404/2018

Útdráttur

X var sakfelld fyrir brot gegn 2. mgr. 218. gr. b og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa veist að eiginmanni sínum, A, og B með nánar tilgreindum afleiðingum. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að X hefði unnið líkamsárásir þær sem henni væru gefnar að sök í átökum við A og B en ekki var fallist á að viðbrögð hennar hefðu helgast af neyðarvörn samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar X var meðal annars litið til þess að árás X hefði beinst gegn eiginmanni hennar sem þyrfti að glíma við afleiðingar árásarinnar um ókomna tíð. Með hliðsjón af 3. mgr. 218. gr. c og 1., 2., 3. og 6. tölulið 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. auk 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu 15 mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var X gert að greiða A og B miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 9. apríl 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 13. mars 2018 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu verði staðfest en refsing þyngd. Auk þess er þess krafist að ákærða verði dæmd til að greiða allan sakarkostnað málsins á báðum dómstigum.

3 Ákærða krefst aðallega sýknu en til vara vægari refsingar. Þá krefst hún þess að bótakröfum brotaþola verði vísað frá dómi, til vara sýknu af þeim en að því frágengnu að þær verði lækkaðar. Loks krefst hún málsvarnarlauna til handa skipuðum verjanda sínum og að allur sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

4 Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði dæmd til að greiða honum 4.000.000 króna í miskabætur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. nóvember 2017 til 14. desember 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann þess að ákærðu verði gert að greiða honum 140.956 krónur vegna sjúkrakostnaðar og 52.589 krónur í þjáningarbætur. Til vara krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms um bætur sér til handa.

5 Brotaþoli, B, krefst þess aðallega að ákærða verði dæmd til að greiða henni 10.500 krónur vegna sjúkrakostnaðar og 1.000.000 króna í miskabætur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 1. nóvember 2017 til þess dags er mánuður var liðinn frá birtingu bótakröfunnar, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms um bætur sér til handa. Auk framangreinds krefst hún málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6 Ákærðu eru gefin að sök stórfellt ofbeldisbrot í nánu sambandi og líkamsárás með því að hafa, aðfaranótt miðvikudagsins 1. nóvember 2017, í íbúð í miðborginni, veist með ofbeldi að eiginmanni sínum, A, klórað hann í andlit, slegið hann og bitið í tungu hans þannig að hún fór í sundur og ítrekað veist með ofbeldi að B, eins og nánar er rakið í ákæru. Í héraði var ákærða sakfelld samkvæmt ákæru að því undanskildu að ekki var talið sannað að B hefði hlotið rifbrot af líkamsárásinni. Var brot ákærðu gegn A talið varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, en gegn B við 1. mgr. 217. gr. sömu laga.

7 Málsatvikum og framburði ákærðu, brotaþolanna A og B og annarra vitna í héraði er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti komu ákærða og brotaþolar fyrir dóminn til viðbótarskýrslugjafar. Þá gaf C skýrslu fyrir Landsrétti, en vitnið kom ekki fyrir héraðsdóm.

8 Nokkuð ber á milli ákærðu og brotaþola um atvik í umrætt sinn, einkum um aðdraganda þess að til átaka kom og hlut hvers um sig í þeim. Þannig lýsti ákærða því fyrir héraðsdómi að komið hefði til orðaskipta á milli þeirra A og hefði hún ætlað að yfirgefa íbúðina með C. Við það hefði A reiðst mjög og ýtt C svo að hann féll niður stigatröppur úr íbúðinni. A hefði farið á eftir C niður stigann en ákærða kvaðst hafa gengið á milli þeirra. Eftir að C komst út hefði A veist að henni með hnefahöggum og borið hana nauðuga upp í íbúðina. Hún hefði reynt að komast út en A varnað henni för. Hefðu A og B síðan veist að henni með ofbeldi. Í héraðsdómi er rakinn framburður ákærðu, þótt óljós sé, um það hvernig A hlaut tunguáverkann. Við skýrslutöku fyrir Landsrétti staðfesti hún þá lýsingu og kannaðist jafnframt við að hafa mögulega valdið A og B öðrum áverkum sem hún var sakfelld fyrir. Hún kvaðst hins vegar aðeins hafa verið að verja hendur sínar gagnvart þeim.

9 Fram kom hjá brotaþolunum A og B fyrir héraðsdómi að A hefði beðið C að yfirgefa íbúðina, sem hann hefði gert án þess að til átaka kæmi. Við skýrslutöku fyrir Landsrétti hafnaði A því alfarið að hafa ýtt C niður tröppurnar og kvaðst ekki hafa farið á eftir honum fram á stigaganginn. B bar á sama veg um atvik að þessu leyti og kvað samskipti við C hafa verið kurteisleg. Þá lýstu þau því að ákærða hefði veist að þeim í bræði eftir að C var farinn en að þau hefðu reynt að verjast árás hennar. Við skýrslutökuna kom fram hjá vitnunum að þau hefðu tekið upp samband eftir þennan atburð og væru í sambúð.

10 Vitnið C lýsti því að A og ákærða hefðu boðið þeim B með sér heim eftir að þau hefðu verið að skemmta sér saman. Skömmu eftir að í íbúðina kom hefðu A og B farið að kyssast. Ákærða hefði þá kysst C en við það hefði A reiðst mjög og þau ákærða farið að rífast. Hann hefði þá ákveðið að yfirgefa íbúðina og ákærða haft á orði að fara með honum. Hann hefði farið fram á stigagang en A elt hann og hrint honum niður tröppurnar svo að hann féll niður á stigapall þar fyrir neðan. A hefði hrópað að honum og sakað hann um að ætla að hafa kynferðismök við ákærðu en auk þess hefði B hrópað eitthvað að ákærðu. A hefði hlaupið á eftir honum niður á stigapallinn en ákærða fylgt á eftir og varnað því að til frekari átaka kæmi. C kvaðst hafa komið sér út úr húsinu og hefðu ákærða og A verið að hrópa hvort að öðru þegar hann fór. Hann kvaðst hafa hlotið nokkra áverka við að falla niður tröppurnar, meðal annars rifbrot. Vitnið, sem kom hingað til lands sem ferðamaður, sneri til síns heima daginn eftir atvikið. Í málinu liggja fyrir upplýsingar um komu hans á læknastofu í […] 2. nóvember 2017 og skoðun þar vegna áverka sem hann kvaðst hafa hlotið í umrætt sinn.

Niðurstaða

11 Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi verður framburður ákærðu ekki skilinn á annan veg en að hún viðurkenni að hafa bitið í tungu A svo að hún fór í sundur. Við skýrslutöku fyrir Landsrétti kannaðist hún jafnframt við að hafa mögulega valdið A og B öðrum áverkum sem lýst er í ákæru. Sem fyrr greinir hefur ákærða borið að hún hafi verið að verja hendur sínar gagnvart brotaþolum og hafi það eitt vakað fyrir henni að komast út úr íbúðinni. Frásögn ákærðu fær nokkurn stuðning í framburði vitnisins C af aðdraganda atviksins auk þess sem fyrir liggur að hún hlaut allnokkra áverka í umrætt sinn. Þá verður frásögn brotaþola virt með hliðsjón af nánum tengslum þeirra. Verður því lagt til grundvallar að ákærða hafi unnið líkamsárásir þær sem henni eru gefnar að sök í átökum við brotaþolana A og B. Ekki er þó unnt að fallast á að viðbrögð hennar hafi helgast af neyðarvörn samkvæmt 1. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. 12 Samkvæmt framangreindu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærðu og heimfærslu brota hennar til refsiákvæða.

13 Ákærða er í máli þessu sakfelld fyrir tvær líkamsárásir, aðra stórfellda sem jafnframt beindist gegn eiginmanni hennar. Sérfræðingur í háls, nef og eyrnalækningum sem skoðaði A eftir atvikið lýsti því að mikið afl þyrfti til að bíta tungu í sundur, enda væri hún kröftugur vöðvi. Í vitnisburði sínum fyrir Landsrétti lýsti A afleiðingum áverkans, en við þær mun hann búa um ókomna tíð. Samkvæmt því sem rakið hefur verið um atlögu ákærðu verður ekki talið að atvik hafi verið með þeim hætti sem lýst er í 2. mgr. 12. gr. almennra hegningarlaga eða 1. eða 4. tölulið 1. mgr. 74. gr. sömu laga. Hins vegar verður við ákvörðun refsingar ákærðu litið til 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga en einnig til 1., 2., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr., auk 77. gr. sömu laga. Að framangreindu virtu er refsing ákærðu hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði, sem verður að hluta skilorðsbundin eins og í dómsorði greinir.

14 Brotaþolar hafa krafist endurskoðunar á dæmdum einkaréttarkröfum til hækkunar. Með brotum sínum hefur ákærða bakað sér skaðabótaábyrgð gagnvart brotaþolum á grundvelli hinnar almennu sakarreglu og aliðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Ákærða hefur valdið A miklu miskatjóni og býr hann við varanlegar afleiðingar líkamsárásar hennar. Eru miskabætur til hans hæfilega ákveðnar 1.800.000 krónur. Með vísan til 1. mgr. 173. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, er staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu A um þjáningarbætur og bætur vegna útlagðs kostnaðar. Skaðabætur til B eru hæfilega ákveðnar í hinum áfrýjaða dómi en ákærða verður auk þess dæmd til að greiða henni málskostnað fyrir Landsrétti, eins og nánar greinir í dómsorði. Þá beri einkaréttarkröfur vexti eins og í dómsorði greinir.

15 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

16 Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns og þóknun réttargæslumanna A, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærða, X, sæti fangelsi í 18 mánuði en fresta skal fullnustu 15 mánaða af fangelsisrefsingunni og skal sá hluti hennar falla niður að liðnum þremur árum haldi ákærða almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærða greiði A 1.800.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 1. nóvember 2017 til 14. desember sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu B. Ákærða greiði B 300.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 5.842.952 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, V-kk-ef S-kk-ef P-kk-ef lögmanns, 906.440 krónur og þóknun réttargæslumanna brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 316.200 krónur, og G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 168.640 krónur.

Sératkvæði

H-kvk-ef Þ-kvk-ef

1 Ég er samþykk niðurstöðu meirihluta dómenda að öðru leyti en því að ég tel að ekki skuli binda refsingu ákærðu skilorði. Er þá einkum litið til hinna alvarlegu afleiðinga sem brot hennar hafði í för með sér.