641/2022

Útdráttur

Kærður varð úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um dómkvaðningu matsmanns til að meta forsjárhæfni hennar í máli sem BK hafði höfðað þar sem krafist var að A yrði svipt forsjá sonar síns, B. Í úrskurði Landsréttar kom fram að fyrirliggjandi forsjárhæfnismat væri rúmlega tveggja ára gamalt og lyti einkum að getu A til að annast eldri bræður B sem A hefði ekki lengur forsjá yfir. Með hliðsjón af framangreindu var fallist á beiðni A um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt matsbeiðni.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. október 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 25. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 10. október 2022 í málinu nr. E- [...]/2022 þar sem kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.

91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að dómkvaddur verði hæfur og óvilhallur matsmaður til að meta forsjárhæfni hennar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Varnaraðili höfðaði mál þetta 25. júlí 2022 á hendur sóknaraðila og krefst þess að hún verði svipt forsjá sonar síns, B, sem er fæddur í [...], með vísan til a- og d-liðar 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með greinargerð sinni sem lögð var fram í málinu 19. ágúst 2022 krefst sóknaraðili sýknu. Þar var boðað að óskað yrði dómkvaðningar matsmanns til að meta forsjárhæfni sóknaraðila. Beiðni þess efnis var lögð fram í þinghaldi 6. október 2022. Varnaraðili mótmælti því að dómkvaðning færi fram og var sá ágreiningur tekinn til úrskurðar. Með hinum kærða úrskurði var beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns hafnað.

5

Um meðferð mála samkvæmt kröfu sem reist er á 29. gr. barnaverndarlaga gilda ákvæði laga um meðferð einkamála með þeim frávikum sem greinir í X. kafla barnaverndarlaga. Skulu slík mál sæta flýtimeðferð og kveðja skal sérfróðan meðdómsmann til setu í dómi, sbr. 53. gr. b og 54. gr. barnaverndarlaga. Sérstaklega er mælt fyrir um það í 1. mgr. 56. gr. laganna að barnaverndarþjónustu beri að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en höfðað er mál til sviptingar forsjár. Þá segir í 2. mgr. 56. gr. laganna að dómari geti lagt fyrir barnaverndarþjónustu að afla nánar tilgreindra gagna, svo sem matsgerðar um foreldra eða barn. Auk þess getur dómari lagt fyrir foreldra eða fósturforeldra að afla nánar tilgreindra gagna. Í síðast greinda tilvikinu getur dómari ákveðið að kostnaður vegna gagnaöflunar greiðist úr ríkissjóði.6

Þótt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 91/1991 geri að öðru jöfnu ráð fyrir að ljúka beri öflun sýnilegra sönnunargagna við framlagningu greinargerðar stefnda í flýtimeðferðarmálum er ljóst af 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga að dómari getur frestað máli að því loknu til að afla megi mats dómkvadds matsmanns telji hann efni til þess. Þá útiloka ákvæði barnaverndarlaga ekki að stefndi í barnaverndarmáli óski sjálfur eftir því að dómkvaddur verði matsmaður til að leggja mat á forsjárhæfni sína í samræmi við almenna reglu 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 telji hann það geta verið málatilbúnaði sínum til framdráttar. Verður að líta svo á að það sé hvorki á færi gagnaðila né dómara að hindra öflun slíks sönnunargagns nema að þau atriði sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 eigi við ellegar að leitað sé svara við spurningum sem dómari leggur sjálfur mat á samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laganna.

Samkvæmt 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 getur dómari meinað aðila um sönnunarfærslu telji hann bersýnilegt að atriði sem aðili vill sanna skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslaust til sönnunar. V ið mat á því hvort dómkvaðning matsmanns teljist tilgangslaus til sönnunar í barnaverndarmáli hefur verið litið til þess hvort í málinu liggi þegar fyrir nýlegt mat á forsjárhæfni málsaðila, hagsmuna barns af því að mál sæti hraðri meðferð og þess að sérfróður meðdómsmaður sitji í dómi.

7

Í málinu liggur fyrir forsjárhæfnismat C sálfræðings 4. september 2020 sem unnið var að beiðni varnaraðila. Þar var leitað svara við því hvort forsjárhæfni sóknaraðila væri skert. Á þeim tíma sem matið var unnið fór sóknaraðili með forsjá þriggja sona sinna, þar á meðal B, sem þá var tæplega [...] gamall. Þótt þar sé meðal annars vikið að áhyggjum af tengslum sóknaraðila við B er geta hennar til að annast eldri syni hennar í forgrunni. Í niðurstöðu forsjárhæfnismatsins er talið að styrkleikar og veikleikar séu á forsjárhæfni sóknaraðila sem í heild væri þó töluvert skert. Með dómum frá júní og júlí 2021 hefur feðrum eldri drengjanna verið dæmd forsjá þeirra en þar var einnig komist að niðurstöðu um að umgengni sóknaraðila við þá skyldi vera takmörkuð. Þar sem rúm tvö ár eru liðin frá fyrrgreindu forsjárhæfnismati og að teknu tilliti til efni þess mats sem og breyttra aðstæðna sóknaraðila þykir mega fallast á beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns til að fjalla um þau atriði sem fyrirliggjandi matsbeiðni tilgreinir. Er þá litið til þess að B hefur verið vistaður utan heimilis og verður svo meðan málið er til meðferðar fyrir héraðsdómi.

8

Ákvörðun málskostnaðar vegna þessa þáttar málsins í héraði bíður lokaniðurstöðu héraðsdóms.

9

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila 250.000 krónur í kærumálskostnað

Úrskurðarorð :

Fallist er á beiðni sóknaraðila, A, um dómkvaðningu matsmanns samkvæmt matsbeiðni 6. október 2022.

Varnaraðili, barnaverndarnefnd Kópavogs, greiði sóknaraðila 250.000 krónur í kærumálskostnað.