917/2018

Útdráttur

X voru gefin að sök umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1949 með því að hafa í ágúst 2008 misnotað aðstöðu sína og stefnt fé bankans N hf. í verulega hættu þegar hann lét bankann veita W ehf., sem var í eigu og laut stjórn X, lán án þess að fyrir lægi samþykki stjórnar bankans fyrir láninu og án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu þess. Þá var Y gefin að sök hlutdeild í broti X. X var jafnframt ákærður fyrir innherjasvik með því að hafa selt hluti í N hf. til W ehf. þrátt fyrir að búa yfir innherjaupplýsingum um N hf. sem hann varð áskynja í starfi sínu. Í dómi Landsréttar þótti ekki upplýst svo óyggjandi væri, að með þeim viðskiptum þar sem X voru gefin að sök umboðssvik hefði hann í reynd tekið ákvörðun um lánveitingar til einkahlutafélags í hans eigu. Því var hann ekki talinn hafa misnotað aðstöðu sína þannig að það varðaði við ákvæðið, en allan vafa um það yrði að virða honum í hag. Voru X og Y því sýknuð. Að því er sakargiftir vegna ætlaðra innherjasvika X varðaði skírskotaði rétturinn til þess að þegar horft væri á atvik málsins í heild og til þeirra hagsmuna sem reglum um innherjaviðskipti væri ætlað að vernda yrði ákvæðið ekki skýrt þannig að það ætti við um viðskipti þeirra sem byggju yfir sömu innherjaupplýsingum þegar þeir ættu viðskipti með fjármálagerning. Féllst rétturinn því ekki á að það brot sem ákært var fyrir gæti talist innherjasvik í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 123. gr. laga nr. 123/2008 um verðbréfaviðskipti. Var X því sýknaður.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn K-kvk-nf S-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og H-kk-nf O. A-kk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. nóvember 2018 í málinu nr. S705/2016.

2 Ákæruvaldið krefst sakfellingar ákærðu og að þau verði dæmd til refsingar.

3 Ákærði X krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, að því frágengnu krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

4 Ákærða Y krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur.

Málsatvik

5 Ákæruatriðum í máli þessu eru gerð skil í hinum áfrýjaða dómi. Í ákærulið Ia er X ákærður fyrir umboðssvik með því að hafa í ágúst 2008 misnotað aðstöðu sína og stefnt fé N hf. í verulega hættu þegar hann lét bankann veita einkahlutafélaginu W, sem var í eigu og laut stjórn ákærða, eingreiðslulán að fjárhæð 574.520.995 krónur án þess að fyrir lægi samþykki stjórnar bankans fyrir láninu og án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins.

6 Ákærði X var á þeim tíma, sem framangreindir gerningar áttu sér stað, forstjóri N hf. en ákærða Y var fjármálastjóri bankans. Er brot ákærða X samkvæmt ákærulið Ia talið varða við 249. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en ákærðu Y er í ákærulið Ib gefin að sök hlutdeild í umboðssvikum ákærða X, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga, með því að hafa veitt liðsinni í verki við að koma þeim fram, einkum með fyrirmælum og samskiptum við lægra setta starfsmenn bankans síðari hluta ágústmánaðar 2008 um uppgjör og frágang vegna þeirra verðbréfaviðskipta og lánveitingar til einkahlutafélags ákærða X.

7 Í ákærulið II er X ákærður fyrir innherjasvik með því að hafa 6. ágúst 2008 selt 812.000 hluti í N hf., sem hann keypti í eigin nafni sama dag, til einkahlutafélagsins W sem var eins og áður sagði í eigu og laut stjórn ákærða, þrátt fyrir að hafa þá búið yfir innherjaupplýsingum um N hf. Innherjaupplýsingarnar lutu að því að,,skráð markaðsverð hlutabréfa í bankanum gaf á þessum tíma ranga mynd af verðmæti þeirra og hærri en efni stóðu til vegna langvarandi og stórfelldrar markaðsmisnotkunar með hlutabréf í bankanum sem þá hafði staðið yfir að minnsta kosti frá nóvember 2007 og ákærði átti þátt í.“ Er brot ákærða X samkvæmt ákærulið II talið varða við 1. tölulið 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 146. gr. sömu laga.

8 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir upphafi sakamálarannsóknar sem leiddi til útgáfu þeirrar ákæru sem hér er til umfjöllunar. Þar segir að upphaf rannsóknar sakamálsins megi rekja til kæru Fjármálaeftirlitsins 27. maí 2011 til lögreglu vegna ætlaðra innherjasvika ákærða X með hlutabréf í N hf. Í tilkynningunni kom fram að Fjármálaeftirlitið teldi rökstuddan grun vera fyrir hendi um að ákærði hefði brotið gegn 1. tölulið 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007 í viðskiptum sínum 6. ágúst 2008. Þá kynnu lánveitingar bankans til ákærða X að fara gegn ákvæðum almennra hegningarlaga.

9 Skýrslutökur af sakborningum og vitnum við rannsóknina hófust 14. janúar 2014 og lauk 3. júlí 2015. Skýrsla var tekin af ákærða X 20. janúar 2014 og ákærðu Y 14. janúar 2014. Eins og gögn málsins bera með sér hafði sérstakur saksóknari ýmis fleiri mál til rannsóknar er lutu að starfsemi N hf. Í málinu er skrá yfir gögn sem aflað var í þágu rannsóknarinnar, auk upptöku af símtali ákærða frá 6. ágúst 2008. Ákæran í málinu var gefin út 19. september 2016 og málið þingfest í héraði 3. október sama ár.

10 Ákærði X lagði fram kröfu um aðgang að gögnum í þinghaldi 27. apríl 2017. Fór fram málflutningur um hana 18. maí sama ár. Með úrskurði 26. maí 2017 var aðal og varakröfu ákærða um afhendingu eða aðgang að gögnum málsins í samræmi við bókun hans hafnað að því marki sem ákæruvaldið hafði ekki orðið við kröfum ákærða. Var úrskurður héraðsdóms staðfestur með dómi Hæstaréttar 6. júní 2017 í máli nr. 335/2017.

11 Ákærði X setti jafnframt fram frávísunarkröfu í greinargerð sinni og var málflutningur um hana 17. október 2017. Með úrskurði héraðsdóms 27. sama mánaðar var kröfunni hafnað. Í þinghaldi 8. nóvember 2017 lagði ákærði fram beiðni um öflun ráðgefandi álits EFTAdómstólsins og fór málflutningur fram um hana 11. janúar 2018. Með úrskurði héraðsdóms 19. sama mánaðar var henni hafnað. Með úrskurði Landsréttar 31. janúar 2018 í máli nr. 119/2018 var sú niðurstaða staðfest.

12 Aðalmeðferð fór fram í héraði 10. og 11. október 2018. Þar gáfu ákærðu skýrslu sem og vitnin B, G, C, H, I, F, J, A og K. Gerð er nægjanleg grein fyrir framburði ákærðu og vitna í hinum áfrýjaða dómi. Með honum voru ákærðu X og Y sýknuð af ákærulið Ia og Ib en ákærði X sakfelldur fyrir ákærulið II. Var ákærða ekki gerð refsing í málinu.

13 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir stofnun og rekstri N hf. en ákærði X var forstjóri bankans eins og áður sagði og ákærða Y fjármálastjóri hans á þeim tíma sem fjallað er um í ákæruliðum I og II. Þar kemur meðal annars fram að við sameiningu T hf. og O hf. á árinu 2003 varð til N hf.

14 Ákærði X var áður aðstoðarforstjóri O hf. og stóð sem lykilstarfsmanni félagsins til boða kaupréttur í samræmi við kaupréttarkerfi sem samþykkt var á hluthafafundi 9. mars 2000. Átti hann nokkur viðskipti um kaup á hlutum í O hf. og sótti fjármögnun þeirra til O hf. sem og annarra fjármálastofnana.

15 Í gögnum málsins kemur fram að á fyrsta aðalfundi Kaupþings banka hf. 27. mars 2004 hafi ákærða X og A, formanni stjórnar bankans, verið veittir kaupréttir í bankanum. Samkvæmt samþykkt aðalfundarins hafi báðir átt rétt á að kaupa 812.000 hluti árlega í fimm ár eða til og með árinu 2008, á gengi sem skyldi vera lokaverð markaða á degi fyrsta tilboðs. Það reyndist vera 303 krónur á hlut. Auk þess var gerð sú krafa að bréfin væru að lágmarki í eigu þeirra í þrjú ár eftir nýtingu kaupréttar.

16 Í ráðningarsamningi ákærða frá 27. mars 2004 var samið um að ákærði X ætti kauprétt í samræmi við fyrrgreinda samþykkt aðalfundarins en jafnframt gert að skilyrði að kauprétturinn héldist í hendur við starf hans hjá bankanum. Þá kom fram í fyrrgreindum samningi ákærða X við N hf. að bankinn myndi veita honum lán til að gera honum kleift að kaupa þessa hluti. Kauprétturinn var síðar áréttaður í endurnýjuðum ráðningarsamningi ákærða við bankann 18. desember 2006 en í þeim samningi var þó ekki vikið að fjármögnun kaupréttarins.

17 Ákærði X nýtti sér kaupréttinn í fyrsta sinn 29. mars 2004, þegar hann keypti 812.000 hluti í N hf. á genginu 303 krónur á hlut fyrir 246.036.000 krónur. Þá liggja fyrir upplýsingar um frekari kaup ákærða á árinu 2004. Þannig tók hann 21. ágúst 2004 við 363.533 hlutum á genginu 360 krónur á hlut vegna útboðs og keypti 250.000 hluti á genginu 444 krónur á hlut 4. nóvember 2004.

18 Á fundi stjórnar N hf. 28. september 2005 var kaupréttarkerfi bankans til umræðu. Þar kynnti formaður starfskjaranefndar skýrslu nefndarinnar og var stjórn bankans meðal annars upplýst um hlutabréfakaup ákærða. Í fundargerð kom fram að stjórnin liti með velþóknun á kaup starfsmanna á hlutum í bankanum. Var bókað að starfsmenn og stjórnarformaður ættu að fjármagna kaupin með lánum frá bankanum sem skyldu vera með sambærilegum skilmálum og boðnir væru bestu viðskiptamönnum bankans. Þetta næði til hlutabréfakaupa sem væru á þeim tíma fjármögnuð af þriðja aðila. Alla fjármögnun sem tengdist forstjóranum eða stjórnarformanninum bæri að tilkynna stjórninni á næsta stjórnarfundi í upplýsingaskyni. Stjórnin fól jafnframt starfskjaranefnd og innri endurskoðanda ábyrgð á að tryggja að skilmálar lánanna væru að öllu leyti sambærilegir almennum markaðsskilmálum. Á sama fundi var bókað að stjórnin færi fram á að ráðstafanir yrðu gerðar til að takmarka áhættu lykilstarfsmanna ef til þess kæmi að markaðsvirði hlutanna lækkaði.

19 Í samræmi við fyrrgreinda ákvörðun stjórnar bankans 28. september 2005 endurfjármagnaði ákærði X öll hlutabréfakaup sín í bankanum með lánssamningi nr. 3010 frá 1. desember 2005 milli ákærða og N hf. um myntkörfulán fyrir allt að 899.189.767 krónum sem sagt var veitt til fjármögnunar hlutafjárkaupa. Sama dag gaf ákærði út handveðsyfirlýsingu þar sem hann setti að veði 2.799.239 hluti sína í bankanum sem tryggingu fyrir greiðslu skuldarinnar.

20 Á stjórnarfundi í N hf. 26. apríl 2006 voru kaupréttir starfsmanna bankans á dagskrá. Þar tilkynnti ákærði X að hann myndi nýta sér rétt til kaupa á 812.000 hlutum á genginu 303 krónur á hlut í samræmi við samþykkt aðalfundar bankans frá árinu 2004. Á þeim fundi samþykkti stjórn bankans að veita stjórnarformanni hans sem og ákærða lán fyrir allt að 500.000.000 króna til að fjármagna kaupin og fól J, yfirlögfræðingi bankans, að ganga frá öllum nauðsynlegum gögnum fyrir hönd stjórnar í samráði við starfskjaranefnd bankans. Kom fram í bókun stjórnar að vísað væri til stefnu sem hefði verið staðfest í fundargerðum bankans um að forstjóri og formaður stjórnar skyldu fjármagna kaupin með lánum frá bankanum sem væru með sambærilegum skilmálum og boðnir væru bestu viðskiptamönnum bankans. Þá var á sama fundi heimilað að veita ákærða lán sem næmi allt að einum milljarði króna til að fjármagna hlutabréfakaup í bankanum á næstu 12 mánuðum.

21 Á fyrrgreindum stjórnarfundi N hf. 26. apríl 2006 samþykkti stjórn bankans jafnframt að heimila ákærða að stofna eignarhaldsfélag um hluti í N hf. í hans eigu. Kom fram í bókun stjórnar að þetta myndi ekki minnka persónulega ábyrgð hans gagnvart bankanum. Á fundi stjórnar bankans 24. maí 2006 kynnti F, formaður starfskjaranefndar, bréf innri endurskoðanda um heildarstöðu kaupa stjórnarformanns og forstjóra á hlutum í bankanum. Þar var einnig upplýst að ákærði X hefði stofnað félag með takmarkaðri ábyrgð utan um fjárfestingar sínar í bankanum í samræmi við fyrri samþykkt stjórnar og bæri því enga persónulega ábyrgð á lánum sínum. Samþykkti stjórnin þetta fyrirkomulag.

22 Ekkert kemur fram um það í fyrrgreindri fundargerð stjórnar N hf. að beiðni ákærða um að eiga hluti í bankanum í einkahlutafélagi hefði verið lögð fyrir Fjármálaeftirlitið. Ekki voru þó gerðar athugasemdir af hálfu þess við að starfsmenn ættu hlutabréfaeign í félögum eins og fram kemur í svari Fjármálaeftirlitsins 5. júlí 2006, sem liggur fyrir í gögnum málsins, í kjölfar fyrirspurnar N hf. um breytingu á regluhandbók bankans á ákvæði sem laut að fjárfestingarfélögum starfsmanna. Nýttu nokkrir starfsmenn bankans sér þessa heimild.

23 Félagið W ehf. var stofnað 3. maí 2006. Samkvæmt samþykktum var tilgangur þess að eiga hluti í N hf. og fjármögnun þess eignarhalds. Ákærði innleysti jafnframt kauprétti vegna áranna 2005 og 2006 með kaupum á 1.624.000 hlutum í bankanum á genginu 303 krónur á hlut fyrir samtals 492.072.000 krónur 3. maí 2006. Sama dag keypti hann 1.000.000 hluti í N hf. utan kaupréttar á genginu 740 krónur á hlut fyrir samtals 740.000.000 króna.

24 Í kjölfarið, 4. maí 2006, voru hlutabréf ákærða í bankanum flutt yfir í hið nýstofnaða einkahlutafélag, samtals 5.423.239 hlutir. Eignarhlutur félagsins í N hf. samkvæmt framansögðu voru þeir hlutir sem ákærði hafði áður keypt og nýtt sér á grundvelli kaupréttar samkvæmt ákvörðun hluthafafundar ársins 2004 að viðbættum síðari viðskiptum. Liggur fyrir í málinu óundirritaður lánssamningur frá 4. maí 2006 þar sem W ehf. er veitt lán í erlendum myntum, nánar tiltekið 7.991.712,40 bandaríkjadölum, 9.654.321,67 svissneskum frönkum, 481.974.464 japönskum jenum og 12.158.924,33 evrum og var lánið sagt veitt til fjármögnunar hlutabréfakaupa sem og til uppgreiðslu láns nr. 3010 frá 1. desember 2005. Til tryggingar greiðslu lánsins voru settir að handveði hlutir einkahlutafélagsins í N hf., alls 5.423.239 hlutir. Til samræmis við það var gefin út og undirrituð handveðsyfirlýsing 4. maí 2006 þar sem trygging var veitt í fyrrgreindum hlutum í bankanum.

25 Hlutabréfin voru færð yfir í einkahlutafélagið á markaðsverði. Það leiddi til þess að skuld myndaðist við ákærða sem nam mismuninum á því verði og skuldum einkahlutafélagsins. Nam mismunurinn um 1.350.000.000 króna og var hann færður ákærða til eignar sem skuld einkahlutafélagsins við hann. Var eignarhlutur félagsins í N hf. bókfærður á 5.404.558.999 krónur í ársreikningi vegna ársins 2006 og 6.367.935.820 krónur í ársreikningi vegna ársins 2007.

26 Ákærði X keypti 22. nóvember 2006 eina milljón hluti í N hf. Meðal skjala málsins er óundirritaður lánssamningur nr. 4253 frá 27. nóvember 2006 þar sem einkahlutafélaginu er veitt evrulán fyrir kaupunum að fjárhæð 792.845.742 krónur. Var gengið frá viðauka við fyrrgreinda handveðsyfirlýsingu vegna kaupanna 27. nóvember 2006, þar sem félagið setti alls 6.423.239 hluti í bankanum að veði til tryggingar greiðslu skulda þess. Ekki var fjallað um þessi kaup eða lánveitingu í stjórn N hf.

27 Í viðskiptum sem áttu sér stað 22. mars 2007 keypti ákærði 812.000 hluti í N hf. á genginu 303 krónur á hlut fyrir 246.036.000 krónur til samræmis við kauprétt hans. Í málinu liggur fyrir óundirritaður lánssamningur nr. 5237 frá 23. mars 2007, þar sem W ehf. var veitt myntkörfulán að jafnvirði 247.641.202 króna og var lánið sagt veitt til fjármögnunar hlutafjárkaupa. Til tryggingar greiðslu lánsins voru settir að handveði hlutir lántaka í N hf. samkvæmt handveðsyfirlýsingu 4. maí 2006 og viðauka við hana 27. nóvember 2006 og 23. mars 2007.

28 Hinn 28. ágúst 2007 var gengið frá lánssamningi nr. 6007 milli W ehf. sem lántaka og N hf. sem lánveitanda. Var lánið sagt vera til endurfjármögnunar skuldbindinga lántaka við bankann. Um var að ræða myntkörfulán að jafnvirði 3.616.556.730 króna sem ætlað var meðal annars að greiða upp fyrrgreind lán nr. 3351, 4253 og 5237, sem veitt voru vegna hlutafjárkaupa, auk þess sem yfirdráttarskuld á gjaldeyrisveltureikningi ákærða X var gerð upp með láninu. Engin gögn liggja fyrir um að þessi lánveiting hafi verið til umfjöllunar í stjórn bankans en undir samninginn skrifaði meðal annars yfirlögfræðingur bankans, fyrir hönd N hf. og ákærði fyrir hönd einkahlutafélagsins.

29 Sama dag, 28. ágúst 2007, var W ehf. veitt ádráttarlán í myntkörfu með lánssamningi nr. 6067, að fjárhæð allt að 360.000.000 króna, sem sagt var vegna greiðslu skuldbindinga lántaka og skyldi greiðast inn á reikning ákærða X hjá bankanum. Var dregið fjórum sinnum á lánið haustið 2007 með úttektum 7. september 70.000.000 króna, 15. nóvember 90.000.000 króna, 27. nóvember 105.000.000 króna og 31. desember 2007 72.200.000 krónur eða samtals 337.200.000 krónur. Í öllum tilvikum var andvirði lánanna ráðstafað inn á persónulegan reikning ákærða. Ekki verður séð að fjallað hafi verið um þessa lánveitingu í stjórn bankans en undir samninginn skrifaði meðal annars yfirlögfræðingur bankans, fyrir hönd N hf. og ákærði fyrir hönd einkahlutafélagsins.

30 Til tryggingar lánum nr. 6007 og 6067 var jafnframt tekið handveð í öllum hlutum W ehf. í N hf. eða samtals 7.235.239 hlutum einkahlutafélagsins.

31 Hinn 6. ágúst 2008 tilkynnti ákærði regluverði bankans að hann myndi nýta sér kauprétt ársins 2008 og í hljóðrituðu símtali ákærða við G, verðbréfamiðlara hjá N hf., kom jafnframt fram að hann óskaði eftir því að fá að selja kaupréttinn sama dag W ehf. á markaðsgengi. Var gengið frá viðskiptunum 6. ágúst 2008 sem fóru þannig fram að ákærði keypti hlutabréf fyrir 246.036.000 krónur og sama dag keypti einkahlutafélagið W ehf. bréfin af ákærða á 571.648.000 krónur sem var markaðsgengi bréfanna á þeim degi.

32 Fyrrgreind viðskipti voru fyrst um sinn fjármögnuð með yfirdrætti á vörslureikningi W ehf. Í málinu liggur fyrir lánssamningur nr. 8387 við einkahlutafélagið að fjárhæð 574.520.995 krónur sem er dagsettur 11. ágúst 2008. Undir lánssamninginn skrifaði ákærði fyrir hönd lántaka en formaður starfskjaranefndar fyrir hönd N hf., en eins og að framan er rakið var innlausnarverð hlutabréfanna 246.036.000 krónur. Af tölvupóstsamskiptum starfsmanna bankans má þó ráða að ekki hafi í reynd verið gengið frá lánveitingunni fyrr en 28. ágúst 2008, meðal annars vegna óvissu um kjör lánsins og sumarleyfa starfsmanna.

33 Af gögnum málsins má sjá að þjónustustjóri eignastýringar Kaupþings banka hf. sendi ákærðu Y tölvupóst 12. ágúst 2008 þar sem tilkynnt var að viðskipti ákærða X og stjórnarformanns bankans væru enn óuppgerð. Væru viðskipti W ehf. að hærri fjárhæð en stjórnarformannsins. Ákærða Y svaraði samdægurs, sagðist ekki skilja málið og spurði hvort þeir hefðu ekki keypt á sama gengi. Daginn eftir sendi ákærða Y þjónustustjóranum tölvupóst og sagðist þá hafa áttað sig á viðskiptunum. Hinn 21. ágúst 2008 gaf ákærða fyrirmæli um að lánið skyldi greitt inn á reikning einkahlutafélagsins. Af tölvupóstsamskiptum 29. ágúst 2008 má sjá að kjör lánanna voru þann dag til umræðu og má af þeim ráða að ákærða Y hafi að lokum gefið fyrirmæli um frágang skjalanna með þeim hætti sem þau liggja fyrir í málinu.

34 Í kjölfarið setti einkahlutafélagið 8.047.239 hluti í N hf. að veði til tryggingar skuldum þess við bankann með sérstökum viðauka við handveðssamninginn sem var undirritaður 11. ágúst 2008. Skrifaði formaður starfskjaranefndar undir hann fyrir hönd bankans. Lánveitingin var ekki tekin fyrir í stjórn bankans eða lánanefnd.

35 Í þeim lánssamningum sem gerðir voru við ákærða og síðar einkahlutafélagið voru samhljóða ákvæði um veðtryggingu þeirra. Kom þar fram að markaðsverðmæti trygginga skyldi á hverjum tíma vera að lágmarki 150% en færi veðhlutfallið niður fyrir 120%, og slíkt myndi vara í að minnsta kosti fimm bankadaga samfleytt, skyldi lántaki að fenginni tilkynningu bankans leggja fram frekari tryggingar þannig að veðhlutfallið næði aftur 150%. Skyldi viðbótartryggingin lögð fram innan fimm bankadaga frá því að slík tilkynning væri send lántaka. Með markaðsverðmæti væri átt við meðaltal lokaverðs hlutabréfanna í Kauphöll Íslands síðustu 20 viðskiptadaga áður en krafa um viðbótartryggingu væri sett fram.

36 Við gerð lánssamnings 1. desember 2005 var veðþekja lána ákærða 205% og eftir viðskipti með hlutabréfin 22. mars 2007 og lánveitingu 23. mars sama ár var veðþekja lána W ehf. um 214%. Tryggingin eftir endurfjármögnun lána og viðbótarlán 28. ágúst 2007 jafngilti 209% veðþekju. Samkvæmt yfirliti yfir stöðu lána og veða W ehf., sem unnið var af hálfu ákæruvaldsins, á tímabilinu 31. desember 2017 til 30. september 2008 má sjá að veðþekjan er 150% 31. desember 2007 og fer lækkandi fram eftir árinu 2008. Hinn 31. mars 2008 er hún 127% og 117% 30. júní 2008. Þá er hún 106% 6. ágúst 2008 en hækkar í 108% 7. ágúst og helst þannig þar til 11. ágúst þegar hún lækkaði í 107% og varð 30. september 2008 101%.

37 Fyrir liggur að ekki var kallað eftir frekari tryggingum frá ákærða eða W ehf. vegna fyrrgreindra lána. Við sérstaka umræðu um kauprétti starfsmanna bankans í stjórn N hf. á fundi 25. og 26. september 2008 kynnti formaður starfskjaranefndar skýrslu nefndarinnar. Í fundargerð stjórnarinnar kemur fram að aðaláhyggjuefni starfskjaranefndarinnar hafi verið lán til starfsmanna sem veitt voru til fjármögnunar til kaupa á hlutum í bankanum. Þótt formaður starfskjaranefndar teldi ekki viðeigandi að fara út í smáatriði varðandi einstaka starfsmenn á fundinum lagði hann áherslu á að staðan varðandi stjórnarformann og forstjóra bankans væri í góðu lagi.

38 Vegna viðskiptanna, sem áttu sér stað 6. ágúst 2008, var sama dag send tilkynning til Kauphallar þar sem fram kom að ákærði hefði sem fruminnherji nýtt sér kauprétt til samræmis við kaupréttaráætlun sem hefði verið samþykkt á aðalfundi N hf. 27. mars 2004. Kom þar fram að ákærði hefði keypt 812.000 hluti í bankanum á genginu 303 krónur á hlut. Jafnframt kom fram í tilkynningunni að ákærði hefði,,framselt hlut sinn til eignarhaldsfélags síns, W ehf.“. Í tilkynningunni var ekki getið um verð hlutanna í þeim viðskiptum.

39 Fjármálaeftirlitið neytti 9. október 2008 heimildar samkvæmt 100. gr. a laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, sbr. 5. gr. laga nr. 125/2008, til að taka yfir vald hluthafafundar í N hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd. Slit á félaginu hófust 22. apríl 2009 og lauk með gerð nauðasamnings 15. desember 2015. Með úrskurði héraðsdóms 13. apríl 2011 var bú einkahlutafélagsins W tekið til gjaldþrotaskipta. Samkvæmt upplýsingum frá slitastjórn N hf. 22. júlí 2016 var lýst fjórum kröfum í bú félagsins. Samtals var lýst kröfum að fjárhæð 6.058.379.963 krónur vegna fjögurra lána nr. 8387, 6788, 6067 og 6007. Samtals var úthlutað 15.283.246 krónum upp í lýstar kröfur við skiptin. Upp í kröfu samkvæmt láni því sem ákært er fyrir í ákærulið Ia fengust 1.612.170 krónur en lýst krafa vegna lánsins nam 819.258.433 krónum. Í ákæru kemur fram að eftirstöðvar lánsins megi telja að fullu glataðar.

Niðurstaða

40 Ákærði X krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Fyrir þeirri kröfu færir hann meðal annars þau rök að hann hafi ekki fengið aðgang að öðrum gögnum undir rannsókn málsins og við meðferð þess fyrir dómi en þeim sem lögregla og ákæruvald telji að hafi sönnunargildi í málinu. Með þeim hætti hafi verið brotinn á honum sá réttur sem honum sé tryggður með 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Með úrskurði héraðsdóms 26. maí 2017 var aðal og varakröfu ákærða um afhendingu eða aðgang að gögnum málsins, í samræmi við bókun hans, hafnað að því marki sem ákæruvaldið hefði ekki orðið við kröfum ákærða. Var úrskurður héraðsdóms staðfestur með dómi Hæstaréttar 6. júní 2017 í máli nr. 335/2017. Með vísan til forsendna dóms Hæstaréttar verður frávísunarkröfu hans að þessu leyti hafnað.

41 Ákærði X færir einnig þau rök fyrir kröfu um frávísun málsins frá héraðsdómi að á grundvelli 143. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hefði átt að saksækja hann í einu lagi í öllum þeim sakamálum sem verið hafa til meðferðar á hendur honum.

42 Hið tilvitnaða lagaákvæði mælir fyrir um að saksækja skuli mann fyrir fleiri en eitt brot í einu lagi eftir því sem við verður komið. Að því gættu og með vísan til forsendna héraðsdóms er ekki á það fallist með ákærða að framangreind rök geti leitt til frávísunar málsins hvað hann varðar.

43 Samkvæmt framangreindri niðurstöðu eru heldur ekki efni til að vísa málinu frá á grundvelli heildstæðs mats, svo sem byggt er á af hálfu ákærða, eða af öðrum þeim frávísunarástæðum sem byggt er á af hans hálfu í málinu.

44 Sem fyrr segir krefst ákærði X þess til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu heimvísað til löglegrar meðferðar. Fyrir þeirri kröfu færir hann sömu röksemdir og við eiga um kröfu hans um frávísun málsins frá héraðsdómi. Með vísan til sömu forsendna og ráða niðurstöðu um frávísunarkröfuna samkvæmt framansögðu eru ekki efni til að ómerkja hinn áfrýjaða dóm á þessum grunni.

45 Jafnframt byggir hann á því að úthlutun málsins hjá héraðsdómi hafi farið í bága við reglur þágildandi laga um dómstóla og brotið gegn rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

46 Í þágildandi 1. málslið 1. mgr. 18. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla, sbr. samhljóða 2. mgr. 33. gr. núgildandi laga nr. 50/2016 um dómstóla, er mælt fyrir um að dómstjóri skuli við úthlutun mála til dómara eða deilda þeirra gæta þess að starfsálag þeirra verði svo jafnt sem auðið er en eftir föngum leitast við að tilviljun ráði hvaða dómari fái mál til meðferðar. Af hálfu ákærða X er meðal annars vísað til þess að í athugasemdum við fyrrgreinda ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 15/1998 sé aðallega „litið til hagsmuna málsaðila af því að dómari verði ekki valinn sérstaklega til að fara með mál þeirra, heldur að hending búi þar að baki“. Telur ákærði X að tilviljun hafi ekki ráðið því að héraðsdómaranum S-kk-þgf S-kk-þgf var úthlutað málinu og vísar þar um til þess fjölda mála sem hann hafi haft til úrlausnar þar sem ákærði er sakborningur og hafi hann því lagt fram bókun um þetta efni við meðferð málsins í héraði.

47 Tilvitnað ákvæði dómstólalaga er ekki afdráttarlaust um að tilviljun skuli ráða úthlutun á máli, heldur er við það miðað að eftir föngum skuli leitast við að haga málum með þeim hætti. Þá hefur ákærði ekki sýnt fram á eða leitt að því líkur að brotið hafi verið gegn rétti hans með því að umræddum dómara hafi verið úthlutað málinu. Loks eru haldlausar athugasemdir sem færðar eru fram af hálfu ákærða X um að hlutafjáreign fyrrum dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur hafi getað haft áhrif á meðferð málsins að þessu leyti. Að framangreindu virtu er hafnað þeim málatilbúnaði ákærða X að brotið hafi verið gegn rétti hans samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu með því að úthluta málinu á þann veg sem gert var.

48 Í ákærulið Ia er ákærði X sakaður um umboðssvik samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa í ágúst 2008 misnotað aðstöðu sína og stefnt fé N hf. í verulega hættu þegar hann lét bankann veita W ehf., sem var í eigu og laut stjórn ákærða, eingreiðslulán að fjárhæð 574.520.995 krónur án þess að fyrir lægi samþykki stjórnar bankans fyrir láninu og án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins, einkum þar sem einu tryggingarnar að baki láninu, allir hlutir einkahlutafélagsins í N hf., stóðu einnig sem veð fyrir öðrum og eldri skuldum þess við bankann og veittu ekki nægilegt veðrými til hinnar nýju lánveitingar samkvæmt reglubók bankans og samningi um lánveitinguna 11. ágúst 2008. Hafi ákærði vitað eða hlotið að vita að fyrrgreindir hlutir í N hf. gátu á þessum tíma ekki talist fullnægjandi sem einu tryggingarnar fyrir láninu.

49 Í ákæru greinir einnig að fyrrgreindu láni hafi verið ráðstafað til að fjármagna að fullu kaup einkahlutafélagsins af ákærða á 812.000 hlutum í bankanum 6. ágúst 2008 fyrir 704 krónur á hlut eða fyrir samtals 571.648.000 krónur en þá sömu hluti hafði ákærði keypt sama dag í eigin nafni samkvæmt kauprétti fyrir 303 krónur á hlut eða fyrir samtals 246.036.000 krónur. Greiðsla að fjárhæð 324.000.000 króna eða sem nam um það bil mismun á síðastgreindum tveimur greiðslum hafi runnið 19. sama mánaðar af bankareikningi, sem tengdur var vörslusafni ákærða hjá N hf., inn á bankareikning ákærða hjá sama banka og stóð honum eftir það til frjálsrar ráðstöfunar. Lánið hafi verið á gjalddaga 11. ágúst 2011. Bú W ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 13. apríl 2011 og fengust einungis 1.612.170 krónur upp í kröfu samkvæmt fyrrgreindu skuldabréfi.

50 Ákærði hefur lýst málavöxtum með þeim hætti að á aðalfundi N hf. 27. mars 2004 hafi verið samið um að hann myndi eiga kauprétt næstu fimm ár á 812.000 hlutum í bankanum á genginu 303 krónur á hlut. Hafi hann nýtt sér þann árlega kauprétt til samræmis við bókun fundarins. Í kjölfar stjórnarfundar N hf. 28. september 2005 um að starfsmenn ættu að fjármagna hlutabréfakaup hjá bankanum, hafi hann endurfjármagnað fyrri lán vegna hlutabréfakaupa í bankanum. Í kjölfarið hafi öll lán vegna hlutabréfakaupa verið tekin hjá bankanum og þar fylgt þeirri meginreglu sem fram kom í fyrrgreindri bókun stjórnar bankans að lánin ættu að vera með sambærilegum skilmálum og boðnir væru bestu viðskiptamönnum bankans og sambærileg almennum markaðsskilmálum.

51 Fyrir liggur jafnframt að á stjórnarfundi í N hf. 26. apríl 2006 var ákveðið að heimila ákærða að færa hluti sína í N hf. til einkahlutafélagsins W. Við yfirfærslu fjárfestinga ákærða í einkahlutafélagið árið 2006 myndaðist krafa um greiðslu fjármagnstekjuskatts og við framsal hlutanna inn í félagið á markaðsvirði árin 2007 og 2008 myndaðist jafnframt krafa um greiðslu skatta sem ákærða bar að greiða vegna mismunar á kaupréttargenginu og markaðsvirði bréfanna. Ákærði fékk ádráttarlán frá Nbanka hf. árið 2007 sem hann hefur sagt hafa verið ráðstafað til greiðslu skatta á síðari hluta ársins 2007. Undir lánið skrifaði yfirlögfræðingur N hf. fyrir hönd bankans. Ekkert var bókað um það lán á fundum stjórnar. Þrír fyrrum stjórnarmenn báru hins vegar fyrir héraðsdómi að alla tíð hefði legið ljóst fyrir að bankinn myndi lána fyrir skattkröfum sem mynduðust vegna þess að ákærði hélt á hlutunum í einkahlutafélagi enda hefði honum að öðrum kosti ekki verið kleift að nýta sér kaupréttinn. Þetta var jafnframt staðfest af yfirlögfræðingi bankans í skýrslutöku fyrir héraðsdómi.

52 Ákæruvaldið byggir samkvæmt framansögðu á því að ákærði hafi látið N hf. veita einkahlutafélagi sínu, W, eingreiðslulán að fjárhæð 574.520.995 krónur án þess að fyrir lægi samþykki stjórnar bankans fyrir láninu og án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu þess. Hafi lán vegna kauprétta í öllum tilvikum verið varið til kaupa á hlutum á genginu 303 krónur á hlut. Það eigi þó ekki við um lánið 11. ágúst 2008 þegar N hf. veitti lán fyrir markaðsverði samtals 812.000 hluta í bankanum. Hefur ákæruvaldið jafnframt lagt fram gögn sem sýna að hluta af andvirði lánsins var varið til greiðslu inn á persónulegan reikning ákærða.

53 Ákærði hefur haldið því fram að hann hafi alla tíð verið í hlutverki lántaka þegar um nýtingu kaupréttar hafi verið að ræða og eins og sjá megi af fundargerðum hafi hann ætíð vikið af stjórnarfundi þegar málefni hans hafi verið rædd eða fjallað var um kaupréttarstefnu bankans gagnvart honum og stjórnarformanni bankans. Þá hafi hann aldrei gefið starfsmönnum nein fyrirmæli um lánveitingar, hvorki til sín né einkahlutafélagsins W.

54 Engin gögn liggja fyrir um ákvarðanir ákærða um lánveitingar til hans persónulega eða til W ehf. Engin samtímagögn eru heldur til staðar sem veita vísbendingu um að ákærði hafi komið að ákvörðunum um lánveitingu til sjálfs sín eða um samskipti ákærða við starfsmenn bankans í tengslum við lánveitingarnar. Þá eru engin gögn um að ákærði hafi komið að ákvörðunum um hvaða kjör lánin hafi átt að bera, hvort heldur þau lán sem hann tók persónulega eða lán einkahlutafélagsins. Af framburði fyrrum stjórnarmanna N hf. fyrir dómi sem og fyrrum yfirlögfræðings bankans virðist sem litið hafi verið svo á að í samþykkt stjórnar 28. september 2005 hafi falist fullnægjandi heimild stjórnar bankans til að veita ákærða lán til kaupa á hlutunum og síðar til einkahlutafélagsins eftir samþykkt stjórnar bankans 26. apríl 2006. Aðkomu lánanefndar bankans hafi ekki þurft til.

55 Frumskilyrði þess að háttsemi teljist refsiverð samkvæmt 249. gr. almennra hegningarlaga er að maður hafi verið í aðstöðu til að gera eitthvað sem annar maður verður bundinn við. Þarf þá að liggja fyrir að hann hafi misnotað sér þá aðstöðu. Það skilyrði hefur meðal annars verið skýrt á þann veg að þegar heimild þess sem er í slíkri aðstöðu er ekki svo skýr sem skyldi, nægi að færðar séu sönnur á að hann hafi verulega vikið frá þeim starfsháttum, sem honum hafi hlotið að vera ljóst að af honum væri krafist, til þess að hann baki sér refsiábyrgð. Þriðja skilyrðið fyrir því að háttsemi teljist refsiverð samkvæmt þessari lagagrein er að fyrir hendi hafi verið auðgunarásetningur þess sem sakaður er um slíkt brot, sbr. 243. gr. almennra hegningarlaga. Nægir í því sambandi að sýnt sé fram á að háttsemin hafi valdið verulegri fjártjónshættu fyrir þann sem bundinn varð af henni.

56 Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hefur verið talið óumdeilt að sá sem gegnir stöðu æðsta stjórnanda hjá félagi eða fyrirtæki, svo sem gilti um ákærða, hefur í krafti stöðu sinnar aðstöðu samkvæmt ákvæðinu til að taka ákvörðun sem skuldbindur félagið eða fyrirtækið enda sé það á valdsviði hans að taka slíka ákvörðun. Af þessu leiðir þó að ætíð verður að skoða hvort sú ákvörðun, sem um teflir og ákært er fyrir, falli undir heimildir þess sem sakaður er um brot gegn 249. gr. almennra hegningarlaga.

57 Engin ástæða er til þess að draga í efa að ákærði hafi vegna starfa sinna hjá Nhf. verið í aðstöðu til þess að skuldbinda bankann með aðgerðum sínum gagnvart viðskiptavinum hans. Hins vegar liggur ekkert fyrir um að ákærða hafi verið heimilt að skuldbinda bankann í viðskiptum sínum og síðar einkahlutafélags síns við bankann þegar um var að ræða lántökur hans og einkahlutafélagsins. Þvert á móti ákvað stjórn bankans hver kjör lánanna áttu að vera á stjórnarfundi 28. september 2005 og fól jafnframt innri endurskoðanda og starfskjaranefnd bankans að fylgjast með því að skilmálar lánanna væru að öllu leyti sambærilegir almennum markaðsskilmálum.

58 Þá hefur ekkert komið fram um annað en að kjör lánanna hafi samsvarað þeim kjörum sem samþykkt voru á stjórnarfundi 28. september 2005. Þó liggur fyrir að ekki var fylgt eftir þeim skilmálum lánssamninganna að krefjast aukinna trygginga þegar veðþekja lánanna fór undir 120%. Þá varð nokkur misbrestur á að stjórn væri tilkynnt um lánveitingar ákærða og síðar einkahlutafélags hans vegna hlutabréfakaupa. Gegn neitun ákærða verður þó ekki talið sannað svo óyggjandi sé að eftirlit með lánveitingum til ákærða og einkahlutafélags hans hafi verið á ábyrgð ákærða, enda liggja hvorki fyrir skrifleg né munnleg tilmæli frá stjórn bankans um eftirlit hans með veðþekju lánanna. Verður þvert á móti að að telja að það eftirlit hafi verið hjá stjórn bankans.

59 Ákæruvaldið hefur einnig byggt á því að í lánveitingu umfram kaupverð hluta á genginu 303 krónur á hlut hafi falist skýrt brot á umboði ákærða og sé það refsivert eftir 249. gr. almennra hegningarlaga.

60 Eins og að framan greinir veitti N hf. W ehf. ádráttarlán árið 2007. Í framburði fyrrum yfirlögfræðings N hf. fyrir héraðsdómi kom fram að lánið hefði verið veitt til greiðslu skattkrafna sem höfðu myndast við yfirfærslu hluta ákærða X í bankanum á markaðsverði inn í einkahlutafélagið. Af gögnum málsins má ráða að 20. ágúst 2008 sendi ritari ákærða erindi til C, sérfræðings í lánastýringu N hf., um að fá lán til greiðslu álagðra skatta ákærða sem voru til greiðslu haustið 2008. Liggja fyrir í málinu nokkur tölvuskeyti sem fóru á milli þeirra 21. og 22. ágúst 2008 og jafnframt á milli C og D annars vegar og ákærðu Y hins vegar þar sem C spyr hvort henni sé heimilt að „setja lánið [til W ehf.] inn“ þannig að upphæðin verði 270.000.000 króna með ádrætti í sex skipti fyrir 46.000.000 króna í hvert sinn. Með tölvupósti ákærðu Y 25. sama mánaðar til C segir hins vegar:,,[V]egna kaupréttar vill fá isk lán hann þarf ekki hitt lánið sem var í farveginum.“ Sama dag áframsendi C fyrrgreint skeyti til ritara ákærða þar sem segir,,skv. þessu er ég ekki að fara að skrá lánið sem við töluðum um“. Því svarar ritari ákærða samdægurs,,var að heyra af þessu sjálf – takk fyrir hjálpina þó“.

61 Þegar litið er til fyrrgreinds aðdraganda að lánveitingunni 11. ágúst 2008, sem ákært er fyrir, má ráða að stefnt hafi verið að því í ágúst 2008 að veita ákærða lán til greiðslu skattkrafna sem voru til greiðslu þá um haustið. Um sama leyti ákvað ákærði að nýta sér kauprétt sinn á 812.000 hlutum á genginu 303 krónur á hlut. Því virðist sem ákveðið hafi verið að veita W ehf. eitt lán í stað tveggja lána, annars vegar fyrir greiðslu álagðra skatta ákærða og hins vegar til fjármögnunar á kauprétti ákærða. Fær það næga stoð í gögnum málsins, meðal annars í tölvupóstsamskiptum ritara ákærða, C, sérfræðings í lánastýringu bankans, og ákærðu Y. Þá eru upplýsingar um að ákærði hafi í tvö skipti tekið út fjárhæðir af bankareikningi sínum, sem láninu var ráðstafað inn á, í september og október 2008 til greiðslu skattskulda samkvæmt álagningu ársins 2008.

62 Í ljósi framburðar þriggja stjórnarmanna N hf. á þeim tíma sem umræddar lánveitingar voru veittar, þar á meðal formanns starfskjaranefndar, og yfirlögfræðings bankans, liggur ekki annað fyrir en að talið hafi verið að í samþykkt stjórnar á heimild ákærða til að hafa hlut sinn í einkahlutafélagi fælist jafnframt heimild til að veita honum lán til greiðslu þeirra skattskulda sem mynduðust við yfirfærslu hlutanna í félagið á markaðsvirði. Þetta fær jafnframt stoð í kynningu á stjórnarfundi N hf. 28. september 2005 varðandi kaupréttarkerfi bankans og kaup starfsmanna á hlutabréfum í bankanum þar sem meðal annars segir að viðbótarfjármögnun vegna greiðslu skatta gæti verið nauðsynleg vegna mismunar á markaðsgengi og kaupréttargengi við nýtingu kaupréttar. Að teknu tilliti til þeirra atriða sem hér hafa verið rakin er ekki upplýst svo óyggjandi sé að með þeim viðskiptum, sem ákært er fyrir í ákærulið Ia, hafi ákærði X í reynd tekið ákvörðun um lánveitingar til einkahlutafélags í hans eigu. Því verður ákærði ekki talinn hafa misnotað aðstöðu sína þannig að varði við 249. gr. almennra hegningarlaga en allan vafa um það verður að virða ákærða í hag. Af því leiðir að staðfesta ber niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um sýknu ákærða X af sakargiftum samkvæmt ákærulið Ia sem og ákærðu Y, sem ákærð er fyrir hlutdeild í umboðssvikum samkvæmt ákærulið Ib.

63 Í ákærulið II er X ákærður fyrir innherjasvik með því að hafa 6. ágúst 2008 selt 812.000 hluti í N hf., sem hann keypti í eigin nafni sama dag, til einkahlutafélagsins W, sem var í eigu og laut stjórn ákærða, fyrir 571.648.000 krónur þrátt fyrir að hafa þá búið yfir innherjaupplýsingum um N hf. sem hann varð áskynja um í starfi sínu sem forstjóri þess banka og lutu að því að skráð markaðsverð hlutabréfa í bankanum gaf á þessum tíma ranga mynd af verðmæti þeirra þannig að það virtist meira en efni stóðu til, vegna langvarandi og stórfelldrar markaðsmisnotkunar með hlutabréf í bankanum sem þá hafði staðið yfir að minnsta kosti frá nóvember 2007 og ákærði átti þátt í.

64 Í 1. tölulið 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti kemur fram að innherja er óheimilt að afla eða ráðstafa fjármálagerningum með beinum eða óbeinum hætti, fyrir eigin reikning eða annarra, búi hann yfir innherjaupplýsingum. Með því er átt við að innherjar megi ekki afla verðbréfa eða ráðstafa þeim ef þeir búa yfir trúnaðarupplýsingum um útgefanda verðbréfanna, bréfin sjálf eða önnur þau atriði sem ekki hafa verið gerð opinber en eru líkleg til að hafa áhrif á markaðsverð bréfanna ef opinber væru.

65 Í málinu liggur fyrir fundargerð samstarfsfundar Fjármálaeftirlitsins og Kauphallarinnar 3. maí 2006. Þar kemur fram sú sameiginlega skýring að þegar tveir jafn upplýstir innherjar eiga viðskipti sín á milli sé ekki um innherjasvik að ræða þótt innherjaupplýsingar liggi fyrir. Þá liggur jafnframt fyrir kæra Fjármálaeftirlitsins 27. maí 2011 þar sem fram kemur að Fjármálaeftirlitið telji að ákærði hafi búið yfir innherjaupplýsingum þegar hann seldi W ehf. 812.000 hluti 6. ágúst 2008.

66 Eins fram kemur í gögnum málsins heimilaði stjórn N hf. ákærða 26. apríl 2006 að hafa eignarhluti sína í bankanum í einkahlutafélagi. Gerði Fjármálaeftirlitið ekki athugasemdir við það fyrirkomulag. Í kjölfarið færði ákærði hluti sína inn í félagið W ehf. árið 2006. Kauprétti áranna 2007 og 2008 færði ákærði inn í einkahlutafélagið á markaðsverði í kjölfar innlausnar hans á genginu 303 krónur á hlut í samræmi við kaupréttinn. Þá liggur fyrir að í tilkynningu N hf. til Kauphallar vegna viðskiptanna 6. ágúst 2008 var þess getið að ákærði hefði sem fruminnherji innleyst kauprétt vegna 812.000 hluta í bankanum á genginu 303 krónur á hlut og að hann hefði framselt einkahlutafélagi sínu bréfin án þess að getið væri um verð í þeim viðskiptum.

67 Ákærði er innherji í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007. Verður fallist á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms, í ljósi dóms Hæstaréttar 6. október 2016 í máli 498/2015, að ákærða hafi, þegar viðskiptin áttu sér stað 6. ágúst 2008, verið kunnugt um að markaðsverð bréfanna gaf verðmæti þeirra ekki rétt til kynna þar sem átt hafði sér stað langvarandi og stórfelld markaðsmisnotkun með hlutabréf í bankanum. Er jafnframt fallist á niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að einkahlutafélagið W hafi verið sjálfstæð persóna að lögum þegar viðskiptin áttu sér stað og því ekki um sama aðila að ræða, þótt ákærði hafi átt félagið að öllu leyti og verið í fyrirsvari fyrir það.

68 Ákærði hefur staðfastlega haldið því fram að honum hafi verið óheimilt að færa hlutina í bankanum inn í einkahlutafélagið á öðru gengi en markaðsgengi. Þá hafi félagið, sem var alfarið í hans eigu og laut hans stjórn, haft nákvæmlega sömu vitneskju um hag N hf. og hann sjálfur. Ekki fáist staðist að brotið sé gegn ákvæðinu þegar um er að ræða viðskipti milli tveggja aðila sem óumdeilt sé að búi yfir sömu upplýsingum.

69 Í hinum áfrýjaða dómi er byggt á því að ákærði hafi ráðstafað hlutabréfum sínum með sölu til einkahlutafélags síns og hafi fullt verð komið fyrir. Með því ráðstafaði hann fjármálagerningi og með þeirri aðgerð hafi hann sent þau skilaboð út á markaðinn að virði hlutabréfanna hafi verið rétt þó svo að hann hafi vitað að svo væri í reynd ekki. Þar með hefði hann blekkt aðra á hinum skipulagða verðbréfamarkaði.

70 Við skýringu á fyrrgreindu ákvæði laga nr. 108/2007 þarf að horfa til þess markmiðs reglna um innherjaviðskipti að þeim er meðal annars ætlað að tryggja jafnræði meðal fjárfesta á skipulögðum verðbréfamarkaði, vernda fjárfesta og trúverðugleika verðbréfamarkaðar, tryggja gegnsæi fjármálamarkaðar og heiðarleika í verðbréfaviðskiptum. Með lögum nr. 39/2002 var innherjasvikaákvæðinu breytt í þágildandi lögum um verðbréfaviðskipti nr. 13/1996 og hefur sú skilgreining haldist í lögum síðan. Var fellt úr ákvæðinu það efnisatriði að innherji hefði þurft að nýta sér innherjaupplýsingar. Með því voru tekin af öll tvímæli um að ásetningur væri ekki forsenda refsinæmis vegna brota gegn ákvæðinu, heldur einnig gáleysi. Af því verður þó ekki að mati dómsins dregin sú ályktun að við skýringu ákvæðisins verði horft með öllu fram hjá þeim tilvikum þegar tveir innherjar eiga viðskipti sín í milli þegar þeir búa yfir sömu upplýsingum eins og hér háttar til. Er jafnframt til þess að líta að hér var um að ræða ráðstöfun sem var tilkynnt til Kauphallar í tengslum við nýtingu ákærða á kauprétti sínum þar sem gengi hlutabréfanna var sagt vera 303 krónur á hlut í samræmi við kaupréttaráætlun bankans sem samþykkt var á aðalfundi 27. mars 2004 auk þess sem ekki var getið verðs við sölu hlutanna í einkahlutafélag ákærða. Fólst því í raun engin blekking í sölu hlutafjárins við því verði gagnvart öðrum á hinum skipulega markaði.

71 Þegar horft er á atvik málsins í heild og til þeirra hagsmuna sem reglum um innherjaviðskipti er ætlað að vernda verður ákvæðið því ekki skýrt þannig að það eigi við um innbyrðis viðskipti þeirra sem búa yfir sömu innherjaupplýsingum þegar þeir eiga viðskipti með fjármálagerning. Að þessu gættu verður ekki fallist á að sú háttsemi sem ákært er fyrir í ákærulið II geti talist innherjasvik í skilningi 1. töluliðar 1. mgr. 123. gr. laga nr. 108/2007. Verður ákærði því sýknaður af ákærulið II.

72 Um sakarkostnað í héraði og málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu þar fyrir dómi sem og um sakarkostnað fyrir Landsrétti, þar á meðal um málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærðu, sem ákveðin eru að teknu tilliti til virðisaukaskatts, fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvæði héraðsdóms um sýknu ákærðu Y skal vera óraskað.

Ákærði X er sýkn af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða X, H-kk-ef F-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 3.500.000 krónur og skipaðs verjanda ákærðu Y, S-kk-ef G. G-kk-ef lögmanns, 1.600.000 krónur.