440/2019

Útdráttur

D og R voru eigendur jarðarinnar Brekku í Norðurþingi. Með dómi Hæstaréttar 10. september 2015 í máli nr. 637/2014 var leyst úr ágreiningi D og R annars vegar og Í hins vegar um merki milli jarðanna Brekku og Snartarstaða, sem var í eigu Í og liggur að Brekku að norðanverðu, en með þeim dómi var staðfest að spilda þar sem aðveitustöð í eigu L hf. og R ohf. stæði væri innan landamerkja Brekku. Höfðuðu D og R mál og kröfðust þess að Í, L hf. og R ohf. yrði óskipt gert að þola dóm um skyldu þeirra til að fjarlægja fyrrnefnda aðveitustöð og tengd spennuvirki sem reist höfðu verið innan jarðarinnar Brekku og að þeim yrði gert að koma landinu í fyrra horf að viðlögðum dagsektum. Jafnfram kröfðust D og R þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í, L hf. og R ohf. sökum afnota af landi undir nefnd mannvirki. Héraðsdómur sýknaði Í, L hf. og R ohf. af þeim kröfum sem tóku til mannvirkja á landspildunni og lagfæringa á landspjöllum, en krafa um viðurkenningu á bótaskyldu var tekin til greina. Í málinu byggðu L hf. og R ohf. á því að þegar aðveitustöðin hafi verið reist hefði verið staðið í þeirri trú að spildan væri í landi jarðarinnar Snartarstaða og reistu þeir sýknukröfu sína meðal annars á því að R ohf. og forveri hans hefðu öðlast eignarrétt á viðkomandi landspildu fyrir hefð. Í dómi Landsréttar kom fram að framkvæmdir við aðveitustöðina hófust eigi síðar en árið 1978 og að þær hafi markað upphaf eignarhalds forvera R ohf. á þeirri spildu sem tekin var undir hana. Af gögnum málsins mátti ráða að löngu fyrir höfðun máls um merki Brekku og Snartarstaða hefðu D og R komið þeim skilningi sínum á framfæri við Í og forvera R ohf. að aðveitustöðin hefði án heimildar eiganda Brekku verið reist á landi jarðarinnar. Var rakið að bréfaskrif þar að lútandi hefðu náð aftur til ársins 1997, en í október það ár hefði þáverandi lögmaður D ritað forvera R ohf. bréf. Í því bréfi hefði hins vegar eingöngu verið útlistuð fjárkrafa sem D taldi sig eiga og í engu leitast við að skýra þann skilning hans að aðveitustöðin hefði verið reist í landi Brekku. Umræddri fjárkröfu var hafnað og ekkert lá fyrir í málinu sem metið yrði á þann veg að forveri R ohf. hefði á þessum tíma viðurkennt að stöðin stæði á landi Brekku. Liðu svo rúm fjögur ár þar til málið var að nýju tekið upp gagnvart forvera R ohf., sem hafði þá haft óslitið eignarhald á umræddri landspildu í 20 ár. Var því ekki talið að það hefði á einhvern hátt verið ámælisvert að byggja eignarrétt að spildunni á þessum umráðum og stæðu skilyrði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 því ekki í vegi að eignarréttur að spildunni hefði stofnast fyrir hefð. Þar sem forveri R ohf. hefði, með óslitnu eignarhaldi á spildunni þann tíma sem áskilinn væri í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905, öðlast beinan eignarrétt yfir henni á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laganna voru L hf. og R ohf. sýknaðir af dómkröfum D og R sem tóku til mannvirkja á spildunni og lagfæringa á landspjöllum þar. Hvað Í varðaði þá var talið að kröfum D og R um fjarlægingu mannvirkja og lagfæringu landspjalla yrði aðeins beint að L hf. og R ohf., sem fóru með eignarheimildir að viðkomandi mannvirkjum. Var Í því sýknað af þeim kröfum á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. D og R kröfðust einnig staðfestingar á niðurstöðu héraðsdóms um viðurkenningu á rétti þeirra til skaðabóta úr hendi L hf., R ohf. og Í óskipt vegna afnota af landi D og R. Taldi Landsréttur að óháð niðurstöðu málsins að öðru leyti væri lagagrundvöllur þessarar kröfu í engu reifaður í málatilbúnaði D og R og væri hún byggð á lagarökum sem ekki gætu átt við um hana. Taldi Landsréttur að grundvöllur þessarar kröfu hefði verið lagður í slíku ósamræmi við fyrirmæli 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að vísa yrði henni án kröfu frá héraðsdómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 14. júní 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2019 í málinu nr. E1023/2017.

2 Aðaláfrýjendur krefjast þess að gagnáfrýjendum verði óskipt gert að þola dóm um skyldu þeirra til að fjarlægja öll mannvirki, það er aðveitustöð og tengd spennuvirki sem reist hafa verið í landi Brekku í Öxarfirði og eru inni á landi númer 154223 samkvæmt stofnskjali, af landi aðaláfrýjenda, innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu dóms í málinu að viðlögðum 50.000 króna dagsektum. Þá krefjast þeir þess að gagnáfrýjendum verði óskipt gert „að lagfæra landspjöll og koma í fyrra horf landi vegna jarðrasks vegna aðveitustöðvar og mannvirkja tengdum starfsemi vegna aðveitustöðvarinnar í landi Brekku“ að viðlögðum 50.000 króna dagsektum. Jafnframt krefjast aðaláfrýjendur staðfestingar á ákvæði hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á rétti þeirra til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjenda sameiginlega „sökum afnota af landi [aðaláfrýjenda] vegna aðveitustöðvarinnar og spennuvirkja henni tengdri frá árinu 1978“. Loks krefjast aðaláfrýjendur hvor um sig málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Gagnáfrýjandinn íslenska ríkið áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 26. ágúst 2019. Hann krefst sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjenda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Gagnáfrýjendur, Landsnet hf. og Rarik ohf., áfrýjuðu málinu fyrir sitt leyti 27. ágúst 2019. Þeir krefjast aðallega sýknu af öllum kröfum aðaláfrýjenda og málskostnaðar í héraði. Til vara krefjast þeir þess að frestur til að verða við skyldu um að fjarlægja mannvirki verði tíu ár. Þá krefjast þeir málskostnaðar fyrir Landsrétti.

5 Í gagnsök krefjast aðaláfrýjendur sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjenda og málskostnaðar úr hendi þeirra.

Málsatvik og málsástæður

6 Málsatvikum og málsástæðum aðilanna er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í málavaxtalýsingu hans segir að aðveitustöðin sem um ræðir hafi verið reist árið 1978. Hún stendur á spildu sem á þessum tíma tilheyrði jörðinni Brekku í Presthólahreppi í NorðurÞingeyjarsýslu, nú Norðurþingi. Aðaláfrýjendur eru eigendur jarðarinnar. Jörðin Snartarstaðir, sem er í eigu gagnáfrýjanda íslenska ríkisins, liggur að Brekku að norðanverðu. Er á því byggt af hálfu gagnáfrýjenda að þegar stöðin var reist og allt fram til ársins 1997 hafi menn staðið í þeirri trú að spildan væri í landi Snartarstaða. Þá fyrst hafi því verið hreyft að hún væri innan Brekku en annar aðaláfrýjenda hafi haldið því fram. Kemur fram í héraðsdómi að af þessu tilefni hafi viðræður átt sér stað á milli aðaláfrýjenda og Rafmagnsveitna ríkisins, forvera gagnáfrýjanda Rarik ohf., en samkvæmt gögnum málsins ritaði þáverandi lögmaður aðaláfrýjanda, D-kk-ef B-kk-ef, umdæmisskrifstofu rafmagnsveitnanna fyrir Norðurland eystra bréf 24. október 1997 þar sem fram kemur að fyrirtækið hafi boðið fram tiltekið gjald fyrir afnot af landinu. Með bréfinu var þessu tilboði svarað með gagntilboði þar sem gengið var út frá því að hið leigða land væri umtalsvert stærra að flatarmáli en lagt var til grundvallar í tilboði rafmagnsveitnanna en að auki var sett fram krafa um fébætur fyrir löglausa notkun á landinu og krafa um málskostnað. Gagntilboðinu mun hafa verið hafnað þegar í stað. Hafa gagnáfrýjendur vísað til þess að framangreint tilboð um endurgjald fyrir afnot af landinu hafi verið sett fram í því skyni að komast hjá frekari ágreiningi og tilheyrandi óþægindum og kostnaði og án nokkurrar viðurkenningar á rétti aðaláfrýjenda til landsins þar sem aðveitustöðin stendur. Var þetta upphafið að deilu sem enn stendur og mál þetta er sprottið af. Í því sambandi er þess að geta að ekki var endanlega leyst úr ágreiningi um merki á milli jarðanna, meðal annars á því svæði þar sem aðveitustöðin stendur, fyrr en með dómi Hæstaréttar 10. september 2015 í máli nr. 637/2014 en með honum fékkst staðfesting á því að það er innan landamerkja Brekku samkvæmt landamerkjabréfi frá 16. janúar 1884.

7 Aðveitustöð þessi kom í stað stöðvar sem var á sínum tíma byggð á landi Brekku. Mun hafa verið leitað eftir því við þáverandi eiganda Brekku að nýja aðveitustöðin yrði reist á jörðinni en hann hafi ekki samþykkt það. Er í málinu byggt á því af hálfu gagnáfrýjenda að stöðinni hafi þá verið valinn staður sem talinn var í landi Snartarstaða og hún reist í góðri trú um að sú væri raunin. Aðaláfrýjendur mótmæla þessu. Nýja stöðin hafi verið reist um það bil 40 metrum nær landi Snartarstaða en sú fyrri og eigendur Brekku hafi allt frá upphafi mótmælt byggingu hennar þar sem hún hafi með sama hætti og eldri stöðin verið reist á jörð þeirra. Með 100 metra tilfærslu á stöðinni til norðurs hefði hún risið á landi Snartarstaða.

8 Með hinum áfrýjaða dómi var gagnáfrýjandi íslenska ríkið sýknað á grundvelli aðildarskorts af þeim kröfum aðaláfrýjenda sem taka til mannvirkja á umræddri landspildu og lagfæringar á landspjöllum þar. Sýkna gagnáfrýjenda Landsnets hf. og Rarik ohf. af þessum kröfum var reist á því að þessir aðilar hefðu unnið sér slíkan rétt til afnota af landi Brekku fyrir rekstur aðveitustöðvarinnar að þeim yrði við svo búið ekki fram komið. Var þessi niðurstaða einkum reist á tómlæti aðaláfrýjenda og þeim miklu hagsmunum sem væru bundnir í mannvirkjum gagnáfrýjenda á spildunni. Krafa aðaláfrýjenda um viðurkenningu á óskiptri bótaskyldu allra gagnáfrýjenda var aftur á móti tekin til greina.

Niðurstaða

9 Fallist er á niðurstöðu héraðsdóms um að aðaláfrýjendum sé einungis unnt að beina kröfum sínum um að mannvirki, sem reist hafa verið á umræddri landspildu, verði fjarlægð og landspjöll þar lagfærð að gagnáfrýjendum Landsneti hf. og Rarik ohf. og að sýkna beri gagnáfrýjandann íslenska ríkið af þeim á grundvelli aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

10 Gagnáfrýjandi Rarik ohf., sem er í eigu íslenska ríkisins, var stofnað 1. ágúst 2006 og tók þá við rekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Gagnáfrýjandi Landsnet hf. tók til starfa 1. janúar 2005. Aðveitustöðin sem um ræðir í málinu var alfarið í eigu rafmagnsveitnanna allt þar til 21,9% hlut í henni og tilheyrandi lóð var afsalað til Landsnets hf. 21. desember 2005.

11 Sýknukröfu sína í málinu byggja gagnáfrýjendur meðal annars á því að Rarik ohf. og forveri hans hafi öðlast eignarrétt að því landi þar sem aðveitustöðin stendur þar sem fullnuð eignarhefð þeirra sé sönnuð. Með hinum áfrýjaða dómi var þessari málsástæðu hafnað þar sem fullur hefðartími hafi ekki verið liðinn árið 1997 þegar fram komu athugasemdir sem lutu að því að stöðin væri í landi Brekku. Var þá jafnframt gengið út frá því, svo sem málatilbúnaður aðila samkvæmt stefnu og greinargerðum í héraði tók mið af, að hún hafi verið reist á árunum 1978 1979, sem marki upphaf hefðartíma.

12 Fyrir Landsrétti hafa gagnáfrýjendur vísað til þess um upphaf hefðartíma að framkvæmdir við aðveitustöðina hafi hafist í október 1976. Sé í þessum efnum stuðst við framburð aðaláfrýjanda R-kk-ef fyrir héraðsdómi. Í þeim framburði sínum sem hér er skírskotað til lýsir R-kk-nf komu starfsmanna Rafmagnsveitna ríkisins og verktaka á þeirra vegum á svæðið í október 1976. Óskum þeirra um að fá að reisa stöðina á tilteknum stað á landi Brekku hafi alfarið verið hafnað af föður hans og hann tekið undir það. Um atvik í kjölfar þessa var framburður R-kk-ef svohljóðandi: „[Þeir] bara fara í burtu þegjandi. Þegjandi í burtu og svo bara einhverjum dögum seinna þá, þá fréttist af þeim að þeir eru farnir að grafa fyrir stöð. Nú viti menn, það er ennþá í landi Brekku, bara á öðrum stað, skammt fyrir norðan þáverandi spennustöð og austan við deilistöð.“ Í greinargerð aðaláfrýjenda til Landsréttar í gagnsök er framangreindum skilningi á framburði R-kk-ef mótmælt og því haldið fram að árið 1976 hafi rafmagnsveiturnar ætlað að byggja nýja spennistöð mun sunnar og vestar og lengra inn á landi Brekku en þær fyrirætlanir verið stöðvaðar af eigendum jarðarinnar. Núverandi stöð hafi ekki verið reist fyrr en árið 1979. Í fyrrnefndum dómi Hæstaréttar, þar sem leyst var úr ágreiningi um landamerki á milli jarðanna Brekku og Snartarstaða, kemur fram, svo sem áður er getið, að Snartarstaðir eigi land norðan merkjalínunnar en Brekka sunnan hennar. Þá er fram komið að samkvæmt málatilbúnaði aðaláfrýjenda var nýja aðveitustöðin reist um það bil 40 metrum nær landi Snartarstaða en sú fyrri og nokkra tugi metra frá merkjalínunni.

13 Ekki verður séð af endurritum úr þingbók héraðsdóms eða hinum áfrýjaða dómi að framangreindri málsástæðu hafi verið teflt fram af hálfu gagnáfrýjenda undir rekstri málsins í héraði þó svo að sama tilefni hafi verið til að byggja á henni þá og nú, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Að þessu gættu er ekki fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. sömu laga til að taka þessa málsástæðu til frekari umfjöllunar og kemur hún því ekki til álita við úrlausn málsins fyrir Landsrétti.

14 Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð er 20 ára óslitið eignarhald á fasteign skilyrði fyrir því að hefð vinnist á henni. Samkvæmt því sem fram telst komið í málinu hófust framkvæmdir við aðveitustöðina eigi síðar en 1978. Þær mörkuðu upphaf eignarhalds Rafmagnsveitna ríkisins, forvera gagnáfrýjanda Rarik ohf., á þeirri spildu sem tekin var undir hana. Er þess þá jafnframt að gæta að engin efni eru til að líta svo á að huglæg afstaða þeirra á þessum tíma til þessara umráða verði, að teknu tilliti til dómaframkvæmdar Hæstaréttar, virt þeim sem óráðvandlegt atferli í merkingu 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905.

15 Svo sem fram er komið var ekki endanlega leyst úr ágreiningi um merki jarðanna Brekku og Snartarstaða fyrr en með dómi Hæstaréttar í september 2015 en það mál var höfðað af aðaláfrýjendum í mars 2013. Í málinu lágu fyrir tvö landamerkjabréf fyrir jörðina Snartarstaði sem bæði voru gerð árið 1884. Varð það niðurstaðan að leggja bæri eldra landamerkjabréfið frá 16. janúar 1884 til grundvallar við úrlausn ágreinings um merki milli jarðanna.

16 Samkvæmt gögnum þessa máls höfðu aðaláfrýjendur löngu fyrir höfðun landamerkjamálsins komið þeim skilningi sínum á framfæri við íslenska ríkið og Rafmagnsveitur ríkisins að aðveitustöðin hefði án heimildar eigenda Brekku verið reist á landi jarðarinnar. Ná bréfaskrif þar að lútandi aftur til ársins 1997 en að efni bréfs, sem þáverandi lögmaður aðaláfrýjandans D-kk-ef B-kk-ef ritaði umdæmisskrifstofu rafmagnsveitnanna fyrir Norðurland eystra 28. október það ár, er áður vikið. Það næsta var ritað sama aðila í mars 2002 en þá hafði núverandi lögmaður aðaláfrýjenda tekið við málinu. Um afstöðu gagnáfrýjenda til málsins liggur fyrir bréf sjávarútvegs og landbúnaðarráðuneytisins 23. september 2008. Þar kemur fram að í febrúar 2007 hafi Rarik ohf. farið þess á leit við ráðuneytið að það skýrði landamerki milli ríkisjarðarinnar Snartarstaða og jarðarinnar Brekku þar sem fyrirtækinu hefði borist krafa um leigugjald frá eigendum síðarnefndu jarðarinnar. Af þessu tilefni hafi S-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf ráðunautur kannað málið að beiðni ráðuneytisins. Í greinargerð sinni 25. ágúst 2008 hafi hann staðfest að ágreiningur væri um túlkun landamerkjabréfa Snartarstaða og Brekku og að hann treysti sér ekki til að skera úr um hvor aðilanna hefði rétt fyrir sér. Ráðuneytið hefði ekki upplýsingar um annað „en að þegar Rarik fékk leyfi fyrir umræddri lóð hafi því verið trúað að um væri að ræða land Snartarstaða“.

17 Í 2. mgr. 4. gr. laga nr. 46/1905 segir að álíta skuli hefðarhaldi slitið ef réttur hefðanda er vefengdur með löglega birtri dómstefnu, áður en hefðartíminn er fullnaður, ef dómur gengur sækjanda í vil. Í ljósi þess sem að framan er rakið ráðast slit á hefðarhaldi ekki eingöngu af þessu ákvæði heldur þarf að taka afstöðu til þess hvort líta megi svo á að því hafi af öðrum ástæðum verið slitið áður en 20 ára hefðartími var liðinn. Þar um er til þess að líta að ákvæði 2. mgr. 2. gr. laganna hefur verið skýrt svo að bein vitneskja þess, sem eignarhald hefur á landi, um að annar telji til réttar yfir því geti eftir atvikum slitið hefðarhaldi, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 13. desember 2007 í máli nr. 152/2007 og 16. mars 2017 í máli nr. 390/2017. Í ákvæðinu segir að hafi maður náð umráðum með glæp eða óráðvandlegu atferli megi hann ekki hefð vinna og hið sama eigi við ef hefðandi fær vitneskju um, áður en hefð er fullnuð, að eignarhaldið sé þannig til komið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 46/1905 segir það eitt „að handhafi hafi haft þann ásetning og verið sér þess meðvitandi að hann ranglega gjörði öðrum skaða með því að leggja hlutinn undir sig“. Af framangreindum dómum Hæstaréttar er ljóst að vitneskja hefðanda lands um að annar telji til réttar yfir því leiðir ekki sjálfkrafa til þess að hefðarhaldi teljist slitið heldur ráðist niðurstaða þar um af nánari atvikum hverju sinni.

18 Ekki kemur til álita að hefðarhaldi hafi verið slitið áður en þáverandi lögmaður aðaláfrýjanda D-kk-ef B-kk-ef ritaði Rafmagnsveitum ríkisins áðurnefnt bréf sitt 28. október 1997. Í því bréfi er nær eingöngu útlistuð fjárkrafa á hendur rafmagnsveitunum sem aðaláfrýjandi taldi sig eiga og í engu leitast við að skýra þann skilning hans að aðveitustöðin hefði verið reist á landi Brekku. Fjárkröfunni var hafnað og ekkert liggur fyrir í málinu sem metið verður á þann veg að rafmagnsveiturnar hafi á þessum tíma viðurkennt að stöðin stæði á landi Brekku. Svo sem að framan er rakið liðu rúm fjögur ár þar til málið var að nýju tekið upp gagnvart gagnáfrýjendum, nánar tiltekið Rafmagnsveitum ríkisins, forvera Rarik ohf. Þegar þar var komið sögu höfðu rafmagnsveiturnar haft óslitið eignarhald á umræddri landspildu í rúm 20 ár. Samkvæmt þessu og að málsatvikum að öðru leyti virtum verður ekki talið að það hafi á einhvern hátt verið ámælisvert að byggja eignarrétt að spildunni á þessum umráðum. Þar með standa skilyrði 2. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 því ekki í vegi að eignarréttur að spildunni hafi stofnast fyrir hefð.

19 Með vísan til þess sem að framan greinir höfðu Rafmagnsveitur ríkisins, síðar gagnáfrýjandi Rarik ohf., með óslitnu eignarhaldi á spildunni þann tíma, sem áskilinn er í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905, öðlast beinan eignarrétt yfir henni á grundvelli 1. mgr. 6. gr. laganna. Þegar af þessari ástæðu verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu gagnáfrýjenda Rarik ohf. og Landsnets hf. af þeim dómkröfum aðaláfrýjenda sem taka til mannvirkja á spildunni og lagfæringa á landspjöllum þar.

20 Fyrir Landsrétti krefjast aðaláfrýjendur þess, svo sem fram er komið, að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms þar sem viðurkennt var að þeir eigi rétt á skaðabótum úr hendi gagnáfrýjenda sameiginlega sökum afnota af landi aðaláfrýjanda vegna aðveitustöðvarinnar og spennuvirkja henni tengdri frá árinu 1978. Samkvæmt héraðsdómsstefnu er krafan reist á heimildarlausum afnotum gagnáfrýjenda af landi aðaláfrýjenda. Aðaláfrýjendur hafi orðið fyrir tjóni, bæði með því að „engin endurgreiðsla hefur átt sér stað fyrir landafnot“ og einnig hafi jarðrask vegna mannvirkja og umferðar spillt landi. Í héraðsdómi segir um þessa kröfu að enda þótt aðaláfrýjendur hafi kosið að setja hana fram sem kröfu um viðurkenningu á skaðabótaskyldu sé ljóst þegar litið sé til málatilbúnaðar þeirra að krafan lúti í reynd að rétti þeirra til endurgjalds í formi bóta fyrir afnot gagnáfrýjenda af landi þeirra en ekki rétti til bóta vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi. Þegar tekin var afstaða til þeirrar málsvarnar gagnáfrýjenda að krafan væri fyrnd var úr henni leyst á grundvelli 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt ákvæðinu fyrnist krafa um skaðabætur á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því. Var krafan talin ófyrnd þar sem ekki yrði séð að aðaláfrýjendur hefðu fengið nauðsynlegar upplýsingar um tjón sitt fyrr en fallist var á kröfur þeirra um landamerki milli Brekku og Snartarstaða með dómi Hæstaréttar 10. september 2015.

21 Samkvæmt því sem að framan er rakið er ljóst að sú eina krafa sem hér gæti mögulega staðið eftir er krafa um endurgjald fyrir afnot lands. Lagagrundvöllur hennar óháð niðurstöðu málsins að öðru leyti er á hinn bóginn í engu reifaður í málatilbúnaði aðaláfrýjenda og hún byggð á lagarökum sem ekki geta átt við um hana. Var grundvöllur þessarar kröfu því lagður í slíku ósamræmi við fyrirmæli 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að vísa verður henni án kröfu frá héraðsdómi.

22 Samkvæmt öllu framansögðu fer um niðurstöðu málsins eins og í dómsorði greinir. 23 Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð:

Kröfu aðaláfrýjenda, D-kk-ef B-kk-ef I-kk-ef og R-kk-ef I-kk-ef, um viðurkenningu á bótaskyldu gagnáfrýjenda, íslenska ríkisins, Rarik ohf. og Landsnets hf., er vísað frá héraðsdómi.

Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um sýknu gagnáfrýjenda af öðrum kröfum aðaláfrýjenda.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.