254/2021

Útdráttur

X ehf. og Y hf. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem kröfum þeirra var hafnað um að H yrði gert skylt að eyða öllum rafrænum gögnum sem hann haldlagði á grundvelli úrskurða héraðsdóms frá 4. desember 2020 og 4. mars 2021. Byggðu X ehf. og Y ehf. aðallega á því að rannsóknaraðgerðir H hefðu verið ólögmætar vegna þess að hluti gagnaöflunar hefði farið fram á grundvelli fyrri úrskurðarins sem síðar var ómerktur og vegna ætlaðra efnislegra annmarka á síðari úrskurðinum. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ágreiningur um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu eða ákæruvalds samkvæmt 2. mgr. 102. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 yrði að lúta að yfirstandandi rannsóknarathöfnum og því hvort rannsókn hafi verið ólögmæt af formástæðum en ekki að efni máls. Lögmæti rannsóknarathafna sem farið hefðu fram eða ástands sem liðið væri undir lok yrði ekki borið undir dómstóla samkvæmt nefndu ákvæði. Landsréttur hefði þegar vísað frá kæru á síðari úrskurðinum þar sem gagnaöflun á grundvelli hans væri lokið. Því væri X ehf. og Y hf. ekki fært að ná fram endurskoðun úrskurðarins með framsetningu nýrrar kröfu samkvæmt 2. mgr. 102. gr. laga um meðferð sakamála er byggðist á ólögmæti hans. Þá styddist það hald sem kröfugerðin beindist að nú við síðari úrskurðinn sem væri endanlegur. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 14. apríl 2021, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. apríl 2021 í málinu nr. R- [...]/2021 þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert skylt að eyða öllum rafrænum gögnum sem hann haldlagði á grundvelli úrskurða Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2020 og 4. mars 2021 í málinu nr. R- [...]/2020. Kæruheimild er í g-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

3

Varnaraðilar krefjast þess aðallega að sóknaraðila verði gert skylt að eyða öllum rafrænum gögnum sem hann haldlagði á grundvelli úrskurða Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2020 og 4. mars 2021 í málinu nr. R- [...]/2020 en til vara að sóknaraðila verði gert skylt að eyða nánar tilgreindum rafrænum gögnum sem hann haldlagði á grundvelli sömu úrskurða.

Niðurstaða

4

Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2020 í málinu nr. R- [...]/2020 var fallist á kröfu sóknaraðila um að Z ehf., dótturfélagi þess Þ ehf., Æ og öllum fyrrverandi eða núverandi starfsmönnum eða eigendum framangreindra félaga, sem kynnu að hafa veitt eða átt þátt í að veita eða byggju yfir upplýsingum um nánar tiltekna þjónustu sem veitt var varnaraðilum og dóttur- eða hlutdeildarfélögum þeirra á nánar tilteknu tímabili, væri skylt að veita sóknaraðila upplýsingar og afhenda gögn varðandi þá þjónustu.

5

Varnaraðilar kærðu úrskurðinn til Landsréttar sem vísaði málinu frá réttinum með úrskurði 28. janúar 2021 í máli nr. 42/2021 á þeim grundvelli að varnaraðilar hefðu ekki átt aðild að málinu í héraði og því væri þeim ekki heimilt að kæra úrskurð héraðsdóms til Landsréttar. Vikið erað því í úrskurði Landsréttar að við þær aðstæður sem uppi voru nytu varnaraðilar hins vegar víðtæks réttar til að leggja fyrir dóm ágreining um lögmæti yfirstandandi rannsóknarathafna lögreglu eða ákæranda á grundvelli 2. mgr. 102. gr., sbr. 2. mgr. 103. gr. laga nr. 88/2008.

6

Með málskoti til Héraðsdóms Reykjavíkur 9. febrúar 2021 létu varnaraðilar reyna á lögmæti rannsóknaraðgerða sóknaraðila á grundvelli fyrrnefnds úrskurðar dómstólsins frá 4. desember 2020. Úr því máli, sem hér er til meðferðar, var leyst með hinum kærða úrskurði 14. apríl 2021 og kröfum varnaraðila hafnað sem fyrr greinir.

7

Samkvæmt þingbók málsins í héraði sammæltust aðilar um að fresta meðferð þess á meðan kæruleyfisbeiðni Z ehf., Þ ehf. og Æ vegna úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur frá 4. desember 2020 væri til meðferðar fyrir Landsrétti. Kæruleyfi var veitt 22. febrúar 2021. Með úrskurði Landsréttar sem kveðinn var upp 25. sama mánaðar í máli nr. 109/2021 var síðastnefndur úrskurður héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

8

Hinn 4. mars 2021 var á ný kveðinn upp úrskurður í málinu nr. R- [...]/2020 og fallist á breytta kröfu sóknaraðila um að Z ehf., Þ ehf. og Æ væri skylt að veita sóknaraðila upplýsingar og afhenda gögn varðandi nánar tiltekna þjónustu sem veitt var varnaraðilum og dóttur- eða hlutdeildarfélögum þeirra á tilteknu tímabili. Varnaraðilar kærðu úrskurðinn til Landsréttar sem vísaði málinu frá réttinum með úrskurði 9. mars 2021 í máli nr. 138/2021 á þeim grundvelli að það ástand sem leiddi af úrskurðinum væri um garð gengið þar sem gagnaöflun sóknaraðila á grundvelli hans væri lokið.

9

Í máli þessu leita varnaraðilar úrskurðar héraðsdóms um að sóknaraðila verði gert skylt að eyða öllum eða nánar tilgreindum rafrænum gögnum sem haldlögð voru á grundvelli úrskurða Héraðsdóms Reykjavíkur 4. desember 2020 og 4. mars 2021 í málinu nr. R- [...]/2020. Byggja varnaraðilar aðallega á því að rannsóknaraðgerðir sóknaraðila hafi verið ólögmætar vegna þess að hluti gagnaöflunar hafi farið fram á grundvelli fyrri úrskurðarins sem síðar var ómerktur og vegna ætlaðra efnislegra annmarka á síðari úrskurðinum.

10

Samkvæmt 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 má leggja fyrir héraðsdóm ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu eða ákæruvalds. Í dómaframkvæmd hefur ákvæðið verið skýrt svo að ágreiningurinn verði að lúta að yfirstandandi rannsóknarathöfnum og því hvort rannsókn sé ólögmæt af formástæðum en ekki að efni máls, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 30. maí 2012 í málum nr. 356/2012 og 357/2012. Er því ljóst að lögmæti rannsóknarathafna sem farið hafa fram eða ástands sem liðið er undir lok verður ekki borið undir dómstóla samkvæmt 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 heldur getur eftir atvikum reynt á það í sakamáli sem kann að vera höfðað um sakarefnið eða eftir atvikum í bótamáli.

11

Eins og málatilbúnaði varnaraðila er háttað byggist kröfugerð þeirra í meginatriðum á því að úrskurður héraðsdóms 4. mars 2021 hafi verið rangur. Líkt og fyrr er rakið hefur Landsréttur þegar vísað frá kæru á nefndum úrskurði þar sem gagnaöflun á grundvelli úrskurðarins er lokið. Sóknaraðila er ekki fært að ná fram endurskoðun úrskurðarins nú með því að setja fram nýja kröfu samkvæmt 2. mgr. 102. gr. laga nr. 88/2008 er byggist á ólögmæti úrskurðarins.

12

Varnaraðilar byggja einnig á því að hluti þeirra gagna sem um ræðir hafi verið haldlagður á grundvelli úrskurðar héraðsdóms 4. desember 2020, sem síðar hafi verið felldur úr gildi. Til þess er á hinn bóginn að líta að kröfugerð varnaraðila í málinu lýtur að því að haldi þeirra gagna sem íhlut eiga verði aflétt með eyðingu þeirra. Það hald sem kröfugerðin beinist að styðst nú við úrskurð héraðsdóms 4. mars 2021, sem samkvæmt framansögðu er endanlegur.

13

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfum varnaraðila staðfest.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.