686/2020

Útdráttur

Í máli þessu var deilt um eignarrétt að helmingi jarðarinnar Bjarnastaða. Aðila greindi á um það hvort H og E hefðu með kaupsamningi 14. júní 1981 eignast alla jörðina eða aðeins helming hennar svo sem V hélt fram. Ídómi Landsréttar kom fram að fallist væri á með V að hún leiddi eignarrétt sinn að jörðinni Sigtúnum og þar með hálfri jörðinni Bjarna stöðum til skiptalýsingar 16. júní 1939 fyrir óslitna framsalsröð sem í öllum tilvikum byggði á þinglýstum afsölum. Ekki var fallist á að H og E hefðu eignast Bjarnastaði alla á grundvelli traustfangs. Þá var ekki fallist á með H og E að efni afsalsins 14. júní 1981, sem þau leiddu rétt sinn af, hefði verið ranglega fært í þinglýsingabók í skilningi 18. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. H og E byggðu einnig á því að þau hefðu eignast hinn helming jarðarinnar Bjarnastaða fyrir hefð. Kom fram í dómi Landsréttar að ekki yrði talið varhugavert að slá því föstu að ekkert hefði legið fyrir um að hálf jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum er H og E festu kaup á jörðinni. Fyrir lægi að H og E hefðu haft full umráð og not af jörðinni Bjarna stöðum í tæp 30 ár á grundvelli þinglýsts afsals þegar G, eiginmaður V, festi kaup á Sigtúnum. Ekki hefði annað legið fyrir en að þau umráð hefðu verið með öllu átölulaus af hálfu eiganda Sigtúna hverju sinni sem og annarra aðila. Þá lægi ekkert fyrir í málinu sem gerði líklegt að þau hefðu vitað af tilkalli eiganda Sigtúna til helmings Bjarnastaða. Féllst Landsréttur á að skilyrðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð, um hefðartíma og umráð væri fullnægt. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur og H og E sýknuð af kröfu V um að viðurkennt yrði að hún væri eigandi helmings jarðarinnar Bjarnastaða.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 4. desember 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 1 2. nóvember 2020 í málinu nr. E- 252/2019.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að fallist verði á dómkröfu hennar í héraði um að viðurkennt verði með dómi að hún, sem eigandi Sigtúna, með landnúmer 154209, sé eigandi helmings alls lands Bjarnastaða með landnúmer 154141, á móti gagnáfrýjendum. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Gagnáfrýjendur áfrýjuðu málinu fyrir sitt leyti 11. febrúar 2021. Þau krefjast þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um annað en málskostnað og að aðaláfrýjanda verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

4

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var G-kk-nf A-kk-nf J-kk-nf stefnandi málsins í héraði. Hann lést síðla árs 2019 og tók aðaláfrýjandi, sem er ekkja hans, þá við málsaðild.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Í máli þessu er deilt um eignarrétt að helmingi jarðarinnar Bjarnastaða í Norðurþingi. Greinir aðila á um hvort stefndu hafi með kaupsamningi 14. júní 1981 eignast alla jörðina eða aðeins helming hennar svo sem aðaláfrýjandi heldur fram.

6

Með bréfi 24. febrúar 1936 sótti B-kk-nf Ö-kk-nf um „lán og styrk til stofnunar nýbýlis í landi jarðarinnar Austaralands í Öxarfjarðarhreppi.“ Hinn 29. september 1936 er nýbýlastjórn ríkisins sent afsal „er [B-kk-nf Ö-kk-nf] hefir fengið fyrir landi nýbýlisins“ án þess að fram komi hvaða land um ræðir. Fyrir Landsrétt hefur á hinn bóginn verið lagt afrit afsals 1. september 1936 þar sem M-kvk-nf P-kvk-nf afsalar B-kk-þgf Ö-kk-þgf 1/6 hluta Austaralands. Í samningi um stofnun nýbýlis 2. nóvember 1936 kemur fram að B-kk-nf Ö-kk-nf ætli að reisa nýbýli í „landi jarðarinnar Austaraland og hálfri eyðijörðinni Bjarna stöðum í Öxarfirði.“ Samningi þessum var ekki þinglýst. Hinn 23. júlí 1937 var beiðni B-kk-ef Ö-kk-ef 15. sama mánaðar um að nýbýlið fengi nafnið Sigtún samþykkt. Nýbýlinu var ekki markað sérstakt land.

7

Í gögnum málsins er jafnframt að finna skjal, undirritað 16. júní 1939, þar sem segir meðal annars: „Við undirritaðir erfingjar P-kk-ef s-kvk-nf. Jóhannessonar Austaralandi lýsum hér með yfir því að samkvæmt skiftagjörningi erfingjanna og eldri eignarheimildum skiftast fasteignirnar Austaraland og Bjarnastaðir í Öxarfjarðarhreppi milli eftirtaldra eigenda þannig: M-kvk-nf P-kvk-nf á 1/2 Austaraland. K-kvk-nf P-kvk-nf á 1/6 Austaraland. B-kk-nf Ö-kk-nf á 1/3 Austaraland og 1/2 Bjarnastaði. B-kk-nf B-kk-nf Austaralandi á 1/2 Bjarnastaði.“ Undir skjalið rita B-kk-nf Ö-kk-nf, M-kvk-nf P-kvk-nf og S-kk-nf K-kk-nf sem innan sviga í skjalinu er sagður eiginmaður K-kvk-ef P-kvk-ef. Skjalið er á hinn bóginn ekki undirritað af B-kk-þgf B-kk-þgf. Skjali þessu var þinglýst á manntalsþingi og innfært í veðmálabók Þingeyjarsýslu. Hlaut skjalið merkinguna „Litr. K. Nr. 132 bls. 132“.

8

Fyrir Landsrétt hefur verið lagt afrit veðskuldabréfs 13. desember 1939 þar sem B-kk-nf Ö-kk-nf veðsetur „jörðina (nýbýlið) Sigtún (1/2 Bjarnastaðir og 1/6 Austara-

Lands) í Öxarfjarðarhreppi í Norður- Þingeyjarsýslu [...].“ Skjali þessu var þinglýst og innfært í veðmálabók Þingeyjarsýslu og hlaut merkinguna “Litr. K. Nr. 243 bls. 246“.

9

Með bréfi 19. september 1953 sótti B-kk-nf B-kk-nf um stofnun nýbýlis þótt ekki komi fram í hvers landi. Segir einvörðungu að „[l]andskipti hafa ekki farið fram, hef fundist þau óþörf þar semjeg á landið hálft.“ Í skattframtali fyrir árið 1953 taldi B-kk-nf fram hálfa Bjarnastaði. Ekki verður séð að gögnum er varða stofnun nýbýlis B-kk-ef hafi verið þinglýst. Í gögnum málsins liggur jafnframt fyrir afrit veðskuldabréfs 3. desember 1955 þar sem B-kk-nf veðsetur til tryggingar láni frá Ræktunarsjóði Íslands jörðina „Bjarnastaði í Öxarfjarðarhreppi í Norður- Þingeyjarsýslu með húsum öllum og mannvirkjum, sem þar eru nú, eða síðar kunna að verða gerð þar, með kúgildum, með endurbótum og viðaukum og með öllu, sem eign þessari fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu“. Undir veðskuldabréfið ritar B-kk-nf Ö-kk-nf „eftir umboði.“ 10

B-kk-nf Ö-kk-nf afsalaði 10. desember 1960 P-kk-þgf S-kk-þgf, „bónda að Sigtúnum í Öxarfjarðarhreppi, eignarjörð [sína] Sigtún í Öxarfjarðarhreppi ásamt eignarhluta [sínum] í Austara- Landi í sama hreppi [...]“.

11

Þá liggur fyrir afrit veðskuldabréfs 16. janúar 1961 þar sem B-kk-nf veðsetur til tryggingar láni frá Byggingarsjóði jörðina „Bjarnastaði í Öxarfjarðarhreppi í Norður-

Þingeyjarsýslu með öllum húsum og mannvirkjum, þar með talið íbúðarhús [...], með endurbótum og nýjum húsum, með kúgildum og öllu, sem eign þessari fylgir og fylgja ber, að engu undanskildu“. Undir bréfið ritar B-kk-nf Ö-kk-nf „eftir umboði.“ 12

Hinn 12. nóvember 1973 afsalaði P-kk-nf S-kk-nf syni sínum S-kk-þgf „eignajörð [sína] Sigtún í Öxarfjarðarhreppi [...] með öllum gögnum og gæðum sem ég hefi eignast hana með [...]“.

13

B-kk-nf B-kk-nf og eiginkona hans M-kvk-nf K. B-kvk-nf afsöluðu 14. júní 1981 gagnáfrýjendum „jörðinni Bjarna stöðum í Öxarfjarðarhreppi, Norður-

Þingeyjarsýslu, með öllum mannvirkjum svo sem húsum, ræktun, girðingum og gögnum og gæðum, sem jörðinni fylgja og eiga að fylgja.“ Skyldi afhending eignarinnar miðast við 20. júní 1981. Kemur og fram að kaupendur hafi kynnt sér landamerkin eins og þeim sé lýst í landamerkjaskrá sem séu ágreiningslaus og að seljendur lýsi gagnáfrýjendur „rétta og löglega eigendur jarðarinnar Bjarnastaðir í Öxarfjarðarhreppi [...].“ Kaupsamningur sama efnis var undirritaður milliaðila sama dag, þar sem fram kom að kaupandi „tekur við jörðinni 20. júní 1981 og lýsir því yfir að hann taki hana til fullrar ábúðar og nytja frá þeim tíma. Nýtur hann þá af henni alls arðs og stendur straum af kostnaði, sem jörðinni fylgir.“ Annar tveggja votta að réttri dagsetningu kaupsamnings og afsals, undirritun og fjárræði aðila var S-kk-nf P-kk-nf. Aðeins B-kk-nf mun hafa verið þinglýstur eigandi að Bjarna stöðum eins og síðar verður rakið.

14

Í gögnum málsins liggur fyrir yfirlýsing sýslumanns Þingeyjarsýslu 18. júní 1981 þar sem að ósk gagnáfrýjandans H-kk-ef eru dómkvaddir tveir menn til að „meta til peningaverðs jörðina Bjarnastaðir, Öxarfjarðarhreppi, N.- Þing.“ Þá liggur einnig fyrir afrit fundargerðar jarðanefndar Norður- Þingeyjarsýslu 8. maí 1982 en þar segir meðal annars: „B-kk-nf B-kk-nf bóndi á Bjarna stöðum í Öxarfirði hefir selt H-kk-þgf S. O-kk-þgf [...] jörð sína Bjarnastaði að því tilskyldu að jarðanefndin samþykkti kaupin. Þar sem H-kk-nf hefir þegar flutt í Bjarnastaði og hafið þar búskap samþykkir jarðanefndin kaupin.“

15

Fyrir Landsrétt hefur verið lagt afrit af skattframtali gagnáfrýjenda 1982 þar sem fram kemur að þau hafi fest kaup á býlinu Bjarna stöðum í Öxarfirði.

16

Jafnframt er í gögnum málsins að finna afrit af bréfi Búnaðarbanka Íslands, Stofnlánadeild landbúnaðarins, 29. mars 1983 þar sem gagnáfrýjanda H-kk-þgf er greint frá því, að lokinni athugun á umsókn hans, að Stofnlánadeild landbúnaðarins muni veita honum lán til byggingar þurrheyshlöðu og votheyshlöðu. Í niðurlagi bréfsins kemur fram að með umsókninni vanti „[v]eð leyfi meðeiganda jarðarinnar.“ Þá liggur fyrir afrit af umboði 9. september 1982 þar sem gagnáfrýjandi H-kk-nf veitir S-kk-þgf V-kk-þgf umboð til að taka lán fyrir sína hönd í Búnaðarbanka Íslands vegna votheys- og þurrheyshlöðu. Jafnframt liggur fyrir veðskuldabréf 16. nóvember 1983 þar sem gagnáfrýjendur veðsetja Bjarnastaði, Öxarfjarðarhreppi, til tryggingar láni frá Stofnlánadeild landbúnaðarins „með veðleyfum B-kk-ef B-kk-ef og Kaupfélags Norður - Þingeyinga.“ Undir skuldabréfið ritar fyrir hönd gagnáfrýjenda fyrrnefndur S-kk-nf V-kk-nf „eftir umboði“.

17

Með ódagsettu afsali afsalaði S-kk-nf P-kk-nf „eignarétti [sínum] á jörðinni Sigtún Öxarfjarðarhreppi til Öxarfjarðarhrepps.“ Segir þar jafnframt: „Jörðin er nýbýli frá árinu 1939 gerð úr 1/3 hluta af óskiptu landi Austaralands og 1/2 jörðinni Bjarna stöðum.“ Fram kemur að kaupandi taki við eigninni 1. janúar 1988. Skjalið var móttekið til þinglýsingar 22. febrúar 1989.

18

Með afsali 30. apríl 1989 afsalaði Öxarfjarðarhreppur jörðinni Sigtúnum til Silfurstjörnunnar hf. Segir þar meðal annars um jörðina Sigtún: „Jörðin er nýbýli frá árinu 1939, gerð úr 1/3 hluta jarðarinnar Austara- Lands (óskiptu) og 1/2 jörðinni Bjarna stöðum (land einnig óskipt). Landamerki þeirra jarða eru ágreiningslaus og samkvæmt jarðabók.“ Í kaupsamningi milli sömu aðila 30. mars sama ár er jörðinni lýst með sambærilegum hætti.

19

Í málsgögnum er bréf embættis byggingarfulltrúa Þingeyinga til gagnáfrýjanda H-kk-ef þar sem hann er upplýstur um að byggingarnefnd hafi 18. september 2003 fjallað um og samþykkt erindi hans þar sem hann óskar eftir leyfi til að byggja „litla virkjun í Vaðkotsá nærri Bjarna stöðum“ og að sveitarstjórn Öxarfjarðarhrepps hafi samþykkt afgreiðslu nefndarinnar 24. sama mánaðar.

20

Með afsali 16. desember 2006 afsalaði Silfurstjarnan hf. til Landsár ehf. „[jörðinni Sigtúnum], Norðurþingi, [...] ásamt öllu því sem fylgir og fylgja ber, meðal annars eignir og réttindi með fastanúmer 216- 6540, 216- 6547 og 216- 6548.“ Samkvæmt fasteignamatsupplýsingum sem liggja fyrir í málinu um Sigtún, Norðurþingi, er fastanúmer jarðarinnar 216- 6540. Að auki tilheyra fasteigninni sérmetnar einingar með fastanúmerin 216- 6541 til 216- 6548. Fastanúmerið 216- 6547 tekur til íbúðar og fastanúmerið 216- 6548 er sagt vera seiðaeldishús.

21

Hinn 31. desember 2009 afsalaði Landsá ehf. til G-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef jörðinni „Sigtún, Norðurþingi ásamt öllum húseignum sem á jörðinni eru ásamt öllu því sem jörðinni fylgir og fylgja ber og þ. m. t. hlunnindum. Fastanúmer: 216- 6540, 216- 6547 og 216- 6548.“

22

Í gögnum málsins liggur fyrir bréf embættis skipulags- og byggingarfulltrúa Norðurþings 18. mars 2015 til gagnáfrýjanda H-kk-ef þar sem rakin er afgreiðsla skipulags- og byggingarnefndar og bæjarstjórnar Norðurþings vegna umsóknar gagnáfrýjandans um byggingarleyfi vegna óleyfisbyggingar. Segir þar meðal annars: „Skipulags- og byggingarfulltrúi kynnti bréf frá eigendum Bjarnastaða í Öxarfirði dags. 23. janúar s. l. þar sem því er mótmælt að þeim sé gert að skila inn uppáskrifuðu samþykki meðeigenda vegna óskar um byggingarleyfi fyrir ferðaþjónustuhúsi [...]. Skipulags- og byggingarnefnd telur að ekki verði annað ráðið af þinglýstum gögnum en að Bjarnastaðir allir séu óskiptir í skilningi laga þó etv. sé ekki umdeildur afnotaréttur ræktaðs lands. Bréfritarar leggja ekki fram nein gögn sem sanna annað. Skipulags- og byggingarnefnd getur ekki fallist á að veita byggingarleyfi á óskiptu landi nema til komi formlegt samþykki meðeigenda.“ Jafnframt liggur fyrir yfirlýsing G-kk-ef A-kk-ef 27. maí 2015 til byggingarfulltrúa Norðurþings en þar segir: „Ég undirritaður G-kk-nf J-kk-nf [...] eigandi jarðarinnar Sigtún í Öxarfirði sem er í óskiptu landi 1/3 úr Austaralandi og 1/2 Bjarnastaðir staðfesti hér með að ég samþykki að meðeigendur mínir af B[j]arna stöðum þau E-kvk-nf M-kvk-nf og H-kk-nf O-kk-nf hafa samþykki mitt fyrir byggingu þeirri sem þegar hefur verið sett niður og er í óskiptu landi okkar að Bjarna stöðum og er gistiálma úr gámaeiningum. Það hefur orðið að samkomulagi hjá okkur að við munum ganga til skipta á jörðinni og komi land það sem húsið stendur á í minn hlut þá hafa þau leyfi til 30 ára fyrir húsinu án leigugjalds.“ Yfirlýsingu sama efnis, sem undirrituð er af G-kk-þgf A-kk-þgf, er að finna á uppdráttum að gistiálmu, sem dagsettir eru 2. júní 2016 og liggja fyrir í málinu. Einnig liggur fyrir í gögnum málsins tölvupóstur A-kk-ef E-kk-ef, löggilts hönnuðar, 2. júní 2016, til gagnáfrýjanda H-kk-ef með fyrirsögninni „Viðbygging Suður - Teikning“ þar sem segir meðal annars: „Hjálagt er teikning til kynningar, ef þér lýst á þetta getur þú sent hana á G-kk-þf, ef hann gerir ekki athugasemdir að þá fullgeri [ég] teikningu [...].“ Tölvupóst þennan framsendi gagnáfrýjandi H-kk-nf til G-kk-ef A-kk-ef 4. júní 2016.

23

Hinn 29. maí 2018 óskaði G-kk-nf A-kk-nf eftir landskiptum í samræmi við landskiptalög nr. 46/1941 á annars vegar sameiginlegu landi Sigtúna og Bjarnastaða og hins vegar sameiginlegu landi Sigtúna og Austaralands. Eigandi Austaralands féllst á beiðnina en gagnáfrýjendur gerðu á hinn bóginn athugasemdir við framkomna beiðni og töldu skilyrði til að efna til landskipta ekki vera fyrir hendi.

24

Með beiðni til sýslumannsins á Norðurlandi eystra 26. september 2018 fór G-kk-nf A-kk-nf þess á leit að færsla í fasteignabók embættisins yrði leiðrétt þannig að „getið verði um að eigandi Sigtúna á hverjum tíma sé eigandi helmings lands Bjarnastaða [...] eða að [hann] verði sjálfur tilgreindur þar helmingseigandi landsins.“ Sýslumaður hafnaði beiðninni með bréfi 28. nóvember 2018 þar sem fram kom að því yrði ekki slegið föstu að mistök hafi orðið við þinglýsingu afsals til varnaraðila 1981 þannig að þinglýsingarstjóra bæri að leiðrétta hana. Með úrskurði Héraðsdóms Norðurlands eystra var framangreind ákvörðun sýslumanns staðfest.

25

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi liggja fyrir í málinu afrit úr eldri gerðum þinglýsingabóka auk útprentaðra veðbókarvottorða úr þeirri gerð bókanna sem nú er notuð. Í eldri bókinni af tveimur handskrifuðum þinglýsingabókum segir fyrst um Bjarnastaði að P-kk-nf J-kk-nf Austaralandi sé eigandi jarðarinnar. Nokkru neðar er vísað til skjals K.132, sem áður er getið og er eins og þar kom fram skiptalýsing 16. júní 1939. Þá er ritað: „Jörðinni skipt milli erfingja 16/6 1939“ og þar fyrir neðan: „1/2 jörðin nú nýbýlið Sigtún (sjá bls. 219)“. Tilvitnað blaðsíðutal mun vera blaðsíða í þinglýsingabókinni með færslum um nýbýlið, sem fékk sérstaka skráningu í bókina þrátt fyrir að hafa ekki verið markað sérstakt land. Vinstra megin við þessa færslu er getið um áðurnefnt skjal K 243/246, sem er eins og fram er komið veðskuldabréf 13. desember 1939. Þar fyrir neðan er aftur vísað til skjals K.132 og eftirfarandi ritað: „B-kk-nf B-kk-nf erfir 1/2 jörðina og B-kk-nf Ö-kk-nf erfir 1/2 jörðina. Baldurs partur nú Sigtún sjá 219“.

26

Í sömu þinglýsingabók segir meðal annars í færslu um Austaraland: „1/6 hluti (án húsa) úr 1/2 Austara Landi nú nýbýlið Sigtún (sjá bls. 219)“. Vinstra megin við þessa færslu er vísað til skjalsins K 243/246. Í færslu um Sigtún er getið þriggja veðsetninga en engrar eignarheimildar utan að þar segir: „Sjá Austara- Land og Bjarnastaði (Bls. 9 og 18)“.

27

Er Bjarnastaðir voru skráðir í nýja þinglýsingabók, svonefnda lausblaðabók þar sem hver fasteign fékk sérstaka síðu, var B-kk-nf B-kk-nf sagður eigandi og eignarheimildin sögð vera fyrrnefnt skjal K.132. Í athugasemdadálki þar við hliðina segir: „1/2 Bjarnastaða að fornu 1/2 nú Sigtún“. Má af framlögðu ljósriti ráða að síðar hafi verið settur svigi utanum textann. Í næstu færslu eru gagnáfrýjendur sagðir eigendur og um eignarheimildina vísað til afsals B-kk-ef B-kk-ef til gagnáfrýjenda 14. júní 1981.

28

Sigtún fengu sjálfstæða síðu í þessari þinglýsingabók. Þar er B-kk-nf Ö-kk-nf fyrst sagður eigandi og um eignarheimild vísað til skjals K.132. Í athugasemdadálki þar við hliðina segir: „1/3 Austaralands 1/2 Bjarnastaðir“. Má af framlögðu ljósriti ráða að síðar hefur verið sett svigamerki framan við þessa athugasemd. Í næstu færslum er getið þeirra eigenda sem komu á eftir B-kk-þgf ogáður hefur verið gerð grein fyrir, ásamt nánar tilgreindum eignarheimildum þeirra. Síðasti tilgreindi eigandinn er Silfurstjarnan hf.

29

Með 2. gr. laga nr. 45/2000 um breytingu á þinglýsingalögum nr. 39/1978 var kveðið á um breytt fyrirkomulag á þinglýsingabókum. Sagði í ákvæðinu að bækur þær er lúta að fasteignum skuli tölvufærðar í Landskrá fasteigna eftir nánari fyrirmælum ráðherra í reglugerð. Í stefnu er frá því greint að eftir framangreinda lagabreytingu hafi ekki lengur verið „hægt að rekja eignarhald eigenda Sigtúns að landi Bjarnastaða, þó getið sé um framangreinda skiptayfirlýsingu erfingja P-kk-ef sáluga J-kk-ef sem eignayfirlýsingu fyrir landið á veðbandayfirliti. Þá er ekki getið um eignarréttindi Sigtúna til óskiptra landa Austaralands og Bjarnastaða í fasteignabók embættisins um þá jörð þó hún sé þar skráð með sérstakt landnúmer án þess að henni hafi í öndverðu verið afmarkað tiltekið séreignarland.“

30

Í gögnum málsins er að finna nokkur veðbandayfirlit fyrir Bjarnastaði. Í veðbandayfirliti 15. nóvember 2007 eru gagnáfrýjendur skráðir eigendur og eignarheimild afsal 14. júní 1981. Hvergi er getið skiptayfirlýsingarinnar á skjali K.132. Sama gildir um veðbandayfirlit 12. júní 2012. Í veðbókarvottorði fyrir 18. desember 2018 er búið að bæta við færslu undir fyrirsögninni: „Efnisatriði“ þar sem segir: „Austaraland og Bjarnastaðir skipt á milli erfingja P-kk-ef J-kk-ef þannig að M-kvk-nf P-x-x. fær 1/2 Austaraland, K-kvk-nf P-x-x. fær 1/6 Austaralands og B-kk-nf Ö-kk-nf fær 1/3 hlut Austaralands og 1/2 Bjarnastaða - Sjá skjal.“ Vinstra megin við þennan texta er tilvísun til skjals númer 425- f - K00132/1939 sem mun vera áðurnefnt skjal nr. K.132. Samhljóða færslu er að finna á veðbókarvottorði fyrir Sigtún 18. desember 2018.

31

Í ljósriti úr ritinu Landi og fólki : byggðasögu Norður- Þingeyinga, sem gefið var út 1985 og liggur frammi í málinu segir eftirfarandi: „Sigtún er byggt sem nýbýli árið 1935 [...]. Land jarðarinnar er hálft Bjarnastaða land og hluti af landi Austaralands, óskipt frá landi beggja þessara jarða.“

32

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf skýrslu vitnið S-kk-nf P-kk-nf. Kom fram í skýrslu hans að hann hefði sem eigandi Sigtúna litið svo á að hann ætti 1/3 hluta lands Austaralands og helming Bjarnastaða. Þá staðfesti hann að hafa verið vottur að undirritun afsals og kaupsamnings milli B-kk-ef B-kk-ef og gagnáfrýjenda 14. júní 1981. Efni kaupsamningsins og afsalsins hefði ekki verið rætt, hann hefði aðeins vottað „undirritun“ aðila. Þá rak hann ekki minni til þess að hann hefði upplýst gagnáfrýjendur um að Sigtúnum tilheyrði helmingur Bjarnastaða, en hann var á þessum tíma eigandi Sigtúna, eða að það hefði komið til tals við undirritun skjalanna.

Niðurstaða

33

Gagnáfrýjendur byggja sýknukröfu sína í fyrsta lagi á því að þau séu þinglýstir eigendur allrar jarðarinnar Bjarnastaða og að þau hafi verið grandlaus um mögulegt tilkall annarra til eignarréttar að henni allt fram til ársins 2010 eða 2011. Þau telji að B-kk-nf Ö-kk-nf hafi aldrei ráðstafað eignarhlut sínum í Bjarna stöðum þar sem í afsali hans til P-kk-ef S-kk-ef 10. desember 1960 sé ekki getið um sölu á helmingi Bjarnastaða heldur aðeins eignarhluta B-kk-ef í Austaralandi. Árið eftir hafi svo B-kk-nf B-kk-nf veðsett alla jörðina Bjarnastaði til tryggingar láni frá Byggingarsjóði, án þess að afla samþykkis sameiganda síns að jörðinni. Undir veðskuldabréfið riti B-kk-nf fyrir hönd B-kk-ef samkvæmt umboði. B-kk-nf hafi einnig skrifað undir veðskuldabréf fyrir hönd B-kk-ef samkvæmt umboði á árinu 1955 þar sem öll jörðin Bjarnastaðir var veðsett til tryggingar láni frá Ræktunarsjóði Íslands án þess að þar sé að finna samþykki B-kk-ef. Telja gagnáfrýjendur að þetta sýni að B-kk-nf hafi ekki ráðstafað eignarhlut sínum í Bjarna stöðum með afsali til P-kk-ef heldur hafi hann þess í stað gefið hann eftir til B-kk-ef, sem hafi eftir það verið eini eigandi Bjarnastaða. Þá hafi fyrrum eigandi Sigtúna, S-kk-nf P-kk-nf, verið vottur að undirritun afsals og kaupsamnings þeirra og B-kk-ef og hafi hann ekki séð ástæðu til að gera athugasemd við að jörðinni allri væri afsalað til þeirra, sem einnig styðji framangreinda niðurstöðu.

34

Til þess er að líta að þegar P-kk-nf S-kk-nf afsalaði syni sínum S-kk-þgf jörðinni Sigtúnum 12. nóvember 1973 var þar hvorki minnst á Austaraland né Bjarnastaði. Þrátt fyrir það verður ekki dregin sú ályktun af afsalinu að hvorki Austaralandi né Bjarna stöðum hafi verið ráðstafað með þvíþar sem fyrir liggur að hinni óútskiptu jörð Sigtúnum var afsalað til S-kk-ef. G at það ekki gerst öðruvísi en að þeir jarðarhlutar, sem Sigtún samanstóðu af, fylgdu með í kaupunum. Í samræmi við það kom skýrt fram í ódagsettu afsali S-kk-ef seint á níunda áratug síðustu aldar á Sigtúnum til Öxarfjarðarhrepps til hvers jörðin Sigtún næði. Hún væri „nýbýli frá árinu 1939 gerð úr 1/3 hluta af óskiptu Austaralands og 1/2 jörðinni Bjarna stöðum.“ Er það einnig í samræmi við framburð S-kk-ef hér fyrir dómi um að hann hafi alltaf litið svo á að hann hefði sem eigandi Sigtúna átt 1/3 hluta Austaralands og hálfa Bjarnastaði. Í samræmi við það getur það eitt að B-kk-nf hafi við afsalsgerðina 10. desember 1960 séð tilefni til að tiltaka sérstaklega að eignarhlutur hans í Austaralandi fylgdi með en ekki getið Bjarnastaða ekki þýtt að þar með hafi hann undanskilið eignarhlut sinn í Bjarna stöðum. Jörðinni Sigtúnum var ekki afmarkað sérstakt land heldur var hún óútskipt úr landi tveggja jarða, Austaralands og Bjarnastaða. Samkvæmt því verður að telja að þeir jarðarhlutar hafi óhjákvæmilega fylgt með í kaupum og sölum á jörðinni nema þeir hefðu verið sérstaklega undanskildir. Svo var ekki. Hefur í því sambandi enga þýðingu þótt þau fastanúmer, sem getið er í afsali Landsár ehf. til G-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef að fylgi jörðinni Sigtúnum, hafi „engin tengsl við Bjarnastaði“ en fram er komið að þarna var aðeins um að ræða tvær af átta fasteignaeiningum sem höfðu verið sérmetnar til fasteignamats.

35

Samkvæmt framansögðu verður fallist á með aðaláfrýjanda að hún leiði eignarrétt sinn að jörðinni Sigtúnum og þar með hálfri jörðinni Bjarna stöðum til skiptalýsingarinnar 16. júní 1939 fyrir óslitna framsalsröð sem í öllum tilvikum byggði á þinglýstum afsölum. Hvíldi engin skylda á G-kk-þgf A-kk-þgf, sem aðaláfrýjandi leiðir rétt sinn af, til að þinglýsa sérstaklega þessum eignarrétti sínum sem fólst í afsalinu að Sigtúnum. Kemur málsástæða gagnáfrýjenda um tómlæti þegar af þeirri ástæðu ekki til álita. Breytir heldur engu þótt B-kk-nf B-kk-nf hafi veðsett alla jörðina Bjarnastaði til tryggingar veðskuldum án þess að afla samþykkis sameiganda síns hverju sinni að jörðinni eða að B-kk-nf, sem um tíma var sameigandi hans að jörðinni, hafi komið fram sem umboðsmaður hans í þeim viðskiptum enda ryður það ekki burt þinglýstri eignarheimild að fasteign. Verður samkvæmt framansögðu ekki fallist á að gagnáfrýjendur hafi eignast Bjarnastaði alla á grundvelli traustfangs.

36

Í öðru lagi byggja gagnáfrýjendur sýknukröfu sína á því að réttindi aðaláfrýjanda til jarðarinnar eigi að víkja „að teknu tilliti til afsals [gagnáfrýjenda] fyrir jörðinni Bjarna stöðum, skv. 18. gr. [þinglýsingalaga] nr. 39/1978“ en þeim yrði bakað óverðskuldað tjón ef afsal þeirra þyrfti að „þoka að hálfu leyti“, enda hafi þau verið grandlaus um réttindi aðaláfrýjanda til Bjarnastaða.

37

Í nefndu ákvæði þinglýsingalaga er veitt heimild til að víkja í vissum tilvikum og að tilgreindum skilyrðum uppfylltum frá meginreglu laganna um forgangsáhrif þinglýsingar þess efnis að eldri þinglýst réttindi skuli ganga fyrir yngri. Nýting þessarar heimildar felur í sér skerðingu á eignarréttindum sem rétthafi hefur aflað sér lögverndar fyrir með þinglýsingu. Heimildinni má beita samkvæmt lagaákvæðinu í þremur tilvikum. Í fyrsta lagi ef efni skjals er fært ranglega í þinglýsingabók. Í öðru lagi ef láðst hefur að færa skjalið í þinglýsingabók innan lögbundins frests og í þriðja lagi ef skjal, sem samrýmist ekki öðru skjali, er fyrr barst til þinglýsingar, er fært í þinglýsingabók á undan því.

38

Í þinglýsingabók þeirri, sem var í notkun er afsali gagnáfrýjenda var þinglýst, er B-kk-nf B-kk-nf sagður eigandi að Bjarna stöðum og eignarheimildin sögð vera áðurnefnt skjal K.132. Í athugasemdadálki þar við hliðina segir eins og fram er komið: „1/3 Austaralands 1/2 Bjarnastaðir nú Sigtún“. Athugasemd þessi var ekki yfirstrikuð þótt sjá megi að á einhverjum tíma hafi verið settur svigi utan um hana. Verður því ekki talið að hún hafi verið afmáð í skilningi 38. gr. þinglýsingalaga. Hún var því í fullu gildi. Þótt fallast megi á með gagnáfrýjendum að athugasemd þessi sé óskýr breytir það ekki því að hún kveður á um að hluti Bjarnastaða sé nú Sigtún og getur íþví samhengi heimildarskjalsins. B-kk-nf gat ekki framselt gagnáfrýjendum annan eða meiri rétt en hann átti sjálfur til jarðarinnar sem var takmarkaður við helming jarðarinnar í samræmi við tilgreint heimildarskjal K.132, svo sem fram kemur í framangreindri athugasemd í þinglýsingabók. Verður samkvæmt framansögðu ekki fallist á að efni afsalsins 14. júní 1981, sem gagnáfrýjendur leiða rétt sinn af, hafi verið ranglega fært í þinglýsingabók í skilningi 18. gr. þinglýsingalaga en ákvæðið sætir samkvæmt efni sínu þröngri túlkun. Þá eiga önnur skilyrði ákvæðisins ekki heldur við. Loks verður ekki talið að sú staðreynd að afsali þeirra var þinglýst án athugasemda falli undir þau tilvik er 18. gr. laganna tekur til.

39

Í greinargerð gagnáfrýjenda til Landsréttar er byggt á því að úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra í máli nr. T- 1/2019 sé bindandi um efni sitt, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Ekki verður séð af greinargerð gagnáfrýjenda í héraði og endurritum úr þingbók héraðsdóms að þau hafi reist varnir sínar í málinu á þessum grunni. Þótt þessi málsástæða kunni að einhverju leyti að hafa verið höfð uppi við munnlegan flutning málsins í héraði, svo sem gagnáfrýjendur hafa haldið fram fyrir Landsrétti, hefði það verið um seinan, án tillits til þess hvort aðaláfrýjandi hefði mótmælt henni af þeirri ástæðu, sbr. e-lið 1. mgr. 80. gr. og 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991. Þessari málsástæðu verður heldur ekki komið að fyrir Landsrétti samkvæmt 2. mgr. 163. gr. sömu laga, sbr. og dóm Hæstaréttar 27. janúar 2011 í máli nr. 145/2010. Úrskurðurinn var að auki kveðinn upp á grundvelli 3. gr. þinglýsingalaga en eftir þeirri málskotsleið verður ekki leyst úr efnisatvikum sem liggja að baki skjali svo sem um eignarréttindi eða eignarhöft, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 24. mars 1995 í máli nr. 89/1995 sem birtur er á bls. 893 í dómasafni réttarins það ár.

40

Í þriðja lagi byggja gagnáfrýjendur sýknukröfu sína á því að þau hafi „eignast hinn helming jarðarinnar fyrir hefð“ en þau hefðu farið með alla jörðina sem sína í um 30 ár þegar aðaláfrýjandi á árinu 2010 eða 2011 vakti fyrst máls á ætluðum rétti sínum til helmings jarðarinnar. Þau hafi ekki fengið jarðarhlutann til ábúðar, láns eða leigu og hafi verið fullkomlega grunlaus um eignartilkall annarra til jarðarinnar.

41

Svo sem fram er komið afsalaði B-kk-nf B-kk-nf jörðinni Bjarna stöðum til gagnáfrýjenda 14. júní 1981 „með öllum mannvirkjum, svo sem húsum, ræktun, girðingum og gögnum og gæðum, sem jörðinni fylgja og eiga að fylgja.“ Var þar í engu getið þess að einungis væri um hálfa jörðina að ræða. Þess í stað kemur þar fram að gagnáfrýjendur hafi kynnt sér landamerkin eins og þeim sé lýst í landamerkjaskrá sem séu ágreiningslaus. Fullyrðing gagnáfrýjenda um að ekkert hafi komið fram í tengslum við söluna um að jörðin tilheyrði að hálfu Sigtúnum fær stuðning í framburði vitnisins S-kk-ef V-kk-ef S-kk-ef sem staðfesti í skýrslu sinni við aðalmeðferð málsins í héraði að hann hefði samið kaupsamning gagnáfrýjenda við B-kk-þf sem og afsal en vitnið hefði verið formaður jarðanefndar í 25 ár og oft séð um slíka skjalagerð fyrir bændur. Undirritun samningsins og afsalsins hefði farið fram að honum viðstöddum. Þá bar vitnið afdráttarlaust um að ef honum hefði verið kunnugt um eignarréttartilkall eiganda Sigtúna til Bjarnastaða hefðu framangreind skjöl ekki orðið þess efnis sem þau eru. Jafnframt lýsti hann því svo að hann væri viss um að hann hefði haft undir höndum veðbókarvottorð jarðarinnar þegar hann samdi framangreind skjöl þar sem það hefði „yfirleitt alltaf [verið] gert“ en að honum hefði ekki tekist, þrátt fyrir leit í skjölum sínum, að finna afrit af því. Vitnið taldi að það hefði ekki kannað þinglýsingabækur sérstaklega varðandi eignarhald á Bjarna stöðum, enda hefði slíkt átt að koma fram á veðbókarvottorði. Þá rak vitnið S-kk-þf P-kk-þf ekki minni til þess að við undirritun skjalanna hefði komið fram að hálf jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum.

42

Veðbókarvottorð frá þeim tíma er gengið var frá sölu Bjarnastaða til gagnáfrýjenda liggur ekki fyrir. Gagnáfrýjandi H-kk-nf bar fyrir héraðsdómi að hann treysti sér ekki til þess að fullyrða næstum 40 árum eftir að þessi kaup gerðust að veðbókarvottorð hafi legið frammi. Vitnið S-kk-nf V-kk-nf bar á hinn bóginn eins og fram er komið að hann væri viss um að veðbókarvottorð hefði legið frammi. Er ekki tilefni til að álykta annað en að slíkt veðbókarvottorð hafi legið frammi í samræmi við það sem viðtekið var samkvæmt framburði vitnisins sem annast hafði um kaupsamnings- og afsalsgerð fyrir bændur til fjölda ára.

43

Um efni slíks veðbókarvottorðs verður að horfa til þess að af framburði vitnisins verður ráðið að hefði veðbókarvottorðið borið með sér eitthvað annað en að B-kk-nf væri einn eigandi að Bjarna stöðum við útgáfu afsalsins hefðu jarðakaupin ekki gerst með þeim hætti sem varð. Þá er og til þess að líta að samkvæmt gögnum málsins veðsetti B-kk-nf jörðina þrisvar sinnum á árunum 1951 til 1961 án þess að séð verði að samþykki eiganda Sigtúna eða annarra hafi verið áskilið. Ætla verður að ef upplýsingar um að jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum að hálfu hefðu komið fram á veðbókarvottorðum í tengslum við þær lántökur hefði slíks samþykkis verið krafist. 44

Afsali B-kk-ef ájörðinni 14. júní 1981 til gagnáfrýjenda var þinglýst án athugasemda um takmarkanir á eignarhaldi seljandans. Á hinn bóginn var gerð athugsemd við að tveggja áhvílandi veðskuldabréfa væri ekki getið í afsalinu. Má af því draga vissa ályktun um að í veðbókarvottorði hafi ekki verið getið um Sigtún. Þá er þess að gæta að samkvæmt þeirri þinglýsingabók sem í notkun var við kaup gagnáfrýjenda á Bjarna stöðum, svonefndri lausblaðabók, veðsettu þau jörðina í tólf skipti á tímabilinu 1981 til 1998 án þess að séð verði af gögnum málsins að samþykki sameiganda hafi verið áskilið eða athugasemd gerð við þinglýsingu veðskuldabréfanna um að slíkt samþykki skorti. Þannig liggur fyrir að einu veð leyfin, sem veitt voru í tengslum við lán gagnáfrýjenda hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins 16. nóvember 1983, voru frá B-kk-þgf B-kk-þgf og Kaupfélagi Norður- Þingeyinga sem heimiluðu að lánið færi fram fyrir veðlán þessara aðila í veðröð. Styður allt framangreint þá ályktun að athugasemd um að helmingur Bjarnastaða tilheyrði Sigtúnum hafi ekki komið fram á veðbókarvottorðum. Er skýringarinnar á því án efa að leita í þeirri óskýru athugasemd um eignarhaldið sem áður er getið, það er: „1/3 Austaralands 1/2 Bjarnastaðir nú Sigtún“ og þess að einhvern tímann var settur svigi utan um athugasemdina sem dró enn frekar úr skýrleika hennar.

45

Verður jafnframt að ætla að sami óskýrleiki hafi valdið því að athugasemdin rataði ekki inn í tölvufærða þinglýsingabók, sbr. 2. gr. laga nr. 45/2000, en óumdeilt er að eftir þá breytingu var ekki lengur hægt að rekja eignarhald eigenda Sigtúna að landi Bjarnastaða. Það er fyrst á veðbókarvottorði 18. desember 2018 að búið er að færa inn upplýsingar um efni skjals K.132 en þá liggur fyrir að G-kk-nf A-kk-nf hafði gert athugasemd við eignarhald gagnáfrýjenda og að þessa skjals væri ekki getið í þinglýsingabók. Tvö eldri veðbókarvottorð, 15. nóvember 2007 og 12. júní 2012, hafa ekki að geyma þessar upplýsingar. Af þeim verður ekki annað ráðið en að gagnáfrýjendur séu ein eigendur að allri jörðinni.

46

Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki talið varhugavert að slá því föstu að ekkert hafi legið fyrir um að hálf jörðin Bjarnastaðir tilheyrði Sigtúnum er gagnáfrýjendur festu kaup á jörðinni. Fær sú niðurstaða einnig stuðning í því að jarðanefnd samþykkti kaup gagnáfrýjenda á jörðinni án athugasemda um eignarhald eða heimildir B-kk-ef til að afsala allri jörðinni til gagnáfrýjenda. Í samræmi við framangreint óskaði gagnáfrýjandinn H-kk-nf eftir því við sýslumann Þingeyjarsýslu að hann skipaði tvo menn til að meta jörðina Bjarnastaði til peningaverðs og taldi fram kaup á jörðinni í skattskýrslu sinni 1982.

47

Aðaláfrýjandi byggir á því að gagnáfrýjendur hafi verið upplýstir um það við kaup á jörðinni Bjarna stöðum að „nágrannajörðin Sigtún ætti u. þ. b. 4 ha túnræktun í landi Bjarnastaða“ eins og fram komi í bréfi lögmanns gagnáfrýjenda 11. september 2018. Þessar upplýsingar um eignarréttindi nágrannajarðarinnar hafi gefið gagnáfrýjendum fullt tilefni til að kanna nánar við afsalsgerðina hvernig skráningu þeirra eignarréttinda væri háttað í fasteignabók. Gagnáfrýjendur byggja á hinn bóginn á því að framangreind „ræktun S-kk-ef P-kk-ef“ hafi verið kynnt fyrir þeim með þeim hætti að hún hefði verið heimiluð með sérstöku samkomulagi og ekki verið getið um eignarrétt S-kk-ef til lands Bjarnastaða í því sambandi. Svipað fyrirkomulag hafi tíðkast í sveitum landsins varðandi ræktun í landi annarra „án þess að [það] tengist á nokkurn hátt grunneignarrétti að viðkomandi jörð.“

48

Því hefur verið slegið föstu hér að framan að ekki sé tilefni til að draga í efa að við kaup gagnáfrýjenda á Bjarna stöðum hafi veðbókarvottorð legið frammi og jafnframt að ekkert bendi til að þar hafi komið fram upplýsingar um að jörðin tilheyrði Sigtúnum að hálfu. Verður ekki talið að vitneskja gagnáfrýjenda um heimild S-kk-ef P-kk-ef til túnræktunar á afgirtum hluta jarðarinnar hafi gefið þeim sérstakt tilefni til að kanna þinglýsingabækur ef sú ræktun byggði á sérstöku samkomulagi eins og þeim hafði verið kynnt. Hefur þar og þýðingu að bæði S-kk-nf og S-kk-nf V-kk-nf báru um það í héraði að við undirritun kaupsamnings og afsals hafi ekkert komið fram um að Sigtúnum tilheyrði helmingur lands Bjarnastaða og einnig afdráttarlaus framburður S-kk-ef V-kk-ef um að ekkert hafi komið fram við undirbúning að gerð kaupsamnings og afsals um eignarréttartilkall eiganda Sigtúna til Bjarnastaða. Samkvæmt framansögðu verður ekki talið að gagnáfrýjendur hafi vikið frá því sem telst til almennrar aðgæslu í fasteignaviðskiptum þótt þau hafi ekki kannað þinglýsingabækur sérstaklega í framhaldi af því að hafa verið upplýst um að í gildi væri sérstakt samkomulag um túnræktun en fyrir liggur að hún lagðist af nokkrum árum síðar er S-kk-nf flutti af jörðinni Sigtúnum.

49

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð er skilyrðifyrir hefð 20 ára óslitið eignarhald á fasteign. Við mat á því hvort um sé að ræða eignarhald í skilningi ákvæðisins þarf að líta til þess hvort ætlaður hefðandi hafi farið með þær heimildir sem almennt eru taldar felast í beinum eignarrétti. Hafi hann farið með slíkar heimildir átölulaust bendi það til þess að umrætt skilyrði hefðar sé uppfyllt. Þegar um jarðir er að ræða er í framkvæmd gerð krafa um hefðbundin umráð, það er sams konar umráð og eigendur slíkra fasteigna fara almennt með.

50

Fyrir liggur að gagnáfrýjendur höfðu haft full umráð og not af jörðinni Bjarna stöðum í tæp 30 ár á grundvelli þinglýsts afsals þegar G-kk-nf A-kk-nf festi kaup á Sigtúnum. Ekki liggur annað fyrir en að þau umráð hafi verið með öllu átölulaus af hálfu eiganda Sigtúna hverju sinni sem og annarra aðila. Þá liggur ekkert fyrir í málinu sem gerir það líklegt að þau hafi vitað af tilkalli eiganda Sigtúna til helmings Bjarnastaða. Þau voru eins og fram er komið ein skráð eigendur að jörðinni í fasteignamati, jörðin var talin fram sem eign á skattskýrslum þeirra og hafa þau greitt af henni skatta og önnur gjöld og þannig farið að öllu leyti með hana sem eign sína. Bera gögn málsins með sér að þau hafi staðið í ýmsum framkvæmdum á jörðinni og meðal annars reist þar virkjun. Verður ekki séð að þau hafi leitað samþykkis þáverandi eiganda Sigtúna fyrir þeirri framkvæmd. Sömuleiðis hefur komið fram að þau veðsettu jörðina í fjölda skipta til tryggingar lánssamningum án þess að séð verði að samþykkis hafi verið leitað hjá eiganda Sigtúna hverju sinni. Þótt byggingarfulltrúi hafi á árunum 2015 og 2016 gert samþykki G-kk-ef A-kk-ef að skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis var það að liðnum fullum hefðartíma og er ljóst af gögnum málsins að gagnáfrýjendur litu ekki svo á að byggingarfulltrúa væri rétt að áskilja slíkt samþykki. Samkvæmt framansögðu höfðu gagnáfrýjendur haft full eignarráð og not af jörðinni í fullan óslitinn hefðartíma 20. júní 2001. Breytir engu hér um þótt S-kk-nf P-kk-nf hafi nýtt fjögurra hektara tún í landi jarðarinnar því þeirri skerðingu á fullum umráðum stefndu á jörðinni allri lauk í síðasta lagi er S-kk-nf seldi jörðina Öxarfjarðarhreppi með ódagsettu afsali sem mælti fyrir um að afhending jarðarinnar færi fram 1. janúar 1988. Var hefð fullnuð varðandi þetta tún 1. janúar 2008 eða rétt um tveimur árum áður en G-kk-nf A-kk-nf festi kaup á Sigtúnum. Samkvæmt öllu framansögðu er skilyrðum 1. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefðartíma og umráð því fullnægt.

51

Með vísan til alls framangreinds verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur, þar á meðal um málskostnað, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

52

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður. Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjenda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjenda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns þeirra, I-kk-ef Þ-kk-ef, 1.200.000 krónur.