540/2018

Útdráttur

B ehf., F ehf. og S ehf. kröfðust endurgreiðslu á sérstöku veiðigjaldi, sem þeim var gert að greiða, á grundvelli þágildandi laga nr. 74/2012 um veiðigjöld vegna veiða skipa þeirra á úthafsrækju fiskveiðiárið 20122013. Áfrýjendur töldu að álagning veiðigjaldsins fyrir umrætt fiskveiðiár hefði verið ólögmæt þar sem hún hefði ekki verið í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar um skattheimtu, sbr. 72. og 77. gr. og jafnræðisreglu 65. gr. hennar. Í dómi Landsréttar kom fram að hið sérstaka veiðigjald væri skattur í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og væri markmiðum álagningar þess lýst í 2. gr. laga nr. 74/2012. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 213/2016, þar sem fram kæmi að löggjafinn hefði með ákvörðun sinni um hið sérstaka veiðigjald tekið rökstudda afstöðu til fjárhæðar gjaldsins og hún verið reist á málefnalegum grunni, væri talið að löggjafanum hefði verið heimilt að leggja til grundvallar þær forsendur sem lágu að baki ákvörðun hins sérstaka veiðigjalds. Gæti afkoma eða arðsemi af rækjuveiðum áfrýjenda á umræddu fiskveiðiári engu breytt um lögmæti álagningar veiðigjaldsins. Þá var með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hvorki talið að útreikningur hins sérstaka veiðigjalds hefði falið í sér ólögmætt framsal skattlagningarvalds né að álagning veiðigjaldsins hefði brotið gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Var því íslenska ríkið sýknað af öllum kröfum áfrýjenda.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 29. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júní 2018 í máli nr. E599/2017.

2 Áfrýjendur krefjast þess að héraðsdómi verði hnekkt og að viðurkenndur verði réttur Birnis ehf. til endurgreiðslu úr hendi stefnda á sérstöku veiðigjaldi með gjalddaga 1. október 2013, sem lagt var á vegna rækjuafla fiskveiðiársins 2012/2013 vegna veiða skipanna Valbjörns ÍS, sknr. 1686, Arnarborgar ÍS, sknr. 1327 og Ísbjörns ÍS sknr. 2276. Einnig að viðurkenndur verði réttur Flóka ehf. til endurgreiðslu úr hendi stefnda á sérstöku veiðigjaldi með gjalddaga 1. október 2013, sem lagt var á vegna rækjuafla fiskveiðiársins 2012/2013 vegna veiða skipsins Heru ÞH, sknr. 67. Enn fremur að viðurkenndur verði réttur Sólbergs ehf. til endurgreiðslu úr hendi stefnda á sérstöku veiðigjaldi með gjalddaga 1. október 2013, sem lagt var á vegna rækjuafla fiskveiðiársins 2012/2013 vegna veiða skipsins Ísborgar ÍS, sknr. 78. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var áfrýjendum gert að greiða sérstakt veiðigjald samkvæmt 6. gr. laga nr. 74/2012 um veiðigjöld af rækjuveiðum fiskveiðiárið 2012/2013. Rækjuveiðarnar voru frjálsar á umræddu fiskveiðiári, en skattskyldar á grundvelli laganna. Samkvæmt 8. gr. þeirra skyldi greitt almennt veiðigjald sem nam 9,50 krónum á hvert þorskígildiskíló. Þá var lagt á sérstakt veiðigjald samkvæmt a. lið bráðabirgðaákvæðis I í lögunum sem nam 23,2 krónum á hvert þorskígildiskíló. Þá mælti 2. mgr. 9. gr. laganna svo fyrir að fyrstu 30.000 þorskígildiskílóin skyldu vera gjaldfrjáls, af næstu 70.000 þorskígildiskílóum skyldi greitt hálft gjald og fullt gjald eftir það.

5 Áfrýjendur telja að álagning og innheimta sérstaks veiðigjalds fyrir umrætt fiskveiðiár hafi verið ólögmæt þar sem hún hafi ekki verið í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar um skattheimtu, sbr. einkum 72. og 77. gr. Þá hafi skattheimtan verið andstæð jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar.

6 Hið sérstaka veiðigjald er skattur í skilningi 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. dóm Hæstaréttar 28. janúar 2016 í máli nr. 461/2015. Markmiðum veiðigjalds er lýst í 2. gr. laga nr. 74/2012. Samkvæmt því ákvæði er gjaldið annars vegar lagt á til að mæta kostnaði stefnda við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og fiskvinnslu og hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar.

7 Áfrýjendur hafa meðal annars fært fram þá málsástæðu að veiðar þeirra á úthafsrækju á fiskveiðiárinu 2012/2013 hafi ekki skilað þeim neinum arði og vísa því til stuðnings til minnisblaðs veiðigjaldanefndar 3. apríl 2014 sem liggur frammi í málinu og fleiri gagna. Telja þeir meðal annars af þessari ástæðu að álagning gjaldsins standist ekki framangreind ákvæði stjórnarskár. Innheimta þess hafi því verið ólögleg og eigi þeir af þeim sökum rétt á endurgreiðslu á grundvelli laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Á því sé viðurkenningarkrafa þeirra reist.

8 Í dómi Hæstaréttar 23. mars 2017 í máli nr. 213/2016 er fjallað um aðdraganda að setningu laga nr. 74/2012. Í frumvarpi til laganna og öðrum lögskýringargögnum kemur fram að veiðigjöld fyrir fiskveiðiárið 2012/2013 hafi ráðist af gögnum sem fyrir lágu um afkomu fiskveiða og fiskvinnslu á árinu 2010 og framreikningi á reiknaðri rentu þess árs til fyrsta ársþriðjungs 2012 með verðvísitölu sjávarafurða. Fjárhæð sérstaks veiðigjalds var þannig byggð á áætlunum um afkomu botnfisksveiða og botnfisksvinnslu í heild. Í dóminum er talið að löggjafinn hafi með ákvörðun sinni um hið sérstaka veiðigjald tekið rökstudda afstöðu til fjárhæðar þess og hún hafi verið reist á málefnalegum grunni.

9 Samkvæmt þessu verður að telja að löggjafanum hafi verið heimilt að leggja framangreindar forsendur til grundvallar við ákvörðun veiðigjalds er áfrýjendum var gert að greiða vegna fiskveiðiársins 2012/2013. Breytir ekki þeirri niðurstöðu þótt arðsemi veiða mismunandi botnfiskstegunda hafi verið misjöfn og afkoma úthafsrækjuveiða hafi almennt verið slök á umræddu fiskveiðiári. Þá getur afkoma eða arðsemi af rækjuveiðum áfrýjenda sjálfra, sérstaklega á umræddu fiskveiðiári, engu breytt um lögmæti álagningar sérstaks veiðigjalds á þá.

10 Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um sýknu stefnda af kröfum áfrýjenda og málskostnað.

11 Eftir þessum málsúrslitum verður áfrýjendum gert að greiða stefnda málskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjendur, Birnir ehf., Flóki ehf. og Sólberg ehf., greiði óskipt stefnda, íslenska ríkinu, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.