501/2018

Útdráttur

L hf. höfðaði mál á hendur J og krafðist þess að honum yrði dæmdur réttur til að gera fjárnám í fasteign J á grundvelli skuldar A ehf. sem tryggð var með tryggingarbréfi sem hvíldi á eigninni. Landsréttur vísaði til þess að umboðsmaður hefði undirritað tryggingarbréfið fyrir hönd J og ekki væri komið fram að umboðið hafi verið veitt í öðrum tilgangi en þeim sem L hf. hélt fram. Væri undirritun umboðsmannsins á tryggingarbréfið því skuldbindandi fyrir J. L hf. sendi J reglulega á lögheimili hennar yfirlit yfir stöðu skulda A ehf. og tilkynningu um að bú félagsins hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og gat J ekki borið fyrir sig að henni hefði ekki borist þær. Gögn málsins báru með sér að J hefði ekki gert athugasemdir við veðsetninguna fyrr en með framlagningu greinargerðar í fyrra máli milli sömu aðila og var fallist á það með L hf. að athafnaleysi J gæfi tilefni til að álykta að hún hafi verið samþykk umræddri veðsetningu. Þá var ekki á það fallist með J að krafa L hf. væri ekki lengur fyrir hendi eftir skiptalok á þrotabúi A ehf., að krafan væri fyrnd eða niður fallin vegna tómlætis L hf. við að gæta réttar síns. Ekki var heldur á það fallist að efni væru til að víkja tryggingarbréfinu til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var því fallist á kröfu L hf.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar með áfrýjunarstefnu 15. júní 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. maí 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst þess að honum verði með dómi heimilað að gera fjárnám, vegna skuldar A ehf., kt. [...], við áfrýjanda að fjárhæð 5.796.243 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 6. nóvember 2014 til greiðsludags, inn í veðrétt sem áfrýjandi á í eignarhluta stefndu í fasteigninni Klapparstíg 11, Reykjavík, fastanúmer 2003191, samkvæmt tryggingarbréfi nr. [...], útgefnu 26. júní 2008. Tryggingarbréf þetta var upphaflega að fjárhæð fjórar milljónir króna miðað við grunnvísitölu 304,4 stig, sem breytist í samræmi við vísitölu neysluverðs til verðtryggingar, og sett til tryggingar skuldum og fjárskuldbindingum útgefanda þeirra, A ehf. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hún málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Málavöxtum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er rakið gaf stefnda systur sinni, C, hinn 16. júní 2008,,fullt og ótakmarkað umboð“ til að veita samþykki hennar fyrir því að,,tryggingarbréf verði tekið gegn veði í fasteigninni Klapparstíg 11 […] Þetta er verðtryggt tryggingarbréf Landsbanka Íslands hf. að upphæð 4.000.000 kr. Tryggingarbréf þetta skal fara á 5. veðrétt viðkomandi íbúðar.“ Hinn 26. júní 2008 gaf A ehf. út tryggingarbréf nr. [...] til tryggingar á öllum skuldum og fjárskuldbindingum félagsins við Landsbanka Íslands hf., allt að 4.000.000 króna, auk meðal annars vaxta, dráttarvaxta, verðbóta og kostnaðar vegna vanskila og innheimtu. Með tryggingarbréfinu var fasteign stefndu sett að veði. Í 10. tölulið skilmála tryggingarbréfsins er tekið fram að með undirritun á tryggingarbréfið staðfesti veðsali, sem sé ekki útgefandi, að hafa kynnt sér upplýsingabækling Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila, en Landsbankinn sé aðili að samkomulagi fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Fyrrnefnd C ritaði undir tryggingarbréfið fyrir hönd stefndu. Samkvæmt skráningu í hlutafélagaskrá var B, faðir stefndu, varamaður í stjórn A ehf. og prókúruhafi.

5 Áfrýjandi, sem tók við réttindum Landsbanka Íslands hf. með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008, sendi stefndu innheimtubréf 6. nóvember 2014. Áfrýjandi kveðst einnig hafa sent stefndu yfirlit yfir ábyrgðir hennar á skuldum A ehf. á lögheimili hennar sem og tilkynningu um að bú félagsins hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta. Áfrýjandi höfðaði mál gegn stefndu fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu birtri 8. janúar 2016 vegna sama sakarefnis, sbr. mál. nr. E65/2016. Því máli var vísað frá dómi með úrskurði héraðsdóms 8. júní 2017.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

6 Áfrýjandi freistar þess fyrir Landsrétti að fá hnekkt niðurstöðu héraðsdóms þar sem stefnda var sýknuð af kröfum áfrýjanda með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Telur áfrýjandi ljóst af gögnum málsins að vilji stefndu hafi staðið til þess að gefa út tryggingarbréf það sem um er deilt í málinu. Stefnda hafi áður meðal annars veitt umboð til að gangast í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuld A ehf., en faðir stefndu hafi verið varamaður í stjórn félagsins og prókúruhafi. Í samræmi við lög nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn hafi áfrýjandi sent stefndu á lögheimili hennar regluleg yfirlit yfir ábyrgðir ásamt tilkynningu um gjaldþrot A ehf. Stefnda hafi engar athugasemdir gert við veðsetninguna fyrr en henni hafi verið stefnt. Landsbanki Íslands hf. hafi hagað aðgerðum sínum í samræmi við þágildandi 19. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Tilvísun í tryggingarbréfinu til samkomulags fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga hafi ekki leitt til ríkari upplýsingaskyldu Landsbanka Íslands hf. en ella og engin skylda hafi hvílt á bankanum að framkvæma greiðslumat á A ehf. eða meta greiðslugetu stefndu.

Málsástæður stefndu

7 Stefnda heldur því fram að vilji hennar hafi ekki staðið til þess að umboðið sem hún gaf systur sinni yrði notað til þess að undirrita tryggingarbréf það sem A ehf. gaf út 26. júní 2008. Umboðið sé hvorki skýrt né ótvírætt. Óeðlilegt hafi verið af hálfu áfrýjanda að nota umboð þar sem skuldari er ekki tilgreindur til að tryggja skuldir ótengds einkahlutafélags sem þegar voru til staðar. Þá ber stefnda fyrir sig að hún hafi verið búsett á Spáni og henni hafi því ekki borist þau bréf sem áfrýjandi kveðst hafa sent henni. Áfrýjandi hafi vitað af búsetu hennar á Spáni og því ekki verið í góðri trú um að bréf send á lögheimili hennar að Klapparstíg 11 í Reykjavík myndu berast henni. Enn ber stefnda fyrir sig að í tryggingarbréfinu sé vísað til samkomulags um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga og hafi Landsbanka Íslands hf. borið að fara eftir því en óumdeilt sé að það hafi bankinn ekki gert. Einnig er því haldið fram að krafa áfrýjanda sé fyrnd. Bankinn hafi keypt útgefna reikninga af félaginu og greitt fyrir þá í því formi að félagið hafi getað dregið á tékkareikning. Því sé skuld félagsins við bankann ekki peningalán í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

Niðurstaða

8 Í umboði því sem stefnda veitti systur sinni 16. júní 2008 kemur ekki fram berum orðum hvaða skuldir tryggingabréfi sem þar er getið var ætlað að tryggja. Þar kemur þó fram hver kröfuhafi samkvæmt tryggingarbréfinu er, hvaða eign er sett að veði sem og hámarksfjárhæð sem því var ætlað að tryggja. Tryggingarbréfið var að því leyti innan þeirra heimilda sem umboðið veitti. Málatilbúnaður stefndu verður vart skilinn öðruvísi en svo að hún byggi á því að umboðsmaður hennar hafi farið út fyrir umboðið með því að undirrita tryggingarbréfið. Þegar litið er til tengsla stefndu við A ehf. og þá sem að félaginu stóðu, sem og atvika málsins að öðru leyti, verður að telja að stefnda beri sönnunarbyrði fyrir því að umboðið hafi verið veitt í öðrum tilgangi en þeim að undirrita hið umdeilda tryggingarbréf. Ekkert er komið fram í málinu sem gefur til kynna að umboðið hafi verið gefið út í öðrum tilgangi en þeim sem áfrýjandi heldur fram. Var undirritun umboðsmanns stefndu á tryggingarbréfið því skuldbindandi fyrir hana, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 7/1936. 9 Gögn málsins sýna að áfrýjandi sendi stefndu reglulega yfirlit yfir stöðu skulda A ehf. og í þeim var vísað til tryggingarbréfsins og hinnar veðsettu eignar. Þá liggur fyrir að áfrýjandi sendi stefndu tilkynningu 9. júlí 2010 um að bú A ehf. hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og var þar einnig vísað til tryggingarbréfsins. Tilkynningar þessar voru sendar á lögheimili stefndu og getur hún ekki borið fyrir sig að þær hafi ekki borist henni. Áfrýjandi uppfyllti með þessu skyldu sína samkvæmt c og dliðum 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009. Þá bera gögn málsins með sér að stefnda hafi ekki gert athugasemdir við veðsetninguna fyrr en með framlagningu greinargerðar af sinni hálfu í fyrrnefndu héraðsdómsmáli nr. E65/2016, þótt full ástæða hefði verið til þess hafi hún talið að umboðsmaður hennar hefði farið út fyrir umboðið eða brotið gegn fyrirmælum hennar á annan hátt. Verður að fallast á það með áfrýjanda að athafnaleysi stefndu gefi tilefni til að álykta að hún hafi verið samþykk umræddri veðsetningu, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar Íslands 5. mars 1998 í málinu nr. 345/1997.

10 Skiptum á þrotabúi A ehf. lauk 8. september 2010 án þess að eignir fyndust í búinu og var skiptum lokið með vísan til 155. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krafa lánardrottins á hendur ábyrgðarmanni fellur þó ekki niður þótt skuldara sé ekki lengur til að dreifa, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009 og dóm Hæstaréttar 15. desember 2016 í málinu nr. 306/2016. Er því ekki fallist á það með stefndu að krafa áfrýjanda sé ekki lengur fyrir hendi eftir skiptalok A ehf.

11 Skuldin sem krafa áfrýjanda tekur til er yfirdráttarskuld á bankareikningi. Slík skuld er peningalán í skilningi 2. mgr. 5. gr. laga nr. 150/2007 og fyrnist hún því á tíu árum. Reikningurinn var stofnaður 2005 og bú A ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 16. júlí 2010. Áfrýjandi lýsti kröfu í þrotabúið 11. ágúst 2010 en kröfulýsingarfrestur rann út 23. sama mánaðar. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2007 var fyrningu kröfunnar því slitið með kröfulýsingunni. Er krafa áfrýjanda því ófyrnd.

12 Frá því skiptum á þrotabúi A ehf. lauk 8. september 2010 og þar til áfrýjandi sendi stefndu innheimtubréf 6. nóvember 2014 liðu um fjögur ár. Þá liðu fjórtán mánuðir frá því innheimtubréfið var sent og þar til mál nr. E65/2016 var höfðað með birtingu stefnu 8. janúar 2016. Samtals liðu því tæplega fimm og hálft ár frá því skiptum á þrotabúi A ehf. lauk og þar til áfrýjandi höfðaði fyrrgreint mál á hendur stefndu. Frá því að því máli var vísað frá dómi 8. júní 2017 og þar til áfrýjandi höfðaði mál þetta í héraði liðu um þrír mánuðir. Verður ekki fallist á það með stefndu að áfrýjandi hafi sýnt af sér slíkt tómlæti við að gæta réttar síns að krafa hans sé niður fallin.

13 Ákvæði 36. gr. laga nr. 7/1936 gera ráð fyrir að samningi megi víkja til hliðar í heild eða að hluta, eða breyta, ef það yrði talið ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig. Við það mat skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til. Þegar tekin er afstaða til málsástæðna stefndu sem reistar eru á þessu ákvæði verður að meta atvik málsins heildstætt. 14 Stefnda byggir meðal annars á því að í 10. tölulið skilmála tryggingarbréfsins komi fram að veðsali, sem sé ekki útgefandi, staðfesti að hafa kynnt sér upplýsingabækling Landsbanka Íslands hf. um persónuábyrgðir og veðtryggingar þriðja aðila, en Landsbankinn sé aðili að samkomulagi fjármálafyrirtækja, stjórnvalda og Neytendasamtakanna um notkun ábyrgða á skuldum einstaklinga. Ákvæðið segir þó ekki berum orðum að samkomulagið gildi um útgáfu tryggingarbréfsins, en bréfið var gefið út til tryggingar á skuldum lögaðila en ekki einstaklings, eins og gert er ráð fyrir í tilvitnuðu samkomulagi. Verður krafa stefndu um ógildingu veðsetningarinnar ekki byggð á því að ekki hafi verið farið að ákvæðum samkomulagsins. Þá verður ógilding tryggingarbréfsins ekki á því reist að umboðsmaður stefndu hafi farið út fyrir umboð sitt eða á því að ósanngjarnt sé að hún beri ábyrgð á skuldum félags sem hún tengist ekki með neinum hætti. Gögn málsins bera með sér að stefnda hafði áður gengist í ábyrgð fyrir skuldir félagsins auk þess sem faðir hennar var varamaður í stjórn þess og prókúruhafi.

15 Að öllu framangreindu virtu eru ekki efni til að víkja til hliðar umræddu tryggingarbréfi á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Samkvæmt því verða kröfur áfrýjanda teknar til greina.

16 Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/199 um meðferð einkamála verður stefndu gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðst í einu lagi á báðum dómstigum eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjanda, Landsbankanum hf., er heimilt að gera fjárnám, vegna skuldar A ehf., kt. [...], við áfrýjanda að fjárhæð 5.796.243 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af þeirri fjárhæð frá 6. nóvember 2014 til greiðsludags, inn í veðrétt sem áfrýjandi á í eignarhluta stefndu, J-kvk-ef A-kvk-ef H-kvk-ef, í fasteigninni Klapparstíg 11, Reykjavík, fastanúmer 2003191, samkvæmt tryggingarbréfi nr. [...], útgefnu 26. júní 2008, upphaflega að fjárhæð 4.000.000 króna, áhvílandi á fasteigninni.

Stefnda greiði áfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.