599/2020

Útdráttur

Ágreiningur málsins á rætur að rekja til ákvörðunar Útlendingastofnunar um að taka umsókn A ekki til efnismeðferðar og skyldi vísa henni frá landinu. A kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála sem staðfesti hana. Óskaði A eftir endurupptöku á máli sínu til efnismeðferðar með vísan til 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Kvað kærunefndin upp úrskurð þar sem því var hafnað að taka mál hennar til efnismeðferðar á þeim forsendum að tafir á meðferð málsins væru á ábyrgð A sökum þess að hún hefði leynt tilteknum upplýsingum, sagst vera barn að aldri og einnig óskað eftir fjölskyldusameiningu á máli sínu. Með hinum áfrýjaða dómi var lýstur ógiltur síðastnefndur úrskurður kærunefndar útlendingamála. Þá var Í sýknað af miskabótakröfu A en öðrum dómkröfum hennar vísað frá dómi án kröfu. Hvorki niðurstaða hins áfrýjaða dóms um miskabótakröfu A né frávísun á hluta af kröfum hennar var til endurskoðunar fyrir Landsrétti. Í dómi Landsréttar kom fram að þótt fallast mætti á að A hefði valdið töfum á meðferð og afgreiðslu málsins hjá Útlendingastofnun yrði ekki fram hjá því litið að mál A hefði að mestu verið upplýst í lok janúar 2019 þegar Útlendingastofnun hafnaði beiðni A um sameiningu mála og það þrátt fyrir að greinargerð með andmælum A hefði ekki borist fyrr en 14 dögum síðar. Óútskýrt væri hvað hefði valdið því að ákvörðun Útlendingastofnunar, þar sem efnismeðferð A var synjað, hefði ekki verið tekin fyrr en 23. apríl 2019, eða tveimur og hálfum mánuði síðar, en stofnuninni hafði verið vel kunnugt um þær tafir sem orðið höfðu á málinu og þau tímamörk sem kveðið er á um í síðari málslið 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Var því ekki fallist á að þær tafir sem urðu á afgreiðslu málsins og leiddu til þess að 12 mánaða fresturinn rann út hefðu verið á ábyrgð A í skilningi ákvæðisins. Af því leiddi að taka bæri mál hennar til efnismeðferðar á grundvelli ákvæðisins. Var því fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ógildingu úrskurðar kærunefndar útlendingamála.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 28. október 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. september 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af dómkröfum stefndu. Þá er þess aðallega krafist að stefndu verði gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti en til vara að málskostnaður verði felldur niður á báðum dómstigum.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvik málsins eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram kom stefnda á lögreglustöð 6. ágúst 2018 í fylgd fulltrúa barnaverndaryfirvalda og sótti um alþjóðlega vernd hér á landi og dvalarleyfi af mannúðarástæðum.

5

Stefnda var boðuð í viðtal hjá Útlendingastofnun 14. ágúst 2018. Þá kvaðst hún vera fædd [...]2002 og framvísaði pakistönsku vegabréfi því til staðfestingar. Hún kvaðst hafa komið til landsins frá Pakistan og hafa flogið þaðan 31. júlí 2018. Stefnda sagði foreldra sína látna og að hún væri ein og ætti ekki fjölskyldu. Athugun lögreglu á vegabréfi stefndu 21. ágúst 2018 leiddi í ljós að það var ófalsað en tekið fram að ekkert væri hægt að fullyrða um að gögn að baki útgáfu vegabréfsins væru ófölsuð. Í ljós kom að fingraför stefndu voru ekki skráð í Eurodac- gagnagrunninum. Vegna gruns um að stefnda hefði áður sótt um alþjóðlega vernd í Svíþjóð var óskað eftir upplýsingum um hana þaðan 29. ágúst og 9. september 2018. Var staðfest 9. og 11. september sama ár að stefnda hefði sótt um slíka vernd 28. október 2013 en verið synjað 17. desember 2015. Nafn hennar í Svíþjóð hefði verið E og væri hún fædd [...]2000. Jafnframt að hún væri skráð horfin síðan 20. júlí 2018. 6

Beiðni um viðtöku stefndu var beint til sænskra yfirvalda 12. september 2018 með vísan til 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar en henni var synjað. Óskað var endurskoðunar og svo fór að samþykkt var að taka við stefndu 20. nóvember 2018.

7

Hinn 19. september 2018 var stefnda boðuð í aldursgreiningu á tönnum sem hún samþykkti. Rannsóknin var gerð á vegum tannlæknadeildar Háskóla Íslands og fór fram 21. september sama ár. Í niðurstöðu rannsóknarinnar 22. september 2018 segir meðal annars að ekkert hafi komið fram í almennri sjúkrasögu sem leitt gæti til seinkunar á tannþroska en niðurstaða greiningar væri byggð á sameiginlegu mati á sjúkrasögu, klínískri skoðun, aldurs útreikningum og mati á röntgenmyndum. Stefnda segist vera 15 ára og níu mánaða. Athygli sé vakin á því að öllum þroskaviðmiðum sé náð og þau breytist ekki síðar á lífsleiðinni. Var það mat þeirra tannlækna sem unnu rannsóknina að stefnda væri eldri en 18 ára.

8

Niðurstöður rannsóknar tannlæknadeildar Háskóla Íslands til aldursgreiningar á stefndu voru kynntar henni í viðtali hjá Útlendingastofnun 21. nóvember 2018. Jafnframt var stefndu gefinn kostur á að útskýra misræmi sem komið væri fram í gögnum frá Svíþjóð um aldur hennar og eftir atvikum að leggja fram gögn til skýringar. Loks var stefndu tilkynnt um samþykki Svíþjóðar fyrir viðtökubeiðni Útlendingastofnunar á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar sem borist hafði degi fyrr. Var stefndu gerð grein fyrir því að hún væri „metin fullorðin“ og færi í „Dublin meðferð“ hjá Útlendingastofnun. Var stefndu veittur sjö daga frestur frá viðtalsdegi til að skila athugasemdum vegna málsins, teldi hún ástæðu til. Sendi talsmaður stefndu Útlendingastofnun andmæli við aldursgreiningu tannlæknadeildar 28. nóvember 2018.

9

Hinn 6. desember 2018 óskaði stefnda eftir því að mál hennar yrði sameinað umsókn B og D á þeim grundvelli að þau væru fósturforeldrar hennar. Lagði stefnda fram útprentun úr gagnagrunninum Nadra með upplýsingum um hana og tengsl við ætlaða fósturforeldra.

Beiðni stefndu var hafnað 31. janúar 2019 eftir viðtal við hana sem fór fram í tveimur hlutum 9. og 21. janúar sama ár. Byggði synjunin á því að ætlaðir fósturforeldrar væru með dvalarleyfi á Ítalíu en stefnda hefði engin tengsl við það land. Þá hefði hún verið metin eldri en 18 ára og því ekki forsendur til að sameina mál hennar máli ætlaðra fósturforeldra.

10

Útlendingastofnun ákvað 23. apríl 2019 að taka umsókn stefndu ekki til efnismeðferðar og skyldi vísa henni frá landinu. Var ákvörðunin birt stefndu degi síðar. Stefnda kærði ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála 9. maí 2019 sem staðfesti hana með úrskurði 4. júlí sama ár sem birtur var fyrir henni 8. sama mánaðar. Stefnda óskaði eftir frestun á réttaráhrifum úrskurðarins með tölvupósti 15. júlí sama ár og skilaði greinargerð til nefndarinnar vegna beiðninnar 22. sama mánaðar. Nefndin kvað upp úrskurð 25. júlí 2019 þar sem beiðni stefndu um frestun réttaráhrifa fyrri úrskurðar kærunefndarinnar var hafnað.

11

Með bréfi 6. ágúst 2019 til kærunefndar útlendingamála mun stefnda hafa óskað eftir endurupptöku á máli sínu til efnismeðferðar með vísan til 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga. Við meðferð málsins leitaði nefndin eftir afstöðu Útlendingarstofnunar til þess hvort tafir á afgreiðslu umsóknar stefndu gætu talist vera á ábyrgð stefndu. Svör við fyrirspurninni bárust 23. september 2019 og var stefndu í framhaldinu gefinn kostur á að koma að andmælum sem hún nýtti með bréfi 27. sama mánaðar. Hafnaði stefnda því að hún bæri ábyrgð á þeim töfum sem urðu á meðferð og afgreiðslu fyrri umsóknar hennar um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi hér á landi.

12

Kærunefnd útlendingamála kvað upp úrskurð 10. október 2019 í máli nr. 468/2019 í stjórnsýslumáli nr. [...] þess efnis að hafnað væri beiðni stefndu um að taka mál hennar til efnismeðferðar á þeim forsendum að tafir á meðferð málsins væru stefndu að kenna þar sem hún hefði leynt tilteknum upplýsingum.

13

Með hinum áfrýjaða dómi var lýstur ógiltur fyrrnefndur úrskurður kærunefndar útlendingamála 10. október 2019. Þá var áfrýjandi sýknaður af miskabótakröfu stefndu en öðrum dómkröfum hennar vísað frá dómi án kröfu. Hvorki niðurstaða hins áfrýjaða dóms um miskabótakröfu stefndu né frávísun á hluta af kröfum hennar er til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

14

Áfrýjandi lagði fram ný gögn fyrir Landsrétti, þar á meðal tölvupóst lögreglunnar á Suðurnesjum 8. desember 2020 þar sem fram kemur að Nadra, gagnagrunnur pakistanskra yfirvalda, megi líkja við þjóðskrá og að einstaklingar geti lagt fram umsóknir á vefsíðu stjórnvalda um skráningu í gagnagrunninn. Þá segir þar að ekki sé hægt að treysta fullkomlega þeim skráningum sem birtist í Nadra og talsverður ólestur sé á útgáfu vottorða í Pakistan sem tengist spillingu og misferli á útgáfustöðum.

Niðurstaða

15

Áfrýjandi byggir meðal annars á því að hin umdeilda stjórnvaldsákvörðun hafi ekki verið haldin neinum þeim annmörkum sem leiða eigi til ógildingar hennar. Kærunefnd útlendingamála hafi komist að þeirri niðurstöðu að 12 mánaða fresturinn, sem kveðið sé á um í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016, hafi verið liðinn og því hafi farið fram mat á því hvort stefnda hefði sjálf tafið mál sitt. Eftir ítarlega skoðun hafi kærunefndin komist að þeirri niðurstöðu að tafir á málsmeðferð Útlendingarstofnunar hefðu orðið í það minnsta þrisvar sinnum og að þær hefðu verið á ábyrgð stefndu. Vísar áfrýjandi í því sambandi til þess að stefnda hefði í fyrsta lagi haldið leyndri dvöl sinni í Svíþjóð og umsókn þar um alþjóðlega vernd. Í öðru lagi hefði stefnda tafið málsmeðferðina með því að segjast vera barn að aldri þegar hún kom til landsins og í þriðja lagi með því að leggja fram beiðni um fjölskyldusameiningu við nafngreinda einstaklinga sem hún sagði vera fósturforeldra sína.

Vísar áfrýjandi sérstaklega til þess að það ósamræmi sem var í frásögn stefndu hafi leitt til óeðlilegra tafa á meðferð máls hennar.

16

Samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 skal taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef meira en 12 mánuðir hafa liðið frá því að slík umsókn barst fyrst íslenskum stjórnvöldum og tafir á afgreiðslu hennar eru ekki á ábyrgð umsækjandans sjálfs.

17

Ekki er um það deilt í málinu að 12 mánaða frestur frá því stefnda sótti um alþjóð lega vernd hér á landi var liðinn 6. ágúst 2019 þegar hún krafðist þess að málið væri tekið til efnismeðferðar. Þeirri beiðni hafnaði kærunefnd útlendingamála eins og fram er komið með úrskurði 10. október 2019 á þeirri forsendu að skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016 til að taka umsókn stefndu til efnismeðferðar væru ekki fyrir hendi. Í úrskurði kærunefndar segir að frá því að stefnda hafi sótt um alþjóðlega vernd hér á landi 6. ágúst 2018 hafi liðið rúmlega átta mánuðir þar til máli hennar hafi verið lokið hjá Útlendingastofnun. Er tekið fram að það sé lengri tími en almennt eigi við um mál af þessum toga. Lýtur ágreiningsefni málsins að því hvort tafir sem urðu á stjórnsýslumáli stefndu hafi verið á hennar ábyrgð og því ekki verið forsendur til að taka mál hennar til efnismeðferðar á grundvelli síðari málsliðar 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016.

18

Samkvæmt því sem fram er komið lágu upplýsingar, sem áfrýjandi óskaði eftir um stefndu frá sænskum yfirvöldum, fyrir um miðjan september 2018. Þá lá niðurstaða aldursgreiningar stefndu fyrir 22. september sama ár. Loks liggur fyrir að beiðni stefndu 6. desember 2018 um að mál hennar yrði sameinað máli ætlaðra fósturforeldra hennar var synjað 31. janúar 2019.

19

Þótt fallast megi á að stefnda hafi valdið töfum á meðferð og afgreiðslu málsins hjá Útlendingastofnun með því að greina ekki frá því þegar í fyrsta viðtali hjá stofnuninni að hún hefði dvalið í Svíþjóð og sótt um dvalarleyfi þar í landi af mannúðarástæðum og með því að segjast vera barn að aldri svo og að óska síðar eftir fjölskyldusameiningu á máli sínu verður ekki litið fram hjá því að mál stefndu var að mestu leyti upplýst í lok janúar 2019 þegar Útlendingastofnun hafnaði beiðni stefndu um áðurnefnda sameiningu mála og það þrátt fyrir að greinargerð með andmælum stefndu hafi ekki borist fyrr en 14 dögum síðar.

Óútskýrt er hvað olli því að ákvörðun Útlendingastofnunar, þar sem efnismeðferð stefndu var synjað, var ekki tekin fyrr en 23. apríl 2019, eða tveimur og hálfum mánuði síðar en stofnuninni var vel kunnugt um þær tafir sem orðið höfðu á málinu og þau tímamörk sem kveðið er á um í síðari málslið 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Verður því ekki fallist á að þær tafir, sem urðu á afgreiðslu málsinsog leiddu til þess að 12 mánaða fresturinn rann út, hafi verið á ábyrgð stefndu í skilningi ákvæðisins.

20

Samkvæmt framangreindu verður ekki fallist á að stefnda beri ábyrgð á því að ekki tókst að ljúka afgreiðslu máls hennar innan fyrrgreindra 12 mánaða frá því umsókn hennar um alþjóðlega vernd barst fyrst íslenskum stjórnvöldum. Af því leiðir að taka ber mál hennar til efnismeðferðar á grundvelli síðari málsliðar 2. mgr. 36. gr. laga nr. 80/2016. Verður því fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ógildingu úrskurðar kærunefndar útlendingamála 10. október 2019.

21

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

22

Að virtum úrslitum málsins og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti sem ákveðinn er eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Ógiltur er úrskurður kærunefndar útlendingamála 10. október 2019 nr. 468/2019 í stjórnsýslumáli nr. [...].

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi, íslenska ríkið, greiði stefndu, A, 1.200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.