664/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu B og L um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns um að synja kröfu þeirra um nauðungarsölu á óskiptu sameignarlandi aðila sem er vegstæði er liggur milli tveggja jarða sem eru annars vegar í eigu B og L og hins vegar í eigu M og Ó. Í úrskurði Landsréttar kom fram að aðila greindi á um eignarhald vegstæðisins. Léki þannig vafi á því hvort nauðungarsölubeiðnin lyti að ráðstöfun sameignar málsaðila, sbr. frumskilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Jafnframt væri ljóst að vegstæðinu yrði ekki skipt út úr landi aðila án samþykkis skipulagsyfirvalda. Af þeim sökum stæðu fyrirmæli skipulags- og jarðalaga því í vegi að krafa B og L um nauðungarsölu á vegstæðinu næði fram að ganga í samræmi við fyrrnefnt ákvæði. Með vísan til þess var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 3. nóvember 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 24. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 20. október 2021 í málinu nr. Z- 143/2021 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fella úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi 23. mars 2021 um að synja kröfu þeirra um nauðungarsölu á óskiptu sameignarlandi aðila, vegstæði sem liggur á milli jarðanna Fagurhóls, landnúmer 196052, og Grásteins, landnúmer 2

Sóknaraðilar krefjast þess að áðurgreind ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi verði felld úr gildi. Þá krefjast sóknaraðilar, hvor um sig, að varnaraðilum verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði óskipt auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar óskipt úr hendi sóknaraðila.

Niðurstaða

4

Málsatvik og málsástæður aðila eru raktar í hinum kærða úrskurði.

5

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991 verður ákvæðum laganna beitt eftir því sem átt getur við til að ráðstafa eign sem er í óskiptri sameign ef þess er krafist af einum eða fleiri eigendum að henni en þó ekki þeim öllum. Þau skilyrði sem sett eru í málsgreininni fyrir því að slík krafa nái fram að ganga eru í fyrsta lagi að sýnt sé að eigninni verði ekki skipt milli eigenda án verulegs tjóns eða kostnaðar og í öðru lagi að hvorki fyrirmæli annarra laga né samnings standi því í vegi.

6

Sóknaraðilar byggja á því að til sameignarlandsins hafi stofnast með kaupsamningi aðila 25. mars 2009 um kaup þeirra á hluta af landi varnaraðila, Grásteins, þar sem sóknaraðilar stofnuðu síðar lögbýlið Fagurhól. Vísa sóknaraðilar til 2. gr. kaupsamningsins þar sem meðal annars er kveðið á um að vegur sem liggi frá Árbæjarvegi að mælipunkti P17, sem samkvæmt mælingu er 756 metrar, verði sameiginleg eign beggja aðila. Halda sóknaraðilar því fram að miðlína vegarins liggi á landamerkjum jarðanna þannig að annar helmingur hans sé í landi Fagurhóls og hinn í landi Grásteins. Nánar tiltekið liggi hið sameiginlega vegstæði milli mælipunktanna P16 og P17 á lóðarblaði frá 2006 sem gert hafi verið af P-kk-þgf H. J-kk-þgf, skipulagsfræðingi og arkitekt, og afmarkist að öðru leyti af köntum vegstæðisins.

Lóðarblaðið hafi verið fylgiskjal með kaupsamningi aðila en samkvæmt dómi Hæstaréttar 12. október 2017 í máli nr. 562/2016 miðist landamerki jarðanna við þau hnitsettu mörk sem þar séu dregin.

7

Varnaraðilar byggja á hinn bóginn á því að sú sameign sem vísað sé til í 2. gr. áðurgreinds kaupsamnings feli aðeins í sér rétt sóknaraðila til afnota af veginum.

Vegurinn liggi að nær öllu leyti á landareign varnaraðila vegna sveigju sem á honum sé til norðurs og inn á land Grásteins á milli áðurgreindra mælipunkta P16 og P17. Ef ætlunin hefði verið að stofna til sérstakrar sameignar um vegstæðið hefði þurft að skipta landinu sem hvíli undir veginum út úr landi varnaraðila og skrá í fasteignaskrá í samræmi við ákvæði III. kafla laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna að fengnu samþykki sveitarstjórnar, sbr. meðal annars þágildandi 13. gr. jarðalaga nr. 81/2004. Í kaupsamningnum hafi ekki verið gert ráð fyrir að það yrði gert. Halda varnaraðilar því fram að það eina sem geti verið í sameign málsaðila sé efnið sem lagt hafi verið í veginn í byrjun og því sé auðvelt að skipta. Landið undir veginum sé á hinn bóginn ekki í sameign aðila.

8

Eins og áður greinir ber að miða landamerki fasteignanna við hnitsett mörk á lóðarblaði frá 2006 sem vísað var til í kaupsamningi aðila. Samkvæmt gögnum málsins hefur lega vegarins aftur á móti ekki verið hnitsett og af þeim uppdráttum sem liggja fyrir í málinu verður ekki með vissu ráðið hvort vegurinn liggur á mörkum jarðanna eins og sóknaraðilar miða við eða að hann sé að stórum hluta í landi Grásteins eins og varnaraðilar halda fram. Þá liggur fyrir að um vegstæðið hefur ekki verið stofnuð sérstök fasteign í fasteignaskrá með heiti, auðkenni og hnitsettri afmörkun, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 6/2001.

9

Beiðni sóknaraðila lýtur að nauðungarsölu á afmörkuðum hluta tiltekinnar eða tiltekinna fasteigna, sem ekki hefur verið skipt út úr landi þeirra. Samkvæmt 6. gr. jarðalaga skal skipting lands á landbúnaðarsvæðum samrýmast skipulagsáætlun og er í ákvæðinu vísað til 48. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í 1. mgr. þess ákvæðis segir að óheimilt sé að skipta jörðum, löndum eða lóðum eða breyta landamerkjum og lóðamörkum nema með samþykki sveitarstjórnar.

10

Eins og áður hefur komið fram greinir aðila á um eignarhald vegarins og vegstæðisins.

Leikur því vafi á því hvort nauðungarsölubeiðni sóknaraðila lúti að ráðstöfun sameignar málsaðila, sbr. frumskilyrði 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991. Jafnframt er ljóst að vegstæðinu verður ekki skipt út úr landi aðila án samþykkis skipulagsyfirvalda. Af þeim sökum standa fyrirmæli skipulags- og jarðalaga því í vegi að krafa sóknaraðila um nauðungarsölu á vegstæðinu nái fram að ganga, sbr. lokamálslið 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/1991.

11

Með vísan til framangreinds verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

12

Sóknaraðilum verður gert að greiða varnaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, B-kk-nf B-kk-nf og L-kvk-nf G. G-kvk-nf, greiði varnaraðilum, M-kk-þgf L. S-kk-þgf og Ó-kvk-þgf B-kvk-þgf, samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.