134/2019

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot í nánu sambandi með því að hafa veist að A með ofbeldi, slá hana ítrekað í andlitið með flötum lófa, halda henni niðri með líkamsþunga sínum, veita henni áverka á læri með nánar tilgreindum hætti og ítrekað hóta henni og C líkamsmeiðingum. Voru brotin talin varða við 1. mgr. 218. gr. b og 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Auk þess var hann sakfellur fyrir vopnalagabrot. Refsing X var ákveðin fangelsi í sjö mánuði en fullnustu fjögurra mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár vegna dráttar á meðferð málsins auk þess sem honum var gert að greiða A 400.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. febrúar 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2019 í málinu nr. S[…]2018.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms hvað varðar sakfellingu ákærða en að hann verði auk þess sakfelldur fyrir eftirtalin ákæruatriði sem tilgreind eru í ákærulið 1, að halda brotaþolanum A í gólfinu með líkamsþunga sínum, meðal annars með því að sitja ofan á henni, að slá A margsinnis með krepptum hnefa, skóhorni og/eða kylfu í lærin og fyrir að hóta brotaþolanum C ítrekað líkamsmeiðingum. Að auki er þess krafist að brot ákærða gegn A verði heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og að refsing ákærða verði þyngd. Þá er þess krafist að upptaka á grárri kylfu, sem hald var lagt á við rannsókn málsins, verði staðfest.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi en til vara sýknu af henni.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur ásamt þeim vöxtum sem greinir í hinum áfrýjaða dómi. Til vara krefst hún staðfestingar hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Ákæru 23. maí 2018, málavöxtum og framburði ákærða, meðákærða í héraði, brotaþola og annarra vitna fyrir héraðsdómi eru gerð skil í hinum áfrýjaða dómi. Þar var ákærði sakfelldur fyrir að slá brotaþolann A með flötum lófa eins og í ákæru greinir og hóta henni líkamsmeiðingum aðfaranótt og að morgni mánudagsins 27. júní 2016 á heimili þeirra að […] í Reykjavík. Brotin voru talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði var í héraðsdómi einnig sakfelldur fyrir vopnalagabrot með því að hafa haft kylfu í vörslum sínum á sama tíma. Að öðru leyti var ekki talið sannað að ákærði hefði gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærunni.

6 Ákæruvaldið krefst staðfestingar á sakfellingu ákærða í héraðsdómi auk þess sem farið er fram á að hann verði sakfelldur fyrir fleiri atriði í ákæru eins og rakið er í kröfugerð ákæruvalds. Þá telur ákæruvaldið að brot ákærða gegn A eigi undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Af þessum sökum beri að þyngja refsingu hans. Ákæruvaldið unir hins vegar sýknudómi um annað en fram kemur í kröfugerð fyrir Landsrétti og koma þau ákæruatriði því ekki til álita.

7 Ákærði krefst sýknu af öllum ákæruatriðum þar sem ekki hafi verið færðar sönnur á refsiverða háttsemi hans fyrir dómi. Hefur ákærði dregið í efa sönnunargildi lýsingar brotaþola á atburðum næturinnar meðal annars með vísan til þess að þær hafi verið undir áhrifum fíkniefna auk þess sem brotaþoli A hafi í tölvupósti til ákærða lýst því að hún hafi borið hann röngum sökum.

8 Með hinum áfrýjaða dómi var meðákærði í héraði, Y, sakfelldur fyrir að hafa hótað báðum brotaþolum líkamsmeiðingum og fyrir að hafa gripið í hár brotaþola C og borið hníf að hálsi hennar og síðan kinn. Hann var að öðru leyti sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákærunni. Brot hans voru talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga. Málinu á hendur honum hefur ekki verið áfrýjað til Landsréttar.

9 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf ákærði viðbótarskýrslu. Við upphaf skýrslutökunnar var spiluð upptaka í hljóði og mynd af framburði hans fyrir héraðsdómi. Þá voru spilaðar í heild upptökur í hljóði og mynd af framburði vitnanna A og C í héraði og af hluta framburðar meðákærða Y.

Niðurstaða

10 Frásögn þeirra, sem voru á sameiginlegu heimili ákærða og brotaþola A umrædda nótt, eru í meginatriðum ólíkar um það sem þar gerðist þótt þeim beri saman um sumt. Eins og rakið er í héraðsdómi hafa ákærði og meðákærði lýst atvikum á þann veg að engu ofbeldi eða hótunum hafi verið beitt gegn brotaþolunum A og C. Hafi ákærði og A einungis verið að rífast um peninga sem ákærði bar að hún hefði tekið frá sér. Brotaþolar segja aftur á móti báðar að ákærði hafi beitt A hótunum og líkamlegu ofbeldi til að fá upplýsingar um peningana. Hafi ákærði einnig hótað C líkamlegu ofbeldi ef A vísaði honum ekki á þá.

11 Brotaþoli C greindi vinum og foreldrum frá því sem gerðist umrædda nótt um hádegi sama dag. Foreldrar hennar komu fyrir dóm í héraði og lýstu því sem hún hafði sagt þeim um atburði næturinnar. Sú lýsing samræmist frásögn C fyrir dómi um að ákærði og meðákærði hafi haldið þeim föngnum í íbúðinni, að A hafi verið beitt líkamlegu ofbeldi og verið hótað auk þess sem C hafi verið hótað að hún yrði skorin á háls ef peningunum yrði ekki skilað. Þá báru þau að dóttir þeirra hefði grátið í kjölfar atvika og lengi glímt við sálrænar afleiðingar áfallsins sem hún hafi orðið fyrir.

12 Í málinu liggur fyrir skýrsla sálfræðings um að brotaþoli C hafi uppfyllt öll greiningarskilmerki fyrir áfallastreituröskun í kjölfar ætlaðs ofbeldis. Sálfræðingurinn staðfesti greiningu sína fyrir dómi og lýsti þeirri sálfræðimeðferð sem brotaþoli hefði fengið.

13 Fyrrverandi kærasti brotaþola C, K, bar einnig fyrir dómi um það sem hún greindi honum frá um atvik síðar sama dag. Sú lýsing er einnig í samræmi við frásögn brotaþola fyrir dómi. Þá lýsti vitnið því að brotaþoli hefði verið skelkuð og í uppnámi eftir nóttina. Enn fremur greindi hann frá ítrekuðum tilraunum sínum til að ná símasambandi við C umrædda nótt. Hafi hún svarað tvisvar en þá verið mjög ólík sjálfri sér og greinilega ekki viljað tala við sig. Þessi lýsing er í samræmi við frásögn brotaþola um að henni hafi tvívegis verið leyft að svara í símann til að K hætti að hafa samband.

14 Samkvæmt framburði vinkonu brotaþola A fyrir dómi, I, hringdi brotaþoli í vitnið eftir að hún slapp úr íbúðinni. Kvað vitnið hana hafa greint sér frá því að henni og C hefði verið haldið í gíslingu í íbúðinni í hátt í 12 klukkustundir. Þar hafi verið reynt að „klippa á putta“ og tær og öðru ofbeldi beitt af tveimur mönnum, þar á meðal ákærða. Fyrir liggur að vitnið fór með brotaþola á bráðamóttöku Landspítalans samdægurs. Samkvæmt læknisvottorði sem liggur fyrir í málinu var hún greind með sár í munni, „örvægt“ mar á vinstri upphandlegg, mar utanvert á vinstra læri og framanvert á hægra læri og smávægileg „klípuför eftir töng“ á stórutá hægri fótar. Við aðalmeðferð málsins í héraði var tekin símaskýrsla af sérfræðilækni á bráðamóttöku sem gaf út vottorðið. Þar staðfesti hann vottorðið og það sem þar kemur fram um að áverkanir geti samrýmst lýsingu brotaþola á því sem gerðist.

15 Þegar litið er til þess sem hér hefur verið rakið verður að meta frásögn ákærða og meðákærða ótrúverðuga um að þeir hafi á engan hátt brotið gegn brotaþolum í íbúðinni. Síðari samskipti ákærða og brotaþola A, sem enduðu með því að hún sendi honum tölvupóst 25. ágúst 2018 þar sem hún kvaðst hafa logið „þessu öllu“ til að ná sér niðri á ákærða, eru ekki til þess fallin að breyta því mati. Er þá litið til þess að samkvæmt smáskilaboðum sem liggja fyrir í málinu leitaði A eftir því í júní sama ár að ákærði greiddi henni skaðabætur gegn því að hún dragi kæru sína til baka. Þegar hann spurði í kjölfarið hvort hún væri þá reiðubúin að segja „eins og er að þetta hafi ekki gerst ef ég borga þér núna?“ svaraði hún: „Get það ekki lengur en nei ætla ekki að ljuga og segja að þetta hafi ekki gerst …“ Samskipti þeirra í kjölfarið gefa til kynna að brotaþoli hafi þó áfram talið sig þurfa að leita á náðir ákærða með fjárstuðning. Ákærði stakk þá ítrekað upp á að hún sendi tölvupóst þar sem því væri lýst yfir að ákæran væri röng. Fyrir dómi bar brotaþoli A að tölvupósturinn hefði verið „fake“ skilaboð sem hún hafi sent til að fá ákærða til að láta sig í friði. Þótt undanfarandi samskipti þeirra gefi til kynna að fleira búi þar að baki sýna þau jafnframt að hún sendi póstinn ekki í þeim tilgangi að leiðrétta fyrri rangfærslur sínar.

16 Það sem fram kemur í fyrrgreindum tölvupósti brotaþola A getur engan veginn dregið úr sönnunargildi frásagnar brotaþola C af því sem gerðist í íbúðinni. Að mati dómsins var hún trúverðug í lýsingu sinni á brotum ákærða. Stöðug frásögn beggja brotaþola fær enn fremur stuðning af því sem fyrir liggur um þá áverka sem voru á brotaþola A, lýsingu vitna á því sem brotaþolar greindu frá um atvik þegar í kjölfar þeirra og því sem fyrir liggur um það áfall sem brotaþoli C varð fyrir. Ekki er á það fallist að fíkniefnaneysla brotaþola umrædda nótt sé til þess fallin að draga úr trúverðugleika framburðar þeirra.

17 Samkvæmt framansögðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms ber að staðfesta niðurstöðu hans um að ákærði hafi umrædda nótt á sameiginlegu heimili hans og brotaþola A hótað henni líkamsmeiðingum og að þær hótanir hafi verið til þess fallnar að vekja hjá henni ótta um líf sitt og heilbrigði. Enn fremur verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sannað sé að ákærði hafi slegið brotaþolann í andlitið með flötum lófa eins og lýst er í ákæru, það er fyrst á hægri vanga og síðan, eftir að hún var komin í gólfið, að minnsta kosti í tvígang í andlitið.

18 Báðir brotaþolar lýstu því fyrir dómi að ákærði hefði setið ofan á A er hann beitti hana ofbeldi. Með þeim trúverðuga framburði er sannað að ákærði hafi haldið brotaþolanum niðri í gólfinu með líkamsþunga sínum eins og fram kemur í ákæru. Því ber að sakfella hann einnig fyrir þá háttsemi.

19 Brotaþoli A lýsti því fyrir dómi að ákærði hefði kýlt sig með krepptum hnefa í lærin meðan hann sat ofan á henni. Aðspurð hvort hann hafi slegið hana með einhverju áhaldi svaraði hún að hún myndi það ekki en gat þess að verkfærakassi hefði verið á staðnum sem hún hefði heyrt mikið í. Í lögregluskýrslu greindi hún frá því að ákærði hefði einnig barið sig með grárri kylfu í lærið. Sú lýsing var ekki borinn undir hana við skýrslugjöf fyrir dómi. Brotaþoli C skýrði frá því fyrir dómi að hún hefði séð ákærða lemja A í lærið með skóhorni. Af framburði hennar verður ráðið að hún hafi hins vegar ekki orðið vör við að ákærði hefði kýlt A. Samkvæmt framangreindu vottorði læknis var A meðal annars með áverka á báðum lærum. Í því ljósi og að teknu tilliti til framangreinds framburðar beggja brotaþola þykir hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi veitt A þessa áverka á læri með því að slá hana þar oftar en einu sinni með krepptum hnefa og/eða með áhaldi eins og skóhorni eða kylfu.

20 Í hinum áfrýjaða dómi er í fyrstu slegið föstu að sannað sé að ákærði hafi hótað báðum brotaþolum líkamsmeiðingum. Síðar kemur þar fram að ákærði sé sakfelldur fyrir að hóta brotaþola A án þess að vikið sé að hótunarbroti gagnvart hinum brotaþolanum. Báðir brotaþolar lýstu því fyrir dómi að ákærði hefði á ýmsan hátt hótað C líkamsmeiðingum. Þykir sannað að það hafi hann gert ítrekað og á þann veg að það hafi vakið ótta hjá henni um líf sitt og heilbrigði. Því ber að sakfella hann einnig fyrir brot á 233. gr. almennra hegningarlaga gegn brotaþola C.

21 Samkvæmt 218. gr. b varðar það fangelsi allt að sex árum ef maður endurtekið eða á alvarlegan hátt ógnar lífi, heilsu eða velferð núverandi eða fyrrverandi maka síns eða sambúðaraðila með ofbeldi, hótunum, frelsissviptingu, nauðung eða á annan hátt. Ákvæðinu var bætt inn í almenn hegningarlög með 4. gr. laga nr. 23/2016 en lögin öðluðust gildi 5. apríl 2016. Í almennum athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga segir að með hinu nýja ákvæði sé horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlega þjáningu sem það hefur í för með sér. Virða eigi ofbeldisbrot í nánum samböndum heildstætt og eftir atvikum án þess að sanna þurfi hvert og eitt tilvik. Væri ákvæðinu þannig fyrst og fremst ætlað að ná yfir háttsemi sem staðið hefði yfir í lengri eða skemmri tíma þótt því yrði jafnframt beitt um einstök alvarleg tilvik.

22 Í málinu er sannað að ákærði hafi ítrekað veist að þáverandi sambúðarkonu sinni og barnsmóður, brotaþola A, með ofbeldi og hótun um ofbeldi. Þótt héraðsdómur hafi komist að þeirri niðurstöðu að ásetningur ákærða og meðákærða til frelsissviptingar væri ósannaður liggur fyrir að brotaþolar upplifðu ástandið þannig. Stóð ofbeldi ákærða gagnvart A yfir í nokkrar klukkustundir. Í þessu ljósi verður háttsemi ákærða gagnvart henni talin varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga sem tæmir sök í málinu að því leyti.

23 Staðfesta ber niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að ákærði hafi haft í sinni vörslu kylfu sem fannst við leit á heimili hans og brotaþola A. Telst það varða við clið 2. mgr. 30. gr. vopnalaga nr. 16/1998, sbr. 1. mgr. 36. gr. sömu laga.

24 Með vísan til röksemda héraðsdóms fyrir refsingu ákærða og að teknu tilliti til 1. og 6. töluliðar 1. mgr. og 2. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í sjö mánuði. Ákæra í málinu var gefin út 23. maí 2018. Þá voru tæp tvö ár liðin frá því atvik urðu en lögreglurannsókn hófst þá þegar. Nokkur dráttur varð því á rannsókninni sem ákærða verður ekki kennt um. Með hliðsjón af því þykir rétt að skilorðsbinda fjóra mánuði af refsingu ákærða eins og nánar greinir í dómsorði.

25 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku grárrar kylfu er staðfest.

26 Þótt ekkert skriflegt liggi fyrir um áhrif hinnar saknæmu háttsemi ákærða á líðan brotaþola A var hún til þess fallin að valda henni miska. Ber að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um fjárhæð einkaréttarkröfu hennar.

27 Staðfest er ákvæði hins áfrýjaða dóms um greiðsluskyldu ákærða, óskipt með meðákærða, á þeim hluta sakarkostnaðar sem fólst í þóknun að fjárhæð 906.440 krónur til skipaðs réttargæslumanns brotaþola A. Ákærði greiði ¾ hluta annars sakarkostnaðar fyrir héraðsdómi, samtals að fjárhæð 2.436.080 krónur, þar með talið þóknanir verjenda ákærða sem þar voru ákveðnar. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

28 Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í sjö mánuði en fullnustu fjögurra mánaða af refsingunni skal frestað og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dómsins haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms skal vera óraskað um upptöku á kylfu, einkaréttarkröfu brotaþola, A, og þóknun til skipaðs réttargæslumanns brotaþola í héraði.

Ákærði greiði ¾ hluta annars sakarkostnaðar fyrir héraðsdómi, sem samtals nemur 2.436.080 krónum, þar með talið þóknanir skipaðs og tilnefnds verjanda ákærða, sem þar voru ákveðnar. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður í héraði úr ríkissjóði.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 2.114.296 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjenda sinna fyrir Landsrétti, lögmannanna O-kk-ef E-kk-ef og S-kvk-ef Ý-kvk-ef J-kvk-ef, 806.000 krónur til hvors þeirra, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 434.000 krónur.