565/2022

Útdráttur

B krafðist þessað sér yrði heimilað að fá börn sín tekin úr umráðum hins foreldrisins, A, og fengin sér með beinni aðfarargerð. Undir meðferð málsins í héraði krafðist A dómkvaðningar matsmanns til að svara átta tilgreindum spurningum. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að héraðsdómari hefði þá þegar tekið ákvörðun um að fela sérfróðum manni að kynna sér viðhorf barnanna og væri því ekki þörf á að dómkveðja matsmann til þess að svara fyrstu matsspurningu A. Krafa A byggði á því að kanna þyrfti hvort skilyrði væru fyrir því að synja beiðni B samkvæmt 2. og 4. tölulið 12. gr. laga nr. 160/1995. Ljóst væri að aðrar matsspurningar A væru ekki nægjanlega skýrar um það að matsmanni væri ætlað að meta hvort skilyrði 2. töluliðar ætti við. Þá væri úrlausn á því hvort skilyrði 4. töluliðar væri uppfyllt einkum byggt á lögfræðilegu mati. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna beiðni A um dómkvaðningu matsmanns.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. september 2022. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. ágúst 2022 í málinu nr. A- [...]/2022 þar sem hafnað var beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr.

90/1989 um aðför, sbr. 1. mgr. 13. gr. laga nr. 160/1995 um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að krafa hennar um dómkvaðningu matsmanns verði tekin til greina. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Niðurstaða

4

Samkvæmt 17. gr. laga nr. 160/1995 er héraðsdómara skylt, áður en hann tekur ákvörðun um fullnustu ákvörðunar sem tekin hefur verið samkvæmt lögunum, að kanna afstöðu barns sem hefur náð þeim aldri og þroska að rétt sé að taka tillit til skoðana þess. Í greininni er tekið fram að ákvæði 43. gr. barnalaga nr. 76/2003 eigi við þegar afstaða barns er könnuð, en þar er meðal annars mælt fyrir um heimild dómara til þess að fela sérfróðum manni að kynna sér viðhorf barnsins og gefa skýrslu um það samkvæmt ákvæðum 42. gr. laganna. Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði hefur héraðsdómari þegar tekið ákvörðun um að fela sérfróðum manni að kynna sér viðhorf barnanna í framangreindu skyni. Með vísan til áðurnefndrar lagaskyldu sem hvílir á dómaranum um gagnaöflun í málinu er staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að ekki sé þörf á að dómkveðja matsmann til þess að svara fyrstu matspurningu sóknaraðila, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

5

Sóknaraðili byggir kröfu sína um dómkvaðningu matsmanns á því að kanna þurfi hvort skilyrði séu fyrir því að synja beiðni varnaraðila um að börnin verði tekin úr vörslum sóknaraðila samkvæmt 2. og 4. tölulið 12. gr. laga nr. 160/1995. Í hinum kærða úrskurði er rakið að matspurningar 2 til 8 séu annað hvort bersýnilega óþarfar eða beri með sér að þeim sé ætlað að staðreyna atriði sem koma til úrlausnar í ágreiningi um forsjá barnanna. Slík atriði koma ekki til skoðunar í þessu máli, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 27. október 2014 í máli nr. 666/2014. Þá er tekið fram í úrskurðinum að þótt matspurningar 2 til 4 sé nær því að vera þannig að svör við þeim gætu lagt grunn að mati á því hvort skilyrði 2. töluliðar 12. gr. laga nr. 160/1995 séu fyrir hendi séu þær orðaðar þannig að þær séu óþarflega flóknar og nokkuð leiðandi.

6

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 er tiltekið að í beiðni um dómkvaðningu matsmanns skuli koma skýrlega fram hvað eigi að meta, hvar það er sem meta á og hvað aðili hyggst sanna með mati. Samkvæmt 2. tölulið 12. gr. laga nr. 160/1995 er heimilt að synja um afhendingu á barni ef alvarleg hætta er á að afhending muni skaða barnið andlega eða líkamlega eða koma því á annan hátt í óbærilega stöðu. Ljóst er að matspurningar sóknaraðila eru ekki nægjanlega skýrar um það að matsmanni sé ætlað að meta hvort skilyrði 2. töluliðar 12. greinar séu til staðar. Að því er varðar tilvísun sóknaraðila til 4. töluliðar 12. gr. laga nr. 160/1995 er úrlausn á því hvort það skilyrði sé uppfyllt einkum byggtá lögfræðilegu mati.

7

Að framangreindu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

8

Staðfest er ákvæði hins kærða úrskurðar um að málskostnaður í héraði vegna þessa þáttar málsins bíði efnisúrlausnar. Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila og varnaraðila vegna reksturs málsins fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanna þeirra sem tilgreind er án virðisaukaskatts í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, og varnaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanna þeirra, H-kvk-ef S-kvk-ef P-kvk-ef og L-kk-ef R-kk-ef, 250.000 krónur fyrir hvort þeirra.