367/2019

Útdráttur

K var sakfelld fyrir brot í opinberu starfi fyrir að hafa, í starfi sínu sem landamæravörður, ítrekað flett upp tveimur tilgreindum einstaklingum í lögreglukerfinu (LÖKE) og skoðað þar upplýsingar um þau og lögreglumál þeim tengd án þess að uppflettingarnar hafi tengst starfi hennar. Var háttsemin talin varða við 139. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var henni gert að greiða 100.000 króna sekt í ríkissjóð innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dómsins en sæta ella átta daga fangelsi í stað sektarinnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og J-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 15. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 31. janúar 2019 í málinu nr. S[...]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu og um refsingu hennar.

3 Ákærða krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Í málinu er ákærðu gefið að sök brot í opinberu starfi sem landamæravörður með því að hafa á ákveðnu tímabili ítrekað flett upp málum í lögreglukerfinu (LÖKE) sem tengdust A, fyrrum unnusta ákærðu og B, sem ákærða hafði átt í samskiptum við vegna lögreglumáls og skoðað þar upplýsingar um þau og lögreglumál þeim tengd, án þess að uppflettingarnar tengdust starfi hennar sem landamæravörður. Hafi ákærða þannig misnotað stöðu sína með þeim afleiðingum að hallaði á réttindi þeirra. Var háttsemi ákærðu talin varða við 139. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

5 Með dómi Héraðsdóms Reykjaness 30. nóvember 2017 í máli nr. S262/2017 var ákærða sakfelld á grundvelli játningar sinnar. Saksóknari áfrýjaði málinu í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun að fengnu áfrýjunarleyfi. Með dómi Landsréttar 11. maí 2018 í máli nr. 71/2018 var dómur héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný með vísan til þess að játning ákærðu hefði ekki verið skýlaus í skilningi 1. mgr. 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

6 Með hinum áfrýjaða dómi 31. janúar 2019 var ákærða sakfelld fyrir brot það sem henni er gefið að sök og refsing ákveðin 100.000 króna sekt. Þá var henni gert að greiða þóknun verjanda síns vegna meðferðar málsins eftir heimvísun þess til héraðsdóms, en sakarkostnaður skyldi greiðast að öðru leyti úr ríkissjóði.

Niðurstaða

7 Atvik málsins eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærðu og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Í skýrslu sinni fyrir héraðsdómi játaði ákærða að hafa ítrekað flett upp málum í lögreglukerfinu tengdum umræddum aðilum svo sem nánar er lýst í ákæru. Hún hefur á hinn bóginn neitað því að hafa með því aflað sér eða öðrum ávinnings eða hallað á réttindi A og B.

8 Sú háttsemi ákærðu, sem hún hefur játað, er í ákæru talin varða við 139. gr. almennra hegningarlaga. Þar segir að hafi opinber starfsmaður, í öðrum tilfellum en annars er lýst í ákvæðum XIV. kafla laganna, misnotað stöðu sína sér eða öðrum til ávinnings eða til þess að gera nokkuð það, sem hallar réttindum einstakra manna eða hins opinbera, varði það sektum eða fangelsi allt að tveimur árum.

9 Í XIV. kafla almennra hegningarlaga eru ákvæði um brot í opinberu starfi. Lúta ákvæðin að þeim tilfellum þegar opinber starfsmaður misnotar aðstöðu sína með saknæmum hætti. Ákvæði 139. gr. almennra hegningarlaga lýsir broti þar sem verknaðaraðferðin felst í því að sá sem gegnir opinberu starfi misnotar þá aðstöðu sína sér eða öðrum til ávinnings eða hallar með misnotkuninni réttindum annarra. Af orðalaginu verður ráðið að nægilegt sé að öðru skilyrðinu sé fullnægt til að brot teljist fullframið.

10 Ákærða gegndi opinberu starfi sem landamæravörður og hafði vegna þess aðgang að lögreglukerfinu (LÖKE) við starf sitt. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi staðfesti ákærða fyrir dóminum að við upphaf starfa hennar sem landamæravörður hefðu henni verið kynntar reglur um aðgang og notkun landskerfa lögreglu. Í málinu liggur einnig fyrir skrifleg yfirlýsing ákærðu um að hún hafi kynnt sér þessar reglur. Í yfirlýsingunni er áréttað að notendum sé óheimilt að gera fyrirspurnir um mál eða einstaklinga sem tengjast ekki málum sem þeir vinna við eða þurfa ekki á að halda í þágu starfa sinna. Þá kemur fram að starfsmaður sem geri fyrirspurn í landskerfi lögreglunnar geti búist við því að verða síðar spurður um ástæður fyrirspurnar. Þá er og áréttað að óheimilt sé að nýta upplýsingar úr landskerfunum í eigin þágu.

11 Ákærða hefur játað að hafa gert fyrirspurnir í lögreglukerfinu um nánar tilgreinda einstaklinga án þess að það hafi tengst starfi hennar. Með því braut hún gegn skilmálum sem voru settir fyrir aðgengi hennar að kerfinu og hún hafði kynnt sér og fallist á við upphaf starfa sinna. Misnotaði hún með því aðstöðu sína sem landamæravörður.

12 Krafa ákærðu um sýknu er aðallega á því byggð að hún hafi ekki hallað réttindum þeirra einstaklinga sem um ræðir. Í verknaðarlýsingu í ákæru er ekki á því byggt að ákærða eða aðrir hafi haft ávinning af misnotkuninni í skilningi 139. gr. almennra hegningarlaga.

13 Skilmálar þeir sem ákærða gekkst undir við upphaf starfa hennar miða meðal annars að því að vernda friðhelgi einkalífs þeirra sem skráðir eru í kerfið, en um er að ræða mikilvæg réttindi einstaklinga sem meðal annars eru varin í 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem lögfestur var með lögum nr. 62/1994. Með því að afla sér upplýsinga um fyrrgreinda einstaklinga án þess að það tengdist starfi hennar sem landamæravörður hallaði hún réttindum þeirra til friðhelgi einkalífs án þess að lögmætar ástæður stæðu til þess. Skiptir þá ekki máli þótt ekki liggi fyrir í málinu að hún hafi miðlað þeim til annarra eða nýtt sér á annan hátt. Að þessu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærðu og um refsingu.

14 Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað. Um kostnað af rekstri málsins fyrir Landsrétti fer sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærða, K-kvk-nf V-kvk-nf G-kvk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 628.124 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 496.000 krónur.