682/2022

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, með því að hafa í starfi sínu á tilgreindum tímabilum annars vegar sem stjórnarformaður og hins vegar sem stjórnarmaður, framkvæmdarstjóri og handhafi prókúru hjá félaginu B ehf. látið hjá líða að standa skil á greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda á tilteknum tímabilum. Landsréttur taldiað X gæti ekki borið refsiábyrgð á því að vanhöld hefðu orðið á greiðslum þeirra gjalda samkvæmt skýrslum sem skilað var fyrir þau tímabil sem í ákæru greinir, að virtu því sem upplýst var í málinu að A hefði stýrt fjármálum B ehf. en X stjórnað starfsmönnum á byggingarstað og ekki hefði orðið breyting á verkaskiptingu á milli X og A, þó að X hefði verið skráður framkvæmdarstjóri B ehf. frá 21. júní 2019, sbr. einkum dóma Hæstaréttar 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006 og 23. janúar 2014 í máli nr. 388/2013. Var X því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 1. nóvember 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 22. mars 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. október 2022 í málinu nr. S- [...]/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að sakfellt verði fyrir þau tímabil sem ákærði var sýknaður af í héraðsdómi.

Þá er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir stofnuðu A og ákærði einkahlutafélagið B ehf. 21. mars 2018. Tilgangur félagsins samkvæmt samþykktum þess var bygging íbúðar- og atvinnuhúsnæðis ásamt almennri byggingarvinnu. Ákærði var skráður stjórnarformaður B ehf. frá 21. mars 2018 til 21. júní 2019 og stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og handhafi prókúru frá 21. júní 2019.

A var skráður stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og handhafi prókúru frá 21. mars 2018 til 21. júní 2019 og stjórnarformaður og prókúruhafi frá þeim degi. Bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta [...]janúar 2020 og var skiptum lokið [...]maí sama ár.

Var félagið afskráð [...]maí 2020. Al ést [...]maí 2020.

5

Ákæruvaldið lagði fyrir Landsrétt hljóðupptöku og endurrit framburðar A hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins 19. febrúar 2020 og hljóðupptöku og endurrit framburðar ákærða hjá embættinu 15. júní 2020. Ákærði lagði fram tölvupóstssamskipti verjanda ákærða við skattrannsóknarstjóra, síðast dagsett 14. september 2020, upplýsingar úr hlutafélagaskrá um stjórn B ehf. 13. mars 2020 og tölvupóst frá B bókara 17. apríl 2023. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti var spiluð upptaka af hluta framburðar A hjá skattrannsóknarstjóra. Þá gaf vitnið E bókari skýrslu fyrir Landsrétti.

6

Í skýrslu E kom fram að A hefði komið til hennar 2019 og beðið um aðstoð „við skýrslugerð“ vegna B ehf. Kvaðst vitnið hafa útbúið eina virðisaukaskattsskýrslu og tvær eða þrjár launagreiðendaskýrslur haustið 2019. Kvaðst vitnið hafa unnið alls fimm klukkustundir fyrir B ehf. Vitnið hefði fengið DK- bókhaldsskrá annað hvort frá A eða fyrrverandi bókara félagsins. A hefði komið með þau gögn sem vitnið vann skýrslurnar eftir og staðfest að þau væru rétt. Vitnið kvaðst ekki minnast þess að það hefði verið í sambandi við ákærða vegna þessarar vinnu.

Niðurstaða

7

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum fyrir að hafa sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri B ehf. frá 21. júní 2019 ekki staðið skil á virðisaukaskatti fyrir tímabilin maí– júní og september– október 2019 og staðgreiðslu opinberra gjalda vegna tímabilanna júní, júlí, ágúst og september 2019. Brot ákærða voru talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda. Taldi dómurinn ósannað að ákærði hefði komið að skattskilum félagsins fyrir 21. júní 2019. Var ákærða gert að sæta fangelsi í 12 mánuði en sú refsing bundin skilorði í tvö ár frá uppkvaðningu dóms. Þá var honum gert að greiða 101.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms að telja en sæta ella fangelsi í 360 daga.

8

Upphaf málsins er að rekja til þess að 13. janúar 2021 vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins máli ákærða vegna ætlaðra brota gegn lögum nr. 50/1988 og lögum nr. málið sent á grundvelli gagna um rannsókn skattrannsóknarstjóra á skilum afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts B ehf., sbr. skýrslu 8. desember 2020 sem varðaði rekstrarárin 2018 og 2019. Leiddi rannsóknin í ljós að fyrir hönd félagsins hefði verið vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á þeirri staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna félagsins sem bar að standa skil á vegna greiðslutímabilanna desember rekstrarársins 2018 og janúar– september 2019. Einnig hefði verið vanrækt að standa skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs innan lögboðins frests vegna uppgjörstímabilanna mars– apríl, maí– júní og september– október rekstrarárið 2019. Nam vangoldin afdregin staðgreiðsla samtals 60.114.162 krónum og vangoldinn innheimtur virðisaukaskattur 31.911.592 krónum þegar tekið hafði verið tillit til virðisaukaskatts af töpuðum kröfum, auk álags, dráttarvaxta og kostnaðar.

9

Í skýrslu sem tekin var af ákærða hjá embætti skattrannsóknarstjóra að viðstöddum verjanda 15. júní 2020 kom fram að ákærði hefði verið einn af stofnendum félagsins og hefði hlutverk hans þar verið að stjórna starfsmönnum á byggingarstað af því hann væri með menntun í múrverki. A hefði stýrt fjármálum félagsins, séð um skrifstofuhald og alla pappírsvinnu. Þá hefði A séð um millifærslur. Ákærði kvaðst þó hafa lært að millifæra með aðstoð A. Sagði ákærði að A hefði séð um pappírsvinnuna þar sem ákærði skildi ekki hvað stóð í skýrslunum. Spurður kannaðist ákærði við að hafa undirritað skjöl um breytingar á stjórn félagsins án þess að gera sér grein fyrir hvað þar stæði en A hefði fengið hann til að skrifa undir án þess að gera honum grein fyrir hvað hann væri að undirrita. Þá kom fram að stjórnarfundir hefðu ekki verið haldnir í félaginu og að A hefði aðallega verið í samskiptum við bókara félagsins, en ákærði hefði hitt bókarann tvisvar eða þrisvar sinnum. A hefði útbúið skilagreinar vegna staðgreiðslu og kvaðst ákærði telja að þær væru byggðar á vinnustundum án þess að vita hvort þær væru réttar. Taldi ákærði að bókarinn hefði fært bókhald félagsins eftir upplýsingum frá A og reiknað út laun. A hefði ákveðið að skila ekki staðgreiðslunni. Þá kvaðst ákærði ekki vita hvort virðisaukaskattur hefði verið greiddur en bókarinn hefði útbúið skýrslurnar eftir gögnum frá A. Ákærði sagði að verkaskipting milli hans og A hefði ekkert breyst þó að hann hefði verið skráður framkvæmdastjóri frá 21. júní 2019. Hann hefði áfram verið á byggingarsvæðinu og A séð um allt hitt.

10

A gaf skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 19. febrúar 2020 og sagði að hann og ákærði hefðu stofnað B ehf. Hann hefði verið stjórnarformaður félagsins en þeir tekið ákvarðanir saman en framkvæmd á því sem ákveðið hefði verið hefði oft verið hans.

Hann hefði stýrt fjármálum félagsins og séð um millifærslur þegar um slíkt var að ræða. Ákærði hefði venjulega ekki séð um millifærslur, enda eldri og hefði ekki kunnað það. Þeir hefðu staðið saman að því að sjá um greiðslur til skattsins. Þá kvaðst A hafa sem stjórnarmaður haft umsjón með starfsfólkinu, séð um að útvega efni og verið í samskiptum við viðskiptavini. Bókhaldið hefði verið fært af [...]bókhaldi þar til um mitt ár 2019. A kvaðst hafa komið upplýsingum til bókarans sem hefði séð um útreikning launa og útbúið virðisaukaskattskýrslur sem væru byggðar á reikningum.

Ekki hefðu verið til fjármunir til að standa skil á staðgreiðslu og virðisaukaskatti, en það hefði þó alltaf verið ætlunin.

11

Í skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi kom fram að A hefði séð um alla fjármögnun og öflun verkefna. Ákærði hefði annast byggingaframkvæmdir. A hefði ákveðið hvaða reikninga skyldi greiða. Þeir hefðu ekki rætt um fjármál og fjárhagserfiðleika félagsins og A hefði sagt að allt gengi vel og allt væri í góðu lagi en hann hefði haft lítinn tíma til að ræða við ákærða. Þá neitaði ákærði að hafa sinnt daglegri fjármálastjórn en kvaðst hafa haft aðgang að bankareikningum félagins. A hefði sagt honum símleiðis hvernig ætti að millifæra peninga en hann hefði ekki notað bankareikning félagsins mikið, en samt eitthvað til að kaupa vörur í byggingavöruverslunum. Í eitt skipti hefði ákærði greitt 15 eða 20 milljónir til skattsins með debetkorti félagsins og þá hefði hann tvisvar farið til skattsins og beðið um skiptingu á greiðslum. A hefði haft orð fyrir þeim þar sem ákærði skildi ekki neitt af því sem fram fór, en hann hefði skrifað undir pappírana. A hefði útskýrt fyrir honum að greiðslunni yrði skipt. Hann hefði viljað greiða allt en A verið því ósammála. Þá kvaðst ákærði hafa hitt bókara félagsins í tvö skipti en annars ekki verið í miklum samskiptum við hann. A hefði séð um þau.

Hann hefði hitt bókarann í upphafi við stofnun félagsins og einu sinni síðar þegar þeir fóru til að skrifa undir ársskýrslu. Neitaði ákærði að hafa gefið bókaranum fyrirmæli um hvað ætti að greiða og vísaði til þess að hann talaði ekki íslensku. Ákærði kvaðst ekki hafa fengið upplýsingar um fjárhagsstöðu félagsins, aðrar en þær að það gengi mjög vel. Hann hefði fyrst gert sér grein fyrir fjárhagserfiðleikum félagsins þegar þeir A hefðu farið til skattsins, en ákærði mundi ekki hvenær það hefði verið.

12

Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 er lögð refsing við því ef skattskyldur maður skýrir af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um virðisaukaskatt sinn eða afhendir eigi á lögmæltum tíma virðisaukaskattskýrslu eða virðisaukaskatt sem hann hefur innheimt eða honum bar að innheimta. Skal hann greiða fésekt allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin, vanrækt var greiðsla á eða endurgreidd var um of og aldrei lægri fésekt en nemur tvöfaldri þeirri skattfjárhæð. Í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 er lýst refsiverð sú háttsemi launagreiðanda að skýra af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um staðgreiðsluskil sín, halda ekki eftir fé af launagreiðslum eins og honum ber, afhenda ekki skilagreinar á lögmæltum tíma eða inna ekki af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem hann hefur haldið eftir eða honum bar að halda eftir. Í málinu er ákærða gefið að sök meiri háttar brot gegn þessum ákvæðum, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga.

13

Stjórnarmenn einkahlutafélags bera almennt ábyrgð á því að skipulag þess og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Ber þeim að sjá til þess að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Framkvæmdastjóri, sé hann ráðinn, og félagsstjórn fara með stjórn félagsins, sbr. 2. mgr. 41. gr. laganna. Framkvæmdastjóri annast daglegan rekstur félagsins og skal í þeim efnum fara eftir þeirri stefnu og fyrirmælum sem félagsstjórn hefur gefið, sbr. 2. mgr. 44. gr. sömu laga. Tekur hinn daglegi rekstur ekki til ráðstafana sem eru óvenjulegar eða mikils háttar. Slíkar ráðstafanir getur framkvæmdastjóri aðeins gert samkvæmt sérstakri heimild frá félagsstjórn, nema ekki sé unnt að bíða ákvarðana félagsstjórnar án verulegs óhagræðis fyrir starfsemi félagsins. Í 3. mgr. 44. gr. laganna segir að ráðinn framkvæmdastjóri skuli sjá um að bókhald félagsins sé fært í samræmi við lög og venjur og meðferð eigna félagsins sé með tryggum hætti. Á grundvelli þessa lagaákvæðis hvílir sú skylda á framkvæmdastjóra einkahlutafélags og eftir atvikum stjórnarmönnum að sjá til þess að skattskilum þess sé hagað í samræmi við það sem lög áskilja.

14

Eins og fram er komið var ákærði skráður stjórnarformaður B ehf. frá stofnun félagsins 21. mars 2018 til og með 21. júní 2019 og frá þeim tíma stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi félagsins. Stofnaði ákærði félagið ásamt A og störfuðu þeir báðir fyrir það. Fyrir héraðsdómi lýsti ákærði því að hann hefði stýrt verkframkvæmdum félagsins, einkum að því er varðaði starfsmenn og öflun aðfanga.

Kvaðst ákærði hvorki hafa komið að skilum á skýrslum vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda né greiðslu á slíkum gjöldum. Þá kvaðst ákærði ekki hafa haft vitneskju um fjárhagserfiðleika félagsins, enda ekki fengið aðrar upplýsingar en að reksturinn gengi vel fyrr en þeir A gengu á fund skattstjóra. Ákærði hefði í framhaldinu komist að því að fjármál félagsins væru í ólagi. Hann hefði þá brugðist við og meðal annars tekið þátt í að semja við tollstjóra og greiða inn á skattskuld félagsins. Í áðurnefndri skýrslu A hjá skattrannsóknarstjóra lýsti hann því að hann hefði stýrt fjármálum félagsins og séð um millifærslur þegar um slíkt var að ræða.

Bókhaldið hefði verið fært af [...] bókhaldi þar til um mitt ár 2019 og hefði hann komið upplýsingum til bókarans sem séð hefði um útreikning launa og útbúið virðisaukaskattskýrslur sem byggðar væru á reikningum. Hvorki verður ráðið af framburði ákærða né vitna fyrir héraðsdómi að breyting hafi orðið á þeirri verkaskiptingu á milli A og ákærða þó að sá síðarnefndi hefði verið skráður framkvæmdastjóri frá 21. júní 2019. Á það einnig við um aðkomu ákærða að skattskilum félagsins. Framburður ákærða um hvernig hann og A skiptu með sér verkum er trúverðugur og fær stoð gögnum málsins. Fær hann einnig stoð í framburði A hjá skattrannsóknarstjóra, framburði vitnanna B bókara og D, starfsmanns Skattsins, fyrir héraðsdómi, svo og í framburði vitnisins E bókara fyrir Landsrétti.

15

Að öllu því virtu sem að framan er rakið verður refsiábyrgð ekki felld á ákærða fyrir þau vanhöld sem urðu á greiðslu þeirra gjalda samkvæmt skýrslum sem skilað var fyrir þau tímabil sem í ákæru greinir, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006 og 23. janúar 2014 í máli nr. 388/2013. Samkvæmt framangreindu og gögnum málsins er ekki fallist á með ákæruvaldinu að ákærði hafi gerst sekur um brot gegn lögum nr. 50/1988 og lögum nr. 45/1987, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, og verður hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins í málinu.

16

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi verður felldur á ríkissjóð.

17

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða eins og þau verða ákveðin í dómsorði að meðtöldum virðisaukaskatti.

Dómsorð :

Ákærði, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Sakarkostnaður, eins og hann var ákveðinn í héraði, greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kk-ef Þ. M-x-x lögmanns, 1.446.336 krónur.