299/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni X, Y og Æ um dómkvaðningu matsmanna. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 88/2008 leggi dómari mat á sönnunargildi matsgerðar þegar að öðru leyti er leyst úr máli. Við úrlausn á því hvort fallast eigi á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna geti dómurinn ekki litið til efnishliðar málsins. Á þessu stigi málsins geti dómurinn því einungis hafnað matsbeiðninni á þeim grundvelli að matsgerð sé þýðingarlaus. Við úrlausn á ágreiningi aðila var til þess að líta að játa yrði sökuðum manni ríkt svigrúm til að afla sönnunargagna í sakamáli og ekki verði útilokað á þessu stigi hvort eða hvaða sönnunargildi slíkt sönnunargagna hafi við efnismeðferð málsins. Þá var einnig litið til þess að X, Y og Æ beri hallann af því reynist matsgerðin þýðingarlaus við úrlausn um efnishlið málsins. Sakarefni málsins og möguleg refsing þeirra, verði þeir sakfelldir, fái þessu ekki breytt. Var því orðið við kröfu X, Y og Æ um dómkvaðningu matsmanna.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og J-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðilar Æ, Y og X skutu málinu til Landsréttar með kæru 24. apríl 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 21. apríl 2023 í málinu nr. S- [...]/2023 þar sem hafnað var beiðni þeirra um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í o-lið 1. mgr. 192. gr. laganr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

3

Varnaraðilar Æ, Y og X gera þá kröfu að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að dómkvaddir verði tveir hæfir og óvilhallir menn til að leggja mat á þær spurningar sem greinir í matsbeiðni 30. mars 2023. Til vara krefjast þeir að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að dómkvaddir verði tveir hæfir og óvilhallir menn til að leggja mat á hluta þeirra spurninga sem greinir í sömu matsbeiðni.

4

Varnaraðilar Z og Þ hafa ekki látið málið til sín taka.

Niðurstaða

5

Með ákæru lögreglustjórans á Norðurlandi eystra 30. desember 2022 var varnaraðilum gefið að sök að hafa valdið líkamsmeiðingum af gáleysi með því að hafa í félagi sýnt af sér stórfellt aðgæsluleysi og vanrækslu þegar þeir „settu niður og hófu starfsemi“ á 1.600 fermetra hoppukastala við [...]um [...]2021, án þess að festa hann nægilega við jörð og fylgjast ekki nægilega með þeim festingum sem þó voru fyrir hendi með þeim afleiðingum að [...] sama ár losnaði eitt horn kastalans og fauk upp í margra metra hæð og lagðist yfir sjálfan sig en þá var fjöldi barna að leik í kastalanum. Í ákærunni er nánar lýst festingu kastalans og atvikum þegar eitt horn hans fauk upp. Þá segir að jarðfestingar hafi verið alltof fáar til að halda svona stórum kastala og hafi hann aðeins verið festur niður á útjöðrum en ekki inni í kastalanum á milli eininga sem alls voru níu talsins og bundnar saman með spottum og frönskum rennilás. Loks segir að fjögur börn hafi slasast alvarlega og er áverkum þeirra lýst í ákærunni. Er háttsemi varnaraðila, sem þar er lýst, talin varða við 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6

Hinn 3. ágúst 2022 voru að beiðni sóknaraðila dómkvaddir tveir matsmenn, sérfræðingur Veðurstofu Íslands á sviði veðurfræðirannsókna og jarðverkfræðingur, sem falið var að komast að niðurstöðu eða leiða að því líkur hvað hafi orðið til þess að kastalinn losnaði. Þess var óskað að matsmenn legðu mat á og tilgreindu alla þá þætti sem kynnu að hafa átt hlut að máli, þar með talið festingar, frágang þeirra og niðursetningu, jarðveg og veðurfar. Í niðurstöðu þeirra 30. október 2022 segir að ekki verði „annað séð en það sem varð til þess að kastalinn losnaði er að þegar slysið varð voru alltaf of fáar jarðfestingar (hælar) í notkun.“ Þá segir að af einhverjum óútskýrðum orsökum hafi kastalinn aðeins verið festur á útjaðrinum en engar festingar innan í sjálfum kastalanum hafi verið notaðar. Ekki sé hægt að sýna fram á að veðurfar hafi verið með þeim hætti að vindhviða hafi farið yfir þau mörk sem kastalinn hafi átt að þola miðað við rétta uppsetningu. Festiþol jarðvegs virðist almennt hafa verið fullnægjandi. Frágangur einstakra festinga virðist hafa verið í lagi þó vissulega hafi sjálfir hælarnir verið of efnislitlir, „þá liggur að okkar mati meginorsök slyssins í því að aðeins lítill hluti þeirra var í notkun.“ Loks segir að ekki verði annað séð en að frágangur festinga við suðausturhorn kastalans hafi verið lakari en annars staðar á útjaðri kastalans.

7

Sakamál á hendur varnaraðilum var þingfest 15. febrúar 2023. Þeir neita sök.

Héraðsdómur kvað upp úrskurð 8. mars sama ár þar sem kröfu varnaraðila um frávísun málsins var hafnað. Í þinghaldi 5. apríl 2023 lögðu varnaraðilar Æ, Y og X sameiginlega fram beiðni um dómkvaðningu tveggja matsmanna til að meta þau atriði sem greinir í fimm matsspurningum. Sóknaraðili mótmælti því að fallist yrði á að dómkveðja matsmenn. Gerðu sakflytjendur munnlega grein fyrir málsástæðum að baki kröfum sínum í þinghaldinu og var málið tekið til úrskurðar að því loknu. Í hinum kærða úrskurði eru rakin sjónarmið sakflytjenda sem byggt var á fyrir héraðsdómi.

Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp 21. apríl 2023 þar sem hafnað var beiðni fyrrnefndra varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna.

8

Varnaraðilar Æ, Y og X leita með matsbeiðni sinni svara við eftirgreindum matsspurningum: „1. Hversu margar jarðfestingar bar að nota til að festa nægilega 1.600 m² hoppukastalann ([...]) við jörðu, miðað við leiðbeiningar og upplýsingar frá framleiðanda hoppukastalans? 2. Hversu margar jarðfestingar bar að nota til að festa nægilega 1.600 m² hoppukastalann ([...]) við jörðu? 3. Var gert ráð fyrir notkun jarðfestinga inni í 1.600 m² hoppukastalanum ([...])? Ef svo er bar að nota þær við rekstur hoppukastalans eins og hann var uppsettur þann [...]? 4. Var vindhviða sú er kom á 1.600 m² hoppukastalann ([...]) þann [...] þegar slysið varð yfir 10,7 m/s? 5.

Ef vindhviða sú er kom á kastalann þann [...] var yfir 10,7 m/s, var hægt að sjá fyrir um umrædda vindhviðu miðað við veðurspá og veðurfar við [...]?“

9

Varnaraðilar benda á að matsbeiðnin sé lögð fram í þeim tilgangi að færa sönnur á að kastalinn hafi verið festur nægilega við jörðu til að þola vind allt að 10,7 m/s, að notaður hafi verið nægilegur fjöldi jarðfestinga miðað við stærð kastalans og að ekki hafi átt að nota festingar innan í honum. Telji matsbeiðendur nauðsynlegt að afla skriflegs og rökstudds mats dómkvaddra matsmanna til að færa megi sönnur á að þeir hafi ekki sýnt af sér gáleysi þegar kastalinn var settur niður. Einnig telji matsbeiðendur nauðsynlegt að matið nái fram að ganga til að geta sýnt fram á að kastalinn hafi verið festur niður í samræmi við leiðbeiningar framleiðanda og viðmið sem gildi um niðursetningu hoppukastala og að ómögulegt hefði verið að sjá fyrir um þá vindhviðu sem kom á kastalann [...].

10

Sóknaraðili hefur sem fyrr segir mótmælt því að umbeðin dómkvaðning nái fram að ganga. Verði fallist á að einhverjar matsspurningar komist að og séu ekki þess eðlis að búið sé að svara þeim eða að ekki sé um að ræða „yfirmatsspurningar“ eða spurningar sem séu þýðingarlausar, eigi að fela fyrri matsmönnum verkefnið. Þá eigi við úrlausn um það hvort fram eigi að fara annað mat í málinu að horfa til sakarefnis málsins og líklegrar refsingar yrði sakfellt.

11

Samkvæmt 2. mgr. 133. gr. laga nr. 88/2008 leggur dómari mat á sönnunargildi matsgerðar þegar leyst er að öðru leyti úr máli. Við úrlausn um það hvort fallast eigi á beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna getur dómurinn ekki litið til efnishliðar málsins, en aðalmeðferð þess hefur ekki farið fram. Á þessu stigi málsins getur dómurinn því einungis hafnað matsbeiðninni á þeim grundvelli að matsgerðin sé þýðingarlaus, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008. Við úrlausn á ágreiningi aðila sem er til meðferðar er til þess að líta að játa verður sökuðum manni ríkt svigrúm til að afla sönnunargagna í sakamáli. Verður ekki útilokað á þessu stigi hvort eða hvaða sönnunargildi slíkt sönnunargagn hefur við efnismeðferð málsins. Þá ber einnig að líta til þess að varnaraðilar bera hallann af því reynist matsgerðin þýðingarlaus við úrlausn um efnishlið málsins enda fellur kostnaður sem leiðir af umbeðinni matsgerð á varnaraðila verði þeir sakfelldir í málinu. Sakarefni málsins og möguleg refsing varnaraðila verði þeir sakfelldir fær þessu ekki breytt.

12

Samkvæmt framangreindu verður orðið við kröfu varnaraðila Æ, Y og X um dómkvaðningu matsmanna samkvæmt matsbeiðni þeirra.

Úrskurðarorð :

Dómkveðja skal tvo hæfa og óvilhalla menn til að leggja mat á þær spurningar sem greinir í matsbeiðni varnaraðila, Æ, Y og X 30. mars 2023.