156/2022

Útdráttur

A var gert að sæta gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á ætluðum peningaþvættis- og fíkniefnalagabrotum hans. Með dómi héraðsdóms í sakamáli sem höfðað var gegn A var hann sakfelldur fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot samkvæmt 173. gr. a almennra hegningarlaga og dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi.

Rannsókn á hendur A vegna ætlaðs peningaþvættisbrots var aftur á móti felld niður.

Í bótamáli sem A höfðaði vegna rannsóknaraðgerða lögreglu krafði hann Í um miskabætur vegna gæsluvarðhaldsins. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að rannsókn á fíkniefnalagabrotum A hefði verið grundvöllur gæsluvarðhalds hans og voru skilyrði 1. og. 2. mgr. 246. gr. laga um meðferð sakamála fyrir greiðslu miskabóta því ekki talin uppfyllt. Þá taldi Landsréttur ætlaða bótakröfu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga vegna vistunar A í fangageymslum lögreglu í níu daga meðan á gæsluvarðhaldi hans stóð fyrnda þar sem fyrningarfrestur kröfunnar hefði tekið að líða þegar gæsluvarðhaldsvist hans lauk 2010. Að lokum var krafa A um bætur vegna ætlaðs dráttar á meðferð sakamálsins talin vanreifuð og ekki tæk til efnisúrlausnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 21. mars 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 22. febrúar 2022 í málinu nr. E- 3273/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og stefnda gert að greiða honum 7.900.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá [...] 2010 til [...] 2020, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Áfrýjandi krefst þess jafnframt að stefnda verði gert að greiða honum málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestu rog áfrýjanda gert að greiða honum málskostnað fyrir Landsrétti. Til vara krefst stefndi þess að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og málskostnaður felldur niður.

Niðurstaða

4

Málsatvik og málsástæður aðila eru rakin í hinum áfrýjaða dómi og er til þeirrar reifunar vísað.

5

Á frýjandi hefur höfðað mál þetta til heimtu miskabóta úr hendi stefnda.

Lagagrundvöllur miskabótakröfu hans er að meginstefnu til tvenns konar. Annars vegar er krafan byggð á 1. og 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og hins vegar b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

6

Krafa áfrýjanda um miskabætur á grundvelli b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga er á því byggð að hann hafi á tímabilinu [...]til [...]2010 verið vistaður í gæsluvarðhaldi í fangaklefa á lögreglustöð [...] við ómannúðlegar og með öllu óviðunandi aðstæður.

Þá hafi áfrýjandi einnig verið vistaður lengur í fangageymslum lögreglu en heimilt hafi verið samkvæmt 4. mgr. 3. gr. þágildandi laga um fullnustu refsinga nr. 49/2005, en ekki hafi verið uppfyllt skilyrði til þess að víkja frá fyrirmælum ákvæðisins um hámark vistunartíma.

7

Í héraðsdómsstefnu er í þeim kafla sem ber yfirskriftina „Um fjárhæð miskabóta“ til þess vísað að í miskabótakröfu áfrýjanda felist, auk framangreinds, krafa um bætur vegna dráttar á meðferð málsins þar sem hann hafi notið réttarstöðu sakbornings í langan tíma með óvissu um málalok. Í stefnunni er ekki að finna nánari umfjöllun um þennan hluta kröfugerðar áfrýjanda og ekki er sérstaklega vísað til laga, eða eftir atvikum annarra réttarheimilda, honum til stuðnings. Er málatilbúnaður áfrýjanda að þessu leyti svo vanreifaður að hann er ekki tækur til efnisúrlausnar.

8

Um fyrningu miskabótakröfu áfrýjandasamkvæmtb - lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga vegna vistunar í fangageymslum lögreglu fer samkvæmt 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Samkvæmt 2. málslið ákvæðisins fyrnast slíkar kröfur á 10 árum. Upphaf fyrningarfrests kröfu áfrýjanda miðast samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 9. gr. við það tímamark er hann fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgð ber á því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga.

9

Svo sem að framan er rakið byggir áfrýjandi kröfu sína samkvæmt b-lið 1. mgr. 26. skaðabótalaga á lengd þess tímabils sem hann var vistaður í fangageymslum lögreglu og aðbúnaði í vistuninni. Að því virtu þykir ekki annað verða ráðið af gögnum málsins en að á þeim degi sem áfrýjandi var leystur úr haldi hafi honum verið ljós þau atriði sem tilgreind eru í 1. málslið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007. Samkvæmt því verður staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fyrningarfrestur kröfunnar hafi tekið að líða þegar gæsluvarðhaldsvist áfrýjanda lauk [...] 2010 og var krafan því fyrnd er hann höfðaði mál þetta [...] 2021. Þegar af þeirri ástæðu verður stefndi sýknaður af kröfunni.

10

Að framansögðu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur, þar með talið um málskostnað.

11

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila fyrir Landsrétti falli niður.

12

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Ó-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef, 9 00.000 krónur.