416/2020

Útdráttur

A krafðist þess að viðurkennd yrði full bótaskylda V hf. samkvæmt slysatryggingu hennar vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir við fall af hestbaki. V hf. krafðist þess að bótaskylda þess samkvæmt slysatryggingunni yrði eingöngu viðurkennd að 1/3 hluta þar sem A hefði verið undir áhrifum áfengis þegar slysið varð. Í dómi Landsréttar kom fram að sannað væri að A hefði drukkið áfengi í reiðtúrnum auk þess sem fyrir lægju upplýsingar um mælingu á alkóhólmagni í blóði hennar við komu á bráðamóttöku Landspítalans. Þar sem A hefði ekki fært fram sönnun fyrir því að mæling Landspítalans væri ónákvæm eða röng yrði lagt til grundvallar að mælingin sýndi að A hefði ekki verið fær um að stjórna hestinum örugglega þegar slysið átti sér stað og hún því talin hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með þeirri háttsemi sinni. Í ljósi vitnisburða um að hesturinn hefði hlaupið hratt í burtu eftir slysið og að hann hefði fælst var það mat dómsins að rekja mætti orsakir slyssins að hluta til utanaðkomandi áreitis. Með hliðsjón af þessu og því að A hefði hlotið umtalsvert líkamstjón í slysinu taldi Landsréttur rétt að A yrði látin bera helming tjóns síns sjálf en að öðru leyti viðurkenndur réttur hennar til bótagreiðslna úr vátryggingunni.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, búfjárkynbóta- og stjórnsýslufræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. júlí 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. júní 2020 í málinu nr. E- [...]/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að bótaskylda hans gagnvart stefndu verði eingöngu viðurkennd að 1/3 hluta en til vara að bótaskylda hans gagnvart stefndu verði eingöngu viðurkennd að hluta. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvikum málsins er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar er rakið varð stefnda fyrir líkamstjóni er hún féll af hestbaki 27. júlí 2018 um klukkan 20.30 er hún var í reiðtúr með þremur félögum sínum. Í frumskýrslu lögreglumanna sem komu á vettvang kemur fram að stefnda hafi verið illa áttuð, með meðvitund en kastaði lítilsháttar upp. Þar er haft eftir vitnum að hestur stefndu hafi verið á „ágætis hraða“ þegar hún féll af baki. Þá er í skýrslunni haft eftir vitni að stefnda hefði verið búin að drekka nokkra bjóra og því hafi verið óskað eftir því að dregið yrði úr henni blóð á bráðamóttöku. Fram kemur í skýrslunni að fjögur sýni hafi verið tekin klukkan 21.15 og eitt sýni klukkan 22.35.

5

Í skráningu bráðamóttöku Landspítalans 27. júlí 2018 kemur fram að stefnda hafi komið þangað eftir að hafa dottið af hestbaki um klukkan 20.30. Hún hafi verið ölvuð, fengið högg á höfuðið og misst meðvitund í alla vega fimm mínútur. Hún hafi verið mjög eftir sig og ekki getað gefið neina sögu. Meðvitund hennar hafi verið skert en lífsmörk „stabíl“. Hún hafi ekki munað eftir atvikinu og varla svarað spurningum. Í skráningunni kemur fram að stefnda hafi verið skoðuð og gerðar mælingar þann sama dag klukkan 21.18.

6

Í málinu liggur fyrir yfirlit úr heilsugátt Landspítalans um lyfjamælingar sem fram fóru á stefndu eftir að hún kom á bráðamóttöku. Þar kemur meðal annars fram að mælst hafi 52,5 mmól/l af P/S- etanól í stefndu. Af yfirlitinu og fyrrgreindri skráningu bráðamóttöku Landspítalans má ráða að mælingin hafi farið fram 27. júlí 2018 klukkan 21.18.

7

Við aðalmeðferð málsins í héraði gaf stefnda aðilaskýrslu auk þess sem B og C, samferðafólk stefndu í reiðtúrnum, gáfu vitnisburð. Fram kom hjá stefndu að hún hefði farið ásamt framangreindum vitnum og þáverandi sambýlismanni sínum, D, í reiðtúr frá Reykjum í Mosfellsdal að Laxnesi og stoppað þar í 30 til 40 mínútur. Þau hafi síðan riðið til baka og er þau voru komin nálægt áfangstað hefði hún dottið af baki og rotast. Hún muni ekki eftir slysinu. Hún væri fædd og uppalin á hestbaki og hefði verið í góðri þjálfun er slysið varð. Þá taldi hún sig hafa drukkið tvo bjóra í ferðinni. Kvaðst stefnda telja að hesturinn hafi fælst vegna fugls eða annars, merin sem hún reið hafi verið fulltamin og hún ráðið mjög vel við hana.

8

Vitnið B, kunningjakona stefndu, staðfesti frásögn hennar í framburði fyrir héraðsdómi. Kvaðst hún hafa fengið sér bjór í upphafi ferðar en ekki hafa drukkið neitt þegar þau stoppuðu á leiðinni þar sem hún væri ekki vön hestamanneskja. Hún hafði séð stefndu fá sér bjór í upphafi ferðar og þegar þau stoppuðu á Laxnesi en aldrei haft á tilfinningunni að hún réði ekki við hryssuna vegna ölvunar. Þau hafi riðið á tölti en undir lokin hafi þau sem voru á undan henni tekið „á sprett“ síðustu 300 hundruð metrana. Rætt hafi verið um að hestur stefndu hefði fælst skyndilega með þeim afleiðingum að hún féll af baki. Hún hafi séð hrossið fara á harðahlaupum í burtu eftir slysið.

9

Vitnið C staðfesti ferða lýsingu stefndu fyrir héraðsdómi. Hann kvaðst ekki hafa merkt það að stefnda hefði verið áberandi ölvuð í ferðinni. Hann hefði sjálfur fengið sér bjór áður en lagt var af stað og einnig þegar þau stoppuðu að Laxnesi. Kvað vitnið að þau hefðu verið á greiðu tölti þegar stefnda féll af baki. Hann hefði riðið á undan og ekki séð slysið en taldi að hesturinn hefði fælst því þetta gerðist svo óvænt.

10

Í málinu liggur fyrir yfirlýsing frá vitninu D, fyrrverandi sambýlismanni stefndu, sem var með í för. Að sögn lögmanns stefndu var yfirlýsingarinnar aflað í tilefni þess að úrskurðarnefnd í vátryggingarmálum tók ágreining málsaðila fyrir. Í yfirlýsingunni kemur fram svipuð lýsing á reiðtúrnum og hjá stefndu og að merin hafi fælst er þau nálguðust áfangastað. Hann hafi ekki orðið var við að stefnda hafi verið mikið drukkin. Hún hafi komist vel á hestinn sjálf og allt gengið vel í ferðinni þar til slysið varð.

11

Í læknisvottorði 19. nóvember 2018 kemur fram að stefnda hafi höfuðkúpubrotnað í slysinu. Hún hafi ekkert lyktarskyn og skert bragðskyn, skert sjónsvið og glími við einbeitingarleysi. Hún hafi hlotið tognun í hálsi og mjóbaki og maráverka á rófubein.

Afleiðingar slyssins hafi háð henni verulega varðandi vinnu og almennt. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti kom fram hjá lögmanni stefndu að hún hafi verið metin til 35 miskastiga vegna líkamstjónsins og að áfrýjandi hafi nú þegar greitt þriðjung þeirra bóta sem stefnda á rétt á úr slysatryggingunni vegna tjóns hennar.

12

Í málinu er að finna bréf frá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu 26. febrúar 2020 um að rannsókn á máli stefndu vegna meintrar ölvunar við stjórn hests 27. júlí 2018 væri lokið og að rannsóknargögn málsins hefðu verið yfirfarin með hliðsjón af 145. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Með vísan til a-liðar 3. mgr. 146. gr. laganna hefði verið ákveðið að falla frá saksókn á hendur henni út af ætluðu broti.

13

Í hinum áfrýjaða dómi var talið ósannað að stefnda hefði sýnt af sér stórfellt gáleysi sem leitt hefði til slyssins og var fallist á kröfu hennar um fullan bótarétt úr slysatryggingunni.

Niðurstaða

14

Svo sem rakið er í hinum áfrýjaða dómi kemur fram í grein 9.1 í vátryggingarskilmálum áfrýjanda sem giltu um slysatrygginguna að félagið losni úr ábyrgð í heild eða að hluta ef vátryggingaratburður verður rakinn til stórfellds gáleysis vátryggðs. Í grein 9.2 segir að við mat á ábyrgð skuli líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingar atburð bar að, hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hefði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti. Þá segir í 1. mgr.

90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga að lækka megi eða fella niður ábyrgð félagsins hafi vátryggður valdið því af stórkostlegu gáleysi að vátryggingaratburður varð eða afleiðingar hans urðu meiri en ella hefðu orðið. Hið sama eigi við ef vátryggður hefur af stórkostlegu gáleysi valdið því að vátryggingaratburður varð með því að hlíta ekki varúðarreglum. Við úrlausn á þessum atriðum skuli litið til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð hafi bo riðað, hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti.

15

Í 6. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, sem voru í gildi þegar slysið átti sér stað, var mælt fyrir um að enginn mætti stjórna eða reyna að stjórna hesti ef hann væri undir svo miklum áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna að hann gæti eigi stjórnað hestinum örugglega.

16

Fyrir liggur að stefnda hefur viðurkennt að hafa drukkið að minnsta kosti tvo bjóra í reiðtúrnum, einn við upphaf ferðar og annan að Laxnesi. Þá er þess getið í frumskýrslu lögreglu að stefnda hafi að sögn vitna drukkið nokkra bjóra og að stefnda hafi verið illa áttuð eftir slysið. Í skráningu á bráðamóttöku Landspítalans er tilgreint að stefnda hafi verið ölvuð en þar er einnig tekið fram að hún hafi verið með skerta meðvitund eftir slysið.

17

Áður er rakið að ímálinu liggja fyrir upplýsingar um mælingu á alkóhólmagni í blóði stefndu við komu á bráðamóttöku Landspítalans. Þar kemur fram að mælst hafi 52,5 mmól/l af P/S- etanól í blóði stefndu. Í gögnum málsins er að finna leiðbeiningar skjal frá Landspítalanum þar sem fram koma upplýsingar um að 22 mmól/l samsvari einu prómilli af vínanda í blóði en samkvæmt því sýnir mælin gá blóði stefndu að vínandi í blóði hennar hafi verið 2,38 prómill. Jafnframt kemur fram í leiðbeiningarskjalinu að ef styrkur s- etanóls í blóði sé á bilinu 45- 60 mmól/l eða 2,1- 2,8 prómill þá séu ölvunareinkenni áberandi og erfiðleikar með hreyfingar og tal. Þá kemur einnig fram í gögnum frá Félagi íslenskra bifreiðaeigenda sem liggja fyrir í málinu að 1,5 prómill af áfengi í blóði leiði til alvarlegrar skerðingar líkamlegrar og andlegrar starfsemi, ábyrgðarleysis og erfið leika með að standa, ganga og tala.

18

Stefnda byggir á því í málinu að framangreind mæling uppfylli ekki sönnunarkröfur sem gera þurfi til mælinga af þessum toga og bendir á að í sakamálum vegna ölvunaraksturs sé ávallt aflað mælinga frá Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði hjá Háskóla Íslands. Þá liggi fyrir að fallið hafi verið frá saksókn vegna meintrar ölvunar stefndu við að stjórna hesti á þeim grundvelli að ekki hafi verið fyrir hendi staðfestar blóðmælingar í málinu. Bendir hún á að málið hafi verið fellt niður á grundvelli a-liðar 3. mgr. 146 gr. laga nr. 88/2008 og telur ljóst af þessu að lögregluyfirvöld hafi ekki talið fullnægjandi blóðmælingar liggja fyrir í málinu.

19

Til þess er að líta að þar sem strangari sönnunarkröfur eru gerðar í sakamálum en einkamálum getur það ekki ráðið úrslitum í sönnun í einkamáli að lögreglustjóri hafi ekki gefið út ákæru vegna meints brots stefndu á umferðarlögum. Þá hefur stefnda ekki lagt fram nein önnur gögn í málinu sem eru til þess fallin að draga úr gildi mælingar Landspítalans á vínanda í blóði hennar þegar hún kom á bráðmóttökuna.

Hún hefur heldur ekki leitast við að afla matsgerðar til stuðnings þeirri málsástæðu sinni að mælingin sé óáreiðanleg. Verður stefnda að bera hallann af því að hafa ekki fært fram sönnun fyrir því að umrædd mæling sé ónákvæm eða röng.

20

Samkvæmt framangreindu verður að leggja til grundvallar að mæling Landspítalans sýni að stefnda hafi ekki verið fær um að stjórna hestinum örugglega þegar slysið átti sér stað og verður hún talin hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með þeirri háttsemi sinni. Þá verður lagt tilgrundvallar að verulegar líkur séu á því að ölvunin hafi átt þátt í því að slysið varð. Kemur þá til nánari skoðunar hversu mikil sök stefndu var, hvernig vátryggingaratburðinn bar að og atvik málsins að öðru leyti í því skyni að meta hvort tilefni sé til að fella niður bætur til stefndu að hluta eða öllu leyti á grundvelli heimildar í 1. mgr. 90. gr. laga nr. 30/2004 og áðurnefndra ákvæða í skilmálum slysatryggingarinnar.

21

Stefndu mátti sem vönum hestamanni vera ljóst að veruleg hætta gæti verið á því að hún félli af baki hestsins í umræddu ástandi, einkum ef eitthvað óvænt kæmi upp, og því ljóst að sök stefndu er umtalsverð. Á hinn bóginn hafa vitni borið um að stefnda hafi ekki verið áberandi ölvuð og ekki hafa merkt að stefnda ætti erfitt með að komast á bak merinni eða stjórna henni. Þá er rétt að horfa til þess að samferðamenn stefndu bera að hrossið hafi farið á harðahlaupum í burtu eftir slysið og að þau telji að merin hafi fælst vegna fugls eða annars vegna þess hversu óvænt slysið varð. Í ljósi þess að hesturinn hljóp hratt í burtu frá slysstaðnum er það mat dómsins, sem er skipaður sérfróðum meðdómsmanni, að rekja megi orsakir slyssins að hluta til utanaðkomandi áreitis. Þá liggur fyrir að stefnda varð fyrir umtalsverðu líkamstjóni við slysið. Með hliðsjón af því sem að framan rakið er rétt að stefnda verði látin bera helming tjóns síns sjálfs en að öðru leyti verði viðurkenndur réttur hennar til bótagreiðslna úr vátryggingu hennar hjá áfrýjanda.

22

Eftir þessum úrslitum verður áfrýjanda gert að greiða stefndu hluta málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðst í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði og rennur í ríkissjóð. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar sem tilgreind er án virðisaukaskatts eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Viðurkennt er að stefnda, A, eigi kröfu á hendur áfrýjanda, Vátryggingafélagi Íslands hf., um 50% greiðslu úr slysatryggingu hennar hjá félaginu vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir er hún féll af hestbaki þann 27. júlí 2018.

Áfrýjandi greiði stefndu 1.413.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem rennur í ríkissjóð.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu í héraði og fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, 1.900.000 krónur.

Dómur Héraðsdómur Reykjavíkur 25. júní 2020

Mál þetta, sem dómtekið var þann 15. maí sl., er höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu þingfestri 5. september 2019 af A, [...], Reykjavík, á hendur Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3, 108 Reykjavík.

I.

Stefnandi gerir þá dómkröfu að viðurkennd verði 100% bótaskylda Vátryggingafélags Íslands hf., samkvæmt slysatryggingu stefnanda hjá félaginu, vegna líkamstjóns, er stefnandi varð fyrir þann 27. júlí 2018, við fall af hestbaki.

Þá krefst stefnandi málskostnaðar eins og málið væri eigi gjafsóknarmál, samkvæmt málskostnaðaryfirliti við aðalmeðferð málsins.

Stefndi krefst þess aðallega að bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda verði eingöngu viðurkennd að 1/3 hluta. Til vara er þess krafist að bótaskylda stefnda gagnvart stefnanda verði eingöngu viðurkennd að hluta.

Stefndi krefst þess að verða sýknaður af kröfum stefnanda um málskostnað.

Þá gerir stefndi kröfu um greiðslu málskostnaður úr hendi stefnanda að mati dómsins.

II.

Málsatvik

Málavextir eru þeir helstir að þann 27. júlí 2018 var stefnandi í reiðtúr með félögum sínum, þeim B, C og D. Þau höfðu riðið hestum sínum frá Reykjahverfi í Mosfellsdal upp í Laxnes. Á leiðinni til baka riðu þau eftir Skammadalsvegi. Þegar þau voru að koma að Reykjum féll stefnandi af baki og hesturinn rauk á brott. Stefnandi mun hafa riðið næst á eftir C, sem reið fremst, og verið aðeins á undan hinum félögum sínum. Er hún féll af baki lenti hún með höfuðið í jörðina og slasaðist illa. Stefnandi var með hjálm á höfði, missti meðvitund og höfuðkúpubrotnaði.

Í bráðamóttökuskrá Landspítalans frá 27. júlí 2018 segir svo meðal annars:

„Kemur með sjúkrabíl eftir að hafa dottið á hestbaki um 20.30 í Mosfellsdal, ölvuð, fengið högg á höfuð, var með hjálm sem var ekki almennilega fastur, missti meðvitund allavega í 5 mín, var mjög eftir sig þegar hún kemur, hefur ekki gefið neina sögu eftir þetta. Skert meðvitund við flutning sjúkraflutningamanna en stabil lífsmörk. Við komu svarar hún ávarpi, gefur enga sögu, man ekki eftir atviki og varla svarar spurningum. Samkv. sjúkraflutningamönnum fékk hún blóðnasir og kastaði upp blóðsleku. Er með mikið hematom á hnakka.“

Þann 7. ágúst 2018 var stefnandi útskrifuð af Landspítala og var greind með höfuðkúpubrot og „subdural“ blæðingu eftir fall af hestbaki og sagt að panta sér tíma hjá heimilislækni. Stefnandi fór til heimilislæknis, sem taldi rétt vegna „neurologískra“ einkenna að hún færi á Grensásdeild Landspítala, sbr. læknabréf heimilislæknis.

Þangað fór stefnandi í október 2018 og fór meðal annars í ýmsar rannsóknir þar sem fram komu ákveðin einkenni, sem bentu til alvarlegs höfuðáverka og geðrænna afleiðinga slyssins, samanber taugasálfræðilegt mat E sálfræðings frá 20. nóvember 2018, þar sem fram kemur til dæmis seinkað minni hjá stefnanda og einnig ákveðnir veikleikar í hugarstarfi, sem stafi af heilaáverka, samanber einnig álit Fendurhæfingarlæknis.

Í vottorði G bæklunarlæknis frá 19. nóvember 2018, um skoðun 15. nóvember 2018, segir svo í niðurstöðu:

„Hún hlaut höfuðkúpubrot með subdural blæðingu, þar sem hún hefur verið plöguð af höfuðverk og svima. Hefur ekkert lyktarskyn og skert bragðskyn. Þá hefur hún skert sjónsvið og einbeitingarleysi.

Hún hlaut einnig tognun á háls og mjóbak og maráverka á rófubein. Hún hlaut tognun á medial collar liðband hægra hnés og rifinn ytri liðþófa í sturtu slysi í innlögninni eftir slysið.“

Samkvæmt svari við fyrirspurn lögmanns stefnanda til Landspítalans fékk hann sent mælingablað þar sem fram kom að etanól í blóði stefnanda hefði mælst 52,5 mmól/L, og var bréfið sent á stefnda. Þann 20. desember 2018 var stefndi krafinn um afstöðu til bótaskyldu á þeim grundvelli að stefnandi hefði orðið fyrir líkamstjóni í slysi. Þann 8. janúar 2019 hafnaði stefndi bótaskyldu með þeim rökum aðallega að stefnandi hefði verið undir miklum áfengisáhrifum er hún féll af hestbaki. Af þeirri ástæðu hefði hún sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi greina 9.1 og 9. 2 í sameiginlegum skilmálum tryggingarinnar.

Stefnandi kærði höfnun stefnda á bótaskyldu þann 8. febrúar 2019 til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum. Stefndi skilaði athugasemdum sínum til úrskurðarnefndarinnar þann 15. febrúar 2019 og byggði aðallega á því að það væri stefnanda að sanna að ölvunarástand hennar hefði ekki verið höfuðorsök slyssins.

Þann 19. maí 2019 felldi úrskurðarnefndin úrskurð sinn í málinu og segir þar meðal annars:„Við mat á því hvaða áhrif umrædd háttsemi hefur verður að líta til þess sem kemur fram í 1. mgr. 90. greinar laga um vátryggingarsamninga (og gr. 9.2 í vátryggingaskilmálum V), þ. e. að við mat á ábyrgð V verði að líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti. Þegar litið er til aðstæðna við slys A-kvk-ef ekki hjá því litið að sök hennar var veruleg að reyna að stjórna hesti undir verulegum áfengisáhrifum. Verður að ætla að vátryggingaratburður hafi orðið vegna þess að A hafði ekki slíka stjórn á aðstæðum. Við mat á ábyrgð V telur nefndin þó rétt að líta að einhverju leyti til þess að lýsinga samferðamanna á ástandi hennar og þeirri óvissu sem getur verið fyrir hendi um viðbrögð lifandi dýra og utanaðkomandi atvik sem geta haft áhrif á þau viðbrögð. Með hliðsjón af þeim atvikum verður fallist á að V geti takmarkað ábyrgð sína að tveimur þriðju...“

Stefnandi vildi ekki una þessari niðurstöðu og höfðaði mál þetta með stefnu þingfestri 5. september 2019.

Stefnandi nýtur gjafsóknar skv. gjafsóknarleyfi, dags. 17. september 2019.

III.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggi á að hún hafi orðið fyrir frítímaslysi í skilningi skilmála heimilistryggingar Fjölskylduverndar 3 hjá hinu stefnda vátryggingafélagi. Þar af leiðandi eigi hún rétt á bótum úr þeirri vátryggingu, enda hafi hún orðið fyrir líkamstjóni, sem staðfest sé með læknisfræðilegum gögnum að rekja megi til slyssins þann 27. júlí 2018. Krafa stefnanda byggist á vátryggingarskilmálum stefnda samkvæmt fjölskylduvernd 3 og lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Úrlausnarefni þessa máls snúist meðal annars um það hvort hinu stefnda félagi sé heimilt að nýta sér undanþáguákvæði í svokölluðum sameiginlegum skilmálum, sem ekki séu tilgreindir í tryggingarskírteini hins stefnda félags um Fjölskylduvernd 3, og þar með fella niður bætur til handa stefnanda í heild eða að hluta. Í þessu sambandi sé aðallega deilt um hvort háttsemi stefnanda teljist stórkostlegt gáleysi og hvort orsakasamband sé á milli ölvunar stefnanda umrætt sinn og slyssins þann 27. júlí og það falli undir gildissvið vátryggingarinnar, þ. e. að vátryggingaratburður hafi orðið. Á hinn bóginn beri félagið jafnan sönnunarbyrðina fyrir því að tjón falli undir undanþáguákvæði 2018, en stefnandi kveðst ekki hafa verið ofurölvi, eða í svokölluðu ölæði, er slysið varð.

Stefnandi byggi á því að vátryggður beri jafnan sönnunarbyrðina fyrir því að atvik falli að skilmálum, þ. e. að slysið hafi orðið með þeim hætti eða við þær aðstæður að það falli undir undanþáguákvæði í skilmálum. Þá verði ekki séð að þeir skilmálar sem stefndi vísi til eigi við um trygginguskv. Fjölskylduvernd 3.

Stefnandi byggi einnig á því að það áfengi sem hafi mælst í blóði stefnanda eftir slysið leiði ekki sjálfkrafa til þess að bótaréttur hennar falli niður eða skerðist með einhverju móti. Áfengisáhrif skipti aðeins máli í vátryggingarétti að þau hafi ráðið svo miklu um hegðun og færni viðkomandi að hættan á því að vátryggingaratburðinn gerðist hafi aukist. Þá fyrst sé um ölvun í skilningi vátryggingaréttar að ræða. Það eitt og sér sé hins vegar ekki nægilegt til að takmarka bótarétt tjónþola, enda verði að fara fram heildarmat á aðstæðum og orsakatengsl verði að vera á milli áfengisáhrifanna og slyssins. Af þeim sökum sé ótækt að mati stefnanda að miða einvörðungu við mæld áfengisáhrif í líkama hennar, enda sé niðurstaða mælingarinnar óviss og ekki gerð með sama hætti og þegar áfengi er mælt í ökumönnum bifreiða. Velti úrslit málsins á því hvort áfengisáhrifin hafi orsakað slysið og hvort stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að drekka bjór. Ekki sé sjálfsagt að það að tjónþoli sé undir áhrifum áfengis leiði sjálfkrafa til þess að háttsemi tjónþola teljist stórkostlegt gáleysi. Svo hafi ekki verið í þessu tilviki og geti stefnda ekki verið heimilt að takmarka eða fella niður bætur til stefnanda.

Stefnandi byggi einnigá því að vafi leiki á að sú etanólmæling sem frá Landspítalanum barst sýni það áfengismagn í blóði stefnanda sem stefndi byggi á, en stefnandi hafi ekki vitað að sú mæling hefði verið gerð. Stefnandi byggi á því að þrátt fyrir að ákvæði 1. mgr. 90. gr. vsl. mæli fyrir um að vátryggingafélagið geti losnað úr ábyrgð í heild eða að hluta vegna stórkostlegs gáleysis vátryggðs, sem fólgið sé í því að vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis, sem hann hafi sjálfviljugur neytt, sé það stefnda að sýna fram á að áfengisneysla stefnanda hafi orsakað slysið. Það hafi stefndi ekki sannað.

Af orðalagi 1. mgr. 90. gr. vsl., þ. e. „má lækka“, leiði að einungis sé kveðið á um heimild vátryggingafélags til að líta til þess hvernig vátryggingaratburð hafi borið að höndum, m. a. hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis. Samkvæmt hljóðan ákvæðisins og þeirra vátryggingarskilmála sem stefndi byggi á að eigi við í tilviki stefnanda, sé gerður áskilnaður um að orsakasamband verði að vera milli tjóns annars vegar og framferðis (áfengisneyslu) vátryggðs hins vegar. Fyrir því orsakasambandi beri stefndi sönnunarbyrði, enda sé um undanþáguákvæði að ræða. Áfengisáhrif leiði ekki sjálfkrafa til þess að háttsemi verði talin flokkast undir stórkostlegt gáleysi. Meira þurfi að koma til á grundvelli heildarmats á aðstæðum.

Í 3. málsl. 1. mgr. 90. gr. vsl. komi fram hvaða atriði það séu sem ráða eigi því hvort og í hve miklum mæli megi lækka ábyrgð vátryggingafélags. Nefnd séu dæmi eins og sök, atvik að vátryggingaratburði og það hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis eða fíkniefna, sem hann hafi sjálfviljugur neytt. og vísað sé til athugasemda við 27. gr. vsl. í frumvarpi til laganna vegna þeirra atriða. Þar komi fram að þótt áfengisneysla geti haft áhrif á rétt til bóta leiði hún ekki sjálfkrafa til þess að félagið losni úr ábyrgð í heild eða að hluta. Jafnframt komi fram að ákvæðum skilmála, sem mæli fyrir um að vátryggðir megi ekki smakka áfengi á vátryggingatímabilinu, og ef þeir gera það losni félagið úr ábyrgð, verði ekki beitt. Því verði að horfa til háttseminnar sjálfrar, eðli málsins samkvæmt, og hættueiginleika hennar þegar mat sé lagt á hvort hafna eigi bótaskyldu eða takmarka hana. Það sé í raun ótrúlegt að ætla að sú háttsemi stefnanda, sem var þaulvanur hestamaður, að fara í útreiðatúr með vinum sínum að sumarlagi, koma við á krá og fá sér tvo bjóra og fara síðan á bak aftur og vera búin að ríða langa leið og nærri komin heim er hún fellur af baki vegna þess að hesturinn sem hún reið fældist, teljist stórkostlegt gáleysi. Ótækt sé að gera ráð fyrir að menn afsali sér bótarétti með því einu að smakka áfengi.

Stefnandi var vanur hestamaður frá barnæsku. Hún fór í útreiðatúr á góðum og reyndum ferðahesti í blíðskaparveðri með vinum sínum nokkurra kílómetra leið á góðum reiðvegi, sléttum og mjúkum. Hún reið hesti sínum að sveitakrá, fór af baki og gekk frá hesti sínum, gekk inn á krána og spjallaði við vini sína og fékk sér tvo bjóra, fór aftur á bak ásamt vinum sínum og reið til baka. Er stefnandi var komin í nánd við þann stað sem lagt var upp frá, eftir að hafa riðið í töluverðan tíma á hægu tölti, aðeins á undan samferðafólki sínu, fældist hestur hennar skyndilega og hún féll af baki. Meginorsök slyssins var því sú að hesturinn fældist og stökk skyndilega til hliðar, það snöggt að stefnandi féll af baki.

Þar af leiðandi telji stefnandi liggja fyrir að áfengisáhrifin hafi ekki orsakað slysið með nokkrum hætti. Aðrir utanaðkomandi þættir hafi orðið þess valdandi að stefnandi féll af hestinum og slasaðist.

Varðandi túlkun á hugtakinu stórkostlegt gáleysi og því hvort háttsemi stefnanda falli undir það í tengslum við takmörkun bótaábyrgðar bendi stefnandi á að eitthvað í háttsemi hennar verði að hafa valdið því að stefnandi kom sér í hættulegri aðstæður en ella, og þá vegna ölvunar sinnar. Það eitt og sér leiði þó ekki til fortakslausrar takmörkunar á bótarétti stefnanda. Stefnandi telji að ekki verði séð að háttsemi hennar hafi verið með þeim hætti.

Þegar greinarmunur er gerður á almennu gáleysi og stórkostlegu felist í því að hlutlægt séð þurfi að vera um að ræða mjög alvarlegt frávik frá fyrirmæltri og viðurkenndri háttsemi til að gáleysi teljist stórkostlegt. Svo hafi ekki verið þegar slysið átti sér stað þann 27. júlí 2018, enda engin augljós hætta verið á ferð er stefnandi fór á bak hesti sínum og reið til baka heimleiðis og var nær komin á leiðarenda er hesturinn fældist.

Stefnandi bendi á að hestamenn fái sér oft nokkra bjóra þegar þeir fari saman á hestbak, svo sem um helgar. Í Mosfellsbæ ríði menn tíðum úr hesthúsahverfinu þar í bæ upp í Laxnes til H og fái sér þar einntil tvo bjóra og ríði svo til baka. Það sé almennt stundað í hesthúsahverfinu til að lyfta sér upp frá amstri dagsins og talið nauðsynlegt. Þá geti magn áfengis í blóði einstaklinga haft mismunandi áhrif á hegðun þeirra og háttsemi. Ljóst sé að stefnandi hafi rotast og höfuðkúpubrotnað í slysinu og ekki verið með fullri rænu og þvoglumælt er hún var færð á slysadeild Landspítalans. Ef til vill hafi fundist bjórlykt af stefnanda. Þar sem hún hafi verið hálfmeðvitundarlaus hafi verið dregin sú ályktun að það væri út af áfengisneyslu en þetta ástand stefnanda hafi hins vegar stafað af þeim höfuðáverkum sem hún hafi orðið fyrir í slysinu. Þá verði ekki séð að stefnandi hafi fengið rétta læknisþjónustu er hún var færð á bráðadeild Landspítalans, og hún hafi ekkiverið skoðuð af taugalæknum. Hvergi kemur fram í málinu, og ekki hjá samferðamönnum stefnanda, að hún hafi verið stjórnlaus vegna áfengisneyslu og af þeim sökum hafi slysið orðið. Stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að svo hafi verið. Því sé ekkert í gögnum málsins sem bendi til þess að um stórkostlegt gáleysi stefnanda hafi verið að ræða í umrætt sinn, enda eigi slysið sér aðrar skýringar. Að framangreindu virtu telji stefnandi að stefnda sé óheimilt að takmarka bótarétt stefnanda vegna slyssins í heild eða að hluta.

Stefnandi byggi einnig á því að tryggingarskírteinið geymi samning milli stefnanda og hins stefnda félags, samanber h-lið 63. greinar vátryggingasamningalaga nr. 30/2004, en þar séu einungis tilgreindir tryggingaskilmálar Fjölskylduverndar 3, sem nálgast megi á heimasíðu hins stefnda félags. Ekki verði því séð hvernig hið stefnda félag geti byggt afstöðu sína til bótaskyldu sinnar á sameiginlegum vátryggingarskilmálum sem ekki hafi verið kynntir stefnanda sem vátryggðri. Stefnandi byggi og á því að skerðing bótaréttar að 2/3 skv. úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum sé ekki í samræmi við réttarframkvæmd, sbr. Bótarétt II, bls. 314, meðal annars með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 821/2013, það er að ekki sé gengið jafn bratt fram í persónutryggingum til skerðingar bóta vegna gáleysis og í öðrum tryggingum, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004.

Stefnandi byggi einnig á því að hún hafi sannað að vátryggingaratburður hafi orðið, en aftur á móti beri hið stefnda félag sönnunarbyrðina fyrir því að slysið hafi orðið með þeim hætti eða við þær aðstæður að það falli undir þau undanþáguákvæði í skilmálum tryggingarinnar sem stefndi vísi til.

Stefnandi vísi til þeirra réttarreglna sem hér að framan eru tilgreindar, og vísar um leið til 1. greinar laga nr. 56/2010 um vátryggingastarfsemi. Einnig vísi stefnandi til andskýringarreglunnar og sanngirnisskýringarreglu vátryggingaréttar, samanber 36. grein bí samningalögum, og til 22. liðar 9. gr. laga nr. 56/2010 og meginreglna neytendaréttar. Um bótaábyrgð sé vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, til II. hluta laganna um persónutryggingar og til meginreglna skaðabóta- og vátryggingaréttar. Um það að vátryggingaratburður hafi orðið sé vísað til g-liðar 62. greinar laga nr. 3 0/2004. Varðandi málskostnað vísi stefnandi til ákvæða 129. og 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

IV.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi mótmæli alfarið öllum kröfum, málsástæðum og lagarökum stefnanda og málavaxtalýsingu stefnanda að því leyti sem hún sé ekki í samræmi við málavaxtalýsingu stefnda. Í máli þessu gildi almennar reglur vátryggingaréttar að því er varðar sönnun og sönnunarbyrði. Í þeim felist að sönnunarbyrðin hvíli óskipt á stefnanda um að hún eigi rétt til bóta úr hendi stefnda og þeirri tryggingu sem krafa sé gerð um greiðslu bóta úr, m. a. að öll skilyrði hennar séu uppfyllt. Ekkert tilefni sé til þess að víkja frá þessum reglum við úrlausn málsins. Stefnandi byggi á því að hún hafi orðið fyrir frítímaslysi í skilningi heimilistryggingar Fjölskylduverndar 3, hér eftir „vátryggingin“, hjá stefnda og eigi þar af leiðandi rétt til bóta úr þeirri vátryggingu. Stefndi byggi á því að stefnandi skuli bera tjón sitt að 2/3 hluta sjálf vegna stórkostlegs gáleysis.

Stefndi byggi á því að samkvæmt lögum og skilmálum sem um vátrygginguna gildi sé stefnda heimilt að lækka eða fella niður ábyrgð félagsins ef vátryggingaratburður verður rakinn til stórkostlegs gáleysis hins vátryggða. Stefndi vísi í því sambandi í fyrsta lagi til greina 9.1 og 9.2 í sameiginlegum vátryggingarskilmálum nr. YY10 hjá stefnda og til 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Stefndi bendi á að í framangreindu ákvæði laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004 séu tiltekin sömu atriði sem líta skal til við matið og fram komi í grein 9.2 í sameiginlegum vátryggingarskilmálum nr. YY10. Eitt af þeim atriðum sem sérstaklega sé tekið fram að líta skuli til sé hvort vátryggður hafi verið undir áhrifum áfengis. Stefndi byggir á því að stefnandi hafi verið undir verulegum áhrifum áfengis þegar slysið varð. Til stuðnings því bendi stefndi á að í málinu liggi fyrir áfengismæling sem staðfesti það, sbr. niðurstöður blóðrannsóknar, dags. 27. júlí 2018, eftir komu stefnanda á Landspítala – háskólasjúkrahús. Niðurstöðum blóðrannsóknarinnar hafi ekki verið hnekkt af stefnanda. Niðurstaða blóðrannsóknar hafi verið sú að áfengi í blóði mældist 52,5 mmól/L. Í leiðbeiningarskjali Landspítala – háskólasjúkrahúss kemur eftirfarandi fram varðandi samband etanólmagns í blóði og ölvunareinkenna:

-

20-25 mmól/L (0,9-1,2 g/L): Slævandi áhrif á heilastarfsemi og minnkuð athyglisskerpa.

-

45-60 mmól/L (2,1-2,8 g/L): Áberandi ölvunareinkenni, erfiðleikar með hreyfingar og tal.

Niðurstöður mælingarinnar sýni að stefnandi hafi verið undir miklum áfengisáhrifum þegar hún féll af baki. Til stuðnings því að stefnandi hafi verið undir verulegum áhrifum áfengis sé jafnframt vísað til lýsinga starfsmanna á slysadeild og vitnisburðar samferðafólks hennar, en þar sé staðfest að hún hafi verið að neyta áfengis í umrætt sinn.

Stefndi byggi á því að stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn með því að hafa verið undir áhrifum áfengis á hestbaki. Stefndi telji að almennt eigi mönnum að vera ljós sú hætta sem hlotist geti af því að fara á hestbak í ölvunarástandi og að stefnandi hafi með ákvörðun sinni sýnt skeytingarleysi um eigið öryggi. Þannig sé jafnframt huglæg afstaða stefnanda, eins og hún birtist í háttsemi stefnanda, til merkis um stórfellt gáleysi. Helstu einkenni ölvunar séu skert dómgreind, færni til að draga ályktanir sé minni, samhæfing hreyfinga minnki, viðbragðstími lengist og jafnvægi skerðist. Hafa beri í huga að hestar séu lifandi skepnur sem stjórnast af annars vegar stjórn knapa og hins vegar af eigin vilja. Því sé sérlega mikilvægt að knapar séu með framangreind skilningarvit óskert. Magn áfengis í blóði stefnanda staðfesti að ölvunarástand hennar hafi verið þannig að ölvunareinkenni hafi verið áberandi og stefnandi átt í erfiðleikum með hreyfingar og tal. Þannig hafi ástand hennar haft veruleg áhrif á getu hennar til að vera á hestbaki og stefnandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í umrætt sinn.

Stefndi byggi á því að skýr orsakatengsl séu á milli háttsemi stefnanda og þess að vátryggingaratburður varð. Öllum ætti að vera ljóst að varasamt geti verið að fara á hestbak í ölvunarástandi, hvað þá jafn reyndum knapa og stefnandi er samkvæmt því sem fram komi í stefnu. Stefndi telji því að leggja megi til grundvallar að líkurnar á því að knapar falli af hestbaki séu umtalsvert meiri ef þeir eru undir áhrifum áfengis en þegar þeir eru allsgáðir, sérstaklega þegar magn áfengis er verulegt eins og í tilviki stefnanda. Þannig byggi stefndi á því að ölvunarástand stefnanda hafi verið eina eða a. m. k. meginorsök slyssins. Ölvunarástand sem sé þannig að aðili eigi m. a. erfitt með hreyfingar og tal hafi veruleg áhrif á getu einstaklings til að hafa stjórn á hesti og bregðast við öllum hreyfingum hestsins, m. a. ef hestur fælist. Hestar séu lifandi skepnur og því nauðsynlegt að öll skilningarvit séu óskert þegar hafa á stjórn á þeim og bregðast við ef eitthvað óvænt gerist. Hafi hesturinn fælst og stokkið til, eins og stefnandi byggi á, en því sé mótmælt sem ósönnuðu, séu verulegar líkur til þess að það megi rekja til ölvunarástands stefnanda. Það liggi þó í raun ekkert fyrir um að hesturinn hafi fælst og stokkið til, en samferðaraðilar stefnanda sáu ekki þegar hún datt af hestinum. Þá liggi ekkert fyrir um að aðrir hestar hafi fælst í þeim hópi sem stefnandi var í eða að hreyfing hestsins, þegar stefnandi féll af baki, hafi verið þannig að stefnandi hefði ekki átt að ráða við stjórn hans. Stefndi telji að leggja megi til grundvallar að líkurnar á því að knapar falli af hestbaki séu umtalsvert meiri ef þeir eru undir áhrifum áfengis en þegar þeir eru allsgáðir.

Stefndi bendi jafnframt á að verulegar líkur séu til þess, hafi hesturinn fælst, að það megi rekja til ölvunarástands stefnanda.

Því sé mótmælt sem stefnandi haldi fram að sameiginlegir skilmálar YY10 gildi ekki um vátrygginguna. Stefndi vísi í þessu sambandi í fyrsta lagi til endurnýjunarkvittunar – F plús 3 fjölskyldutryggingar. Þar sé vísað til þess að um trygginguna gildi skilmálar félagsins nr. GH20 F plús 3 fjölskyldutrygging. Þá komi fram að vátryggingarskilmálana sé hægt að nálgast á heimasíðu félagsins www. vis. iseða fá þá senda í pósti ef óskað sé. Í öðru lagi sé vísað í vátryggingarskilmála nr. GH20 – F plús 3 en þar komi skýrt fram á bls. 3 að um vátrygginguna gildi m. a. sameiginlegir skilmálar félagsins nr. YY10. Þar sé m. a. tekið fram mikilvægi þess að vátryggður kynni sér skilmála vátryggingarinnar en í þeim komi skýrt fram að skilmálar nr. YY10 gildi jafnframt um trygginguna.

Stefndi mótmæli því sem haldið sé fram í stefnu, að niðurstöður mælinga á áfengisáhrifum í líkama stefnanda séu óvissar. Stefndi bendi á að það liggi fyrir niðurstöður blóðrannsóknar sem gerð var í framhaldi af slysinu sem staðfesti að stefnandi var undir verulegum áfengisáhrifum. Í lögregluskýrslu sé sérstaklega tekið fram að þar sem grunur var um að stefnandi hefði verið búin að drekka nokkra bjóra hefði verið óskað eftir því að dregið yrði blóð úr henni á bráðamóttöku Landspítalans vegna rannsóknar málsins. Þá liggi fyrir yfirlýsingar samferðamanna um að aðilar hafi stoppað í Laxnesi og fengið sér bjór og einnig komi fram í lögregluskýrslu hjá vitninu B að stefnandi hafi neytt nokkurra bjóra fyrir reiðtúrinn. Stefnandi virðist byggja á því að niðurstaðan sé óviss þar sem hún hafi ekki vitað að mælingin hefði verið gerð. Hvort stefnandi vissi eða ekki um blóðrannsóknina geti ekki haft áhrif á niðurstöður hennar, þ. e. áfengismagn geti vart mælst meira eingöngu vegna þess að aðili vissi ekki að blóðrannsókn hefði verið gerð.

Af stefnu megi ráða að það eigi að hafa áhrif eða vera afsökunarástæða fyrir stefnanda að hún sé vanur hestamaður. Stefndi byggir á því að sú staðreynd að stefnandi sé vanur hestamaður leiði miklu fremur til þess að stefnandi hafi átt að vita að það fari ekki saman að stjórna hesti og vera undir verulegum áhrifum áfengis. Þannig viti vanur hestamaður að þegar verið sé að stjórna hesti þurfa öll skilningarvit að vera í lagi og ekki skert vegna áfengisneyslu. Þannig sé oft nauðsynlegt að bregðast hratt við þeim aðstæðum sem geta komið upp enda sé um lifandi dýr að ræða og áfengisneysla dragi úr getu manna til að bregðast við.

Einnig sé því haldið fram í stefnu að stefnandi hafi verið á hægu tölti. Stefndi mótmæli því enda sé það ekki í samræmi við framburð vitna. Þannig komi fram hjá B og C í lögregluskýrslu að hestur stefnanda hafi verið á leið niður vegslóða á töluverðri ferð þegar stefnandi féll af baki. Þannig virðist stefnandi hafa verið á töluverðum hraða þegar slysið varð og því enn þá meiri ástæða til að öll skilningarvit og hreyfigeta væri óskert. En jafnvel þó að stefnandi hefði verið á hægu tölti þá afsaki það ekki háttsemi stefnanda í umrætt sinn.

Stefnandi heldi því fram að meginorsök slyssins hafi verið sú að hesturinn fældist og stökk skyndilega til hliðar. Þarf af leiðandi hafi áfengisáhrifin ekki orsakað slysið. Í fyrsta lagi sé því mótmælt að hesturinn hafi fælst. Hvorugur samferðamanna stefnanda sá þegar stefnandi féll af baki og þannig sé ósannað í málinu að hesturinn hafi fælst. Í öðru lagi bendi stefndi á að jafnvel þó að hesturinn hafi fælst og stokkið til hliðar þá breyti það ekki þeirri staðreynd aðvegna ölvunarástands gat stefnandi ekki brugðist við með eðlilegum hætti. Í þriðja lagi sé bent á að hafi hesturinn fælst og stokkið til hliðar þá séu verulegur líkur til þess að það megi rekja til ölvunarástands stefnanda sem hafi ekki verið í neinu ástandi til að stjórna hesti. Þannig sé meginorsökin fyrir slysi stefnanda ölvunarástand hennar í umrætt sinn. Stefndi mótmæli því að það afsaki háttsemi stefnanda að hestamenn fái sér oft bjór. Það sé alvarlegur hlutur að fara á bak undir áhrifum áfengis, sérstaklega þegar ölvun er svo mikil sem í tilviki stefnanda. Stefndi bendir á að það séu því miður margir sem aki ökutækjum undir áhrifum áfengis en það leiði þó ekki til þess að sú hegðun sé samþykkt.

Hvað varðar tilvísun í stefnu til dóms Hæstaréttar í máli nr. 128/2013 sé því mótmælt að hann sé sambærilegur þessu máli.

Það sama eigi við um dóm Hæstaréttar í máli nr. 209/1998 sem stefnandi vísi til. Þar séu málavextir engan veginn sambærilegir.

Einnig mótmæli stefndi því sem stefnandi haldi fram að skerðing bótaréttar að 2/3 hlutum sé ekki í samræmi við réttarframkvæmd. Atvik í dómi Hæstaréttar í máli nr. 215/2017 séu ekki sambærileg. Þá séu atvik í dómi Hæstaréttar í máli nr. 821/2013 heldur ekki sambærileg.

Með hliðsjón af miklu ölvunarástandi stefnanda og því að slysið sé að öllu leyti að rekja til ákvörðunar stefnanda um að fara á bak í því ástandi sé það ekki ósanngjörn niðurstaða að stefnandi beri tjón sitt sjálf að 2/3 hlutum.

Varakrafa stefnda byggi á sömu málsástæðum og aðalkrafa og vísist til þess er þar komi fram. En ef ekki verður fallist á aðalkröfu stefnda um að stefnandi skuli bera tjón sitt sjálf að 2/3 hlutum sé byggt á því að stefnandi skuli bera tjón sitt að mestu sjálf vegna eigin stórkostlegs gáleysis.

Um lagarök vísi stefndi til almennra reglna skaðabóta- og vátryggingaréttar, einkum um sönnun, sönnunarbyrði, orsakasamband, stórkostlegt gáleysi og áhættuþátttöku. Einnig sé vísað til laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Þá sé vísað til vátryggingarskilmála nr. GH20 og nr. YY10. Krafa um málskostnað byggist á 129.– 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

V.

Niðurstaða

Við aðalmeðferð gaf stefnandi aðilaskýrslu og vitnaskýrslu gáfu tveir samferðamanna í ferðinni, þau B og C, sem gaf símaskýrslu. Vikið verður að framburði þessara aðila eftir því sem máli skiptir varðandi sönnunarfærslu í málinu.

Þegar stefnandi varð fyrir slysinu þann 27. júlí 2018 var hún vátryggð á grundvelli heimilistryggingar Fjölskylduverndar 3 hjá stefnda. Óumdeilt er að tryggingin taki til slyssins samkvæmt vátryggingarskilmálum og staðfest að líkamstjón í umrætt sinn verði rakið til slyssins. Krafa stefnanda er byggð á vátryggingarskilmálum stefnda samkvæmt Fjölskylduvernd 3 og lögum nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Stefndi byggir á því að samkvæmt lögum og skilmálum, sem um vátrygginguna gildi, sé stefnda heimilt að lækka eða fella niður ábyrgð félagsins ef vátryggingaratburður verður rakinn til stórkostlegs gáleysis hins vátryggða. Stefndi byggir á því að stefnandi eigi að bera tjón sitt að 2/3 hlutum sjálf vegna stórkostlegs gáleysis og vísar í því sambandi í fyrsta lagi til greina 9.1 og 9.2 í sameiginlegum vátryggingarskilmálum nr. YY10 hjá stefnda og til 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga.

Úrlausnarefni þessa máls snýst því einkum um það hvort stefnda sé heimilt að nýta sér undanþáguákvæði í svokölluðum sameiginlegum skilmálum og þar með fella niður bætur til handa stefnanda í heild eða að hluta. Þannig er fyrst og fremst deilt um það hvort háttsemi stefnanda í umrætt sinn teljist stórkostlegt gáleysi og hvort orsakasamband sé á milli áfengisneyslu stefnanda umrætt sinn og slyssins þann 27. júlí 2018.

Í grein 9.1 í skilmálunum segir: „Ef vátryggingaratburður verður rakinn til stórkostlegs gáleysis vátryggðs losnar félagið úr ábyrgð sinni í heild eða að hluta, nema hann hafi ekki vegna aldurs eða andlegs ástands gert sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna. Í persónutryggingum gildir þetta einnig ef afleiðingar vátryggingaratburðar verða meiri en ella vegna stórkostlegs gáleysis vátryggðs.“

Í grein 9.2 segir: „Við mat á ábyrgð félagsins skal líta til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti.“

Í 90. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga segir að hafi vátryggður í öðrum vátryggingum en líftryggingum valdið því af stórkostlegu gáleysi að vátryggingaratburður varð eða afleiðingar hans urðu meiri en ella hefðu orðið megi lækka eða fella niður ábyrgð félagsins. Hið sama á við ef vátryggður hefur af stórkostlegu gáleysi valdið því að vátryggingaratburður varð með því að hlíta ekki varúðarreglum. Við úrlausn á þessum atriðum skal litið til sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti.

Í öðrum tilvikum en þeim er greinir í 1. mgr. geti félagið ekki borið fyrir sig að hinn vátryggði hafi af gáleysi valdið vátryggingaratburði.

Af athugasemdum við 90. gr. í frumvarpi sem varð að lögum nr. 30/2004 er ljóst að saknæmi hegðunar vátryggðs og orsakatengsl milli hennar og tjónsins sem hann verður fyrir hefur mikla þýðingu. Þá leysir ölvun ekki vátryggingafélag sjálfkrafa úr ábyrgð. Talið hefur verið að orðalagið þar sem vísað er til „atvika að öðru leyti“ gefi „dómstólum visst svigrúm þegar kemur að því að skilgreina undantekningar frá meginreglunni“.

Líta verður svo á að stefndi beri sönnunarbyrði fyrir því að umrætt tjón hafi orðið með þeim hætti eða við þær aðstæður að það falli undir undanþáguákvæðið í skilmálunum.

Stefndi byggir kröfu sína á því að stefnandi skuli bera tjón sitt að 2/3 hlutum sjálf vegna stórkostlegs gáleysis með því að hafa farið ölvuð á hestbak og vísar í því sambandi til þess að áfengismæling LSH staðfesti það að hún hafi verið undir verulegum áhrifum áfengis í umrætt sinn, niðurstaða blóðrannsóknar hafi verið 52,5 mmól/L. Í leiðbeiningaskjali Landspítalans komi fram að 45–60 mmól/L eð 2,1– 2,8 g/L leiði til áberandi ölvunareinkenna, erfiðleika með hreyfingar og tal. Þá telur stefndi ósannað að hestur stefnanda hafi fælst og verulegar líkur séu á því að hafi hann fælst megi rekja það til ölvunarástands stefnanda. Þá vísar stefndi til lýsinga starfsmanna á slysadeild á ástandi stefnanda við komu þangað eftir slysið og vitnisburðar samferðafólks hennar. Stefnandi byggir á því að þessi blóðrannsókn sé óstaðfest.

Í aðilaskýrslu sinni skýrði stefnandi svo frá að hún hefði riðið ásamt samferðafólki að Laxnesi og stansað þar í 30– 40 mínútur og síðan riðið til baka.. Hún hefði drukkið einn bjór áður en lagt var af stað í Laxnes og annan bjór þar áður en haldið var til baka. Rétt áður en hún kom á áfangastað hafi hún fallið af baki, rotast og höfuðkúpubrotnað. Stefnandi kvaðst ekki muna eftir því hvað gerðist, hún hefði verið á lánshesti, fulltaminni meri, sem hún hefði mikið riðið áður en þetta slys varð. Stefnandi kvaðst ekki hafa verið ölvuð og aðstæður hefðu verið góðar, gott veður og bein braut niður að Bjargi á bakaleiðinni, en hún kvaðst telja að eitthvað hefði fælt merina, fugl eða eitthvað annað. Hún væri vön hestum, uppalin við hesta, og hefði riðið þessari meri mikið misserin á undan.

Vitnið C bar að hann hefði slegist í för með stefnanda og hinum sem voru með í ferð og riðið í Laxnes. Þar hafi verið stansað hjá H og þau fengið sér bjór. Á bakaleiðinni hafi hann riðið fremstur, þau verið á greiðu tölti. Hann hafi ekki séð er stefnandi féll af hestinum þar sem hún hafi riðið fyrir aftan hann. Hann kvaðst telja líklegast að hesturinn hefði fælst, vegna fugls eða einhvers, því þetta hefði gerst svo óvænt. Hann kvaðst aðspurður ekki telja að stefnandi hefði verið ölvuð í umrætt sinn, hann hefði ekki getað merkt það. Sjálfur hafi hann verið búinn að fá sér bjór.

Í vitnaskýrslu sinni skýrði B svo frá að hún hefði í umrætt sinn riðið með A, C og D í Laxnes. Hún kvaðst vera alls óvön á hestum. Þau hafi fengið sér bjór í upphafi ferðar. Þau hafi stansað einu sinni á leiðinni í Laxnes og í Laxnesi hafi þau stansað í um 20 mínútur og fengið sér einn bjór. Á bakaleiðinni hafi hún séð hvar A lá á jörðinni og hrossið á harðahlaupum í burtu. Vitnið kvaðst ekki hafa séð er hún féll af baki en hafa komið að henni þar sem hún lá. A hafi komist aðeins til meðvitundar og þekkt vitnið. Þegar þetta gerðist hafi þau aðeins átt eftir um 300 metra á áfangastað. Síðan hafi þurft að elta hrossið uppi þar sem það fór á harðahlaupum í burtu.

Aðspurð kvaðst vitnið ekki hafa séð ölvun á A eða hafa haft þá tilfinningu að hún réði ekki við hestinn. Vitnið kvað þau hafa verið á hægri ferð og muna að talað hefði verið um að hesturinn hefði fælst, hún myndi ekki hver sagði það, ef til vill D.

Vitnið kvaðst ekki hafa merkt neitt óeðlilegt við A, hún hefði ekki getað talað jafn skýrt við sig eftir slysið hefði hún verið drukkin. Þá tók vitnið fram að þau hefðu ekki stansað nógu oft til að drekka svo mikið og enginn peli hefði verið hafður um hönd.

Í málinu liggur einnig fyrir yfirlýsing B sem hún staðfesti við aðalmeðferð. Þar kemur fram að hún hafi ekki séð að A væri ölvuð, hvorki þegar lagt var af stað eða á leiðinni frá Laxnesi. Þar hafi A farið auðveldlega á bak hestinum. Þá kemur fram að hún hafi hlúð að A sem hafi legið meðvitundarlaus eftir fallið. Hún hafi verið með hjálm á höfði en teygst hafi á hökuböndum.

Í málinu liggur fyrir yfirlýsing D, dags. 11. febrúar 2019, varðandi umræddan reiðtúr. Þar segir D að er þau hafi verið að nálgast R-kk-þf á Skammadalsvegi hafi merin, sem stefnandi reið, allt í einu stokkið til hægri og hún misst jafnvægið og fallið af baki. D kvaðst ekki vita ástæðu þess að merin fældist, stefnandi hafi ekki verið mikið drukkin og komist vel á hestinn sjálf og allt gengið vel í ferðinni þar til slysið varð. Ferðin frá Reykjum að Laxnesi sé um fjórir km. Gert hafði verið ráð fyrir að D kæmi fyrir dóm við aðalmeðferð en hann kaus að gera það ekki. Lögmaður stefnanda upplýsti að á þeim tíma sem slysið varð hefðu stefnandi og D átt í sambandi en því verið lokið þegar aðalmeðferð fór fram.

Í málinu liggur fyrir bréf ríkissaksóknara þar sem fram kemur að lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hafi haft til meðferðarmál er varðaði meinta ölvun stefnanda við stjórn hests þann 27. júlí 2018. Rannsókn málsins sé lokið og rannsókn yfirfarin með hliðsjón af 145. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. Þá segir að með vísan til a-liðar 146. gr. laga um meðferð sakamála hafi verið ákveðið að falla frá málssókn út af ætluðu broti. Lögmaður stefnanda upplýsti við aðalmeðferð að stefnanda hefði verið boðið að ljúka framangreindu máli með greiðslu sektar að fjárhæð 10.000 krónur en því hafi stefnandi hafnað. Þess hafi verið krafist af hálfu stefnanda að lagt yrði fram staðfest vottorð um blóðrannsókn LSH á umræddum tíma en við því hafi ekki verið orðið og málið væntanlega af þeim sökum verið fellt niður. Lögmaður stefnda lýsti því yfir að þetta hefði enga þýðingu í því máli semhér væri til meðferðar.

Eins og rakið hefur verið liggur ekki fyrir af hvaða orsökum stefnandi féll af baki í umrætt sinn. D kom ekki fyrir dóm til að staðfesta yfirlýsingu sína, en af henni má draga þá ályktun að hestur stefnanda hafi fælst. Það fær stoð í framburði vitnisins B sem bar að hestur stefnanda hefði farið brott á harðahlaupum og þurft hefði að elta hann uppi. Fullvíst verður þó að telja að eitthvað óvænt hafi gerst. Stefnandi mundi ekki aðdraganda þess að hún féll af baki, sem kann að skýrast af því að hún hlaut alvarlega höfuðáverka og missti meðvitund við slysið.

Óumdeilt er að stefnandi hafði drukkið bjór í umrætt sinn. Niðurstaða mælingar Landspítala –háskólasjúkrahúss um að áfengismagn í blóði stefnanda hafi verið 52,5 mmól/L er óstaðfest og henni er mótmælt af stefnanda. Það sem segir í leiðbeiningarskjali varðandi samband etanólmagns í blóði og ölvunareinkenna fær enga stoð í framburði samferðafólks stefnanda um ástand hennar. Stefnda hefði verið í lófa lagið að leita staðfestingar umræddrar mælingar fyrir dómi og ber stefndi hallann af því að það var ekki gert. Þess utan liggur ekkert fyrir um það hvaða þýðingu þessi niðurstaða Landspítala hefur varðandi stjórn á hestum eða að stefndi hafi gert nokkurn reka að því að varpa ljósi á þessi atriði. Stefndi hefði getað aflað matsgerðar dómkvaddra matsmanna til að færa sönnur á mál sitt.

Varðandi það sem fram kemur í læknisvottorði um ætlaða ölvun stefnanda liggur fyrir að hún höfuðkúpubrotnaði í slysinu og var ekki með fullri rænu er hún var flutt á slysadeild. Þá var stefnandi hálfmeðvitundarlaus og viðutan, sem ekki verður talið óeðlilegt miðað við þá alvarlegu höfuðáverka sem hún hlaut.

Þá ber einnig að líta til þess að stefnandi hafði riðið langa leið í Laxnes og mestan hluta leiðar til baka áfallalaust, sem engan veginn er í samræmi við niðurstöður umræddrar áfengismælingar. Með vísan til þess sem rakið hefur verið verður ekki talið að fyrirliggjandi mæling veiti örugga niðurstöðu um vínandamagn í blóði stefnanda. Þannig verður ekki hægt að slá neinu föstu um áfengisáhrif stefnanda í greint sinn. Stefnda bar að láta fara fram heildarmat á atvikum málsins en það virðist ekki hafa verið gert heldur eingöngu litið til áfengisneyslu vátryggðs án þess að líta til annarra atriða. Þá leysir ölvun ekki vátryggingafélag sjálfkrafa úr ábyrgð.

Samkvæmt því sem rakið hefur verið verður ekki talið að stefndi hafi fært sönnur á að það að stefnandi hafði drukkið bjór í umrætt sinn hafi eitt og sér valdið því að hún féll af baki og hún hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og að orsakasamband sé milli þessa, en fyrir þessu ber stefndi sönnunarbyrði.

Að framangreindu virtu verður að telja að stefnda sé óheimilt að takmarka bótarétt stefnanda vegna slyssins þar sem stefnda hefur ekki tekist sönnun á því að slysið hafi orðið með þeim hætti eða við þær aðstæður að það falli undir þau undanþáguákvæði sem hann vísar til.

Með vísan til þess sem rakið hefur verið ber að fallast á aðalkröfu stefnanda um að viðurkennd verði 100% bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., samkvæmt slysatryggingu stefnanda hjá félaginu vegna líkamstjóns, er stefnandi varð fyrir þann 27. júlí 2018, við fall af hestbaki. Stefnandi nýtur gjafsóknar og allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns hennar, 1.450.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði. Tekið hefur verið tillit til virðisaukaskatts.

Að fenginni þessari niðurstöðu ber að dæma stefnda til að greiða í ríkissjóð málskostnað sem telst hæfilega ákveðinn með hliðsjón af atvikum öllum 1.450.000 krónur.

Þ-kk-nf C-kk-nf Þ-kk-nf héraðsdómari kveður upp dóminn ásamt meðdómendunum A-kk-þgf Í-kk-þgf héraðsdómara og sérfróðum meðdómanda Þ-kk-þgf M-kk-þgf L-kk-þgf, hestafræðingi M Ag.

Uppkvaðning dóms hefur dregist umfram frest skv. 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Lögmenn aðila eru sammála dómara um að ekki sé þörf á endurflutningi málsins.

Dómsorð :

Viðurkennd er krafa stefnanda, A, um 100% bótaskyldu stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., samkvæmt slysatryggingu stefnanda hjá félaginu vegna líkamstjóns er stefnandi varð fyrir þann 27. júlí 2018 við fall af hestbaki.

Allur gjafsóknarkostnaður stefnanda, þar með talin þóknun lögmanns stefnanda, Þ-kk-ef S-kk-ef S-kk-ef, 1.450.000 krónur greiðist úr ríkissjóði.

Stefndi greiði málskostnað 1.450.000 krónur kr. í ríkissjóð.