665/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem A ehf. var veitt áframhaldandi heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar á grundvelli laga nr. 57/2020 um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar. N ehf. taldi að synja bæri beiðni A ehf. um framlengingu heimildarinnar, sbr. 1. og 4. tölulið 4. mgr. 9. gr. laganna. Af hálfu N ehf. var á því byggt að grundvelli starfsemi A ehf. hefði ekki verið raskað af völdum Covid19 faraldursins, að rökstuddur grunur væri um vísvitandi rangar eða villandi upplýsingar af hendi félagsins og að framlenging umræddrar heimildar myndi ekki þjóna tilgangi vegna ógjaldfærni A ehf. sökum hallareksturs án tillits til áhrifa faraldursins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að við úrlausn á því hvort starfsemi lögaðila hefði verið raskað verulega í skilningi laganna bæri fyrst og fremst að líta til tekjusamdráttar milli tilgreindra tímamarka sem lögin kvæðu á um óháð fjárhagsstöðu áður en áhrifa hefði farið að gæta af heimsfaraldrinum hér á landi. Með vísan til tekjusamdráttar A ehf., sem væri fyrirtæki í ferðaþjónustu, lægi fyrir að rekstrargrundvöllur þess hefði raskast verulega vegna aðstæðna sem rekja mætti til Covid19 faraldursins. Þá kom fram að við mat á því hvort framlenging á fjárhagslegri endurskipulagningu þjónaði tilgangi samkvæmt lögunum gæti grundvöllur til áframhaldandi rekstrar, meðal annars í ljósi fjárhagsstöðu, skipt máli. Þótt fyrir lægi að A ehf. hefði glímt við rekstrarvanda áður en til heimsfaraldursins hefði komið væri ekki upplýst að aðstæður hefðu verið með þeim hætti að skylt hefði verið að gefa bú A ehf. upp til gjaldþrotaskipta. Ekki lægi fyrir að áframhaldandi vinna við að endurskipuleggja fjárhag A ehf. myndi ekki þjóna tilgangi. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 10. nóvember 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 30. nóvember 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 9. nóvember 2020 í málinu nr. X[…]/2020 þar sem varnaraðila var veitt áframhaldandi heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar til 29. mars 2021. Kæruheimild er í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020 um tímabundnar heimildir til fjárhagslegrar endurskipulagningar, sbr. 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að hafnað verði kröfu varnaraðila um framlengingu á heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti og kemur því krafa hans um málskostnað í héraði ekki til álita.

5 Í greinargerð sóknaraðila til Landsréttar kemur fram að úrskurður héraðsdóms, þar sem varnaraðila var veitt heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar, hafi verið kveðinn upp 29. júní 2020 og að heimildin hafi verið veitt til 30. september 2020 klukkan 10.10, þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. 7. gr. laga nr. 57/2020 um að heimild skuli veitt til tiltekins dags og stundar innan þriggja mánaða frá uppkvaðningu úrskurðar. Byggir sóknaraðili á því að þar sem upphafleg heimild hafi verið veitt í lengri tíma en heimilt hafi verið hafi hún í reynd fallið niður 29. september 2020. Þegar af þeirri ástæðu telur sóknaraðili að án kröfu eigi að hafna beiðni varnaraðila um framlengingu heimildarinnar.

6 Í hinum kærða úrskurði greinir að héraðsdómur hafi fallist á beiðni varnaraðila um heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar með úrskurði 29. júní 2020. Meðal gagna málsins er afrit úrskurðarins með rökstuðningi fyrir niðurstöðu en þar segir að úrskurðardagur sé 29. júní 2020. Í endurriti þinghalda málsins í héraði, sem fylgdi kærumálsgögnum til Landsréttar, kemur á hinn bóginn fram að úrskurður um heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar hafi verið kveðinn upp í þinghaldi 1. júlí en ekki 29. júní 2020. Jafnvel þótt út frá því sé gengið að úrskurðurinn hafi verið kveðinn upp 29. júní 2020, og heimildin þannig veitt lengur en kveðið er á um í 3. mgr. 7. gr. laga nr. 57/2020, þá var með honum veitt heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar til tiltekins dags og stundar þar sem taka átti málið fyrir að nýju. Hafi heimildinni verið markaður of langur tími er ekki unnt að fallast á að hún hafi sjálfkrafa fallið úr gildi áður en sá tími sem kveðið var á um í úrskurðinum var liðinn eins og sóknaraðili heldur fram í greinargerð sinni til Landsréttar. Ekki eru því efni til að fella úrskurðinn úr gildi á þeim grunni. 7 Í málinu er deilt um hvort skilyrði séu til þess að framlengja heimild varnaraðila til að endurskipuleggja fjárhag sinn á grundvelli laga nr. 57/2020. Um framlengingu slíkrar heimildar er fjallað í 9. gr. laganna. Þar er í 2. mgr. gert ráð fyrir því að lánardrottinn skuldara geti sótt þing, þar sem beiðni um framlengingu heimildarinnar er tekin fyrir, og lagt þar fram skrifleg og rökstudd mótmæli gegn því að hún verði tekin til greina. Falli hvorki lánardrottinn frá mótmælum sínum né skuldari frá beiðni sinni skal farið með ágreining þeirra eftir 166. gr. og XXIV. kafla, sbr. XXV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

8 Í 4. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020 er kveðið á um að synja skuli beiðni um að heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar verði framlengd ef atriði, sem þar eru rakin í sex töluliðum, eru talin eiga við. Í 1. tölulið málsgreinarinnar kemur fram að þegar svo stendur á sem segir í 2. mgr. 7. gr. laganna skuli hafna beiðninni. Samkvæmt 4. tölulið ber einnig að hafna henni ef framlenging heimildarinnar mun ekki þjóna tilgangi. Sóknaraðili telur að þau atriði sem rakin eru í framangreindum tveimur töluliðum eigi við og á því eru mótmæli hans við framlengingu heimildar varnaraðila reist.

9 Sóknaraðili reisir mótmæli sín samkvæmt 1. tölulið 4. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020 annars vegar á því að skilyrði 1. mgr. 1. gr. laganna sé ekki fullnægt, sbr. 1. tölulið 2. mgr. 7. gr. laganna, um að grundvelli starfsemi varnaraðila hafi verið raskað af völdum COVID19 faraldursins, enda hafi varnaraðili átt í „almennum eða verulegum“ greiðsluvanda áður en efnahagslegra áhrifa faraldursins varð vart hér á landi. Hins vegar telur sóknaraðili að rökstuddur grunur sé um að upplýsingar af hendi varnaraðila séu vísvitandi rangar eða villandi, sbr. 2. tölulið 2. mgr. 7. gr. laganna. Um það atriði vísar sóknaraðili einkum til þess að veittar hafi verið verulega villandi upplýsingar um eignastöðu varnaraðila á fundi með lánardrottnum 5. ágúst 2020. Mótmæli sóknaraðila sem byggjast á 4. tölulið 4. mgr. 9. gr. laganna rökstyður hann með því að vísa til þess að varnaraðili sé ógjaldfær vegna hallareksturs án tillits til áhrifa faraldursins. Því muni framlenging heimildarinnar ekki þjóna neinum tilgangi.

10 Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 57/2020 segir að lögaðila, sem nýtur hæfis til að eiga aðild að einkamáli fyrir dómi og hefur á hendi atvinnustarfsemi, sé unnt að leita heimildar til endurskipulagningar á fjárhag sínum að fullnægðum skilyrðum 2. gr. laganna, enda hafi grundvelli starfseminnar verið raskað verulega og orsakir þess verða raktar hvort heldur beint eða óbeint til opinberra ráðstafana sem gripið hefur verið til eða aðstæðna sem að öðru leyti hafa skapast vegna Covid19 faraldursins sem hófst hér á landi í febrúar 2020. Í 2. gr. laganna er fjallað nánar um þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi til að lögaðila verði veitt heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar. Þar er í 2. mgr. meðal annars sett skilyrði um að 75% eða meiri tekjusamdráttur hafi orðið eða sé fyrirsjáanlegur í rekstri viðkomandi milli nánar tilgreindra tímabila. Í 1. tölulið 2. mgr. 7. gr. laganna segir að synja skuli um beiðni um heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar ef ekki er fullnægt öllum skilyrðum 1. mgr. 1. gr., sbr. 2. gr., til að verða við beiðninni.

11 Í almennum athugasemdum í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 57/2020 kemur fram að verulega sé slakað á þeim skilyrðum, sem þarf að uppfylla svo að fallist verði á að beita úrræði laganna, séu þau borin saman við 12. gr. laga um gjaldþrotaskipti o.fl. þar sem fjallað er um skilyrði greiðslustöðvunar. Séu þau „mun vægari og lúta í reynd í aðalatriðum að könnun dómara á því að greiðsluvandi atvinnufyrirtækis eigi rót að rekja til efnahagslegra afleiðinga COVID19“. Af athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins má einnig ráða að það verði að vera „unnt að rekja orsakir rekstrarvanda lögaðilans sem sækir um að leita úrræða eftir ákvæðum frumvarpsins til heimsfaraldursins en ekki annarra ástæðna sem eru ótengdar honum“. Tekið er fram að stafi rekstrarvandi af öðrum orsökum geti skuldari sem fyrr leitað úrræða eftir almennum reglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Að öðru leyti var í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins vísað til 2. gr. um nánari skilyrði þess að fallast megi á beitingu úrræðisins, meðal annars „um að grundvelli starfsemi skuldara hafi verið raskað verulega vegna tekjufalls“. Í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins er vikið að forsendum fyrir útreikningi á 75% tekjusamdrætti hjá þeim sem sækist eftir úrræðinu. Í nefndaráliti meirihluta allsherjar og menntamálanefndar Alþingis, sem lagði til að frumvarpið yrði samþykkt með nánar tilgreindum breytingum, er fjallað sérstaklega um þetta hlutfall vegna athugasemda sem borist höfðu við því hversu hátt það væri. Þar segir orðrétt: „Við meðferð málsins kom fram að 75% viðmiðið eigi að ná til þeirra fyrirtækja sem orðið hafa fyrir verulegri röskun á starfsemi og innkomu. Meiri hlutinn sér hvorki ástæðu til að gera breytingu á viðmiðinu eða miða við önnur viðmið en lækkun tekna en bendir á í því samhengi að stuðst er við sama viðmið í lögum um stuðning úr ríkissjóði vegna greiðslu hluta launakostnaðar á uppsagnarfresti, nr. 50/2020.“

12 Þegar litið er til orðalags 1. mgr. 1. gr. laga nr. 57/2020, og það túlkað í samhengi við það sem fram kemur í 2. mgr. 2. gr. og 1. tölulið 2. mgr. 7. gr. sömu laga og þess sem segir í framangreindum lögskýringargögnum, verður að líta svo á að við úrlausn á því hvort starfsemi lögaðila hafi verið raskað verulega í skilningi ákvæðisins beri fyrst og fremst að líta til þess hvort hann hafi orðið fyrir 75% eða meiri tekjusamdrætti milli tímabila samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laganna. Sé sú raunin kemur til skoðunar hvort sá samdráttur hafi orðið vegna Covid19 faraldursins eða eigi aðrar orsakir, sbr. áskilnað 1. mgr. 1. gr. laganna. Aftur á móti verður ákvæðið ekki túlkað á þann veg að fjárhagsstaða lögaðila áður en áhrifa fór að gæta af heimsfaraldrinum hér á landi skipti máli við mat á því hvort skilyrðum þess sé fullnægt.

13 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði lækkuðu tekjur varnaraðila um 98,9% í apríl til júní 2020 samanborið við sama tímabil 2019, en það er viðmið sem leggja má til grundvallar samkvæmt 2. tölulið 2. mgr. 2. gr. laga nr. 57/2020. Varnaraðili er ferðaþjónustufyrirtæki sem byggir afkomu sína einkum á þjónustu við erlenda ferðamenn. Alkunna er að sökum ferðatakmarkana vegna heimsfaraldursins og annarra áhrifa hans hefur ferðamönnum hér á landi fækkað gríðarlega. Liggur því fyrir að grundvelli starfsemi varnaraðila hefur verið raskað verulega vegna aðstæðna sem hafa skapast út af Covid19 faraldrinum. Skilyrðum 1. mgr. 1. gr. laga nr. 57/2020 er því fullnægt í málinu auk þess sem enginn ágreiningur er um að varnaraðili uppfyllir skilyrði 2. gr. laganna.

14 Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar ber að hafna röksemdum sóknaraðila fyrir því að synja beri um áframhaldandi heimild varnaraðila til fjárhagslegrar endurskipulagningar á grundvelli 2. töluliðar 2. mgr. 7. gr., sbr. 1. tölulið 4. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020.

15 Eins og rakið hefur verið byggir sóknaraðili einnig á því að synja beri um framlengingu heimildar varnaraðila til fjárhagslegrar endurskipulagningar þar sem hún muni ekki þjóna tilgangi, sbr. 4. tölulið 4. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020. Tilgangur þeirra ráðstafana sem lögin heimila er rakinn í fyrri málslið 1. mgr. 17. gr. laganna. Þar segir að ráðstafanir til að endurskipuleggja fjárhag skuldara, sem gerðar eru í skjóli heimildar eftir lögunum, skuli taka mið af þeim tilgangi endurskipulagningar að stuðla að því að lögaðila, sem orðið hefur fyrir verulegri röskun á fjárhagslegum grundvelli atvinnustarfsemi sinnar af þeim tímabundnu aðstæðum sem getið er í 1. mgr. 1. gr., takist að halda velli þar til aðstæðum þessum léttir og skilyrði til að afla tekna með starfseminni geti aftur orðið samsvarandi og áður var. Af þessu verður ráðið að synja skuli um beiðni um framlengingu heimildar til fjárhagslegrar endurskipulagningar á grundvelli 4. töluliðar 4. mgr. 9. gr. laganna ef ljóst má vera að viðkomandi lögaðili muni ekki halda velli eftir að tímabundnum aðstæðum sem hlotist hafa af heimsfaraldrinum léttir. Að því leyti getur grundvöllur varnaraðila til áframhaldandi rekstrar meðal annars í ljósi fjárhagsstöðu hans skipt máli við úrlausn á ágreiningi aðila.

16 Í málinu hefur verið lagður fram endurskoðaður ársreikningur varnaraðila fyrir árið 2018. Hann sýnir að tekjusamdráttur varð í rekstri fyrirtækisins milli áranna 2017 og 2018 sem nam tæpum einum milljarði króna en rekstrargjöld lækkuðu á sama tíma um rúman hálfan milljarð króna. Tap af rekstri fyrir fjármagnsliði og afskriftir nam tæpum 318 milljónum króna á árinu 2018 og heildartap ársins tæpum 517 milljónum króna. Í skýringum í ársreikningnum er um rekstrarhæfi gerð grein fyrir rekstrartapi ársins. Þar kemur enn fremur fram að skammtímaskuldir félagsins hafi verið hærri en veltufjármunir um sem nemi rúmum 539 milljónum króna. Frá því er greint að á miðju árinu 2018 hafi stjórnendur félagsins ráðist í endurskipulagningu á rekstri félagsins með það að markmiði að jafna rekstrarhallann. Hafi sú vinna haldið áfram árið 2019. Þá hafi hluthafar komið með aukið fjármagn og samningar við viðskiptabanka félagsins séu í vinnslu um endurskipulagningu lána. Væri það mat stjórnenda að þegar litið væri til þess sem áunnist hefði á árinu 2019 að framtíðarhorfur félagsins væru jákvæðar. Á þeim forsendum hefði ársreikningur félagsins verið settur fram miðað við að félagið væri rekstrahæft. Í áritun endurskoðanda var um rekstrarhæfi tekið fram að ekki væri gerður fyrirvari hvað það varðar en athygli vakin á framangreindri skýringu.

17 Endurskoðaður ársreikningur fyrir árið 2019 hefur verið lagður fyrir Landsrétt en drög að honum, sem ekki voru árituð af endurskoðanda, voru lögð fyrir héraðsdóm. Af ársreikningnum verður ráðið að tekjusamdráttur milli ára hafi numið rúmum 918 milljónum króna en rekstrargjöld dregist saman um rúmar 852 milljónir króna. Tap ársins fyrir fjármagnsliði og afskriftir nam tæpum 384 milljónum króna og heildartap ársins varð um 404 milljónir króna. Skammtímaskuldir voru hærri en veltufjármunir um sem nam rúmum 754 milljónum króna. Í áritun endurskoðanda er ekki gerður fyrirvari um rekstrarhæfi en athygli vakin á skýringu 17 í ársreikningi og skýrslu stjórnar þar sem fjallað var um rekstrarhæfi félagsins og atburði sem áttu sér stað eftir lok reikningsskiladags. Í skýrslu stjórnar og framangreindri skýringu 17 kemur fram að sú óvissa sem tengist efnahagslegum áhrifum Covid19 faraldursins hafi haft mikil áhrif á rekstrarhæfi félagsins. Þar er tekið fram að frá og með marsmánuði hafi rekstur félagsins verið í uppnámi og það nýtt sér þau sértæku úrræði sem í boði væru auk þess sem eignir hefðu verið seldar til að standa straum af rekstrarkostnaði. Hefði félagið enn fremur fengið heimild til fjárhagslegrar endurskipulagningar. Fram kom að rekstrarhæfi félagsins til framtíðar ylti á því hvort tækist að endurskipuleggja reksturinn.

18 Varnaraðili hefur lagt fram frekari gögn fyrir Landsrétt um rekstur félagsins og þær aðgerðir sem gripið hafði verið til í því skyni að jafna rekstrarhalla félagsins áður en áhrifa fór að gæta af heimsfaraldrinum hér á landi. […]. Sóknaraðili hefur ekki fært sönnur á að skuldir varnaraðila séu hærri en eignir öndvert við það sem ráðið verður af ársreikningi félagsins. Þótt fyrir liggi að varnaraðili hafi glímt við rekstrarvanda áður en áhrifa fór að gæta af heimsfaraldrinum er ekki upplýst að aðstæður hafi verið með þeim hætti að skylt hafi verið samkvæmt 2. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 að gefa bú varnaraðila upp til gjaldþrotaskipta. Með hliðsjón af framangreindu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að ekki liggi fyrir að áframhaldandi vinna við að endurskipuleggja fjárhag varnaraðila muni ekki þjóna tilgangi, sbr. 4. tölulið 4. mgr. 9. gr. laga nr. 57/2020.

19 Samkvæmt framansögðu verður hinn kærði úrskurður staðfestur. Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, N1 ehf., greiði varnaraðila, Allrahanda GL ehf., 450.000 krónur í kærumálskostnað.