214/2019

Útdráttur

AP var sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í félagi við X og tvo aðra veist með ofbeldi að B með nánar tilgreindum afleiðingum. Þá var hann einnig sakfelldur fyrir stórfellda líkamsárás samkvæmt 2. mgr. 218. gr. laganna með því að hafa veist með ofbeldi að A, meðal annars með því að hrinda honum þannig að A féll fram fyrir sig, með þeim afleiðingum að hann hlaut af alvarlegt líkamstjón og varanleg örkuml. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að AP hefði haft styrkan og einbeittan vilja til líkamsárásar á A og B sem jafnframt hefði verið undirbúin og unnin í félagi við aðra. Þá var litið til þess hversu alvarlegar afleiðingar hefðu hlotist af líkamsárás hans gagnvart A. Á hinn bóginn var ekki talið að honum hefði verið ljóst að afleiðingarnar af árás hans yrðu svo alvarlegar sem raun bar vitni. Að því virtu að AP hefði ekki áður hlotið dóm fyrir ofbeldisbrot, og með vísan til 1., 2. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, 2. mgr. sömu greinar og 77. gr. laganna, var refsing hans ákveðin fangelsi í fimm ár. Þá var viðurkennd skaðabótaskylda hans vegna líkamstjóns A auk þess sem honum var gert að greiða A og B miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 8. mars 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. febrúar 2019 í málinu nr. S693/2018.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða en að brot hans verði heimfærð til refsiákvæða samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd.

3 Ákærði krefst þess að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess aðallega að bótakröfu brotaþolans A verði vísað frá dómi, til vara að bótaskyldu verði hafnað en að því frágengnu að bætur verði lækkaðar. Loks krefst hann lækkunar á bótakröfu brotaþolans B.

4 Brotaþoli, A, krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms hvað varðar kröfur hans.

5 Brotaþoli, B, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti og verður því litið svo á að hann krefjist þess að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu hans verði staðfest, sbr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

6 Fyrir Landsrétt hefur verið lagt vottorð C, sérfræðings í taugasjúkdómum, 26. maí 2020 en þar kemur fram að brotaþoli A sé með varanlegar afleiðingar af háum hálsmænuskaða, svokallaðan alskaða á mænu, sem er umfangsmikil alger lömun í meirihluta líkamans með enga hreyfigetu fyrir neðan olnbogahæð. Hann hafi enga hreyfigetu í höndum að frátalinni örlítilli í öðrum þumlinum og einhvern styrk við úlnliðsréttingu. A sé algerlega háður aðstoð annarra við nánast allar athafnir daglegs lífs og í vottorðinu eru nánar raktar þær líkamlegu afleiðingar sem lömunin hefur í för með sér. Heilsufarslegt ástand A, fötlun og færni sé í öllum meginatriðum óbreytt frá því sem var fyrir 16 mánuðum. Lífsgæði hans séu verulega skert og muni verða það til frambúðar.

7 Af hálfu ákæruvaldsins hefur verið lögð fyrir Landsrétt skýrsla lögreglumanns hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 24. mars 2020. Þar er lýst aðgerðum lögreglu til að hafa uppi á vitnum sem talist gætu varpað frekara ljósi á málsatvik samkvæmt síðari lið ákæru og rakinn vitnisburður þeirra sem náðist til.

Málsatvik og sönnunarfærsla

8 Málsatvik eru reifuð í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spilað um 14 mínútna langt myndskeið af upptöku úr eftirlitsmyndavél á og framan við skemmtistaðinn […] í Reykjavík aðfaranótt sunnudagsins 26. ágúst 2018, en á henni sjást þau atvik sem ákæran lýtur að.

9 Ákærða eru gefnar að sök tvær líkamsárásir sem báðar eru taldar varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í fyrri ákærulið voru ákærði og meðákærði í héraði, X, sóttir til saka fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás með því að hafa, í félagi við tvo óþekkta karlmenn, veist með ofbeldi að B og veitt honum ítrekuð hnefahögg í andlit, höfuð og líkama, sparkað ítrekað í líkama hans, ákærði hafi veitt honum þrjú hnéspörk í andlit, auk þess sem þeir héldu B og toguðu í hann þannig að hann komst ekki undan, allt með þeim afleiðingum að B hlaut mar yfir kinnbeini vinstra megin. Voru þeir báðir sakfelldir í héraðsdómi fyrir þessa háttsemi, að því undanskildu að ósannað þótti að meðákærði hefði veitt brotaþola hnefahögg í andlit og höfuð, en brot þeirra heimfærð til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Málinu var ekki áfrýjað að því er varðar þátt meðákærða. Fyrir Landsrétti krefst ákæruvaldið þeirrar breytingar á þessu ákvæði hins áfrýjaða dóms að brot ákærða verði virt sem sérstaklega hættuleg líkamsárás og um sakfellingu hans fari því í samræmi við ákæru.

10 Í síðari ákærulið er ákærða A-x-x gefin að sök stórfelld líkamsárás með því að hafa veist með ofbeldi að A og veitt honum hnefahögg í andlitið, elt hann er hann reyndi að komast undan og hrint honum þannig að A féll fram fyrir sig, niður tvö þrep, höfuð hans skall á hurð og hann féll á magann á gólfið, og með því að hafa, þar sem A lá, veitt honum nokkur hnefahögg og spörk í andlit og höfuð allt með þeim afleiðingum að A hlaut bólgu og mar á hægri augabrún, skrámu á hvirfli, margþætt brot í fimmta hálshryggjarlið, mænuáverka og meðfylgjandi lömun fyrir neðan háls. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga vegna þeirrar háttsemi sem lýst er í fyrri hluta ákæruliðarins en ekki var talið sannað að ákærði hefði veitt brotaþola A hnefahögg og spörk samkvæmt síðari hluta hans. Fellir ákæruvaldið sig við það mat hins áfrýjaða dóms og kemur það atriði því ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

11 Eitt aðalsönnunargagn ákæruvaldsins í málinu er fyrrgreind upptaka úr eftirlitsmyndavélum sem sýnir atburðarásina umrætt kvöld nokkuð glögglega og samræmist því sem vitni á staðnum báru um í skýrslum sínum í héraðsdómi. Af þeim gögnum er ljóst að ákærði kom á skemmtistaðinn […] ásamt þremur öðrum mönnum laust fyrir miðnætti 25. ágúst. Eftir um tveggja klukkustunda viðdvöl lentu þeir í útistöðum við brotaþola A og B sem þar voru dyraverðir. Var þeim í kjölfarið vísað út af staðnum af brotaþolum sem höfðu þá fengið liðsinni þriggja annarra dyravarða. Fóru ákærði og félagar hans á nærliggjandi veitingahús. Um stundarfjórðungi síðar gengu þeir aftur að […] og réðust á brotaþolana A og B þar sem þeir stóðu við dyravörslu í anddyri staðarins. Hörfuðu brotaþolarnir þá inn fyrir dyrnar og hljóp A hratt í gegnum staðinn í átt að bakdyrum húsnæðisins en ákærði fylgdi fast á eftir honum. Reyndi ákærði fyrst að grípa í úlpu brotaþola A en svo verður ráðið af myndbandsupptöku að ákærði hafi lyft báðum höndum og sett á bak brotaþola. Atburðarásin eftir það sést ekki þar sem barborð á staðnum sem nokkrir menn sitja við skyggir á svæðið og nær svið myndavélarinnar ekki til gólfs við bakdyr auk þess sem skuggsýnt er við dyrnar. Þó virðist sem ákærði standi við bakdyr og lúti svo niður að gólfinu í stutta stund. Í framburði brotaþola A fyrir héraðsdómi kom fram að hann hefði fundið spark eða þungt högg á bakið frá ákærða og í kjölfarið hafi hann fallið fram fyrir sig, höfuð hans skollið í hurð í bakdyrum og svo hafi hann dottið á gólfið. Þá hafi ákærði kýlt hann ítrekað í höfuðið þar sem hann lá og gat ekki hreyft sig. Í framburði sínum fyrir héraðsdómi segist ákærði hafa elt brotaþola inn og í gegnum staðinn. Hann hafi ekki hrint brotaþola en dottið niður á eftir honum og brotið rúðu í hurð í fallinu. Þá hafi hann staðið upp og gengið burt frá brotaþola þar sem hann hafi ekki lengur „verið hættulegur“. Á myndbandsupptökunni sést glögglega þegar ákærði kemur aftur hlaupandi frá bakdyrum í átt að anddyrinu og veitist að brotaþola B sem þar var í ryskingum við félaga ákærða. Þá sést hvernig átökin færast út á gangstétt, þar sem brotaþola B er haldið af félögum ákærða sem veitir honum ítrekuð hnefahögg og spörk í andlit, höfuð og líkama svo sem lýst er í fyrri ákærulið.

12 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti kom fyrir dóminn lögreglumaður sem staðfesti skýrslu sem ákæruvaldið hefur lagt fram fyrir réttinum þar sem lýst er tilraunum til að hafa uppi á þeim vitnum sem sátu við umrætt barborð er atvik áttu sér stað. Fram kom að ekki hefur tekist að hafa uppi á tveimur stúlkum sem samkvæmt upptökum í eftirlitsmyndavél sátu næst horni við bakdyr þar sem brotaþoli A féll til jarðar og mögulega gátu verið vitni að atvikinu. Af skýrslum sem teknar hafa verið af fimm þáverandi starfsmönnum á […] virðist sem þær hafi verið erlendar starfsstúlkur á staðnum en þó kunni enginn deili á þeim.

Niðurstaða

13 Af gögnum málsins, einkum fyrrgreindri myndbandsupptöku, er sannað að ákærði hafði einbeittan ásetning til þess að ráðast á brotaþolana B og A þar sem þeir voru við störf sem dyraverðir á skemmtistaðnum […]. Jafnframt er lagt til grundvallar að ákærði hafi með félögum sínum lagt á ráðin um líkamsárás á dyraverðina tvo, í hefndarhug eftir að hafa verið vísað út af skemmtistaðnum fyrr um kvöldið. Sést glögglega af upptökum eftirlitsmyndavéla þar sem ákærði og félagar hans ganga hröðum skrefum til baka að skemmtistaðnum og ráðast ákveðið og án nokkurra málalenginga á dyraverðina tvo í anddyrinu. Verður að skoða eðli og alvarleika árásar hans í þessu ljósi.

14 Ákærði játaði fyrir héraðsdómi að hafa veist með ofbeldi að brotaþolanum B og fellir sig við röksemdir hins áfrýjaða dóms um fyrri lið ákærunnar. Krafa ákæruvaldsins um að fella beri þá háttsemi ákærða undir ákvæði 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga er byggð á því að líkamsárásin á brotaþolann B hafi verið sérlega hættuleg, án tillits til afleiðinga hennar. Hún hafi verið unnin af fjórum mönnum í félagi gegn einum og ákærði hafi bæði beitt ítrekuðum höggum í höfuð svo og ítrekuðum hnéspörkum í andlit hans auk þess sem brotaþola hafi verið haldið og togað í hann. Í áverkavottorði læknis eftir skoðun á slysadeild var meiðslum brotaþola lýst sem mari yfir kinnbeini vinstra megin undir auga og voru áverkar ekki metnir sem alvarlegir. Jafnvel þótt árás ákærða á brotaþolann B hafi verið einbeitt og hættuleg eins og að framan greinir og hefði getið valdið alvarlegum líkamsmeiðslum hlaust hvorki af henni stórfellt líkams eða heilsutjón né heldur verður hún talin sérstaklega hættuleg vegna þeirrar aðferðar sem beitt var. Eru því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Með vísan til þess er fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um heimfærslu á broti ákærða gagnvart brotaþolanum B til 1. mgr. 217. gr. laganna.

15 Öðruvísi horfir við um afleiðingar árásar ákærða gagnvart brotaþolanum A. Ákærða er sem fyrr segir gefið að sök að hafa, er hann hljóp inn á eftir brotaþola, hrint honum þannig að sá síðarnefndi féll fram fyrir sig, niður tvö þrep, höfuð hans skall á hurð og hann féll á magann á gólfið. Í skýrslu sem yfirlæknir á heilaskurðdeild Landspítalans gaf fyrir héraðsdómi var lýst áverkum brotaþola við komu á slysadeild. Myndatökur hefðu sýnt brot og tilfærslu í hálshrygg sem skýrði lömunina fyrir neðan háls. Hann kvað alls konar áverka geta valdið svona meiðslum, fall, bílveltu og annað þess konar. Yfirleitt þurfi allmikið til að svona áverki hljótist. Lýsing brotaþola á því hvernig hann fékk áverkann er höfuð hans skall á hurð þegar hann féll á gólf við bakdyr, var borin undir yfirlækninn og kvað hann það vel geta verið að hann hefði fengið áverkann á þann hátt.

16 Ákærði viðurkennir að hafa reynt að slá brotaþolann A fyrir utan skemmtistaðinn og elt hann inn í húsið. Hann telur hins vegar ósannað að hann hafi hrint honum, það eigi sér enga stoð í framburði vitna og um þetta sé upptaka á myndavél óskýr. Þá hafi framburður brotaþolans A verið á reiki um atburðarásina. Ljóst er af framburði vitna sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi að ekkert þeirra horfði berum augum á ákærða þegar hann bar hendur upp að baki brotaþola eins og sést á myndupptöku. Verknaðarlýsing í ákæru er að þessu leyti í samræmi við framburð brotaþola sem bar fyrir héraðsdómi að ákærði hefði slegið eða sparkað til hans þannig að hann féll fram fyrir sig og skall með höfuðið á hurð áður en hann féll til jarðar. Hann hafi ekki séð höggið sem varð þess valdandi að hann féll heldur hafi hann fundið fyrir því, enda sneri hann baki í ákærða á hlaupum undan honum. Í lögregluskýrslu bar brotaþoli að ákærði hefði „náð honum í horni innarlega á staðnum og veist að honum þannig að hann hafi fallið og við það skollið með höfuðið í vegginn“. Það er mat dómsins að framburður brotaþolans A um atvikið sé trúverðugur og ekkert slíkt misræmi þar sem veiki sönnunargildi hans.

17 Á grundvelli þess sem að framan er rakið og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti er sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í síðari ákærulið og áfrýjun málsins tekur til, það er að hafa hrint brotaþola A með þeim afleiðingum að hann hlaut alvarlega mænuáverka sem leiddu til varanlegrar lömunar og stórlega skertra lífsgæða hans til frambúðar. Varðar þessi háttsemi ákærða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga.

18 Við ákvörðun refsingar ber að líta til þess að ákærði hafði styrkan og einbeittan vilja til líkamsárásar á brotaþolana B og A, sem jafnframt var undirbúin og unnin í félagi við aðra. Þá verður litið til þess hversu alvarlegar afleiðingar hlutust af líkamsárás ákærða gagnvart brotaþola A. Á hinn bóginn verður ekki talið að ákærða hafi verið ljóst að afleiðingarnar af árás hans yrðu svo alvarlegar sem raun ber vitni. Ákærði hefur ekki áður hlotið dóm fyrir ofbeldisbrot. Að þessu virtu og með vísan til 1., 2. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, 2. mgr. sömu greinar og 77. gr. sömu laga verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um fimm ára fangelsisrefsingu ákærða. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 26. ágúst 2018 til 23. ágúst 2019.

19 Við mat á fjárhæð miskabóta til brotaþolans A verður litið til hinna alvarlegu afleiðinga árásarinnar þar sem hann hlaut af henni varanleg örkuml. Þar sem afleiðingarnar verða að teljast sérlega þungbærar fyrir brotaþola sem verður öðrum háður um allar athafnir daglegs lífs til frambúðar verður einnig staðfest niðurstaða héraðsdóms um að miskabætur til hans á grundvelli aliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 verði ákveðnar 6.000.000 króna. Þá er staðfest ákvæði hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á bótaskyldu vegna líkamstjóns. Loks er staðfest með vísan til forsendna héraðsdóms ákvörðun um miskabætur til brotaþolans B, 600.000 krónur.

20 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað eru staðfest.

21 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, A-x-x P-x-x W-x-x, sæti fangelsi í fimm ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald hans frá 26. ágúst 2018 til 23. ágúst 2019.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfur og sakarkostnað skulu vera óröskuð. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.771.003 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.147.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 458.800 krónur.