592/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A hf., S hf., Í hf., L hf. og V hf. um að E hf. yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sem E hf. höfðaði á hendur þeim. Í úrskurði Landsréttar er rakið að nægilegar líkur hafi verið leiddar að því að E hf. væri ófært um greiðslu málskostnaðar. Þá yrði yfirlýsingu fyrirsvarsmanna E hf., um að þeir ábyrgðust persónulega og sameiginlega greiðslu alls málskostnaðar sem félagið kynni að verða dæmt til að greiða, ekki jafnað til málskostnaðartryggingar þar sem fjármunir væru tiltækir í formi peningagreiðslu eða bankaábyrgðar með vísan til dóms Hæstaréttar nr. 661/2017. Að lokum yrði ekki talið að sakarefni málsins væri þannig vaxið að 1. mgr. 70 gr. stjórnarskrárinnar stæði því í vegi að sóknaraðila yrði gert að setja málskostnaðartryggingu. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur að öðru leyti en því að E hf. var veittur rýmri frestur til að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. október 2021. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 21. október 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 23. september 2021 í málinu nr. E- 4112/2021 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu á hendur varnaraðilum. Kæruheimild er í o-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að kröfu varnaraðila um málskostnaðartryggingu verði hafnað en til vara að frestur til að setja hana byrji ekki að líða fyrr en frá uppsögu úrskurðar Landsréttar. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðilar, Arion banki hf., Salt Pay IIB hf., Íslandsbanki hf., Landsbankinn hf. og Valitor hf., krefjast hver um sig staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Með úrskurði Landsréttar 29. júní 2020 í máli nr. 311/2020, sem var á milli sömu aðila og varðaði sama sakarefni og í máli því sem hér er til úrlausnar, var sóknaraðila gert að setja innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu úrskurðarins tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í formi peningagreiðslu, bankabókar eða bankatryggingar. Í úrskurðinum var talið, með vísan til forsendna héraðsdóms, að leiddar hefðu verið nægar líkur að því að varnaraðili, sem er sóknaraðili þessa máls, væri ófær um greiðslu málskostnaðar. Í úrskurði héraðsdóms í því máli kom fram að eignir félagsins hefðu í árslok 2018 numið 2.608.353 krónum, eigið fé þess hefði verið neikvætt um 198.360.056 krónur og heildarskuldir í lok árs hefðu numið 200.968.409 krónum. Þá hefði þess verið getið í stefnu að enginn rekstur væri í félaginu.

5

Á meðal gagna þessa máls er ársreikningur sóknaraðila fyrir árin 2019 og 2020. Í ársreikningi 2020 kemur fram að eignir félagsins námu í lok þess árs 966.746 krónum, eigið fé var neikvætt um 233.393.604 krónurog heildarskuldir félagsinsí lok þess árs námu 2 34.360.350 krónum. Af áðurgreindum tveimur ársreikningum má sjá að félagið var ekki með neinar rekstrartekjur árin 2019 og 2020. Ekkert liggur fyrir um það í málinu að fjárhagsstaða félagsins hafi breyst frá því sem hún var í lok árs 2020. 6

Samkvæmt framangreindu hefur fjárhagsstaða sóknaraðila versnað frá því að áðurgreindur úrskurður Landsréttar í máli nr. 311/2020 var kveðinn upp. Með vísan til þess og annars framangreinds ber að fallast á með héraðsdómi að nægar líkur hafi verið leiddar að því að sóknaraðili sé ófær um greiðslu málskostnaðar. Þykir engu breyta í þessu sambandi þótt eigendur sóknaraðila hafi staðfest með yfirlýsingu 15. september síðastliðinn að skuldir félagsins séu eingöngu við þá og að greiðsla þeirra muni víkja fyrir greiðslu málskostnaðar í málinu. Liggur enda fyrir að eignir félagsins eru hverfandi og tekjur þess engar enda enginn rekstur á þess vegum.

7

Þá hefur verið lögð fram í málinu yfirlýsing fyrirsvarsmanna sóknaraðila frá 3. september síðastliðnum þess efnis að þeir ábyrgist persónulega og sameiginlega greiðslu alls málskostnaðar sem sóknaraðili kann að verða dæmdur til að greiða varnaraðilum í máli þessu. Vísar sóknaraðili til framlagðra skattframtala fyrirsvarsmannanna sem beri með sér sterka eignastöðu þeirra og gjaldfærni. Heldur sóknaraðili því fram að þar sem gjaldfær þriðji maður hafi ábyrgst greiðslu málskostnaðar fyrir hönd sóknaraðila geti krafa varnaraðila um málskostnaðartryggingu ekki náð fram að ganga.

8

Þótt stefnandi í dómsmáli sé ófær um greiðslu málskostnaðar geta aðstæður verið með þeim hætti að hagsmunum stefnda sé nægjanlega borgið án þess að stefnanda sé gert að leggja fram sérstaka málskostnaðartryggingu. Við þær aðstæður er dómara rétt að hafna kröfu þess efnis samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi Hæstaréttar 21. nóvember 2017 í máli nr. 661/2017 var fjallað um hvort slíkar aðstæður væru uppi þegar fyrirsvarsmaður félags sem höfðað hafði mál ábyrgðist greiðslu málskostnaðar. Þótti yfirlýsing af þeim toga ekki nægja í þessu sambandi enda yrði henni ekki jafnað til málskostnaðartryggingar þar sem fjármunir væru tiltækir í formi peningagreiðslu eða bankaábyrgðar. Af dóminum verður dregin sú ályktun að form tryggingar stefnanda fyrir greiðslu málskostnaðar þurfi að minnsta kosti að vera með þeim hætti að jafnöruggt sé og fyrirhafnarlítið af hálfu stefnda að sækja þá fjármuni og ef lögð væri fram bein peningagreiðsla eða ábyrgð bankastofnunar. Þar sem það getur ekki átt við um þá yfirlýsingu fyrirsvarsmanna stefnanda sem liggur fyrir í máli þessu verður í ljósi framangreinds fordæmis Hæstaréttar að fallast á með varnaraðilum að hún tryggi ekki nægjanlega hagsmuni stefndu af því að fá málskostnað sinn bættan ef lyktir málsins verða þeim í vil og þeim dæmdur málskostnaður.

9

Í 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er meðal annars mælt fyrir um þá grundvallarreglu að öllum beri réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur með réttlátri málsmeðferð fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstól. Ákvæði 133. gr. laga nr. 91/1991 getur takmarkað þann rétt sem menn almennt eiga samkvæmt áðurgreindu stjórnarskrárákvæði til að bera mál sín undir dómstóla. Ber við skýringu á ákvæði 133. gr. laga nr. 91/1991 að hafa hliðsjón af áðurgreindri meginreglu, samanber dóm Hæstaréttar 2. júní 2015 í máli nr. 340/2015 og úrskurð Landsréttar 9. mars 2018 í máli nr. 209/2018. Sambærileg sjónarmið voru einnig lögð til grundvallar við skýringu á ákvæðinu í dómi Hæstaréttar frá árinu 1993 sem birtur er í dómasafni réttarins frá því ári á blaðsíðu 873. Í framangreindum málum, þar sem reyndi á mikilvæg persónuleg réttindi einstaklinga, var kröfu um málskostnaðartryggingu hafnað þrátt fyrir að sýnt væri fram á ógjaldfærni stefnanda. Af úrlausnum þessum verður sú ályktun dregin að líta verði meðal annars til eðlis þeirra krafna sem stefnandi telur sig eiga. Einnig þurfi að meta heildstætt hvort krafa um málskostnaðartryggingu takmarki um of rétt til að bera mál undir dómstóla. Jafnframt geti haft þýðingu hvort málsóknin sé tilefnislaus eða tilgangslítil.

10

Sóknaraðili, sem er einkahlutafélag, höfðar nú í sjötta sinn mál fyrir héraðsdómi á hendur varnaraðilum vegna sama sakarefnis en fyrri málum var vísað frá dómi vegna ýmissa annmarka á málatilbúnaði sóknaraðila. Sóknaraðili mun hafa fengið kröfur frá Kortaþjónustunni hf. á hendur varnaraðilum framseldar en þær eru reistar á samkeppnislagabrotum varnaraðila sem Samkeppniseftirlitið hefur fjallað um og lúta að milligjaldi á debetkortafærslum. Verður í ljósi málavaxta ekki fallist á að sakarefni málsins sé þannig vaxið að 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar standi því í vegi að sóknaraðila verði gert að setja málskostnaðartryggingu, samanber einnig áðurgreindan úrskurð Landsréttar 29. júní 2020 í máli nr. 311/2020.

11

Samkvæmt þessu verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

12

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að frestur sóknaraðila, EC-

Clear ehf., til að setja tryggingu fyrir greiðslu málskostnaðar í máli sínu á hendur varnaraðilum, Arion banka hf., Salt Pay IIB hf., Íslandsbanka hf., Landsbankanum hf. og Valitor hf., skal vera tvær vikur frá uppkvaðningu úrskurðar þessa.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, hverjum um sig, 250.000 krónur í kærumálskostnað.

Sératkvæði

S-kk-ef S-kk-ef

1

Svo sem rakið er í niðurstöðu meiri hluta dómenda liggur fyrir í máli þessu yfirlýsing fyrirsvarsmanna sóknaraðila frá 3. september síðastliðnum þess efnis að þeir ábyrgist persónulega og sameiginlega greiðslu alls málskostnaðar sem sóknaraðili kunni að vera dæmdur til að greiða varnaraðilum í máli þessu. Þá kemur fram að sóknaraðili vísi til framlagðra skattframtala fyrirsvarsmannanna sem beri með sér sterka eignastöðu þeirra og gjaldfærni.

2

Því hefur verið slegið föstu af dómstólum, meðal annars í dómi Hæstaréttar í máli nr. 661/2017, að yfirlýsingar opinberra stofnana um að þær ábyrgist greiðslu málskostnaðar sem kynni að falla á stefnanda máls yrðu metnar sem fullnægjandi trygging fyrir greiðslu málskostnaðar í máli, sbr. 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991.

3

Í nefndum dómi er rakið að yfirlýsingu fyrirsvarsmanns sóknaraðila í því máli yrði ekki jafnað við yfirlýsingu opinberra stofnana um að þær ábyrgðust greiðslu málskostnaðar sem kynni að falla á þrotabú. Er síðar í dóminum rakið að í tilviki fyrirsvarsmannsins í því máli væri ekki um að ræða ábyrgð í formi peningagreiðslu eða bankaábyrgðar, félli málskostnaður á sóknaraðilann, þar sem varnaraðilar í því máli þyrftu að leita dóms á hendur fyrirsvarsmanninum fyrir þeim kostnaði, yrði hann ekki greiddur.

4

Ég tel einsýnt af lestri úrskurðar héraðsdóms og dómi Hæstaréttar í máli nr. 661/2017 að bæði héraðsdómur og Hæstiréttur hafi lagt mat á greiðslugetu fyrirsvarsmannsins í því tilviki og komist að þeirri niðurstöðu að fjárhagsstaða hans væri með þeim hætti að ábyrgðaryfirlýsingin yrði ekki metin sem fullnægjandi trygging fyrir greiðslu málskostnaðar. Af þeim dómi verður að mínu viti hins vegar ekki dregin sú almenna ályktun að þar með yrðu yfirlýsingar einstaklinga og lögpersóna undir engum kringumstæðum metnar sem fullnægjandi trygging samkvæmt 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991. Ég tel, í ljósi þess að 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 getur takmarkað þann rétt sem menn eiga almennt samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár til að bera mál undir dómstóla, að við skýringu á 133. gr. verði að horfa til hvers og eins tilviks fyrir sig þegar um ábyrgðaryfirlýsingar þriðja aðila er að ræða.

5

Sem fyrr greinir liggja í þessu máli frammi skattframtöl fyrirsvarsmanna sóknaraðila. Ég tel að þau gögn sýni fram á að fyrirsvarsmennirnir hafi næga greiðslugetu til að greiða þann málskostnað sem sóknaraðili yrði eftir atvikum dæmdur til að greiða varnaraðilum. Ég tel því að fella beri hinn kærða úrskurð úr gildi.