428/2019

Útdráttur

X og Y voru sakfelld fyrir brot gegn A, dóttur Y og stjúpdóttur X. Var háttsemi þeirra talin varða við 1. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr., 1. mgr. 210. gr. a og 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk þess sem Y var sakfelld fyrir áfengislagabrot. Þá var Y jafnframt sakfelld fyrir blygðunarsemisbrot gagnvart B, sbr. 209. gr. laga nr. 19/1940. X var einnig sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 210. gr. a laga nr. 19/1940 með því að hafa haft í vörslum sínum myndskeið og teikni og ljósmyndir sem sýndu börn á kynferðislegan hátt, auk þess sem hann var sakfelldur fyrir brot gegn vopnalögum. Í málinu var X einnig ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b með því að hafa beitt börnin B og C ofbeldi. Með dómi héraðsdóms hafði X verið sakfelldur fyrir þá háttsemi en háttsemin heimfærð undir 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í dómi Landsréttar kom fram að gegn neitun ákærða og að teknu tilliti til vitnisburða hefðu ekki verið færðar sönnur fyrir því að háttsemi hans hefði verið af þeim toga sem í fyrrgreindu ákvæði fælist og var X því sýknaður af þeim sakargiftum. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til 1., 2., 3. og 7. töluliðar 1. mgr., 2. og 3. mgr. 70. gr. og aliðar 195. gr. laga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í sex ár og refsing Y ákveðin fangelsi í fimm ár. Þá var ákærðu gert að greiða A óskipt 2.500.000 krónur í miskabætur, auk þess sem Y var gert að greiða B 400.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf landsréttardómari og B-kvk-nf T-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingar ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms […] í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu, en að refsing þeirra verði þyngd.

3 Ákærði X krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara vægustu refsingar sem lög leyfa vegna ákæruatriða í kafla I í ákæru 1. október 2018 og sýknu af öðrum sakargiftum samkvæmt henni og ákæru 23. sama mánaðar, en að því frágengnu vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfum brotaþola verði vísað frá dómi, en til vara að þær verði lækkaðar.

4 Ákærða Y krefst aðallega ómerkingar hins áfrýjaða dóms, til vara að hún verði sýknuð af sakargiftum um nauðgun og framleiðslu á myndefni samkvæmt I. kafla fyrri ákærunnar og kynferðisbrot gegn barni og brot í nánu sambandi samkvæmt II. kafla hennar, en að því frágengnu að refsing hennar verði milduð. Þá krefst hún þess að einkaréttarkrafa A sæti lækkun og að kröfu B verði vísað frá dómi, en til vara að hún sæti lækkun.

5 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærðu verði óskipt gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. júlí 2018 til 25. nóvember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hún staðfestingar ákvæðis hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta.

6 Brotaþoli, B, krefst þess að ákærðu verði óskipt gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 2.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 11. júlí 2018 til 25. nóvember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst B staðfestingar ákvæðis hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta.

7 Brotaþoli, C, krefst þess að ákærðu verði óskipt gert að greiða C miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 11. júlí 2018 til 25. nóvember sama ár, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst C staðfestingar hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta.

Málsatvik

8 Héraðssaksóknari höfðaði mál þetta upphaflega með ákæru 1. október 2018. Með henni eru ákærðu meðal annars sótt til saka fyrir kynferðisbrot og stórfellt brot í nánu sambandi […] 2018 gagnvart dóttur ákærðu Y og stjúpdóttur ákærða X, A. Stúlkan var þá 12 ára gömul. Er háttsemi ákærðu hvað þessar sakargiftir varðar lýst á þann veg í I. kafla ákærunnar að þau hafi í félagi nauðgað stúlkunni „með því að beita hana ofbeldi og ólögmætri nauðung, auk þess að taka hreyfi og ljósmyndir af brotunum og þannig framleitt myndefni sem sýndi barnið á kynferðislegan hátt, og ógnuðu ákærðu með háttseminni heilsu og velferð stúlkunnar á alvarlegan hátt“. Nánari verknaðarlýsing er þessu næst sett fram í fimm liðum og er hún svohljóðandi: […]. Er þessi háttsemi ákærðu talin varða við 1. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr., 1. mgr. 210. gr. a og 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá taka sakargiftir samkvæmt þessum ákærukafla til þess að ákærða Y hafi meðan á framangreindum brotum stóð veitt brotaþola áfengi og með því brotið gegn 18. gr., sbr. 27. gr. áfengislaga nr. 75/1998.

9 Í II. kafla ákærunnar er ákærðu gefið að sök kynferðisbrot gegn barni og brot í nánu sambandi með því að hafa framið þau brot sem lýst er í 1. og 2. lið í I. kafla hennar að […], B, sem þá var […] ára, [viðstöddu] og að B hafi horft á brotin gegn systur sinni. Með þessu hafi ákærðu sært blygðunarsemi [B] og ógnað á alvarlegan hátt velferð [B]. Er þessi háttsemi heimfærð í ákæru til 209. gr. og 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga.

10 Að öðru leyti snúa sakargiftir í málinu að ákærða einum. Er honum gefið að sök í III. kafla framangreindrar ákæru og í ákæru héraðssaksóknara 23. október 2018 að hafa svo sem nánar er lýst í héraðsdómi haft í vörslum sínum myndskeið og teikni og ljósmyndir sem sýna börn á kynferðislegan hátt. Hann hafi með þessu brotið gegn 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga. Þá er ákærði í IV. kafla fyrri ákærunnar sóttur til saka fyrir brot gegn vopnalögum nr. 16/1998 og í V. kafla hennar fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga með því að hafa ítrekað rassskellt […], B, og […], C, á beran rassinn.

11 Fyrir héraðsdómi byggðu ákærðu varnir sínar aðallega á því að ekki væru efni til að sakfella þau fyrir brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga þar sem þau hefðu ekki beitt A ofbeldi og ólögmætri nauðung í umrætt sinn.

12 Með hinum áfrýjaða dómi var öllum vörnum ákærðu hafnað og þau sakfelld fyrir þá háttsemi sem þeim er gefin að sök í málinu. Var um sakfellingu fyrir brot samkvæmt I. kafla ákæru 1. október 2018 einkum stuðst við myndefni sem þar er getið um og sakargiftir lúta meðal annars að en að auki var um nánari atvik litið til vitnisburðar brotaþola. Þá var það niðurstaða héraðsdóms að brot ákærðu væru réttilega heimfærð til refsiákvæða í ákærum, þó með þeim undantekningum að brot samkvæmt II. kafla sömu ákæru var eingöngu talið varða við 209. gr. almennra hegningarlaga og brot samkvæmt V. kafla hennar var heimfært til 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Unir ákæruvaldið þeirri niðurstöðu. Að auki er þess að geta að undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi leiðrétti ákæruvaldið heimfærslu á broti ákærða samkvæmt ákærulið IV.2 og tók sakfelling mið af því.

13 Atvikum málsins er nægilega lýst í hinum áfrýjaða dómi og þar er með skilmerkilegum og viðhlítandi hætti rakinn framburður ákærðu og vitna. Þá er jafnframt gerð ítarleg grein fyrir niðurstöðum rannsókna á geðheilbrigði ákærðu, skýrslu […] um andlega hagi brotaþolans A og vottorði […] um meðferð sem hún hefur gengist undir í Barnahúsi.

Niðurstaða

14 Ákærðu krefjast ómerkingar hins áfrýjaða dóms á þeirri forsendu að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður samkvæmt 4. mgr. 3. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála þar sem málið sé mjög umfangsmikið og flókið, sakargiftir alvarlegar og mikið muni reyna á mat á huglægum þáttum og sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi. Framangreint ákvæði réttarfarslaga felur í sér heimild en ekki skyldu til að þrír héraðsdómarar skipi dóm í máli og ræðst nauðsyn þess af aðstæðum hverju sinni. Ákvæðinu var breytt í núverandi horf með 32. gr. laga nr. 49/2016. Kemur fram í athugasemdum við greinina í frumvarpi til laganna að gert sé ráð fyrir að þessari heimild verði aðeins beitt í undantekningartilvikum og þá einkum ef ætla má að sönnunarmat verði vandasamt. Sú staða er ekki uppi í málinu og ekki verður talið að fyrir hendi séu önnur atvik eða aðstæður sem leiði til þess að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður. Þá gerir ákærða Y kröfu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á þeim grundvelli að héraðsdómari hafi með þeirri niðurstöðu sinni, að ákærðu hafi misnotað sér yfirburðastöðu sína gagnvart brotaþola, sakfellt þau fyrir aðra hegðun en þá sem í ákæru greinir. Engin efni eru til að fallast á þetta enda er verknaði ákærðu lýst á þann hátt í ákærunni að þau hafi beitt ofbeldi og ólögmætri nauðung í háttsemi sinni gagnvart brotaþola. Loks standa engin rök til þess að héraðsdómur verði ómerktur sökum þess hvernig leyst var úr sakargiftum á hendur ákærðu Y samkvæmt II. kafla ákæru 1. október 2018, en í rökstuðningi fyrir ómerkingarkröfu í greinargerð hennar til Landsréttar er að þessu vikið. Nægir í þeim efnum að vísa til þess að andstætt því sem ákærða heldur fram verður ekki annað séð en að sakfelling fyrir umrædda háttsemi rúmist innan verknaðarlýsingar ákærunnar miðað við þann skilning sem ákærða telur rétt að leggja í hana. Samkvæmt þessu verður ekki fallist á aðalkröfu ákærðu.

I. kafli ákæru 1. október 2018

15 Sakargiftir samkvæmt I. kafla ákæru 1. október 2018 taka til atvika, sem ganga má út frá að hafi átt sér stað að […] á […]. Er sú sérstaka staða uppi í málinu að fyrir liggja upptökur í hljóði og mynd sem verknaðarlýsing í þessum kafla ákærunnar er að mestu reist á.

16 Í greinargerð ákærða X til Landsréttar segir að myndskeiðin, sem tekin voru upp á myndavél í eigu hans, sýni það sem fram fór og að atvik séu að mestu óumdeild. Á hinn bóginn sé ágreiningur um hvaða skilning eigi að leggja í það sem fyrir augu ber. Er með þessu vísað til þess að ákærði hafi allt frá upphafi neitað að hafa beitt brotaþola ofbeldi og nauðung eða þvingað hana til einhvers, enda hafi hún tekið þátt í því sem fram fór af fúsum og frjálsum vilja […]. Upptakan leiði þetta í ljós. Engu að síður kjósi ákæruvaldið að setja fram verknaðarlýsingu í ákæru sem feli í sér mikla einföldun á atvikum og aðstæðum og gangi út á að gera brot ákærða mun alvarlegri en efni standi til. Af hálfu ákærðu Y hefur sömu sjónarmiðum verið teflt fram hvað þátt hennar í brotunum varðar. Verði brot þeirra gagnvart A samkvæmt þessu ekki felld undir ákvæði 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

17 Með framangreindu myndefni og hljóðupptöku við það hefur með óyggjandi hætti verið leitt í ljós að ákærðu brutu gegn stúlkunni. Er þannig sannað að ákærði X hafi haft við hana samræði og önnur kynferðismök svo sem greinir í liðum 2, 4 og 5 og að ákærða Y hafi […]. Einnig að ákærðu hafi […]. Með þessari háttsemi sinni gerðust ákærðu sek um brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga. Þegar sú háttsemi ákærðu sem gerð er grein fyrir í ákæruliðum 4 og 5 er virt heildstætt verður á það fallist með ákæruvaldinu að ákærðu hafi í félagi brotið gegn stúlkunni. Er þá sérstaklega til þess að líta að enda þótt ákærða hafi að takmörkuðu leyti verið beinn gerandi í þessum brotum er fjarri lagi að þáttur hennar í þeim verði talinn svo veigalítill að litið verði á hann sem hlutdeild í brotum ákærða.

18 Svo sem fram er komið hafnaði héraðsdómur framangreindri málsvörn ákærðu. Var því slegið föstu að í háttsemi ákærðu gagnvart brotaþola hefði falist ofbeldi og ólögmæt nauðung og að þau hefðu því gerst sek um nauðgun samkvæmt 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

19 Í ákvæðinu sagði á þeim tíma er atvik urðu að hver sem hefði samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerðist sekur um nauðgun. Breyting sem gerð var á ákvæðinu með 1. gr. laga nr. 16/2018 hefur ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins, sbr. 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, en þau öðluðust gildi 5. apríl 2018.

20 Með lögum nr. 61/2007 voru gerðar töluverðar breytingar á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga og tóku þær meðal annars til 194. gr. þeirra. Í athugasemdum með frumvarpi til laganna segir svo um áformaða breytingu á ákvæðinu: „[Er] það vilji löggjafans, ef frumvarp þetta nær fram að ganga, að sjónarmiðið um tillit til ungs aldurs þolanda verði haft að leiðarljósi við skýringu ákvæðisins. Kynmök fullorðins manns við barn eru slík misnotkun á yfirburðaaðstöðu hans gagnvart barninu að í því felst ofbeldi, hótun og misneyting, þótt það teldist það e.t.v. ekki ef þolandinn væri fullorðinn. Hafi fullorðinn maður kynmök við barn ætti að ákæra bæði fyrir nauðgun og kynferðisbrot gegn barni. Ekki er rétt að binda slíka framkvæmd við ákveðin aldursmörk (t.d. 14 ára, sbr. 202. gr. laganna), en ljóst er að hún á alltaf við ef ung börn eiga í hlut. Slík framkvæmd yrði til þess að styrkja réttarvernd barna gegn kynferðislegum árásum.“ Frumvarpið tók þeirri breytingu í meðförum Alþingis að við verknaðarlýsingu 194. gr., sem samkvæmt upphaflegu frumvarpi fól í sér áskilnað um að beitt væri ofbeldi eða hótunum, var bætt orðunum „eða annars konar ólögmætri nauðung“. Kemur fram í lögskýringargögnum að með þessu sé tryggt að sú háttsemi að nota sér aðstöðumun sé refsiverð samkvæmt ákvæðinu. Var frumvarpið samþykkt þannig breytt. Frá gildistöku laga nr. 61/2007 hafa gengið nokkrir dómar í Hæstarétti þar sem sakfellt hefur verið fyrir brot gegn 194. gr. almennra hegningarlaga á þeim grundvelli einum að annars konar ólögmætri nauðung hafi verið beitt og hafa aðstæður þá oftast verið með þeim hætti að ákærði notfærði sér yfirburðastöðu sína vegna aldurs eða þroskamunar.

21[…].

22 Með vísan til þess sem að framan er rakið og að virtum þeim aðstæðum sem að öðru leyti voru fyrir hendi þegar framangreind brot og brot ákærða X samkvæmt 2. ákærulið voru framin verður því slegið föstu að ákærðu hafi notfært sér yfirburðastöðu sína gagnvart stúlkunni til að brjóta gegn henni með þeim hætti sem lýst hefur verið og með því gerst sek um háttsemi sem varðar við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. Styður vitnisburður brotaþola þessa niðurstöðu en ræður þó ekki úrslitum um hana. Þá er í ljósi málsvarnar ákærðu til þess að líta að enda þótt […] fær það með engu móti haggað þessari heimfærslu á háttsemi ákærðu til refsiákvæða.

23 Myndefni og hljóðupptökur, sem áður er vísað til, veita fulla sönnun fyrir því að ákærða Y hafi gerst sek um þá háttsemi sem lýst er í lið 1. Þá styðst verknaðarlýsing í lið 3 við þessi sömu gögn. Verður því niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu fyrir þessar sakargiftir staðfest. Var um að ræða mjög meiðandi kynferðislega háttsemi sem heimfærð verður til 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga.

24 Af fyrirliggjandi myndskeiðum verður ráðið að ákærði hafi aðallega haft upptöku með höndum en einnig að ákærða hafi komið þar við sögu, […] eins og fram kemur í verknaðarlýsingu ákæru. Samkvæmt þessu og enda þótt þátttaka ákærðu Y í þessari háttsemi hafi verið óveruleg og ákærði hafi átt allt frumkvæði að henni verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu þeirra og heimfærslu brotsins til 1. mgr. 210. gr. a almennra hegningarlaga.

25 Ákærða hefur játað að hafa veitt A áfengi svo sem henni er gefið að sök í lið 6 og telst það brot hennar sannað. Þá er það réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru.

26 Saksókn á hendur ákærðu samkvæmt I. kafla ákæru tekur að auki til þess að þau hafi með þeirri háttsemi sem þar er lýst gerst sek um stórfellt brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Samkvæmt greininni skal hver sem endurtekið eða á alvarlegan hátt ógnar lífi, heilsu eða velferð niðja síns eða niðja maka síns eða sambúðaraðila með ofbeldi, hótunum, frelsissviptingu, nauðung eða á annan hátt sæta fangelsi allt að sex árum. Þá segir í 2. mgr. greinarinnar að ef brot er stórfellt geti það varðað fangelsi allt að 16 árum og að við mat á grófleika verknaðar beri meðal annars að líta til þess hvort brot hafi verið framið á sérstaklega meiðandi hátt eða hvort gerandi hafi misnotað freklega yfirburðastöðu sína gagnvart þolanda. Ákvæðið var tekið upp í almenn hegningarlög með 4. gr. laga nr. 23/2016. Í athugasemdum við frumvarp til laganna kemur fram að gert sé ráð fyrir því að ákvæðinu verði að meginstefnu beitt einu og sér og ekki samhliða öðrum refsiákvæðum hegningarlaga. Þó sé ekki útilokað að því verði beitt samhliða ákvæðum sem mæla fyrir um hærri refsimörk eða varða kynferðisbrot, svo sem 194. gr. almennra hegningarlaga, enda innihaldi slík ákvæði jafnan efnisþætti sem hið nýja efnisákvæði nái ekki fyllilega utan um þótt efnislegt inntak þeirra skarist að nokkru leyti.

27 Með vísan til þeirra atvika sem sönnur hafa verið færðar fyrir og getið hefur verið um hér að framan verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ákærðu hafi með háttsemi sinni gerst sek um stórfellt brot gegn 218. gr. b almennra hegningarlaga, sem eins og hér háttar til og í ljósi athugasemda við ákvæðið í lögskýringargögnum verður beitt samhliða 1. mgr. 194. gr. laganna.

II. kafli ákæru 1. október 2018

28 Sakargiftir samkvæmt þessum kafla ákæru tengjast svo sem fram er komið þeim brotum samkvæmt liðum 1 og 2 í I. kafla hennar sem ákærðu hafa verið sakfelld fyrir. Með þeim gögnum sem sakfelling ákærðu Y fyrir fyrra ákæruatriðið var reist á telst fram komin sönnun sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008, um að […], B, hafi verið [viðstatt] þegar það brot var framið og verið sjónarvottur að því. [B] var þá […] ára. Verður með vísan til þessa staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ákærða hafi gerst sek um blygðunarsemisbrot gagnvart [B] og heimfærslu þess til refsiákvæðis. Af upptökum sem liggja fyrir og sýna brot ákærða samkvæmt 2. lið í framangreindum ákærukafla verður á hinn bóginn ekki ráðið að [B] hafi þá verið […] og ákærði og brotaþoli A eða að [B] hafi þrátt fyrir það getað séð það sem þar fór fram. Þá er ekkert annað komið fram sem rennir viðhlítandi stoðum undir sakargiftir á hendur ákærða að þessu leyti. Verður hann því sýknaður af þeim.

III. og IV. kafli ákæru 1. október 2018 og ákæra 23. sama mánaðar

29 Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða X samkvæmt III. og IV. kafla ákæru 1. október 2018 og ákæru 23. sama mánaðar og heimfærslu þeirra brota hans til refsiákvæða.

V. kafli ákæru 1. október 2018

30 Í þessum þætti málsins er til endurskoðunar sú niðurstaða héraðsdóms að ákærði X hafi brotið gegn 98. gr. barnaverndarlaga með þeirri háttsemi, sem í ákæru er lýst á þann veg að hann hafi á tilgreindu tímabili rassskellt […] B og C á beran rassinn og þannig ógnað heilsu og velferð þeirra. Samkvæmt ákvæðinu er það refsivert ef þeir sem hafa barn í sinni umsjá misþyrma því andlega eða líkamlega, misbjóða því kynferðislega eða á annan hátt, vanrækja það andlega eða líkamlega þannig að lífi eða heilsu þess sé hætta búin. Er refsinæmi þeirrar háttsemi sem í ákvæðinu greinir þannig háð því að gerðir hins brotlega leiði til þess að lífi eða heilsu barns sé hætta búin. Gegn neitun ákærða og að teknu tilliti til vitnisburða sem raktir eru í hinum áfrýjaða dómi hafa í öllu falli ekki verið færðar sönnur fyrir því að háttsemi hans, sem þessi ákærukafli tekur til, hafi verið af þeim toga sem í ákvæðinu felst, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 22. janúar 2009 í máli nr. 506/2008. Verður ákærði því sýknaður af sakargiftum að þessu leyti. Ákvörðun refsingar og fleira

31 Ákærðu, sem ekki hefur áður verið gerð refsing, eru með dómi þessum sakfelld fyrir alvarleg kynferðisbrot gagnvart dóttur ákærðu Y og stjúpdóttur ákærða X en stúlkan var þá 12 ára. Eru brot þeirra samkvæmt liðum 4 og 5 í I. kafla ákæru 1. október 2018 sérstaklega gróf og ófyrirleitin. Þá hefur ákærða jafnframt verið fundin sek um kynferðisbrot gegn [B] og brot gegn áfengislögum og sakfelling ákærða samkvæmt öðrum köflum ákærunnar og ákæru 18. október 2018 tekur einnig til vopnalagabrots og þess að hann hafði í vörslum sínum myndefni sem sýnir börn á kynferðislegan hátt. Auk þessa og þeirra sjónarmiða um refsiákvörðun sem vísað er til í forsendum héraðsdóms er til þess að líta að ákærði hefur leitast við að varpa ábyrgð á brotum sínum gagnvart A yfir á stúlkuna og haldið því fram að hann hafi verið fórnarlamb aðstæðna. Samkvæmt þessu en einnig með hliðsjón af dómaframkvæmd, 77. gr., 3. tölulið 1. mgr. 70. gr., 2. mgr. sömu greinar og alið 195. gr. almennra hegningarlaga verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um refsingu ákærðu. Til frádráttar refsingu kemur gæsluvarðhaldsvist þeirra svo sem í dómsorði greinir.

32 Einkaréttarkröfuhafar eru […] ólögráða sökum æsku. Á grundvelli 1. mgr. 32. gr. barnaverndarlaga fer […] nú með lögráð þeirra og þar með fyrirsvar vegna bótakrafna.

33 Ákærði X hefur krafist frávísunar á bótakröfu A á þeim grunni að hún komist ekki að í málinu. Ástæða þess sé sú að í þinghaldi í málinu 8. mars 2019 hafi réttargæslumaður stúlkunnar lagt fram bréf þar sem sett hefði verið fram ný krafa um bætur henni til handa. Upphafleg bótakrafa, sem tekin hafi verið upp í ákæru, hafi þar með verið afturkölluð. Framhaldsákæra hafi ekki verið gefin út vegna nýju bótakröfunnar og ekki hafi verið leitað samþykkis ákærðu fyrir því að hún kæmist að í málinu. Þar með standi ekki heimildir til þess að dómur verði lagður á kröfuna. Á þetta verður ekki fallist, enda var það í reynd eini tilgangurinn með framangreindu bréfi réttargæslumanns að tilkynna að fyrirsvar vegna bótakröfunnar hefði færst frá […] til […]. Samkvæmt þessu verður frávísunarkröfunni hafnað.

34 Þar sem ákærði hefur verið sýknaður af ákæru um brot gegn […], C, verður einkaréttarkröfu sem höfð hefur verið uppi í málinu fyrir hönd [C] vísað frá héraðsdómi, sbr. 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008.

35 Með héraðsdómi var ákærðu gert að greiða brotaþolanum B óskipt 400.000 krónur í miskabætur. Þá var ákærði X að auki dæmdur til að greiða [B] 200.000 krónur. Ákærði er með dómi þessum sýknaður af þeirri háttsemi sem bótakrafa þessa brotaþola á hendur honum er bundin við. Verður þeim hluta bótakröfu [B] því vísað frá héraðsdómi. Eftir stendur krafa um miskabætur úr hendi ákærðu Y. Er staðfest niðurstaða héraðsdóms um rétt brotaþola til miskabóta og þykja þær hæfilega ákveðnar 400.000 krónur. Um vexti fer svo sem í dómsorði greinir.

36 Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest niðurstaða hans um einkaréttarkröfu A.

37 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku eru staðfest.

38 Þar sem einkaréttarkröfu C á hendur ákærða X er vísað frá héraðsdómi skal þóknun skipaðs réttargæslumanns [C], eins og hún var ákveðin í hinum áfrýjaða dómi, greiðast úr ríkissjóði. Þá verður ákærðu Y einni gert að greiða þóknun skipaðs réttargæslumanns B eins og hún var ákveðin í héraðsdómi. Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru að öðru leyti staðfest.

39 Ákærðu verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Þó greiðist þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, C, úr ríkissjóði þar sem einkaréttarkröfu C er vísað frá dómi, en þóknunin verður ákveðin með virðisaukaskatti eins og fram kemur í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í sex ár. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald hans frá 11. júlí 2018.

Ákærða, Y, sæti fangelsi í fimm ár. Frá refsingunni dregst gæsluvarðhald hennar frá 11. til 30. júlí 2018 og frá 20. september sama ár.

Einkaréttarkröfu brotaþola, C, er vísað frá héraðsdómi.

Einkaréttarkröfu brotaþola, B, á hendur ákærða X er vísað frá héraðsdómi.

Ákærða Y greiði brotaþola, B, 400.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 11. júlí 2018 til 25. nóvember sama ár, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu brotaþola, A, skal vera óraskað.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku skulu vera óröskuð.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð að öðru leyti en því að ákærða Y greiði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, B, eins og hún var ákveðin í héraði og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, C, eins og hún var þar ákveðin, greiðist úr ríkissjóði.

Ákærðu greiði hvort fyrir sitt leyti málsvarnarlaun verjenda sinna fyrir Landsrétti, lögmannanna B-kk-ef H-kk-ef og U-kk-ef A-kk-ef E-kk-ef, 2.108.000 krónur til hvors þeirra. Ákærðu greiði óskipt þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, A, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 186.000 krónur. Ákærða Y greiði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, B, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 186.000 krónur. Ákærðu greiði óskipt 388.432 krónur í annan áfrýjunarkostnað. Áfrýjunarkostnaður að fjárhæð 186.000 krónur, sem er þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola C, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, greiðist úr ríkissjóði.