444/2021

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir tilraun til manndráps og stórfellt brot í nánu sambandi með því að hafa veist að eiginkonu sinni, A, ógnað lífi, heilsu og velferð hennar með því að stappa ítrekað á hægri hlið líkama hennar með þeim afleiðingum að A hlaut mörg rifbrot, mar á lifur, áverkaloftbrjóst, áverka húðbeðs þembu, mar á lunga og áverkafleiðruholsblæðingu. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að hending ein hafi ráðið því að árásin hafi ekki verið lífshættuleg, atlaga X hafi verið ofsafengin og hún hafi falið í sér síendurtekin högg. Af þeim sökum var lagt til grundvallar að X hafi ekki getað dulist að bani gæti hlotist af hinni ofsafengnu atlögu sem hann gerði að A. Var brot hans því talið varða við 211. gr., sbr. 20 gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Á grundvelli verknaðarlýsingar 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga var ákvæðinu beitt samhliða 211. gr., sbr. 20. gr. sömu laga og var X því jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b laganna. Með hliðsjón af 1., 2., 3. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þótti refsing X hæfilega ákveðin fangelsi í sex ár. Þá var X gert að greiða A 2.500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 21. júní 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. maí 2021 í málinu nr. S- [...]/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing hans verði milduð frá hinum áfrýjaða dómi. Þá krefst ákærði þess aðallega að skaða- og miskabótakröfum brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að þær verði lækkaðar.

4

Brotaþoli, A, krefst þess aðallega að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. janúar 2021 til 10. júní 2021 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Auk þess krefst brotaþoli þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda ákærða vegna líkamstjóns sem hún hlaut 31. janúar 2021. Til vara krefst brotaþoli þess að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um ákvörðun miskabóta og viðurkenningu á skaðabótaskyldu ákærða vegna líkamstjóns brotaþola verði staðfest.

5

Fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði ákærða fyrir héraðsdómi sem og af framburði vitnanna B réttarmeinafræðings, C sérfræðilæknis sem og vitnisins D. Eins var spiluð upptaka af framburði brotaþola hjá lögreglu er gerð var á slysadeild sunnudaginn 31. janúar 2021.

6

Ákærði gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Fyrir Landsrétti ítrekaði ákærði þá fullyrðingu sína að hann myndi ekki atvik þeirrar nætur sem umræddi sökum ölvunar og minnisleysis. Hefði ekkert rifjast upp um þessi atvik frá því aðákærði gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Að því er varðaði staðhæfingu ákærða fyrir héraðsdómi um að brotaþoli væri að bera rangar sakir á hann kvaðst ákærði í raun ekkert geta staðhæft um það þar sem hann myndi atvik málsins ekki.

7

Fyrir Landsrétt hefur verið lagt vottorð E geðlæknis 29. janúar 2022 vegna brotaþola. Þar kemur meðal annars fram það álit geðlæknisins að enginn vafi sé á því að brotaþoli hafi fengið alvarlega áfallastreituröskun í kjölfar líkamsárásar sem hún hafi orðið fyrir 31. janúar 2021. Væri hún með dæmigerð einkenni slíkrar röskunar, svo sem endurteknar upplifanir af áfallinu og martraðir sem tengdust atburðinum. Hún hefði sýnt forðunarhegðun og ætti erfitt með að fara á ákveðna staði sem hún tengdi við ofbeldið. Hún hafi verið í afneitun um atburðinn, átt erfitt með að tala um hann og bæl t eða reynt að fela tilfinningar sínar. Hún hafi dregið sig inn í skel sína og ætti erfitt með félagsleg samskipti við aðra. Hún værimjög vör um sig, svæfi illa og værimeð ofvirkni í taugakerfinu sem lýsti sér í óstöðugu skaplyndi, reiðiköstum og einbeitingarskorti. Við þetta bættist stöðugur ótti við að þessir atburðir gætu endurtekið sig.

8

E geðlæknir gaf skýrslu fyrir Landsrétti þar sem hann staðfesti vottorð sitt frá 29. janúar 2022 og greindi frá einstökum þáttum í vottorðinu.

Málsatvik og sönnunarfærsla

9

Árla morguns sunnudaginn 31. janúar 2021 tilkynnti C, sérfræðilæknir á slysa- og bráðadeild Landspítala, lögreglu um komu brotaþola á slysadeild þá um nóttina vegna áverka er brotaþoli hefði hlotið af hálfu eiginmanns síns. Tilkynnti C lögreglu um atvikið sökum þess hversu alvarlegir áverkar konunnar voru. Við eftirgrennslan lögreglu kom í ljós að lögreglu hafði ekki verið tilkynnt um atvikið þá um nóttina. Í viðræðum lögreglu við C þennan morgun kom fram að brotaþoli hefði komið á slysadeildina um klukkan 1.30 um nóttina. Hún hefði verið viðræðuhæf þrátt fyrir að hún hafi verið undir áhrifum áfengis. Hafi starfsfólk slysadeildar talið að lögreglu hafi verið gert viðvart um málið. Brotaþoli hafi komið í fylgd sjúkraflutningamanna en samkvæmt skýrslu þeirra hafi brotaþoli greint þeim frá því að ákærði hafi lamið sig eða sparkað í brjóstkassa hennar hægra megin. Brotaþoli hafi tjáð hjúkrunarfræðingi á slysadeild og lækni að ákærði hafi skyndilega,, misst sig“, ráðist á brotaþola og sparkað í bak hennar.

10

Samkvæmt því er fram kemur í frumskýrslu lögreglu hafi lögreglumenn, eftir samtalið við C, rætt við brotaþola á slysadeildinni. Brotaþoli hafi ekki treyst sér til að ræða við lögreglu en þó tjáð þeim að ákærði hafi ráðist á hana. Væri hann líklega í herbergi nr. [...]á [...]þar sem þau hefðu dvalið. Ákærði var í kjölfar þessa handtekinn í herbergi sínu á [...] klukkan 8.43 þennan morgun. Var ákærði látinn blása í áfengismæli klukkan 8.51 sem gaf til kynna að áfengismagn í blóði hans væri 0,77‰. Í kjölfar vistunar ákærða í fangaklefa var athugað með tilkynningu um sjúkraflutning þessa nótt. Við þá athugun kom í ljós að samkvæmt upplýsingum frá Neyðarlínunni hefði sjúkrabifreið verið send að [...]laust eftir klukkan 1.00 um nóttina en maður konunnar sem var flutt hafi hringt og gert grein fyrir því að kona hans hefði fengið tak í bakið. Þar sem tilkynningin hefði ekki verið alvarlegri hefði lögreglu ekki verið gert viðvart um málið.

11

Lögreglumaður nr. F fór á slysadeild og tók skýrslu af brotaþola þennan morgun. Skýrsluna tók hún upp í hljóði og mynd að gættum ákvæðum 117. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og fylgir upptakan gögnum málsins. Þá liggur endurrit skýrslunnar fyrir en samkvæmt því hófst skýrslutakan klukkan 8.50 þennan morgun. Í upplýsingaskýrslu sem lögreglumaðurinn hefur ritað vegna skýrslutökunnar kemur fram að brotaþoli hafi sjáanlega verið mjög kvalin. Hún hafi ekki getað sagt mikið um málsatvik annað en að ákærði hafi orðið reiður og stappað ítrekað á hægri hlið líkama brotaþola þar sem hún lá á gólfi hjá rúmi við glugga í herbergi sem hún og ákærði hafi dvalið í á [...]. Ekki hafi brotaþoli getað staðhæft hve oft ákærði hafi stappað á líkama hennar. Fyrir héraðsdómi lýsti lögreglumaðurinn því aðspurð að hún hafi metið það svo að brotaþoli hafi verið í skýrsluhæfu ástandi. Brotaþoli hafi verið viðræðuhæf og skilið allar spurningar sem fyrir hana hafi verið lagðar.

12

Á meðal gagna málsins er upplýsingaskýrsla lögreglu þar sem gerð er grein fyrir símtali sem ákærði átti við starfsmann Neyðarlínunnar klukkan 1.04 aðfaranótt sunnudagsins 31. janúar 2021. Hljóðupptaka af þessu samtali fylgir gögnum málsins. Í þessu símtali óskar ákærði eftir sjúkrabifreið að [...] vegna eiginkonu sinnar sem finni til í bakinu. Í símtalinu ræðir ákærði í dágóða stund við starfsmann Neyðarlínunnar og ber samtalið þess merki að starfsmaður Neyðarlínunnar er að reyna að átta sig á því hvers kyns útkallið sé. Í bakgrunni símtalsins heyrist annað veifið í brotaþola og er tekið fram í skýrslunni að svo virðist sem brotaþoli sé mjög kvalin og að hún emji af sársauka. Í samræmivið spurningar starfsmanns Neyðarlínunnar innir ákærði brotaþola eftir því hvort hún sé áttuð á stað og stund og hvar hún finni til. Þá svarar ákærði öðrum spurningum starfsmannsins eins og hversu gömul brotaþoli sé og spurningum varðandi sóttkví í tengslum við COVID- 19. Eins svarar ákærði almennum spurningum starfsmannsins um heilsufarssögu brotaþola. Í eitt skiptið tjáir brotaþoli sig um spurningu starfsmanns Neyðarlínunnar sem beint er til ákærða um sögu varðandi bakverki brotaþola á þann veg að ákærði hafi verið að berja brotaþola. Undir lok símtalsins má greina brotaþola segja að hún sé að deyja og að hún geti ekki andað.

13

Tekið var blóðsýni úr ákærða klukkan 19.21 sunnudaginn 31. janúar 2021. Samkvæmt niðurstöðu Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði 11. febrúar 2021 mældist ekki áfengi í blóði ákærða.

14

G, sérfræðingur á slysa- og bráðadeild Landspítala, ritaði bráðabirgðalæknisvottorð vegna brotaþola 31. janúar 2021. Í þeim hluta vottorðsins er ber yfirskriftina „saga“ kemur fram að brotaþoli hafi greint frá því að hún hafi verið með maka sínum á [...]. Skyndilega hafi runnið æði á makann og hann ráðist á hana, kastað henni í gólfið og bæði slegið og sparkað í hægri hlið búks hennar. Höggin hafi verið fleiri en tíu. Samkvæmt þessu vottorði greindist brotaþoli með rof á lifur á tveimur stöðum en þó hafi ekki verið merki um virka blæðingu eða skemmdir á meginæðum lifrar. Brotaþoli hafi greinst með nokkur rifbrot og loftbrjóst hægra megin. Þá hafi hún greinst með mar á lunga og loft undir húð. Í áliti læknisins er tekið fram að frásögn brotaþola komi heim og saman við áverka er hún hafi greinst með. Um hafi verið að ræða harkalega lífshættulega árás. Mildi sé að ekki hafi blætt úr lifrarrofinu en fólki geti blætt mjög hratt út þegar svo beri við. Þá geti loftbrjóst einnig valdið öndunar- og hjartastoppi þegar það stækki.

15

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir læknisvottorði er C sérfræðilæknir ritaði 15. febrúar 2021 sem og framburði læknisins fyrir dómi. Til viðbótar við það sem fram kemur í héraðsdómi má lesa af læknisvottorðinu að í samantekt og áliti læknisins kemur fram að um alvarlega áverka eftir líkamsárás hafi verið að ræða eða talsvert samfall á lunga, mörg rifbrot og mar á lifur. Áverkar hafi reynst vera stöðugir en hefðu getað verið lífshótandi ef lifraráverki hefði til dæmis rifnað inn í kviðarhol, meira samfall hefði orðið í lunga eða meiri blæðing þar. Að því er framburð læknisins fyrir héraðsdómi varðar er við það að bæta sem rakið er í héraðsdómi að vitnið greindi frá því að áverkar brotaþola hafi getað samrýmst því að sparkað hafi verið endurtekið í brjóstkassa hennar hægra megin. Þá gerði vitnið grein fyrir því að brotaþoli hafi ekki beinlínis verið í lífshættu eins og ástand hennar hafi verið en um hafi verið að ræða áverka sem mögulega hefðu getað verið lífshótandi ef samfallið hefði verið meira, blætt hefði inn á brjóstholið eða æð rifnað þannig að það hefði orðið meiri blæðing inn í brjóstholið eða lifraráverkinn rifnað. Lifrin væri blóðrík og rifnaði auðveldlega. Áverki á lifur þar sem blæddi inn í kvið gæti verið mjög alvarlegur. Síðan væru slagæðar meðfram rifjum sem einnig gætu rifnað og blætt úr við rifbrot. Það væri tilviljun sem réði því hvort áverkar eins og brotaþoli hlaut yrðu lífshættulegir eða ekki. Læknirinn kvaðst hafa skoðað brotaþola umræddan morgun. Brotaþoli hafi fengið verkjalyfið parkódín eftir komu eða um klukkan 2.00 um nóttina og parkódín forte um klukkan 3.00. Síðar um nóttina eða klukkan 4.20 hafi henni verið gefið morfín vegna verkja. Morgunvaktin hafi síðan gefið brotaþola oxy norm. Morfíngjöfin hafi hins vegar ekki gert það að verkum að brotaþoli hafi verið ó hæf til skýrslugjafar.

16

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir réttarlæknisfræðilegri skoðun B-kk-ef sem og skýrslu hans fyrir héraðsdómi. Að því er skýrslu hans fyrir héraðsdómi varðar er þess að gæta að vitnið greindi frá því að þeir áverkar er brotaþoli hafi greinst með væru þess eðlis að þeirra væri að vænta eftir stapp á líkama en stapp gæfi töluvert mikinn kraft og mikinn þunga. Líklegt væri að um fleiri en eitt stapp hefði verið að ræða. Undir áverkastaðnum væru lungun staðsett. Rifbein þar yfir hafi brotnað og mögulega stungist inn í lunga með þeim afleiðingum að lunga féll saman og myndaði loftbil. Það eitt væri alvarlegt ástand. Síðan væri lifrin staðsett undir neðri hluta rifjakassans og væri hún mjög blóðmikið líffæri. Ekki þyrfti mikið að hrófla við henni til að hún rofnaði en þá yrði mikil blæðing. Áverkar brotaþola hafi getað orðið lífshættulegir. Bæði loftbrjóst og mar á lifur væru áverkar sem gætu þróast út í það að vera lífshættulegt ástand, annars vegar í formi öndunarbilunar og hins vegar í formi lífshættulegrar blæðingar inn í kviðinn. Svo virðist sem lifrarhýðið hafi haldið sér en það væri mjög þunnt og rofnaði frekar léttilega. Ef það hefði rofnað hefði orðið blæðing út úr lifrinni og inn í frían kvið. Lifrarvefurinn hafi haldið og mætti ætla að það hafi verið fyrir heppni. Áverkar brotaþola hafi orðið við högg á afmarkaðan stað á bolnum. Áverkastaðurinn hafi verið staðbundinn og verði að ætla að kraftinum eða högginu hafi markvisst verið beitt á brjóstkassann. Aðrar hugsanlegar skýringar sem fælu í sér álíka mikinn kraft væru til dæmis að falla niður hæð, falla niður stiga, lenda í umferðarslysi eða eitthvað viðlíka.

17

Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framburðum sjúkraflutningamanna er fluttu brotaþola á slysadeild. Þar er þess ekki getið að sjúkraflutningamaðurinn H lýsti því við skýrslugjöf hjá lögreglu daginn eftir sjúkraflutninginn að sér hafi fundist ákærði vera áttaður á stað og stund og að hann hafiverið með fulla meðvitund. Hafi vitninu fundist ákærði svolítið ölvaður en annars hafi hann verið nokkuð skýr í kollinum. Á skalanum 1 til 10 hafi ölvunarástand hans sennilega verið á bilinu 6 til 7. Sjúkraflutningamaðurinn I lýsti því hjá lögreglu sama dag og atvik urðu að ákærði hafi verið skýr. Hann hafi verið drukkinn en samt alveg skýr og hafi hann skilið allt sem sjúkraflutningamennirnir hafi sagt við hann. Eins hafi hann svarað öllum spurningum. Hafi hann ekki verið fjarlægur og verið,, alveg á staðnum“ og vitað um stað og stund. Á bilinu 1 til 10 hafi ölvun hans sennilega verið 7,5 til 8.

Niðurstaða

18

Á meðal gagna málsins er hljóðupptaka er áður hefur verið vísað til af samtali ákærða við starfsmann Neyðarlínunnar en samtalið hefst klukkan 1.04 aðfaranótt sunnudagsins 31. janúar 2021. Samtal þetta ber með sér að ákærði hafi verið fyllilega áttaður á stað og stund. Hann svarar spurningum starfsmanns Neyðarlínunnar af yfirvegun og með skýrum hætti og spyr brotaþola spurninga í samræmi við tilmæli starfsmanns Neyðarlínunnar. Hér að framan var gerð grein fyrir framburðum sjúkraflutningamanna er fóru að [...]og fluttu brotaþola á slysadeild. Svo sem þar var lýst mat H ástand ákærða þannig að honum hafi fundist ákærði vera áttaður á stað og stund og að hann hafi verið með fulla meðvitund. Hafi vitninu fundist ákærði svolítið ölvaður en annars hafi hann verið nokkuð skýr í kollinum. Sjúkraflutningamaðurinn I-x-x ástand ákærða einnig þannig að ákærði hafi verið skýr. Hann hafi verið drukkinn en skilið allt sem sjúkraflutningamennirnir hafi sagt við hann. Eins hafi hann svarað öllum spurningum. Ákærði var handtekinn að morgni sunnudagsins 31. janúar 2021 klukkan 8.43. Var ákærði látinn blása í áfengismæli sem gaf tilkynna að áfengismagn í blóði hans væri 0,77‰. Með vísan til símtals ákærða við starfsmann Neyðarlínunnar, samskipta hans við sjúkraflutningamenn, mælingar er fram fór á áfengismagni í útöndunarlofti ákærða og þeirrar niðurstöðu geðheilbrigðisrannsóknar að ekki hafi komið fram læknisfræðilegar skýringar á minnisleysi hans, þykir sá framburður ákærða ótrúverðugur að hann muni enga atburði í tengslum við áverka þá er brotaþoli hlaut umrædda nótt.

19

Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Í 3. mgr. 111. gr. kemur fram að dómari meti hvort skýrsla vitnis hjá lögreglu geti haft sönnunargildi í máli þótt vitnið komi ekki fyrir dóminn ef uppfyllt er það skilyrði að ekki hafi verið kostur á að fá það fyrir dóm við meðferð málsins. Í athugasemdum við framangreint lagaákvæði í frumvarpi til laga nr. 88/2008 kemur fram að í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála hafi sambærilegt ákvæði verið skýrt þannig að það ætti við ef vitni, sem gefið hefði skýrslu hjá lögreglu eða öðrum rannsóknaraðila, væri látið eða annars enginn kostur að ná til þess. Þá segir í athugasemdum við 3. mgr. 111. gr. í frumvarpinu: „Hæstiréttur hefur litið svo á að orðalagið„þess erekki kostur“ geti tekið til þess þegar vitni er svo alvarlega veikt að það gæti stofnað heilsu þess í hættu að koma fyrir dóm til skýrslugjafar [...]. Einnig gæti orðalagið átt við það ef vitni væri horfið og ekki væri vitað hvar það væri niður komið eða það neitaði að gefa skýrslu fyrir dómi skv. 117. gr. frumvarpsins. Framburður vitnis, sem hefur gefið skýrslu hjá lögreglu eða öðrum stjórnvöldum, án þess að það hafi komið síðar fyrir dóm, hefur þó sjaldnast jafnríkt sönnunargildi og ella væri. Í því efni skiptir m. a. máli hvort skýrsla vitnis hafi verið tekin á myndband eða mynddisk, svo og hvort verjandi hafi verið viðstaddur skýrslutöku.“

20

Brotaþoli skoraðist undan því að gefa skýrslu í héraði og fyrir Landsrétti, sbr. heimild a-liðar 1. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008. Liggur því fyrir að ekki var kostur á að fá hana til þess að gefa skýrslu fyrir dómi í skilningi 3. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því metur dómurinn að gættum ákvæðum 111. gr. laga nr. 88/2008 hvort skýrsla hennar hjá lögreglu 3 1. janúar 2021, sem tekin var upp í hljóði og mynd, hafi sönnunargildi í málinu og hvert það sé, sbr. hér til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1. febrúar 2007 í máli nr. 40/2006.

21

Samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Í d-lið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, segir að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli njóta réttar til að spyrja eða láta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum. Jafnframt greinir í ákvæðinu að séð skuli um að vitni, sem bera honum í vil, komi fyrir dóm og séu spurð á sama hátt og þau vitni sem leidd eru gegn honum.

22

Þau réttindi sem mælt er fyrir um í 111. gr. laga nr. 88/2008 eru mjög þýðingarmikill hluti af rétti sakbornings til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi í skilningi 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmálans. Jafnframt styðst réttur vitnis til að skorast undan því að bera vitni gegn nákomnum aðila, sbr. 1. og 2. mgr. 117. gr. laga nr. 88/2008, við þýðingarmikil rök sem lúta að því að ekki sé rétt að gera þá kröfu til vitna að þau beri vitni um atriði sem geta leitt til sakfellingar nákominna.

Þegar metið er hvort unnt sé að líta til skýrslu vitnis sem gefin var hjá lögreglu, þótt vitnið hafi fyrir dómi neytt réttar síns samkvæmt 117. gr. laga nr. 88/2008 til að skorast undan skýrslugjöf, verður þó að skoða málsmeðferðina í heild. Við það mat ber að horfa til réttinda sakborninga og vitna en einnig þeirra almannahagsmuna og hagsmuna brotaþola sem felast í saksókn vegna refsiverðrar háttsemi, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 15. desember 2015 í máli S-x-x gegn Þýskalandi, mgr. 100 til 101. Samkvæmt öllu framangreindu verður að meta hvort málsmeðferð fyrir dómi tryggi í heild nægilega rétt ákærða til að halda uppi vörnum og hnekkja sönnunargögnum sem ákæruvaldið byggir sakargiftir á. Í því sambandi skiptir miklu hvort framburður brotaþola hjá lögreglu sé sönnunargagn sem ráðið getur úrslitum við mat á sekt ákærða, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu 15. desember 2011 í máli A-x-x- K-x-x og T-x-x gegn Bretlandi, mgr. 119.

23

Rannsóknarlögreglumaður sem tók skýrslu af brotaþola klukkan 8.50 að morgni sunnudagsins 31. janúar 2021 staðfesti fyrir héraðsdómi að hún hafi talið brotaþola í því ástandi að unnt væri að taka af henni skýrslu. Þá kom fram hjá C sérfræðilækni að brotaþoli hafi fengið verkjalyfin parkódín og parkódín forte eftir komu á slysadeild og að síðar um nóttina hafi hún fengið morfín vegna verkja. Morfíngjöfin hafi hins vegar ekki gert það að verkum að brotaþoli hafi verið óhæf til skýrslugjafar. Sem fyrr var rakið var skýrsla brotaþola hjá lögreglu tekin upp í hljóði og mynd og hefur dómurinn horft á þessa upptöku. Ber upptakan þess merki að brotaþoli hafi verið illa haldin af verkjum en framburður hennar er hins vegar skýr um meginatvik málsins.

Verður ekki fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að brotaþoli hafi ekki verið hæf til skýrslutöku þegar skýrslutakan fór fram.

24

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærði verði sakfelldur fyrir að hafa veist að brotaþola með því að stappa ítrekað á hægri hlið líkama hennar með þeim líkamlegu afleiðingum sem í ákæru greinir.

25

Í dómaframkvæmd hafa dómstólar fellt undir tilraun til manndráps árás sem ekki var lífshættuleg, eins og á stóð, en hefði getað orðið það ef atlagan, í ljósi þeirra líffæra er í hættu voru, hefði á einhvern hátt verið lítils háttar öðruvísi. Sem dæmi um það má nefna dóm Landsréttar 1. október 2021 í máli nr. 685/2020 og dóm Hæstaréttar 30. maí 2013 í máli nr. 197/2013. Þá hefur í dómaframkvæmd að því er manndráp varðar jafnframt verið litið til þess ofsa er í árás felst og huglægrar afstöðu árásarmanns í því efni, sbr. dóm Landsréttar 3. maí 2019 í máli nr. 783/2018.

26

Með vísan til framburða C sérfræðilæknis og B réttarmeinafræðings verður miðað við að atlaga ákærða að brotaþola hafi beinst að viðkvæmu svæði á líkama hennar þar sem staðsett voru viðkvæm líffæri, svo sem lungu og lifur. Með því að stappa ítrekað á líkama hennar braut ákærði mörg rifbein ofan þessara líffæra. Með vísan til framburða áðurnefndra vitna hefur hending ein ráðið því að árásin varð ekki lífshættuleg eins og á stóð þar sem brotin rifbein hefðu getað stungist í lungu brotaþola sem hefðu við það getað fallið meira saman og þannig valdið lífshættulegri öndunarbilun. Eins hafi lifrarhýðið getað rofnað við árásina með tilheyrandi blæðingu úr lifur inn í frían kvið. Þá verður því slegið föstu með vísan til framburða þessara vitna að atlaga ákærða hafi verið ofsafengin en vitnin hafa lýst þeim krafti sem beita þurfti til að valda áverkum af því tagi sem brotaþoli hlaut. Þá er einnig til þess að líta að árásin fól í sér síendurtekin högg. Þegar þessi atriði eru virt verður lagt til grundvallar að ákærða hafi ekki getað dulist að bani gæti hlotist af hinni ofsafengnu atlögu sem hann gerði að brotaþola. Með hliðsjón af því verður ákærði sakfelldur fyrir tilraun til manndráps sem varðar við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

27

Brot ákærða er í ákæru jafnframt talið varða við 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Samkvæmt téðu ákvæði getur hverjum sem endurtekið eða á alvarlegan hátt ógnar lífi, heilsu eða velferð núverandi maka verið gert að sæta fangelsi í 16 ár sé brotið stórfellt. Við mat á grófleika verknaðar skal sérstaklega líta til þess hvort þolandi hafi beðið stórfellt líkams- eða heilsutjón eða bani hlotist af. Á grundvelli verknaðarlýsingar þessa ákvæðis verður því beitt samhliða 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga og verður ákærði því jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 218. gr. b laganna.

28

Við ákvörðun refsingar er litið til þess er áður er komið fram um hömlulausa atlögu ákærða en að öðru leyti, með hliðsjón af 1., 2., 3. og 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga er refsing hans ákveðin fangelsi í sex ár. Gæsluvarðhald sem ákærði hefur sætt vegna meðferðar málsins kemur til frádráttar refsingu, sbr. 76. gr. sömu laga.

29

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um miskabætur sem ákærða er gert að greiða brotaþola er staðfest þó þannig að miskabætur til brotaþola eru hæfilega ákveðnar 2.500.000 krónur. Þá er staðfest viðurkenning á skaðabótaskyldu ákærða vegna þess líkamstjóns sem brotaþoli varð fyrir.

30

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

31

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, X, sæti fangelsi í sex ár. Til frádráttar refsingu kemur óslitið gæsluvarðhald ákærða frá 31. janúar 2021.

Ákærði greiði A 2.500.000 krónur í miskabætur ásamt vöxtum sem í hinum áfrýjaða dómi greinir.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu ákærða og sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.559.879 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 1.757.700 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 697.500 krónur.