458/2022

Útdráttur

Staðfestur var dómur héraðsdóms þar sem Þ var sakfelldur fyrir frelsissviptingu, líkamsárás og hótanir samkvæmt 1., sbr. 2. mgr. 226. gr., 2. mgr. 218. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa í félagi við aðra svipt A frelsi sínu í um fjórar klukkustundir við ógnvekjandi aðstæður, hótað honum og beitt hann alvarlegu ofbeldi. Ý var sakfelld fyrir hlutdeild í frelsissviptingu A, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Jafnframt var Þ sakfelldur fyrir nánar tilgreind brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni, áfengislagabrot og vopnalagabrot. Þá var Þ sakfelldur fyrir ólögmæta nauðung, frelsissviptingu, tilraun til fjárkúgunar og rán gagnvart B, sbr. 1. mgr. 255. gr., 1. sbr. 2. mgr. 226. gr., 251. gr. sbr. 20. gr. og 252. gr. almennra hegningarlaga, með því að hafa í félagi við annan mann svipt B frelsi sínu í umtvær klukkustundir, hótað honum og beitt hann ofbeldi. Var Þ gert að sæta fangelsi í fjögur ár og greiða A 3.500.000 króna í miskabætur óskipt með Ý ásamt nánar tilgreindum vöxtum og B 1.500.000 króna í miskabætur ásamt nánar tilgreindum vöxtum. Var Ý gert að sæta fangelsi í 12 mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. júní 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 24. október sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 6. apríl 2022 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að frávísunarkröfu ákærðu Ý verði hafnað, að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu beggja ákærðu, að refsing ákærðu verði þyngd, að staðfest verði upptaka á munum, vopnum, fíkniefnum og handlögðum landa og að ákærðu greiði allan sakarkostnað á báðum dómstigum.

3

Ákærða Ý krefst þess að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hún verði sýknuð af kröfum ákæruvaldsins og að því frágengnu að henni verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Hvað einkaréttarkröfu brotaþola varðar krefst ákærða þess aðallega að henni verði vísað frá dómi, til vara krefst hún sýknu af henni en að því frágengnu að hún verði lækkuð verulega. Þá krefst hún þóknunar til handa verjanda sínum og að allur sakarkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði.

4

Ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf krefst þess að hann verði sýknaður af brotum í ákæruliðum I og II í ákæru héraðssaksóknara 17. september 2020, I. ákærulið í ákæru lögreglustjóra 22. febrúar 2021 og ákæru héraðssaksóknara 2. desember 2021. Til vara krefst ákærði þess að refsing verði milduð og bundin skilorði að öllu leyti eða hluta.

Jafnframt krefst ákærði þess að bótakröfum í málinu verði vísað frá dómi en til vara að bætur verði verulega lækkaðar. Þá krefst ákærði að ákvörðuð þóknun verjanda hans í héraði verði endurskoðuð, þóknunar til handa verjanda sínum fyrir Landsrétti og að allur sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

5

Af hálfu brotaþolans A er þess krafist að ákærðu verði insolidum dæmd til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 5.500.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 5. september 2017 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga að liðnum mánuði frá birtingu kröfunnar til greiðsludags. Til vara er þess krafist að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu hans. Í báðum tilfellum er gerð krafa um greiðslu þóknunar réttargæslumanns.

6

Af hálfu brotaþolans B er þess krafist að ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf verði dæmdur til að greiða honum skaðabætur að fjárhæð 3.164.073 krónur, ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 12. október 2020 til 16. janúar 2022 en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um bótakröfu hans. Þá krefst brotaþoli þess að ákærði verði dæmdur til að greiða þóknun skipaðs réttargæslumanns hans fyrir Landsrétti.

7

Við upphaf aðalmeðferðar málsins fyrir Landsrétti lýsti verjandi ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef því yfir að fallið væri frá kröfu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms, sem höfð var uppi í greinargerð ákærða til réttarins.

8

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði ákærðu Ý og Þ-kk-ef M-kk-ef og brotaþolanna A og B í héraði.

Niðurstaða

9

Atvik máls eru ítarlega rakin í hinum áfrýjaða dómi.

10

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf sakfelldur samkvæmt ákæru héraðssaksóknara 17. september 2020 fyrir frelsissviptingu, líkamsárás og hótanir gagnvart brotaþolanum A. Jafnframt var hann sakfelldur samkvæmt ákæru lögreglustjóra 22. febrúar 2021 fyrir áfengislagabrot, brot á lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni og vopnalagabrot. Þá var hann sakfelldur samkvæmt ákæru héraðssaksóknara 2. desember 2021 fyrir ólögmæta nauðung, frelsissviptingu, tilraun til fjárkúgunar og rán gagnvart brotaþolanum B, þó að því undanskildu að ekki þótti sannað að ákærði hefði beitt hnífi til að ógna brotaþola. Þá þótti ekki sannað að brotaþoli hefði verið rændur Rolex- úri eða Gucci- peysu. Ákæruvaldið unir þessari niðurstöðu héraðsdóms.

11

Í greinargerð ákærða til Landsréttar er meðal annars á því byggt að framsetning ákæru 2. desember 2021 og sú staðreynd, að héraðsdómur hafi talið ósannað að framangreint úr og peysa, sem meðákærði í héraði hafi tekið af brotaþola, hafi verið í eigu brotaþola og það skýrt meðákærða í hag, valdi því að óskýrt sé fyrir hvað ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf hafi verið sakfelldur. Á það verður ekki fallist. Alveg skýrt er að í ákæru er byggt á því að um samverknað hafi verið að ræða og féllst héraðsdómur á það. Þá er einnig skýrt af forsendum dómsins að þótt ákærði hafi, ásamt meðákærða í héraði, verið sýknaður af ráni á framangreindum munum, úri og peysu, var hann sakfelldur fyrir rán á bifreið brotaþolans.

12

Að framangreindu gættu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef, heimfærslu til refsiákvæða og refsiákvörðun.

13

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að hafna frávísunarkröfu ákærðu Ý.

14

Með hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld samkvæmt ákæru héraðssaksóknara 17. september 2020 fyrir hlutdeild í frelsissviptingu brotaþolans A en sýknuð af hlutdeild í líkamsárás og hótunum sem hann sætti meðal annars af hálfu ákærða Þ-kk-ef

M-kk-ef. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu.

15

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi hefur ákærða Ý neitað allri aðild að málinu og sagst hafa verið sofandi þá nótt er atburðir gerðust. Lögregla framkvæmdi rannsókn á fartölvu sem mun vera í eigu hennar og var staðsett í kjallara [...]. Skýrsla um niðurstöðu þeirrar rannsóknar liggur fyrir í málinu. Samkvæmt upplýsingum sem þar koma fram var tölvan í notkun klukkan 00.46 aðfaranótt 5. september 2017. Fram kom jafnframt að um stöðuga netnotkun var að ræða milli klukkan 01.17 og 02.38 sömu nótt. Gögn málsins sýna að ákærða Ý sendi meðákærða í héraði Þ skilaboð á samskiptamiðlinum Facebook klukkan 01.20 og var í samskiptum við meðákærða í héraði Æ á sama miðli klukkan 01.40 þar sem hún óskaði eftir að þeir hringdu í símann hennar þar sem hún fyndi hann ekki. Síðar í samskiptunum kom fram að hún hefði fundið hann rafmagnslausan úti í bíl. Samkvæmt upplýsingum í framangreindri rannsóknarskýrslu lögreglu mun hafa orðið hlé á netnotkun tölvunnar þar til klukkan 03.31 þegar í gang fóru nokkur myndbönd. Stóð þessi notkun til klukkan 04.44.

Kemur fram að þessi spilun gæti hafa farið af stað með sjálfvirkum hætti. Þá kemur fram að ráða megi af netnotkun milli klukkan 04.44 og 05.07 að ákærða Ý hafi verið að fletta upp ýmsum vefsíðum í tölvunni. Samkvæmt upplýsingum, sem liggja fyrir í gögnum málsins um hringingar og skilaboðí og úr síma ákærðu Ý, var hringt í síma ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef úr hennar síma klukkan 03.05 og stóð það símtal í tólf sekúndur.

Klukkan 03.59 var hringt aftur úr síma ákærðu Ý í síma Þ og varði símtalið í 71 sekúndu. Klukkan 04.38 voru send sms- skilaboð í síma Ö og milli klukkan 04.42 og 04.47 fóru fjögur sms- skilaboð á milli síma ákærðu Ý og síma ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef.

16

Í fyrstu bar ákærða fyrir lögreglu að hún hefði verið sofandi með börnum sínum og börnum ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef þá nótt er atburðir gerðust. Þegar lögregla benti á að upplýsingar um fartölvu- og farsímanotkun samræmdust ekki þeim framburði hennar féllst hún á að „augljóslega hefði hún verið vakandi“ en að hún myndi ekki eftir því, minni hennar væri ekki gott og að dagarnir „[rynnu] allir saman“. Þrátt fyrir þennan framburð og áðurnefnd fartölvu- og farsímagögn bar hún við aðalmeðferð málsins í héraði að hún hefði verið sofandi þessa nótt og kannaðist jafnframt ekki við fartölvunotkun eða nein símasamskipti við meðákærðu í héraði sömu nótt.

Framburður hennar fer gegn framburði meðákærðu í héraði, Z, sem bar bæði fyrir héraðsdómi og hjá lögreglu að hún hefði hitt ákærðu í [...] þá um nóttina. Þá er framburður ákærðu ekki í samræmi við framburði Þ og Æ hjá lögreglu, sem báru báðir að hafa hitt ákærðu þessa nótt að [...]. Verður samkvæmt framansögðu og með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms staðfest niðurstaða hans um að framburður ákærðu sé svo ótrúverðugur að á honum verði ekki byggt.

17

Hjá lögreglu gekkst ákærða Ý við því að hafa hótað brotaþola að „ganga frá honum“ þar sem hann hefði farið með dóttur þeirra austur á land án leyfis. Hún sagði þetta þó hafa verið innantóm orð. Fyrir héraðsdómi viðurkenndi hún að hafa orðið „brjáluð“ vegna þessa atburðar. Hún hefði orðið mjög reið og hefði sagst myndu „ganga frá honum“. Hún hefði þó ekki meint neitt með þessu. Þ bar hjá lögreglu að þau hefðu verið nokkur samankomin kvöldið 4. september 2017, um kvöldmatarleytið hélt hann, í kjallara íbúðarmegin að [...] þegar rætt hefði verið um að hafa upp á brotaþola en ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf hefði fyrr um daginn rætt við Þ um að gera atlögu að brotaþola vegna þess að hann hefði farið með dóttur ákærðu Ý og brotaþola í heimsókn án leyfis.

Viðstaddir þarna um kvöldið hefðu verið ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf, ákærða Ý og Æ. Hann var ekki viss um hvort fleiri hefðu verið viðstaddir. Ákærða Ý hefði vitað af því hvað til stóð og verið „alla vega mjög hlynnt henni“. Æ staðfesti í skýrslu hjá lögreglu að Ý hefði vitað af atlögunni og verið sammála henni.

18

Greindi Þ jafnframt frá því að hópurinn hefði hist aftur í [...] um það leyti sem skemmtistaðir lokuðu aðfaranótt 5. september 2017, hann var þó ekki alveg viss um tímann. Ákærða Ý hefði þá ekki verið viðstödd heldur að sinna börnum annars staðar í húsinu. Hefði Æ verið beðinn um að hringja í brotaþola og finna út hvar hann væri.

Er það í samræmi við framburð Æ hjá lögreglu sem greindi þar frá því að hann hefði verið staddur í [...] og hefði hann verið beðinn um að hringja í brotaþola og hafa upp á honum. Hann hefði hringt tvisvar í hann. Samkvæmt gögnum málsins hringdi Æ tvisvar í brotaþola aðfaranótt 5. september 2017 eða klukkan 00.06 og 02.37. Þegar borinn var undir Æ framburður Þ um að ástæða fyrir árásinni á brotaþola hefði verið að hann fór með dóttur ákærðu Ý úr bænum kannaðist Æ við að hafa „heyrt af því“ þegar hann var staddur í [...].

19

Þ bar jafnframt hjá lögreglu að áður en fréttist af meðákærðu í héraði, Z, og grunur vaknaði um að brotaþoli væri að gera henni eitthvað, hefði ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf verið búinn að nefna að fara með brotaþola í kjallarann að [...]. Staðfesti Æ í skýrslu hjá lögreglu að hafa einnig heyrt það.

20

Samkvæmt gögnum málsins voru ákærði Þ-kk-nf M-kk-nf og Ö komnir í [...]um klukkan 0 3.40 aðfaranótt 5. september 2017 og liggur fyrir að brotaþoli var með þeim í för.

Brotaþoli bar ítrekað fyrir héraðsdómi að hann hefði heyrt í ákærðu Ý þessa nótt.

Hann væri „eiginlega alveg pottþéttur á því [hann] sá hana ekki en í gegnum gatið á hurðinni er [hann] eiginlega bara 100% á því að [hann] heyrði í henni.“ Hún væri barnsmóðir hans og þekkti hann „alveg röddina hennar og [honum] fannst hún hafa verið þarna frammi, [hann] heyrði í henni.“ Framburður brotaþola var skýr og trúverðugur um þetta og þykir það ekki draga úr trúverðugleika hans þótt hann hafi hjá lögreglu ekki fullyrt jafn afdráttarlaust að hafa heyrt í henni en spurður þar um hvort hann hefði séð ákærðu þessa nótt svaraði hann: „Ég man ekki eftir að hafa séð hana, en mig reyndar rámar í að hafa heyrt röddina hennar fram á gangi meðan ég var inni í herberginu.“ Þá hefur það ekki þýðingu þótt meðákærðu í héraði, Z, Þ og Æ, hafi aðeins séð ákærðu íbúðarmegin að [...], enda verður ráðið af gögnum málsins að Æ hafi ekki komið í [...]fyrr en klukkan 05.15 og Þ og Z ekki fyrr en klukkan 06.13.21

Ákærða Ý er ákærð fyrir hlutdeild í frelsissviptingu brotaþolans A, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Lýsing ákvæðisins er víðtæk um þá háttsemi sem fallið getur undir ákvæðið. Þannig er hlutdeild hvorki skilgreind né bundin þátttöku í undirbúningi brots eða skipulagningu þess og getur hún jafnvel falist í þátttöku sem ekki er skaðleg eða hættuleg í sjálfu sér en tengist refsinæmum aðalverknaði og verður refsiábyrgð fyrir hlutdeild ákvörðuð sjálfstætt. Hlutdeildarbrot þarf ekki að vera afgerandi þáttur í því hvort refsiverður verknaður er framinn heldur getur nægt að hlutdeildarmaður styrki áform annars manns sem áður eru til orðin, sbr. 2. mgr. 22. gr. sömu laga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 26. apríl 2023 í máli nr. 52/2022.

22

Að framangreindu gættu verður fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að sönnun liggi fyrir um að ákærða hafi með liðsinni í orði eða verki, fortölum, hvatningum eða á annan hátt átt þátt í frelsissviptingu brotaþola, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Er þá sérstaklega horft til skýrs og trúverðugs framburðar brotaþola, hótana ákærðu Ý í garð brotaþola sem hún gekkst við eins og að framan er lýst, framburðar Þ hjá lögreglu um að ákærða hefði vitað af og verið „hlynnt“ aðförinni að brotaþola, sem Æ eins og áður segir staðfesti hjá lögreglu og ótrúverðugs framburðar ákærðu Ý sem samræmist ekki gögnum málsins eins og fyrr hefur verið rakið.

Samkvæmt því verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu Ý, heimfærslu til refsiákvæða, ákvörðun refsinga rog skilorðsbindingu hennar.

23

Með vísan til forsendna héraðsdóms verður staðfest ákvæði hans um miskabætur til handa brotaþolanum A. Sömuleiðis verður með vísan til forsendna dómsins staðfest ákvæði hans um miskabætur til handa brotaþolanum B og bætur vegna útlagðs kostnaðar hans, þó þannig að miskabætur til hans verða taldar hæfilegar 1.500.000 krónur.

24

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um upptöku á munum, vopnum, áfengi og fíkniefnum verða staðfest.

25

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað er staðfest, þar með talið um málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða Þ-kk-ef M-kk-ef í héraði, en ekki þykir augljóst að þau hafi verið í ósamræmi við umfang málsins.

26

Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda sinna og þóknun réttargæslumanna brotaþola ásamt útlögðum kostnaði eins og nánar greinir í dómsorði. Við ákvörðun málsvarnarlauna og þóknun réttargæslumanna hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en einkaréttarkröfu B.

Ákærði, Þ-kk-nf M-kk-nf S-kk-nf, greiði B 1.664.073 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði, Þ-kk-nf M-kk-nf, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef K-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 2.000.000 króna.

Ákærða, Ý, greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef M-kk-ef M-kk-ef lögmanns, 1.600.000 krónur.

Ákærði, Þ-kk-nf M-kk-nf, greiði þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans B, I-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 602.640 krónur og útlagðan kostnað hans 69.546 krónur.

Ákærðu greiði óskipt annan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 883.102 krónur, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþolans A, G-kk-ef M. A-kk-ef lögmanns, 602.640 krónur og útlagðan kostnað hans, 129.281 krónu.