39/2018

Útdráttur

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn A samkvæmt 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa, afklætt A, sem verið hafi gestkomandi á heimili hans og sofnað á rúmi hans, og haft við hana samræði gegn vilja hennar með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Í dómi Landsréttar kom fram að X hefði eindregið neitað sök og borið á þann veg að A hefði samþykkt að hafa við hann kynmök. Þá væri lýsing hans á því að A hefði ekki verið sofandi eða meðvitundarlítil í samræmi við vitnisburð hennar. Jafnframt hefði niðurstaða matsgerðar um alkóhólmagn í blóði A ekki bent til þess að hún hefði verið rænulaus vegna áfengisneyslu. Að mati réttarins væru ekki efni til að líta svo á að framburður brotaþola hefði þá stoð í gögnum málsins eða framburði vitna að hann nægði til þess, gegn eindreginni neitun X og trúverðugum framburði hans, að ákæruvaldið hefði axlað þá sönnunarbyrði sem á því hvíldi, samkvæmt 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að sýna fram á að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem saksókn á hendur honum tæki til. Var X því sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru sem lutu að broti gegn 194. gr. almennra hegningarlaga eins og ákvæðið hljóðaði fyrir breytingu á því með 1. gr. laga nr. 16/2018.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 4. desember 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málið barst Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Málsgögn voru lögð fram í Landsrétti og málið þingfest 3. október 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 2017 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og ákvörðun refsingar.

3 Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins og bótakröfu brotaþola.

Sönnunarfærsla

4 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar mynd og hljóðupptökur af framburði ákærða, brotaþola og vitnisins C fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

5 Ákærða er gefið að sök brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 12. júlí 2015, afklætt brotaþola, sem verið hafi gestkomandi á heimili ákærða og sofnað á rúmi hans, og haft við hana samræði gegn vilja hennar með því að notfæra sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum svefndrunga og ölvunar. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir þessa háttsemi. Hann neitar sök.

6 Í málinu liggur fyrir að ákærði og brotaþoli komu saman í leigubíl að heimili ákærða klukkan 02.16 aðfaranótt 12. júlí 2015 eftir að hafa verið í samkvæmi í öðru húsi. Vinur ákærða, C, sem hafði verið með honum í samkvæminu, kom þangað um sama leyti. Fyrir liggur að ákærði og brotaþoli fóru fljótlega inn í svefnherbergi ákærða. Þar hafði ákærði samfarir við brotaþola. Eftir samfarirnar fór brotaþoli í flýti af heimili ákærða. Að sögn C var brotaþoli þá í uppnámi og grátandi. Mun brotaþoli hafi hringt í vin sinn og beðið hann um að ná í sig og jafnframt tjáð honum að hún teldi að sér hefði verið nauðgað. Í beinu framhaldi af samtali þeirra hringdi vinur brotaþola í lögreglu og tilkynnti um atvikið. Tilkynningin barst lögreglu frá fjarskiptamiðstöð ríkislögreglustjóra klukkan 02.54. Þá liggur fyrir í málinu að ákærði og C fóru á eftir brotaþola til að huga að henni og hitti lögreglan ákærða, C, brotaþola og vin hennar skömmu síðar við […]. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að brotaþoli hafi skýrt þannig frá að hún hefði farið í leigubíl með ákærða að heimili hans úr samkvæmi. Síðan hefði hún ekki munað neitt fyrr en hún hefði vaknað nakin uppi í rúmi hjá honum. Ákærði var í framhaldi handtekinn en brotaþoli færð á neyðarmóttöku vegna kynferðisofbeldis, á bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi.

7 Brotaþoli kom á neyðarmóttökuna klukkan 03.30. Samkvæmt skýrslu læknis sem skoðaði brotaþola var hún talin vera svo drukkin að nákvæm skoðun á henni gæti ekki farið fram. Í móttökuskýrslu hjúkrunarfræðings kom einnig fram að brotaþoli hefði verið mjög drukkin og hún verið send heim. Blóðsýni var tekið úr brotaþola klukkan 04.30. Samkvæmt matsgerð rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja og eiturefnafræði mældist alkóhól í blóði brotaþola 1,08‰ en 1,53‰ í þvagi. Í matinu kemur fram að styrkur alkóhóls í þvagi bendi til þess að styrkur alkóhóls í blóði hafi náð að minnsta kosti 1,2‰ fyrir sýnatöku. Í framburði deildarstjóra rannsóknastofunnar fyrir héraðsdómi kom fram að þar sem ekki hefði verið tekið annað blóðsýni klukkutíma síðar, eins og venja stæði til, væri erfitt að fullyrða með nákvæmni um hver styrkur alkóhóls í blóði brotaþola hefði verið tveimur klukkustundum áður en sýnið var tekið. Styrkurinn gæti að hennar sögn hafa náð 1,3 til 1,5‰. Þá kom fram í framburði hennar að ef alkóhólstyrkur væri á bilinu 0,5 til 1,2‰ væri talað um ölvun en áfengisdauða ef hann væri á bilinu 2,5 til 3,0‰. Ákærði, brotaþoli og vitnið C hafa öll skýrt svo frá að þau hafi verið talsvert ölvuð þegar þau komu á heimili ákærða í umrætt sinn.

8 Ákærða og brotaþola greinir á um hvort samfarir hafi verið með samþykki brotaþola og hvert ástand hennar hafi verið þegar þær áttu sér stað.

9 Ákærði hefur lýst því fyrir héraðsdómi að hann og brotaþoli hafi farið saman inn í svefnherbergi hans. Þau hafi bæði afklæðst og haft samfarir í framhaldi af því. Ákærði ber að hann hafi spurt brotaþola hvort hann mætti aðstoða hana við að afklæðast og hafa við hana samfarir. Hafi hún svarað því játandi. Þá hafi þau kysst, hann átt við hana munnmök og hún aðstoðað hann við að setja getnaðarlim hans inn í leggöng hennar. Ákærði skýrði svo frá að brotaþoli hefði ekki verið svo ölvuð að hún hafi ekki áttað sig á hvað var í gangi. Hún hafi ekki verið sofandi eða rænulaus vegna áfengisneyslu þegar samfarirnar áttu sér stað. Framburður ákærða hefur frá upphafi verið stöðugur og telst ekkert fram komið sem er sérstaklega til þess fallið að rýra trúverðugleika hans. Er þess sérstaklega að gæta í því sambandi að ályktun um hið gagnstæða í forsendum hins áfrýjaða dóms styðst ekki við viðhlítandi rök eins og nánar er vikið að hér á eftir.

10 Í framburði brotaþola fyrir héraðsdómi kom fram að minningar hennar um atburði næturinnar væru gloppóttar. Hún lýsti atvikum þannig að hún hefði ákveðið að fara að sofa inni í svefnherbergi ákærða þar sem hún hefði þurft að vakna til vinnu morguninn eftir. Hún segist muna að ákærði hafi spurt hvort hann mætti afklæða hana en hún hafi neitað því. Þá staðfesti brotaþoli að hún hefði séð vitnið C koma í dyragættina að svefnherbergi ákærða þegar hann klæddi hana úr fötunum og að hann hefði séð hvað var í gangi. Hún minntist þess ekki að ákærði hefði spurt hvort hann mætti hafa samfarir við hana en hún hafi engu að síður tjáð honum að hún vildi ekki eiga samfarir við hann. Þá sagði hún að ákærði hefði látið hana fróa honum og þvingað hana til samfara. Hún minntist þess ekki fyrir dómi að ákærði hefði haft við hana munnmök eins og haft var eftir henni á neyðarmóttöku. Brotaþoli kveðst ekki hafa verið sofandi þegar atburðurinn átti sér stað, heldur hafi hún dottið út. Hún kvaðst hafa vitað hvað var að gerast en frosið þannig að hún hefði hvorki getað hreyft hendurnar né tjáð sig. Er sá framburður ekki að öllu leyti í samræmi við framburð hennar að öðru leyti. Þótt framburður brotaþola hafi breyst frá upphaflegri lýsingu í frumskýrslu lögreglu og hún muni, í síðari lögregluskýrslum og vitnisburði fyrir dómi, meira eftir atvikum hefur hún verið staðföst um að hún hafi upplifað atburðinn sem nauðgun. Þá sýnir háttsemi hennar eftir atburðinn þegar hún fór snögglega út úr íbúðinni í uppnámi og grátandi að upplifun hennar hafi verið þessi.

11 Vitnið, C, sem var með ákærða og brotaþola í íbúðinni, hefur borið fyrir héraðsdómi að eftir komuna á heimili ákærða hafi þau þrjú sest niður í stofu íbúðarinnar. Ákærði og brotaþoli hafi síðan farið saman inn í svefnherbergi ákærða til að sofa. Hafi hann litið inn í svefnherbergið til þeirra og séð að þau voru að afklæðast. Bar vitnið að ákærði hefði spurt brotaþola hvort hann mætti afklæða hana og hún svarað því játandi. Hann hafi síðan í framhaldinu heyrt stunur sem komið hefðu frá ákærða og brotaþola. Þessi framburður hans fyrir dómi er í samræmi við skýrslugjöf hans hjá lögreglu þar sem fram kom að hann hefði séð þau afklæðast og ákærði spurt hvort henni þætti þetta gott og hvort hún vildi þetta. Í skýrslu hjá lögreglu kom fram að vitnið hefði heyrt stunur og kynlífshljóð frá þeim báðum þar sem hann var hinum megin við þilið og að hann hefði talið að samfarirnar hefðu átt sér stað með samþykki beggja.

12 Í lögregluskýrslu lýsti vitnið C því að brotaþoli hefði verið,,ógeðslega full“ og hún,,rotast“ uppi í rúmi og að hvorugt þeirra hefði verið í standi til að stunda kynlíf. Fyrir héraðsdómi útskýrði hann þennan framburð sinn þannig að brotaþoli hefði ekki sofnað, heldur „verið bara inn og út úr meðvitund“. Í lögregluskýrslunni og fyrir dómi bar vitnið að hann hefði verið mjög ölvaður umrætt kvöld. Samkvæmt þessu er framburður vitnisins nokkuð misvísandi um ástand brotaþola. Þá hefur brotaþoli borið að hún hafi ekki sofnað þegar atburðurinn átti sér stað. Þegar framburður vitnisins um ástand brotaþola er virtur í heild telst hann ekki til þess fallinn að renna stoðum undir sakargiftir á hendur ákærða.

13 Leigubifreiðastjóri er ók ákærða og brotaþola þessa nótt lýsti því í lögregluskýrslu að brotaþoli hefði verið töluvert drukkin en ekki þannig „að hún væri að fara í dauðadá eða eitthvað svoleiðis“. Jafnframt kom fram hjá honum að hún hefði verið ofsakát þegar hún fór út úr bílnum. Framburður leigubílstjórans fyrir héraðsdómi var á sama veg.

14 Svo sem að framan er rakið hefur ákærði eindregið neitað sök og borið á þann veg að brotaþoli hafi samþykkt að hafa við hann kynmök. Þá er lýsing hans á því að hún hafi ekki verið sofandi eða meðvitundarlítil í samræmi við vitnisburð hennar. Niðurstaða matsgerðar um alkóhólmagn í blóði brotaþola bendir heldur ekki til þess að brotaþoli hafi verið rænulaus vegna áfengisneyslu. Eins og áður er rakið lýsti brotaþoli í framburði sínum fyrir héraðsdómi með nokkurri nákvæmni samskiptum hennar og ákærða umrædda nótt. Þá liggur fyrir að skammur tími leið frá því að ákærði og brotaþoli komu á heimili hans þar til brotaþoli hvarf þaðan á brott.

15 Að því virtu sem að framan er rakið eru ekki efni til að líta svo á að framburður brotaþola hafi þá stoð í gögnum málsins eða framburði vitna að hann nægi til þess, gegn eindreginni neitun ákærða og trúverðugum framburði hans, að ákæruvaldið hafi axlað þá sönnunarbyrði, sem á því hvílir samkvæmt 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að sýna fram á að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem saksókn á hendur honum tekur til. Verður hann því sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákæru sem lúta að broti gegn 194. gr. almennra hegningarlaga eins og ákvæðið hljóðaði fyrir breytingu á því með 1. gr. laga nr. 16/2018.

16 Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu brotaþola vísað frá héraðsdómi.

17 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

18 Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu brotaþola, A, er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef lögmanns, fyrir Landsrétti 1.264.800 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, E-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 231.880 krónur.