166/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli A á hendur B og C til réttargæslu var vísað frá dómi án kröfu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að með þeim dómkröfum sem hafðar voru uppi í stefnu í héraði leitaðist A í reynd við að hnekkja þinglýstri eignarheimild B að 50% eignarhluta í tilgreindri fasteign. Yrði því að gera nokkuð ríkar kröfur til sönnunar þótt um útivistarmál væri að ræða. Ekki hefðu verið færð fram viðhlítandi sönnunargögn til stuðnings þeim málsástæðum sem byggt var á í stefnu. Var því fallist á með héraðsdómi að málið væri svo vanreifað af hálfu A að varða ætti frávísun þess án kröfu, sbr. g-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 16. mars 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 5. mars 2021 í málinu nr. E- [...]/2020 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi án kröfu. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar fyrir héraðsdómi auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar hafaekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti enda féll þingsókn niður af þeirra hálfu 9. febrúar 2021 eins og lýst er í hinum kærða úrskurði og var málið þá þegar tekið til dóms. Áður hafði héraðsdómur með úrskurði 29. október 2020 hafnað frávísunarkröfu varnaraðila sem fram kom í greinargerð sem lögð var fram sameiginlega af þeirra hálfu. Þá hafði Hæstiréttur Íslands 2. febrúar 2021 hafnað beiðni varnaraðila um leyfi til að kæra úrskurð Landsréttar 18. desember 2020 í máli nr. 624/2020.

Málsatvik og málsástæður

4

Helstu málsatvik og málsástæður sóknaraðila í efnisþætti málsins eru rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram var varnaraðilum synjað um frest til þess að leggja fram greinargerð um efnisvarnir í málinu með úrskurði Landsréttar í máli nr. 624/2020. Byggðist sú niðurstaða á því að heimild 6. málsliðar 2. mgr. 99. gr. laga nr. 91/1991, sem tekin var í lög með 7. gr. laga nr. 78/2015, til að leggja fram greinargerð einungis um frávísunarkröfu væri bundin við að slík greinargerð væri lögð fram innan fjögurra vikna frá þingfestingu máls.

5

Fyrir Landsrétti byggir sóknaraðili í fyrsta lagi á því að hinn kærði úrskurður stríði gegn meginreglu einkamálaréttarfars um málsforræði aðila og svokallaðri útilokunarreglu, þar sem héraðsdómur hafi lagt almenn mótmæli varnaraðila gegn öllum kröfum sóknaraðila, sem fram hafi komið með óformlegum hætti í þinghöldum í héraði, að jöfnu við sýknukröfu sem aldrei hafi verið sett fram af hans hálfu.

Héraðsdómur hafi þannig „í reynd tekið til efnislegra varna fyrir varnaraðila gegn dómkröfum sóknaraðila“. Í annan stað er aðallega á því byggt að engir ágallar séu á málinu sem varðað geti frávísun þess án kröfu enda samrýmist málatilbúnaður hans framlögðum gögnum, sbr. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991, en til vara er byggt á því að héraðsdómara hefði borið að kveðja sóknaraðila fyrir dóm og beina spurningum til hans eða benda honum á nauðsyn þess að afla frekari gagna, sbr. 104. gr. sömu laga.

Niðurstaða

6

Samkvæmt j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 sætir kæru til Lands réttarúrskurður héraðsdóms um að máli sé vísað frá dómi. Samkvæmt gagnályktun frá þessu ákvæði verður ekki skotið til réttarins með kæru úrlausn héraðsdóms þar sem kröfu um frávísun er hrundið. Af þessu leiðir að hér fyrir dómi koma eingöngu til endurskoðunar þær ástæður sem héraðsdómur taldi varða frávísun málsins. Aðrar ástæður koma því ekki til úrlausnar nema því aðeins að þær leiði til frávísunar málsins án kröfu.

7

Samkvæmt 2. mgr. 145. gr. og 5. mgr. 147. gr. laga nr. 91/1991 er þeim sem kærir dómsathöfn heimilt að styðja kæru við ný sönnunargögn. Vegna þeirrar reglu einkamálaréttarfars, sem nefnd hefur verið útilokunarregla og felur meðal annars í sér að aðila ber að leggja fram sönnunargögn af sinni hálfu svo fljótt sem verða má og í síðasta lagi áður en fresti til gagnaöflunar lýkur ellegar mál er tekið til dóms eða úrskurðar, sbr. 5. mgr. 101. og 104. gr. laga nr. 91/1991, er réttur aðila til að leggja fram ný gögn fyrir Landsrétti þó takmarkaður, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 15. september 2016 í máli nr. 511/2016. Þannig er aðila að jafnaði óheimilt að leggja fram skjal sem hefur ekki verið lagt fyrir dóm við meðferð máls í héraði, nema skjalið hafi þá ekki verið orðið til eða aðilinn ekki haft það undir höndum. Það sama á við um skjal sem verður til eftir málsmeðferðina í héraði ef afla hefði mátt þess meðan hún stóð yfir.

8

Sóknaraðili hefur lagt fyrir Landsrétt fimm ný skjöl sem öll eru því marki brennd að hafa verið til eða að þeirra hefði mátt afla undir rekstri málsins í héraði. Samkvæmt framansögðu verður ekki byggt á þeim hér fyrir dómi og verður úrskurðað um málið eftir þeim gögnum sem lágu fyrir í héraði.

9

Með áðurnefndum lögum nr. 78/2015 um breytingu á lögum nr. 91/1991 var hvorki gerð breyting á ákvæði 96. gr. síðarnefndu laganna um meðferð útivistarmáls né á XXIII. kafla laganna um endurupptöku útivistarmáls í héraði. Samkvæmt 96. gr. laganna fer það eftir því hvort „greinargerð“ hefur verið lögð fram af hálfu stefnda hvort málið er tekið til dóms á grundvelli 1. eða 3. málsgreinar þeirrar lagagreinar.

Hafi stefndi ekki lagt fram greinargerð skal farið svo að sem í 1. mgr. segir en þá verður málið tekið til dóms í þeim búningi sem það er enda hafi stefnandi ekki fengið frest til að leggja fram frekari gögn og verður málið síðan dæmt eftir kröfum og málatilbúnaði stefnanda að því leyti sem samrýmanlegt er framkomnum gögnum nema gallar séu á málinu sem varða frávísun þess án kröfu. Hafi stefndi aftur á móti lagt fram greinargerð áður en þingsókn hans féll niður má gefa stefnanda kost á að svara vörnum hans í skriflegri sókn áður en málið er tekið til dóms, sbr. 3. mgr. 96. gr. laganna. Í því tilviki verður málið dæmt eftir framkomnum kröfum, gögnum og sókn stefnanda „með tilliti til þess sem hefur komið fram af hálfu stefnda“.

10

Þar sem greinargerð var lögð fram í málinu af hálfu varnaraðila hefði héraðsdómara verið rétt að fara með og dæma málið í samræmi við 3. mgr. 96. gr. en ekki 1. og 2. mgr. þeirrar lagagreinar sem vísað er til í hinum kærða úrskurði. Af því leiðir í fyrsta lagi að hafna ber þeim athugasemdum sóknaraðila að héraðsdómur hafi ekki mátt líta til þeirra almennu mótmæla varnaraðila gegn öllum kröfum sóknaraðila sem fram komu í þinghöldum í héraði og getið er um í kafla úrskurðarins um málavexti og sönnunarfærslu. Það athugast þó að ekki er að sjá að um þau mótmæli sé frekar fjallað í úrskurðinum. Í öðru lagi kemur til skoðunar án kröfu hvort ómerkja beri hinn kærða úrskurð þar sem hann hafi ekki verið kveðinn upp á réttum lagagrundvelli. Eins og hér stendur á og þar sem ekki verður annað ráðið en að í reynd hafi málið verið dæmt með tilliti til alls þess sem fram hafði komið af hálfu varnaraðila, þar á meðal í greinargerð þeirra um frávísunarkröfu, eru ekki efni til að ómerkja hinn kærða úrskurð.

11

Með þeim dómkröfum sem hafðar eru uppi í stefnu leitast sóknaraðili í reynd við að hnekkja þinglýstri eignarheimild varnaraðila B að 50% eignarhluta í umræddri fasteign enda þótt ekki sé í málinu höfð uppi ógildingarkrafa. Verður hér að gera nokkuð ríkar kröfur til sönnunar þótt um útivistarmál sé að ræða. Sóknaraðili lagði í héraði fram nokkurn fjölda gagna til stuðnings kröfum sínum og málsástæðum. Þrátt fyrir það verður á það fallist með héraðsdómi að viðhlítandi sönnunargögn hafi ekki verið færð fram til stuðnings þeim málsástæðum sem byggt er á í stefnu. Að þessu gættu verður á það fallist með héraðsdómi að málið sé svo vanreifað af hálfu sóknaraðila að varða eigi frávísun þess án kröfu, sbr. g-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991.

12

Sóknaraðili lagði hvorki fram frekari gögn né óskaði eftir fresti til að leggja þau fram í því þinghaldi er útivist varð í héraði af hálfu varnaraðila 9. febrúar síðastliðinn, heldur krafðist þess að málið yrði tekið til dóms í þeim búningi sem það þá var. Eins og atvikum er háttað verður ekki talið að héraðsdómara hefði verið rétt að taka málið upp á ný á grundvelli 104. gr. sömu laga til að gefa sóknaraðila færi á að bæta úr skorti á gagnaframlagningu.

13

Að framangreindu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestu ren um kærumálskostnað fer eftir því sem segir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.