658/2020

Útdráttur

S hf. höfðaði mál gegn SÍ til heimtu skaða- og miskabóta þar sem S hefði, með framgöngu sinni við rannsókn og meðferð máls hans, sem lauk með álagningu stjórnvaldssektar vegna ætlaðra brota S hf. gegn lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim, valdið S hf. fjárhagslegu tjóni og miska með saknæmum og ólögmætum hætti. Í dómi Landsréttar kom fram að S hf. gæti ekki krafið S Í, sem væri sjálfstæð ríkisstofnun, um bætur á grundvelli sakarreglunnar vegna húsleitar- og haldlagningaraðgerða sem SÍ hefði staðið fyrir á hendur S hf. Bótakröfu vegna slíkra aðgerða yrði einungis beint að íslenska ríkinu á grundvelli hinnar hlutlægu bótareglu 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var SÍ því sýknaður af þeim þætti bótakröfunnar sökum aðildarskorts. Þá var SÍ af sömu ástæðu jafnframt sýknaður af kröfu S hf. um greiðslu miskabóta á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna framgöngu SÍ við málsmeðferðina, enda tæki ákvæðið samkvæmt orðalagi sínu og grunnrökum ekki til lögaðila. Að því er varðaði bótakröfur S hf. vegna fjárhagslegs tjóns vísaði Landsréttur til þess að dómkröfur S hf. hefðu meðal annars ekki verið nægilega skýrt sundurliðaðar í stefnu til héraðsdóms. Auk þess voru gögn sem hann lagði fram við þingfestingu til stuðnings dómkröfum sínum ekki fullnægjandi. Með hliðsjón af málatilbúnaði S hf., sem hefði gert ráð fyrir að tjón hans mætti rekja til nokkurra atvika í tengslum við háttsemi SÍ á um fjögurra ára tímabili, væri sérstaklega brýnt að framsetning og sundurliðun dómkrafna væri skýr svo unnt væri að taka til varna, meðal annars með hliðsjón af fyrningarreglum og reglum skaðabótaréttarins um orsakatengsl. Viðleitni S hf. til að bæta úr málatilbúnaði sínum undir rekstri málsins í héraði og við meðferð málsins í Landsrétti hefði ekki varpað skýrara ljósi á málið. Þótti grundvöllur málsins lagður í slíku ósamræmi við fyrirmæli e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að ekki yrði hjá því komist að vísa þeim dómkröfum S hf., sem S hafði ekki þegar verið sýknaður af, sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 20. nóvember 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 30. október 2020 í málinu nr. E- 3903/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 113.870.241 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, aðallega frá 1. september 2016 til 18. júlí 2019, en til vara frá 8. nóvember 2018 til 18. júlí 2019. Í báðum tilvikum er krafist dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 18. júlí 2019 til greiðsludags. Áfrýjandi krefst þess enn fremur að stefndi verði dæmdur til að greiða honum miskabætur að fjárhæð 10.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, aðallega frá 1. september 2016 til 3. september 2019 en til vara frá 8. nóvember 2018 til 3. september 2019, í báðum tilvikum með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 3. september 2019 og til greiðsludags. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru rakin ítarlega í hinum áfrýjaða dómi. Þar er einnig gerð skilmerkileg grein fyrir málsástæðum aðila.

5

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi byggjast bótakröfur áfrýjanda í málinu á því að starfsmenn stefnda hafi valdið honum fjárhagslegu tjóni og miska með saknæmum og ólögmætum hætti. Hin saknæma og ólögmæta háttsemi stefnda hafi í fyrsta lagi verið í því fólgin að standa að tilefnislausum húsleitar- og haldlagningaraðgerðum hjá áfrýjanda 27. mars 2012. Í öðru lagi byggir áfrýjandi á því að starfsmenn stefnda hafi valdið honum tjóni með því að brjóta gegn þagnarskyldu sinni, annars vegar með því að upplýsa fréttamann Ríkisútvarpsins um fyrirhugaða húsleit hjá áfrýjanda og hins vegar með því að birta fréttatilkynningu um húsleitina á heimasíðu sinni meðan á henni stóð, ásamt því að hafa sent tilkynninguna með RSS- fréttamiðlun til fjölmargra aðila víða um heim sama dag. Í þriðja lagi hafi saknæm og ólögmæt háttsemi stefnda falist í því að leggja stjórnvaldssekt á áfrýjanda 1. september 2016 þrátt fyrir vitneskju um að álagning hennar skorti viðhlítandi lagastoð.

6

Ágreiningur aðila lýtur einnig að því hvort líta beri svo á að ætluð bótaskyld háttsemi stefnda hafi staðið samfellt yfir frá því að ráðist var í húsleit hjá áfrýjanda 27. mars 2012 og allt til 1. september 2016 er stjórnvaldssekt var lögð á áfrýjanda eða hvort um fleiri tjónstilvik hafi verið að ræða. Þá greinir aðila á um hvort áfrýjandi geti á grundvelli almennu skaðabótareglunnar krafið stefnda um bætur vegna þeirra rannsóknaraðgerða sem stefndi stóð fyrir á hendur honum eða hvort þeirri kröfu verði eingöngu beint að íslenska ríkinu. Loks greinir aðila á um hvort áfrýjandi, sem er lögaðili, geti krafist miskabóta úr hendi stefnda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

7

Eins og fram kemur í bréfi embættis sérstaks saksóknara 28. ágúst 2013 var það niðurstaða embættisins að í þágildandi lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál væri ekki kveðið á um refsiábyrgð lögaðila, sbr. 19. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940, fyrir brot gegn lögunum og reglum sem settar hefðu verið á grundvelli þeirra.

Áfrýjandi sem lögaðili gæti ekki borið refsiábyrgð í málinu og því yrði ekki hafin lögreglurannsókn gegn honum sem sakborningi vegna ætlaðra brota gegn fyrrnefndum lögum. Samkvæmt framangreindu var rannsókn sakamáls á grundvelli kæru stefnda 10. apríl 2013 á hendur áfrýjanda felld niður með framangreindu bréfi.

8

Í hinum áfrýjaða dómi var málatilbúnaði áfrýjanda um samfellda bótaskylda háttsemi stefnda hafnað. Atvikin hafi átt sér stað á löngu tímabili. Þannig hafi húsleit og haldlagning gagna hjá áfrýjanda átt sér stað í mars 2012 og á sama tíma hafi þau atvik gerst sem áfrýjandi telur fela í sér brot gegn þagnarskyldu stefnda. Rúmlega fjórum árum síðar, eða 1. mars 2016, hafi stefndi síðan lagt stjórnvaldssekt á áfrýjanda. Ljóst er að í millitíðinni, eða um tæplega tveggja og hálfs árs skeið, voru kærur stefnda, annars vegar á hendur áfrýjanda og hins vegar á hendur nokkrum starfsmönnum hans, vegna ætlaðra brota gegn þágildandi löggjöf um gjaldeyrismál, til rannsóknar hjá embætti sérstaks saksóknara. Verður því ekki litið svo á að ætluð bótaskyld háttsemi stefnda hafi verið samfelld. Þá liggur fyrir að mat á því hvort atvikin leiði til bótaskyldu ræðst af ólíkum réttarreglum og dómaframkvæmd á mismunandi réttarsviðum. Við úrlausn á kröfum áfrýjanda skiptir einnig máli hvenær atvikin gerðust, meðal annars með hliðsjón af stofnun kröfu og fyrningu hennar. Með vísan til framangreinds er staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að við úrlausn málsins verði að taka afstöðu til ætlaðrar bótaskyldu stefnda með hliðsjón af einstökum atvikum sem vísað er til í málatilbúnaði áfrýjanda og þeim réttarreglum sem við eiga hverju sinni.

9

Krafa stefnda um húsleit og haldlagningu gagna hjá áfrýjanda 27. mars 2012 var gerð á grundvelli heimildar í 4. mgr. 15. gr. e þágildandi laga nr. 87/1992. Í lokamálslið þeirrar málsgreinar sagði að lögum um meðferð sakamála skyldi beitt við framkvæmd slíkra aðgerða. Í kröfu stefnda til héraðsdóms um rannsóknaraðgerðina var því einnig vísað til 68. gr., 74. gr. og 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

10

Áfrýjandi byggir á því að starfsmenn stefnda hafi krafist húsleitar og haldlagningar gagna hjá honum þrátt fyrir að vera þess meðvitaðir að rökstuddur grunur um brot áfrýjanda lægi ekki fyrir og lagaskilyrði skorti fyrir aðgerðunum. Af málatilbúnaði áfrýjanda verður ráðið að hann byggi bótakröfur sínar vegna þessara atvika á sakarreglunni, enda hafi háttsemi starfsmanna stefnda samkvæmt framangreindu verið bæði saknæm og ólögmæt.

11

Í samræmi við 1. mgr. 75. gr. laga nr. 88/2008 fóru áðurgreindar rannsóknaraðgerðir fram samkvæmt úrskurði dómara sem lagði sjálfstætt mat á hvort skilyrði laganna væru uppfyllt og þar með einnig hvort rökstuddur grunur væri fyrir hendi. Heyra aðgerðirnar undir IX. og X. kafla laganna. Samkvæmt 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 á maður sem borinn hefur verið sökum í sakamáli rétt til bóta samkvæmt 2. mgr. ef mál hans hefur verið fellt niður eða hann verið sýknaður með endanlegum dómi.

Samkvæmt 2. mgr. eru haldlagning og húsleit á meðal þeirra aðgerða sem bótaregla ákvæðisins tekur til og samkvæmt 5. mgr. skal bæta bæði fjártjón og miska. Í 1. mgr. 248. gr. sömu laga er síðan mælt fyrir um að bótakröfu samkvæmt 246. gr. skuli sækja í einkamáli á hendur ríkinu. Af þessum ákvæðum verður ráðið að um bótaábyrgð vegna rannsóknaraðgerða samkvæmt IX. til XIV. kafla laga nr. 88/2008 fari eingöngu samkvæmt reglum XXXIX. kafla sömu laga, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 25. maí 2020 í máli nr. 52/2019. Bótakröfu vegna slíkra aðgerða verður því einungis beint að íslenska ríkinu á grundvelli hinnar hlutlægu bótareglu 246. gr. laga nr. 88/2008.

Samkvæmt þessu getur áfrýjandi ekki krafið stefnda, sem er sjálfstæð ríkisstofnun, um bætur á grundvelli sakarreglunnar vegna þeirra rannsóknaraðgerða sem stefndi stóð fyrir á hendur áfrýjanda og heimilaðar voru með úrskurði dómara. Vegna þessa aðildarskorts ber þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af bótakröfu áfrýjanda vegna tjóns sem kann að hafa hlotist af áðurgreindum rannsóknaraðgerðum, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt yfirliti sem áfrýjandi hefur lagt fram í Landsrétti hefur hann sundurliðað sérstaklega útlagðan kostnað vegna húsleitar að fjárhæð 10.324.685 krónur. Þá hefur áfrýjandi krafist greiðslu launakostnaðar allra starfsmanna í fjórum deildum yfirstjórnar félagsins á Akureyri og í Reykjavík á húsleitardegi 27. mars 2012 og nemi hann 1.488.177 krónum.

Samtals nemur því sá kostnaður sem áfrýjandi kveðst hafa orðið fyrir vegna húsleitarinnar 11.812.862 krónum. Með vísan til framangreinds ber að sýkna stefnda af þeim þætti bótakröfu áfrýjanda.

12

Í máli þessu krefur áfrýjandi stefnda um greiðslu miskabóta vegna framgöngu stefnda við málsmeðferðina. Vísar áfrýjandi þar um til ólögmætrar og saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda við rannsókn málsins, ótímabærrar og víðtækrar fréttamiðlunar stefnda um ætlað brot áfrýjanda og upplýsingaleka frá starfsmönnum hans um fyrirhugaðar rannsóknaraðgerðir gegn áfrýjanda. Einnig vísar áfrýjandi til ákvörðunar stefnda um álagningu stjórnvaldssektar á áfrýjanda. Með þessu framferði hafi stefndi gerst sekur um ólögmæta meingerð gegn æru áfrýjanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

13

Í b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga er kveðið á um að heimilt sé að láta þann sem ábyrgð ber á ólögmætri meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns greiða miskabætur til þess sem misgert var við. Í ákvæðinu er þannig berum orðum vísað til æru „annars manns“. Orðalag ákvæðisins bendir því ekki til þess að það taki til lögaðila, auk þess sem ekkert er vikið að hugsanlegri æruvernd lögaðila í lögskýringargögnum. Þá er miskabótum ætlað að bæta tjón sem fólgið er í skerðingu óefnislegra gæða sem bundin eru við einstaklinga. Hefur nauðsyn æruverndar verið rökstudd með því að ærumeiðingar gangi nærri persónu einstaklinga og tilfinningalífi.

Hagsmunir lögaðila af því að verða ekki fyrir óréttmætu umtali eru á hinn bóginn viðskiptalegs eðlis. Grunnsjónarmið í íslenskum rétti leiða því ekki til þess að b-liður 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga taki til lögaðila. Að lögum getur áfrýjandi ekki sett fram slíka kröfu og ber því að sýkna stefnda af 10.000.000 króna miskabótakröfu áfrýjanda. 14

Í stefnu til héraðsdóms krafðist áfrýjandi bóta úr hendi stefnda vegna fjárhagslegs tjóns að fjárhæð 305.774.976 krónur með sömu vöxtum og áður greinir. Í stefnunni voru skaðabótakröfur áfrýjanda sundurliðaðar með þeim hætti að í fyrsta lagi væri um að ræða útlagðan lögfræði- og sérfræðikostnað að fjárhæð 247.062.181 króna og hins vegar innri kostnað áfrýjanda vegna málareksturs stefnda að fjárhæð 58.712.795 krónur. Í héraðsdómsstefnu var tekið fram að inni í fjárhæð fyrri liðarins væri ekki lögfræðikostnaður sem tengdist málarekstri vegna ógildingar á stjórnvaldssekt fyrir héraðsdómi og Hæstarétti en sá kostnaður væri þegar greiddur. Þá væri ekki inni í fjárhæðinni kostnaður vegna þjónustu almannatengla í tilefni fjölmiðlaumfjöllunar um málið, innri kostnaður vegna vinnu og ferðalaga starfsmanna eða annar lögfræðikostnaður áfrýjanda.

15

Enga sundurliðun var að finna í héraðsdómsstefnu á innri kostnaði áfrýjanda, 58.712.795 krónum, að öðru leyti en því að um væri að ræða launakostnað allra starfsmanna í fjórum deildum yfirstjórnar félagsins á Akureyri og í Reykjavík á húsleitardegi 27. mars 2012, launakostnað lögfræðings félagsins, Ö-kvk-ef B-kvk-ef B-kk-ef M-x-x C-x-x, frá því að hún hóf störf í maí 2013 ogí 23 mánuði þar á eftir, og launakostnað [...], á uppsagnarfresti frá 1. júní til 31. október 2016, en hann hefði horfið frá störfum hjá áfrýjanda vegna andlegra veikinda sem rekja mætti til aðgerða og ásakana áfrýjanda á hendur honum. Um innri kostnaðinn sagði að öðru leyti í héraðsdómsstefnu að hann væri tilkominn vegna vinnu starfsmanna áfrýjanda við að hrinda ásökunum stefnda, svara fyrirspurnum og upplýsingabeiðnum vegna málsins og kalla eftir raftækjum, frumgögnum og afritum gagna sem haldlögð hefðu verið.

Einnig vegna vinnu við útreikninga, upplýsinga- og gagnaöflun og við að halda utan um málsvarnir áfrýjanda í málinu.

16

Til stuðnings fyrri liðnum lagði áfrýjandi fram svokallaða „afmarkaða staðfestingu“ óháðs endurskoðanda hjá KPMG ehf. á samantekt áfrýjanda sjálfs á lögfræði- og sérfræðikostnaði sem fallið hefði á áfrýjanda í kjölfar húsleitar stefnda 27. mars 2012.

Í staðfestingunni, sem dagsett er 24. maí 2019, kemur fram að endurskoðunarstofan hafi verið ráðin af stjórnendum áfrýjanda til að yfirfara og veita afmarkaða staðfestingu á samantekt félagsins á áðurgreindum kostnaði sem nemi 247.062.181 krónu. Inni í þeirri fjárhæð sé ekki lögfræðikostnaður vegna reksturs ógildingarmáls vegna stjórnvaldssektar í héraði og fyrir Hæstarétti, kostnaður við almannatengla vegna fjölmiðlaumfjöllunar, innri kostnaður vegna vinnu og ferðalaga starfsmanna áfrýjanda eða lögfræðikostnaður sem tengdist öðrum málum. Þá segir í staðfestingunni að ábyrgð endurskoðunarstofunnar felist í því að yfirfara samantektina og að veita óháða, afmarkaða staðfestingu á grundvelli nánar tilgreinds alþjóðlegs staðals um staðfestingarvinnu. Ekkert hafi komið fram við athugunina sem bendi til þess að samantektin gefi ekki raunsanna mynd af kostnaðinum í öllum meginatriðum.

17

Til stuðnings síðari liðnum lagði áfrýjandi fram sams konar staðfestingu frá endurskoðunarstofu KPMG ehf. og áður hefur verið lýst og er hún dagsett 13. ágúst 2019. Þar segir að endurskoðunarstofan hafi verið ráðin af stjórnendum áfrýjanda til að yfirfara og veita afmarkaða staðfestingu á samantekt félagsins á launakostnaði tiltekinna starfsmanna á tilteknu tímabili. Þar er staðfest að launakostnaður allra starfsmanna í fjórum deildum yfirstjórnar félagsins á Akureyri og í Reykjavík 27. mars 2012 nemi samkvæmt samantektinni 1.488.177 krónum, launakostnaður lögfræðings félagsins, Ö-kvk-ef B-kvk-ef B-kk-ef M-x-x C-x-x frá maí 2013 og í 23 mánuði þar á eftir, 47.536.136 krónum og launakostnaður [...], frá 1. júní til 31. október 2016, nemi 9.688.482 krónum.

18

Í fyrsta þinghaldi í héraði eftir að stefndi hafði lagt fram greinargerð sína og fylgigögn, 13. desember 2019, lagði áfrýjandi fram yfirlit vegna útlagðs kostnaðar ásamt reikningum og vinnuskýrslum lögmanna og annarra sérfræðinga og útprentun úr launabókhaldi áfrýjanda vegna innri kostnaðar en skjöl þessi telja hátt í 500 blaðsíður.

Í næsta þinghaldi 20. janúar 2020 lagði áfrýjandi fram bókun um breytta kröfugerð þar sem hann lækkaði skaðabótakröfu sína um 16.087.924 krónur eða úr 305.774.976 krónum í 289.687.052 krónur. Í bókuninni sagði að lækkunin næmi fjárhæð lögfræði- og sérfræðikostnaðar sem samkvæmt framlögðum gögnum hefði fallið til eftir 1. september 2016. Að öðru leyti voru dómkröfur áfrýjanda óbreyttar. Í sama þinghaldi lagði stefndi fram bókun um mótmæli samkvæmt 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

Taldi hann skjalaframlagningu áfrýjanda í þinghaldi 13. desember 2019 ekki skjóta stoðum undir kröfugerð hans og að borið hefði að leggja gögnin fram við þingfestingu málsins. Þá andmælti hann því að sýnt hefði verið fram á þau tengsl á milli kostnaðar og stefnukrafna áfrýjanda sem reglur skaðabótaréttarins og almennar sönnunarreglur áskildu.

19

Við áfrýjun málsins lækkaði áfrýjandi enn skaðabótakröfu sína og er hún nú að fjárhæð 113.870.241 króna með sömu vöxtum og áður greinir. Í greinargerð sinni til Landsréttar sundurliðar áfrýjandi kröfuna eins og áður en af heildarfjárhæð kröfunnar nemi útlagður kostnaður vegna sérfræðinga nú 55.157.446 krónum en innri kostnaður nemi sem áður 58.712.795 krónum. Hvað varðar útlagðan kostnað kveðst áfrýjandi nú einskorða sig við kröfur samkvæmt reikningum sem fram komi í nýju yfirliti sem áfrýjandi lagði fram í Landsrétti. Í yfirlitinu sé vísað til viðeigandi skjala í gögnum málsins. Nær eingöngu sé um að ræða reikninga vegna þjónustu lögmannsstofunnar Lex sem annast hafi málsvörn áfrýjanda á stjórnsýslustigi. Þá tekur áfrýjandi fram að málskostnaðarreikningur áfrýjanda í máli því sem hann höfðaði til ógildingar á stjórnvaldssekt stefnda hafi einskorðast við kostnað vegna reksturs þess máls. Þar hafi ekki verið krafist greiðslu kostnaðar sem fallið hafi til á meðan málið var enn til rannsóknar hjá stefnda.

20

Eins og fram kemur í málsgreinum 11 til 13 hefur stefndi þegar verið sýknaður af skaðabótakröfu áfrýjanda vegna húsleitar, en þar var bæði um að ræða útlagðan kostnað og innri kostnað, og kröfu áfrýjanda um miskabætur, en samtala þessara krafna nemur 21.812.862 krónum. Stendur þá eftir bótakrafa vegna fjárhagslegs tjóns, annars vegar útlagðs lögfræði- og sérfræðikostnaðar að fjárhæð 44.832.761 króna og hins vegar innri kostnaðar að fjárhæð 57.224.618 krónur eða samtals 102.057.379 krónur.

21

Samkvæmt áðurgreindu yfirliti yfir útlagðan lögfræði- og sérfræðikostnað sem áfrýjandi lagði fram í Landsrétti sundurliðar áfrýjandi þann kostnað sem eftir stendur þannig: Í fyrsta lagi kostnað að fjárhæð 15.049.875 krónur vegna „rannsóknar þar til kæruefni voru ljós í ársbyrjun 2014“, í öðru lagi kostnað að fjárhæð 18.785.737 krónur vegna „rannsóknar á framferði SÍ“ og í þriðja lagi kostnað að fjárhæð 10.997.150 krónur vegna „rannsóknar eftir niðurfellingu EES 2015.“ Sá innri kostnaður sem eftir stendur í málinu er vegna launa áðurgreinds lögfræðings áfrýjanda í 23 mánuði frá og með maí 2013 og vegna launa fyrrum fjármálastjóra áfrýjanda á uppsagnarfresti frá 1. júní til 31. október 2016.

22

Eins og fram kemur í málsgreinum 14 og 15 að framan voru dómkröfur áfrýjanda ekki sundurliðaðar með nægilega skýrum hætti í stefnu til héraðsdóms, auk þess sem gögn þau sem hann lagði fram við þingfestingu til stuðnings dómkröfum sínum voru ekki fullnægjandi. Í héraðsdómsstefnu skorti einnig á að gerð væri grein fyrir hvenær stofnað var til einstakra kostnaðarliða og af hvaða tilefni það var gert hverju sinni.

Vantaði þannig upp á að tengja ætlaða bótaskylda háttsemi stefnda við einstaka kostnaðarliði sem áfrýjandi krefst að fá bætta úr hendi hans. Með hliðsjón af málatilbúnaði áfrýjanda, sem gerði ráð fyrir að tjón hans mætti rekja til nokkurra atvika í tengslum við háttsemi stefnda á um fjögurra ára tímabili, var sérstaklega brýnt að framsetning og sundurliðun dómkrafna væri skýr svo unnt væri að taka til varna, meðal annars með hliðsjón af fyrningarreglum og reglum skaðabótaréttarins um orsakatengsl.

23

Viðleitni áfrýjanda til að bæta úr málatilbúnaði sínum í greinargerð til Landsréttar hefur ekki varpað skýrara ljósi á málið. Takmörkuð tilraun er þar gerð til að tengja reikninga vegna lögfræðiþjónustu eða innri kostnað áfrýjanda við einstaka þætti í ætlaðri bótaskyldri háttsemi stefnda. Upplýsingar á framlögðum reikningum sem vísað er til í nýju yfirliti sem lagt var fram í Landsrétti eru takmarkaðar og torvelt að átta sig á tengslum þeirra við einstök sakarefni. Þó má sjá að nokkrir reikninganna tengjast að nokkru leyti vinnu í tengslum við húsleit og haldlagningu gagna, en eins og að framan greinir hefur stefndi þegar verið sýknaður af bótakröfu vegna þeirra rannsóknaraðgerða vegna aðildarskorts. Skýrslutökur fyrir héraðsdómi vörpuðu ekki frekara ljósi á málatilbúnað áfrýjanda.

24

Samkvæmt e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 skal í stefnu til héraðsdóms tilgreina svo glöggt sem verða má þær málsástæður sem stefnandi byggir málsókn sína á, sem og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst. Þessi lýsing skal vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er.

Þessum áskilnaði verður að vera fullnægt svo stefnda sé kleift með svo viðhlítandi hætti að taka til varna og dómur verði síðan lagður á málið á réttum grundvelli. Var grundvöllur málsins lagður í slíku ósamræmi við áðurgreind fyrirmæli að ekki verður hjá því komist að vísa þeim dómkröfum áfrýjanda, sem stefndi hefur ekki þegar verið sýknaður af, sjálfkrafa frá héraðsdómi.

25

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

26

Eftir úrslitum málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður áfrýjanda gert að greiða stefnda málskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Stefndi, Seðlabanki Íslands, er sýkn af skaðabótakröfu áfrýjanda, Samherja hf., vegna húsleitar og haldlagningar gagna 27. mars 2012 að fjárhæð 11.812.862 krónur og miskabótakröfu að fjárhæð 10.000.000 króna.

Að öðru leyti er dómkröfum áfrýjanda á hendur stefnda vísað frá dómi.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 1.500.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.