275/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að máli þeirra á hendur sóknaraðilum yrði frestað. Í efnisþætti málsins deildu aðilar um nánar tilgreind landamerki. Í úrskurði Landsréttar kom fram að hin umdeildu mörk málsins lægju innan svæðis, sem íslenska ríkið gerði kröfu um að úrskurðað yrði þjóðlenda í máli sem til meðferðar væri hjá óbyggðanefnd. Ágreiningur aðila varðaði hins vegar ekki mörk eignarlanda og þjóðlendu og varðaði niðurstaða efnisþáttar málsins ekki störf óbyggðanefndar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 laga um meðferð einkamála. Heimild dómara til að fresta máli af sjálfsdáðum á grundvelli 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 fæli í sér frávik frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að hraða beri málsmeðferð og yrði að beita henni því til samræmis. Þótt að einhverju leyti kynni að vera hagfellt að fresta máli þessu til að bíða niðurstöðu óbyggðanefndar yrði það ekki af þeim sökum einum gert á grundvelli fyrrnefndrar heimildar gegn andmælum sóknaraðila. Væru því ekki skilyrði til að fresta málinu á grundvelli framangreinds lagaákvæðis og var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutum álinu til Landsréttar með kæru sem barst réttinum 23. apríl 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 14. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2021 í málinu nr. E- 4318/2020 þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að máli þeirra á hendur sóknaraðilum yrði frestað.

Kæruheimild er í h-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að halda meðferð málsins áfram. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

4

Réttargæslustefndu hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5

Varnaraðilar höfðuðu mál þetta 15. apríl 2020 og beindu, sem hluti eigenda jarðarinnar Drangavíkur, kröfum að sóknaraðilum um að viðurkennt yrði að merki jarðarinnar Drangavíkur gagnvart Engjanesi og Ófeigsfirði í Árneshreppi og Laugalandi í Strandabyggð væru með tilgreindum hætti. Íslenska ríkinu og Fornaseli ehf. var stefnt til réttargæslu í málinu sem þingfest var 30. júní sama ár.

6

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði tók óbyggðanefnd, eftir að mál þetta var höfðað, til meðferðar landsvæði á grundvelli heimildar í 7. mgr. 10. gr. laga nr. 58/1998 um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, sbr. 4. gr. laga nr. 34/2020. Mun réttargæslustefndi, íslenska ríkið, hafa lýst kröfu um þjóðlendu á stórum hluta þess svæðis, sem ágreiningur máls þessa lýtur að.

7

Samkvæmt a-lið 7. gr. laga nr. 58/1998 er það á verksviði óbyggðanefndar að skera úr um hvaða land teljist til þjóðlendna og ákvarða mörk þeirra og eignarlanda. Á meðan landsvæði er til slíkrar umfjöllunar hjá óbyggðanefnd verður ágreiningur um þessi mörk ekki borinn undir dómstóla, sbr. 2. mgr. 14. gr. sömu laga. Svo sem fram er komið liggja hin umdeildu mörk þessa máls innan þess svæðis, sem íslenska ríkið gerir kröfu um að úrskurðað verði þjóðlenda. Ágreiningur aðila varðar hins vegar ekki mörk eignarlanda og þjóðlendu og mun niðurstaða efnisþáttar málsins ekki varða störf óbyggðanefndar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 og til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 24. maí 2006 í máli nr. 210/2006.

8

Í 3. mgr. 102. gr. laga nr. 91/1991 er mælt fyrir um heimild dómara til að fresta máli af sjálfsdáðum meðal annars ef annað einkamál hefur verið höfðað út af efni sem varðar úrslit þess verulega eða það efni hefur verið réttilega lagt til úrlausnar stjórnvalds. Þessi heimild felur í sér frávik frá þeirri meginreglu einkamálaréttarfars að hraða beri málsmeðferð og verður að beita henni því til samræmis. Þótt að einhverju leyti kynni að vera hagfellt að fresta máli þessu til að bíða niðurstöðu óbyggðanefndar verður það ekki af þeim sökum einum gert á grundvelli fyrrnefndrar heimildar gegn andmælum sóknaraðila. Eru því ekki skilyrði til að fresta máli þessu á grundvelli framangreinds lagaákvæðis og verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi.

9

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.