420/2018

Útdráttur

S krafðist þess að dánarbú X yrði tekið til opinberra skipta með vísan til 1. töluliðar 1. mgr. 37. gr. laga nr. 20/1991 þar sem í erfðaskrá X hefði nafngreindur maður, B, verið tilnefndur til að annast búskipti eftir hennar dag. Í úrskurði Landsréttar var talið að líta yrði til þess sem ráða mætti af erfðaskránni um vilja X til að opinber skipti færu fram. Í því sambandi var horft til þess að B væri bréferfingi X og gæti því ekki annast skiptastjórn yrði búið tekið til opinberra skipta. Með vísan til þessa taldi Landsréttur ákvæði erfðaskrárinnar ekki verða túlkað sem ígildi ákvörðunar X um opinber skipti og hafnaði kröfu S. Að þeirri niðurstöðu fenginni og að fullnægðum skilyrðum laga nr. 20/1991, féllst Landsréttur á þá sjálfstæðu kröfu B o.fl. að lagt yrði fyrir S að gefa út leyfi til einkaskipta, sbr. 31. gr. sömu laga.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 11. maí 2018, en kærumálsgögn bárust réttinum 14. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 30. apríl 2018 í málinu nr. Q[…]/2018 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að dánarbú X yrði tekið til opinberra skipta og fallist á kröfu varnaraðila um að það skyldi afhent þeim til einkaskipta. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og fyrrgreint dánarbú tekið til opinberra skipta. Þá krefst hann þess að málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður verði felldur niður.

3 Varnaraðilar krefjast staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar. Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Með erfðaskrá 8. maí 2017 arfleiddi X, varnaraðila að öllum eigum sínum. Hún andaðist […] sama ár. Í 5. gr. erfðaskrárinnar er svohljóðandi ákvæði:,,Þá tilnefni ég B … að annast búskipti eftir minn dag, verði hann þá til þess fær, en heimilt er honum að fela öðrum góðum og heiðarlegum manni það verkefni, ef hann svo kýs.“ Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort dánarbú X skuli tekið til opinberra skipta á grundvelli framangreinds ákvæðis í erfðaskránni.

5 Í beiðni varnaraðila til sóknaraðila um leyfi til einkaskipta 2. október 2017 lýstu þau yfir að þau veittu varnaraðila B umboð til að koma fram af þeirra hálfu og í nafni dánarbúsins í samskiptum við aðra, þar á meðal við ráðstöfun eigna, viðtöku andvirðis þeirra og opinbera skýrslugerð og til að taka við tilkynningum vegna dánarbúsins. Með bréfi sóknaraðila 6. nóvember sama ár var varnaraðilum tilkynnt að sóknaraðili hefði beint kröfu um opinber skipti á dánarbúinu til héraðsdóms, með vísan til 1. tl. 37. gr. laga nr. 20/1991.

6 Málsástæður aðila eru raktar í úrskurði héraðsdóms.

Niðurstaða

7 Samkvæmt 1. tl. 37. gr. laga nr. 20/1991 skal sýslumaður, verði skiptum ekki lokið samkvæmt því sem segir í 25.–27. gr., krefjast opinberra skipta á dánarbúi „hafi sá látni mælt fyrir um opinber skipti í erfðaskrá eða tilnefnt þar ákveðinn mann til að annast skiptin“. Þá er í 2. tl. 28. gr. laganna kveðið á um að erfingjum verði ekki veitt leyfi til einkaskipta, ef óhjákvæmilegt er að opinber skipti fari fram vegna fyrirmæla þess látna, sbr. 1. tl. 37. gr. og 39. gr. þeirra.

8 Í athugasemdum við 28. gr. í frumvarpi er varð að lögum nr. 20/1991 segir að það sé skilyrði fyrir einkaskiptum að hinn látni hafi ekki mælt fyrir um það í erfðaskrá eða gerningi í formi erfðaskrár að opinber skipti skuli fara fram. Þá kemur þar fram að fyrirmæli í slíkum gerningi um að tiltekinn maður eigi að annast skiptin skoðist ígildi ákvörðunar um opinber skipti og að hafi sá látni þannig látið í ljós vilja sinn til að opinber skipti fari fram teljist sú ákvörðun útiloka einkaskipti þótt erfingjar væru einhuga um að fara þá leið.

9

Við túlkun orðalags erfðaskrárinnar verður hér sem endranær að líta til þess sem ráða má af erfðaskránni um vilja arfleifanda sjálfs. Í erfðaskránni óskaði arfleifandi eftir því að bréferfingi hennar, varnaraðilinn B

, sæi um,,búskipti“ eftir hennar dag. Þegar arfleifandi gerði erfðaskrá þá sem um ræðir fullnægði varnaraðili, B

, ekki skilyrðum

6 . tl.

1. mgr. 46. gr. laga nr. 20/1991

, til skipunar í starf skiptastjóra bús se m tekið er til opinberra skipta, og gat þegar af þeirri ástæðu ekki annast skiptastjórn. Það ákvæði erfðaskrárinnar að honum væri heimilt að fela öðrum góðum og heiðarlegum manni það verkefni gat heldur ekki komið til framkvæmda samkvæmt efni sínu við opinber skipti, þar sem það er einungis á valdi héraðsdómara að skipa skiptastjóra, sbr. 1. og 3. mgr. 46. gr. laga nr. 20/1991.

10 Samkvæmt framangreindu verður það ákvæði erfðaskrárinnar að varnaraðilinn B skyldi annast búskipti eftir X heitna ekki túlkað sem ígildi ákvörðunar arfleifanda um opinber skipti og verður kröfu sóknaraðila því hafnað.

11 Í málinu hafa varnaraðilar uppi sjálfstæða kröfu um að dánarbúið verði afhent þeim til einkaskipta. Samkvæmt 1. mgr. 119. gr. laga nr. 20/1991 getur hver sá sem telur aðgerð eða ákvörðun sýslumanns samkvæmt II., XII., eða XIII. kafla laganna brjóta gegn réttinum sínum og hefur lögvarða hagsmuni af því að fá henni hnekkt krafist þess við sýslumann að hann falli frá ákvörðun sinni og taki eftir atvikum aðra ákvörðun. Verði sýslumaður ekki við því getur sá sem á hlut að máli krafist úrlausnar héraðsdómara um ágreiningsatriðið. Samkvæmt þessu og þar sem skilyrðum laga nr. 20/1991 er fullnægt til þess að varnaraðilum verði veitt leyfi til einkaskipta er fallist á kröfu þeirra og lagt fyrir sýslumann að veita varnaraðilum leyfi til einkaskipta, sbr. 31. gr. laga nr. 20/1991.

12 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað fyrir Landsrétti, sem ákveðinn er í einu lagi eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Kröfu sóknaraðila, Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, um að dánarbú X verði tekið til opinberra skipta er hafnað.

Lagt er fyrir sóknaraðila að veita varnaraðilum, A, B, C og D, leyfi til einkaskipta á dánarbúinu.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum hverju um sig 200.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.