146/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að við skipti á dánarbúi C skyldi 65% eignarhlutur dánarbúsins í tilgreindri fasteign koma til jafnra skipta á milli erfingja þannig að hvor þeirra um sig fengi helming eignarhlutarins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að málsástæða B, um að í kaupsamningi A og C 27. apríl 2017 fælist dánargjöf í skilningi 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962, hefði verið of seint fram komin. Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki í tæka tíð. Þar sem þessa hefði ekki verið gætt var hinn kærði úrskurður ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. mars 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 19. febrúar 2021 í málinu nr. Q- [...]/2020 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að við skipti á dánarbúi C skuli 65% hlutur dánarbúsins í fasteigninni að [...], fastanúmer [...] koma til jafnra skipta á milli erfingja þannig að hvor þeirra um sig fái helming eignarhlutarins. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr.20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að öllum kröfum varnaraðila verði hafnað og að viðurkennt verði að sóknaraðili eigi rétt á 1/3 hluta af 65% eignarhluta dánarbús C í framangreindri fasteign, til viðbótar lögarfi, sbr. erfðaskrá C 26. apríl 2012, og að um skiptin fari að öðru leyti eftir ákvæðum erfðalaga nr. 8/1962. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Málsatvikum er lýst í hinum kærða úrskurði. Með bréfi skiptastjóra dánarbús C 18. júní 2020 var tveimur ágreiningsefnum vísað til héraðsdóms til úrlausnar. Fyrra ágreiningsefnið var hvort 35% eignarhlutur D, dóttur sóknaraðila, í fasteign dánarbúsins að [...]í Reykjavík, fastanúmer [...], skuli teljast hluti af arfi sóknaraðila samkvæmt erfðaskrá hins látna 26. apríl 2012 eða hvort sóknaraðili eigi rétt á að fá úthlutað úr búinu samkvæmt erfðaskránni. Seinna ágreiningsefnið var hvort sóknaraðili skuli greiða dánarbúinu 2.535.000 krónur í leigu fyrir 65% eignarhlut þess í fyrrnefndri fasteign. Seinni kröfu varnaraðila var hafnað með úrskurði héraðsdóms og þar sem hún krefst staðfestingar úrskurðarins kemur það ágreiningsefni ekki til endurskoðunar fyrir Landsrétti.

5

Í greinargerð varnaraðila til héraðsdóms er byggt á því að kaupsamningur hins látna og sóknaraðila 27. apríl 2017 sé málamyndagerningur, gerður í þeim tilgangi að rýra arfshlut varnaraðila. Þá hafi sóknaraðili ekki reitt af hendi umsamið kaupverð fyrir 35% eignarhlut í fyrrnefndri fasteign hins látna og skuli við framkvæmd skipta því miðað við að sá eignarhluti sem afsalað var til sóknaraðila með afsali 27. apríl 2017 sé sá sami og mælt var fyrir um í erfðaskrá hins látna. Því skuli 65% eignarhlutur dánarbúsins koma til jafnra skipta milli aðila. Þeirrar málsástæðu sér ekki stað í greinargerð varnaraðila að kaupsamningurinn feli í sér dánargjöf í skilningi 54. gr. erfðalaga. Þessi málsástæða mun hafa fyrst komið fram við munnlegan flutning málsins í héraði. Niðurstaða hins kærða úrskurðar byggist á því að í kaupsamningnum hafi falist dánargjöf í skilningi 54. gr. erfðalaga þar sem ósannað þætti að endurgjald hefði komið fyrir eignina og að eignarhlutinn hefði ekki verið afhentur fyrr en eftir andlát C. Sóknaraðili kveðst ekki hafa veitt samþykki sitt fyrir því að þessi málsástæða kæmist að í málinu en ekkert er bókað um það í þingbók að þessi málsástæða hafi komið fram við aðalmeðferð né hvort samþykkt hafi verið af gagnaðila að hún kæmist að. Með vísan til þess sem rakið er hér að framan er fallist á að framangreind málsástæða sé of seint fram komin, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. einnig 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991.

6

Samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 má dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekkií tæka tíð. Þar sem þessa var ekki gætt verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

7

Ákvörðun um málskostnað í héraði bíður úrskurðar um efni málsins.

8

Rétt þykir að hvor aðili um sig beri sinn kostnað af rekstri málsins fyrir Landsrétti.

Úrskurðarorð :

H inn kærði úrskurður er ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurða rá ný.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.