634/2018

Útdráttur

Í málinu kröfðust A og B þess aðallega að viðurkenndur yrði eignarréttur þeirra að tilteknu hlutfalli í hreinni eign K sf. en til vara að þau ættu hvort um sig aðra og minni hlutdeild í hreinni eign félagsins. A og B byggðu tilkall sitt á erfðum þar sem K sf. hafi verið í eigu föður þeirra, JJ, sem var einnig afi J, og hafi síðar runnið inn í óskipt bú sem móðir A og B, JB, sat í að JJ látnum. Landsréttur taldi málinu réttilega beint að J. Þá taldi rétturinn að A, B, og faðir J, BJ, hefðu litið svo á að K sf. kæmi til jafnra skipta milli þeirra. Ekki var fallist á að eignarhlutdeild A og B hefði fallið niður þótt þau hefðu ekki lýst innlausnarkröfu samkvæmt lögum nr. 50/2007 um sameignarfélög. Rétturinn taldi leitt í ljós að yfirlýsing JJ 5. ágúst 1997, um að að hann seldi BJ 5% eignarhlut, hafi verið til málamynda. Féllst Landsréttur á það með A og B að eftir andlát JB hafi eignir K sf. komið til jafnra skipta milli A, B og BJ. Félaginu K sf. taldist hafa verið slitið 16. júlí 2011 og var því ekki unnt að fallast á aðal eða varakröfu A og B. Hins vegar var þrautavarakrafa þeirra tekin til greina og staðfest þriðjungs eignarhlutdeild hvors þeirra um sig í tilgreindri fasteign sem var í eigu K sf. og fallist á kröfu A og B um að J yrði gert að aflétta veðskuldabréfi af eignarhlutum þeirra í fasteigninni að viðlögðum dagsektum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 27. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júlí 2018 í málinu nr. E1860/2017. Aðaláfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og hún sýknuð af öllum kröfum gagnáfrýjenda. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. 2 Gagnáfrýjendur, A-kvk-nf J-kvk-nf og B-kvk-nf S-kvk-nf fyrir hönd dánarbús J-kk-ef J-kk-ef, skutu málinu til Landsréttar fyrir sitt leyti 9. október 2018. Gagnáfrýjendur krefjast þess aðallega að staðfest verði með dómi 33,333333% eignarhlutdeild þeirra hvors um sig í hreinni eign Kistufells sf., til vara minni hlutdeild þeirra í hreinni eign félagsins en að því frágengnu að staðfest verði 33,333333% eignarhlutdeild hvors þeirra um sig í fasteigninni að Brautarholti 16, Reykjavík, fastanúmer [...]. Í öllum tilvikum er þess krafist að aðaláfrýjandi verði dæmd til að aflétta veðskuldbréfi með þinglýsingarnúmeri [...], útgefnu 29. nóvember 2017 til Íslandsbanka hf., af fasteigninni að Brautarholti 16, Reykjavík, innan 15 daga frá dómsuppsögu að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 100.000 krónur. Að öllu framangreindu frágengnu er krafist staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefjast gagnáfrýjendur málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Vitnin F-kk-nf E-kk-nf og G-kk-nf Þ-kk-nf Á-kk-nf gáfu skýrslur við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Málsatvikum og ágreiningi aðila er lýst með greinargóðum hætti í hinum áfrýjaða dómi. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um annað en eignarhlutdeild gagnáfrýjenda í fasteigninni að Brautarholti 16 í Reykjavík og afléttingu veðskuldabréfs af henni.

5 Eins og fram kemur í héraðsdómi stofnuðu bræðurnir G-kk-nf og J-kk-nf J-kk-nf sameignarfélagið Kistufell snemma á sjötta áratug síðustu aldar og ráku það í sameiningu þar til G-kk-nf lést árið 1995. Börn J-kk-ef voru B-kk-nf, faðir aðaláfrýjanda, og A-kvk-nf og J-kk-nf, sem voru stefnendur málsins í héraði. Á meðal gagna málsins er skjal sem ber yfirskriftina Samkomulag, dagsett 5. ágúst 1997, undirritað af J-kk-þgf J-kk-þgf, þar sem fram kemur að hann selji B-kk-þgf syni sínum 5% hlut sinn í Kistufelli sf. Verðmæti eignarhlutans er sagt vera 925.000 krónur og fram kemur að greiðsla fari fram samkvæmt nánara samkomulagi. Ekki verður þó ráðið af gögnum málsins að greiðsla hafi verið innt af hendi í samræmi við yfirlýsinguna. Þá er í málinu umboð, dagsett sama dag, undirritað af J-kk-þgf, þar sem fram kemur að hann veiti B-kk-þgf syni sínum „fullt og ótakmarkað umboð til að annast yfirtöku og kaup á Kistufelli sf. og tilheyrandi húseign … fyrir mína hönd“.

6 Þrátt fyrir orðalag umboðsins ritaði B-kk-nf J-kk-nf, fyrir sína hönd og föður síns sem kaupenda, og S-kk-nf, S-kk-nf, S-kvk-nf og L-kvk-nf G-hk-nf, sem seljendur, undir kaupsamning 21. ágúst 1997 þar sem fram kom í 1. gr. að seljendur lofuðu að selja og kaupendur að kaupa 50% eignarhlut í sameignarfélaginu Kistufelli en aðaleign félagsins var sögð vera húseign að Brautarholti 16, Reykjavík. Samkvæmt 4. og 5. gr. skyldi kaupverð eignarhlutans nema 9.250.000 krónum og greiðast við undirritun samningsins. Á yfirliti um bankareikning J-kk-ef J-kk-ef og J-kvk-ef B-kvk-ef, eiginkonu hans, er skráð færsla sem nemur þeirri fjárhæð 20. ágúst 1997, en um var að ræða greiðslu með tékka. Einnig er í málinu hluti tilkynningar til firmaskrár Reykjavíkur 21. ágúst 1997 þar sem kemur fram að „undirrituð“ fyrir hönd dánarbús G-kk-ef J-kk-ef hafi gengið út úr sameignarfélaginu Kistufelli og inn, í þeirra stað, komi B-kk-nf J-kk-nf, sem reki það áfram ásamt J-kk-þgf J-kk-þgf.

7 J-kk-nf J-kk-nf lést árið 2001 og sat ekkja hans, J-kvk-nf B-kvk-nf, í óskiptu búi uns hún lést árið 2011. Í erfðafjárskýrslu sem undirrituð var 29. desember það ár af börnum þeirra þremur, J-kk-þgf, B-kk-þgf og A-kvk-þgf, kom fram að eignir búsins skiptust á milli þeirra í jöfnum hlutföllum og var Kistufell sf. talið þar á meðal. Greiddu systkinin jafnframt erfðafjárskatt af arfshlutum sínum í samræmi við það. Verður ekki af þessum gögnum ráðið að B-kk-nf J-kk-nf hafi talið sig helmingseiganda að félaginu á móti föður sínum eins og aðaláfrýjandi heldur fram í málinu. Staðhæfingar hennar í þá veru eru einnig í andstöðu við ákvæði kaupsamninga sem hún ritaði undir ásamt föðursystkinum sínum 31. desember 2015 en með þeim skuldbatt hún sig til að kaupa 33,33% hlut hvors þeirra um sig í Varahlutaversluninni Kistufelli ehf. Í 3. gr. samninganna sagði jafnframt að samningsaðilar væru einnig eigendur að félaginu Kistufelli sf. að einum þriðja hvert en félagið ætti fasteignina að Brautarholti 16, Reykjavík. Kom fram að allir eigendur Kistufells sf. skuldbyndu sig til þess að selja fasteignina svo fremi að kaupverð næmi minnst 100 milljónum króna.

8 Að framangreindu virtu þykir leitt í ljós að yfirlýsing J-kk-ef J-kk-ef 5. ágúst 1997 um að hann selji syni sínum B-kk-þgf 5% eignarhlut hafi verið til málamynda. Þegar J-kk-nf ritaði undir yfirlýsinguna stóð fyrir dyrum sala dánarbús G-kk-ef bróður hans á helmingshlut í félaginu og þykir sýnt að hún hafi verið gefin í því skyni að uppfyllt væri skilyrði laga um sameignarfélög um að félagsmenn skuli vera tveir eða fleiri. Er því fallist á það með gagnáfrýjendum að eftir andlát J-kvk-ef B-kvk-ef, sem sat í óskiptu búi eftir J-kk-þf J-kk-þf, hafi eignir Kistufells sf. komið til jafnra skipta milli barna þeirra, J-kk-ef, B-kk-ef og A-kvk-ef.

9 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi telst félaginu Kistufelli sf. hafa verið slitið 16. júlí 2011 og var það jafnframt afskráð 23. mars 2017. Er því hvorki unnt að fallast á aðal né varakröfu gagnáfrýjenda í málinu. Á hinn bóginn verður fallist á þrautavarakröfu gagnáfrýjenda og staðfest þriðjungs eignarhlutdeild þeirra hvors um sig í fasteigninni að Brautarholti 16 í Reykjavík, sem var í eigu félagsins. Þá verður fallist á kröfu gagnáfrýjenda um að aðaláfrýjanda verði gert að aflétta veðskuldabréfi af eignarhlutum þeirra í fasteigninni að viðlögðum dagsektum eins og í dómsorði greinir.

10 Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

11 Aðaláfrýjanda verður gert að greiða gagnáfrýjendum málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Staðfest er 33,333333% eignarhlutdeild gagnáfrýjenda, A-kvk-ef J-kvk-ef og B-kvk-ef S-kvk-ef, fyrir hönd dánarbús J-kk-ef J-kk-ef, hvors um sig, í fasteigninni að Brautarholti 16 í Reykjavík, fastanúmer [...].

Aðaláfrýjanda, J-kvk-þgf K-kvk-þgf B-kvk-þgf, er gert að aflétta veðskuldabréfi með þinglýsingarnúmeri [...], útgefnu 29. nóvember 2017 af henni til Íslandsbanka hf., af eignarhlutum gagnáfrýjenda í fasteigninni að Brautarholti 16, fastanúmer [...], innan 30 daga frá uppkvaðningu dóms þessa að viðlögðum dagsektum að fjárhæð 25.000 krónur.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjendum samtals 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.