563/2022

Útdráttur

Fallist var á kröfu X um að dómara yrði gert að víkja sæti í máli ákæruvaldsins á hendur honum með vísan til þess að ekki hefði verið heimilt að setja dómara við annan héraðsdómstól til starfa að málinu.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 9. september 2022, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 9. september 2022 í málinu nr. S- [...] /2022 þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að H-kvk-nf B-x-x héraðsdómari viki sæti í máli sóknaraðila gegn varnaraðila. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 192. gr. laganr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

3

Varnaraðili krefst þess að dómaranum verði gert að víkja sæti í málinu.

Niðurstaða

4

Í málinu liggur fyrir að dómstjóri við Héraðsdóm Norðurlands eystra hafi óskað eftirþví við dómstólasýsluna að setudómari tæki sæti í málinu. M eð bréfi dómstólasýslunnar 13. júní 2022 var H-kvk-þgf B-kvk-þgf, héraðsdómara við Héraðsdóm Reykjavíkur, falið að taka sæti sem setudómari í málinu, með vísan til 6. mgr. 30. gr. laga nr. 50/2016 um dómstóla. Ekki kemur fram í bréfinu á hvaða forsendum dómstjóri hafi beint framangreindu erindi til dómstólasýslunnar. Af málsgögnum verður ráðið að dómstjóri hafi litið til 4. mgr. 33. gr. laga nr. 50/2016, en varnaraðili var upplýstur með tölvubréfi frá héraðsdómara við Héraðsdóm Norðurlands eystra 14. júlí síðastliðinn að talið hafi verið „heppilegra“ að málið yrði falið öðrum dómara vegna aðkomu dómara við dómstólinn nyrðra að [...] varnaraðila, þar sem meðal annars hafi veriðtekin afstaða til ásakana á hendur varnaraðila.

5

Varnaraðili byggir kröfu sína um að héraðsdómaranum í málinu verði gert að víkja sæti á því að setning hans í starfið hafi farið í bága við lög og því sé skipan dómstólsins ekki í samræmi við lög. Vísar hann þessu til stuðnings til 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Samkvæmt stjórnarskrárákvæðinu ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma og fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Í hinum kærða úrskurði er rakið að varnaraðili byggi kröfu sína ekki á því að dómari málsins sé vanhæfur til meðferðar málsins á grundvelli 6. gr. laga nr. 88/2008.

6

Samkvæmt 59. gr. stjórnarskrárinnar verður skipa n dómsvaldsins eigi ákveðin nema með lögum. Með lögum nr. 50/2016 hefur í samræmi við framangreint stjórnarskrárákvæði verið mælt fyrir um skipan dómsvalds á Íslandi. Í 33. gr. laganna eru settar reglur um úthlutun mála til dómara og heimild dómstjóra til þess að leysa dómara undan úthlutun máls. Við setningu eldri laga um dómstóla nr. 15/1998 voru tekin upp nýmæli í 18. gr. um úthlutun mála við héraðsdómstóla. Sú skipan sem þar kom fram er nú að finna í 33. gr. núgildandi laga um dómstóla.

7

Í 2. mgr. 33. gr. laga nr. 50/2016 er mælt fyrir um þau grunnsjónarmið sem gilda við úthlutun mála til dómara. Þar kemur fram að dómstjóri skuli gæta þess við úthlutun mála til dómara að starfsálag þeirra dreifist svo jafnt sem auðið er og hann skal leitast eftir föngum við að koma því til leiðar að tilviljun ráði hvaða mál dómari fái til meðferðar. Í 1. mgr. 33. gr. kemur fram sú meginregla að einn héraðsdómari taki þátt í meðferð máls fyrir dómi. Í ákvæðinu er síðan mælt fyrir um hvernig standa skuli að úthlutun mála ef dómur er fjölskipaður og heimild dómstjóra til að leita til dómstólasýslunnar ef þörf er á setningu héraðsdómara frá öðrum dómstóli til að sitja í fjölskipuðum dómi. Þessi heimild dómstjórans takmarkast við skipun í fjölskipaðan dóm svo sem nánarer rakið í athugasemdum við 18. gr. í frumvarpi til dómstólalaga nr. 15/1998.

8

Samkvæmt 4. mgr. 33. gr. laga nr. 50/2016 er dómara heimilt að biðjast undan úthlutun máls vegna tengsla hans, meðal annars við aðila þess, þótt hann verði ekki talinn vanhæfur til að fara með það, enda sé beiðni hans studd haldbærum rökum. Það er skilyrði fyrir því að dómstjóri geti orðið við beiðni af þessu tagi að völ sé á öðrum dómara við sama dómstól til að fara með málið. Í 5. mgr. 33. gr. er síðan mælt fyrir um heimildir dómstjóra til að draga úthlutun máls til baka ef dómari getur ekki lokið máli innan hæfilegs frests vegna veikinda eða hliðstæðra atvika. Þá er tekið fram í 6. mgr. greinarinnar að dómstjóri úthluti máli að nýju ef héraðsdómari víkur sæti í máli, enda fullnægi annar dómari sérstökum hæfiskilyrðum til að fara með málið. Ef með þarf getur dómstjóri leitað til dómstólasýslunnar um að hún feli dómara við annan dómstól að taka við úthlutun máls. Í þessu samhengi er rétt að geta þess að í 1. mgr. 34. gr. laganna er mælt fyrir um heimild til setningar varadómara í mál í þeim tilvikum þegar dómstjóri hefur úrskurðað að enginn dómari við dómstólinn fullnægi sérstökum hæfisskilyrðum. Af lögskýringargögnum verður ráðið að heimild dómstjóra samkvæmt 6. mgr. 33. gr. laganna til að leita til dómstólasýslunnar til að fá dómara við annan dómstól til að taka við máli geti einungis átt við þegar enginn dómari við viðkomandi dómstól fullnægir sérstökum hæfisskilyrðum til að dæma í málinu.

9

Héraðsdómaranum í því máli sem hér er til úrlausnar var falið af dómstólasýslunni að fara með málið á grundvelli heimildar í 6. mgr. 30. gr. laganna en sú heimild byggir á því að þörf hafi verið á því að fela dómara, sem á fast sæti við héraðsdómstól, til að starfa að tilteknu dómsmáli við annan héraðsdómstól. Dómara sem er falið slíkt starf er skylt að hlíta ákvörðun dómstólasýslunnar.

10

Hér að framan hefur verið gerð grein fyrir þeim reglum sem gilda um úthlutun mála til dómara og það grunnsjónarmið að tilviljun skuli ráði úthlutun eftir því sem kostur er á. Dómara er almennt ekki heimilt að víkja sér undan úthlutun dómstjóra á sakamáli nema hann sé vanhæfur til að fara með málið samkvæmt ákvæðum 6. gr. laga nr. 88/2008. Undantekningarákvæði 4. mgr. 33. gr. laga nr. 50/2016 verður eingöngu beitt í þeim tilvikum þegar unnt er að úthluta málinu til annars dómara við sama dómstól. Þá liggur fyrir að ekki hefur verið kveðinn upp úrskurður um að allir dómarar við dómstólinn skyldu víkja sæti í málinu, sbr. 34. gr. sömu laga. Eins og málið liggur nú fyrir verður því að leggja til grundvallar að unnt hefði verið að fela öðrum dómara innan dómstólsins að fara með málið. Ekki var því heimilt að setja dómara við annan héraðsdómstól til starfa að málinu.

11

Þar sem setning H-kvk-ef B-kk-ef héraðsdómara til að fara með málið hefur samkvæmt framangreindu ekki lagastoð verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og henni gert að víkja sæti í málinu.

Úrskurðarorð :

Fallist er á kröfu varnaraðila um H-kvk-nf B-kvk-nf héraðsdómari víki sæti í málinu.