600/2021

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur B ehf. og S hf. og krafðist viðurkenningar á bótaskyldu þeirra og á bótarétti úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá S hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi í vinnu sinni hjá Behf. A var að móta veggjastoðir úr galvaníseruðu járni í beygjuvél og staflaði mótuðum veggjastoðum á bretti á lyftuborði.

Glussatjakkur í borðinu gaf sig undan þunga veggjastoðanna með þeim afleiðingum að stoðirnar og brettið féllu á vinnuborð sem rann við það á A og ýtti honum í átt að beygjuvélinni. Deildu aðilar um það hvort slysið mætti rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna B ehf. eða til háttsemi A sjálfs. Fram kom meðal annars í dómi Landsréttar að B ehf. hefði ekki lokið við gerð áhættumats þegar slysið átti sér stað. Þá hefðu rangar forsendur sem lagðar hefðu verið til grundvallar í umsögn Vinnueftirlitsins átt að gefa B ehf. tilefni til þess að láta fara fram frekari rannsókn á málinu. Lagði Landsréttur til grundvallar að fyrirsvarsmenn B ehf. hefðu sýnt af sér saknæma háttsemi með því að afla ekki áhættumats fyrir umræddan verkþátt og með því að hafa ekki óskað eftir nýrri umsögn Vinnueftirlitsins þegar fyrir lá að forsendur fyrri umsagnar hefðu verið rangar. Landsréttur taldi hins vegar sannað að A hefði hlaðið á lyftuborðið stoðum sem vógu um eitt tonn sem var langt umfram þá þyngd sem borðinu var ætlað að bera og væri sú háttsemi frumorsök slyssins. Var þessi háttsemi A metin honum til gáleysis. Var því viðurkennd bótaskylda B ehf. og S hf. og bótaréttur A úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá S hf. vegna helmings þess tjóns sem A varð fyrir vegna vinnuslyssins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 13. október 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. september 2021 í málinu nr. E- 5700/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda stefndu og bótaréttur áfrýjanda úr ábyrgðartryggingu stefnda, B ehf., hjá meðstefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum hf., vegna tjóns sem áfrýjandi varð fyrir í vinnuslysi [...]maí 2015. Þá krefst áfrýjandi aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en til vara að málskostnaður á milli aðila falli niður.

3

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Í málinu krefst áfrýjandi viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í vinnuslysi [...]maí 2015. Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi en þar kemur fram að slysið hafi átt sér stað þegar áfrýjandi var að móta veggjastoðir úr galvaníseruðu járni í beygjuvél. Aðstæður voru þær að áfrýjandi stóð við beygjuvélina en fyrir aftan hann voru tvö borð, fyrst vinnuborð með járnþynnum sem veggjastoðir voru mótaðar úr en fyrir aftan það lyftuborð þar sem áfrýjandi staflaði veggjastoðum á bretti þegar hann hafði mótað þær í beygjuvélinni. Óumdeilt er að slysið hafi orðið þegar glussatjakkur í lyftuborði gaf sig undan þunga veggjastoðanna sem þar var staflað. Stoðirnar og brettið hafi við það fallið á vinnuborðið með þeim afleiðingum að það rann að áfrýjanda og ýtti honum í átt að beygjuvélinni. Þegar áfrýjandi barst að vélinni sat hann á vinnuborðinu og bakki beygjuvélarinnar, sem var á hreyfingu niður á við, þrýstist á læri hans með þeim afleiðingum að hann brotnaði á vinstri lærlegg og hlaut kramningsáverka á hægra læri.

5

Eftir slysið var áfrýjandi fluttur á slysa- og bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi. Í málinu liggur fyrir mat E læknis, dagsett 23. október 2017, á læknisfræðilegri örorku áfrýjanda. Þar kemur fram að varanleg læknisfræðileg örorka áfrýjanda sé metin 10%.

Ekki er deilt um það í málinu að áfrýjandi varð fyrir líkamstjóni við slysið.

6

Í kjölfar slyssins voru bæði lögregla og Vinnueftirlit kölluð á vettvang. Í frumskýrslu lögreglu á slysdegi, sem rituð er af C, er haft eftir vitninu G að áfrýjandi hafi verið að beygja álrenninga semhann hafi lagt á borð með hjólum að baki sér þegar búið var að beygja þá. Vitnið bar að vökvatjakkur á borðinu hafi gefið sig og borðið rúllað á áfrýjanda með þeim afleiðingum að hann datt undir beygjuvélina og þá hafi vélin lokast á fæturna á honum. Í frumskýrslu Vinnueftirlits sem er gerð var á slysdegi voru settar fram ábendingar til stefnda, B ehf., um að fara ætti eftir öryggisleiðbeiningum framleiðenda við notkun tækja og að fyrirtækið skyldi ljúka gerð áhættumats.

7

Í umsögn Vinnueftirlitsins sem gerð var daginn eftir slysið er atvikum slyssins lýst þannig: „Á sama tíma og A var búinn að gefa vélinni skipun um að færast niður þar sem að hann snéri baki við frálags borðinu, sprakk glussatjakkur borðsins með þeim afleiðingum að borðið lagðist saman og efnið sem vóg um eitt tonn rann af því og lenti aftan á fótum A. Hann féll fram fyrir sig á hnén en lenti með hægra lærið undir öflugri pressunni.“ Í umsögninni kemur fram að lyftuborðið hafi verið með merkingu um að hámarksþyngd væri 300 kg. Í niðurstöðukafla umsagnarinnar segir að rekja megi orsakir slyssins til eftirfarandi atriða: „Megin ástæða slyssins er sú að borðið lét undan þeirri yfirþyngd sem á það var lagt. Fyrirtækið hafði ekki lokið gerð áhættumats. Samverkandi þættir voru þeir að A snéri baki við borðinu og festist með fótinn undir landinu þegar að stangirnar féllu allar í einni svipan aftan á fætur hans, þar sem að beygjuvélin var að keyra niður á sama augnabliki og borðið féll saman.“

Með umsögninni fylgdu myndir sem sýndu samanfallið lyftuborð, fjölda veggjastoða sem lágu á gólfi skammt fyrir framan beygjuvélina og merkingu á lyftuborði um hámarksþyngd. Í umsögninni er tekið fram að aðstæður hafi verið óbreyttar á vettvangi þegar myndirnar voru teknar.

8

Í skýrslu lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 1. júní 2015, sem rituð er af D, er haft eftir vitninu F framkvæmdastjóra stefnda, B ehf., að áfrýjandi hafi verið að móta veggjastoðir í beygjuvél og hann hafi hlaðið þeim á hleðsluvagn, en á milli hans og hleðsluvagnsins hafi staðið þungt vinnuborð. „Hleðsluborðið hafi síðan gefið sig með þeim afleiðingum að veggjastoðirnar hafi runnið af honum og á vinnuborðið, sem síðan hafi runnið á A og hann lent með vinstri fót í beygjuvélinni.“ Með skýrslunni fylgdu fjórar myndir sem teknar voru á vettvangi sem sýndu samanfallið lyftuborð, beygjuvélina, fjölda veggjastoða á gólfi skammt framan við beygjuvélina og vinnuborð á hjólum sem stóð nokkuð frá vélinni.

9

Í lögregluskýrslu D 15. júní 2015 er lýst efni símtals sem hann átti við áfrýjanda þann dag. Þar er haft eftir áfrýjanda að hann hafi sett veggjastoðirnar á þar til gerðan hleðsluvagn sem hafi síðan gefið sig með þeim afleiðingum að veggjastoðirnar hafi lent á stóru vinnuborði sem hafi síðan runnið á hann. Hann hafi þá skorðast sitjandi uppi á borðinu með fæturna lausa og ekki getað ýtt á neyðarhemil, hvorki með fótum né höndum. Í skýrslunni er einnig haft eftir áfrýjanda að hann hafi vitað að hleðsluvagninn væri gerður fyrir 300 kg og að veggjastoðirnar sem hann hlóð á hann hafi verið umfram þá þyngd.

10

Í tilkynningu stefnda, B ehf., til stefnda, Sjóvár- Almennra trygginga hf., 1. júlí 2016 kemur fram svipuð lýsing á slysinu og höfð var eftir áfrýjanda og framkvæmdastjóra stefnda, B ehf.

11

Áfrýjandi lagði ný gögn fyrir Landsrétt þar sem fram kemur að hann hafiá tímabilinu 25. október til 23. desember 2021 beint fyrirspurnum til Vinnueftirlitsins. Tilefni þeirra var að í áðurgreindri umsögn eftirlitsins hafi ekki verið gerðar athugasemdir við að öryggisgrind hafði verið fjarlægð. Þá er í fyrirspurnunum vakin athygli á því að umsögn Vinnueftirlitsins sé röng þar sem staðhæft sé að veggstoðir hafi lent á fótum áfrýjanda en ekki á vinnuborði sem hafi síðan runnið á hann. Að sögn lögmanns áfrýjanda fékk hann engin viðbrögð við þessum fyrirspurnum.

12

Við upphaf aðalmeðferðar í málinu var gengið á vettvang að [...] í Reykjavík með lögmönnum aðila og málsaðilum. Á vettvangi var búið að stilla upp bæði vinnuborði og lyftuborði á sama hátt og var þegar slysið átti sér stað. Við skoðun á vettvangi sáust ummerki um festingar fyrir öryggisgrind sem áður hafði verið á gólfi fyrir framan beygjuvél.

13

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf I vitnaskýrslu en hún var starfsmaður Vinnueftirlitsins þegar slysið átti sér stað. Hún kom á vettvang á slysdegi og staðfesti fyrir dóminum að hún hefði ritað þær skýrslur sem liggja fyrir í málinu. Fram kom hjá vitninu að hún hefði með aðstoð lögreglu talið veggjastoðirnar sem féllu af lyftuvagninum og mælt þyngd þeirra. Aðspurt gat vitnið ekki gefið skýringar á því misræmi sem væri á lýsingu Vinnueftirlitsins á því hvernig slysið átti sér stað og lýsingum sem hafðar voru eftir framkvæmdastjóra stefnda, B ehf., og áfrýjanda.

Mundi vitnið ekki eftir að hafa séð vinnuborð sem er á mynd í lögregluskýrslu 1. júní 2015.

Niðurstaða

14

Með hinum áfrýjaða dómi voru stefndu sýknuð af viðurkenningarkröfu áfrýjanda á þeim grundvelli að meginorsök slyssins væri sú að áfrýjandi hefði hlaðið of miklum þunga á lyftuborðið og að honum hafi mátt vera ljós sú hætta sem var samfara því.

Ekki var fallist á þá málsástæðu áfrýjanda að vanræksla á gerð áhættumats leiddi til bótaskyldu og vísað til þess að í umsögn Vinnueftirlitsins hefðu ekki verið gerðar neinar athugasemdir við að öryggisgrind vantaði og ekki hefði verið unnt að læsa hjólum vinnuborðs. Þá hafi áfrýjanda ekki tekist að sanna að slysið mætti rekja til annarrar saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda, B ehf.

15

Áfrýjandi byggir á því að orsakir slyssins megi rekja til saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna stefnda, B ehf. Telur hann sökina einkum felast í fjórum þáttum.

Í fyrsta lagi hafi vinnuveitandinn ekki sinnt þeirri lagaskyldu að gera áhættumat fyrir verkið sem áfrýjandi var að vinna er slysið átti sér stað. Í öðru lagi hafi öryggisgrind sem hafi verið ætlað að hindra að vinnuborð rynnu að beygjuvélinni verið fjarlægð. Í þriðja lagi hafi ekki verið unnt að læsa hjólum á vinnuborði til að koma í veg fyrir að það gæti runnið á áfrýjanda við störf hans við vélina. Í fjórða lagi byggir áfrýjandi á því að neyðarrofar á vélinni hafi ekki verið rétt staðsettir og nauðsynlegt hefði því verið að starfsmaður bæri neyðarrofa á sér svo hann gæti náð til hans við þær aðstæður sem þarna sköpuðust. Þessu til viðbótar vísar áfrýjandi tilþessað skipulagi við verkið hafi verið ábótavant þar sem vinnuveitandanum hafi verið ljós hættan á því að vinnuborð gætu runnið að beygjuvél. Skortur hafi verið á lyftuborðum sem gætu borið meiri þyngd, óforsvaranlegt hafi verið að láta einn mann vinna verkið og verkstjóri eða aðrir starfsmenn hefðu átt að grípa inn í þegar þeir sáu að of margar stoðir væru komnar á lyftuborðið. Þá sé ósannað hver þyngdin á stoðunum sem hlaðið var á borðið hafi verið þar sem ekki liggi fyrir upplýsingar um fjölda þeirraog þyngd.

16

Stefndu byggja sýknukröfu sína á því að orsök slyssins megi rekja til þess að áfrýjandi hafi hlaðið meiri þunga á lyftuborðið en hann vissi að var heimilt. Ósannað sé að framangreindir þættir sem áfrýjandi byggir kröfu sína á feli í sér saknæma háttsemi sem vinnuveitandi beri ábyrgð á. Vinnueftirlitið hafi ekki gert neinar athugasemdir við aðbúnað eða verklag auk þess sem áfrýjandi hafi ekki sýnt fram á að áhættumat hefði leitt til aukinna öryggisráðstafana eða breytts verklags. Áfrýjandi sé faglærður blikksmiður og hafði starfað hjá fyrirtækinu í 16 ár á slysdegi. Hann hafi því sjálfur borið ábyrgð á því að verkið væri unnið með forsvaranlegum hætti.

17

Í 79. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum kemur fram að atvinnurekandi skuli án ástæðulausrar tafar tilkynna til Vinnueftirlits ríkisins öll slys þar sem starfsmaður deyr eða verður óvinnufær í einn eða fleiri daga, auk þess dags sem slysið varð. Ef líkur eru á að starfsmaður hafi orðið fyrir langvinnu eða varanlegu heilsutjóni skuli tilkynna Vinnueftirlitinu um slys eigi síðar en innan sólarhrings. Þá er mælt fyrir um það í 81. gr. laganna að Vinnueftirlitiðskulirannsaka orsakir slysa, óhappa og mengunar sem tilkynnt er um samkvæmt 79. og 80. gr. í þeim tilgangi að stuðla að því að komið sé í veg fyrir að slíkt endurtaki sig á vinnustöðum.

18

Samkvæmt 65. gr. laga nr. 46/1980 ber vinnuveitandi ábyrgð á að gerð sé skrifleg áætlun um öryggi og heilbrigði á vinnustað og skal áætlunin meðal annars fela í sér mat á áhættu samkvæmt ákvæði 65. gr. a í lögunum. Þar er mælt fyrir um að atvinnurekandi beri ábyrgð á að gert sé sérstakt áhættumat þar sem meta skal áhættu í starfi með tilliti til öryggis og heilsu starfsmanna og áhættuþátta í vinnuumhverfi.

Óumdeilt er að stefndi, B ehf., hafði ekki lokið við gerð áhættumats þegar slysið átti sér stað [...]maí 2015. Samkvæmt skýrslu sem framkvæmdastjóri fyrirtækisins gaf í héraði var gerð áhættumats ekki heldur lokið er aðalmeðferð málsins fór fram í héraði 8. september 2021.

19

Að framan er rakið að umsögn Vinnueftirlits byggir á því að veggjastoðir sem áfrýjandi hafði hlaðið á lyftuborðið hefðu fallið á fætur hans þegar það lagðist saman vegna of mikils þunga. Þar er ekki tekið tillit til þess að á milli lyftuborðsins og áfrýjanda hafi verið vinnuborð á hjólum sem hafi við fall veggjastoðanna runnið á áfrýjanda og ýtt honum undir bakka beygjuvélarinnar. Aðilar málsins eru sammála um að atvika lýsing sem Vinnueftirlitið lagði til grundvallar umsögn sinni er ekki rétt.

Í henni er þess ekki heldur getið að öryggisgrind sem áður var fyrir framan beygjuvélina hafðiverið fjarlægð þar sem hún hafi truflað starfsmenn við vinnu. Þar sem engin afstaða var tekin til þessara þátta í umsögn Vinnueftirlitsins er gildi hennar mun minna en ella hefði verið. Vinnueftirlitið svaraði ekki fyrirspurnum lögmanns áfrýjanda um það hvort þessir þættir hefðu haft þýðingu fyrir umsögn þess. Er því ekki unnt að slá því föstu að þeir hefðu ekki skipt máli við mat á áhættu við verkið.

20

Áfrýjandi hefur bent á að koma hefði mátt í veg fyrir slysið ef öryggisgrind sem hafði verið fyrir framan vélina hefði ekki verið fjarlægð. Þá vísar áfrýjandi til þess að ef Vinnueftirlitið hefði vitað að á milli lyftuborðsins og áfrýjanda hefði verið vinnuborð á hjólum hefði það gert athugasemdir við að ekki væri unnt læsa hjólum þess.

Vinnuborðið rann á áfrýjanda þar sem hjól þess voru ekki læst með þeim afleiðingum að hann klemmdist á milli þess og bakka beygjuvélarinnar. Á frýjandi byggir einnigá því að ekki hafi verið nóg að hafa öryggisrofa á vélinni sjálfri heldur hefði starfsmaður þurft að hafa öryggisrofa ásér þar sem hann átti þess engan kost við þessar aðstæður að ná til annarra öryggisrofa.

21

Stefndu byggja á hinn bóginn á því að grindin n i, sem var á gólfi fyrir framan vélina, hafi fyrst og fremst verið ætlað að koma í veg fyrir að borð mundu renna undir bakka beygjuvélarinnar til hliðar við vinnuborðið. Grindin hefði verið lág og starfsmönnum til trafala við verkið þar sem þeir áttu til að hrasa um hana. Mjög langt væri liðið frá því að grindin hefði verið tekin. Þá sé ósannað að þetta hafi skipt máli þar sem um gríðarlegan þunga var að ræða og borðið hefði runnið á áfrýjanda jafnt þótt hjólin hefðu verið læst. Stefndu benda á að Vinnueftirlitið hafi ekki gert neinar athugasemdir við öryggisrofa vélarinnar sem sáust vel við skoðun.

22

Með vísan til þess sem að framan er rakið hefur áfrýjandi leitt ákveðnar líkur að því að við gerð áhættumats hefðu komið fram upplýsingar sem hefðu leitt til þess að gripið yrði til aðgerða til að koma í veg fyrir að vinnuborð gæti runnið á starfsmann við framangreindar aðstæður. Áfrýjandi hefur eftir að málið var höfðað reynt án árangurs að fá afstöðu Vinnueftirlitsins á grundvelli réttra atvika í málinu. Þá hefðu hinar röngu forsendur sem lagðar eru til grundvallar í umsögn Vinnueftirlitsins [...]maí 2015 átt að gefa vinnuveitanda tilefni til þess að láta fara fram frekari rannsókn á málinu. Með gerð áhættumats eða frekari rannsókn málsins á grundvelli réttra forsendna hefði hugsanlega verið leitt í ljós að öryggi starfsmanna við verkið væri ábótavant og að breyta þyrfti verklagi og bæta öryggisbúnað. Að framangreindu virtu verður stefndi, B ehf., að bera hallan naf því að ekki liggja fyrir fullnægjandi upplýsinga rí málinu til að leggja mat á þá hættu sem hefðbundið verklag á vinnustaðnum gat skapað fyrir starfsmenn. Samkvæmt þessu verður lagt til grundvallar að fyrirsvarsmenn stefnda, B ehf., hafi sýnt af sér saknæma háttsemi með því að afla ekki áhættumats fyrir þann verkþátt sem hér til skoðunar og einnig með því að hafa ekki óskað eftir nýrri umsögn Vinnueftirlitsins þegar fyrir lá að forsendur fyrri umsagnir voru rangar.

23

Áður er rakið að í umsögn Vinnueftirlitsins [...] maí 2015 kemur fram að veggjastoðirnar sem voru á lyftuborðinu hafi vegið um eitt tonn. Fyrir Landsrétti staðfesti vitnið I að hún hefði talið stoðirnar og áætlað heildarþyngd þeirra. Á myndum sem liggja fyrir í málinu sést að fjöldi stoðanna var umtalsverður.

Samkvæmt þessu er sannað að áfrýjandi hafi hlaðið á lyftuborðið stoðum sem vógu um eitt tonn sem var langt umfram þá þyngd sem því var ætlað að bera og er sú háttsemi frumorsök slyssins. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um að áfrýjanda, sem gjörþekkti aðstæður á vinnustaðnum, hafi verið ljóst að borðið gæti ekki borið meira en 300 kg og að hann hafi með þeirri háttsemi að hlaða meira en þrefaldriþ eirriþyngd á borðið sýnt af sér gáleysi. Áfrýjanda mátti vera fullljóst að með þessu háttalagi skapaði hann verulega hættu á slysi á vinnustaðnum. Verður honum því gert að bera hluta sakar í málinu.

24

Að öllu framanrituðu virtu verður viðurkenningarkrafa áfrýjanda tekin til greina á þann hátt að stefndu beri helming ábyrgðar á því tjóni sem hann varð fyrir vegna vinnuslyssins [...]maí 2015.

25

Stefndu verður óskipt gert að greiða áfrýjanda málskostnað fyrir rekstur málsins í héraði og fyrir Landsrétti eins og greinir í dómsorði, sem renni í ríkissjóð.

26

Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað í héraði. Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði, þar með talin þóknun lögmanns hans sem tilgreind er án virðisaukaskatts í samræmi við venju.

Dómsorð :

Viðurkennd er bótaskylda stefndu og bótaréttur áfrýjanda, A, úr ábyrgðartryggingu stefnda, B ehf., hjá stefnda, Sjóvá- Almennum tryggingum hf., vegna helmings þess tjóns sem áfrýjandi varð fyrir í vinnuslysi [...]maí 2015.

Stefndu greiði óskipt 1.821.750 krónur í málskostnað vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti sem renni í ríkissjóð.

Á kvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað í héraði skal vera óraskað.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, J-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef, 1.000.000 króna.