779/2019

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið, sem hafnaði utan vegar í skurði, ófær um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja. Í dómi Landsréttar kom fram að niðurstaða fyrirliggjandi matsgerðar væri afdráttarlaus um að X hefði verið undir slíkum áhrifum að hann hefði verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega umrætt sinn. Var X gert að greiða 70.000 króna sekt í ríkissjóð en ella sæta fangelsi í sex daga. Þá var hann sviptur ökurétti í fjóra mánuði.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. nóvember 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 16. október 2019 í málinu nr. S- [...]/2017.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og dæmdur til refsingar og sviptingar ökuréttar.

3

Ákærði krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að refsing og önnur viðurlög verði látin niður falla. Að því frágengnu krefst hann þess að honum verði gerð vægasta refsing og önnur viðurlög sem lög heimili.

Niðurstaða

4

Í hinum áfrýjaða dómi er helstu málsatvikum lýst í stuttu máli, sem og framburði ákærða og vitna fyrir dómi. Eins og þar kemur fram varð umferðarslys 11. ágúst 2017 er bifreið sem ákærði ók og dró hestakerru hafnaði í skurði utan vegar með þeim afleiðingum að ákærði og þrjú ungmenni, farþegar í bifreiðinni, slösuðust mismikið. Sökum sljóleika ákærða á vettvangi ákvað lögregla að rannsaka hvort hann hefði verið óhæfur til aksturs bifreiðarinnar vegna áhrifa lyfja.

5

Samkvæmt ákæru eru ákærða gefin að sök umferðarlagabrot, annars vegar með því að hafa umrætt sinn ekið bifreið án þess að vera fær um að stjórna ökutækinu örugglega vegna neyslu slævandi lyfja en í blóðsýni hafi mælst clometiazol 740 ng/ml, oxazepam 1300 ng/ml, pregabalin 18 μg/ml, v enlafaxín 1700 ng/ml og d esmetýlvenlafaxín 1300 ng/ml. Hins vegar með því að hafa við aksturinn umrætt sinn verið undir áhrifum ávana- og fíkniefna, en í blóðsýni hafi mælst metýlfenídat 25 ng/ml. Í ákæru eru brotin heimfærð til 2. mgr. 44. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a, sbr. 1. mgr. 100. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af báðum ákæruatriðum. Ákæruvaldið unir hvorugri niðurstöðunni.

6

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir niðurstöðu matsgerðar Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði en ekki er deilt um að blóðsýni nr. 87805 var dregið úr ákærða á slysdegi kl. 14.45 og sent þangað til rannsóknar, eins og gögn málsins bera með sér. Eins og þar kemur fram leiddu rannsóknir á blóðsýninu í ljós að lyfin clometiazol (markaðsheiti heminevrin), oxazepam (markaðsheiti sobril), p regabalin (markaðsheiti brieka), v enlafaxín og virkt umbrotsefni þess d esmetýlvenlafaxín greindust þar í því magni sem greinir í ákæru. Segir í matsgerðinni að öll framangreind lyf verki á miðtaugakerfið og séu samverkandi. Er það niðurstaða matsgerðarinnar að ökumaður, það er ákærði, hafi verið undir slævandi áhrifum vegna töku þessara lyfja og að „fullvíst [sé] að hann hafi ekki getað stjórnað bifreið með öruggum hætti af þeim sökum“.

7

Undir matsgerðina ritar A, lyfja- og eiturefnafræðingur, auk sviðsstjóra. Staðfesti hún matsgerðina fyrir héraðsdómi og svaraði spurningum um efni hennar. Ekki verður af framburði hennar fyrir héraðsdómi ráðið að hún hafi á nokkurn hátt dregið til baka eða dregið úr framangreindri niðurstöðu matsgerðarinnar.

8

Í héraðsdómi er jafnframt lýst hæfnisprófi eða klínísku mati B, [...] skurðlækninga, samkvæmt vottorði hans og framburði hans fyrir héraðsdómi. Þótt af því sem þar kemur fram verði ráðið að læknirinn hafi talið höfuðhögg ekki síður líklega og jafnvel líklegri skýringu á sljóleika ákærða við komu á sjúkrahús en áhrif lyfja, þá getur það klíníska mat hans ekki rýrt hlutlægar niðurstöður matsgerðarinnar um greiningu og mælingu magns lyfja í blóði ákærða umrætt sinn og það afdráttarlausa mat lyfja- og eiturefnafræðings á samverkandi áhrifum lyfjanna á aksturshæfni hans sem þar kemur fram. Með sama hætti verður ekki talið að það rýri niðurstöðu matsgerðarinnar þótt sjónarvottur að slysinu hafi ekki talið neitt athugavert við aksturslag ákærða umrætt sinn.

9

Samkvæmt framanrituðu er hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði var óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega vegna slævandi áhrifa framangreindra lyfja við akstur bifreiðarinnar umrætt sinn og ber því að sakfella hann samkvæmt ákæru fyrir það umferðarlagabrot. Engu fær um það breytt þótt hann hafi tekið umrædd lyf að læknisráði og þótt annað sé ósannað en að hann hafi neytt þeirra í þeim skammtastærðum sem honum var ráðlagt.

10

Samkvæmt framangreindri matsgerð Rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði mældist einnig efnið metýlfenídat í blóði ákærða í því magni sem í ákæru greinir en samkvæmt því sem ráðið verður af matsgerðinni og fram kom í framburði vitnisins A voru áhrif þess á aksturshæfni ákærða ekki metin sérstaklega. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi er metýlfenídat merkt „x“ í dálki B í fylgiskjali I með reglugerð nr. 233/2001 um ávana- og fíkniefni og önnur eftirlitsskyld efni, með síðari breytingum, sem þýðir að efnið er í flokki ávana- og fíkniefna sem óheimil eru á íslensku forráðasvæði. Efnið er þó jafnframt merkt með athugasemd um að „[u]ndanþegin“ séu meðal annars „lyf sem hafa markaðsleyfi Lyfjastofnunar skv. 1. mgr. 7. gr. lyfjalaga [...]“. Var þetta gildandi réttur þegar ætlað brot ákærða átti sér stað samkvæmt ákæru og hefur það verið svo frá því að umræddri reglugerð var breytt í þriðja sinn með reglugerð nr. 848/2002. Fyrir nefnda reglugerðarbreytingu taldist metýlfenídat ekki í flokki þeirra ávana- og fíkniefna sem bönnuð voru á íslensku forráðasvæði þótt það væri í flokki eftirritunarskyldra ávana- og fíknilyfja, sbr. 3. gr. reglugerðar nr. 233/2001 og merkinguna PII í fylgiskjali I við reglugerðina.

11

Í vottorði C læknis, sem einnig er rakið í hinum áfrýjaða dómi, kemur fram að „utan lyfjarúllu“ hafi ákærði verið skráður fyrir samtals 54 mg skammti af lyfinu concerta samkvæmt læknabréfi 29. júní 2017. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti staðfesti sækjandi að ekki væri um það deilt að nefnt lyf, sem samkvæmt gögn ummálsins inniheldur virka efnið metýlfenídat, hafi fengið markaðsleyfi Lyfjastofnunar. 12

Af hálfu ákæruvalds er bent á að hvorki komi fram í vottorðinu hvenær eða hver hafi skrifað upp á lyfið concerta til handa ákærða né í hvaða tilgangi. Auk þess hafi ákærði hvorki haft meðferðis né lagt fram síðar vottorð sem sýni fram á að hann sé „haldinn tilteknum sjúkdómi eða ástandi“ og þurfi af þeim sökum að neyta virka efnisins metýlfenídats, né heldur sýnt fram á að hann hafi fengið útgefið lyfjakort eða lyfjaskírteini vegna neyslu efnisins, eins og áskilið hafi verið í a- og b-liðum 7. mgr. 102. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 en samsvarandi ákvæði er að finna í 8. mgr. 101. gr. núgildandi umferðarlaga nr. 77/2019. Með vísan til þessa gerir ákæruvaldið athugasemd við þá forsendu héraðsdóms að lyfið metýlfenídat falli ekki undir þau ávana- og fíkniefni sem bönnuð eru á íslensku forráðasvæði.

13

Í málinu liggja engar upplýsingar fyrir um hvort það magn metýlfenídats sem mældist í blóði ákærða samsvari því að hann hafi tekið lyfið concerta í læknisfræðilegum skammti en við aðalmeðferð fyrir Landsrétti staðfesti sækjandi að það sé ekki dregið í efa. Eins og fyrr var rakið hafði ákærði gilda lyfjaávísun fyrir lyfinu skömmu áður en slysið varð og getur engu máli skipt þótt ekki liggi fyrir nánari upplýsingar um þann lækni sem gaf út þá lyfjaávísun og í hvaða tilgangi það var gert. Samkvæmt þessu verður að leggja til grundvallar að það magn metýlfenídats sem mældist í blóði ákærða skýrist af neyslu hans samkvæmt læknisráði á lyfinu concerta sem hefur markaðsleyfi Lyfjastofnunar. Fellur það lyf því undir fyrrgreinda undanþágu frá reglugerð nr. 233/2001, sem annars fellir virka efnið í lyfinu, metýlfenídat, í flokk ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku forráðasvæði. Af þessu leiðir að ósannað er að ákærði hafi brotið gegn 45. gr. a þágildandi umferðarlaga með því að aka bifreið eftir að hafa neytt lyfsins concerta í læknisfræðilegum tilgangi og skammti. Af því leiðir jafnframt að tilvísun ákæruvaldsins til 7. mgr. 102. gr. þágildandi umferðarlaga er haldlaus. Verður ákærði samkvæmt þessu sýknaður af því ákæruatriði að hafa ekið bifreiðinni umrætt sinn undir áhrifum ávana- og fíkniefna.

14

Umferðarlög nr. 77/2019 leystu af hólmi eldri umferðarlög 1. janúar 2020. Í samræmi við ákvæði 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 ber að dæma um háttsemi ákærða eftir hinum nýju umferðarlögum, bæði um refsinæmi verknaðar og um refsingu, að því gefnu að hin nýju ákvæði séu honum í hag eða inntak þeirra hið sama og áður gildandi refsiákvæða. Það brot sem ákærði er sakfelldur fyrir, akstur undir áhrifum lyfja, var réttilega heimfært í ákæru til 2. mgr. 44. gr. þágildandi umferðarlaga en efnislega samsvarandi ákvæði er að finna í 2. mgr. 48. gr. núgildandi umferðarlaga. Slíkt brot varðaði sektum eða fangelsi allt að tveimur árum samkvæmt 1. mgr. 100. gr. þágildandi umferðarlaga en varðar nú aðeins sektum samkvæmt 1. mgr. 94. gr. núgildandi umferðarlaga. Ákærða hefur samkvæmt sakavottorði einu sinni verið gerð sekt fyrir umferðarlagabrot en það hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar hans nú. Að gættri dómaframkvæmd á þeim tíma er brot ákærða var framið telst refsing hans hæfilega ákveðin 70.000 króna sekt, sem greiðist í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppsögu dómsins að telja en greiðist sektin ekki skal ákærði sæta fangelsi í sex daga.

15

Krafa um ökuréttarsviptingu er í ákæru studd við ákvæði 101. og 102. gr. þágildandi umferðarlaga en samsvarandi ákvæði er að finna í 99. og 101. gr. núgildandi umferðarlaga. Með hliðsjón af dómaframkvæmd á þeim tíma er brot ákærða var framið þykir hæfilegt að svipta ákærða ökurétti í fjóra mánuði frá birtingu dómsins að telja.

16

Þótt ákærði sé sýknaður af hluta ákærunnar eru ekki efni til annars en að gera honum að greiða allan sakarkostnað bæði fyrir héraðsdómi og Landsrétti. Samkvæmt yfirliti ákæruvalds sem lagt var fram fyrir Landsrétti nemur sakarkostnaður fyrir héraðsdómi 786.028 krónum, vegna blóðsýnatöku, rannsókna, matsgerðar og málsvarnarlauna verjanda í héraði. Áfrýjunarkostnaður nemur alls 522.317 krónum og eru þar innifalin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Landsrétti, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, sem eru hæfilega ákveðin eins og greinir í dómsorði, að meðtöldum virðisaukaskatti. Samtals verður ákærða því gert að greiða 1.308.345 krónur í sakarkostnað fyrir héraðsdómi og áfrýjunarkostnað.

17

Það athugist að frá því að mál þetta var þingfest 2. nóvember 2017 og þar til hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp í héraði 16. október 2019 liðu tæplega tvö ár. Samkvæmt þingbók stóð til að aðalmeðferð færi fram 18. apríl 2018 en ekki varð af því. Við næstu fyrirtöku 13. mars 2019 hafði annar héraðsdómari tekið við málinu og fór aðalmeðferð fram 22. maí sama ár. Þar sem ekki tókst að leggja dóm á málið innan lögbundins frests var málið flutt að nýju 27. september sama ár eða rúmum fjórum mánuðum síðar. Þessi dráttur á málsmeðferð héraðsdóms er úr hófi fram og aðfinnsluverður enda ekki í samræmi við 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Dómsorð :

Ákærði, X, greiði 70.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins að telja en sæti ella fangelsi í sex daga.

Ákærði er sviptur ökurétti í fjóra mánuði frá birtingu dómsins að telja.

Ákærði greiði alls 1.308.345 krónur í sakarkostnað fyrir héraðsdómi og áfrýjunarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 494.760 krónur.

Dómur Héraðsdóms Norðurlands eystra 16. október 2019

Mál þetta, sem var dómtekið að lokinni aðalmeðferð 22. maí sl. en flutt að nýju og dómtekið föstudaginn 27. september sl., var höfðað með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra, dagsettri 16. október 2017, á hendur X, kt. [...], [...], [...], „fyrir umferðarlagabrot, með því að hafa, föstudaginn 11. ágúst 2017, ekið bifreiðinni [...], án þess að vera fær um að stjórna ökutækinu örugglega vegna neyslu slævandi lyfja (í blóðsýni mældist Clometiazol 740 ng/ml, Oxazepam 1300 ng/ml., Pregabalin 18 μg/ml, Venlafaxín 1700 ng/ml og Desmetýlvenlafaxín 1300 ng/ml.) og undir áhrifum ávana- og fíkniefna (í blóðsýni mældist metýlfenídat 25 ng/ml), suður [...]í [...], uns hann ók bifreiðinni út af veginum sunnan við [...].

Telst þetta varða við 2. mgr. 44. gr. og 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a., sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar, til greiðslu alls sakarkostnaðar og til sviptingar ökuréttar samkvæmt 101. og 102. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, með síðari breytingum.“

Af hálfu ákærða er krafist sýknu af kröfum ákæruvaldsins. Þá er krafist hæfilegra málsvarnarlauna til handa verjanda, sem greiðist úr ríkissjóði.

I

Þann 11. ágúst 2017, rétt fyrir klukkan 14, var óskað eftir aðstoð lögreglu vegna umferðarslyss við [...]. Bifreiðin [...] hafði hafnað utan vegar, auk hestakerru sem hún hafði dregið. Auk ákærða, sem var ökumaður, höfðu þrír farþegar verið í bifreiðinni og voru þau öll færð á slysadeild til skoðunar. Lögreglu þótti ákærði sljór og illa áttaður á vettvangi og ákvað að fara fram á rannsókn á hæfni hans til akstur, með tilliti til þess hvort lyf hefðu skert hæfni hans.

Fyrir liggur matsgerð Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði, dags. 27. september 2017. Þar kemur fram að í því blóðsýni sem til skoðunar var hafi mælst þau efni sem talin eru í ákæru, í því magni sem þar segir.

Metýlfenídat er í matsgerðinni merkt sérstaklega og vakin athygli á að það sé í flokki ávana- og fíkniefna sem séu óheimil á íslensku forráðasvæði. Ökumaður teljist því hafa verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega þegar sýnið var tekið, sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987.

Um Oxazepam segir að það hafi slævandi áhrif á miðtaugakerfið og geti dregið úr aksturhæfni í lækingalegum skömmtum. Styrkur þess í blóði viðkomandi hafi verið eins og búast megi við eftir töku stórra lækningalegra skammta. Einnig segir að styrkur Clometiazols í blóði hafi verið eins og búast megi við eftir töku lækningalegra skammta. Lyfið hafi slævandi áhrif á miðtaugakerfið og hafi mikil áhrif á hæfni til aksturs. Fram kemur að desmetýlvenflaxín sé virkt umbrotsefni Venlafaxíns, og að styrkur þeirra í blóðinu hafi verið hár og bendi til eitrunar. Pregabalin sé flogaveikilyf og lyf við taugaverkjum og styrkur þess í blóði hærri en búast megi við eftir töku á lækningalegum skömmtum. Það hafi slævandi verkun á miðtaugakerfið. Öll ofangreind lyf verki á miðtaugakerfið og séu samverkandi. Niðurstöður rannsóknanna sýni að ökumaður hafi verið undir slævandi áhrifum vegna töku þessara lyfja og fullvíst að hannhafi ekki getað stjórnað bifreið með öruggum hætti af þeim sökum.

Í málinu liggur fyrir vottorð C læknis þar sem kemur fram að ákærði hafi verið í endurhæfingu vegna slyss sem hann hafði orðið fyrir árið 2015. Hann hafi útskrifast 16. júní 2017 og þá verið skráður fyrir eftirfarandi lyfjum, „Celebra 200 mgx 2, Heminevrin 300 mg 3 vesp, Míron 30 mg pest, Oxicontin 10 mgr. 1 x 3, Lyric 400 mg að morgni og um miðjan dag og 450 mg að kvöldi, Venflaxin 300 mg að morgni. Utan lyfjarúllu Concerta annars vegar 36 mg og hins vegar 18 mgr og Oxycontin 5 mgr. lyfseðill 116 stk. 2 tbl x 3 á dag, minnka um 1 tbl á 2 vikna fresti.“.

Þá liggur fyrir hæfnispróf/klínískt mat B forstöðulæknis skurðlækninga sem var gert við komu ákærða á slysadeild. Þar segir að ákærði hafi verið afar sljór við komu en kl. 17:10 hafi hann verið alveg skýr. Hann hafi fengið mikið höfuðhögg, þó ekki blæðingu skv. sneiðmynd. Í niðurstöðum er merkt við að ákærði hafi verið „aðeins undir áhrifum“ og bætt við „vegna lyfja uppáskrifuðum af læknum vegna sjúkdóms“. Um spurningu um hvort hann hafi verið fær um að stjórna ökutæki örugglega segir að ekki sé hægt að svara því varðandi ástand fyrir slysið en að hann hafi ekki verið fær um það næsta sólarhring eftir slysið.

II

Fyrir dómi lýsti ákærði því svo að við aksturinn í umrætt sinn hafi hann misst bifreið sína út í kant og ekki náð henni aftur upp á veginn. Við það hafi höfuð hans slegist í hliðrrúðu og hann rotast. Hann hafi því verið hafður til eftirlits á sjúkrahúsi í sólarhring á eftir. Ákærði kvaðst ekki hafa fundið til lyfjaáhrifa við aksturinn heldur hafa verið verið vel vakandi og vel áttaður. Hann kvaðst hafa tekið lyf í samræmi við fyrirmæli lækna. Hann taki lyf þrisvar á dag og hafi þarna verið búinn að taka lyf snemma morguns. Það hafi verið venflaxín, pregabalín, oxicontín og concerta. Öll hafi hann tekið samkvæmt fyrirmælum á lyfseðli nema einu fleiri hylki af pregabalín samkvæmt munnlegum ráðleggingum frá C lækni. Hann kvaðst hafa tekið lyfin í um eitt og hálft til tvö ár fyrir þetta atvik, í kjölfar slyss sem hann hafi orðið fyrir 2015. Sumarið 2017 hafi hann verið til endurhæfingar á [...] í tvo mánuði, þann fyrri samfleytt en þann síðari hafi hann mætt þangað tvisvar í viku. Hann kvaðst ekki muna hvort lyfjum hans hafi verið breytt þá. Ákærði kvaðst hafa lyfjakort fyrir concerta en aðspurður um útgefið vottorð um notkunina kvað ákærði sér aldrei hafa verið boðið upp á slíkt. Hann kveður sér hafa verið brugðið þegar honum varð kunnugt um innihald þess lyfs og því hafa hætt að taka það.

Vitnið B læknir kvað ákærða hafa verið með meðvitund en frekar sljóan við komu á sjúkrahúsið. Klíníska matið hafi fyrst verið fyllt út af öðrum lækni en hann hafi þó hitt ákærða. Þremur klukkustundum síðar hafi aftur verið gert mat og vitnið séð hann aftur. Þá hafi hann verið miklu hressari. Vitnið kvað erfitt að segja til um hvort fólk væri undir áhrifum lyfja þegar það hefur orðið fyrir höfuðhöggi, hvort sljóleikinn verði rakinn til lyfjaáhrifa eða höfuðhöggs. Því hafi hann gert fyrirvara þar um í klíníska matinu. Augnhreyfingar ákærða hafi ekki bent til mikilla lyfjaáhrifa. Einkenni hans geti samrýmst því að stafa af höfuðhöggi, við heilahristing geti menn verið slegnir út tímabundið en svo rankað við sér og orðið miklu skýrari. Þannig hafi þetta verið í tilfelli ákærða. Þó verði ekki fullyrt um það með vissu hvor ástæðan eigi við í þessu tilviki. Þá kvað vitnið töku slíkra lyfja til langs tíma getað gert það að verkum að sljóleiki verði meiri vegna höfuðhöggs en ella, og einnig að erfitt sé að meta áhrif lyfja á ökuhæfni þeirra sem hafa tekið þau lengi. Aðspurt hvort einkennin gætu stafað af lyfjaáhrifum kvað vitnið sitt mat að menn séu lengur að ná sér af verulegum lyfjaáhrifum en raunin var í tilfelli ákærða.

Vitnið A, lyfja- og eiturefnafræðingur, starfsmaður Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í lyfja- og eiturefnafræði kvað fyrri hluta matsgerðar fjalla um metýlfenídat, en þar sem það sé í flokki þeirra ávana-og fíkniefna sem óheimil séu á íslensku yfirráðasvæði séu áhrif þess ekki metin sérstaklega. Síðari hluti matsgerðarinnar lúti að venflaxíns, pregabalíns, oxicontins og clometíazols og ummæli um að lyfin virki öll á miðtaugakerfið og séu samverkandi taki til þeirra lyfja. Með því sé átt við að lyfin auki slævandi virkni hvert annars séu þau notuð saman. Aðspurð um venlaflaxín og desmetýlvenlafaxín, sem sé virkt umbrotsefni venlafaxíns, kvað vitnið magn beggja lagt saman og þannig hafi í blóðinu mælst um 3000 ng/ml en viðmið um lækningalegt magn í blóði sé samanlagt um 1000 ng/ml. Vitnið kveður einkenni eitrunar vera breyttur hjartsláttur, breytt meðvitund, svefnhöfgi og jafnvel dá. Þá geti blóðþrýstingur lækkað sem einnig geti dregið úr aksturshæfni. Varðandi oxazepam kvað vitnið það vera róandi lyf í þeim flokki lyfja sem mest væri vitað um áhrif á aksturshæfni. Lækningalegur styrkur sé 200-1500 ng/ml í blóði og hér hafi mælst 1300. Í Noregi hafi verið unnin ítarleg rannsókn á áhrifum á aksturshæfni og niðurstöður hennar að 1300 ng/ml samsvari meira 1,2‰ alkóhóls í blóði. Ljóst sé að séu slík lyf notuð með öðrum lyfjum sem virki á miðtaugakerfið auki þau virkni hvers annars. Varðandi pregabalín kvað vitnið miðað við að við töku lækningalegra skammta mældist undir 10 ng/ml í blóði. Það lyf geti hugsanlega haft áhrif á önnur lyf sem virki á miðtaugakerfið.

Vitnið D lögreglumaður kvaðst hafa farið á staðinn þegar tilkynning barst um umferðaróhapp og sjúkralið hafi þá þegar verið komið þangað. Farþegar í bifreiðinni hafi verið komnir út en ökumaður hafi verið aðstoðaður út. Vitnið kvaðst hafa rætt við ákærða og fundist hann sljór, eins og hann væri mögulega undir áhrifum, og því fundist ástæða til að kanna ástand hans. Aðspurt kvaðst vitnið ekki hafa kannað áverka ákærða. Sjúkraflutningamenn hafi aðstoðað hann út úr bifreið sinni og séð ástæðu til að flytja hann með sjúkrabifreið á sjúkrahús. Vitnið kvað lyfjanotkun ekki hafa komið til tals þeirra í milli.

Vitnið E kvaðst hafa ekið á móti bifreið ákærða og stoppað bifreið sína þegar hann sá að hann lenti í vandræðum. Bifreiðin hafi komið út úr beygju en hestakerran líklega lent út í lausamöl og dregið bílinn til. Bílstjórinn hafi reynt að koma bifreiðinni á veginn og næstum tekist það, en líklega ekki séð skurð sem fyrir var og stungist þar ofan í. Vitnið kvaðst hafa hringt á neyðarlínu og hlaupið að bifreiðinni. Rokið hafi úr henni, hann hafi verið hræddur um að kviknaði í og drepið á vél hennar. Hann hafi reynt að opna bílstjórahurðina en þá séð að í bílnum voru einnig þrjár ungar stúlkur. Bílstjórinn hafi sagt honum að sinna þeim, sem hann hafi gert. Hann kvaðst hafa haft lítil samskipti við ákærða en hann hafi virkað skýr í þeim samskiptum.

III

Í ákæru eru brot ákærða talin varða við 2. mgr. 44. gr. og 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a umferðarlaga nr. 50/1987.

Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. a. má enginn stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann er undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði samkvæmt lögum um ávana- og fíkniefni og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar telst ökumaður vera undir áhrifum ávana - og fíkniefna og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- og fíkniefni skv. 1. mgr. mælist í blóði hans eða þvagi.

Í ákæru er miðað við að háttsemin falli undir framangreint ákvæði vegna þess að metýlfenídat mældist í blóði ákærða, 25 ng/ml. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 65/1974 getur ráðherra í reglugerð, sbr 1. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 233/2001 er innflutningur, sala, kaup, skipti, afhending, móttaka, framleiðsla, tilbúningur og varsla ávana- og fíkniefna, sem merkt eru með „x“ í dálki B í fylgiskjali I með reglugerðinni óheimil á íslensku yfirráðasvæði. Í umræddu fylgiskjali I, eins og það er eftir breytingu með reglugerð nr. 789/2010, er metýlfenídat meðal þeirra efna er merkt með „x“ í dálki B en með þeirri athugasemd að undanþegin séu m. a. lyf sem hafi markaðsleyfi Lyfjastofnunar skv. 1. mgr. 7. gr. lyfjalaga nr. 93/1994 með síðari breytingum. Metýlfenídat er virka efnið í concerta sem ákærði tók samkvæmt uppáskrift læknis og ljóst að Lyfjastofnun hefur gefið markaðsleyfi fyrir lyfinu. Þá var magn efnisins í blóði ákærða ekki mikið. Samkvæmt framangreindu verður því ekki talið að lyfið falli undir þau ávana- og fíkniefni sem bönnuð eru á íslensku yfirráðasvæði og verður ákærði því sýknaður af broti gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Samkvæmt 2. mgr. 44. gr. má enginn stjórna eða reyna að stjórna ökutæki ef hann vegna veikinda, hrörnunar, ofreynslu, svefnleysis, neyslu áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eða annarra orsaka er þannig á sig kominn að hann er ekki fær um að stjórna ökutækinu örugglega. Löggjafinn hefur ekki mælt fyrir um að menn teljist sjálfkrafa ófærir um stjórnun ökutækis, mælist önnur örvandi eða deyfandi lyf í blóði þeirra en þau sem 45. gr. a laganna tekur til, heldur þarf að meta ástand hvers og eins.

Fyrir liggur að ákærði hafði, í kjölfar slyss árið 2015, tekið lyf, sem geta verið slævandi, að læknisráði og gerði þegar atvik urðu. Einnig liggur fyrir að ákærði varð fyrir höfuðhöggi við útafaksturinn. Vitnið D kvað ákærða hafa virst sljóan þegar hún talaði við hann á vettvangi eftir slysið. Vitnið B læknir kvað ákærða hafa verið sljóan þegar hann kom á slysadeild en erfitt væri að segja til um hvort sljóleikinn yrði rakinn til lyfjaáhrifa eða höfuðhöggs. Hann gat þess að augnhreyfingar ákærða hafi ekki bent til sterkra lyfjaáhrifa. Hann kvað ákærða hafa verið orðin skýran þegar hann hitti hann aftur þremur klukkustundum síðar en það tæki fólk yfirleitt lengri tíma að ná áttum ef sljóleiki stafaði af lyfjaáhrifum. Þá kvað vitnið töku slævandi lyfja til langs tíma getað valdið því að sljóleiki af höfuðhöggi yrði meiri en ella. Vitnið E-x-x aðdraganda þess að ákærði missti bifreið sína út af veginum í umrætt sinn mjög skýrt. Af þeirri lýsingu verður ekki ráðið að aksturslag ákærða hafi verið óeðlilegt.

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu. Með vísan til framangreinds, og þá einkum framburðar vitnisins B læknis, erþað álit dómsins að ekki hafi verið færð sönnun fyrir því að ákærði hafi verið ófær um að stjórna ökutækinu örugglega vegna neyslu slævandi lyfja. Verður hann því einnig sýknaður af broti gegn 2. mgr. 44. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

Samkvæmt úrslitum málsins greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef P-kk-ef lögmanns sem þykja hæfilega ákveðin 434.000 krónur, að virðisaukaskatti meðtöldum.

H-kk-nf B-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn.

D Ó M S O R Ð :

Ákærði X er sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, þ. m. t. málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, Á-kk-ef P-kk-ef lögmanns, 434.000 krónur og er virðisaukaskattur meðtalinn í þeirri fjárhæð.