466/2022

Útdráttur

Með hinum kærða úrskurði var tveimur kröfum GÍ á hendur SÍBS vísað frá dómi, en sú fyrri laut að því að viðurkenndur yrði eignaréttur GÍ að nánar tilgreindum húseignum með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti, og hin síðari laut að því að viðurkennt yrði að samningur aðila á milli frá 1967 væri niður fallinn. Í úrskurði Landsréttar var rakið að héraðsdómur hefði efnislega komist að þeirri niðurstöðu að GÍ ætti eignarrétt að húsunum en engin lóðarréttindi, og þrátt fyrir að dómari væri bundinn af kröfugerð málsaðila og gæti ekki farið út fyrir hana í úrlausn sinni, þá gæti hann fallist á hluta af kröfum sóknaraðila en hafnað henni að öðru leyti. Var því lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Þá var rakið í úrskurði Landsréttar að GÍ hefði ekki lögvarða hagsmuni af seinni kröfu sinni, enda væri samningurinn í raun forsenda og málsástæða fyrir úrlausn varakröfu GÍ í málinu. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun þeirrar kröfu frá dómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 15. júlí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2. ágúst sama ár. Kærður er frávísunarþáttur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2022 í málinu nr. E- 5744/2020 þar sem hluta af kröfum sóknaraðila í máli á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að felldur verði úr gildi frávísunarþáttur héraðsdóms og breytt á þá leið að þær kröfur sóknaraðila sem vísað var frá dómi verði teknar til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar héraðsdóms að því er lýtur að þeim kröfum sem vísað varfrá dómi. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Svo sem í héraðsdómi greinir höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila 16. september 2020 með þremur sjálfstæðum viðurkenningardómkröfum og einni til vara.

Fyrsta viðurkenningarkrafan laut að því að viðurkenndur yrði eignaréttur sóknaraðila að þremur tilgreindum húseignum, með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti, sem reist voru í landi Reykjalundar í kjölfar samnings sóknaraðila og varnaraðila þar um 26. september 1967. Til vara var þess krafist að viðurkenndur yrði óskertur afnotaréttur sóknaraðila að greindum húseignum með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti. Þessu til viðbótar krafðist sóknaraðili þess að viðurkennt yrði með dómi að nefndur samningur aðila væri niður fallinn, og loks að viðurkennd yrði kaupskylda varnaraðila á nefndum húseignum.

5

Með dómi héraðsdóms 5. júlí 2022 leysti héraðsdómur efnislega úr hluta dómkrafna sóknaraðila, en vísaði öðrum frá dómi. Þannig vísaði héraðsdómur frá dómi fyrstu viðurkenningarkröfu sóknaraðila um viðurkenningu á eignarétti að húseignunum og tilheyrandi lóðum og umferðarrétti. Héraðsdómur sýknaði síðan varnaraðila af varakröfu sóknaraðila um óskertan afnotarétt að húseignunum. Héraðsdómur vísaði og frá dómi kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á því að samningurinn frá 1967 væri niður fallinn, en sýknaði varnaraðila af þeirri dómkröfu að viðurkennd yrði kaupskylda varnaraðila á húseignunum.

6

Frávísun héraðsdóms á fyrstu dómkröfunni var á því reist að kröfugerð sóknaraðila hvað hana varðaði stæði því í vegi að unnt væri að dæma um hana efnislega. Komst dómurinn að þeirri efnislegu niðurstöðu að sóknaraðili væri eigandi húseignanna, en ekki að landinu undir húsunum. Þá yrði samningur aðila frá 1967 ekki skýrður eða túlkaður með þeim hætti að hann væri lóðarleigusamningur eða ígildi hans eða hann væri jafngildur lóðarleigusamningi. Þar sem dómkröfur sóknaraðila gengju lengra en fallist væri á yrði ekki hjá því komist að vísa þeim frá dómi af sjálfsdáðum.

7

Frávísun héraðsdóms á greindum dómkröfum sóknaraðila eru hér til úrlausnar. Svo sem í hinum kærða héraðsdómi greinir varðar mál þetta túlkun og skýringu á samningi aðila frá árinu 1967, en með honum heimilaði varnaraðili sóknaraðila að byggja smáhýsi í landi varnaraðila að Reykjalundi. Samkvæmt 1. tölulið þessa samnings skyldi það gert án endurgjalds fyrir sóknaraðila. Samkvæmt samningnum skyldu húsin verða hluti af öðrum byggingum Reykjalundar en auðkennd með nafni sóknaraðila. Fram er komið að varnaraðili mun hafa á sínum tíma reist önnur 15 hús af svipaðri stærð, sem ekki tengdust sóknaraðila með neinum hætti. Í samningnum var meðal annars kveðið á um ráðstöfun á húsunum, ákvæði um uppsögn og ráðstöfun andvirðis húsa ef til sölu kæmi. Aðilar gerðu síðan með sér viðbótarsamning við framangreindan samning 21. nóvember 1971 um kaup sóknaraðila á rúmum fyrir sjúklinga til viðbótar þeim húsum er fyrri samningur kvað á um.

8

Svo sem í héraðsdómi greinir er kröfugerð sóknaraðila í málinu margháttuð og byggir á mismunandi forsendum. Sem fyrr greinir lýtur fyrsta viðurkenningarkrafa sóknaraðila að því að viðurkenndur verði eignaréttur sóknaraðila að húseignunum þremur með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti. Héraðsdómur komst efnislega að þeirri niðurstöðu að sóknaraðili ætti eignarétt að húseignunum en engin lóðarréttindi.

Allt að einu var framangreindri viðurkenningarkröfu vísað frá dómi. Þó svo héraðsdómari sé bundinn af kröfugerð aðila máls og geti ekki farið út fyrir hana í úrlausn sinni, getur hann fallist á hluta kröfu sóknaraðila en hafnað henni að öðru leyti. Fyrsta dómkrafa sóknaraðila er nægilega skýrt afmörkuð og st endur samkvæmt framangreindu ekkert því í vegi að héraðsdómur leysi efnislega úr henni, þar með talið þeim þætti er lýtur að umferðarrétti tengdum hinum umdeildu húseignum. Verður niðurstaða héraðsdóms um að vísa þessari kröfu frá dómi því fell dúr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka hanatil efnismeðferðar.

9

Héraðsdómur taldi einnig að sóknaraðili hefði ekki lögvarða hagsmuni af kröfu sinni um viðurkenningu á því að samningurinn frá 1967 væri niður fallinn þar sem úrlausn um þá kröfu væri í raun forsenda og málsástæða fyrir úrlausn varakröfu sóknaraðila um óskertan afnotarétt af eignunum, sem og dómkröfu um viðurkenningu á því að kaupskylda hafi stofnast. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um frávísun viðurkenningarkröfu sóknaraðila um að samningur aðila sé niður fallinn.

10

Kærumálskostnaður fellur niður. Ákvörðun málskostnaðar í héraði bíður efnisdóms um þá kröfu sem vísað var þar frá dómi.

Úrskurðarorð :

Ákvæði héraðsdóms um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila, Geðverndarfélags Íslands, um að viðurkenndur verði eignaréttur sóknaraðila að tilgreindum fasteignum með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti er fellt úr gildi og lagt fyrir dóminn að taka þá dómkröfu til efnismeðferðar.

Staðfest er ákvæði héraðs dóms um að vísa frá dómi kröfu sóknaraðila um viðurkenningu á að samningur aðila sé fallinn niður.

Kærumálskostnaður fellur niður.