561/2020

Útdráttur

Þrotabú D ehf. höfðaði mál á hendur Í og krafðist riftunar á tveimur greiðslum sem voru samtals að fjárhæð 125.946.684 krónur, annars vegar að fjárhæð 85.000.000 króna en hins vegar að fjárhæð 40.946.684 krónur. Í dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að greiðsla til Í að fjárhæð 85.000.000 króna félli utan tímamarka 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. og því kæmi riftun á greiðslunni á grundvelli þeirrar lagagreinar ekki til álita. Þá kom fram að greiðslan, sem lá fyrir að var innt af hendi af hálfu þriðja aðila, hefði aldrei borist D ehf. eða verið félaginu á annan hátt aðgengileg eða til ráðstöfunar. Var því ekki talið að greiðslan hefði á neinn hátt rýrt eignir D ehf. á umræddum tíma og samkvæmt því ekki fallist áað um ótilhlýðilega ráðstöfun hefði verið að ræða sem hefði leitt til þess að eignir D ehf. hefðu ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum félagsins eða leitt til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, sbr. áskilnað 141. gr. laga nr. 21/1991. Hvað varðaði greiðslu til Í að fjárhæð 40.946.684 krónur var óumdeilt að greiðslan hefði borist Í af bankareikningi þáverandi móðurfélags D ehf. og í kjölfarið verið færð sem skuld D ehf. við móðurfélagið í bókhaldi þess. Nokkrum dögum síðar hefðu svo tvær greiðslur borist af bankareikningi D ehf. inn á bankareikning móðurfélagsins, samtals að fjárhæð 40.339.542 krónur. Var því lagt til grundvallar að þáverandi móðurfélag D ehf. hefði lánað D ehf. upphæðina til greiðslu á nánar tilgreindum opinberum gjöldum og að D ehf. hefði endurgreitt stærstan hluta þess láns með tveimur millifærslum sama ár. Við þá endurgreiðslu hefði handbært fé D ehf. rýrnað um sömu fjárhæð með tilheyrandi áhrifum á greiðslugetu þess en óumdeilt var að greiðslan hefði farið fram þegar minna en sex mánuðir voru til frestdags. Að teknu tilliti til fjárhagslegrar stöðu D ehf. á þessum tíma var litið svo á að greiðslan hefði skert greiðslugetu félagsins verulega og að hún hefði ekki verið venjuleg eftir atvikum, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Var því fallist á kröfu þrotabúsins um riftun greiðslunnar og Í dæmt til að greiða því 40.946.684 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, A-kvk-nf E-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. október 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. september 2020 í málinu nr. E- 4190/2018.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að rift verði með dómi greiðslum inn á skuld hans við gagnáfrýjanda, samtals að fjárhæð 125.946.684 krónur, annars vegar greiðslu að fjárhæð 85.000.000 króna 13. janúar 2017, sem bókuð var sem greiðsla inn á skuld hans við gagnáfrýjanda 18. maí sama ár, og hins vegar greiðslu að fjárhæð 40.946.684 krónur 8. september sama ár. Þá krefst hann þess að g-kk-þgf verði gert að greiða honum 125.946.684 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 85.000.000 króna frá 13. janúar 2017 til 8. september sama ár, af 125.946.684 krónum frá þeim degi til 21. október 2018 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 15. desember 2020 og krefst aðallega sýknu af framangreindum kröfum aðaláfrýjanda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en til vara lækkunar á kröfunum og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik

4

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi varðar sakarefni málsins það hvort fallast beri á riftun aðaláfrýjanda á tveimur greiðslum sem inntar voru af hendi til gagnáfrýjanda 13. janúar 2017 að fjárhæð 85.000.000 króna og 8. september sama ár að fjárhæð 40.946.684 krónur. Byggjast riftunarkröfurnar á 134. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. og 141. gr. sömu laga.

5

Bú aðaláfrýjanda var tekið til gjaldþrotaskipta 7. mars 2018 og var frestdagur við skiptin 13. nóvember 2017. Með bréfi aðaláfrýjanda 21. september 2018 til gagnáfrýjanda var lýst yfir riftun á ellefu greiðslum DV ehf. til gagnáfrýjanda á opinberum gjöldum frá og með 15. maí 2017 til 6. desember sama ár samtals að fjárhæð 188.067.115 krónur.

6

Með bréfi gagnáfrýjanda 8. október 2018 var fallist á riftun níu greiðslna af ellefu sem tilgreindar voru í fyrrgreindu bréfi aðaláfrýjanda, samtals að fjárhæð 62.120.431 króna. Höfðu greiðslurnar sem gagnáfrýjandi samþykkti riftun á verið inntar af hendi af DV ehf. á tímabilinu 15. maí 2017 til 6. desember sama ár. Höfnun hans á riftun þeirra greiðslna sem hér er fjallað um byggði á því að þær hefðu verið inntar af hendi af hálfu þriðja aðila, sú fyrri af hálfu Lögvits ehf. að fjárhæð 85.000.000 króna og sú seinni af hálfu Pressunnar ehf. að fjárhæð 40.946.684 krónur. Vísaði gagnáfrýjandi til þess í fyrrgreindu bréfi að þar sem þessar greiðslur hefðu verið inntar af hendi af hálfu þriðja aðila væru ekki lagaskilyrði til að rifta þeim.

7

Í stefnu málsins fyrir héraðsdómi krafðist aðaláfrýjandi þess að gagnáfrýjanda yrði gert að greiða honum nánar tilgreinda vexti af þeim kröfum sem gagnáfrýjandi samþykkti að endurgreiða honum með fyrrgreindu bréfi 8. október 2018, samtals að fjárhæð 62.120.431 króna. Aðaláfrýjandi féll hins vegar frá þeirri kröfu með sókn sem hann lagði fram í héraði 5. júní 2020. Var kröfugerðin þá færð í þá mynd sem hún er hér fyrir dómi og áður hefur verið lýst.

8

Óumdeilt er að fyrri greiðslan sem aðaláfrýjandi krefst riftunar á, að fjárhæð 85.000.000 króna, hafi borist gagnáfrýjanda 13. janúar 2017. Er jafnframt óumdeilt að hún hafi verið hluti af greiðslu sem gagnáfrýjandi tók við sama dag frá lögmannsstofunni Lögviti ehf. vegna hlutafjárhækkunar hjá þáverandi móðurfélagi DV ehf., Pressunni ehf., að fjárhæð 150.000.000 króna sem fór fram í sama mánuði.

Þessu til samræmis hefur hér fyrir dómi verið lagt fram afrit af tilkynningu um millifærslu 13. janúar 2017 að fjárhæð 150.000.000 króna frá Aztiq Fjárfestingum ehf. til lögmannsstofunnar sem mun vera vegna þessarar hlutafjárhækkunar. Jafnframt hefur verið lagt fram afrit af tilkynningu til fyrirtækjaskrár 21. febrúar 2017 um hækkun hluta í Pressunni ehf. að nafnvirði 75.000.000 króna en ráða má af gögnum málsins að hækkunin fór fram miðað við gengið tveir. Greiðslan fyrir hlutina var innt af hendi til lögmannsstofunnar sem hafði það verkefni að ráðstafa henni til greiðslu skulda Pressunnar ehf. og tengdra félaga, þar með talið DV ehf. Af kvittun gagnáfrýjanda fyrir greiðslunni 18. maí 2017 má ráða að henni var ráðstafað til innborgunar á skuld DV ehf. á ýmsum opinberum gjöldum frá árunum 2015 og 2016.

Fram kemur á kvittuninni að „[g]ildis dagur greiðslu“ sé 13. janúar 2017.

9

Seinni greiðslan sem aðaláfrýjandi krefst riftunar á var innt af hendi til gagnáfrýjanda 8. september 2017. Var greiðslan að fjárhæð 40.946.684 krónur en óumdeilt er að um var að ræða hluta af 110.000.000 króna greiðslu sem barst af bankareikningi þáverandi móðurfélags DV ehf., Pressunnar ehf. Í samantekt R-kk-ef V-kk-ef viðskiptafræðings 11. nóvember 2020, sem unnin var að beiðni aðaláfrýjanda, kemur fram að í bókhaldi Pressunnar ehf. hefði greiðslan verið færð sem skuld DV ehf. við félagið. Kemur þar jafnframt fram að nokkrum dögum síðar, 14. september 2017, hefðu borist tvær greiðslur af bankareikningi DV ehf. inn á nánar tilgreindan bankareikning Pressunnar ehf., samtals að fjárhæð 40.339.542 krónur, og komi fram í skýringum með færslum greiðslnanna í bókhaldi Pressunnar ehf. að um hafi verið að ræða „endurgr. v/

Tollstjóra“. Segir jafnframt að í bókhaldi DV ehf. hafi komið fram að þessar sömu greiðslur hefðu verið færðar til lækkunar á skuld félagsins við Pressuna ehf.

10

Í hinum áfrýjaða dómi var riftun á fyrri greiðslunni hafnað en fallist var á riftun á þeirri seinni. Var gagnáfrýjanda jafnframt gert að greiða aðaláfrýjanda 40.946.694 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum og málskostnað.

11

Atvik málsins eru að öðru leyti rakin í hinum áfrýjaða dómi að því marki sem ekki verður vikið að þeim í niðurstöðukafla dómsins.

12

Aðaláfrýjandi hefur lagt fyrir Landsrétt ný gögn. Auk gagna sem þegar hefur verið vísað til er þar um að ræða nánar tilgreind tölvupóstsamskipti frá janúar og maí 2017, skýrslu stjórnar Pressunnar ehf. frá janúar 2017 vegna hlutafjárhækkunar, samantekt R-kk-ef V-kk-ef á breytingum á skráðu hlutafé og yfirverðsreikningi Pressunnar ehf. árin 2013 til 2017 og samantekt R-kk-ef V-kk-ef á greiðslum sem voru færðar af nánar tilgreindum bankareikningi Pressunnar ehf.

Niðurstaða

13

Greiðsla peningakröfu telst að jafnaði hafa farið fram þegar hún er komin til kröfuhafa. Eins og fyrr er rakið er óumdeilt að fyrri greiðslan að fjárhæð 85.000.000 króna barst gagnáfrýjanda 13. janúar 2017. Af gögnum málsins er ljóst að frá þeim tíma átti DV ehf. ekkert lögmætt tilkall til endurgreiðslu hennar þótt fyrir liggi að gagnáfrýjandi hafi 18. maí sama ár fallist á að ráðstafa greiðslunni með öðrum hætti en upphaflega stóð til. Samkvæmt því er sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að miða beri við að greiðslan hafi átt sér stað 13. janúar 2017 en ekki 18. maí sama ár og falli þar með utan tímamarka 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Kemur riftun á greiðslunni á grundvelli þeirrar lagagreinar því ekki til álita.

14

Fyrir liggur að framangreind greiðsla barst aldrei inn á bankareikninga DV ehf. og var félaginu aldrei aðgengileg eða til ráðstöfunar. Greiðslan barst frá Aztiq Fjárfestingum ehf. í gegnum fyrrgreinda lögmannsstofu og mun hafa verið hluti af greiðslu hlutafjárloforðs Fjárfestingarfélagsins Dalsins ehf. vegna hlutafjáraukningar í Pressunni ehf. sem fram fór í janúar 2017. Hér fyrir dómi var upplýst af hálfu lögmanns aðaláfrýjanda að engri kröfu hefði verið lýst í þrotabúið vegna þessarar greiðslu og að hún hefði ekki verið færð sem skuld við Pressuna ehf. í bókhaldi DV ehf. Voru þessir fjármunir því aldrei aðgengilegir DV ehf. sem hefðbundið lánsfé.

Verður því ekki séð að greiðslan hafi á neinn hátt rýrt eignir DV ehf. á umræddum tíma en samkvæmt því verður ekki fallist á að um ótilhlýðilega ráðstöfun hafi verið að ræða sem hafi leitt til þess að eignir DV ehf. hafi ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum félagsins eða leitt til skuldaaukningar kröfuhöfum til tjóns, sbr. áskilnað 141. gr. laga nr. 21/1991. Verður ekki talið hafa þýðingu í því samhengi þótt upplýst sé að greiðslan hafi í bókhaldi DV ehf. verið færð sem skuld við Fjárfestingarfélagið Dalurinn ehf., því sem fyrr segir er óumdeilt að um var að ræða greiðslu þess félags á hlutafjárloforði vegna aukningar hlutafjár í Pressunni ehf. Því til samræmis lýsti það félag engri kröfu í þrotabúið. Verður niðurstaða héraðsdóms um að sýkna gagnáfrýjanda af þessari riftunarkröfu aðaláfrýjanda því staðfest en í því felst að ekki verður fallist á þá málsástæðu aðaláfrýjanda að í fyrrgreindu bréfi gagnáfrýjanda 8. október 2018 hafi falist viðurkenning á að riftunarskilyrðum væri fullnægt hvað þessa greiðslu varðar.

15

Að teknu tilliti til þess sem rakið er í málsgrein 9 hér að framan verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að leggja beri til grundvallar að Pressan ehf. hafi lánað DV ehf. 40.946.684 krónur 8. september 2017 til greiðslu á nánar tilgreindum opinberum gjöldum og að DV ehf. hafi endurgreitt stærstan hluta þess láns með tveimur millifærslum, samtals að fjárhæð 40.339.542 krónur, 14. september sama ár. Við þá endurgreiðslu rýrnaði handbært fé DV ehf. um sömu fjárhæð með tilheyrandi áhrifum á greiðslugetu þess. Óumdeilt er í málinu að greiðslan hafi farið fram þegar minna en sex mánuðir voru til frestdags. Að teknu tilliti til fjárhagslegrar stöðu DV ehf. á þessum tíma verður litið svo á að greiðslan hafi skert greiðslugetu félagsins verulega og að hún hafi ekki verið venjuleg eftir atvikum, sbr. 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

Verður niðurstaða héraðsdóms um riftun á þessari greiðslu því staðfest. Jafnframt verður sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að gagnáfrýjanda verði með stoð í 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 gert að endurgreiða aðaláfrýjanda 40.946.684 krónur. Um síðastnefnt er til þess að líta að sú fjárhæð kom gagnáfrýjanda að fullum notum þótt fyrir liggi að endurgreiðsla lánsins af hálfu DV ehf. til Pressunnar ehf. hafi verið 607.142 krónum lægri. Verður jafnframt að líta svo á að tjón þrotabúsins hafi ekki numið lægri fjárhæð en greiðslan til gagnáfrýjanda. Ekki verður fallist á að lagaskilyrði séu til að dæma gagnáfrýjanda til greiðslu vaxta á grundvelli 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001. Rétt er að miða upphafstíma dráttarvaxta við það tímamark er liðinn var mánuður frá því að aðaláfrýjandi krafði gagnáfrýjanda um endurgreiðslu, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Samkvæmt því er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að miða beri upphafstíma dráttarvaxta við 21. október 2018.

16

Samkvæmt öllu framangreindu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur á þann hátt sem nánar greinir í dómsorði.

17

Málskostnaðarákvæði hins áfrýjaða dóms verður staðfest.

18

Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Rift er greiðslu 8. september 2017 á skuld DV ehf. við gagnáfrýjanda, íslenska ríkið, að fjárhæð 40.946.684 krónur.

Gagnáfrýjandi greiði aðaláfrýjanda, þrotabúi DV ehf., 40.946.684 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. október 2018 til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað skal vera óraskað.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.