316/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A var sviptur sjálfræði í eitt ár. A krafðist aðallega ómerkingar hins kærða úrskurðar en þá kröfu byggði hann annars vegar á því að ekki hefði verið tekin fullnægjandi afstaða til málsástæðna hans og hins vegar á meintu vanhæfi héraðsdómara. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þótt fallast mætti á með A að reifun á málsástæðum hans í hinum kærða úrskurði hefði mátt vera ítarlegri þá yrði ráðið af forsendum úrskurðarins að horft hafi verið til gagna málsins og allra aðstæðna við mat á því hvort skilyrði sjálfræðissviptingar hafi verið fullnægt. Þá voru ekki talin vera fyrir hendi atvik eða aðstæður sem væru til þess fallnar að draga óhlutdrægni héraðsdómara með réttu í efa. Var ómerkingarkröfu A því hafnað. Þar sem skilyrði aliðar 4. gr. lögræðislaga voru talin uppfyllt var hinn kærði úrskurður staðfestur um að svipta A sjálfræði til eins árs.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómarinn J-kk-nf S-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 21. maí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 5. júní 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 7. maí 2020 í málinu nr. L[…]/2020 þar sem sóknaraðili var sviptur sjálfræði í eitt ár. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, til vara að hann verði felldur úr gildi, en að því frágengnu að sjálfræðissviptingu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann þóknunar til handa skipuðum verjanda sínum fyrir Landsrétti.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Niðurstaða

4 Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Þá kröfu byggir hann annars vegar á því að ekki hafi verið tekin afstaða til málsástæðna hans með fullnægjandi hætti og hins vegar að héraðsdómari hafi verið vanhæfur til þess að fara með málið.

5 Í forsendum úrskurðar skal meðal annars greina stutt yfirlit um atvik að baki máli og ágreiningsefni í því, helstu málsástæður aðila og réttarheimildir sem þeir byggja á, þó aðeins að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar máli, og rökstudda niðurstöðu um sönnunaratriði og lagaatriði, sbr. d, e og flið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. mgr. 112. gr. sömu laga. Þær málsástæður sem sóknaraðili telur að hafi ekki verið nægilega lýst í hinum kærða úrskurði lúta fyrst og fremst að því að ekki hafi verið sýnt fram á að nauðsyn standi til sjálfræðissviptingar, að áhyggjur lækna af því að sóknaraðili hætti lyfjatöku fái hann sjálfræði séu tilhæfulausar og að öll fjölskylda sóknaraðila sé mótfallin sjálfræðissviptingunni. Þótt fallast megi á með sóknaraðila að reifun á málsástæðum hans í hinum kærða úrskurði hefði mátt vera ítarlegri þykir ekki næg ástæða til að ómerkja úrskurðinn af þeim sökum, enda verður ráðið af forsendum hans að horft hafi verið til gagna málsins og allra aðstæðna við mat á því hvort skilyrði sjálfræðissviptingar hafi verið fullnægt.

6 Sóknaraðili byggir kröfu sína um ómerkingu hins kærða úrskurðar einnig á því að héraðsdómari hafi verið vanhæfur til þess að fara með málið. Vísar sóknaraðili til þess að sú staðreynd að málsástæðum hans sé ekki lýst í hinum kærða úrskurði sýni áhugaleysi héraðsdómara á sjónarmiðum sóknaraðila og málsástæðum hans. Telur sóknaraðili því aðstæður með þeim hætti að draga megi óhlutdrægni dómarans með réttu í efa, sbr. glið 5. gr. laga nr. 91/1991. Hér að framan er komist að þeirri niðurstöðu að þótt reifun héraðsdómara á málsástæðum sóknaraðila hefði mátt vera ítarlegri er það ekki slíkur annmarki að varðað geti ómerkingu hins kærða úrskurðar. Í ljósi þess, og þar sem ekki hefur verið bent á nein önnur atvik eða aðstæður sem eru til þess fallnar að draga óhlutdrægni héraðsdómarans með réttu í efa, verður þessari málsástæðu sóknaraðila hafnað.

7 Með vísan til þess sem að framan greinir er kröfu sóknaraðila um ómerkingu hins kærða úrskurðar hafnað.

8 Eins og greinir í hinum kærða úrskurði er sóknaraðili greindur með […] og fíkniheilkenni. Í fyrirliggjandi læknisvottorði og matsgerð sérfræðilækna í geðlækningum, sem greint er frá í hinum kærða úrskurði, og vætti þeirra fyrir héraðsdómi kemur meðal annars fram að rof á núverandi meðferð sé líklegt til þess að eyðileggja með öllu von um bætta heilsu sóknaraðila til framtíðar og ekki víst að sá árangur sem þegar hefur náðst myndi koma til baka. Þá séu yfirgnæfandi líkur á að sóknaraðili myndi hætta lyfjagjöf og þeirri meðferð sem hann er á og þannig stefna heilsu sinni og lífi í voða. Jafnframt kemur fram að sjálfræðissvipting verði að vera til eins árs að lágmarki til þess að tryggja staðfasta meðferð. Þau gögn sem sóknaraðili hefur lagt fram, þar á meðal greinargerð fjölskyldumeðlima þar sem fram koma áhyggjur þeirra af neikvæðum áhrifum áframhaldandi sjálfræðissviptingar, verða ekki talin hnekkja þeim læknisfræðilegu gögnum sem liggja fyrir um að brýn nauðsyn standi til sjálfræðissviptingar. Með þessari athugasemd, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, verður fallist á að uppfyllt séu skilyrði aliðar 4. gr., sbr. 1. mgr. 5. gr., lögræðislaga til þess að svipta sóknaraðila sjálfræði til eins árs.

9 Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti úr ríkissjóði og verður hún ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

10 Það athugast að í þingbók málsins er ekki bókað um framlagningu matsgerðar B, geð og embættislæknis, sem barst héraðsdómi 12. mars 2020, eins og rétt hefði verið.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, H-kvk-ef B-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 148.800 krónur, greiðist úr ríkissjóði.