808/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var fjárnám sem S gerði í eignarhlut A í fasteign til tryggingar kröfu um vangreidd opinber gjöld B, fyrrum eiginmanns A, vegna gjaldáranna 2011- 2013 á grundvelli lögbundinnar ábyrgðar maka samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, en hjónabandi A og B lauk með skilnaði árið 2013. Í málinu lá fyrir að opinber gjöld B vegna gjaldáranna 2011- 2017 hefðu verið endurákvörðuð í kjölfar skattrannsóknar og var fjármunum sem gert var fjárnám í hjá B sjálfum ráðstafað á þann hátt að ekkert var greitt inn á skattskuld hans vegna gjaldáranna 2011 og 2012 og eingöngu að hluta vegna gjaldársins 2013. Í úrskurði Landsréttar var fallist á með A að ekki hefði verið tekin afstaða til málsástæðu A sem laut að því að framangreind ráðstöfun S á greiðslum B hefði ekki fylgt fyrirmælum 2. gr. reglna nr. 797/2016 um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda. Var hinn kærði úrskurður því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs flutnings og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. nóvember 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 6. desember 2023. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. nóvember 2023 í málinu nr. Y- [...]/2023 þar sem staðfest var fjárnám sem varnaraðili gerði í eignarhlut sóknaraðila í fasteigninni [...] í [...] 26. maí 2023 fyrir kröfu um opinber gjöld að fjárhæð 137.955.830 krónur. Kæruheimild erí 3. mgr. 95. gr. laga nr.9 0 /1989 um aðför.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju. Til vara er þess krafist að framangreind fjárnámsgerð verði felld úr gildi. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Í málinu er ágreiningur um gildi fjárnáms sem varnaraðili gerði í fasteign sóknaraðila 26. maí 2023 til tryggingar kröfu um vangreidd opinber gjöld fyrrum eiginmanns hennar, B, vegna gjaldáranna 2011, 2012 og 2013 á grundvelli lögbundinnar ábyrgðar maka samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Kemur þar fram að hjón og samskattað sambúðarfólk beri óskipta ábyrgð á greiðslu skatta sem á þau eru lagðir og geti innheimtumaður gengið að hvoru um sig til greiðslu á sköttum beggja.

Af forsögu ákvæðisins er ljóst að hjón og samskattað sambúðarfólk bera í formi sjálfskuldarábyrgðar gagnkvæma ábyrgð á sköttum hvors annars og hefur það ýmist verið orðað með þeim hætti að um ábyrgð á skattgjöldum, skattgreiðslum eða sköttum sé að ræða. Í málinu er ekki deilt um ábyrgð sóknaraðila á þessum grunni. Aðila greinir á hinn bóginn á um þýðingu reglna nr. 797/2016 um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda við innheimtu ábyrgðarkröfunnar.

5

Samkvæmt 1. gr. reglnanna er markmið þeirra að kveða með skýrum hætti á um greiðsluforgang og skuldajöfnun skatta og gjalda. Í 1. mgr. 2. gr. þeirra segir að þegar um er að ræða gjaldfallna skatta og gjaldfallin gjöld í tilteknum gjaldflokki skuli greiðsla frá gjaldanda, sem aðeins nægir fyrir hluta af heildarskuld, alltaf ganga fyrst upp í elsta ár eða tímabil. Forgangurinn skuli vera þannig að fyrst greiðist kostnaður, síðan höfuðstóll, álag og loks vextir. Í 2. mgr. sömu greinar er mælt fyrir um undantekningar frá meginreglu 1. mgr. Í b-lið hennar segir að ef gjaldandi tilgreinir sérstaklega hvaða ár eða tímabil hann ætlar að greiða skuli farið að óskum hans, að því tilskildu að hann greiði kostnað af kröfu viðkomandi tímabils fyrst, þá höfuðstól, álag og loks áfallna vexti.

6

Með úrskurði ríkisskattstjóra 2. desember 2021 voru opinber gjöld B vegna gjaldáranna 2011 til og með 2017 endurákvörðuð í kjölfar skattrannsóknar. Nam hækkun þeirra vegna gjaldáranna 2014 til 2017 314.938.941 krónu og 172.990.431 krónu vegna gjaldáranna 2011 til 2013. Með bréfi til varnaraðila 27. janúar 2022 krafðist B þess að 254.990.324 krónum af kyrrsettum fjármunum hans yrði ráðstafað til að greiða skattskuld hans vegna gjaldáranna 2011, 2012, 2013 og 2014. Á síðari stigum byggði hann þessa kröfu sína á reglum nr. 797/2016 og af hálfu sóknaraðila hefur málsvörn hennar gegn innheimtuaðgerðum varnaraðila ávallt verið reist á þeim.

Á þetta hefur varnaraðili ekki fallist og haldið sig við þá afstöðu sína að þær skattkröfur sem sóknaraðili beri ábyrgð á samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 90/2003 eigi ekki að sæta greiðsluforgangi á grundvelli reglnanna. Sú afstaða hans fái nú stoð í úrskurði Landsréttar 20. janúar 2023 í máli nr. 754/2022 sem niðurstaða héraðsdóms samkvæmt hinum kærða úrskurði hafi verið reist á.

7

Í samræmi við framangreinda afstöðu varnaraðila var fjármunum sem gert var fjárnám í hjá B 17. mars 2022 ráðstafað á þann hátt á tímabilinu 15. til 30. mars 2023 að ekkert var greitt inn á skattskuld hans vegna gjaldáranna 2011 og 2012 og eingöngu að hluta vegna gjaldársins 2013. Greiðslan sem um ræðir nam 295.558.846 krónum.

8

Ómerkingarkröfu sína byggir sóknaraðila á því að héraðsdómari hafi ekki tekið afstöðu til málsástæðu sem hún hafði uppi í héraði og laut að réttmæti ráðstöfunar varnaraðila á framangreindum greiðslum B í mars 2023. Hvað þetta varðar er nánar tiltekið vísað til þess að undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi hafi legið fyrir hvernig greiðslunum var ráðstafað og að þar hafi ekki verið fylgt fyrirmælum 2. gr. reglna nr. 797/2016. Sóknaraðili hafi verulega hagsmuni af því að tekin verði afstaða til kröfu hennar í málinu í ljósi þessara atvika.

9

Í hinum kærða úrskurði er með tilliti til reglna nr. 797/2016 vísað til fyrrnefnds úrskurðar Landsréttar í máli nr. 754/2022 og þess að þar komi skýrt fram að þær taki samkvæmt efni sínu til ráðstöfunar greiðslna sem inntar hafi verið af hendi til lúkningar þeim opinberu gjöldum sem þar eru tilgreind en mæli ekki fyrir um forgangsröðun skattkrafna þegar innheimtumaður krefst tryggingarráðstafana.

Reglurnar hefðu því ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins. Með vísan til þessa var því hafnað samkvæmt hinum kærða úrskurði að reglurnar ættu við í máli þessu.

10

Samkvæmt framansögðu liggur nú fyrir tiltekin ráðstöfun af hálfu varnaraðila á greiðslu skatta sem sóknaraðili telur að sé í andstöðu við fyrirmæli reglnanna. Er aðstaðan í því máli sem hér er til úrlausnar því með öðrum hætti en í áðurnefndu landsréttarmáli. Þá er á það fallist með sóknaraðila að í hinum kærða úrskurði sé ekki tekin afstaða til málsástæðu hennar sem að þessu laut.

11

Í 92. gr. laga nr. 90/1989 felst heimild til að bera undir héraðsdómara öll atriði, er varða aðfarargerð sem lokið er, þar á meðal efnislegt réttmæti kröfu gerðarbeiðanda, enda hafi dómstóll ekki áður tekið afstöðu til þess, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 7. september 2016 í máli nr. 455/2016. Átti sóknaraðili því skýlausan rétt til þess að fá úrlausn héraðsdóms um réttmæti þeirrar kröfu sem fjárnámið 26. maí 2023 tók til.

12

Samkvæmt f-lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála ber í dómi að taka rökstudda afstöðu til kröfugerðar aðila og málsástæðna fyrir þeim. Á það einnig við um úrskurði af því tagi sem hér um ræðir, sbr. 4. mgr. 112. gr. sömu laga og 94. gr. laga nr. 90/1989. Þar sem engin afstaða var tekin til framangreindrar málsástæðu sóknaraðila í héraði verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

13

Rétt er að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Landrétti.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

Kærumálskostnaður fellur niður.