475/2022

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum A og B um að viðurkennt yrði að þær væru erfingjar J. Dánarbú J var tekið til opinberra skipta og eru C o. fl. á meðal lögerfingja í dánarbúinu. Byggðu A og B kröfur sínar á því að sýnt hefði verið fram á með mannerfðafræðilegri rannsókn að faðir þeirra, K sem lést 2006, hefði í raun verið sonur J en ekki S sem hann var kenndur við. Þær væru því niðjar J og bæri arfur eftir hann á grundvelli 1. töluliðar 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Í byrjun árs 2018 höfðuðu A og B faðernismál á hendur lögerfingjum J og kröfðust þess að viðurkennt yrði að J hefði verið faðir föður þeirra, K. Áður hafði faðerni S verið vefengt með dómi. Lauk áðurgreindu faðernismáli A og B með dómi Hæstaréttar 6. október 2021 í máli nr. 17/2021 þar sem því var vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að sóknaraðilar uppfylltu ekki skilyrði 1. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003 um að eiga aðild að umræddu faðernismáli. Í úrskurði Landsréttar var vísað til röksemda í fyrrgreindum dómi Hæstaréttar um að skýr vilji löggjafans stæði til að einskorða málsaðild í faðernismálum við þá aðila sem tilgreindir væru í 1. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þar sem þeir aðilar sem átt gætu aðild að slíku máli væru allir látnir yrði faðerni K ekki staðfest með dómi að gildandi rétti úr því sem komið væri. Lægi þannig fyrir að faðir A og B hefði ekki verið feðraður eins og áskilið væri í lögum, hvorki með faðernisviðurkenningu né dómsúrlausn þar sem kveðið hefði verið á um að J væri faðir hans. Af því leiddi að A og B teldust ekki niðjar J í skilningi 1. töluliðar 1. gr. erfðalaga og væru því ekki erfingjar hans.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 22. júlí 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 4. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 19. júlí 2022 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem hafnað var kröfum sóknaraðila um að viðurkennt yrði að þær væru erfingjar J. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að viðurkennt verði að þær séu erfingjar J. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður ekki fallist á með varnaraðilum að vísa beri málinu frá dómi.

5

Málsatvik eru rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir var dánarbú J, sem lést í apríl 2017, tekið til opinberra skipta í byrjun árs 2018 og eru varnaraðilar á meðal lögerfingja í dánarbúinu. Sóknaraðilar byggja dómkröfur sínar á því að sýnt hafi verið fram á með mannerfðafræðilegri rannsókn að faðir þeirra, K sem lést 2006, hafi í raun verið sonur hins látna en ekki þess manns sem hann var kenndur við. Þær séu því niðjar J og beri arfur eftir hann á grundvelli 1. töluliðar 1. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

6

Fyrir liggur að föðuramma sóknaraðila, L, höfðaði á árinu 2016 mál til vefengingar á faðerni K, föður sóknaraðila, þar sem krafist var að viðurkennt yrði að M, sem þá var látinn, hefði ekki verið faðir hans. Lyktaði dómsmálinu með því að fallist var á þær dómkröfur. Til grundvallar niðurstöðunni lá álitsgerð rannsóknarstofu í réttarlæknisfræði 7. febrúar 2017, sem tekið hafði til rannsóknar erfðaefni úr blóðsýnum K og J og komist að þeirri niðurstöðu að meira en 99% líkur væru á því að J væri faðir K. Að fenginni áðurgreindri niðurstöðu höfðaði L í apríl 2017 barnsfaðernismál á hendur lögerfingjum J til viðurkenningar á því að hann hefði verið faðir sonar síns, K. L lést skömmu eftir að málið var höfðað og í desember 2017 staðfesti Hæstiréttur úrskurð héraðsdóms um frávísun málsins þar sem lagaskilyrði skorti til þess að dánarbú hennar tæki við aðild að málinu.

7

Í byrjun árs 2018 höfðuðu sóknaraðilar því næst mál á hendur lögerfingjum J og kröfðust þess að viðurkennt yrði að J hefði verið faðir föður þeirra, K. Lauk því með dómi Hæstaréttar 6. október 2021 í máli nr. 17/2021 þar sem málinu var vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli að sóknaraðilar uppfylltu ekki skilyrði 1. mgr. 10. gr. barnalaga nr. 76/2003 til að eiga aðild að umræddu faðernismáli.

8

Í máli þessu freista sóknaraðilar þess nú að fá viðurkennt að þær séu erfingjar J og vísa máli sínu til stuðnings til hinnar mannerfðafræðilegu rannsóknar, sem áður er getið, og 1. gr. erfðalaga.

9

Í 1. tölulið 1. gr. erfðalaga segir meðal annars að lögerfingjar séu börn arfleifanda og aðrir niðjar. Þá segir að óskilgetið barn erfi föður og föðurfrændur og þeir það, ef það er feðrað með þeim hætti, sem segi í löggjöf um óskilgetin börn. Reglur um feðrun barna er nú að finna í I. kafla A í barnalögum og er nú ekki lengur greint á milli skilgetinna og óskilgetinna barna. Þegar um er að ræða börn foreldra sem hvorki eru í hjúskap né skráðri sambúð, sbr. 2. gr. laganna, gilda reglur 3. gr. um feðrun þeirra. Í þeim tilvikum verða börn feðruð með faðernisviðurkenningu manns, sbr. 4. gr. eða dómsúrlausn, sbr. II. kafla laganna. Sérregla gildir síðan um börn sem getin eru við tæknifrjóvgun, sbr. 6. gr.

10

Fyrir liggur að J viðurkenndi ekki faðerni K enda var sá síðarnefndi alla tíð kenndur öðrum manni. Einnig liggur fyrir að faðir sóknaraðila nýtti ekki lögbundinn rétt sinn til að höfða mál til að leiða faðerni sitt í ljós þrátt fyrir vitneskju um að hann væri ekki rétt feðraður. Af ákvæðum 1. mgr. 10. gr. barnalaga leiðir að um er að ræða persónubundinn rétt barns sem ekki færist á hendur annarra eftir andlát, sbr. áðurgreindan dóm Hæstaréttar 6. október 2021 í máli nr. 17/2021, en eins og fyrr greinir lést faðir sóknaraðila á árinu 2006. Í dómi Hæstaréttar er einnig tekið fram að skýr vilji löggjafans standi til að einskorða málsaðild í faðernismálum við þá aðila sem tilgreindir eru í 1. mgr. 10. gr. barnalaga. Þar sem þeir aðilar sem átt geta aðild að slíku máli eru allir látnir verður faðerni K ekki staðfest með dómi að gildandi rétti úr því sem komið er. Liggur þannig fyrir að faðir sóknaraðila var ekki feðraður með þeim hætti sem kveðið er á um í lögum, hvorki með faðernisviðurkenningu né dómsúrlausn þar sem kveðið var á um að J væri faðir hans. Af því leiðir að sóknaraðilar teljast ekki niðjar J í skilningi 1. töluliðar 1. gr. erfðalaga og eru því ekki erfingjar hans.

11

Samkvæmt framangreindu ber að staðfesta hinn kærða úrskurð, þar á meðal um málskostnað.

12

Sóknaraðilar greiði varnaraðilum kærumálskostnað eins og greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, A og B, greiði varnaraðilum, C, D, E, F, G, H og I, hverjum um sig óskipt 40.000 krónur í kærumálskostnað.