26/2018

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir þrjár líkamsárásir, hótanir, ólögmæta nauðung, nauðgun og stórfelldar ærumeiðingar gagnvart þáverandi sambýliskonu sinni, A. Við ákvörðun refsingar X var litið til þess að brot hans beindust gegn sambýliskonu hans á heimili þeirra. Var refsing ákvörðuð með hliðsjón af 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig var litið til 1. og 3. töluliðar 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá var litið til þess að útgáfa ákæru tafðist nokkuð og var hún gefin út um 28 mánuðum eftir að atvik málsins áttu sér stað, en ekki komu fram skýringar á þessum töfum við meðferð málsins. Var refsing X ákveðin fangelsi í þrjú ár. Þá var honum gert að greiða A 2.000.000 króna í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 8. febrúar 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur […] janúar 2017 í málinu nr. S[…]/2016.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er varðar sakfellingu ákærða en að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa og að refsing verði bundin skilorði. Þá krefst ákærði þess aðallega að skaðabótakröfu A verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfunni, en að því frágengnu verulegrar lækkunar. 4 Af hálfu brotaþola, A, er þess aðallega krafist að ákærði verði dæmdur til að greiða henni 3.500.000 krónur með nánar tilgreindum vöxtum en til vara að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu verði staðfest.

Niðurstaða

5 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur fyrir líkamsárásir, hótanir, ólögmæta nauðung, nauðgun og ærumeiðingar gagnvart brotaþola á tímabilinu 27. mars til 25. apríl 2014. Brotin voru talin varða við 194. gr., 217. gr., 225. gr., 233. gr. og 233. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Fallist er á þá niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að framburður brotaþola hafi í megindráttum verið trúverðugur um þau atriði málsins sem máli skipta enda fær framburður hennar stoð í framburði annarra vitna og gögnum málsins. Framburður ákærða hefur á hinn bóginn verið bæði misvísandi og óljós.

7 Að því er varðar sönnunarmat um þann þátt þriðja ákæruliðar sem snýr að meintri nauðgun er rétt að horfa til þess að brotaþoli leitaði til bráðadeildar Landspítalans sama dag og brotið á að hafa átt sér stað vegna áverka sem hún hafði hlotið í samskiptum við ákærða. Þar upplýsti brotaþoli lækni um að ákærði hefði haft kynmök við hana gegn hennar vilja og ógnaði henni með hamri. Þrátt fyrir að brotaþoli hefði upplýst um meint brot var hún ekki skoðuð af læknum á Landspítalanum með tilliti til kynferðisbrots. Í skýrslutöku hjá lögreglu sem fram fór þremur dögum eftir atvikið bar brotaþoli að ákærði hefði í kjölfar þess að hann reyndi að drekkja henni í baðkari, reynt að sættast við hana og í framhaldi haft við hana samræði gegn vilja hennar. Kvaðst brotaþoli ekki hafa viljað streitast á móti samræðinu af ótta við ákærða vegna þess sem á undan hafði gengið. Við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu kom fram að brotaþoli taldi að samfarir gegn vilja hennar teldust ekki nauðgun þar sem hún hefði ekki streist á móti. Framburður ákærða hjá lögreglu og fyrir dómi um kynlíf aðila hefur verið mjög misvísandi og óljós.

8 Í 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007, segir að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun og skuli sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 61/2007 er ákvæði þetta meðal annars skýrt svo að aðalatriði kynferðisbrots sé að brotið sé gegn sjálfsákvörðunarrétti manna varðandi kynlíf, frelsi þeirra og friðhelgi. Í samræmi við það sjónarmið sé í frumvarpinu lagt til að dregið verði úr áherslu á verknaðaraðferðir og megináherslan lögð á það að með brotunum séu höfð kynmök við þolanda án hans samþykkis og þannig brotið gegn sjálfsákvörðunarrétti og athafnafrelsi hans í kynlífi.

9 Með vísan til þess sem að framan er rakið en að öðru leyti með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á það mat héraðsdóms að hafið sé yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi þröngvað brotaþola til kynferðismaka með ólögmætri nauðung og þannig gerst sekur um brot gegn 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga.

10 Með skírskotun til forsendna hins áfrýjaða dóms er hann staðfestur um sakfellingu ákærða að því er tekur til annarra ákæruatriða og heimfærslu þeirra brota til refsiákvæða. Eru brot hans gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga ófyrnd.

11 Brotin sem ákærði er sakfelldur fyrir voru framin á tímabilinu 27. mars til 25. apríl 2014. Útgáfa ákæru í málinu tafðist nokkuð en hún var gefin út 16. ágúst 2016 eða um 28 mánuðum eftir að atvik málsins áttu sér stað. Ekki hafa komið fram skýringar á þessum töfum við meðferð málsins. Í 3. mgr. 18. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, er kveðið á um að ákærendum beri að hraða meðferð mála eftir því sem kostur er, en sama skylda hvílir á þeim, sem rannsaka sakamál, sbr. 2. mgr. 53. gr. sömu laga. Að teknu tilliti til framangreindra tafa og refsiforsendna héraðsdóms er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár.

12 Í málinu liggja ekki fyrir nein sérfræðigögn um hvaða áhrif brotin hafi eða muni hafa á brotaþola. Brot þau sem ákærði er sakfelldur fyrir eru á hinn bóginn til þess fallin að valda brotaþola miska, sbr. a og blið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Með vísan til þessa og alvarleika brotanna eru miskabætur brotaþola hæfilega ákvarðaðar 2.000.000 króna. Um vexti fer sem í dómsorði greinir.

13 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað eru staðfest.

14 Dæma ber ákærða til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem verða ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og segir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í þrjú ár.

Ákærði greiði brotaþola, A, 2.000.000 króna í miskabætur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 27. mars 2014 til 28. desember 2016, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 842.999 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 620.000 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 186.000 krónur.