437/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem R var veitt tímabundin heimild til að skerða ferðafrelsi A með nánar tilgreindum hætti.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. júní 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2023 í málinu nr. L- [...]/2023 þar sem varnaraðila var heimilað frá uppkvaðningu úrskurðarins og fram til 26. maí 2028 að skerða ferðafrelsi sóknaraðila þegar nauðsyn ber til með því að heimila henni ekki að fara frjáls ferða sinna út af heimili sínu, læsa húsnæði hennar, synja henni um lykil að heimili sínu og heimila henni ekki að fara út af heimilinu án fylgdar að minnsta kosti tveggja starfsmanna. Kæruheimild er í 3. mgr. 15. gr. laga nr.88/2011 um réttindagæslu fyrir fatlað fólk.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að undanþágu frá banni við beitingu nauðungar verði markaður skemmri tími og umfang. Þá krefst hún þóknunar til handa verjanda sínum vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Samkvæmt 1. og 2. mgr. 15. gr. laga nr. 88/2011 fjallar undanþágunefnd um beiðnir þjónustuaðila um undanþágu frá banni við beitingu nauðungar og banni við fjarvöktun, sbr. 1. mgr. 10. gr., 1. mgr. 11. gr. og 1. mgr. 12. gr. laganna, og tekur ákvörðun um hvort undanþága verði veitt. Felist í beiðni ráðagerð um verulega og viðvarandi skerðingu á ferðafrelsi einstaklings þannig að hann geti ekki farið frjáls ferða sinna innan heimilis eða út af því ber nefndinni samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laganna að vísa beiðninni til dómstóla. Þá gilda ákvæði 9. til 17. gr. lögræðislaga nr. 71/1997 um meðferð málsins. Fram kemur í athugasemdum við 2. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 59/2012, sem breyttu lögum nr. 88/2011, að hér séu sérstaklega höfð í huga þau tilvik þar sem einstaklingur er læstur inni á heimili sínu þannig að um sé að ræða verulega og viðvarandi skerðingu á ferðafrelsi en að ákvarðanir um minni háttar skerðingar af þessum toga, til dæmis þannig að útidyrahurð sé læst um nætur, heyri undir undanþágunefndina. Samkvæmt þessu var málið réttilega lagt fyrir héraðsdóm. Ákvæði 3. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2011 um 12 mánaða hámarkstíma skerðingar á ferðafrelsi er að finna í lagaákvæði sem eingöngu fjallar um form og efni ákvarðana undanþágunefndar og á því ekki við um úrskurð héraðsdóms samkvæmt 3. mgr. 15. gr. sömu laga. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

5

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga nr. 88/2011, greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 210.924 krónur, greiðist úr ríkissjóði.