414/2021

Útdráttur

Í byrjun árs 2020 óskaði B eftir tveggja mánaða leyfi frá störfum fyrir A ehf. vegna brjóstnámsaðgerðar sem B hugðist gangast undir. Degi áður en umbeðið leyfi skyldi hefjast var B sagt upp störfum hjá A ehf. Við uppsögnina tilkynnti A ehf. að fallist væri á beiðni B um leyfi, þó þannig að það yrði launalaust. Þá var óskað eftir því að B ynni út þriggja mánaða uppsagnarfrest. B sneri ekki aftur til starfa hjá A ehf. og höfðaði mál gegn félaginu til greiðslu launa í veikindaforföllum á grundvelli laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla sem og kjarasamnings sem gilti á milli aðila. Deila aðila sneri helst að því hvort kynmisræmi hafi verið sjúkdómur í skilningi laga og bókunar við fyrrgreindan kjarasamning er B gekkst undir aðgerðina sem um ræðir. Í dómi Landsréttar var rakið að frá og með gildistöku laga nr. 80/2019 um kynrænt sjálfræði hafi í íslenskum rétti verið horfið frá því að skilgreina kynmisræmi sem sjúkdóm. Því væri ekki unnt að fallast á að B hafi, sem trans einstaklingur, verið haldinn sjúkdómi er hann gekkst undir brjóstnámsaðgerðina. Af því leiddi að ekki væri unnt að líta svo á að aðgerðin hafi leitt af sjúkdómi svo að B ætti rétt á launum í veikindaforföllum.

Var A ehf. því sýknað af kröfum B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 23. júní 2021 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. maí 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnda en til vara að kröfur stefnda verði lækkaðar verulega. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti en að því frágengnu að málskostnaður verði látinn falla niður á báðum dómstigum.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og ágreiningsefni

4

Stefndi var ráðinn í verslun áfrýjanda í ágústmánuði 2015 og starfaði þar í hlutastarfi til ársins 2020. Um miðjan janúar það ár óskaði stefndi eftir tveggja mánaða leyfi frá störfum, það er í febrúar og mars. Tilefni þess var að honum hafði verið ákveðinn tími til að gangast undir brjóstnámsaðgerð hjá lýtalækni 4. febrúar en stefndi, sem er transkarl, var á þessum tíma að gangast undir meðferð til breytingar á kyneinkennum. 5

Stefnda var sagt upp störfum hjá áfrýjanda með bréfi dagsettu 30. janúar 2020, degi áður en umbeðið leyfi skyldi hefjast. Í bréfinu kom fram að óskað væri eftir því að stefndi ynni út þriggja mánaða uppsagnarfrest, það er til 30. apríl. Þá var tekið fram að fallist hefði verið á beiðni hans um tveggja mánaða leyfi, þó þannig að það yrði launalaust. Loks sagði að gert væri ráð fyrir því að hann sneri aftur til starfa í byrjun apríl og ynni út þann mánuð til loka uppsagnarfrestsins.

6

Stefndi skilaði áfrýjanda vottorði C lýtalæknis, dagsettu 10. febrúar 2020, þar sem fram kom aðhann teldist óvinnufær með öllu frá 4. febrúar til 4. apríl. Hann sneri ekki aftur til starfa hjá áfrýjanda að tveggja mánaða leyfinu loknu. Hann krefst í máli þessu launa í veikindaforföllum í tvo mánuði í samræmi við veikindarétt sem hann hafi áunnið sér á grundvelli kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins við Verslunarmannafélag Reykjavíkur og Landssamband íslenskra verslunarmanna, sem gilti á milli aðila.

7

Stefndi reisir kröfu sína um laun í veikindaforföllum á 8. gr. laga nr. 19/1979 um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla, grein 8.2.2 í kjarasamningi og bókun 2000 við kjarasamninginn um óvinnufærni vegna veikinda. Bókunin er svohljóðandi:

Aðilar eru sammála um að auk veikinda og slysatilvika verði veikindaréttur skv. samningi þessum virkur þurfi starfsmaður að gangast undir aðkallandi og nauðsynlega læknisaðgerð til að draga úr eða eyða afleiðingum sjúkdóms sem fyrirsjáanlegt er að leiði til óvinnufærni.

Ofangreind skilgreining felur ekki í sér breytingu á sjúkdómshugtaki vinnuréttar eins og það hefur verið túlkað af dómstólum. [...]

8

Áfrýjandi hafnar því að stefndi hafi verið haldinn sjúkdómi í skilningi framangreindrar bókunar er hann gekkst undir aðgerðina sem um ræðir. Þá hafi stefndi hvorki verið óvinnufær í aðdraganda aðgerðarinnar né hafi hún verið aðkallandi eða nauðsynleg eins og áskilið er í bókuninni.

9

Með hinum áfrýjaða dómi var fallist á kröfu stefnda um greiðslu launa í veikindaforföllum úr hendi áfrýjanda. Var niðurstaða héraðsdóms á því reist að stefndi hefði verið haldinn sjúkdómi í aðdraganda aðgerðarinnar sem hann gekkst undir. Um væri að ræða sjúkdóminn „transexualismus“ sem félli undir tiltekna sjúkdómsgreiningu samkvæmt greiningarkerfi sjúkdóma hér á landi. Af forsendum héraðsdóms verður ráðið að litið hafi verið svo á að ákvæði laga nr. 80/2019 um kynrænt sjálfræði, sem tóku gildi 6. júlí 2019, breyttu ekki þessari niðurstöðu.

Niðurstaða

10

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að málsástæða stefnda, sem byggð er á framangreindri bókun 2000 við kjarasamning sem gilti milli aðila, rúmist innan þess málatilbúnaðar sem hann markaði í stefnu og komi hún því til úrlausnar dómsins. Kemur þá næst til skoðunar hvort stefndi teljist, sem trans einstaklingur, hafa á þeim tíma sem um ræðir verið haldinn sjúkdómi í skilningi kjarasamningsins og framangreindrar bókunar við hann.

11

Í málinu liggur fyrir vottorð D geðlæknis, sem kom að meðferð stefnda á vegum transteymis Landspítala. Í vottorði læknisins og skýrslu hans fyrir héraðsdómi kom fram að stefndi hefði við þá meðferð fengið sjúkdómsgreininguna „transsexualismus“ sem falli undir læknisfræðilega greiningarviðmiðið F64.0. Sama kom fram í vætti C lýtalæknis fyrir héraðsdómi og lýsti hann því jafnframt að það hefði verið „sjúkdómurinn kynáttunarvandi“ sem valdið hafi óvinnufærni stefnda sem vísað var til í læknisvottorði hans.

12

Framangreind sjúkdómsgreining er byggð á Alþjóðlegu flokkunarkerfi sjúkdóma og skyldra heilbrigðisvandamála (e. International Classification of Diseases and Related Conditions – ICD), sem notað er við skráningu sjúkraskrárupplýsinga í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Flokkunarkerfið er gefið út af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni og er það uppfært reglulega. Samkvæmt upplýsingum embættis landlæknis, sem liggja fyrir í málinu, er hér á landi nú stuðst við útgáfu kerfisins ICD 10 frá árinu 2017. Þó liggur fyrir að ný útgáfa, ICD 11, var gefin út af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni 18. júní 2018 og öðlaðist hún gildi 1. janúar á þessu ári.

13

Svo sem að framan greinir tóku lög nr. 80/2019 um kynrænt sjálfræði gildi 6. júlí 2019. Samkvæmt 1. gr. laganna er markmið þeirra að kveða á um rétt einstaklinga til þess að skilgreina kyn sitt og miða þannig að því að tryggja að kynvitund þeirra njóti viðurkenningar. Lögin leystu af hólmi lög nr. 57/2012 um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda. Samkvæmt þeim lögum var það skilyrði þess að einstaklingur gæti fengið skráð breytingu á kyni í þjóðskrá að viðkomandi hefði hlotið sjúkdómsgreiningu og viðurkennda meðferð hjá teymi Landspítala.

14

Með lögum nr. 80/2019 voru þessi skilyrði felld á brott. Samkvæmt 3. og 4. gr. laganna hefur sérhver einstaklingur rétt til að skilgreina kyn sitt og, hafi viðkomandi náð 15 ára aldri, rétt til að breyta opinberri skráningu kyns. Í athugasemdum í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögunum kom fram að í lögum nr. 57/2012 hafi verið gengið út frá þeirri forsendu að „transsexúalismi“ væri skilgreindur sem geðsjúkdómur í samræmi við ICD flokkunarkerfið. Með nýrri útgáfu flokkunarkerfisins, ICD 11, hafi orðið sú breyting að heitið kynáttunarvandi (e. gender identity disorder), sem notað hafði verið í eldri útgáfu, ICD 10, hafi verið fellt út en heitið kynmisræmi (e. gender incongruance) tekið upp í þess stað. Jafnframt hafi greiningin verið flutt úr kafla um geðsjúkdóma í kafla um kynheilsu (e. conditions related to sexual health). Í frumvarpinu segir jafnframt að því sé ætlað að fylgja eftir þróun sem hafi átt sér stað víða um lönd í þá veru að horfið sé frá því að skilgreina trans og intersexfólk sem sjúklinga sem þurfi atbeina heilbrigðisstarfsfólks til að ráða fram úr kynvitund sinni og fólki þess í stað látið eftir að skilgreina kyn sitt sjálft og stýra því hvernig það er skráð opinberlega.

15

Samkvæmt framangreindu hefur frá og með miðju ári 2019 verið horfið frá því í íslenskum rétti að skilgreina kynmisræmi sem sjúkdóm. Ekki er því unnt að fallast á að stefndi hafi, sem trans einstaklingur, verið haldinn sjúkdómi er hann gekkst undir brjóstnámsaðgerð í febrúar 2020. Af því leiðir að ekki er unnt að líta svo á að aðgerðin hafi leitt af sjúkdómi svo að stefndi eigi rétt á launum í veikindaforföllum samkvæmt ákvæðum laga nr. 19/1979, kjarasamnings sem gilti á milli aðila og bókunar 2000 við kjarasamninginn. Er því óhjákvæmilegt að sýkna áfrýjanda af kröfum stefnda.

16

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður á báðum dómstigum.

Dómsorð :

Áfrýjandi, A ehf., er sýkn af kröfum stefnda, B.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.