384/2019

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var O sakfelld fyrir brot gegn lögum um ávana og fíkniefni nr. 65/1974, með því að hafa flutt hingað til lands 0,20 grömm af marijúana, og fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa í þrjú skipti ekið bifreið svipt ökurétti og í tvö skipti jafnframt undir áhrifum ávana og fíkniefna. O játaði sök og var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var því eingöngu deilt um ákvörðun viðurlaga fyrir Landsrétti. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var þess krafist af hálfu ákæruvaldsins að O yrði sýknuð af því að hafa brotið gegn lögum um ávana og fíkniefni þar sem sök hennar hefði verið fyrnd og var hún þegar á grundvelli kröfugerðar ákæruvaldsins sýknuð af þeim sakargiftum. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms höfðu tekið gildi ný umferðarlög nr. 77/2019 og með hliðsjón af 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 dæmdi Landsréttur eftir þeim. Í dóminum kom fram að samkvæmt nýjum umferðarlögum teldist nú ökumaður aðeins undir áhrifum ávana og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana eða fíkniefni eða lyf fyndust í blóði hans. Með vísan til þess að samkvæmt einum ákærulið hefði umferðarlagabrot ákærðu eingöngu verið staðreynt með mælingu efna í þvagi var hún sýknuð af ákæru fyrir að hafa ekið undir áhrifum ávana og fíkniefna í umrætt sinn. Að öðru leyti staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu O. Við ákvörðun refsingar var litið til sakaferils O og þess að brot hennar voru öll hegningarauki við eldri dóm, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt því og með hliðsjón af 77. gr. sömu laga og áralangrar dómvenju var refsing hennar ákveðin fangelsi í 30 daga auk þess sem henni var gert að greiða sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæta ella fangelsi í 14 daga. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um ævilanga sviptingu ökuréttar O og upptöku fíkniefna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. apríl 2019 í málinu nr. S128/2019.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærða verði sýknuð af 1. lið ákæru 19. febrúar 2019 en að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu samkvæmt 2., 3. og 4. lið hennar, sviptingu ökuréttar og upptöku fíkniefna. Þá krefst ákæruvaldið að refsing ákærðu verði þyngd.

3 Ákærða krefst þess aðallega að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað en til vara að henni verði ekki gerð refsing. Að því frágengnu krefst ákærða vægustu refsingar sem lög leyfa auk þess sem sviptingu ökuréttinda verði markaður skemmri tími.

Málsatvik

4 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi játaði ákærða þau brot sem henni voru gefin að sök í fjórum liðum ákæru. Ákærða játaði sök við þingfestingu málsins og var farið með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og það tekið til dóms án frekari sönnunarfærslu þegar sækjanda og verjanda ákærðu hafði verið gefinn kostur á að tjá sig um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga.

5 Í hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld samkvæmt 1. tölulið ákærunnar fyrir brot gegn lögum um ávana og fíkniefni nr. 65/1974 með því að hafa 13. febrúar 2017 flutt hingað til lands frá Spáni 0,20 grömm af marijúana. Þá var hún sakfelld samkvæmt 2. til 4. tölulið ákærunnar fyrir umferðarlagabrot með því að hafa í þrjú aðgreind skipti ekið bifreið svipt ökuréttindum og í tvö af þeim skiptum jafnframt undir áhrifum ávana og fíkniefna. Var ákærðu gert að sæta fangelsi í 30 daga auk þess sem hún var svipt ökurétti ævilangt og 0,20 g af marijúana gerð upptæk.

Niðurstaða

6 Í greinargerð ákærðu til Landsréttar er afstaða hennar til brotanna áréttuð en þar segir: „Ákærða hafnar ekki því sem fram kemur í ákæru Lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Er brotum hennar þar réttilega lýst í liðum 1, 2, 3 og 4.“ Í greinargerðinni eru þó tilgreindir ýmsir annmarkar á meðferð málsins sem hún telur ýmist leiða til þess að ómerkja eigi hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar eða til þess að ekki eigi að gera henni refsingu í málinu. Var þessi afstaða jafnframt áréttuð af verjanda hennar við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

7 Aðalkröfu sína um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun málsins byggir ákærða meðal annars á því að samningu dómsins sé áfátt þar sem ekki sé getið um andsvör ákærðu í hinum áfrýjaða dómi, sbr. elið 2. mgr. 183. gr. laga nr. 88/2008. Þá byggir ákærða kröfu sína um ómerkingu á því að brot samkvæmt 1. lið ákæru sé fyrnt. Umrætt brot hafi verið framið 13. febrúar 2017 og ákæra gefin út 19. febrúar 2019. Brotið varði ekki þyngri refsingu en sekt og því fyrnist sök vegna þess á tveimur árum, sbr. 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

8 Ákærða gerir þær athugasemdir við 2. lið ákærunnar að verklagsreglum lögreglu hafi ekki verið fylgt við afgreiðslu og meðhöndlun sýna þeirra sem ákærða hafi gefið við rannsókn málsins og verði því ekki á þeim byggt. Því beri að sýkna ákærðu af þessum ákærulið. Fram kemur að athugasemdum þessum var ekki haldið fram fyrir héraðsdómi.

9 Loks byggir ákærða á því að ekki eigi að gera henni refsingu fyrir brot samkvæmt 3. lið ákærunnar þar sem í því tilviki hafi ávana og fíkniefni eingöngu mælst í þvagi hennar en ekki í blóði en samkvæmt nýjum umferðarlögum nr. 77/2019 sé gerð krafa um að ávana og fíkniefni mælist í blóði ökumanns til þess að unnt sé að refsa fyrir akstur undir áhrifum slíkra efna.

10 Í 183. gr. laga nr. 88/2008 er kveðið á um hvaða atriði skuli greina í dómi. Þar kemur meðal annars fram að greina skuli svo stutt og glöggt sem verða má við hvaða sönnunargögn og rök ákæra sé studd og andsvör ákærða við þeim eftir því sem þörf krefur, sbr. elið 2. mgr. ákvæðisins. Þá segir í 4. mgr. að þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. megi í máli sem farið sé með samkvæmt 164. gr. laganna láta nægja að skírskota í dómi til ákæru í stað þess að lýsa málsatvikum og geta þess jafnframt að málið sé dæmt með skýlausri játningu ákærða. Fyrir liggur að við meðferð málsins fyrir héraðsdómi játaði ákærða skýlaust þá háttsemi sem henni var gefin að sök í ákæru og hún var sakfelld fyrir í hinum áfrýjaða dómi, sbr. 1. mgr. 164. gr. laganna, og hefur sú afstaða hennar verið áréttuð í greinargerð til Landsréttar og af verjanda hennar við aðalmeðferð málsins þar. Samkvæmt framangreindu eru því ekki efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm á þeim grundvelli að andsvör hennar við ákvörðun viðurlaga hafi ekki verið reifuð í dóminum. Þá ber þingbók málsins í héraði með sér að málinu hafi verið frestað 20. mars 2019 að beiðni verjanda ákærðu í því skyni að málið yrði flutt um lagaatriði og ákvörðun viðurlaga, sbr. 2. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008, og að verjandi ákærðu hafi tjáð sig um ákvörðun viðurlaga og málsbætur 3. apríl sama ár.

11 Sé sök vegna brota sem ákært er fyrir fyrnd verður samkvæmt 6. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga hvorki refsað fyrir háttsemina né dæmd viðurlög þau sem mælt er fyrir um í 62. til 67. gr. laganna. Samkvæmt því leiðir það til sýknu reynist sök vegna brota vera fyrnd. Verður kröfu hennar um ómerkingu á þessum grundvelli því hafnað.

12 Svo sem fram er komið tekur ákæruvaldið undir það með ákærðu að sök hennar vegna brots samkvæmt 1. ákærulið sé fyrnd og er þess krafist af hálfu ákæruvaldsins að ákærða verði sýknuð af sakargiftum samkvæmt þessum lið ákæru. Leiðir af lögum að ákærða verði þegar á grundvelli kröfugerðar ákæruvaldsins sýknuð af þeim sakargiftum, sbr. dóm Hæstaréttar 27. september 2018 í máli nr. 521/2017.

13 Athugasemdir ákærðu við 2. lið ákæru lúta að því að ekki liggi fyrir í málinu beiðnir lögreglunnar um rannsókn á sýnum þeim sem ákærða gaf við rannsókn málsins vegna þessa ákæruliðar. Í greinargerð hennar til Landsréttar segir að ætla verði að meðhöndlun sýna hafi ekki verið með þeim hætti sem áskilið er í verklagsreglum lögreglu. Umræddar beiðnir um sýnatöku eru meðal rannsóknargagna málsins og lágu fyrir bæði við meðferð þess fyrir héraðsdómi og Landsrétti. Ekkert er fram komið sem gefur tilefni til að ætla að meðhöndlun sýnanna hafi ekki verið í samræmi við verklagsreglur lögreglu.

14 Brot ákærðu samkvæmt 2. til 4. ákærulið gegn þágildandi umferðarlögum nr. 50/1987 eru réttilega heimfærð til refsiákvæða í hinum áfrýjaða dómi. Ný umferðarlög nr. 77/2019 tóku gildi eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms. Í samræmi við ákvæði 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga verður dæmt um háttsemi ákærðu eftir hinum nýju umferðarlögum, bæði um refsinæmi þeirrar háttsemi sem ákærðu er gefin að sök og um refsingu, að því gefnu að hin nýju ákvæði séu henni í hag eða inntak þeirra hið sama og áður gildandi refsiákvæða.

15 Ákvæði 1. mgr. 58. gr. gildandi umferðarlaga er efnislega samhljóða 1. mgr. 48. gr. þágildandi umferðarlaga. Verða brot ákærðu samkvæmt 2. til 4. ákærulið, er varða akstur hennar er hún var svipt ökurétti, því heimfærð undir 1. mgr. 58. gr. gildandi umferðarlaga.

16 Ákvæði 1. mgr. 50. gr. gildandi umferðarlaga er efnislega samhljóða 1. mgr. 45. gr. a eldri umferðarlaga að því leyti sem hér skiptir máli. Með 2. mgr. 50. gr. gildandi laga voru aftur á móti gerðar þær breytingar á 2. mgr. 45. gr. a eldri umferðarlaga að ökumaður telst nú aðeins undir áhrifum ávana og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana og fíkniefni eða lyf samkvæmt 1. mgr., sbr. 6. mgr., 48. gr. gildandi umferðarlaga, finnast í blóði hans en samkvæmt eldra ákvæðinu nægði að slík efni fyndust í blóði eða þvagi.

17 Samkvæmt framangreindu verða brot ákærðu samkvæmt 2. og 3. ákærulið, er varða akstur hennar undir áhrifum ávana og fíkniefna, því heimfærð til 1., sbr. 2. mgr., 50. gr. gildandi umferðarlaga. Til þess er þó að líta að brot ákærðu samkvæmt 2. ákærulið var staðreynt með mælingu efna í blóði hennar en brot hennar samkvæmt 3. ákærulið var eingöngu staðreynt með mælingu efna í þvagi. Samkvæmt því hefur þessi breyting á ákvæði 2. mgr. 45 gr. a eldri umferðarlaga ekki áhrif á refsinæmi verknaðar ákærðu samkvæmt 2. ákærulið en af þeirri ástæðu verður hún á hinn bóginn sýknuð af ákæru fyrir akstur undir áhrifum ávana og fíkniefna samkvæmt 3. ákærulið.

18 Aðrar málsástæður sem ákærða teflir fram og lúta að ómerkingu hins áfrýjaða dóms eða sýknu eru haldlausar og koma ekki til álita við úrlausn málsins.

19 Samkvæmt framangreindu verður ákærðu gerð refsing fyrir að hafa í þrjú skipti ekið bifreið svipt ökurétti og í eitt skiptið jafnframt óhæf til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana og fíkniefna.

20 Sakaferli ákærðu eru gerð skil í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram voru brot ákærðu öll framin fyrir uppkvaðningu dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 13. desember 2017 en í þeim dómi var ákærða sakfelld fyrir vörslur fíkniefna, fyrir að aka svipt ökurétti í annað sinn og undir áhrifum áfengis og ávana og fíkniefna í þriðja sinni. Þau brot ákærðu sem hún er nú sakfelld fyrir eru hegningarauki við þann dóm, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga.

21 Að framangreindu virtu, þar með töldum sakaferli ákærðu, sbr. 5. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, 77. gr. sömu laga og áralangri dómvenju verður refsing hennar ákveðin fangelsi í 30 daga. Að auki verður ákærða á grundvelli 4. mgr. 77. gr. dæmd til að greiða 200.000 krónur í sekt til ríkissjóðs, innan fjögurra vikna frá birtingu þessa dóms en sæta ella fangelsi í 14 daga.

22 Með vísan til 3. mgr. 99. gr. gildandi umferðarlaga, sem er samhljóða 3. mgr. 101. gr. eldri umferðarlaga nr. 50/1987, verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ævilanga sviptingu ökuréttar ákærðu staðfest með þeim hætti sem í dómsorði greinir. Þá verður staðfest ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku fíkniefna.

23 Samkvæmt framangreindri niðurstöðu um sýknu ákærðu af hluta sakargifta og með vísan til 1. mgr. 235. gr. og 1. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærða dæmd til að greiða 3/4 hluta sakarkostnaðar fyrir héraðsdómi, sem samtals nemur 455.232 krónum, þar með talin þóknun skipaðs verjanda hennar sem þar var ákveðin. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

24 Ákærða greiði 3/4 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem samtals nemur 420.421 krónu, en þar eru meðtalin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hennar samtals 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti. Sakarkostnaður fyrir Landsrétti greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærða, O-kvk-nf S-x-x, sæti fangelsi í 30 daga.

Ákærða greiði 200.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæti ella fangelsi í 14 daga.

Ákærða er svipt ökurétti ævilangt.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku skulu vera óröskuð.

Ákærða greiði 3/4 hluta sakarkostnaðar fyrir héraðsdómi, sem samtals nemur 455.232 krónum, þar með talið þóknun verjanda sem þar var ákveðin. Ákærða greiði 3/4 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, sem samtals nemur 420.421 krónu, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 400.000 krónur.

Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.