290/2018

Útdráttur

L hf. höfðaði mál gegn S til greiðslu skuldar á grundvelli veðskuldabréfs sem L hf. hélt fram að hefði verið áritað um greiðslu og aflýst fyrir mistök. Ekki væri vitað hvar frumrit bréfsins væri niður komið. Í dómi Landsréttar kom fram að verulega hefði skort á að í stefnu til héraðsdóms hefði verið gerð skýr grein fyrir þeim málsástæðum sem dómkröfurnar væru grundvallaðar á. Þá væri ekki að finna í stefnu til héraðsdóms neina tölulega sundurliðun á dómkröfum, hvenær síðast hefði verði greitt af skuldinni og hverjar eftirstöðvar hennar hefðu þá verið eða hvenær skuldin hefði verið gjaldfelld og hver staða hennar hefði verið við gjaldfellingu. Hefði stefna í málinu því ekki uppfyllt kröfur eliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem ekki hefði verið úr þessari vanreifun bætt með viðhlítandi hætti undir rekstri málsins væru svo verulegir annmarkar á málatilbúnaði L hf. að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu frá héraðsdómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 26. mars 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 27. febrúar 2018 í máli nr. E735/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og hún verði sýknuð af kröfum stefnda. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

4 Í stefnu til héraðsdóms í máli þessu krafðist stefndi greiðslu á 25.376.160 krónum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá stefnubirtingardegi til greiðsludags. Í stefnunni var málsatvikum lýst með þeim hætti að veðskuldabréf að fjárhæð 15.360.000 krónur, sem nánar var lýst, hefði verið gefið út af fyrri eigendum fasteignarinnar Sóleyjarhlíð 3 í Hafnarfirði 19. maí 2005 með veði í henni. Nýr skuldari hefði yfirtekið skyldur útgefanda samkvæmt skuldabréfinu 17. febrúar 2006 án þess að greiðsluskilmálum væri breytt. Önnur skuldskeyting hefði átt sér stað 4. september 2007 þegar áfrýjandi og V-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf hefðu yfirtekið greiðsluskyldu samkvæmt skuldabréfinu án þess að greiðsluskilmálum væri breytt.

5 Í málsatvikalýsingu í stefnu kom jafnframt fram að fyrrnefndur V-kk-nf hefði andast í desember 2015 og dánarbú hans sætti opinberum skiptum. Stefndi hefði lýst kröfu í búið vegna skuldar samkvæmt skuldabréfinu.

6 Þá var því haldið fram í stefnu að fyrir mistök af hálfu lánaumsjónar stefnda hefði umrætt skuldabréf verið áritað 4. júní 2015 um að það væri að fullu greitt og afhent „til þinglýsingar“. Þegar mistökin hefðu komið í ljós hefði verið haft samband við „útgefendur“ og þau beðin um að aðstoða við að leiðrétta mistökin með því að undirrita nauðsynleg skjöl. Fram að þeim tíma hefði verið greitt af skuldabréfinu. Í framhaldi af samskiptum við lögmann áfrýjanda hefðu aðilar orðið ásáttir um að gefið yrði út nýtt skuldabréf með sömu kjörum. Á skiptafundi í dánarbúi V-kk-ef hefði lögmaður áfrýjanda hins vegar mótmælt kröfu stefnda í dánarbúið.

7 Í framhaldi af þessum samskiptum aðila var 50% eignarhluti áfrýjanda í fyrrnefndri fasteign kyrrsettur að kröfu stefnda og mál þetta höfðað í kjölfarið til staðfestingar kyrrsetningunni og til innheimtu skuldarinnar.

8 Málsástæður stefnda í stefnu til héraðsdóms voru þær að áfrýjandi hefði neitað að verða við beiðni stefnda um aðstoð við að leiðrétta hin augljósu mistök sem átt hefðu sér stað. Ásetningur áfrýjanda hefði virst vera sá að auðgast á ólögmætan hátt á mistökunum um verulegar fjárhæðir þrátt fyrir betri vitund um að skuldin væri með réttu til staðar. Ljóst væri af fyrri samskiptum við lögmann áfrýjanda að hún hefði gert sér fulla grein fyrir því að um mistök hefði verið að ræða enda hefði því ekki verið haldið fram af hennar hálfu að skuldin væri greidd og hún ekki mátt gera ráð fyrir að svo væri. Í stefnu til héraðsdóms kom auk þess fram að stefndi byggði kröfur sínar „um greiðsluskyldu einkum á meginreglum samninga og kröfuréttar um greiðslu og uppgjör skulda auk 1. mgr. 32. gr. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, sbr. lög nr. 11/1986.“

9 Málið var þingfest fyrir héraðsdómi 28. júní 2017. Greinargerð var skilað af hálfu áfrýjanda 4. október sama ár. Eftir það lagði stefndi fram lánayfirlit og vanskilayfirlit. Stefndi lagði fram bókun 15. febrúar 2018 þar sem höfuðstóll fjárkröfu hans var lækkaður í 21.475.960 krónur og dráttarvaxta krafist frá 15. febrúar 2016 til greiðsludags. 10 Undir rekstri málsins hefur stefndi gefið þá skýringu á breyttri kröfugerð að áfrýjandi hafi síðast greitt af skuldinni 15. janúar 2016 en þá hafi höfuðstóll kröfunnar numið 21.434.382 krónum sem ásamt 41.578 króna samningsvöxtum frá 15. janúar til 15. febrúar 2016 nemi 21.475.960 krónum.

Niðurstaða

11 Af stefnu verður ráðið að málið sé ekki höfðað sem skuldabréfamál heldur til innheimtu skuldar sem byggst hafi á veðskuldabréfi sem búið hafi verið að árita um greiðslu af hálfu stefnda og aflýsa. Frumrit veðskuldabréfsins liggur ekki fyrir í málinu en í stefnu kemur fram að ekki sé vitað hvar það sé niður komið. Þá liggur veðbókarvottorð vegna fasteignarinnar heldur ekki fyrir í málinu og ekki nánari upplýsingar um aflýsingu bréfsins. Verður þannig ekki ráðið með vissu hvort áfrýjandi megi vænta þess að verða síðar krafin um greiðslu skuldabréfsins af mögulegum framsalshafa á grundvelli viðskiptabréfsreglna.

12 Vegna þeirra óvenjulegu kringumstæðna sem að framan er lýst var nauðsynlegt að stefndi gerði í stefnu til héraðsdóms skýra grein fyrir þeim málsástæðum sem dómkröfur væru byggðar á, þar á meðal hvernig á því stæði að stefndi teldi sig enn eiga kröfu á hendur áfrýjanda og á hvaða grundvelli. Á þetta skorti verulega í stefnu þar sem greiðsluskyldu stefndu er eingöngu lýst með þeim almenna hætti að hún byggist einkum á meginreglum samninga og kröfuréttar um greiðslu og uppgjör skulda.

13 Upplýst hefur verið í málinu að áfrýjandi og fyrrverandi eiginmaður hennar, gengu í gegnum sértæka skuldaaðlögun á árinu 2014 og virðist liður í henni hafa verið að veðskuld sem hvíldi á fasteign þeirra hafi verið skipt í tvo leggi. Skyldi áfrýjandi greiða 165.000 krónur á mánuði á árunum 2014 og 2015. Við fjárslit milli þeirra vegna skilnaðar yfirtók hún skuldbindingu vegna þessarar sértæku skuldaaðlögunar. Að þessari skuldaaðlögun, greiðslum samkvæmt henni og áhrifum hennar á skuldbindingar áfrýjanda gagnvart stefnda er að engu vikið í stefnu en úr því bætt að nokkru í greinargerð til Landsréttar. Er þetta verulegur ágalli á reifun málsins.

14 Í stefnu til héraðsdóms er ekki að finna neina tölulega sundurliðun á dómkröfum, hvenær síðast hefði verið greitt af skuldinni og hverjar eftirstöðvar hennar hefðu þá verið eða hvenær veðskuldin hefði verið gjaldfelld og hver staða hennar hefði verið við gjaldfellingu. Þessar upplýsingar verða heldur ekki lesnar með skýrum hætti út úr gögnum sem stefndi lagði fram við þingfestingu málsins í héraði. Verulegum erfiðleikum var því háð fyrir áfrýjanda að verjast kröfum stefnda. Hin lækkaða dómkrafa hefur heldur ekki skýra samsvörun í framlögðum gögnum. Af hálfu stefnda hefur þannig ekki verið lagður fram greiðsluseðill vegna síðustu afborgunar sem áfrýjandi greiddi eða fyrstu afborgunar sem fór í vanskil. Útlistun á tölulegum grundvelli dómkröfu stefnda var þannig verulega áfátt í upphafi og er enn að nokkru. 15 Samkvæmt framansögðu uppfyllti stefna í málinu ekki kröfur eliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem ekki hefur verið úr þessari vanreifun bætt með viðhlítandi hætti undir rekstri málsins eru svo verulegir annmarkar á málatilbúnaði stefnda að óhjákvæmilegt er að vísa málinu frá héraðsdómi.

16 Eftir þessum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 130. gr., sbr. 166. gr., laga nr. 91/1991 ber að dæma stefnda til að greiða áfrýjanda málskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi vegna reksturs málsins í héraði og fyrir Landsrétti, eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Stefndi, Landsbankinn hf., greiði áfrýjanda, S-kvk-þgf Ú-kvk-þgf, samtals 1.200.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.