241/2021

Útdráttur

I var ákærður fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot á árinu 2017, með því að hafa staðið að innflutningi í félagi við annan mann á fíkniefnum ætluðum til sölu og dreifingar í ágóðaskyni. I var einnig ákærður fyrir peningaþvætti með því að hafa á tímabilinu frá 1. september 2016 til og með 23. ágúst 2017, tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum allt að fjárhæð 7.480.145 krónur. Með dómi héraðsdóms var I sakfelldur fyrir fíkniefnalagabrot og fyrir peningaþvætti að fjárhæð 1.178.565 krónur en sýknaður af öðrum sakargiftum. Undi ákæruvaldið ekki þeirri niðurstöðu að ósannað væri að I hefði gerst sekur um peningaþvætti að því er varðaði þá fjárhæð sem eftir stæði. Í dómi Landsréttar sagði að sönnunarbyrði hvíldi á ákæruvaldinu um það að ávinningur sem ákæra málsins lyti að stafaði af refsiverðum brotum en í því efni nægði að sanna að útilokað væri að ávinningurinn væri til kominn á lögmætan hátt. Fallist var á með ákæruvaldinu að við greiningu á fjármálum I hefði ekkert komið fram sem skýrt gæti þá háu fjárhæð sem I virtist samkvæmt gögnum málsins hafa haft til ráðstöfunar og hann hefði engar haldbærar skýringar gefið á. Hnigu öll skjalleg sönnunargögn málsins að þeirri niðurstöðu að útilokað væri að ávinningur sá, sem ákæra lyti að, væri af lögmætum toga. Jafnframt var fallist á með ákæruvaldinu að framburður I að um væri að ræða lán sér til handa væri ótrúverðugur. Þá hefði I í febrúar 2014 og maí 2015 verið gert að sæta fangelsi í samtals átta mánuði fyrir fíkniefnalagabrot og brot gegn lyfjalögum en þau brot væru til þess fallin að hafa auðgun í för með sér. Var því komin nægileg sönnun, sem ekki yrði vefengd með skynsamlegum rökum, um að I hefði gerst sekur um peningaþvætti eins og greindi í ákæru. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að mikill dráttur hefði orðið á meðferð málsins, sem I yrði ekki kennt um. Vegna alvarleika brota I kom ekki til álita að skilorðsbinda refsingu hans af þeirri ástæðu, en sá dráttur sem orðið hafði á málinu hafði áhrif við ákvörðun hennar. Refsing I var ákveðin fangelsi í tvö ár. Þá var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um upptöku á tilgreindum fíkniefnum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 18. mars 2021. Málsgögn bárust réttinum 11. ágúst 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 1. mars 2021 í málinu nr. S - [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og refsing hans þyngd. Þá er þess krafist að staðfest verði niðurstaða héraðsdóms um upptöku.

3

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Til vara er krafist vægustu refsingar sem lög leyfa.

4

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslum ákærða og vitnanna E og F. Þá gaf ákærði viðbótarskýrslu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Í hinum áfrýjaða dómi er með viðhlítandi hætti gerð grein fyrir atvikum málsins og framburði ákærða og vitna.

6

Með ákæru héraðssaksóknara 20. febrúar 2020 var ákærða í fyrri ákærulið gefið að sök stórfellt fíkniefnalagabrot með því að hafa, ásamt með ákærða í málinu, staðið að innflutningi á rúmum tveimur kílóum af kókaíni ætluðu til sölu og dreifingar í ágóðaskyni. Var brotið talið varða við 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í öðrum lið ákærunnar var ákærða gefið að sök peningaþvætti með því að hafa á tímabilinu frá 1. september 2016 til og með 23. ágúst 2017 tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum, allt að fjárhæð 7.480.145 krónum. Í verknaðarlýsingu ákærunnar segir að rannsókn lögreglu á fjármálum ákærða sýni að rekjanlegar tekjur inn á tilgreindan bankareikning hans hafi verið samtals 10.318.673 krónur á tímabilinu en þar af hafi skýrðar tekjur numið samtals 3.376.093 krónum og óskýrðar tekjur samtals 6.942.580 krónum. Þar að auki hafi rekjanleg notkun ákærða á óskýrðu reiðufé í bankaviðskiptum hans á tímabilinu verið samtals 537.565 krónur. Heildarandlag óskýrðra tekna ákærða á tímabilinu hafi verið samtals 7.480.145 krónur og er sú fjárhæð sundurliðuð í ákærunni. Var brotið talið varða við 1. mgr., sbr. 2. m gr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

7

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði, ásamt meðákærða, sakfelldur fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot í samræmi við fyrri lið ákæru 20. febrúar 2020 og voru haldlögð fíkniefni gerð upptæk. Meðákærði undi þeim dómi. Ákærði var jafnframt sakfelldur fyrir peningaþvættisbrot samkvæmt öðrum lið ákærunnar en þó þannig að brotið var eingöngu talið varða 1.178.565 krónur af þeim 7.480.145 krónum sem lagðar eru til grundvallar broti hans í ákæru. Hann var að öðru leyti sýknaður af sakargiftum um peningaþvætti. Ákærða var gert að sæta fangelsi í tvö ár en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár með vísan til þess að mjög langur tími væri liðinn frá því brot samkvæmt ákærunni voru framin.

8

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. ágúst 2017 var tilgreindum fyrirtækjum gert að láta lögreglustjóranum á Suðurnesjum í té upplýsingar sem vörðuðu fjármál ákærða. Í málinu liggur fyrir upplýsingaskýrsla héraðssaksóknara 4. febrúar 2020 um greiningu á fjármunagögnum ákærða, ásamt fylgigögnum. Verður efni hennar rakið í niðurstöðukafla eftir því sem þörf þykir.

9

Í skýrslu ákærða við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti kvað hann rangan þann framburð vitnanna E og F að millifærslur þeirra inn á bankareikning hans hefðu verið greiðslur fyrir rítalín sem hann hefði selt þeim. Ítrekaði hann afstöðu sína til þeirra sakargifta sem hann var sýknaður af með hinum áfrýjaða dómi.

Málsástæður aðila

Málsástæður ákæruvalds

10

Ákæruvaldið tekur undir þau sjónarmið héraðsdóms að ákærði hafi ekki gefið trúverðugar skýringar á því hvernig hann aflaði tekna að fjárhæð 1.178.565 krónur sem sakfelling fyrir peningaþvætti tók til. Það unir á hinn bóginn ekki þeirri niðurstöðu dómsins að ósannað sé að ákærði hafi gerst sekur um peningaþvætti að því er varðar þá fjárhæð sem eftir stendur samkvæmt síðari lið ákæru, samtals 6.301.580 krónur. Er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt síðari lið ákærunnar í heild sinni.

11

Af hálfu ákæruvaldsins er vísað til þess að ákærði hafi lýst því að hann hafi verið í mikilli fíkniefnaneyslu á því tímabili, sem mál þetta varðar, og engar launatekjur haft. Þá liggi fyrir rannsókn á fjármálum ákærða sem sýni að málið varði háa fjárhæð sem ákærði hafi eingöngu skýrt með því að um væri að ræða lán til hans frá fjölda fólks. Hann hafi þó ekki getað upplýst hvort, og þá hvenær, hann hefði endurgreitt þau. Að mati ákæruvaldsins sé skýring ákærða ótrúverðug, einkum í ljósi framburðar tveggja vitna sem borið hafi um það við aðalmeðferð málsins í héraði að ákærði hafi selt þeim rítalín. Loks er vísað til þess að ákærði hafi átt aðild að innflutningi fíkniefna.

Málsástæður ákærða

12

Ákærði fellir sig við niðurstöðu hins áfrýjaða dóms og krefst aðallega staðfestingar hans. Hann vísar til þess að krafa ákæruvaldsins um sakfellingu fyrir peningaþvætti að fjárhæð 6.301.580 krónur byggi eingöngu á ályktunum rannsóknaraðila á grundvelli rannsóknar á fjármálum hans á umræddu tímabili. Engin önnur gögn liggi fyrir í málinu sem styðji þessar ályktanir. Þá hafi einungis lítill hluti þeirra sem rannsóknargögn beri með sér að hafi lagt fjármuni inn á reikning ákærða verið yfirheyrður.

13

Gegn skýringum ákærða um að greiðslurnar hafi verið lán til hans, sem ekki hafi verið gerð tilraun til að sannreyna, hafi ákæruvaldið ekki axlað þá sönnunarbyrði um sekt ákærða að þessu leyti sem á því hvíli samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Þá vísar ákærði til þess að miklar tafir sem honum verði ekki um kennt hafi orðið á meðferð málsins en óhæfilegur málshraði brjóti gegn ákvæðum 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um skjóta og réttláta málsmeðferð innan hæfilegs tíma.

Niðurstaða

14

Svo sem fram er komið er niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða að því er tekur til stórfellds fíkniefnalagbrots samkvæmt 1. lið ákæru 20. febrúar 2020 og heimfærslu þess til refsiákvæða ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

15

Í 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga kemur fram að hver sem tekur við, nýtir sér eða aflar sér eða öðrum ávinnings af broti á lögunum eða af refsiverðu broti á öðrum lögum eða meðal annars umbreytir slíkum ávinningi, flytur hann, sendir, geymir, aðstoðar við afhendingu hans, leynir honum eða upplýsingum um uppruna hans, eðli, staðsetningu eða ráðstöfun ávinnings skuli sæta fangelsi allt að sex árum. Þá segir í 2. mgr. að sá sem framið hefur frumbrot og fremur jafnframt brot samkvæmt 1. mgr. skuli sæta sömu refsingu og þar greinir og ákvæði 77. gr. laganna gildi þá eftir því sem við eigi.

16

Refsiákvæði íslenskra laga sem ætlað er að sporna gegn peningaþvætti eiga uppruna sinn í lögum nr. 80/1993 um aðgerðir gegn peningaþvætti. Með lögum nr. 10/1997 um breyting á almennum hegningarlögum o. fl. voru gerðar umtalsverðar breytingar á refsiákvæðum um peningaþvætti og með 4. gr. laganna kom nýtt ákvæði um peningaþvætti inn í 264. gr. almennra hegningarlaga. Ákvæði síðastnefndrar lagagreinar var breytt í núverandi horf með 7. gr. laga nr. 149/2009. Í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til þeirra laga segir að við breytingar á ákvæðinu sé horft til 6. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna gegn fjölþjóðlegri, skipulagðri brotastarfsemi frá 15. nóvember 2000, svonefnds Palermo- samnings, og athugasemda í skýrslu FATF (Financial Action Task Force) um aðgerðir gegn peningaþvætti á Íslandi frá 13. október 2006. Með breytingunni sé gildissvið peningaþvættisbrotsins samkvæmt 1. mgr. 264. gr. rýmkað þannig að það taki ekki einungis til frumbrota á almennum hegningarlögum heldur einnig refsiverðra frumbrota á öðrum lögum sem fullnægi að öðru leyti hlutrænum og huglægum efnisskilyrðum ákvæðisins. Jafnframt sé markmið lagabreytingarinnar að gera ákvæðið skýrara með því að orða í lokamálslið 1. mgr. greinarinnar sérstaklega þær verknaðaraðferðir sem slíkt brot tæki til, með hliðsjón af 1. og 2. mgr. 6. gr. Palermo- samningsins. Við túlkun einstakra verknaðarþátta verði sem fyrr að horfa til þess að peningaþvætti sé í megindráttum hver sú starfsemi sem lúti að því að fela uppruna og eiganda fjár sem sé ávinningur af brotastarfsemi. Svo sem fyrr er lýst var meginmarkmiðið að gera háttsemina refsiverða og höggva að rótum afbrota með því að uppræta aðalhvata þeirra, þann ávinning sem af þeim kynni að hlotnast.

17

Þá voru með lögum nr. 149/2009 lögfest fyrrnefnd ákvæði um svonefnt sjálfsþvætti í 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Fram kemur í athugasemdum í greinargerðmeð frumvarpinu að með málsgreininni sé horft til athugasemda í skýrslu FATF-nefndarinnar um að óljóst væri hvort gildandi lagareglur tækju til sjálfsþvættis. Jafnframt segir að þar sem frumbrot og síðar tilkomið sjálfsþvætti á ávinningi sem af því stafi verði þannig tvö sjálfstæð brot, sé áréttað að 77. gr. almennra hegningarlaga um brotasamsteypu gildi eftir því sem við eigi.

18

Eins og rakið hefur verið er ákærða gefið að sök að hafa á tímabilinu frá 1. september 2016 til og með 23. ágúst 2017 tekið við, nýtt, umbreytt og/eða aflað sér ávinnings af refsiverðum brotum allt að fjárhæð 7.480.145 krónur og er brotið talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga. Sönnunarbyrði um að ávinningur, sem ákæra málsins lýtur að, stafi af refsiverðum brotum, hvílir á ákæruvaldinu. Samkvæmt dómaframkvæmd nægir að sanna að útilokað sé að ávinningurinn sé til kominn á lögmætan hátt, sbr. til hliðsjónar meðal annars dóma Hæstaréttar 8. nóvember 2001 í máli nr. 200/2001 og 25. nóvember 2021 í máli nr. 28/2021.

19

Meðal gagna málsins er upplýsingaskýrsla héraðssaksóknara um greiningu á fjármunagögnum ákærða 4. febrúar 2020 ásamt fylgigögnum, meðal annars yfirliti yfir hreyfingar á bankareikningi ákærða frá 1. september 2016 til 19. ágúst 2017, viðskiptakvittunum og skattframtölum ákærða fyrir árin 2016 og 2017. Svo sem þar greinir verður af gögnum ráðið að verulegt ósamræmi er milli veltu á bankareikningnum og framtöldum tekjum ákærða. Bera skattframtöl hans með sér að stofn til útreiknings tekjuskatts fyrir tekjuárið 2016 hafi verið 3.741.929 krónur en skuldir numið 6.123.193 krónum og að stofn til útreiknings tekjuskatts hans fyrir tekjuárið 2017 hafi verið 3.595.180 krónur en skuldir numið 3.169.923 krónum. Á hinn bóginn er í upplýsingaskýrslunni gerð grein fyrir því að á tímabilinu frá 1. september 2016 til 21. ágúst 2017 hafi verið framkvæmdar 309 millifærslur inn á bankareikning ákærða, samtals að fjárhæð 10.318.673 krónur, og þar af eru skýrðar tekjur sagðar vera að fjárhæð 3.136.093 krónur. Svo sem þar greinir er meðal annars um að ræða tíðar millifærslur frá 43 einstaklingum í samtals 262 færslum sem nema samanlagt 6.682.580 krónum. Er þar í flestum tilvikum um að ræða greiðslur sem nema lágum fjárhæðum en samkvæmt skýrslunni stafa þær frá einstaklingum sem flestir eiga langan brotaferil að baki samkvæmt kerfum lögreglu, meðal annars vegna fíkniefnabrota, þjófnaðarbrota, fjármunabrota, líkamsárása og umferðarlagabrota. Í skýrslunni er jafnframt gerð grein fyrir reiðufjárinnlögnum ákærða og viðskiptakvittunum sem henni fylgja. Kemur fram að ákærði hafi tekið út í reiðufé meiri hluta þeirra fjármuna sem lagðir voru inn á bankareikninginn á umræddu tímabili. Er það niðurstaða ítarlegrar rannsóknar héraðssaksóknara á framangreindum gögnum að heildarandlag óútskýrðra fjármuna ákærða, sem taldir eru eiga uppruna sinn í brotastarfsemi hans, nemi samtals 7.480.145 krónum.

20

Ákærði gaf í skýrslum sínum hjá lögreglu og við aðalmeðferð málsins í héraði afar takmarkaðar skýringar á þeim fjármunum sem samkvæmt fyrrgreindri upplýsingaskýrslu eru óútskýrðir. Ákærði hefur lýst því að hann sé öryrki og að hann hafi á umræddu tímabili verið í mikilli fíkniefnaneyslu. Einu tekjur hans hafi verið greiðslur frá Tryggingastofnun og lífeyrissjóði, samtals að fjárhæð um það bil 220.000 krónur á mánuði. Ákærði hefur gefið þá einu skýringu á áðurgreindum greiðslum frá einstaklingum að um hafi verið að ræða lán þeirra til hans. Hann hefur þó ekkert getað upplýst um það hvort, og þá hvenær, hann hafi endurgreitt þau lán. Engar frekari skýringar komu fram hjá ákærða í viðbótarskýrslu sem hann gaf við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

21

Framangreind skýring ákærða um lán sér til handa fær takmarkaða stoð í vætti vitna sem gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði en gerð er grein fyrir efni þeirra í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er lýst báru tvö vitni um að millifærslur þeirra inn á bankareikning ákærða á umræddu tímabili hefðu verið greiðslur til hans vegna kaupa þeirra á rítalíni af honum. Samkvæmt gögnum málsins námu þessar greiðslur annars vegar samtals 521.000 krónum í 32 millifærslum og hins vegar 120.000 krónum í 15 millifærslum. Fallist er á með ákæruvaldinu að við greiningu á fjármálum ákærða hafi ekkert komið fram sem skýrt geti þá háu fjárhæð sem ákærði virðist samkvæmt gögnum málsins hafa haft til ráðstöfunar og hann hefur engar haldbærar skýringar gefið á. Hníga öll skjalleg sönnunargögn málsins að þeirri niðurstöðu að útilokað sé að ávinningur sá, sem ákæra lýtur að, sé af lögmætum toga. Af þessum sökum verður einnig fallist á það með ákæruvaldinu að framburður ákærða sé ótrúverðugur.

22

Ákærða var í febrúar 2014 og maí 2015 gert að sæta fangelsi í samtals átta mánuði fyrir fíkniefnalagabrot og brot gegn lyfjalögum en þau brot eru til þess fallin að hafa auðgun í för með sér.

23

Þegar litið er til alls þess, sem hér að framan er rakið, verður að telja að komin sé fram nægileg sönnun, sem ekki verður vefengd með skynsamlegum rökum, um að ákærði hafi gerst sekur um peningaþvætti eins og greinir í ákæru 20. febrúar 2020. Eins og hér háttar til samkvæmt framansögðu fær ekki haggað þeirri niðurstöðu sú staðreynd að við rannsókn málsins voru ekki teknar skýrslur af öllum eða flestum þeim einstaklingum sem gögn málsins bera með sér að hafi lagt fé inn á bankareikning ákærða á umræddu tímabili. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þau brot sem honum eru gefin að sök í síðari lið ákærunnar og þar eru réttilega heimfærð til refsiákvæða.

24

Ákærði hefur með vísan til þess sem að framan er rakið verið sakfelldur fyrir fíkniefnalagabrot samkvæmt fyrri lið ákæru 20. febrúar 2020 og peningaþvætti samkvæmt seinni lið hennar. Við ákvörðun refsingar hans verður til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins og yfirliti ákæruvalds vann lögregla að rannsókn málsins frá 19. ágúst 2017 í kjölfar handtöku ákærða og fram í september sama ár. Fjórtán mánuðum síðar, eða þann 8. nóvember 2018, var málið sent héraðssaksóknara til meðferðar. Eftir því sem best verður séð var ekkert unnið að rannsókninni í millitíðinni. Fyrir liggur að héraðssaksóknari fól lögreglu 20. júní 2019 að rannsaka málið frekar og lauk þeirri rannsókn í desember sama ár. Ákæra var síðan gefin út 20. febrúar 2020. Því liðu tvöár og sex mánuðir frá upphafi rannsóknar þar til ákæra var gefin út. Hefur samkvæmt þessu orðið mikill dráttur á meðferð málsins, sem ákærða verður ekki kennt um. Vegna alvarleika brota ákærða kemur ekki til álita að skilorðsbinda refsingu hans af þeirri ástæðu, en sá dráttur sem orðið hefur á málinu hefur áhrif við ákvörðun hennar. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til refsiforsendna hins áfrýjaða dóms er refsing ákærða ákveðin fangelsi í tvö ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði sætti, svo sem nánar greinir í dómsorði.

25

Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um upptöku á 2.022,53 gaf kókaíni.

26

Eftir þessum úrslitum verða staðfest ákvæði héraðsdóms um greiðslu ákærða á sakarkostnaði og málsvarnarlaunum skipaðs verjanda síns í héraði. Ákærða verður jafnframt gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, I-kk-nf H-kk-nf, sæti fangelsi í tvö ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem hann sætti frá 21. ágúst til 9. október 2017.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku fíkniefna skal vera óraskað.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðslu ákærða á sakarkostnaði og málsvarnarlaunum skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 884.108 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 837.000 krónur.