667/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms í máli sem hafði verið endurupptekið með heimild í 1. mgr. 137. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með úrskurðinum voru felld úr gildi að öllu leyti réttaráhrif dóms Héraðsdóms Reykjavíkur, sem áður hafði fallið í málinu, þar til því lyki á ný í héraði. Í úrskurði Landsréttar kom fram að lýsing B á aðdraganda málshöfðunarinnar og birtingu stefnu í málinu hefði ekki sætt andmælum af hálfu A. Af því mætti ráða að B hafi ekki átt þess kost fyrir dómtöku málsins að lýsa fyrir dómi mótrökum sínum við því að á honum hvíldu þær skyldur sem A héldi fram í málinu. Samkvæmt því og að teknu tilliti til þeirra röksemda sem A hefði nú teflt fram yrði ekki séð að hann tefði með beiðni um endurupptöku málsins fullnustu á óyggjandi réttindum A. Málatilbúnaður B væri með þeim hætti að rétt þætti að hann nyti þess vafa sem uppi væri um endanlegar lyktir þess. Þá væri til þess að líta að A hefði látið kyrrsetja tilgreindar eignir B og nyti að því leyti tryggingar fyrir því að eignir B yrðu til staðar eftir að leyst hefði verið úr ágreiningi aðila fyrir dómi.

Að þessu gættu var hinn kærði úrskurður staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 25. september 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 13. október sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. september 2023 í málinu nr. E- [...]/2023 þar sem felld voru úr gildi að öllu leyti réttaráhrif dóms Héraðsdóms Reykjavíkur 12. júní 2023 í málinu þar til því lýkur á ný í héraði. Kæruheimild er í r-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði höfðaði sóknaraðili mál gegn varnaraðila með stefnu sem birt var á lögheimili hans 4. maí 2023. Þar er krafist ógildingar á kaupmála málsaðila og að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila tiltekna fjármuni, auk þess sem kyrrsetning tilgreindra eigna varnaraðila, sem gerð var hjá sýslumanni 26. apríl 2023, verði staðfest. Stefnan var birt fyrir manni sem hittist fyrir á lögheimili varnaraðila, sbr. a-lið 3. mgr. 85. gr. laga nr. 91/1991, en varnaraðili kveður þann mann, sem hann fullyrðir að sé stefnuvottur, hafa vanrækt að koma stefnunni í sínar hendur, heldur sett hana inn um póstlúgu á heimili hans. Varnaraðili kveðst ekki hafa vitað af málshöfðun sóknaraðila fyrr en hann kom til landsins 23. maí 2023. Málið var þingfest í Héraðsdómi Reykjavíkur 11. maí 2023, en ekki var sótt þing af hálfu varnaraðila. Málið var þá þegar dómtekið í þeim búningi sem það var, sbr. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991. Dómur gekk í málinu 12. júní 2023 þar sem fallist var á dómkröfur sóknaraðila.

5

Með beiðni til héraðsdóms 16. júní 2023 var farið fram á endurupptöku málsins og var á það fallist í þinghaldi 22. ágúst sama ár með vísan til 1. mgr. 137. gr. laga nr. 91/1991. Þar er málið til meðferðar og lagði varnaraðili fram greinargerð í því 5. september 2023. Krefst hann sýknu í málinu en til vara að kröfur sóknaraðila verði stórlega lækkaðar. Þá áréttar hann í greinargerðinni kröfu sína um að réttaráhrif fyrirliggjandi dómsúrlausnar verði felld niður. Með hinum kærða úrskurði 12. september 2023 var á það fallist.

6

Samkvæmt 1. mgr. 139. gr. laga nr. 91/1991 gildir sú almenna regla að þótt mál sé endurupptekið falli réttaráhrif dóms eða áritaðrar stefnu í því ekki niður, nema að dómari kveði á um það í úrskurði. Samkvæmt ákvæðinu getur dómari orðið við kröfu þessa efnis að einhverju leyti eða öllu þar til máli lýkur að nýju í héraði. Í niðurlagi málsgreinarinnar segir að dómari meti það eftir atvikum hvort eða að hverju leyti efni séu til að verða við slíkri kröfu.

7

Í athugasemdum við 139. gr. frumvarps sem varð að lögum nr. 91/1991 kemur fram að endurupptaka máls hafi ein út af fyrir sig ekki nein áhrif á gildi úrlausnar sem fékkst í öndverðu. Því standi upphafleg úrlausn óhögguð með þeim réttaráhrifum sem fylgja dómi. Þetta sé bæði gert af tilliti til þess að fyrri úrlausn geti ekki fallið formlega niður, nema með að minnsta sambærilegri nýrri úrlausn, og af tilliti til þeirrar hættu, sem gagnstæð regla gæti haft í för með sér, að endurupptökuheimildir yrðu misnotaðar til þess eins að tefja fullnustu á réttmætum kröfum. Á hinn bóginn geti regla um óheft áhrif fyrri úrlausnar eftir endurupptöku máls verið harkaleg og jafnvel hættuleg ef hún gildi án undantekninga. Er þar vísað til þess að hugsanlegt sé að frá upphafi endurupptöku sé ljóst að málstaður stefnda sé réttmætur. Því sé farin sú leið í 1. mgr. 139. gr. að heimila stefnda að krefjast sérstaks úrskurðar héraðsdómara eftir endurupptöku, um að réttaráhrif fyrri úrlausnar falli niður að öllu eða einhverju leyti, meðan leyst verður úr máli öðru sinni. Þá segir í athugasemdunum að það sé lagt í hendur dómara að meta hvort tilefni sé til að verða við slíkri kröfu eftir mati á atvikum hverju sinn, en í þeim efnum yrði dómari meðal annars að gefa því gaum hver líkindi geti talist til að fyrri úrlausn breytist vegna endurupptöku, en almennt verði að meta vafa í þeim efnum stefnda í hag.

8

Lýsing varnaraðila á aðdraganda málshöfðunarinnar og birtingu stefnu í málinu hefur ekki sætt andmælum af hálfu sóknaraðila. Af því má ráða að varnaraðili hafi ekki átt þess kost fyrir dómtöku málsins 11. maí 2023 að nýta sér rétt sinn samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar til þess að lýsa fyrir dómi mótrökum sínum við því að á honum hvíli þær skyldur sem sóknaraðili heldur fram í málinu. Samkvæmt því og að teknu tilliti til þeirra röksemda, sem varnaraðili hefur nú teflt fram, verður ekki séð að hann sé, með beiðni um endurupptöku málsins, að tefja fullnustu á óyggjandi réttindum sóknaraðila. Málatilbúnaður varnaraðila er með þeim hætti í málinu að rétt þykir að hann njóti þess vafa sem uppi er um endanlegar lyktir þess eftir að andmæli hans við kröfum sóknaraðila eru fram komin. Þá er til þess að líta að sóknaraðili hefur látið kyrrsetja tilgreindar eignir varnaraðila fyrir kröfum hennar í málinu. Að því leyti nýtur hún tryggingar fyrir því að eignir sóknaraðila verði til staðar, eftir að leyst hefur verið úr ágreiningi aðila fyrir dómi, sem hún getur leitað fullnustu í ef fallist verður á kröfur hennar í heild eða að hluta.

9

Að þessu gættu þykja atvik í máli þessu vera með þeim hætti að rétt sé að staðfesta úrskurð héraðsdóms um að fella niður réttaráhrif fyrri dómsúrlausnar.

10

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 300.000 krónur í kærumálskostnað.