326/2018

Útdráttur

J lýsti kröfu við slit LBI ehf. eftir að kröfulýsingarfrestur rann út. Ágreiningur aðila laut að því hvort undanþáguheimild 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl., ætti við í málinu. Fram kom að LBI ehf. hefði verið rétt að senda J, sem var búsettur erlendis, tilkynningu um slitameðferðina í samræmi við 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991. Talið var ósannað að tilkynningar frá umsjónarmönnum neyðarmeðferðar á útibúi bankans í Amsterdam, með upplýsingum um slitameðferð hans, hefðu komist til vitundar J. Ekki var fallist á það að J hefði í ljósi auglýsinga og umfjöllunar í hollenskum fjölmiðlum mátt gera sér grein fyrir því að LBI ehf. væri í slitameðferð á Íslandi og að hann þyrfti að lýsa kröfu sinni fyrir slitastjórn hér á landi til að hún félli ekki niður. Var því fallist á að J hafi hvorki verið kunnugt né mátt vera kunnugt um gjaldþrotaskipti LBI ehf. innan kröfulýsingarfrests. Þá var talið að J hefði lýst kröfu sinni án ástæðulausra tafa eftir að hann fékk vitneskju um slitameðferðina. Var því fallist á að krafa J kæmist að við slitameðferð LBI ehf.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 3. apríl 2018. Kærumálsgögn bárust réttinum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2018, í málinu nr. X277/2015, þar sem kröfu sem sóknaraðili lýsti við slit varnaraðila var hafnað. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að krafa hans að fjárhæð 54.394,18 evrur verði viðurkennd við slit varnaraðila með stöðu í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. 3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Málsatvik eru rakin í úrskurði héraðsdóms auk þess sem þar er gerð grein fyrir röksemdum aðila fyrir þeim kröfum sem þeir gera í málinu. Eins og þar kemur fram barst kröfulýsing sóknaraðila vegna forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 eftir að fresti samkvæmt 2. mgr. 85. gr. sömu laga lauk við slit varnaraðila. Um afleiðingar þess fer eftir 118. gr. laganna, sbr. 4. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Í ákvæðinu kemur fram sú meginregla að krafa falli þá niður gagnvart þrotabúi nema við tilteknar aðstæður sem þar er lýst í sex töluliðum. Í máli þessu greinir aðila á um hvort fullnægt sé skilyrðum 2. töluliðar ákvæðisins. Þar kemur fram að krafa falli ekki niður þótt kröfulýsing berist eftir kröfulýsingarfrest ef kröfuhafinn er búsettur erlendis og honum hafi hvorki verið kunnugt né mátt vera kunnugt um gjaldþrotaskiptin, enda sé kröfunni lýst án ástæðulausra tafa og áður en boðað er til skiptafundar um frumvarp til úthlutunar úr búinu.

5 Sóknaraðili er búsettur erlendis auk þess sem enginn ágreiningur er um að krafan hafi borist áður en boðað var til þess skiptafundar sem vísað er til í niðurlagi 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Lýtur ágreiningur aðila aðallega að því hvort sóknaraðila hafi verið kunnugt eða mátt vera kunnugt um skiptin á búi varnaraðila. Að því frágengnu greinir aðila á um hvort kröfunni hafi verið lýst án ástæðulausra tafa eftir að sóknaraðila varð það kunnugt.

6 Gögn málsins bera með sér að sóknaraðili hafi átt innstæðu að fjárhæð 150.000 evrur auk áfallinna vaxta á Icesavereikningi í útibúi varnaraðila í Amsterdam 7. október 2008 þegar Fjármálaeftirlitið á Íslandi beitti heimild samkvæmt 100. gr. a í lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, tók yfir stjórn bankans og skipaði honum skilanefnd. Hinn 13. sama mánaðar féllst héraðsdómur í Amsterdam á kröfu De Nederlandsche Bank NV (DNB) um að útibú varnaraðila í Amsterdam skyldi sæta sérstakri neyðarmeðferð næstu 18 mánuði samkvæmt ákvæðum hollenskra laga um fjármálaeftirlit. Tveir nafngreindir lögmenn voru skipaðir umsjónarmenn meðferðarinnar. Sama dag virkjaði DNB hollenska innstæðutryggingakerfið í þágu innstæðueigenda í Icesave í Hollandi.

7 Umsjónarmenn neyðarmeðferðarinnar í Hollandi munu hafa sinnt lögboðinni upplýsingaskyldu sinni gagnvart innstæðueigendum og öðrum kröfuhöfum meðal annars með því að senda tölvuskeyti til þekktra kröfuhafa útibúsins. Í málinu liggur fyrir tilkynning frá þeim 18. nóvember 2008, sem ber yfirskriftina Upplýsingabréf nr. 1 (Informatiebullitin nr. 1). Þar kemur fram að innstæðueigendur þurfi ekki að lýsa kröfum sínum heldur eigi það að gerast sjálfvirkt enda samþykki innstæðueigandinn uppgefna lokainnstæðu. Þar er einnig upplýst að sækja þurfi sérstaklega til DNB um greiðslu úr hollenska innstæðutryggingakerfinu. Fái innstæðueigendur ekki lokainnstæðu sína greidda að öllu leyti úr innstæðutryggingakerfinu segir í bréfinu að þeir njóti áfram stöðu kröfuhafa vegna eftirstöðvanna gagnvart útibúi varnaraðila í Amsterdam, en að nánari upplýsingar verði veittar um það síðar.

8 Í gögnum málsins kemur fram að sóknaraðili hafi 1. desember 2008 sótt um greiðslu 150.000 evra, auk 1.526,71 evru í vexti, úr hollenska innstæðutryggingakerfinu. DNB mun hafa greitt honum 100.000 evrur 20. janúar 2009 en það svaraði til þeirrar hámarksgreiðslu sem íslenska og hollenska innstæðutryggingakerfið tryggði. Af þessu verður ekki dregin önnur ályktun en að sóknaraðila hafi á þessum tíma verið kunnugt um ógjaldfærni varnaraðila. Miðað við þær upplýsingar sem þá lágu fyrir var sóknaraðili eftir sem áður í góðri trú um að hann ætti kröfu í útibú varnaraðila í Amsterdam fyrir eftirstöðvunum og þyrfti ekki að bregðast frekar við til að fylgja henni eftir.

9 Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms hófst slitameðferð varnaraðila með skipun slitastjórnar 29. apríl 2009. Degi síðar gaf slitastjórn út innköllun til kröfuhafa, sem var birt í Lögbirtingablaði sama dag, og var kröfulýsingafrestur sex mánuðir frá þeim degi. Tilkynningar til kröfuhafa um innköllun voru einnig birtar í erlendum fjölmiðlum, þar á meðal í tveimur hollenskum dagblöðum 5. og 8. júní 2009, auk þess sem auglýsingin var birt í Stjórnartíðindum Evrópusambandsins 5. júní 2009.

10 Umsjónarmenn neyðarmeðferðar á útibúi varnaraðila í Amsterdam vöktu athygli kröfuhafa útibúsins á slitameðferð varnaraðila á Íslandi í Upplýsingabréfi nr. 3 (Informatiebulletin nr. 3) 27. júlí 2009. Efni þessa skjals er rakið í úrskurði héraðsdóms. Þar kemur meðal annars fram að lýsa þurfi öllum kröfum fyrir 30. október 2009 og að það eigi einnig við um kröfur sem séu umsjónarmönnum neyðarmeðferðarinnar kunnar. Samkvæmt gögnum sem varnaraðili hefur lagt fram var þessi tilkynning send 30. júlí 2009 á netfangið […] sem er netfang sem sóknaraðili hafði gefið upp við stofnun Icesavereikningsins og var á þessum tíma skráð í tölvukerfi útibús varnaraðila í Amsterdam. Þessar upplýsingar um slitameðferð varnaraðila á Íslandi og um nauðsyn kröfulýsingar voru áréttaðar í næstu tveimur upplýsingabréfum 11. og 29. september 2009, sem munu einnig hafa verið send á sama netfang.

11 Framangreind upplýsingabréf nr. 3, 4 og 5 stafa ekki frá slitastjórn varnaraðila og uppfylla ekki áskilnað 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991. Sóknaraðili var þekktur kröfuhafi í útibúi varnaraðila í Amsterdam og hefur varnaraðili ekki fært sönnur á að útilokað hafi verið fyrir slitastjórn bankans að afla upplýsinga um hann þó að útibúið hafi verið í sérstakri neyðarmeðferð samkvæmt hollenskum lögum. Upplýsingagjöf umsjónarmanna neyðarmeðferðarinnar í Hollandi gat engu breytt um að slitastjórn varnaraðila var rétt að senda sóknaraðila tilkynningu samkvæmt 1. mgr. 86. gr. laga nr. 21/1991. Misbrestur að þessu leyti leiðir þó ekki sjálfkrafa til þess að fyrrgreindum skilyrðum 2. töluliðar 118. gr. laganna sé fullnægt. Hins vegar verður að líta svo á að það hvíli á varnaraðila að færa sönnur á að sóknaraðila hafi þrátt fyrir þetta verið kunnugt eða mátt vera kunnugt um slit varnaraðila hér á landi. 12 Sóknaraðili hefur staðfastlega haldið því fram að hann hafi aldrei fengið framangreindar tilkynningar frá umsjónarmönnum neyðarmeðferðarinnar sem merktar eru nr. 3, 4 og 5, enda hafi hann skipt um netfang 9. júní 2009. Undir rekstri ágreiningsmálsins lagði sóknaraðili fram gögn á hollensku þessu til stuðnings og hafa þýðingar þeirra verið lagðar fyrir Landsrétt. Varnaraðili hefur ekki hnekkt framangreindum staðhæfingum sóknaraðila. Tilkynningarnar voru ekki sendar með þeim hætti að tryggt væri að þær bærust viðtakanda. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið er ósannað að framangreindar tilkynningar með upplýsingum um slitameðferð varnaraðila hafi komist til vitundar sóknaraðila.

13 Sóknaraðili tilkynnti ekki umsjónarmönnum neyðarmeðferðarinnar í Hollandi um breytt netfang. Í fyrsta upplýsingabréfinu var gerð grein fyrir því að tilkynningar umsjónarmanna, aðrar en endanleg reikningsyfirlit, kæmu í tölvupósti auk þess sem leiðbeint var um hvernig tilkynna mætti breytt netfang. Varnaraðili byggir meðal annars á því að sóknaraðili verði að bera hallann af því að hafa ekki gætt hagsmuna sinna að þessu leyti.

14 Við mat á því hvort sóknaraðila hafi verið kunnugt eða mátt vera kunnugt um slitameðferð varnaraðila hér á landi áður en kröfulýsingarfrestur rann út verður að líta til þess að sóknaraðili er einstaklingur sem var í góðri trú um að hann þyrfti ekki að fylgja kröfu sinni um greiðslu eftirstöðva innstæðunnar í útibúi varnaraðila frekar eftir. Ekki verður á það fallist að sóknaraðila hafi í ljósi auglýsinga og umfjöllunar í hollenskum fjölmiðlum mátt gera sér grein fyrir því á árinu 2009 að varnaraðili væri í slitameðferð á Íslandi og að hann þyrfti að lýsa kröfu sinni fyrir slitastjórn hér á landi til að hún félli ekki niður. Framlagðir skilmálar Icesavereikninga í Hollandi gáfu ekki til kynna að litið væri svo á að almennar tilkynningar, sem sendar væru á netfang sem reikningseigandi hafði síðast gefið upp, væru komnar til vitundar móttakanda. Þó að sóknaraðili hafi látið hjá líða að tilkynna umsjónarmönnum neyðarmeðferðar útibúsins um breytt netfang, með þeim afleiðingum að tilkynningar með upplýsingum um framangreint fóru fram hjá honum, leiðir það ekki til þess að honum hafi mátt vera kunnugt um slitameðferð varnaraðila hér á landi. Í þessu ljósi verður á það fallist að fullnægt sé skilyrði 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991, um að honum hafi hvorki verið kunnugt né mátt vera kunnugt um gjaldþrotaskipti varnaraðila innan kröfulýsingarfrests.

15 Eins og rakið er í úrskurði héraðsdóms spurðist sóknaraðili fyrir um afdrif eftirstöðva kröfu sinnar með tölvuskeyti til varnaraðila 9. desember 2014. Í svari starfsmanns varnaraðila 10. sama mánaðar kom fram að lýsa hafi átt kröfum fyrir slitastjórn eigi síðar en 30. október 2009. Þess var einnig getið í tölvuskeyti starfsmannsins að vanlýst krafa félli niður nema sérstakar undanþágur í 118. gr. laga nr. 21/1991 ættu við. Í tölvuskeytinu var tengill á enska þýðingu laganna en samskiptin fóru fram á enskri tungu. Sóknaraðili færði nánari rök fyrir kröfu sinni með tölvuskeyti 20. janúar 2015 og fór fram á að slitastjórnin samþykkti hana. Í kjölfarið var sóknaraðila leiðbeint um hvernig bæri að lýsa kröfu og honum látið í té eyðublað í því skyni. Kröfulýsing sóknaraðila, sem er dagsett 21. janúar 2015, var móttekin af hálfu slitastjórnar 27. sama mánaðar. Í ljósi framangreindra samskipta, þess tíma sem þau tóku og stöðu sóknaraðila gagnvart varnaraðila er á það fallist að kröfulýsingin hafi komið fram án ástæðulausra tafa.

16 Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið er á það fallist að skilyrðum 2. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991 sé fullnægt þannig að taka megi kröfu sóknaraðila til greina við slit varnaraðila. Þar sem ekki er að öðru leyti ágreiningur um réttmæti, fjárhæð eða réttindaröð kröfu sóknaraðila, verður á hana fallist eins og í úrskurðarorði greinir.

17 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað sem verður ákveðinn í einu lagi eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Krafa sóknaraðila, J.A.M. V-x-x R-x-x, að fjárhæð 54.394,18 evrur, er viðurkennd sem krafa við slitameðferð varnaraðila, LBI ehf., í réttindaröð samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl.

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 900.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.