462/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfum S ehf., annars vegar um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 13. mars 2020 um að fresta endurupptöku tiltekinna kyrrsetningargerðar og löggeymslugerðar og hins vegar að lagt yrði fyrir sýslumann að endurupptaka og afmá sömu gerðir úr þinglýsingabókum og greiða S ehf. tiltekna fjárhæð. Landsréttur hafði kveðið upp dóm 6. mars 2020 í máli nr. 35/2019 milli sömu aðila. S ehf. sendi sama dag sýslumanni beiðni um að áðurnefndri kyrrsetningu og löggeymslu yrði aflétt af tilgreindum fasteignum S ehf. og fyrirsvarsmanns hans nema að því marki sem þyrfti til að tryggja kröfu þb. E ehf. samkvæmt dómi Landsréttar. Frekari samskipti áttu sér stað með tölvupóstum 6., 7. og 8. mars og 12. og 13. mars. Þessum tölvupóstsamskiptum lauk 13. mars 2020 með því að sýslumaður tilkynnti aðilum að ákveðið hefði verið að,,hinkra með fyrirtöku málsins“ þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um leyfi til að áfrýja nefndum dómi Landsréttar. Landsréttur vísaði til þess að samkvæmt tilgreindum ákvæðum laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. og laga nr. 90/1989 um aðför skyldi meðferð beiðna um endurupptöku kyrrsetningar og löggeymslugerða vera formbundin. Þau óformlegu samskipti sem farið hefðu fram milli lögmanna aðila og fulltrúa sýslumanns með tölvupósti yrði ekki jafnað til þess að beiðni S ehf. hefði verið tekin fyrir og um hana fjallað með formlegum hætti. Svarpóstur sýslumanns jafngilti ekki því að sýslumaður hefði synjað beiðni S ehf. um endurupptöku gerðanna. Því hefði S ehf. brostið skilyrði 2. mgr. 34. gr. laga nr. 31/1990 til að skjóta málinu til úrlausnar héraðsdómara. Var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu. Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 20. júlí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 4. ágúst 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 6. júlí 2020 í málinu nr. K2038/2020 þar sem vísað var frá dómi kröfum sóknaraðila, annars vegar um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 13. mars 2020 um að fresta endurupptöku tiltekinna kyrrsetningargerðar og löggeymslugerðar og hins vegar að lagt yrði fyrir sýslumann að taka upp að nýju og afmá sömu gerðir úr þinglýsingabókum og greiða sóknaraðila tiltekna fjárhæð. Kæruheimild er í 4. mgr. 91. gr. laga nr. 91/1989 um aðför, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Varnaraðili máls þessa höfðaði í byrjun árs 2017 tvö dómsmál á hendur sóknaraðila. Í fyrra málinu var krafist riftunar greiðslu EK1923 ehf. á skuld við sóknaraðila að fjárhæð 21.316.582 krónur 5. mars 2016 og endurgreiðslu hennar, aðallega á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara 141. gr. laganna. Í síðara málinu var um þríþætta kröfu varnaraðila að ræða vegna ráðstöfunar tilgreindrar fasteignar sem var í eigu EK1923 ehf. til sóknaraðila með kaupsamningi 29. desember 2013. Krafðist varnaraðili aðallega riftunar samningsins á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 en til vara riftunar á þeirri ráðstöfun á eigninni sem gerð var með skiptingaráætlun sömu aðila 30. mars 2014 og samþykkt var síðar á hluthafafundum félaganna. Til þrautavara krafðist varnaraðili efnda á kaupsamningnum með því að krefja sóknaraðila um greiðslu að fjárhæð 222.870.393 krónur. Fyrra málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 2. febrúar 2017 og hið síðara 30. mars sama ár.

5 Með kyrrsetningarbeiðni 12. júlí 2017 fór varnaraðili fram á kyrrsetningu eigna sóknaraðila til tryggingar kröfum sínum í framangreindum dómsmálum sem hann taldi samtals vera að fjárhæð 457.707.674 krónur. Hinn 19. sama mánaðar féllst sýslumaður á beiðni varnaraðila og kyrrsetti fasteignirnar Eyraveg 2 á Selfossi, Egilsstaði í Ölfusi, Selbraut 86 á Seltjarnarnesi og Ósgerði í Ölfusi. Tvær síðastnefndu fasteignirnar voru í eigu fyrirsvarsmanns sóknaraðila og voru þær kyrrsettar með hans samþykki.

6 Varnaraðili höfðaði mál til staðfestingar á kyrrsetningargerðinni með réttarstefnu útgefinni 20. júlí 2017. Voru áðurgreind tvö dómsmál sem varnaraðili hafði þegar höfðað á hendur sóknaraðila sameinuð staðfestingarmálinu, sbr. 3. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990. Hlaut hið sameinaða mál númerið E2536/2017. Gekk dómur héraðsdóms í málinu 12. október 2018. Var þar annars vegar fallist á riftun greiðslu að fjárhæð 21.316.582 krónur og endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar og hins vegar á þrautavarakröfu varnaraðila um efndir kaupsamnings um áðurgreinda fasteign með greiðslu á 222.870.393 krónum úr hendi sóknaraðila. Samtals var sóknaraðila því gert að greiða varnaraðila 244.186.975 krónur auk vaxta og dráttarvaxta. Loks var áðurgreind kyrrsetningargerð staðfest.

7 Sóknaraðili áfrýjaði dóminum til Landsréttar með áfrýjunarstefnu útgefinni 9. nóvember 2018. Vegna áfrýjunar málsins óskaði varnaraðili eftir því að eignir sóknaraðila yrðu teknar í löggeymslu til tryggingar tildæmdri kröfu, sbr. 1. mgr. 23. gr. laga nr. 31/1990. Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu féllst á beiðni varnaraðila 16. nóvember 2018 og tók í löggeymslu sömu fasteignir í eigu varnaraðila og fyrirsvarsmanns hans og áður höfðu verið kyrrsettar.

8 Sóknaraðili krafðist 22. nóvember 2018 úrlausnar héraðsdóms um löggeymslugerðina og gerði þá kröfu að hún yrði felld úr gildi. Ekki var fallist á þá kröfu í úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 3. mars 2019. Úrskurðinum var skotið til Landsréttar sem staðfesti niðurstöðu héraðsdóms með úrskurði 20. maí 2019 í máli nr. 294/2019.

9 Í gögnum málsins kemur fram að við endurupptöku löggeymslugerðarinnar 4. október 2019 hafi löggeymslu fasteignarinnar að Eyravegi 2 á Selfossi verið aflétt gegn greiðslu á 120.000.000 króna sem settar hafi verið til tryggingar kröfu varnaraðila í stað fasteignarinnar.

10 Landsréttur kvað upp dóm sinn í áðurgreindu riftunar og staðfestingarmáli málsaðila 6. mars 2020, sbr. mál nr. 35/2019. Í dómi Landsréttar var fallist á riftun greiðslu að fjárhæð 21.316.582 krónur og endurgreiðslu þeirra fjárhæðar. Sóknaraðili var hins vegar sýknaður af öðrum riftunarkröfum varnaraðila og þrautavarakröfu hans um efndir kaupsamnings. Þá var það niðurstaða dómsins að staðfesta kyrrsetningu í fasteignum sóknaraðila að Eyravegi 2 á Selfossi og Egilsstöðum í Ölfusi, en kyrrsetning í fasteignum fyrirsvarsmanns sóknaraðila var hins vegar felld úr gildi af þeim sökum að honum hefði ekki verið stefnt til að þola dóm í staðfestingarmálinu.

11 Strax í kjölfar uppkvaðningar dóms Landsréttar eða 6. mars 2020 sendi sóknaraðili sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu beiðni þess efnis að kyrrsetningu og löggeymslu yrði aflétt af áðurgreindum fasteignum sóknaraðila og fyrirsvarsmanns hans nema að því marki sem þyrfti til að tryggja kröfu varnaraðila samkvæmt dómi Landsréttar. Sóknaraðili fylgdi erindi sínu eftir með tölvupósti sama dag og voru viðtakendur hans sýslumaður og lögmaður varnaraðila. Var þar áréttuð sú krafa að kyrrsetningu og löggeymslu yrði aflétt af fasteignunum gegn greiðslu á uppreiknaðri dómkröfu samkvæmt dómi Landsréttar. Daginn eftir upplýsti lögmaður varnaraðila í svarpósti til sýslumanns og lögmanns sóknaraðila að hann hygðist óska eftir leyfi til að áfrýja dómi Landsréttar til Hæstaréttar Íslands. Kyrrsetning og löggeymsla í eignum sóknaraðila og fyrirsvarsmanns hans stæði því þar til niðurstaða Hæstaréttar lægi fyrir, annaðhvort með því að Hæstiréttur hafnaði beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi eða staðfesti dóm Landsréttar. Enn áréttaði sóknaraðili erindi sitt með bréfi til sýslumanns 9. mars 2020 þar sem þess var krafist að kyrrsetningu fasteignanna yrði aflétt og löggeymslugerðin endurupptekin „að nýju og breytt á þá leið að kr. 31 milljón verði haldið eftir en fjárhæðin að öðru leyti endurgreidd til Sjöstjörnunnar ehf.“

12 Í úrskurði héraðsdóms er gerð ítarleg grein fyrir samskiptum lögmanna aðila í tölvupósti 6., 7. og 8. mars og 12. og 13. mars 2020. Voru þar reifuð sjónarmið aðila um hvort skilyrði laga stæðu til þess að verða við beiðni sóknaraðila um endurupptöku kyrrsetningar og löggeymslugerðanna en síðustu tvo dagana blandaðist sýslumaður inn í þær viðræður einnig. Lauk þessum tölvupóstssamskiptum með því að sýslumaður tilkynnti aðilum 13. mars 2020 að ákveðið hefði verið „að hinkra með fyrirtöku málsins“ þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi en fyrir lá að lögmaður varnaraðila hafði með bréfi 11. mars sama ár óskað eftir leyfi til að áfrýja áðurgreindum dómi Landsréttar til Hæstaréttar Íslands.

13 Með ákvörðun Hæstaréttar Íslands 28. apríl 2020, nr. 202084, var fallist á fyrrgreinda beiðni varnaraðila um leyfi til að áfrýja til réttarins áðurgreindum dómi Landsréttar.

Niðurstaða

14 Fyrir héraðsdómi krafðist sóknaraðili þess að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 13. mars 2020 um að fresta endurupptöku kyrrsetningargerðar nr. 201741 og löggeymslugerðar nr. 201829484, þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi og að sýslumanni yrði gert skylt að taka upp að nýju og afmá framangreindar gerðir úr þinglýsingabókum og greiða sóknaraðila mismuninn á 120.000.000 króna og 30.342.862 krónum.

15 Í greinargerð sinni til Landsréttar tekur sóknaraðili fram að hann telji að sú ákvörðun sýslumanns 13. mars 2020 að „hinkra með fyrirtöku málsins“ jafngildi því að sýslumaður hafi synjað beiðni hans um endurupptöku kyrrsetningar og löggeymslugerðanna. Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. laga nr. 31/1990 sé honum því heimilt að krefjast úrlausnar héraðsdómara um synjun sýslumanns á kröfu hans um endurupptöku gerðanna.

16 Samkvæmt orðanna hljóðan og með vísan til 2. mgr. 23. gr. og 5. mgr. 22. gr. laga nr. 31/1990 á ákvæði 2. mgr. 34. gr. sömu laga bæði við um synjun endurupptöku kyrrsetningargerðar og löggeymslugerðar.

17 Í 22. gr. laga nr. 31/1990 er fjallað um skilyrði endurupptöku kyrrsetningargerðar en samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laganna gilda ákvæði greinarinnar einnig um löggeymslu. Í 5. mgr. 22. gr. segir að beiðni um endurupptöku skuli beint til þess sýslumanns sem gerðinni lauk, en að fara skuli með hana eftir þeim reglum sem almennt gilda um framkvæmd gerðar, eftir því sem við getur átt. Í I. og II. kafla laga nr. 31/1990 er að finna ýmis almenn ákvæði um framkvæmd gerðar en auk þess er í lögunum vísað til ýmissa ákvæða laga nr. 90/1989 um aðför um framkvæmdina. Af þeim ákvæðum verður ráðið að meðferð beiðna um endurupptöku kyrrsetningar og löggeymslugerða skuli vera formbundin. Er þannig til dæmis gert ráð fyrir að beiðni um gerð skuli vera skrifleg og uppfylla tiltekin skilyrði laganna, að forathugun sýslumanns fari fram á beiðninni og að hann ákveði hvar og hvenær gerð fari fram og tilkynni það hlutaðeigandi. Þá er gert ráð fyrir að sýslumaður færi gerðabók um þær gerðir sem lögin ná til og skrái í hana hvar og hvenær gerð fari fram, nöfn aðila og umboðsmanna eða málsvara þeirra, hvaða gögn hafi verið lögð fram við gerðina og hvernig hún hafi að öðru leyti farið fram.

18 Ljóst er að þau óformlegu samskipti sem fram fóru á milli lögmanna málsaðila og fulltrúa sýslumanns með tölvupósti dagana 12. og 13. mars 2020 verður ekki jafnað til þess að beiðni sóknaraðila hafi verið tekin fyrir og um hana fjallað með formlegum hætti samkvæmt ákvæðum laganna. Af framangreindu leiðir að svarpóstur sýslumanns 13. mars 2020 um að hann hafi ákveðið að hinkra með að taka málið fyrir þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi jafngildir ekki því að sýslumaður hafi synjað beiðni sóknaraðila um endurupptöku gerðanna.

19 Fyrrgreind ákvörðun Hæstaréttar Íslands 28. apríl 2020 um að fallast á beiðni varnaraðila um leyfi til að áfrýja til réttarins dómi Landsréttar 6. mars 2020 í máli nr. 35/2019 var meðal annars rökstudd með því að dómur í málinu myndi hafa verulegt almennt gildi um skilyrði og framkvæmd kyrrsetningar. Með því að Hæstiréttur hyggst taka þessi atriði til endurskoðunar þykir ljóst að skýra beri 2. mgr. 39. gr. laga nr. 31/1990 á þann veg að tilvísun til „æðri dóms“ í ákvæðinu eigi bæði við um Landsrétt og Hæstarétt. Kyrrsetningargerðin falli því ekki niður ef óskað er eftir leyfi til að áfrýja dómi Landsréttar innan þriggja vikna frá dómsuppsögu og Hæstiréttur tekur þá beiðni til greina. Með vísan til þessa var sýslumanni því rétt að fresta því að taka fyrir beiðni sóknaraðila um endurupptöku gerðanna þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi.

20 Eins og að framan er rakið hefur beiðni sóknaraðila um endurupptöku gerðanna ekki verið tekin fyrir með formlegum hætti hjá sýslumanni. Að lögum hefur sýslumaður því hvorki tekið ákvörðun um það hvort fallast beri á beiðni sóknaraðila né heldur hvort henni beri að synja. Brast sóknaraðila því skilyrði 2. mgr. 34. gr. laga nr. 31/1990 til að skjóta máli þessu til úrlausnar héraðsdómara. Ber því að vísa dómkröfum sóknaraðila frá héraðsdómi. Samkvæmt því verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

21 Eftir úrslitum málsins verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, Sjöstjarnan ehf., greiði varnaraðila, þrotabúi EK1923 ehf., 300.000 krónur í kærumálskostnað.

Sératkvæði

J-kk-ef S-kk-ef

1 Ég er ósammála niðurstöðu meirihluta dómenda í málinu um að staðfesta beri frávísunarúrskurð héraðsdóms. Svo sem rakið er í atkvæði meirihlutans gerði sóknaraðili 6. og 9. mars 2020 skriflega kröfu um að kyrrsetningu og löggeymslu yrði aflétt af nánar tilgreindum fasteignum sóknaraðila og fyrirsvarsmanns hans nema að því marki sem þyrfti til að tryggja kröfu varnaraðila samkvæmt dómi Landsréttar.

2 Með tölvupósti 12. mars 2020 lýsti sýslumaður því yfir að hann teldi að skilyrði væru til endurupptöku gerðanna á grundvelli beiðna sóknaraðila. Eftir nokkur tölvupóstsamskipti milli málsaðila og sýslumannsins tilkynnti sýslumaður málsaðilum með tölvupósti 13. mars 2020 að hann hefði skipt um skoðun og að ákveðið hefði verið „að hinkra með fyrirtöku málsins“ þar til Hæstiréttur hefði tekið afstöðu til beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi en fyrir lá að lögmaður varnaraðila hafði með bréfi 11. mars sama ár óskað eftir leyfi til að áfrýja áðurgreindum dómi Landsréttar til Hæstaréttar Íslands. Þá kemur fram í tölvupósti sýslumanns til sóknaraðila 17. mars 2020 að hann hafni því að eiga fund um málið svo sem sóknaraðili hafði óskað eftir.

3 Með ákvörðun Hæstaréttar Íslands 28. apríl 2020, nr. 202084, var fallist á fyrrgreinda beiðni varnaraðila um leyfi til að áfrýja til réttarins áðurgreindum dómi Landsréttar. Af gögnum málsins verður ekki séð að endurupptökubeiðni sóknaraðila hafi verið tekin fyrir hjá sýslumanni með formlegum hætti eftir að þessi niðurstaða Hæstaréttar lá fyrir.

4 Eins og rakið er í atkvæði meirihluta dómenda bar sýslumanni samkvæmt lögum að taka fyrir endurupptökubeiðni sóknaraðila með formlegum hætti, boða málsaðila til fyrirtöku gerðarinnar og bóka þar um afstöðu sýslumannsins til beiðni sóknaraðila. Þessum reglum fylgdi sýslumaður ekki heldur tilkynnti hann málsaðilum með tölvupósti að hann hafði tekið ákvörðun um „að hinkra með fyrirtöku málsins“ vegna beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi til Hæstaréttar. Tilkynning sýslumannsins til málsaðila verður ekki skilin á annan veg en þann að hann hafi tekið ákvörðun um að ekki hafi verið skilyrði til að taka upp gerðina að nýju á grundvelli beiðni sóknaraðila meðan beiðni varnaraðila um áfrýjunarleyfi væri til meðferðar hjá Hæstarétti. Verður því að leggja til grundvallar í málinu að ákvörðun sýslumanns um að hafna endurupptökubeiðni sóknaraðila liggi skýrlega fyrir. Sóknaraðili verður ekki hindraður í að láta reyna á gildi ákvörðunar sýslumanns þótt sýslumaður hafi ekki fylgt þeim formlegu kröfum sem á honum hvíla um meðferð málsins. Svo sem rakið hefur verið liggur ekki annað fyrir í málinu en að ákvörðun sýslumannsins hafi í raun leitt til þess að endurupptökubeiðni sóknaraðila hafi ekki náð fram að ganga meðan málið er til meðferðar hjá Hæstarétti.

5 Samkvæmt því sem að framan er rakið eru ekki skilyrði til að vísa kröfu sóknaraðila frá dómi á þeim grundvelli sem gert er í hinum kærða úrskurði. Ber því að ógilda hinn kærða úrskurð og vísa málinu í hérað til efnismeðferðar. Í ljósi þessarar niðurstöðu er ekki rétt að Landsréttur taki á þessu stigi málsins efnislega afstöðu til þess hvort áfrýjun varnaraðila til Hæstaréttar fresti endurupptökubeiðni sóknaraðila.