333/2021

Útdráttur

B samdi við S um farmflutning á vöru frá Indlandi til Íslands. S samdi við C um að annast flutninginn fyrir sig. T ehf., umboðsmaður C á Íslandi, tók við vörunum og afhenti viðtakanda 30. september 2016 án þess að viðtakandinn framvísaði einu þriggja frumrita farmskírteinisins en óumdeilt var að T ehf. var afhendingin óheimil.

Viðtakandinn greiddi ekki fyrir vöruna og krafðist B skaðabóta úr hendi T ehf. vegna tjóns síns. Í dómi Landsréttar kom fram að meta yrði það T ehf. til sakar að hafa afhent viðtakanda vörurnar án þess að fá eitt frumrita farmskírteinis í hendur og væri skilyrðum skaðabótaábyrgðar utan samninga að því leyti fullnægt. Vörurnar hefðu verið seldar með þeim skilmála að þær yrðu afhentar viðtakanda gegn því að hann undirritaði heimild til skuldfærslu af reikningi sínum. Sú undirritun hefði farið fram 24. nóvember 2016 og hefði T ehf. því verið skylt að afhenda viðtakanda vörurnar þann dag. Gjalddagi kröfu B á hendur viðtakanda um greiðslu vörunnar hefði ekki verið fyrr en í febrúar 2017. Því væru ekki orsakatengsl milli fyrrnefndra mistaka T ehf. og tjóns B. Var T því sýknaður af kröfum B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 25. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. apríl 2021 í málinu nr. E- 2720/2017.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 540.786,27 bandaríkjadali, aðallega með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. september 2016 til 14. september 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, en til vara með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þingfestingardegi 14. september 2017 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi seldi áfrýjandi, indverskt fyrirtæki sem framleiðir og selur meðal annars veiðarfæri, félaginu Icepuffin Fishing Gear ehf., hér eftir vísað til sem Icepuffin, vörur samkvæmt vörureikningi nr. EXP 003, dagsettum 8. ágúst 2016. Tveir reikningar eru lagðir fram í málinu og er ágreiningur með aðilum um hvor reikningurinn sé hinn rétti. Annar reikningurinn er að fjárhæð 540.786,27 bandaríkjadalir en hinn að fjárhæð 66.386 bandaríkjadalir. Byggir áfrýjandi á því að fyrri reikningurinn sé sá rétti en stefndi hafnar því og telur síðarnefnda reikninginn þann rétta. Samkvæmt báðum reikningunum voru hinar seldu vörur fullgerð sigurnagla lína, línukrókar nr. 11/0 og línukrókar nr. 12/0. Magn og einingaverð fyrir fullgerðu sigurnaglalínuna og línukróka nr. 11/0 er hins vegar mismunandi milli reikninganna. Afhendingarskilmálar beggja reikninganna eru svonefndir CIF- skilmálar og gjalddagi þeirra var 180 dögum eftir útgáfu farmskírteinis.

5

Áfrýjandi samdi við Shine Travels & Cargo Pvt. Ltd., hér eftir vísað til sem Shine, um að flytja vörurnar frá Indlandi til Íslands og afhenda viðtakanda. S-x-x gaf af því tilefni út farmskírteini fyrir fjölþáttaflutning 11. ágúst 2016 í þremur frumritum þar sem á-kk-nf var tilgreindur sem seljandi en I-x-x sem viðtakandi. Stefnda er þar getið sem umboðsaðila sem skyldi hafa samband við á áfangastað í Reykjavík. Fram kemur í farmskírteininu að láta verði af hendi eitt farmskírteini, réttilega áritað, í skiptum fyrir vörurnar.

6

Viðskiptabanki áfrýjanda, State Bank of India, sendi fyrirmæli til viðskiptabanka Icepuffin, Arion banka hf., 3. september 2016, og mun vera ágreiningslaust með aðilum að bankinn skyldi afhenda farmskírteini til Icepuffin þegar það félag hefði heimilað að skuldfæra bankareikning félagsins á gjalddaga sem stefndi telur að hafi verið 6. febrúar 2017 en áfrýjandi byggir á að hafi verið 10. sama mánaðar.

7

S-x-x samdi við skipafélagið CMA- CGM um að flytja vörurnar og gaf síðarnefnda félagið af því tilefni út óframseljanlegt farmbréf 15. ágúst 2016. Í því er S-x-x tilgreint sem sendandi, CMA- CGM sem farmflytjandi en stefndi sem viðtakandi og sá aðili sem skuli tilkynnt um komu sendingarinnar. CMA- CGM samdi við Eimskip Ísland ehf. 15. september 2016 um að flytja vörurnar fyrir sig frá Rotterdam til Reykjavíkur og gaf síðastnefnt fyrirtæki því til staðfestingar út óframseljanlegt sjófarmbréf. Þar er CMA- CGM tilgreint sem sendandi en stefndi sem viðtakandi.

8

Þann 20. sama mánaðar tók stefndi, sem er umboðsmaður CMA- CGM samkvæmt samningi frá 1. maí 2007, við vörunum í Reykjavík, setti í geymslu og tilkynnti Icepuffin um komu þeirra og sendi því félagi reikning fyrir ýmsum gjöldum á Íslandi.

Hinn 30. sama mánaðar tollafgreiddi stefndi vörurnar að ósk Icepuffin og gerði félaginu reikning fyrir þeirri þjónustu. Að sögn stefnda var tollafgreiðslan byggð á skjölum frá Icepuffin, þar með talið samriti af reikningi nr. EXP 003 að fjárhæð 66.386 bandaríkjadalir, pökkunarlista, farmskírteini Shine og farmbréfi CMA- CGM.

Stefndi afhenti vöruna sama dag til Icepuffin án framvísunar farmskírteinis Shine.

9

Í kjölfarið áttu sér stað nokkur samskipti milli stefnda og S-x-x. Stefndi kvaðst fyrst hafa komist að því 14. október 2016 að annar reikningur að fjárhæð 540.786,27 bandaríkjadalir væri til og að sá reikningur væri í vörslum Arion banka hf. Hinn 24. nóvember 2016 tilkynnti stefndi S-x-x að hann hefði fengið í hendur þrjú frumrit farmskírteinis og kveðst hafa sent með tölvupósti skönnuð eintök af öllum þremur.

Frumrit farmskírteinanna eru ekki lögð fram í málinu en samkvæmt yfirlýsingu E-kvk-ef D-kvk-ef B-kvk-ef, núverandi framkvæmdastjóra stefnda og þáverandi deildarstjóra sjó- og flugdeildar fyrirtækisins, frá 11. ágúst 2021 fékk stefndi þann 24. nóvember 2016 í sínar hendur og vörslu þrjú frumrit af framangreindu farmskírteini sem skönnuð höfðu verið í tölvukerfi hans og send sama dag til starfsmanns Shine. Við skýrslutöku við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti staðfesti framkvæmdastjórinn yfirlýsinguna. Kvað hún frumritin hafa misfarist í flutningum á starfsstöð stefnda fyrir tveimur árum.

10

Icepuffin greiddi ekki reikning vegna vörukaupanna á gjalddaga í febrúar 2017.

Áfrýjandi höfðaði mál á hendur félaginu, meðal annars til greiðslu reiknings að fjárhæð 540.786 bandaríkjadalir vegna sömu viðskipta og til umfjöllunar eru í þessu máli. Með dómi Landsréttar 3. apríl 2020 í máli nr. 770/2019 var sú krafa áfrýjanda tekin til greina.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

11

Áfrýjandi byggir á því að stefndi hafi með ólögmætum og saknæmum hætti valdið honum tjóni. Kveðst hann byggja aðallega á meginreglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð þar sem sérfróður aðili veiti sérhæfða þjónustu í atvinnuskyni en til vara byggir áfrýjandi á almennum reglum skaðabótaréttar, einkum sakarreglunni.

Þegar stefndi tollafgreiddi umræddar vörur 30. september 2016 hafi hann ekki haft undir höndum skjöl sem nauðsynleg voru til tollafgreiðslunnar, þar með talin frumrit farmskírteinis og vörureikning, enda hafi þau verið í vörslum Arion banka hf.

Óumdeilt sé að stefndi hafi ekki fengið fyrrnefnd frumrit í hendur fyrr en 24. nóvember 2016. Stefndi hafi fengið fyrirmæli um að afhending vörunnar og þar með tollafgreiðsla væri háð því að kaupandi hefði undir höndum frumrit vörureiknings og farmskírteinis. Stefndi hafi vitað eða mátt vita að sá reikningur sem I-x-x framvísaði við tollafgreiðslu, að fjárhæð 66.386 bandaríkjadalir, hafi ekki verið frumrit vörureikningsins. Ef stefndi hefði fylgt þeim fyrirmælum sem hann fékk og framkvæmt tollafgreiðslu í samræmi við fyrirmæli laga hefði Icepuffin aldrei innleyst vörurnar úr vörslum stefnda og áfrýjandi þar með aldrei tapað yfirráðum yfir þeim.

Sakarmat aðila sem bjóði sérhæfða þjónustu sé strangt og því séu gerðar minni kröfur til þess að uppfyllt séu skilyrði um orsakatengsl og sennilega afleiðingu. Áfrýjandi byggir á því að tjón hans sé að fullu sannað, enda sé ljóst af gögnum málsins að krafa vegna vörusendingarinnar hafi ekki fengist greidd. Vísar áfrýjandi að því leyti meðal annars til dóms Landsréttar 3. apríl 2020 í máli nr. 770/2019 milli áfrýjanda og Icepuffin þar sem fallist var á greiðsluskyldu Icepuffin samkvæmt vörureikningi frá 8. ágúst 2016 að fjárhæð 540.786,27 bandaríkjadalir.

Málsástæður stefnda

12

Stefndi hafnar því að skilyrði skaðabótaskyldu séu fyrir hendi, hvort heldur sem er innan eða utan samninga. Ekkert samningssamband hafi verið milli aðila og stefndi hafi ekki verið farmflytjandi samkvæmt neinu farmbréfi sem hafi verið gefið út í málinu. Ekki hafi heldur verið samningssamband milli aðila málsins um tollafgreiðslu varanna. Hins vegar hafi verið samningssamband milli Icepuffin og stefnda um tollafgreiðsluna. Af þessum sökum geti ekki komið til bótaábyrgðar stefnda innan samninga gagnvart áfrýjanda vegna tollafgreiðslunnar. Því beri að sýkna hann vegna aðildarskorts. Stefndi beri ekki heldur skaðabótaábyrgð vegna afhendingar á vörunum samkvæmt reglum skaðabótaréttar um sérfræðiábyrgð. Afhending varanna hafi ekki verið bundin því skilyrði að greitt hefði verið fyrir þær. Telur stefndi að ætluð skaðabótaábyrgð hans verði ekki reist á skaðabótareglum utan samninga þar sem ósannað sé að skilyrði þeirra um orsakatengsl og sennilega afleiðingu séu fyrir hendi.

Þá hafi stefndi ekki tollafgreitt vörurnar með saknæmum eða ólögmætum hætti.

Niðurstaða

13

Eins og að framan er rakið samdi áfrýjandi við S-x-x um að flytja áðurgreindar vörur til Íslands. Það fyrirtæki samdi síðan við CMA- CGM um flutninginn. CMA- CGM flutti vörurnar til Rotterdam og samdi við Eimskip Ísland ehf. um að flytja þær þaðan til Reykjavíkur. Áfrýjandi gerði engan samning við stefnda. Samkvæmt þessu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður staðfest sú niðurstaða að áfrýjandi geti ekki sótt skaðabætur á hendur stefnda á grundvelli reglna um skaðabótaábyrgð innan samninga.

14

Ágreiningslaust er að með því að afhenda viðtakanda vörurnar 30. september 2016, án þess að fá í hendur eitt frumrita af farmskírteini, urðu stefnda á mistök. Verður að meta þau mistök honum til sakar en að því leyti er skilyrðum skaðabótaábyrgðar utan samninga fullnægt. Til þess að skaðabætur verði dæmdar úr hendi stefnda verður þó einnig að sanna að orsakatengsl séu á milli þeirrar háttsemi stefnda að afhenda viðtakanda vörurnar, án þess að fá farmskírteini í hendur, og þess fjárhagslega tjóns sem áfrýjandi telur sig hafa orðið fyrir.

15

Fram kemur í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar að,,[ó]umdeilt [sé] að stefndi fékk ekki fyrrnefnd frumrit í hendur fyrr en 24. nóvember 2016.“ Af samhengi er ljóst að átt er við frumrit farmskírteinis og frumrit vörureiknings. Málsástæða, sem er höfð uppi síðar í sömu greinargerð um að stefndi hafi ekki sannað að hann hafi frumrit farmskírteinis undir höndum þar sem stefndi hafi ekki lagt þau fram í málinu, er ekki í samræmi við þessa staðhæfingu. Ekki verður heldur séð að þessi síðarnefnda málsástæða hafi verið höfð uppi í héraði. Er hún því of seint fram komin, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt þessu verður lagt til grundvallar að stefndi hafi fengið frumrit farmskírteinisins í hendur 24. nóvember 2016 en gögn, sem stefndi hefur lagt fyrir Landsrétt, bera með sér að þau hafi verið afrituð og geymdi rafrænu skjalaskrárkerfi stefnda. Voru þar með leiðrétt þau mistök stefnda að afhenda viðtakanda vörurnar 30. september 2016, án þess að fá í hendur frumrit af farmskírteini.

16

Eins og greinir í héraðsdómi seldi áfrýjandi vörurnar með þeim skilmála að þær yrðu afhentar viðtakanda gegn því að viðtakandinn undirritaði heimild til skuldfærslu af reikningi sínum hjá Arion banka hf. Sú undirritun fór fram 24. nóvember 2016, eins og fram kemur í dómi Landsréttar 3. apríl 2020 í máli nr. 770/2019. Liggur því fyrir að stefnda hefði verið skylt að afhenda viðtakanda vörurnar þann dag. Á hinn bóginn var gjalddagi kröfu áfrýjanda á hendur viðtakanda um greiðslu fyrir vörurnar ekki fyrr en í febrúar 2017. Ekki kom því til vanefndar viðtakanda gagnvart áfrýjanda fyrr en á gjalddaga þeirrar kröfu, en ekki skiptir hér máli hvort gjalddaginn var 6. eða 10. febrúar 2017. Samkvæmt þessu eru ekki orsakatengsl milli þeirra mistaka stefnda að afhenda vörurnar 30. september 2016 í stað 24. nóvember sama ár, án þess að fá í hendur frumrit farmskírteinis, og þess tjóns áfrýjanda sem fólst í þeirri vanefnd viðtakandans Icepuffin að greiða ekki fyrir vörurnar. Eru því ekki uppfyllt skilyrði þess að skaðabótaábyrgð verði lögð á stefnda í máli þessu. Þegar af þessum ástæðum verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda. 17

Eftir framangreindum málsúrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður eins og í dómsorði greinir.

18

Í hinum áfrýjaða dómi hefur héraðsdómari látið við sitja að taka upp málavaxtalýsingu hvors málsaðila fyrir sig í stað þess að semja sjálfur stutt yfirlit um atvik máls. Fer þetta í bága við d-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B eko- Dimon Fishing Co., greiði stefnda, TVG- Zimsen ehf., 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.