468/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu Í hf. um að dómkvaðning matsmanna næði fram að ganga. Krafðist M slhf. þess fyrir Landsrétti að hafnað yrði beiðni Í hf. um dómkvaðningu matsmanna varðandi nánar tilgreindar matsspurningar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að eins og ráðið yrði af lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála og dómaframkvæmd Hæstaréttar ættu aðilar að meginstefnu til rétt á því að afla þeirra sönnunargagna sem þeir teldu þörf á. Meðal slíkra gagna væru matsgerðir dómkvaddra matsmanna. Almennt ættu hvorki gagnaðili né dómstólar að standa þeirri gagnaöflun í vegi nema til þess væri heimild í lögum. Samkvæmt þessu bæri dómara almennt að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Spurningar þær sem lagðar væru fyrir matsmenn þyrftu þó að uppfylla viss lágmarksskilyrði. Tiltekið var í úrskurði Landsréttar að gera yrði þá lágmarkskröfu til framsetningar einstakra matsspurninga að fram kæmi skýrt og ótvírætt til hvaða forsendna verksamnings matsmönnum bæri að horfa. Þessa hefði ekki verið gætt varðandi nánar tilgreindar matsspurningar Í hf. Þá var ekki fallist á að nánar tilgreindar matsspurningar uppfylltu skilyrði 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um skýrleika matsspurninga, auk þess sem í sumum þeirra væri leitað svara við atriðum sem dómara bæri að meta og taka afstöðu til í ljósi ágreinings aðila um lagaleg atriði. Dómkvaðningu matsmanna var hafnað til að leggja mat á þau atriði sem greindi í framangreindum matsspurningum. Auk þess var nánar tilgreind matsspurning takmörkuð en að öðrum kosti samræmdist hún ekki skýrleikakröfu. Var hinn kærði úrskurður staðfestur að öðru leyti en því að nánar tilgreindar matsspurningar voru ekki lagðar fyrir dómkvadda matsmenn.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 15. júlí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 5. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2022 í málinu nr. E- 2569/2021 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að dómkvaðning samkvæmt framlagðri matsbeiðni næði fram að ganga. Kæruheimild er íc - lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. 2

Sóknaraðili krefst þess hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að hluta og að hafnað verði beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna að því er varðar eftirgreindar matsspurningar: 1 til 5, 7, 8 (að hluta), 9 til 12, 12 A, 13 til 20, 21 (að hluta), 22 (að hluta), 24 til 26, 27 (að hluta) og 31 til 46. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst aðallega frávísunar en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru skilmerkilega rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir gerðu málsaðilar ásamt Íslandssjóðum hf. með sér verksamning 1. desember 2017 þess efnis að varnaraðili hygðist byggja íbúðir, verslunar- og þjónustuhúsnæði, ásamt bílakjallara, á þremur lóðum á Kirkjusandi í Reykjavík. Var svo um samið að varnaraðili tæki að sér sem verktaki fyrir sóknaraðila að undirbúa kostnaðar- og verkáætlanir, svo og uppbyggingu á lóðunum. Var kveðið á um að verktakan yrði svokölluð stýriverktaka. Í því fælist að varnaraðili myndi stýra og bera ábyrgð á öllum framkvæmdum við uppbygginguna og áætlanagerð, óháð því hvort um yrði að ræða vinnu varnaraðila sjálfs eða undirverktaka.

5

Ágreiningur kom upp milli aðila um verkið eftir að það var hafið og svo fór að sóknaraðili rifti verksamningnum með yfirlýsingu 19. febrúar 2021. Varnaraðili svaraði yfirlýsingunni með bréfi þremur dögum síðar og lýsti riftun samningsins ólögmæta. Varnaraðili höfðaði í kjölfarið dómsmál á hendur sóknaraðila og Íslandssjóðum hf. 30. apríl og 3. maí 2021 til uppgjörs á fyrrnefndum verksamningi, greiðslu skuldar og skaðabóta vegna vanefnda og riftunar á samningnum. Krafðist varnaraðili 3.829.205.938 króna en þá fjárhæð taldi varnaraðili vanta upp á svo hann teldist hafa fengið sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir það verk sem hann hafi skilað í hendur sóknaraðila. Sóknaraðili höfðaði gagnsök 4. júní 2021 á hendur varnaraðila til „endurgreiðslu ofgreiddrar framvindu“, til greiðslu tafa- og skaðabóta vegna vanefnda og galla á verkframkvæmd, samtals að fjárhæð 3.878.596.655 krónur, allt vegna fyrrnefnds verksamnings um uppbyggingu á Kirkjusandi.

6

Með hinum kærða úrskurði var tekin til greina krafa varnaraðila um að dómkvaddir yrðu tveir hæfir, sérfróðir og óvilhallir matsmenn samkvæmt matsbeiðni sem lögð var fram í málinu 14. mars 2022 og breytt með bókun varnaraðila sem lögð var fram í þinghaldi 8. júní sama ár. Í matsbeiðni, sem telur alls 20 blaðsíður og 46 matsspurningar, sumar með nokkrum undirliðum, segir meðal annars að tilgangur matsspurninga sé að varpa ljósi á hæfilegan viðbótar verk- og afhendingartíma og leggja grunn að sanngjörnu uppgjöri á verksamningi með hliðsjón af kröfum og málsástæðum sem settar eru fram í stefnu málsins. Lúta matsspurningar að ætluðum breytingum frá upphaflegum áætlunum, töfum og framlengingu verktíma, raunkostnaði matsbeiðanda og „uppfærðu markgildi“, viðbótargreiðslum, riftun, vangildisbótum, skaðabótum, skilum verðmæta, kröfu vegna magnaukningar, viðbótarkostnaði vegna glugga, hurða, raflagna, pípulagna, loftræstingar, svo og að framleiðnitapi og beinum kostnaði vegna Covid- 19.

7

Með umbeðnu mati hyggst varnaraðili færa frekari sönnur á þær fjárkröfur sem gerðar hafi verið á hendur sóknaraðila og Íslandssjóðum hf. í málinu. Sé því nauðsynlegt að leggja heildarmat á raunkostnað varnaraðila við framkvæmdina, ágóða sóknaraðila og Íslandssjóða hf. af verkinu og sanngjarnt og eðlilegt endurgjald til varnaraðila fyrir verkframkvæmdina. Til úrlausnar samkvæmt þessu er krafa varnaraðila um dómkvaðningu tveggja óvilhallra matsmanna til að skoða og meta framkvæmd þess verks sem um ræðir, tafir á framkvæmdinni og ástæður þeirra, kostnað varnaraðila af framkvæmdinni, verðmæti hennar, skaðabætur vegna riftunar verksamnings, sanngjarnt og eðlilegt endurgjald til varnaraðila fyrir vinnu við verkið og tengd atriði. 8

Krafa varnaraðila um að kæru sóknaraðila verði vísað frá dómi er meðal annars studd þeim rökum að „[e]kki er höfð uppi krafa af hálfu sóknaraðila um að dómkvaðningunni verði hafnað í heild sinni. Þar af leiðandi er sóknaraðila ekki kleift að byggja á því að höfnun einstakra matsspurninga sé hluti af slíkri dómkröfu og að hið minna feli í sér hið meira.“ Á þetta verður ekki fallist með varnaraðila. Í kæru málsins og greinargerð sóknaraðila eru tilgreind númer þeirra matsspurninga sem hann gerir kröfu um að hafnað verði dómkvaðningu matsmanna til að svara. Í samræmi við það krefst sóknaraðili að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að hluta og dómkvaðningu matsmanna hafnað að því er þær matsspurningar varðar, ýmist í heild eða að því er varðar tilgreinda undirliði. Er dómkrafa sóknaraðila skýr að þessu leyti og verður kærunni ekki vísað frá réttinum af þessari ástæðu.

9

Einnig vísar varnaraðili til þess að sóknaraðili hafi ekki lögvarða hagsmuni af endurskoðun Landsréttar á hinum kærða úrskurði. Matsþolar samkvæmt matsbeiðni varnaraðila séu tveir, sóknaraðili og Íslandssjóðir hf., sem haldið hafi uppi fullum vörnum í málinu og þar á meðal lagst gegn matsbeiðni varnaraðila. Íslandssjóðir hf. hafi hins vegar ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og sé úrskurðurinn því bindandi fyrir þann matsþola og muni dómkvaðningin því fara fram allt að einu og fái kæra sóknaraðila því ekki breytt. Kæra sóknaraðila sé því þýðingarlaus og því hafi hann enga lögvarða hagsmuni af kröfugerðinni sem gangi út á að takmarka tilteknar matsspurningar. Beri því að vísa kærunni í heild frá Landsrétti.

10

Sú staðreynd að Íslandssjóðir hf. hafa ekki kært úrskurð héraðsdóms um dómkvaðningu matsmanna til réttarins raskar ekki þeim hagsmunum sem sóknaraðili hefur af því að freista þess að takmarka þær matsspurningar sem varnaraðili leitaði svara við með matsbeiðni sinni. Verður kæru sóknaraðila ekki vísað frá Landsrétti af þeim sökum.

11

Eins og ráðið verður af lögum nr. 91/1991 og dómaframkvæmd Hæstaréttar eiga aðilar að meginstefnu til rétt á því að afla þeirra sönnunargagna sem þeir telja þörf á. Meðal slíkra gagna eru matsgerðir dómkvaddra matsmanna. Almennt eiga hvorki gagnaðili né dómstólar að standa þeirri gagnaöflun í vegi nema til þess sé heimild í lögum.

Samkvæmt þessu ber dómara almennt að verða við beiðni um dómkvaðningu matsmanns. Spurningar þær sem lagðar eru fyrir matsmenn verða þó að uppfylla viss lágmarksskilyrði. Þannig þarf matsspurning að vera skýr um hvað meta eigi, en í því felst að tilgreina þurfi forsendur sem miða á við, ef forsendur eru umdeildar, auk þess sem spurningin má ekki vera of opin eða almenns eðlis eða fela matsmanni að leita eftir ótilgreindum atriðum. Einnig þarf matsspurning að vera um annað en það sem dómara ber að meta samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laganna. Loks má matsspurning ekki vera bersýnilega þýðingarlaus eða fela í sér leiðandi fullyrðingar um atriði sem lagalegur ágreiningur stendur um.

12

Túlkun á samningi er almennt meðal þess sem á undir dómara en ekki dómkvadda matsmenn, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Lúta fjölmargar matsspurningar að því að meta eigi tilgreind atriði miðað við það sem „gengið var út frá við gerð stýriverk töku samnings“ án þess að óyggjandi sé hvaða forsendur eða gögn matsmenn eiga að miða við. Samkvæmt þessu verður ekki hjá því komist að álykta sem svo að samþykki matsbeiðninnar, í því horfi sem hún er, fæli í sér að dómkvöddum matsmönnum yrði falið að svara spurningum sem snúa að lagalegu álitaefni á grundvelli óljósra og umdeildra forsendna. Gera verður þá lágmarkskröfu til framsetningar einstakra matsspurninga af þeim toga sem um ræðir að fram komi skýrt og ótvírætt til hvaða forsendna verksamnings matsmönnum beri að horfa. Þessa hefur ekki verið gætt um matsspurningar varnaraðila nr. 2 að undanskildum staflið b, 7 og 16.

13

Þá verður ekki fallist á að matsspurningar nr. 3, 4, 9, 10, 21 stafliður a, 38, 40, 41, 42 og 45 uppfylli skilyrði 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um skýrleika matsspurninga, auk þess sem í sumum þeirra er leitað svara við atriðum sem dómara ber að meta og taka afstöðu til í ljósi ágreinings aðila um lagaleg atriði.

14

Samkvæmt framansögðu verður að hafna dómkvaðningu matsmanna til að leggja mat á þau atriði er greinir í framangreindum matsspurningum.

15

Hvað varðar matsspurningu 8 er óskað eftir því að dómkvaddir matsmenn svari tilteknum atriðum er greinir í stafliðum atil i „en [þó] ekki eingöngu“. Svo opin matsspurning verður ekki lögð fyrir matsmenn, enda samræmist hún ekki framangreindri skýrleikakröfu. Verður matsspurningin takmörkuð við tilgreinda stafliði atil i.

16

Samkvæmt því sem að framan greinir verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í úrskurðarorði greinir.

17

Eftir þessum málsúrslitum þykir rétt að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur að öðru leyti en því að matsspurningar nr. 2 að undanskildum staflið b, 3, 4, 7, 8 að hluta, 9, 10, 16, 21 stafliður a, 38, 40, 41, 42 og 45 verða ekki lagðar fyrir dómkvadda matsmenn.

Kærumálskostnaður fellur niður.