348/2020

Útdráttur

E gerði lánssamning við FF hf., sem síðar var sameinaður D hf., en til tryggingar skuldinni setti E að handveði innistæðu á tilteknum bankareikningi sínum. Vanskil urðu á fyrsta gjalddaga lánsins. FF hf. innleysti síðar 26.769.898 krónur af handveðsetta bankareikningnum og ráðstafaði þeim inn á skuld einkahlutafélags í eigu E en E hafði gengist undir sjálfskuldarábyrgð á greiðslu á láni félagsins. Lánssamningur E við FF hf. var síðar framseldur til A hf. Í samkomulagi E og A hf. um fullnaðaruppgjör kom fram að bankinn hefði lækkað kröfu sína, um sömu fjárhæð og hafði verið innleyst af bankareikningi hans, af sanngirnisástæðum þar sem fjármunum af bankareikningi hans hefði verið ráðstafað til einkahlutafélagsins þrátt fyrir að greiðslan hefði réttilega átt að færast inn á lánssamning E samkvæmt veðsamningi. Í framhaldinu skoraði E á D hf. að skila sér umræddri fjárhæð auk vaxta en engin svör bárust frá D hf. Í málinu var deilt um hvort E komi að kröfu við slit D hf. sem nemur umræddum 26.769.898 krónum. E byggði á því að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna heimildarlausrar ráðstöfunar D hf. á handveðinu inn á skuld þriðja aðila vegna óskylds lánssamnings. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að A hf. hefði lækkað kröfu sína á hendur E um 26.769.898 krónur og þannig hefði E notið innistæðunnar við uppgjör lánssamnings síns óháð eiginlegri ráðstöfun D hf. Var E ekki talinn hafa fært viðhlítandi rök fyrir því að hann hafi þrátt fyrir það orðið fyrir tjóni með því að hafa ekki jafnframt fengið innistæðuna í hendur við uppgjörið. Var úrskurður héraðsdóms um að hafna kröfu E því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 2. júní 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 22. júní 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. maí 2020 í málinu nr. X5550/2019 þar sem því var hafnað að viðurkenna kröfur sóknaraðila við slit varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hans að fjárhæð 26.769.898 krónur verði viðurkennd við slitin með stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. mgr. 110. gr. laga nr. 21/1991 en til vara með stöðu í réttindaröð samkvæmt 113. gr. sömu laga. Þá krefst sóknaraðili þess að viðurkennd verði krafa um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 26.769.898 krónum frá 19. desember 2017 til 27. apríl 2018 en dráttarvexti samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, með stöðu í réttindaröð samkvæmt 114. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms til Landsréttar fyrir sitt leyti 22. júní 2020. Hann krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar um annað en málskostnað, sem sóknaraðila verði gert að greiða sér í héraði ásamt kærumálskostnaði.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Samkvæmt gögnum málsins gerði sóknaraðili 27. október 2008 lánssamning nr. […] við Frjálsa fjárfestingarbankann hf., þar sem kveðið var á um að hann tæki að láni jafnvirði 59.398.584 króna í japönskum jenum. Bæri að endurgreiða skuldina með LIBORvöxtum ásamt 3,5% álagi með sex jöfnum afborgunum á sex mánaða fresti, í fyrsta sinn 2. maí 2009. Til tryggingar á skuldinni var meðal annars kveðið á um að sóknaraðili setti bankanum að veði innstæðu á bankareikningi sínum hjá SPRON nr. 115818[…]. Í samræmi við þetta undirritaði sóknaraðili 27. október 2008 yfirlýsingu um að bankanum væri sett að handveði innstæða á áðurnefndum reikningi til tryggingar efndum á skuldbindingum sóknaraðila samkvæmt lánssamningnum. Væri bankanum heimilt að ganga að tryggingunni til greiðslu á skuldinni án fyrirvara eða aðvörunar. Kveðið var á um að veðsetningin félli úr gildi þegar skuld samkvæmt lánssamningnum hefði verði greidd upp. Samkvæmt beiðni um útborgun lánsins 27. október 2008 var lánsféð lagt inn á reikning Frjálsa fjárfestingarbankans hf. nr. 115826[…].

5 Vanskil urðu á fyrsta gjalddaga lánsins og skoraði Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. á sóknaraðila að greiða skuldina með bréfum 12. maí 2009 og 3. júní sama ár. Önnur gögn liggja ekki fyrir um tilraunir Frjálsa fjárfestingarbankans hf. til að innheimta lánið en óumdeilt er að sóknaraðili greiddi hvorki afborgun vaxta né höfuðstóls af láninu á gjalddögum þess.

6 Hinn 26. janúar 2010 innleysti Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. 26.769.898 krónur af handveðsettum bankareikningi sóknaraðila sem áður greinir. Með bréfi 16. nóvember 2011 tilkynnti Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. Eignum og aurum, einkahlutafélagi í eigu sóknaraðila, um vanskil á láni félagsins nr. […] sem námu 32.362.514 krónum en sóknaraðili hafði gengist undir sjálfskuldarábyrgð á greiðslu lánsins. Fyrir liggur að Frjálsi fjárfestingarbankinn hf., sem síðar var sameinaður varnaraðila, ráðstafaði 21. nóvember 2011 áðurnefndu handveði inn á skuld einkahlutafélagsins. Sóknaraðili kveðst fyrst hafa fengið upplýsingar um þessa ráðstöfun undir lok árs 2013 en með innheimtubréfi 7. október það ár var hann krafinn um eftirstöðvar skuldar Eigna og aura ehf., að frádreginni innborgun að fjárhæð 26.769.898 krónur.

7 Þar sem lánssamningur sóknaraðila við Frjálsa fjárfestingarbankanna hf. nr. […] fól í sér gengistryggða skuldbindingu í íslenskum krónum var lánið endurútreiknað 23. mars 2011 á grundvelli 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og á ný 7. maí 2014 í kjölfar dóma Hæstaréttar Íslands í málum nr. 600/2011 og nr. 464/2012. Lánssamningurinn var framseldur Arion banka hf. 31. desember 2013.

8 Með stefnu á hendur Arion banka hf. sem þingfest var 21. febrúar 2017 gerði sóknaraðili þá kröfu að lánssamningurinn yrði dæmdur ógildur. Með gagnstefnu 20. mars sama ár krafðist Arion banki hf. þess að sóknaraðili yrði dæmdur til að greiða honum eftirstöðvar kröfu samkvæmt lánssamningnum, samtals 40.796.148 krónur ásamt dráttarvöxtum. Kemur fram í stefnunni að krafa bankans miði við að handveðsettum fjármunum að fjárhæð 26.769.898 krónur hafi verið ráðstafað inn á lánið 26. janúar 2010. Í samkomulagi sóknaraðila og Arion banka hf. um fullnaðaruppgjör krafna 19. desember 2017 kemur fram að bankinn hafi lækkað kröfu sína vegna lánssamnings nr. […] um 26.769.898 krónur „af sanngirnisástæðum“ þar sem fjármunum á reikningi nr. 115818[…] hefði verið ráðstafað til þriðja aðila, Eigna og aura ehf., þrátt fyrir að greiðslan hafi réttilega átt að færast inn á lánssamning nr. […] samkvæmt veðsamningi. Sú ráðstöfun hafi þó verið Arion banka hf. með öllu óviðkomandi. Í kjölfar samkomulagsins var dómsmál sóknaraðila og Arion banka hf. fellt niður.

9 Með bréfi 27. mars 2018 skoraði sóknaraðili á varnaraðila að skila sér 26.769.898 krónum auk vaxta sem ekki hafi staðið honum til reiðu við uppgjör lánssamningsins, þar sem handveðinu hefði verið ráðstafað án heimildar inn á skuldir þriðja aðila. Engin svör bárust frá varnaraðila. Sóknaraðili lýsti kröfu á hendur varnaraðila 31. júlí 2018 um greiðslu á 26.769.898 krónum auk vaxta og málskostnaðar, á grundvelli 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Þar sem ekki tókst að jafna ágreining um kröfuna beindi varnaraðili honum til Héraðsdóms Reykjavíkur 8. október 2019 og var mál þetta þingfest af því tilefni 22. nóvember sama ár.

Niðurstaða

10 Sóknaraðili byggir á því í greinargerð til héraðsdóms og Landsréttar að lánssamningur nr. […] hafi verið tryggingarráðstöfun í búningi lánssamnings og að engin skuld hafi verið að baki honum. Hafi andvirði lánsins allt að einu verið ráðstafað til uppgjörs vegna viðskipta með framvirka gjaldmiðlasamninga, verði ekki fram hjá því litið að Frjálsa fjárfestingarbankanum hf. hafi verið óheimilt að stunda slík viðskipti og samningarnir því verið ólögmætir.

11 Í máli þessu er deilt um hvort sóknaraðili komi að kröfu við slit varnaraðila vegna tjóns sem felist í að handveð að fjárhæð 26.769.898 krónur hafi ekki staðið sóknaraðila til reiðu við uppgjör á skuld samkvæmt lánssamningi nr. […] við Arion banka hf. 19. desember 2017. Mál þetta snýr þannig ekki að gildi lánssamningsins og geta málsástæður sóknaraðila sem að því lúta ekki leitt til þess að kröfur hans verði teknar til greina. Þess utan samrýmist þessi málatilbúnaður ekki þeirri staðreynd að sóknaraðili samþykkti að ganga til uppgjörs á samningnum með þeirri lækkun sem nam innstæðunni.

12 Sóknaraðili byggir kröfu sína sem áður segir einnig á því að hann hafi orðið fyrir tjóni vegna heimildarlausrar ráðstöfunar varnaraðila á handveði, sem sóknaraðili hafði lagt fram til tryggingar á greiðslu samkvæmt lánssamningi nr. […], inn á skuld þriðja aðila vegna óskylds lánssamnings. Vegna þessa hafi veðið ekki verið til reiðu fyrir sóknaraðila þegar lánið var gert upp með skuldauppgjöri sóknaraðila við Arion banka hf. 19. desember 2017. Við uppgjör lánsins hafi afleiðingar háttsemi varnaraðila komið fram auk þess sem endanlega hafi legið fyrir að hverjum kröfum yrði beint. Með því hafi öllum skilyrðum skaðabótaskyldu verið fullnægt. Sóknaraðili byggir á því að honum hafi ekki verið unnt að koma kröfunni að fyrr.

13 Í máli þessu liggur fyrir að við málshöfðun Arion banka hf. á hendur sóknaraðila 20. mars 2017 til innheimtu kröfu samkvæmt lánssamningi nr. […] hafði krafa á hendur sóknaraðila vegna hans verið lækkuð um 26.769.898 krónur. Miðaði krafa bankans við að innborgunin hefði átt sér stað þegar Frjálsi fjárfestingarbankinn hf. innleysti handveðið 26. janúar 2010. Með sama hætti liggur fyrir að samkomulag sóknaraðila og Arion banka hf. um fullnaðaruppgjör krafna tók mið af því að krafa bankans á hendur sóknaraðila vegna lánssamningsins væri lægri um sem nemur 26.769.898 krónum eða fjárhæð innstæðu á reikningi sem sóknaraðili hafði sett að veði til tryggingar greiðslu lánsins. Fékk sóknaraðili þannig, með fullu samþykki sínu, notið innstæðunnar að öllu leyti við uppgjör lánsins, óháð eiginlegri ráðstöfun varnaraðila. Hefur sóknaraðili ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að hann hafi, þrátt fyrir það, orðið fyrir tjóni með því að fá ekki jafnframt innstæðuna í hendur við uppgjörið.

14 Að því virtu sem að framan er rakið en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur, þar á meðal um málskostnað.

15 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, E-kk-nf Ó-kk-nf Á-kk-nf, greiði varnaraðila, Dróma hf., 450.000 krónur í kærumálskostnað.