79/2018

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa, án vitundar A, tekið upp myndband af A og sér þar sem þeir stunduðu kynmök, sent A mynd sem sýndi þá nakta í kynmökum og sent D umrædd gögn í pósti ásamt öðrum gögnum sem var ætlað að sýna fram á að X og A hefðu átt í kynferðissambandi. X var einnig sakfelldur fyrir brot gegn 209. og 2. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sent tveimur nafngreindum mönnum myndir af A og sér að stunda kynmök. Þá var X sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hóta A að birta fyrrgreindar myndir á netinu og senda A tölvuskeyti með hótunum um ofbeldi gegn honum og hans nánustu. Var X talinn hafa ítrekað móðgað og smánað A með þeirri háttsemi sem hann var sakfelldur fyrir svo að í því hafi falist stórfelldar ærumeiðingar í skilningi 233. gr. b almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til ákvæða 1., 5., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Að því virtu og með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í 15 mánuði. Þá var X gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar með áfrýjunarstefnu 6. apríl 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Með vísan til 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, um breytingu á lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála (millidómstig), sbr. 4. gr. laga nr. 53/2017, um breytingu á lögum um dómstóla og fleira, er málið nú rekið fyrir Landsrétti. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 17. mars 2017 í málinu nr. S921/2016.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar sakfellingu ákærða og að refsing ákærða verði þyngd. Þá er þess krafist að ákærði verið dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í málinu.

3 Ákærði krefst þess aðallega að ákæru um brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 samkvæmt 2. ákærulið verði vísað frá dómi, en að því frágengnu að hann verði sýknaður af þeim sakargiftum. Þess er jafnframt krafist að ákærði verði sýknaður af sakargiftum samkvæmt 1. ákærulið, samkvæmt 3. og 7. tölulið 2. ákæruliðar, samkvæmt 4. ákærulið, að frátöldum sakargiftum um brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga varðandi mynd er ákærði sendi B, samkvæmt 5. lið ákæru, að frátöldum sakargiftum varðandi myndir á minnislykli og útprentaðar myndir sem ákærði sendi D, og samkvæmt 6. ákærulið að því er varðar háttsemi sem lýst er í 1., 2., og 3. ákærulið, 4. ákærulið um meinta sendingu myndasyrpu til C og 5. ákærulið utan sendingar mynda og bréfs til D. Þá er þess krafist að miskabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi að því er tekur til ákæruliða sem krafist er frávísunar á eða sýknu af, en að öðru leyti að bætur verði stórlega lækkaðar. Til vara krefst ákærði þess að refsing sem honum var dæmd í héraði verði milduð og hún ákveðin skilorðsbundin að öllu leyti eða hluta, sem og að miskabótakrafa brotaþola verði verulega lækkuð. Loks krefst ákærði þess að málsvarnarlaun til handa skipuðum verjanda hans verði greidd úr ríkissjóði.

4 Brotaþoli, A, krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms um greiðslu miskabóta. Þá krefst hann þess að ákærði verði dæmdur til greiðslu þóknunar réttargæslumanns.

Málsatvik

5 Málsatvik eru reifuð í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Sú athugasemd er gerð við málavaxtalýsingu í héraðsdómi að brotaþoli mætti hjá lögreglu 14. apríl 2014 og lagði fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot og brot gegn friðhelgi einkalífs, en ekki 14. febrúar það ár eins og þar greinir.

Niðurstaða

6 Málið er höfðað með ákæru héraðssaksóknara 18. nóvember 2016 á hendur ákærða fyrir hegningarlagabrot gegn brotaþola, A, framin á árunum 2011 til 2014, en brotaþoli var þá á aldrinum […] til [..] ára. Ákæra er í sex liðum.

Ákæruliður 1

7 Í 1. ákærulið er ákærða gefið að sök brot gegn blygðunarsemi brotaþola með því að hafa, á ótilgreindum tíma, á þáverandi heimili sínu, tekið upp myndband af brotaþola og sér þar sem þeir stunduðu kynmök, án vitundar brotaþola, en greint honum frá því síðar, eins og í ákæru greinir. Er háttsemi ákærða talin varða við 209. gr. almennra hegningarlaga í ákæru. 8 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóðupptökur af skýrslum ákærða og brotaþola í héraði hvað þennan ákærulið varðar. Eins og rakið er í héraðsdómi kannaðist ákærði við að hafa tekið upp myndbandið en bar því við að brotaþoli hefði vitað af myndupptökunni og jafnframt átt frumkvæði að henni.

9 Brotaþoli hefur frá upphafi neitað að hafa vitað að ákærði hafi verið að taka kynmök þeirra upp á myndband. Í ákæru er því lýst að ákærði hafi fyrst greint brotaþola frá myndbandinu í skilaboðum á Facebook 1. maí 2012. Þetta er ekki í samræmi við framburð brotaþola fyrir héraðsdómi, sem lýsti því að ákærði hefði haft samband við hann daginn eftir kynmökin og sagst þurfa að sýna honum svolítið. Hann hefði farið að hitta ákærða sem hefði sýnt honum hluta myndbandsins, en hann hafi ekki viljað horfa á það.

10 Í málinu liggja fyrir gögn um Facebooksamskipti ákærða og brotaþola í maí 2012. Hefjast þau með skilaboðum sem ákærði sendi brotaþola og rakin eru í 1. tölulið 2. ákæruliðar. Eins og þar kemur fram sendi ákærði brotaþola mynd úr framangreindri upptöku, meðal annars með eftirfarandi orðum: „ … ég á þetta live allt saman … 10 min myndband, búinn að vera með camerur síðan það var ráðist inn heim til mín …“. Í svari brotaþola næsta dag sagði meðal annars: „Að þú skyldir taka þetta svona upp er rosalega sick í alvöru.“ Nokkur samskipti áttu sér stað á milli þeirra í kjölfarið þar sem ákærði ritaði meðal annars: „Ég get þó með hreinu hjarta beðið þig afsökunar á því að hafa tekið þetta upp ….“ Þá kom fram í síðari skilaboðum ákærða að hann hefði spurt þáverandi lögmann sinn áður en hann „tók þetta upp“ hvort löglegt væri að taka upp myndband af kynmökum tveggja lögráða einstaklinga „og annar aðilinn vissi af því en hinn ekki“. Hefði lögmaðurinn sagt að það væri löglegt ef myndbandið færi ekki á netið.

11 Myndupptakan sem um ræðir liggur fyrir í málinu. Ákærði vísaði til þess í skýrslu sinni í héraði að í lok myndskeiðsins mætti sjá brotaþola horfa í átt að myndavélinni, sem sýndi að hann hefði vitað af upptökunni. Eins og fram kemur í niðurstöðu héraðsdóms er þetta ekki rétt. Þá sést á myndskeiðinu að ákærði kveikti á upptökunni áður en brotaþoli kom í mynd og slökkti á henni nokkru eftir að hann hvarf úr mynd. Ekkert af því sem fram kemur á myndbandinu bendir til þess að brotaþoli hafi vitað af upptökunni, eins og ákærði hefur haldið fram. Þá samrýmast þær staðhæfingar hans ekki samskiptum þeirra á Facebook, sem að framan greinir. Er fallist á það með héraðsdómi að með hliðsjón af þessu sé framburður ákærða ótrúverðugur um að brotaþoli hafi vitað af upptökunni. Beri því að hafna honum, en leggja til grundvallar trúverðugan framburð brotaþola um að ákærði hafi tekið myndbandið upp án vitundar hans. Kom skýrt fram hjá brotaþola við skýrslugjöf í héraði að ákærði hefði brotið gegn blygðunarsemi hans með háttseminni. Samkvæmt framangreindu er staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða samkvæmt 1. ákærulið og varðar brot hans við 209. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður 2

12 Í 2. ákærulið eru ákærða gefnar að sök hótanir og brot gegn blygðunarsemi brotaþola með skilaboðum á Facebook í maí 2012, eins og nánar er rakið í sjö töluliðum, og háttsemin talin varða við 233. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga. Óumdeilt er í málinu að samskiptin áttu sér stað á milli ákærða og brotaþola eins og lýst er í ákæru.

13 Í greinargerð ákærða til Landsréttar krafðist hann þess að ákæruatriði um meint brot gegn blygðunarsemi yrði vísað frá héraðsdómi þar sem ákæra fullnægði ekki áskilnaði cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála.

14 Samkvæmt 2. mgr. 199. gr. laga nr. 88/2008 skal ákærði lýsa yfir áfrýjun héraðsdóms í bréflegri tilkynningu til ríkissaksóknara þar sem meðal annars skal tekið fram í hvaða skyni sé áfrýjað og hverjar séu dómkröfur ákærða. Þegar áfrýjun er ráðin gefur ríkissaksóknari út áfrýjunarstefnu, en í henni skal greina hver áfrýi héraðsdómi og nákvæmlega í hverju skyni það sé gert, sbr. clið 2. mgr. 201. gr. laga nr. 88/2008.

15 Í tilkynningu um áfrýjun 5. apríl 2017 kom fram að áfrýjað væri aðallega í því skyni að ákærði yrði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins í málinu, en til vara að refsing samkvæmt hinum áfrýjaða dómi yrði milduð. Var kröfugerð þessi tekin upp í áfrýjunarstefnu 6. sama mánaðar. Frávísunarkrafa ákærða var því samkvæmt framangreindu of seint fram komin.

16 Jafnframt er til þess að líta að lýsing á háttsemi ákærða og heimfærsla til refsiákvæða í 1. til 6. tölulið þessa ákæruliðar tekur mið af því að ákærði hafi sent brotaþola mynd sem sýndi þá nakta í kynferðismökum og síðan nokkur skilaboð, þar sem vísað var til myndefnisins. Þá hafi ákærði sent brotaþola aðra mynd af þeim að stunda kynmök með skilaboðum sem í 7. tölulið greinir. Er verknaðarlýsing ákæru sem lýtur að meintu broti gegn blygðunarsemi að þessu leyti í samræmi við clið 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og því engin efni til að vísa þessum hluta málsins frá dómi án kröfu.

17 Í skilaboðunum sem ákærði sendi brotaþola fólust hótanir um að birta myndirnar sem um ræðir á internetinu. Hvort tveggja myndefnið og skilaboð ákærða um að dreifa því voru til þess fallin að særa blygðunarsemi brotaþola og bar hann jafnframt fyrir héraðsdómi að sú hefði verið raunin. Samkvæmt því, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið og varða brot hans við 233. gr. og 209. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður 3

18 Í 3. ákærulið eru ákærða gefnar að sök hótanir í tveimur tölvuskeytum til brotaþola í ágúst 2013. Ákærði hefur kannast við að hafa sent brotaþola tölvuskeytin. Með þeim krafði hann brotaþola um greiðslu skuldar samkvæmt einhvers konar greiðslusamningum sem fram er komið að brotaþoli hafi ritað undir fyrir tilverknað ákærða. Ákærði lýsti því fyrir héraðsdómi að um hefði verið að ræða einhvers konar „kaupsáttmála“ á milli hans og brotaþola, en í samningunum hefði verið kveðið á um að brotaþoli skyldi endurgreiða honum tiltekna fjárhæð við sambandsslit.

19 Ummæli sem fram koma í 1. og 2. tölulið þessa ákæruliðar verða ekki skilin á annan veg en að í þeim felist hótanir um ofbeldi gagnvart brotaþola og hans nánustu ef hann innti ekki af hendi greiðslu samkvæmt „sáttmálanum“. Lýsti brotaþoli því jafnframt fyrir héraðsdómi að hann hefði óttast mjög að ákærði léti verða af hótunum sínum.

20 Samkvæmt framangreindu verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið og varða brot hans við 233. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður 4

21 Í 4. ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa brotið gegn blygðunarsemi brotaþola og dreift klámi, með því að hafa sent tveimur nafngreindum mönnum myndir af brotaþola og ákærða nöktum að stunda kynmök. Ákærði hefur kannast við að hafa sent B mynd eins og lýst er í ákæru, en neitar að hafa sent C myndasyrpu eins og þar greinir.

22 Fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóðupptökur af skýrslum vitnanna C og E, sem þau gáfu við aðalmeðferð málsins í héraði. Er framburður þeirra og vitnisins B rakinn í héraðsdómi. Þá liggja fyrir skilaboð sem C sendi brotaþola á Facebook í mars 2014 svohljóðandi: „jæja A … gemmér 30k og ég sendi k-x-nf ekki þessa myndasyrpu sem X sendi mér af þér í mjög innilegum stellingum.“ Með vísan til framangreinds, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, er staðfest niðurstaða hans um sakfellingu ákærða fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið og varðar við 209. gr. og 2. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður 5

23 Í 5. ákærulið er ákærða gefið að sök brot gegn blygðunarsemi brotaþola með póstsendingu til þáverandi kærustu hans, D, í febrúar 2015, eins og nánar er rakið. Ákærði hefur viðurkennt að hafa sent D umslag með gögnunum sem um ræðir. Í skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi kom fram að þetta hefði hann gert eftir að brotaþoli hringdi í hann þar sem hann sat í fangelsi og sagðist vilja binda enda á samband þeirra. Kvaðst ákærði hafa viljað sýna D hvaða mann brotaþoli hefði að geyma.

24 Í niðurstöðum héraðsdóms er rakinn framburður brotaþola og vitnisins D. Með vísan til þess sem þar kemur fram er fallist á að ákærði hafi brotið gegn blygðunarsemi brotaþola með því að senda D minnislykil sem hafði að geyma myndir af ákærða og brotaþola nöktum að stunda kynmök og útprentaðar myndir með sama efni, ásamt öðrum gögnum sem talin eru upp í ákæru og ætlað var að sýna fram á að þeir hefðu átt í kynferðissambandi. Verður ákærði sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið og varðar brot hans við 209. gr. almennra hegningarlaga.

Ákæruliður 6

25 Í 6. ákærulið er ákærða gefið að sök að hafa með þeirri háttsemi sem í fyrri ákæruliðum greinir ítrekað móðgað og smánað brotaþola svo að í því hafi falist stórfelldar ærumeiðingar í skilningi 233. gr. b almennra hegningarlaga.

26 Í verknaðarlýsingu í þessum ákærulið er því lýst að brotaþoli hafi á tímabilinu sem um ræðir verið maki og síðar fyrrum maki ákærða. Þá er því lýst í inngangsorðum ákæru að brotaþoli hafi verið unnusti ákærða.

27 Ákærði bar við aðalmeðferð málsins að hann og brotaþoli hefðu kynnst árið 2011 og hafi þeir í fyrstu hist stundum og stundað kynmök. Síðan hefði samband þeirra þróast, brotaþoli hefði flutt til hans og þeir búið saman á fleiri en einum stað. Einnig kom fram hjá ákærða að hann hefði oft látið brotaþola fá peninga á þeim tíma sem þeir hafi verið saman. Þeir hefðu gert með sér samning um þessi peningalán, sem vísað er til í 3. ákærulið, en þetta hefði verið eins konar „kaupsáttmáli milli hjóna“.

28 Í héraðsdómi er rakinn framburður brotaþola um fyrstu kynni þeirra ákærða og tildrög þess að hann átti við hann kynmök. Brotaþoli kvaðst hins vegar ekki hafa litið svo á að hann væri í sambandi með ákærða, heldur hefði hann verið þvingaður í þessar aðstæður. Ákærði hefði sagt honum að hann hefði tekið kynmök þeirra upp á myndband til öryggis og til að tryggja að brotaþoli myndi hitta hann áfram. Þá hefði ákærði látið hann skrifa undir skuldaviðurkenningu, sem að framan greinir.

29 Með hliðsjón af framangreindu þykir ekki verða lagt til grundvallar að brotaþoli hafi verið unnusti eða maki ákærða eins og fram kemur í ákæru. Hins vegar liggur fyrir að brotaþoli bjó um tíma hjá ákærða og að þeir áttu í kynferðissambandi, en ráðið verður af gögnum málsins að mikill aðstöðumunur hafi verið á milli þeirra og að brotaþoli hafi verið fjárhagslega háður ákærða. Með hliðsjón af þessu þykir samband þeirra hafa verið þannig að brotaþoli hafi verið nákominn ákærða í skilningi 233. gr. b almennra hegningarlaga. Verður jafnframt talið að ákærði hafi með háttsemi þeirri sem hann er sakfelldur fyrir samkvæmt 1. til 5. ákærulið, móðgað og smánað brotaþola svo að varði hann refsingu samkvæmt þeirri lagagrein. Verður ákærði því einnig sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið.

Ákvörðun refsingar, miskabóta og sakarkostnaðar

30 Sakaferill ákærða er rakinn í héraðsdómi. Eins og þar kemur fram var ákærða með ákvörðun Fangelsismálastofnunar 11. júní 2015 veitt reynslulausn skilorðsbundið í tvö ár á 390 daga eftirstöðvum fangelsisrefsingar samkvæmt þremur refsidómum frá […] 2011, […] 2013 og […] 2014. Var það gert þótt lögregla hefði þá hafið rannsókn vegna þeirra brota sem hann er sakfelldur fyrir í máli þessu. Ákærði hefur staðist skilorð reynslulausnarinnar, sbr. 2. mgr. 81. gr. laga nr. 15/2016, um fullnustu refsinga, áður 2. mgr. 64. gr. laga nr. 49/2005. Eru því ekki skilyrði að lögum til að dæma reynslulausnina upp samkvæmt reglum 60. gr. almennra hegningarlaga, eins og gert var með hinum áfrýjaða dómi. 31 Auk þeirra sjónarmiða sem reifuð eru um refsiákvörðun í héraðsdómi þykir rétt að líta til þess að ákærði hefur tvívegis áður verið sakfelldur fyrir kynferðisbrot, en í báðum tilvikum beindust brot hans gegn unglingspiltum. Ákærði er í máli þessu sakfelldur fyrir á annan tug brota sem beindust gegn blygðunarsemi og friðhelgi einkalífs brotaþola. Sýndi hann sterkan og einbeittan vilja til verksins. Þá eykur á saknæmi brotanna að brotaþoli var honum nákominn. Samkvæmt framangreindu verður refsing ákveðin með vísan til 1., 5., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, 3. mgr. sömu lagagreinar og 77. og 78. gr. sömu laga. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 15 mánuði.

32 Brotaþoli á rétt á miskabótum úr hendi ákærða, sbr. blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með vísan til sjónarmiða sem rakin hafa verið um ákvörðun refsingar og þess sem reifað er í héraðsdómi um ákvörðun miskabóta þykja þær hæfilega ákveðnar 1.500.000 krónur, með vöxtum sem í dómsorði greinir.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest. Um áfrýjunarkostnað fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir. Við ákvörðun þóknunar lögmanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 15 mánuði.

Ákærði greiði A 1.500.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 1. júní 2012 til 7. janúar 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest.

Ákærði greiði að 2/3 hlutum áfrýjunarkostnað málsins, sem samtals nemur 2.147.465 krónum, en þar eru með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, B-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 1.581.000 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, E-kvk-ef B-kvk-ef H-kvk-ef lögmanns, 496.000 krónur. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði.