305/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu LH ehf. um dómkvaðningu matsmanna. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki væru efni til að hafna kröfu um dómkvaðningu matsmanna þótt hún hafi ekki verið höfð uppi á fyrri stigum málsins. Þótt leitað væri álits á einhverju sem öðrum þræði snerti lagaleg atriði, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991, myndi niðurstaða þar um í matsgerð ekki binda hendur dómara eða þrengja svigrúm hans eða skyldu til að meta þau sjálfur, auk þess sem matsbeiðandi bæri hallann af þýðingu matsgerðar og þá því ef sönnunargildi hennar yrði rýrara en ella. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að dómkveðja umbeðna matsmenn.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 2. júní 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. apríl 2020 í málinu nr. E3097/2019 þar sem kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna var hafnað. Kæruheimild er í clið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdóm að dómkveðja matsmennina L-kk-þf P-kk-þf búfræðing og S-kk-þf M-kk-þf véltæknifræðing B.Sc. samkvæmt matsbeiðni sóknaraðila frá 21. apríl 2020. Til vara er þess krafist að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi að því er varðar niðurstöðu héraðsdóms um að sóknaraðila beri að greiða varnaraðila 300.000 krónur í málskostnað fyrir héraði. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar. Niðurstaða

4 Sóknaraðili keypti mjaltaþjón ásamt forkæli, kálfafötulínu og sýnatökukassa 10. apríl 2017 af varnaraðila og var búnaðurinn afhentur 24. september sama ár. Sóknaraðili skoraði á varnaraðila að gera tilteknar úrbætur á hinu selda 10. maí 2019, en með stefnu sem birt var 5. júní 2019 krafðist varnaraðili greiðslu á eftirstöðvum kaupverðsins 2.047.572 krónur. Með bréfi 8. júlí 2019 lýsti sóknaraðili yfir riftun á kaupsamningnum.

5 Með matsbeiðni 24. maí 2019 óskaði sóknaraðili eftir því að dómkvaddur yrði matsmaður á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991 til að skoða og meta þá ágalla sem hann taldi vera á mjaltaþjóninum. Voru tveir menn dómkvaddir 24. júní 2019. Matsgerð þeirra lá fyrir 15. nóvember 2019 og var lögð fram í þinghaldi 28. nóvember sama ár.

6 Fyrir héraðsdómi skilaði sóknaraðili greinargerð 8. október 2019 og krafðist sýknu af greiðslukröfu varnaraðila. Byggir hann sýknukröfu sína meðal annars á því að greiðsluskylda sé ekki fyrir hendi vegna fyrrgreindrar riftunar og að fyrir liggi veruleg vanefnd varnaraðila á aðal og aukaskyldum kaupsamningsins. Í þinghaldi 26. febrúar 2020 lagði hann fram matsbeiðni á grundvelli IX. kafla laga nr. 91/1991 þar sem óskað var eftir að sömu matsmenn og stóðu að matsgerðinni frá 15. nóvember 2019 myndu leggja mat á söluverðmæti mjaltaþjónsins að teknu tilliti til fyrrgreindrar matsgerðar. Varnaraðili mótmælti matsbeiðninni í þinghaldi 4. mars 2020 og var fyrirhugaður málflutningur um hana 21. apríl sama ár. Í þinghaldi sama dag lagði sóknaraðili fram nýja matsbeiðni og afturkallaði hina fyrri með heimild dómara. Hefur hinni nýju matsbeiðni verið mótmælt af hálfu varnaraðila.

7 Aðili að einkamáli á að meginstefnu til rétt á að afla og leggja fram þau sönnunargögn sem hann telur þörf á. Það er því hvorki á valdi gagnaðila né dómstóla að hindra það nema með stoð í lögum. Því ber dómara að verða við beiðni málsaðila um að dómkveðja matsmann eftir ákvæðum laga nr. 91/1991 nema formskilyrði 1. mgr. 61. gr. laganna séu ekki fyrir hendi, leitað sé mats um atriði sem dómari telur bersýnilegt að skipti ekki máli, sbr. 3. mgr. 46. gr. laganna, eða matsbeiðnin lúti einvörðungu að atriðum sem dómara ber að leggja sjálfur mat á sbr. 2. mgr. 60. gr. og fyrri málslið 1. mgr. 61. gr. sömu laga. Víðtækur réttur aðila í einkamáli kann þó að vera takmarkaður af öðrum meginreglum einkamálaréttarfars, svo sem málshraðareglunni, sbr. dóm Hæstaréttar 23. febrúar 2015 í máli nr. 104/2015. Þá mega spurningar ekki vera leiðandi fullyrðingar um atriði sem lagalegur ágreiningur stendur um, sbr. dóm Hæstaréttar 25. janúar 2017 í máli 835/2016.

8 Samkvæmt framangreindu hefur rekstur málsins staðið yfir í um eitt ár. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um dagsetningu aðalmeðferðar og þá hefur gagnaöflun ekki verið lýst lokið. Eins og staðið hefur verið að rekstri málsins og þegar litið er til þess tíma sem liðinn er frá þingfestingu þess, eru að mati dómsins ekki efni til að hafna kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanna á þeim grunni að hún hafi ekki verið höfð uppi á fyrri stigum málsins. Er jafnframt til þess að líta að matsgerðarinnar frá 15. nóvember 2019 var aflaði á grundvelli XII. kafla laga nr. 91/1991, en tilgangur hinnar nýju matsbeiðni er meðal annars að fá frekari skýringar matsmanna á nánar tilteknum atriðum vegna niðurstöðu í fyrri matsgerð á grundvelli IX. kafla laganna. Freistar sóknaraðili þess með því að renna stoðum undir kröfu sína um sýknu af greiðsluskyldu varnaraðila miðað við tilteknar forsendur sem hann reisir málatilbúnað sinn á og komu fram í greinargerð hans frá 8. október 2019. Með vísan til framangreinds er jafnframt fallist á að öflun matsgerðarinnar sé ekki bersýnilega tilgangslaus.

9 Samkvæmt 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991 leggur dómari sjálfur mat á atriði sem krefjast almennrar þekkingar og menntunar eða lagaþekkingar. Þótt með matsbeiðni í máli þessu sé leitað álits á einhverju sem öðrum þræði snertir lagaleg atriði myndi niðurstaða þar um í matsgerð ekki binda hendur dómara eða þrengja svigrúm hans eða skyldu til að meta þau endanlega sjálfur. Er þess jafnframt að gæta að sóknaraðili ber hallann af þýðingu matsgerðar og þá því ef sönnunargildi hennar verður rýrara en ella vegna þess að lögð hefur verið til grundvallar mati forsenda sem reynist ekki eiga við rök að styðjast. Verður sóknaraðila því ekki meinað að afla matsgerðar um þessar spurningar, enda ber hann sjálfur kostnað af matsgerðinni og áhættu af því hvort hún komi honum að notum.

10 Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn í samræmi við beiðni sóknaraðila.

11 Varnaraðili verður dæmdur til að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir. Rétt þykir að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði lokaniðurstöðu málsins.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að dómkveðja tvo matsmenn til að svara spurningum samkvæmt matsbeiðni sóknaraðila, Laxárholts ehf., 21. apríl 2020.

Varnaraðili, Lífland ehf., greiði sóknaraðila, Laxárholti ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.