96/2019

Útdráttur

Kærður var úrskurður þar sem máli H hf. gegn L ehf. var vísað frá dómi. Talið var að H ehf. hefði ekki haft kröfur í málinu uppi í öðrum dómsmálum og því stæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 málshöfðuninni ekki í vegi. Þá var talið að þótt viðurkenningarkrafa H ehf. væri í reynd málsástæða að baki annarri kröfu H ehf. væri ekki ástæða að svo komnu til að vísa viðurkenningarkröfunni frá dómi, en að því mætti eftir atvikum gæta ef efnisdómur gengi H ehf. í vil. Loks var ekki talið að slíkir annmarkar væru á skaðabótakröfu H ehf. að kröfunni yrði vísað frá dómi en gagnaöflun væri ekki lokið. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. febrúar 2019 en kærumálsgögn bárust réttinum 8. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. janúar 2019 í málinu nr. E1296/2018 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður og meðferð málsins fyrir héraðsdómi frá og með þinghaldi 11. desember 2018 verði ómerkt og að lagt verði fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Til vara krefst hann þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. 3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Varnaraðili höfðaði mál á hendur sóknaraðila með stefnu birtri 15. maí 2017, héraðsdómsmálið nr. E1819/2017. Í því máli krefst hann greiðslu skuldar samkvæmt tveimur lánssamningum. Stefnukrafan á hendur sóknaraðila nemur samtals 69.479.888 krónum auk dráttarvaxta. Í málinu er fyrirsvarsmanni sóknaraðila þar af stefnt til greiðslu á 7.000.000 króna sameiginlega með sóknaraðila. Sóknaraðili tók til varna og lagði fram greinargerð á dómþingi 28. nóvember 2017 þar sem hann krafðist sýknu. Byggðist sýknukrafan á því að sóknaraðili ætti gagnkröfu til skuldajafnaðar sem væri að minnsta kosti jafn há kröfu varnaraðila. Þá hafði hann uppi mótmæli við útreikningi varnaraðila á kröfum samkvæmt lánasamningunum, sem hann taldi ekki í samræmi við dóma Hæstaréttar um endurútreikning lána með ólögmætri gengistryggingu.

5 Gagnkrafan byggðist á því að sóknaraðili ætti inneign samkvæmt 13 fjármögnunarleigusamningum sem hann gerði á árunum 2006 og 2007 við SP fjármögnun hf., sem sameinaðist varnaraðila 6. október 2011, er næmi mismun á mati varnaraðila á verði tækja sem voru andlög samninganna, og hann hafði leyst til sín, og raunverulegu markaðsvirði þeirra, að frádregnum eftirstöðvum samninganna. Jafnframt taldi hann að útreikningur varnaraðila á eftirstöðvum samninga væri rangur. Taldi sóknaraðili kröfu sína nema samtals 83.032.222 krónum, til vara 69.481.346 krónum. Varnaraðili viðurkenndi í lok árs 2014 að 11 samninganna væru lánssamningar með ólögmætri gengistryggingu. Aðila greinir á um hvort það sama eigi við um samninga nr. SFL 018341 og SFL 018421 eða hvort um sé að ræða lán í erlendri mynt.Í greinargerð sinni í héraði áskildi sóknaraðili sér rétt til að sækja eftirstöðvar kröfu sinnar á hendur varnaraðila í sérstöku dómsmáli.

6 Sóknaraðili höfðaði mál það sem hér er til umfjöllunar 17. apríl 2018. Stefnukröfur eru í þremur liðum eins og lýst er í hinum kærða úrskurði. Þar er í fyrsta lagi gerð krafa um viðurkenningu þess að í fyrrgreindum tveimur lánssamningum felist ólögmæt gengistrygging. Í öðru lagi er gerð krafa um greiðslu 82.826.220 króna, sem sóknaraðili kveður mismun á verðmæti tækja sem tekin voru úr vörslum hans og ætluðum eftirstöðvum skuldar sóknaraðila við varnaraðila samkvæmt lánssamningunum 13 sem áður segir. Munurinn á kröfufjárhæð í stefnunni annars vegar og greinargerð sóknaraðila í hinu fyrra máli hins vegar, liggur í villu í útreikningi sóknaraðila í greinargerðinni á ætlaðri inneign hans samkvæmt einum samninganna, nr. SFL 025582. Loks er í þriðja lagi krafist 180.000.000 króna í skaðabætur vegna tjóns sem vörslusvipting á vélum og tækjum hafi valdið sóknaraðila.

7 Með hinum kærða úrskurði var öllum kröfum sóknaraðila vísað frá dómi.

Niðurstaða

8 Krafa sóknaraðila um ómerkingu málsmeðferðar fyrir héraðsdómi er á því byggð að héraðsdómari hafi verið bundinn af fyrri úrskurði þar sem frávísunarkröfu var hafnað. Honum hafi verið óheimilt að láta flytja málið á ný um formhlið. Bendir sóknaraðili á að engar nýjar upplýsingar hafi verið komnar fram, sbr. 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991.

9 Eftir að varnaraðili hafði lagt fram greinargerð af sinni hálfu fyrir héraðsdómi var málinu úthlutað til dómara. Tók hann málið fyrst fyrir 11. júní 2018. Í greinargerð hafði sóknaraðili krafist frávísunar og var málið flutt um þá kröfu 9. október 2018. Héraðsdómari kvað upp úrskurð 5. nóvember sama ár þar sem hann hafnaði frávísunarkröfu varnaraðila. Dómarinn færði munnleg rök fyrir niðurstöðunni samkvæmt 3. málslið 3. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Krafðist sóknaraðili þess þá að málið yrði sameinað máli nr. E1819/2017. Í kjölfarið var málinu endurúthlutað þeim héraðsdómara sem fór með eldra málið og ákvað hann að endurtaka skyldi málflutning um formhlið þess. Þetta var honum heimilt þar sem áðurgreindur úrskurður var ekki bindandi í þeim skilningi að hann útilokaði endurskoðun þeirrar niðurstöðu sem þar var komist að, sbr. 5. mgr. 112. gr. laga nr. 91/1991. Kröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar á framangreindum grundvelli verður því hafnað.

10 Í öðrum kröfulið í stefnu krefst sóknaraðili þess að varnaraðila verði gert að greiða sér 82.826.220 krónur ásamt vöxtum. Leitar sóknaraðili með því eftir sjálfstæðum dómi um kröfu sína að því marki sem hún er umfram kröfu sem varnaraðili kann að fá dæmda á hendur honum í héraðsdómsmálinu nr. E1819/2017.

11

Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 er heimilt að h afa uppi gagnkröfu til skuldajafnaðar í máli án þess að gagnstefna ef skilyrði fyrir skuldajöfnuði eru fyrir hendi. Gagnkrafan er þá höfð uppi í greinargerð en sjálfstæður dómur getur ekki gengið um hana. Sjálfstæðum dómi um kröfu sóknaraðila verður aðeins komið við með höfðun gagnsakar innan mánaðar frá þingfestingu aðalsakar samkvæmt 2. mgr.

28. gr. sömu laga eða í sérstöku dómsmáli.

12 Svo sem áður greinir gerir sóknaraðili í héraðsdómsmálinu nr. E1819/2017 þá kröfu að vera sýknaður af kröfum varnaraðila. Þrátt fyrir að baki þeirri vörn liggi sú málsástæða að hann eigi gagnkröfu á hendur varnaraðila sem skuldajafnað verði við kröfu sóknaraðila, takmarkast sú krafa við þá fjárhæð sem kann að vera dæmd varnaraðila og sjálfstæður dómur gengur ekki um hana. Sóknaraðila var því heimilt að höfða mál til sjálfstæðs dóms um fjárkröfuna. Krafan sem mál þetta er rekið um er ekki sú sama og sú dómkrafa sem sóknaraðili gerir í máli sem varnaraðili hefur áður höfðað á hendur honum. Því standa ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 ekki í vegi fyrir því að sóknaraðila sé heimilað að bera kröfu samkvæmt öðrum kröfulið undir héraðsdóm. 13 Fyrsti kröfuliður í stefnu er viðurkenningarkrafa og lýtur að tveimur fjármögnunarleigusamningum sem sóknaraðili telur að séu í reynd lánssamningar í íslenskum krónum, bundnir við gengi erlends gjaldmiðils í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þessir samningar eru á meðal þeirra sem fjárkrafa í öðrum kröfulið í stefnu byggist á. Fyrsti kröfuliður er því í reynd málsástæða að baki annars kröfuliðs í stefnu. Þótt ekki verði samkvæmt þessu séð að efni séu til að hafa báðar þessar kröfur uppi í senn er ekki ástæða að svo komnu máli að vísa fyrsta kröfulið frá dómi af þessum sökum, en að því mætti eftir atvikum gæta ef efnisdómur gengi sóknaraðila í hag.

14 Þriðji kröfuliður í stefnu er skaðabótakrafa. Hún er á því byggð að sóknaraðila hafi verið óheimilt að taka tæki varnaraðila í sínar vörslur og hafi með því valdið honum tjóni. Sóknaraðili gerir í stefnunni grein fyrir tjóni sem hann telur sig hafa orðið fyrir og vill fá bætt úr hendi varnaraðila. Er krafan sundurliðuð að nokkru í stefnu, nægilega til að sjá má glögglega hvaða tjón sóknaraðili leitast við að fá bætt. Hefur hann lagt nægan grundvöll að kröfunni í stefnu en gagnaöflun er ekki lokið. Leyst verður úr því við efnismeðferð málsins hvort tjón eða einstakir þættir þess séu nægilega sannaðir.

15 Samkvæmt framangreindu verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Rétt er að ákvörðun málskostnaðar í héraði bíði efnisdóms í málinu en varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Varnaraðili, Landsbankinn hf., greiði sóknaraðila, Heflun ehf., 350.000 krónur í kærumálskostnað.