333/2019

Útdráttur

LP og E gerðu samning um hönnun, smíði og uppsetningu E á pökkunarvél fyrir LP. Jafnframt gerðu E og S ehf. með sér verksamning um tiltekna verkþætti sem S ehf. skyldi annast við smíði vélarinnar sem undirverktaki. Gallar komu fram á vélinni sem LP taldi S ehf. bera ábyrgð á og höfðaði LP mál á hendur S ehf. til heimtu skaðabóta á grundvelli bandarískra réttarreglna um þriðjamannsáhrif og ábyrgð undirverktaka. Hélt LP því fram að skaðabótakrafan hefði þegar verið staðfest með dómi alríkisdómstóls í Minnesotaríki í Bandaríkjunum. Í dómi Landsréttar kom fram að LP hefði ekki fært fram rök sem leiddu til þeirrar niðurstöðu að samningur S ehf. og E teldist hafa sterkust tengsl við Bandaríkin í skilningi 4. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Taldi rétturinn því að um grundvöll skaðabótakröfu LP færi eftir íslenskum lögum. Um áhrif hins bandaríska dóms á sönnun atvika í málinu var í dómi Landsréttar skírskotað til þeirrar meginreglu samkvæmt íslenskum rétti að erlendir dómar hefðu ekki réttaráhrif hér á landi nema svo væri fyrir mælt í lögum. Þar sem svo væri ekki varðandi dóma sem kveðnir væru upp af dómstólum í Bandaríkjunum væru áhrif þeirra takmörkuð þegar leyst væri úr málum sem rekin væru fyrir íslenskum dómstólum. Þá hefði erlendur dómur enn takmarkaðri þýðingu en ella væri ef aðila máls gæfist ekki kostur á að taka til varna áður en dómur væri upp kveðinn. Í dómi réttarins kom fram að skaðabótaákvörðun hins bandaríska dómstóls hefði byggst á einhliða reifun LP um ætlað tjón hans, án þess að eiginleg sönnunarfærsla hefði átt sér stað fyrir dómi, þar sem S ehf. hefði fært fram efnislegar varnir í málinu. Hefði hinn bandaríski dómur því ekki neitt sönnunargildi um atvik málsins eða umfang tjóns LP. Var S ehf. því sýknað af kröfum LP.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar. Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 12. apríl 2019 í málinu nr. E69/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og stefndi verði dæmdur til þess að greiða áfrýjanda 4.393.182,62 bandaríkjadali ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. og 3. mgr. 5. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 17. nóvember 2017 til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að stefndi verði dæmdur til þess að greiða áfrýjanda 4.393.182,62 bandaríkjadali að viðbættum vöxtum frá 18. ágúst 2017 til greiðsludags, samkvæmt vaxtalögum Minnesotaríkis í Bandaríkjunum. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti

3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Áfrýjandi er bandarískt fyrirtæki í Minnesotaríki í Bandaríkjunum sem framleiðir pakkningar fyrir neytendamarkað, einkum eggjabakka úr endurunnum pappír. Stefndi er löggiltur rafverktaki með aðsetur í Garðabæ á Íslandi og starfar við lágspennuvirki og/eða annast viðgerðir á hvers konar rafföngum á lágspennusviði á almennum markaði. Stefndi leggur rafmagn í vélar eftir teikningum annarra hönnuða að vélunum og eftir atvikum forritar eftir forskrift hönnuðar um hvernig vél er ætlað að vinna. Þegar atvik þessa máls urðu bar stefndi nafnið Samey ehf. en nafni hans var breytt í S640189 ehf. með tilkynningu til fyrirtækjaskrár 12. desember 2017.

5 Tildrög þessa máls eru að 22. janúar 2014 undirritaði áfrýjandi samning við kanadíska fyrirtækið Emery Silfurtun Inc. um hönnun, smíði og uppsetningu pökkunarkerfis fyrir pappírsumbúðir gegn greiðslu til Emery Silfurtun Inc. að fjárhæð 4.509.858 bandaríkjadalir. Skyldi vélin geta framleitt allt að 7.200 eggjabakka eða eggjaöskjur á hverri klukkustund. Í grein 1012 í samningnum kemur fram að upplýsingar um uppsetningu og teikningar séu til staðar. Þá segir í grein 1014 að Emery Silfurtun Inc. tryggi áfrýjanda viðgerðarþjónustu í 18 mánuði, að meðtöldum öllum kostnaði við varahluti, starfsmenn og kostnað við að senda menn á staðinn. Í grein 6009 segir að ágreiningi aðila um samninginn skuli vísað til gerðardómsmeðferðar í New York. Samningur þessi er meðal gagna málsins en ekki í íslenskri þýðingu.

6 Emery Silfurtun Inc. og stefndi gerðu með sér samning um undirverktöku 19. febrúar 2014 um smíði pökkunarkerfis fyrir pappírsumbúðir. Segir í samningnum að stefndi sé undirverktaki Emery Silfurtun Inc. og beri ábyrgð á rafbúnaði og sjálfvirkum búnaði, þar með talið virkni þjarka og stýrikerfa, hafi með höndum alhliða verkefnisstjórn og útvegi prófunarbúnað. Tekið er fram að kerfið sé fyrir „LEI Packaging L.L.C.“, verksmiðju í Minnesota í Bandaríkjunum og sé „Emery Quattro Type A vél með vatnspressu, þjarkaflutningi, sex eininga þurrkara, maukeiningu, lofttæmiseiningu, fimm stöðva hitapressu og vörustöflurum“. Samkvæmt grein 1.2 í samningnum er verkefnið ekki unnið samkvæmt föstu verðtilboði, heldur geri stefndi Emery Silfurtun Inc. reikninga með þeim hætti sem nánar greinir í samningnum. Stefndi muni sjá um að kaupa og flytja inn ýmsa stóra íhluti frá þriðju aðilum og verði Emery Silfurtun Inc. gerðir reikningar fyrir þeim. Þá veiti stefndi verkfræði og verkefnisstjórnunarþjónustu svo og rafvirkjunar og samsetningarþjónustu samkvæmt tímagjaldi sem ákveðið er í íslenskum krónum. Í grein 1.6 kemur fram að viðskiptavinurinn útvegi allar teikningar af hönnun vélbúnaðar og lista yfir vélrænan búnað og beri jafnframt heildarábyrgð á kerfishönnun, afhendingu, ábyrgð, þjónustu og uppsetningu kerfisins, en stefndi veiti ábyrgð á afhentum íhlutum. Af samhengi samningsins verður ráðið að viðskiptavinurinn sem þar er nefndur sé Emery Silfurtun Inc. Í grein 5 er tekið fram að ábyrgðartími kerfisíhluta sé 12 mánuðir frá afhendingardegi. Fyrir liggur að Emery Silfurtun Inc. gerði einnig samning um undirverktöku við Héðin hf. um ákveðna þætti í smíði og uppsetningu vélarinnar. Hefur sá samningur ekki verið lagður fram í málinu.

7 Í skýrslu Þ-kk-ef J-kk-ef J-kk-ef, fyrirsvarsmanns stefnda, fyrir héraðsdómi kom fram að vélin hefði verið smíðuð á fyrri hluta ársins 2014 í húsnæði Héðins hf. í Garðabæ og að hluta til í húsnæði stefnda, einnig í Garðabæ, þar sem rafmagnstöflur hafi verið settar saman. Vélin hafi verið flutt í hlutum til Minnesota og sett saman þar. Um það hver stjórnaði verkinu við uppsetningu og gangsetningu hennar í verksmiðju áfrýjanda greinir málsaðila á í veigamiklum atriðum, þar á meðal um hvort stefndi hefði haft yfirumsjón með smíði og uppsetningu vélarinnar svo og hvort þau vandkvæði, sem upp komu í virkni og afköstum hennar, yrðu rakin til vinnu stefnda við vélina.

8 Í skýrslu fyrirsvarsmannsins kom fram að starfsmaður stefnda hefði haft það hlutverk að samræma störf Emery Silfurtun Inc., Héðins hf. og stefnda við forritun og gangsetningu vélarinnar í verksmiðju áfrýjanda haustið 2014. Á grundvelli samningsins við Emery Silfurtun Inc. hefði stefndi tekið að sér ákveðna verkþætti, sinnt raflagnahluta verksins og veitt ráðgjöf tengda því. Starfsmenn á vegum Emery Silfurtun Inc. og Héðins hf. hafi unnið að gangsetningu vélarinnar í verksmiðjunni svo og hönnuður vélarinnar, sem var sjálfstæður verktaki á vegum Emery Silfurtun Inc. Vandamál sem hafi komið upp og vörðuðu hönnun og vélræn eða kerfislæg mál vélarinnar hafi verið á ábyrgð Emery Silfurtun Inc., en ekki stefnda.

9 Í skýrslu F-kk-ef R. J-kk-ef, framkvæmdastjóra Emery Silfurtun Inc., fyrir héraðsdómi kom fram að stefndi hefði sinnt ákveðinni verkstjórn sem undirverktaki Emery Silfurtun Inc. og undir stjórn þess síðarnefnda. Emery Silfurtun Inc. hefði borið ábyrgð á verkinu frá upphafi til enda og smíði vélarinnar að öllu leyti verið á hendi verkfræðinga á vegum Emery Silfurtun Inc., sem hefðu hannað heildarkerfið, en rafmagnshlutinn hefði verið færður til stefnda í verktöku. Í ársbyrjun 2015 hefði hann tilkynnt stefnda að sá síðarnefndi kæmi ekki frekar að vinnu við vélina.

10 Í skýrslu P-x-x J-x-x, fyrirsvarsmanns áfrýjanda, fyrir héraðsdómi kom fram að eftir að uppsetning vélarinnar hófst í verksmiðjunni í Minnesota í september 2014 og fram í desember sama ár hafi ýmis vandamál komið upp, tímamörk ekki staðist og framleiðslumagn vélarinnar verið lítið. Hann taldi að vandamálin yrðu rakin til ófullnægjandi forritunar og uppsetningar, skorts á stjórnun og að þjarki í vélinni hafi ekki virkað sem skyldi. Í árslok 2014 hafi orðið ljóst að vélin væri fjarri því að vera að fullu starfhæf. Á fyrri hluta árs 2015 hafi áfrýjandi þurft að ráðast í viðgerðir og breytingar á vélinni að fengnum ráðleggingum sérfræðinga þannig að hún framleiddi opna bakka í staðinn fyrir lokaðar öskjur. Þótt vélin sé starfhæf í dag sé hún ekki í samræmi við það sem ætlast var til í upphafi.

11 Áfrýjandi höfðaði mál á hendur stefnda ásamt Emery Silfurtun Inc. og Héðni hf. fyrir alríkisdómstóli í Minnesota til greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem leiddi af göllum á vélinni. Í kjölfar þess sömdu áfrýjandi og Emery Silfurtun Inc. um að ágreiningur þeirra í milli færi í gerðardómsmeðferð. Stefndi og Héðinn hf. stóðu þá eftir sem varnaraðilar í máli áfrýjanda fyrir fyrrgreindum alríkisdómstóli. Stefndi krafðist frávísunar málsins einkum með þeim rökum að samningssamband áfrýjanda við Emery Silfurtun Inc. gæti ekki orðið grundvöllur lögsögu dómstólsins yfir stefnda sem hefði engin tengsl haft við Minnesotaríki þegar samningur áfrýjanda og Emery Silfurtun Inc. kom til framkvæmda. Frávísunarkröfu stefnda var hafnað með dómi alríkisdómstólsins 16. ágúst 2016 og staðfest að krafa áfrýjanda á hendur stefnda lyti bandarískum reglum um svokallaðar þriðjamannskröfur („thirdparty beneficiary claim“) svo og reglum um bótaábyrgð vegna undirskilinnar ábyrgðar („implied warranty“) með vísan til ákvæðis í grein 5 í samningi stefnda við Emery Silfurtun Inc. um ábyrgð þess fyrrnefnda á íhlutum í vélina. Tilvitnaður dómur hefur ekki verið lagður fram í málinu í íslenskri þýðingu.

12 Stefndi dró sig út úr málinu með formlegri tilkynningu til dómstólsins 9. september 2016 og hélt ekki uppi frekari vörnum. Alríkisdómstóllinn í Minnesotaríki kvað upp dóm í máli áfrýjanda gegn stefnda og Héðni hf. 17. nóvember 2016 á grundvelli reglu 55 um útivistardóma í bandarískum alríkislögum um meðferð einkamála („default judgment“). Þar er tekið fram að stefndi hafi með fullum vilja og ásetningi ákveðið að svara ekki stefnu áfrýjanda. Af þeirri ástæðu sé fallist á kröfu áfrýjanda um að útivistardómur gangi í málinu. Niðurstaða dómsins var að atvik, eins og þeim var lýst í framlögðum gögnum áfrýjanda, væru talin sönnuð og jafnframt viðurkenndur réttur áfrýjanda til að leggja fyrir dómstólinn kröfur sínar um skaðabætur. Framangreindur dómur hefur ekki verið lagður fram í málinu í íslenskri þýðingu. Málarekstri áfrýjanda gegn Héðni hf. lauk með sátt 5. apríl 2017 og greiddi Héðinn hf. áfrýjanda 600.000 bandaríkjadali í bætur.

13 Hinn 27. maí 2017 lagði áfrýjandi fram greinargerð um skaðabótakröfu sína gagnvart stefnda fyrir alríkisdómstólnum í Minnesotaríki og nam heildarkrafan 4.460.098,43 bandaríkjadölum. Samkvæmt henni er skaðabótakrafa hans í sex liðum. Stærsti hlutinn lýtur að bótum fyrir hagnaðarmissi vegna framleiðslutaps 20152021, 3.181.959,20 bandaríkjadalir. Þá var krafist bóta fyrir hagnaðarmissi vegna lægra verðs á vörum, 254.289 bandaríkjadala, hagnaðarmissi vegna tafa, 200.811 bandaríkjadala, tjón vegna viðgerða, varahluta og endurforritunar pökkunarvélar, 51.920,07 bandaríkjadala, vegna verkefnastjórnunar í tengslum við að breyta vélinni þannig að hún framleiddi opna eggjabakka, 292.482,26 bandaríkjadala og vegna verkefnastjórnunar vegna þurrkara vélarinnar, 478.636,90 bandaríkjadala. Greinargerðin liggur fyrir í málinu í íslenskri þýðingu.

14 Með dómi alríkisdómstóls í Minnesotaríki frá 18. ágúst 2017 var komist að þeirri niðurstöðu, á grundvelli atvika sem áfrýjandi lýsti í framangreindri greinargerð, að stefndi bæri meginábyrgð á annmörkum vélarinnar. Stefndi hefði vanrækt skyldur sínar sem verkefnisstjóri og horfið frá verkinu áður en vélin varð ganghæf auk þess sem hann hefði látið hjá líða að útvega þjarkakerfi og rafstýribúnað sem virkaði. Féllst dómurinn þannig á staðhæfingu áfrýjanda um að stefndi bæri ábyrgð á 70% hagnaðarmissis vegna framleiðslutaps áfrýjanda. Með sama hætti var stefndi talinn bera ábyrgð á 70% tjóns í öðrum tjónaflokkum. Með vísan til þess og greinargerðar áfrýjanda um fjárhæð bóta, svo og annarra framlagðra skjala og gagna sem áfrýjandi hafði lagt fram í málinu, úrskurðaði dómstóllinn að áfrýjandi ætti rétt á bótum úr hendi stefnda að fjárhæð 4.393.182,63 bandaríkjadalir.

Niðurstaða

15 Kjarni ágreinings í máli þessu er tvíþættur. Annars vegar lýtur hann að því hvort beita skuli bandarískum eða íslenskum réttarreglum um ætlaða skaðabótaábyrgð stefnda gagnvart áfrýjanda fyrir íslenskum dómstólum. Hins vegar lýtur hann að því hver séu sönnunaráhrif dóms í máli áfrýjanda sem kveðinn var upp af dómstóli í Minnesotaríki 18. ágúst 2017.

16 Í héraðsdómsstefnu kemur fram að áfrýjandi byggi kröfu sína um skaðabætur úr hendi stefnda „meðal annars á almennum reglum fjármunaréttar, kröfuréttar, samningaréttar og skaðabótaréttar og almennum kröfuréttar og skaðabótareglum sem gilda í Minnesota ríki í Bandaríkjunum“. Áfrýjandi vísar til þess að í framangreindum dómi alríkisdómstóls í Minnesota 16. ágúst 2016 sé staðfestur lagagrundvöllurinn að baki kröfum hans. Um sé að ræða tiltekið ákvæði bandarískra alríkislaga um þriðjamannskröfu á hendur tjónvaldi. Í þeim felist að brjóti samningsaðili, í þessu tilviki stefndi, gegn samningi sínum við gagnaðila sinn, hér Emery Silfurtun Inc., með þeim hætti að það valdi þriðja manni fjárhagslegu tjóni, beri tjónvaldurinn skaðabótaábyrgð gagnvart umræddum þriðja manni, í þessu máli áfrýjanda. Þá byggist ábyrgð stefnda, sem undirverktaka gagnvart áfrýjanda sem þriðja manni, á svokallaðri undirskilinni ábyrgð vegna vinnu stefnda við verkið. Fyrir Landsrétti lagði áfrýjandi fram gögn með bandarískum lagaákvæðum og fræðiskrifum um þriðjamannskröfur og undanskildar ábyrgðir, að hluta til í íslenskri þýðingu. Í greinargerð til Landsréttar vísar áfrýjandi til laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Þá kom fram sú afstaða lögmanns áfrýjanda við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti að leggja skyldi til grundvallar ákvæði 4. gr. laganna um að bandarísk lög skuli gilda um sakarefnið þar sem samningur stefnda og Emery Silfurtun Inc. hefði sterkust tengsl við Minnesotaríki. Jafnframt verði að leggja niðurstöður dómstólsins í Minnesota til grundvallar um sönnun á þarlendum réttarreglum og hvernig þær verði skýrðar.

17 Stefndi byggir meðal annars á því að ekki sé hægt að vísa til bandarískra réttarreglna um lagagrundvöll fyrir kröfum áfrýjanda, enda hafi þær ekki verið reifaðar í stefnu nema með almennri tilvísun til hins erlenda dóms og engar sönnur hafi verið færðar á tilvist þeirra, efni eða rétta beitingu. Ekki verði byggt á þessum grundvelli samkvæmt íslenskum lögum þar sem engin heimild sé fyrir þriðjamannskröfu innan samninga nema aðili veiti þriðja manni slíkan rétt. Slíkt hafi ekki verið gert í umræddum verksamningum. Þá verði ekki byggt á ábyrgðaryfirlýsingu í samningi stefnda við Emery Silfurtun Inc. þar sem ábyrgð sú sem stefndi veitti samkvæmt undirverktakasamningi stefnda, gilti einvörðungu gagnvart Emery Silfurtun Inc. en ekki áfrýjanda.

18 Ákvæði laga nr. 43/2000 eiga við um allar einkaréttarlegar samningsskuldbindingar sem tengjast fleiri en einu landi þegar taka þarf afstöðu til þess lögum hvaða lands skuli beitt. Í samningi stefnda, sem er íslenskt fyrirtæki, og Emery Silfurtun Inc., sem er kanadískt fyrirtæki, er ekki kveðið á um eftir lagareglum hvaða ríkis skuli fara með álitaefni um ábyrgð aðila að samningnum eða um lögsögu í ágreiningsmálum. Skaðabótakrafa áfrýjanda er sprottin af einkaréttarlegri samningsskuldbindingu stefnda gagnvart Emery Silfurtun Inc. og fer því um lagaskil í máli þessu samkvæmt fyrrgreindum lögum.

19 Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 43/2000 skal, þegar samningur kveður ekki á um hvaða lög gildi, beita lögum þess lands sem samningur hefur sterkust tengsl við. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar skal að jafnaði litið svo á að samningur hafi sterkust tengsl við það land þar sem sá aðili sem efna á aðalskyldu samningsins býr við samningsgerðina. Í skýringum með 4. gr. frumvarps að lögum nr. 43/2000 er nánar fjallað um hvernig ákvarða skuli hver beri aðalskyldu og er þar tekið dæmi um samning um kaup á tiltekinni vöru þar sem peningagreiðsla kemur gegn afhendingu vöru og aðilar efna samningsskuldbindingar sínar hvor í sínu landi. Í því tilviki sé rétt að gera ráð fyrir að afhending vörunnar sé aðalskylda samningsins, enda sé skyldan til að afhenda vöru sértækari en almenn skylda til að inna peningagreiðslu af hendi. Það sama gildi þegar látin sé í té þjónusta gegn peningagreiðslu. Þá segir í fyrrgreindri 2. mgr. 4. gr. að þegar um er að ræða fyrirtæki, félag eða aðra lögpersónu skuli að jafnaði litið svo á að samningur hafi sterkust tengsl við það land þar sem aðili hefur aðalstöðvar sínar. Ef efna eigi samning samkvæmt ákvæðum hans á annarri starfsstöð en þar sem aðili hefur aðalstarfsstöð sína skuli beita lögum þess lands þar sem sú starfsstöð er.

20 Af framangreindum lagafyrirmælum er ljóst að stefndi ber aðalskyldu samkvæmt samningi hans við Emery Silfurtun Inc. Hann hefur jafnframt aðalstöðvar sínar á Íslandi en enga starfsstöð í Bandaríkjunum, þótt starfsmenn hans hafi, sem undirverktakar Emery Silfurtun Inc., komið að vinnu við uppsetningu og gangsetningu á vélinni ásamt hönnuði vélarinnar og starfsmönnum Héðins hf. haustið 2014. Þá vann stefndi fyrri hluta verkefnisins við gerð raflagnakerfis í vélina og forritun í starfsstöð sinni á Íslandi. Hefur áfrýjandi ekki fært fram nein frekari rök sem leiði til þeirrar niðurstöðu að samningur stefnda og Emery Silfurtun Inc. teljist hafa sterkust tengsl við Bandaríkin í skilningi 4. gr. laga nr. 43/2000. Af því leiðir að um grundvöll skaðabótakröfu áfrýjanda fer eftir íslenskum lögum.

21 Sem fyrr segir kom fram í héraðsdómsstefnu, auk tilvísunar til hinna bandarísku réttarreglna, að áfrýjandi reisi kröfu sína um skaðabætur úr hendi stefnda á „almennum reglum fjármunaréttar, kröfuréttar, samningaréttar og skaðabótaréttar“. Í greinargerð til Landsréttar vísar áfrýjandi um íslenskan lagagrundvöll til sömu orða í stefnu. Við munnlegan málflutning komu ekki fram frekari skýringar á þeim réttarákvæðum sem að framan er getið. Áfrýjandi hefur þannig ekki fært fram frekari rök fyrir því hvaða íslensku réttarreglur beri að leggja til grundvallar bótaábyrgð stefnda, sem undirverktaka Emery Silfurtun Inc., þannig að víkja skuli frá þeirri almennu reglu að aðalverktaki beri ábyrgð gagnvart verkkaupa vegna vanefnda á verksamningi þeirra á milli ef ekki er samið um annað. Þá liggur ekki fyrir í málinu hverjar urðu lyktir gerðardómsmeðferðar í máli áfrýjanda gegn Emery Silfurtun Inc. í Bandaríkjunum vegna vanefnda þess síðarnefnda á samningnum.

22 Áfrýjandi vísar til þess að skaðabótakrafa hans á hendur stefnda hafi verið staðfest með fyrrgreindum dómi alríkisdómstóls í Minnesotaríki í Bandaríkjunum frá 18. ágúst 2017. Samkvæmt íslenskum rétti beri að leggja hinn bandaríska dóm til grundvallar um sönnun á atvikum máls og grundvöll krafna sem dómstóllinn hafi staðfest með dómum sínum.

23 Sú meginregla gildir samkvæmt íslenskum rétti að erlendir dómar hafa ekki réttaráhrif hér á landi nema svo sé fyrir mælt í lögum, svo sem lögum nr. 30/1932 um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að láta öðlast gildi ákvæðin í samningi milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar, um viðurkenningu dóma og fullnægju þeirra, og lögum nr. 7/2011 um Lúganósamninginn um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum en Bandaríkin eru ekki aðili að þeim samningi. Þar sem íslensk lög kveða ekki á um að dómar, sem kveðnir eru upp af dómstólum í Bandaríkjunum, skuli hafa tiltekin réttaráhrif hér á landi eru áhrif þeirra takmörkuð þegar leyst er úr málum sem rekin eru fyrir íslenskum dómstólum.

24 Mál þetta er höfðað út af sakarefni sem dómur hefur þegar gengið um í Bandaríkjunum. Í dómaframkvæmd hér á landi hefur einkum verið horft til slíkra dóma við skýringu á bandarískum réttarreglum þegar ljóst er að þeim reglum beri að beita um lögskipti aðila sem eru til úrlausnar samkvæmt íslenskum lagaskilareglum. Þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að íslensk lög gildi um ágreining aðila. Því hefur ekki þýðingu að skera úr um hver séu sönnunaráhrif hins bandaríska dóms að þessu leyti eða hvort áfrýjandi hafi með fullnægjandi hætti leitt í ljóst tilvist og efni erlendrar réttarreglu sem grundvöll fyrir kröfu sinni, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

25 Samkvæmt 2. tölulið 34. gr. áðurgreinds Lúganósamnings skal dómur ekki viðurkenndur ef hann er útivistardómur og varnaraðila var ekki birt stefna eða samsvarandi skjal svo tímanlega og með þeim hætti að hann gæti undirbúið vörn sína. Þótt ákvæði samningsins gildi ekki í þessu máli má álykta af honum að erlendur dómur hafi enn takmarkaðri þýðingu en ella væri ef stefnda hefur ekki gefist kostur á að taka til varna áður en dómurinn var upp kveðinn, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 19. mars 2015 í máli nr. 566/2014.

26 Áfrýjandi hefur til stuðnings kröfum sínum um að atvik teljist sönnuð vísað til framangreinds dóms Hæstaréttar um að þar hafi verið byggt á niðurstöðu bandarísks dómstóls um sönnun þess að bindandi samkomulag hafi komist á milli aðila. Hér ber að líta til þess að í því máli höfðu stefndu tekið til efnislegra varna um það atriði fyrir bandarískum dómstóli, en þingsókn féll síðar niður. Í dómi Hæstaréttar var aðstaðan því í þessu tilliti talin hliðstæð þeirri, sem vísað er til í 3. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Um sönnun á tjóni var hins vegar tekið fram að hinn bandaríski dómstóll hefði tekið skaðabótakröfu áfrýjanda til greina að því er virtist á grundvelli staðhæfinga hans um umfang þess tjóns sem hann kvaðst hafa beðið, án þess að eiginleg sönnunarfærsla ætti sér stað fyrir dómi. Hafði hinn bandaríski dómur af þeim sökum ekkert sönnunargildi um það atriði.

27 Fyrir liggur að skaðabótaákvörðun alríkisdómstólsins í Minnesotaríki frá 18. ágúst 2017 byggðist á einhliða reifun áfrýjanda um ætlað tjón hans, sem hann lagði fram í greinargerð til þess dómstóls 27. maí sama ár, án þess að eiginleg sönnunarfærsla ætti sér stað fyrir dómi, þar sem stefndi færði fram efnislegar varnir í málinu.

28 Í ljósi alls framangreinds og dóms Hæstaréttar 19. mars 2015 í máli nr. 566/2014 verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að hinn bandaríski dómur hafi ekki neitt sönnunargildi um atvik máls að þessu leyti eða umfang tjóns áfrýjanda.

29 Með vísan til þess að áfrýjandi hefur ekki fært fram neinar skýringar á þeim ákvæðum íslenskra laga sem geti orðið grundvöllur skaðabótaábyrgðar stefnda sem undirverktaka við gerð vélarinnar auk þess sem ekki hafa verið færðar sönnur á að stefndi hafi tekið að sér og borið ábyrgð á hönnun, framleiðslu, uppsetningu eða umsjón með vélinni hefur áfrýjandi ekki fært fyrir því haldbær rök að hann hafi orðið fyrir tjóni sem stefndi ber skaðabótaábyrgð á. Samkvæmt þessu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

30 Eftir þessum úrslitum verður áfrýjandi dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, LEI Packaging LLC, greiði stefnda, S640189 ehf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.