir, hefði hæfilegt og eðlilegt endurgjald gagnáfrýjanda vegna vinnu hans að verkefninu eingöngu verið í formi fastrar óafturkræfrar þóknunar. Föst þóknun gagnáfrýjanda hefði annað hvort verið mánaðarleg eða miðast við tímagjald samkvæmt tímaskýrslu.

Aftur á móti liggi fyrir að gagnáfrýjandi hafi ekki haldið tímaskýrslur vegna vinnu sinnar, einkum þar sem hann bjóst við að samið yrði um þóknun fyrir verkefnið í heild.

Taldi matsmaður því rétt að miða við að aðilar hefðu samið um fasta mánaðarlega þóknun.

10

Við mat á fjárhæð mánaðarlegrar þóknunar vísar matsmaður til greiðslna Alþjóðabankans vegna lausráðinna ráðgjafa, sem hann kveður vera „hálfopinberar“.

Hafi þær árið 2017 verið um 600 til 800 bandaríkjadalir á dag, eftir menntun og reynslu ráðgjafanna og eðli verkefnanna, en gengi bandaríkjadals hafi í júlí og ágúst 2017 verið 105 krónur. Telur matsmaður viðeigandi að tvöfalda framangreindar fjárhæðir til að gera þær samanburðarhæfar við almenn laun, enda séu launagreiðslur Alþjóðabankans skattfrjálsar á Íslandi. Matsmaður áætlar að vinna gagnáfrýjanda að verkefninu að teknu tilliti til umfangs samskipta hans við aðila verkefnisins, þeirra afurða sem eftir vinnu hans lágu og annarra anna hafi numið 20 til 30% af vinnutíma hans, sem séu 20 vinnudagar á mánuði. Að teknu tilliti til framangreinds beri að miða við 500.000 til 1.000.000 krónur í mánaðarlega þóknun. Aftur á móti telur matsmaður að líta verði á launagreiðslur Alþjóðabankans sem lágmarksviðmið. Að teknu tilliti til þess og eigin reynslu matsmanns af ráðgjafarverkefnum sé hæfileg og eðlileg föst mánaðarleg þóknun vegna vinnu eins manns að verkefni eins og hér um ræði að lágmarki 800.000 krónur og allt að 1.600.000 krónur, eftir eðli verkefnisins, ef jafnframt hefði verið samið um árangurstengda þóknun. Þá vísar matsmaður til þess að við ákvörðun fastrar þóknunar hafi verið miðað við hvern byrjaðan mánuð eins og algengt sé í slíkum viðskiptum. Um þrjá byrjaða mánuði hafi verið að ræða, það er að minnsta kosti frá 21. júlí 2017 til 12. september sama ár, og því nemi hæfilegt og eðlilegt endurgjald gagnáfrýjanda vegna milligöngu hans á bilinu 2.400.000 til 4.800.000 krónum án virðisaukaskatts.

11

Eins og að framan er rakið er óumdeilt að gagnáfrýjandi hélt ekki tímaskýrslur vegna vinnu sinnar fyrir aðaláfrýjanda. Þá hefur gagnáfrýjandi ekki lagt fram gögn sem varpa ljósi á það hversu miklum tíma hann varði í raun í verkefnið. Í þessu ljósi og með vísan til niðurstöðu fyrirliggjandi matsgerðar hefur gagnáfrýjandi ekki fært fyrir því fullnægjandi rök að hann hafi varið meira en 20% af vinnutíma sínum í verkefnið eða að miða eigi við hærra viðmið en 800.000 krónur á mánuði, en það viðmið miðar samkvæmt framangreindu við eðli verkefnisins. Verður þannig fallist á að aðaláfrýjanda verði gert að greiða gagnáfrýjanda 2.400.000 krónur auk virðisaukaskatts en fyrir liggur að um virðisaukaskattskylda þjónustu var að ræða. Fær sú niðurstaða jafnframt samsvörun í þeim hugmyndum sem aðilar nefndu í samskiptum sínum í september 2017.

12

Með vísan til alls framangreinds verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms, þar með talið um fjárhæð þóknunar til handa gagnáfrýjanda, dráttarvexti og málskostnað.

13

Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjanda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Aðaláfrýjandi, Ísfélag hf., greiði gagnáfrýjanda, Þ-kk-þgf P-kk-þgf, 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.