18/2018

Útdráttur

F var sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa slegið A þrjú hnefahögg í andlit með nánar tilteknum afleiðingum. Gegn neitun F taldi Landsréttur hafið yfir skynsamlegan vafa að A hefði orðið fyrir líkamsárás af völdum F greint sinn. Við ákvörðun refsingar F var litið til þess að hann hafði ekki áður gerst sekur um ofbeldisbrot en sakarferill hans hefði ekki teljandi áhrif við það mat. Var refsing F ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var F gert að greiða A 647.289 krónur í skaðabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 30. janúar 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands […] 2016 í málinu nr. S[…]/2016.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af refsikröfu og að einkaréttarkröfu verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að refsing hans verði milduð.

4 Af hálfu brotaþola, A, er þess krafist að ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu hans og málskostnað verði staðfest. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í málinu er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa aðfaranótt sunnudagsins 11. október 2015, að […] í […], slegið brotaþola nokkur hnefahögg í andlit og höfuð. Við þetta á brotaþoli að hafa hlotið glóðaraugu og mikla bólgu á báðum augum, blæðingu undir glæru vinstra auga og bjúg í glærunni, mar og eymsli á enni, báðum gagnaugum, efri og neðri kjálkum og stirðleika í hálsi. Þá hafi brotaþoli fundið fyrir tvísýni vegna áverka á augum. Í ákæru er háttsemi ákærða heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þess krafist að hann verði dæmdur til refsingar. Þá krafðist brotaþoli þess að ákærði yrði dæmdur til greiðslu skaðabóta að fjárhæð 700.000 krónur auk vaxta og málskostnaðar. Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði fundinn sekur um háttsemi samkvæmt ákæru, dæmdur í fjögurra mánaða fangelsi, þar af tvo mánuði skilorðsbundið, og til að greiða brotaþola 647.289 krónur í skaðabætur auk vaxta og málskostnaðar.

6 Málsatvikum og framburði ákærða og vitna er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Svo sem þar kemur fram var ákærði handtekinn í íbúð að […] í […] laust fyrir hádegi sunnudaginn 11. október 2015. Í skýrslu sem tekin var af honum þremur klukkustundum síðar gekkst hann ítrekað við því að hafa nóttina áður veist að brotaþola með því að kýla hann í andlitið. Um hnefahögg hefði verið að ræða og þau hefðu sennilega verið þrjú. Gaf hann þá skýringu á þessu að brotaþoli hefði sagt eitthvað við sig. Fyrir dómi kvaðst ákærði muna það eitt um samskipti sín og brotaþola hina umræddu nótt að komið hefði til ósættis á milli þeirra en bar við minnisleysi sökum mikillar ölvunar um þau samskipti og atvik að öðru leyti. Hann hafi í fyrstu talið sér trú um að hann hlyti að hafa veitt brotaþola áverka en hefði hins vegar engar minningar um það og þar sem hann væri ekki ofbeldismaður gæti hann ekki hafa gert það sem hann væri sakaður um.

7 Í framburði sínum fyrir dómi kvaðst brotaþoli muna eftir að hafa fengið högg á höfuðið og taldi allt eins líklegt að sparkað hefði verið í hann. Þegar það gerðist hefðu hann og ákærði og báðir húsráðendur, þau B og C, verið stödd í stofu íbúðarinnar. Kvaðst brotaþoli sennilega hafa rotast við höggið því hann myndi ekkert eftir atvikum þaðan í frá og allt þar til hann vaknaði um morguninn en þá hefði hann legið fullklæddur í rúmi í einu af herbergjum íbúðarinnar. Andlit hans hefði litið illa út og verið alblóðugt. Annar húsráðenda hefði hringt fyrir hann eftir leigubíl sem ekið hefði með hann á heilsugæslustöðina á […]. Kvaðst brotaþoli ekki gera sér fulla grein fyrir því hver það var sem hefði veitt honum framangreint högg þar sem það hefði komið frá hlið en tiltók að ákærði hefði þá staðið uppi á borði og verið næstur honum.

8 Samkvæmt vitnisburði húsráðenda fyrir dómi áttu engin átök sér stað í íbúðinni áður en þau gengu til náða hina umræddu nótt og engir áverkar hefðu þá verið sjáanlegir á brotaþola. Skýrði B svo frá að brotaþoli hefði varla getað staðið í lappirnar sökum ölvunar og hann hefði dottið nokkrum sinnum á meðan þau voru að dansa. Ákærði og brotaþoli hefðu einir orðið eftir í stofunni þegar hún fór að sofa, sambýlismaður hennar hefði lagst til svefns á undan henni.

9 Sýknukröfu sína í málinu byggir ákærði á því að ósannað sé að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem hann er ákærður fyrir. Vísar hann í þeim efnum í fyrsta lagi til þess að samkvæmt vitnisburði B standi miklar líkur til þess að brotaþoli hafi hlotið áverka sína við endurtekin föll inni í íbúðinni en í framburði vitnisins kom fram að hún hefði heyrt dynki eftir að hún lagðist til svefns. Líkleg skýring á þeim að mati ákærða sé sú að brotaþoli hafi dottið hvað eftir annað en það fá vel samræmst því sem vitnið hafi áður orðið sjónarvottur að. Í öðru lagi sé til þess að líta að ekki hafi sést roði, rispa eða mar á hnúum og hnefum ákærða en telja verði útilokað að ákærði hafi allt að einu getað valdið þeim áverkum sem í ákæru greinir með þeim hætti sem þar er lýst. Framangreindar ályktanir styðjist enn fremur við matsgerð sem aflað var undir rekstri málsins fyrir Landsrétti en að henni verður síðar vikið. Í þriðja lagi hafnar ákærði því að við sakarmat í málinu verði horft til framburðar hans við skýrslugjöf hjá lögreglu þar sem hann játaði að hafa slegið brotaþola. Er á því byggt hvað þetta varðar að fyrir liggi samkvæmt vitnisburði geðlæknis og vottorði hans að […] sem verði gjarnan til þess að hann reyni of oft að þóknast öðrum til að uppskera velvilja þeirra í sinn garð. Í þessu felist meðal annars að hann sýni litla fyrirhyggju í því sem hann játist undir. Verði að meta framburð ákærða hjá lögreglu í þessu ljósi og þá jafnframt með tilliti til þess að honum hefði verið tjáð fyrir skýrslutökuna að brotaþoli hefði verið fluttur á sjúkrahús vegna áverka sem ákærði væri grunaður um að hafa veitt honum og að málið liti illa út.

10 Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti beiddist ákærði dómkvaðningar tveggja manna til að svara fimm spurningum sem tíundaðar voru í matsbeiðni og lutu að því hverjar væru líklegar orsakir áverka brotaþola. Dómkvaddir voru 4. júlí 2018 matsmennirnir D, heila og taugaskurðlæknir, og E, heila og taugalæknir. Í matsgerð sinni 19. september 2018 leitast matsmenn við að svara spurningum samkvæmt matsbeiðni og frekari spurningum sem settar voru fram af hálfu ákæruvalds eftir dómkvaðninguna. Í almennri umfjöllun í niðurstöðukafla matsgerðar kemur fram að „það að engin sýnileg áverkamerki eru á hendi/höndum ákærða talar gegn því að hann hafi veitt brotaþola mörg þung höfuðhögg svo á honum sæist verulega en ekkert á ákærða“. Blóð á klæðnaði, hendi og naglabeð ákærða geti átt sér þá skýringu að hann hafi veitt brotaþola áverka eða átt við hann eftir að honum fór að blæða, til dæmis eftir fall eða föll. Er það í fyrsta lagi niðurstaða matsmanna að ekki sé útilokað að áverkar á höfði brotaþola geti hafa orsakast „af ítrekuðum föllum brotaþola“ aðfaranótt 11. október 2015. Um sé að ræða marga áverka, að minnsta kosti fjóra eða fimm miðað við staðsetningu og útlit á fyrirliggjandi ljósmyndum. Samkvæmt myndunum sé mest mar og bólga á og kringum vinstra auga og augntóft. Vinstra augað sé blóðhlaupið og augnlok bólgin og marin. Frekar ósennilegt sé að áverki á augað og augnkrókinn vinstra megin stafi af falli á sléttan flöt. Aðrir áverkar eins og á nefi, mar á enni og vinstra gagnauga og einnig mar ofan og framan við vinstra eyra geti vel verið til komnir á annan hátt en við hnefahögg miðað við það sem fram komi á ljósmyndum. Sama sé að segja um áverka á vinstra eyra. Í öðru lagi telja matsmenn það mjög ósennilegt að unnt sé að veita slíka áverka á andliti og höfði með mörgum og þungum höggum með berum hnefum án þess að sjáist roði, rispa, mar eða áverkar eða önnur ummerki á hnúum eða hnefum gerandans um það bil fjórum til fimm klukkustundum eftir að slík hnefahögg eiga að hafa verið veitt. Er um þetta vísað til þess að viðkvæmni og martilhneiging handa og hnúa sé síst minni en höfuðleðurs. Gera megi ráð fyrir að umtalsverðir áverkar á hnúum og hnefum verði sýnilegir innan fárra klukkustunda en að lengri tími geti liðið þar til vægari áverkar sjáist. Í þriðja lagi er það niðurstaða matsmanna að þeir geti ekki með vissu sagt til um það hvort einn áverki hafi orsakað tvísýni brotaþola eða hvort summa fleiri áverka sé þar orsakavaldur. Í fjórða lagi segir í matsgerðinni að áverkar brotaþola samrýmist því að hann hafi verið sleginn með hnefa í andlit og höfuð eins og lýst er í ákæru málsins. Það að engin sýnileg áverkamerki hafi verið á hendi/höndum ákærða mæli á hinn bóginn gegn því að brotaþoli hafi orðið fyrir slíkum höggum. Ekki þykir ástæða til að rekja efni matsgerðarinnar frekar.

11 Í hinum áfrýjaða dómi er rakinn vitnisburður F læknis sem skoðaði brotaþola við komu hans á heilsgæslustöðina […] að morgni sunnudagsins 11. október 2015. Var það mat hennar að áverkar brotaþola væru ekki eftir fall. Um dreifða áverka hafi verið að ræða og mynstur þeirra benti ekki til þess að þeir hefðu orsakast af falli, jafnvel ítrekuðum föllum. Ekki væri hægt að svara því hvort notaðir hafi verið hnefar, fætur eða sljótt áhald, en ólíklegt væri að beitt áhald hafi verið notað enda engir skurðir á brotaþola.

Niðurstaða

12 Svo sem að framan er rakið gekkst ákærði við því í skýrslugjöf hjá lögreglu í kjölfar þess að hann var handtekinn að hafa veitt brotaþola hnefahögg í andlitið í íbúð að […] í […] aðfaranótt sunnudagsins 11. október 2015. Fyrir dómi dró hann þessa játningu til baka og gaf skýringu á breyttum framburði sínum að þessu leyti. Að auki hefur í málsvörn ákærða, hvað þetta atriði varðar, verið vísað til skýrslu geðlæknis og framburðar hans fyrir héraðsdómi og Landsrétti. Samkvæmt 1. mgr. 111. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála skal dómur reistur á sönnunargögnum sem færð eru fram við meðferð máls fyrir dómi. Ef ákærði ber á annan hátt fyrir dómi en hjá lögreglu er dómara heimilt, samkvæmt 1. mgr. og 2. mgr. 109. gr. laganna, að taka tillit til þess sem fram kemur í lögregluskýrslu ef hann telur breyttan framburð fyrir dómi ótrúverðugan. Að virtum framburði ákærða við framangreinda skýrslugjöf hjá lögreglu en að öðru leyti með vísan til forsenda hins áfrýjaða dóms liggur ekki fyrir trúverðug skýring á þeim breytta framburði ákærða fyrir dómi sem hér um ræðir. Þykir samkvæmt þessu mega taka tillit til framburðar ákærða hjá lögreglu við sakarmat í málinu en sakfelling verður þó ekki reist á þeirri skýrslugjöf hans einni og sér. 13 Fallist er á það með héraðsdómi að ekkert í framburði brotaþola renni stoðum undir það hvernig hann hlaut þá áverka sem í ákæru greinir. Þá hefur ákærði fyrir dómi og svo sem áður er rakið borið fyrir sig algjört minnisleysi um atvik sökum ölvunar.

14 Í vitnisburði B kom meðal annars fram að í samtali sem hún hefði átt við ákærða nokkrum vikum eftir að þau atvik urðu sem eru til umfjöllunar í málinu hefði hann viðurkennt að hafa slegið brotaþola og þá talað um eitt högg. Þá er áður getið vitnisburðar hennar um ástand brotaþola er hún gekk til náða og brotaþoli og ákærði urðu einir eftir í stofu íbúðarinnar.

15 Lýsing á áverkum brotaþola í ákæru er í fullu samræmi við fyrirliggjandi vottorð lækna en þar er einkum stuðst við vottorð um skoðun sem brotaþoli gekkst undir á heilsugæslustöðinni […] að morgni 11. október 2015.

16 Fyrir liggur, svo sem rakið er í héraðsdómi, að í stroksýnum af framhandlegg ákærða og hluta fatnaðar hans greindist blóð úr brotaþola.

17 Í forsendum hins áfrýjaða dóms er vikið að samskiptum ákærða við brotaþola í gegnum samfélagsmiðil á tímabilinu október til desember 2015 og bréfi sem ákærði ritaði brotaþola í desember sama ár. Enda þótt ekki komi fram í þessum gögnum játning á refsiverðri háttsemi er á það fallist með héraðsdómi að þau séu fremur til þess fallin en hitt að renna stoðum undir það að ákærði hafi á þessum tíma staðið í þeirri meiningu að hann hefði gert eitthvað á hlut brotaþola.

18 Með vísan til þess sem að framan er rakið telst hafið yfir skynsamlegan vafa að brotaþoli hafi orðið fyrir líkamsárás af völdum ákærða greint sinn og að um þrjú hnefahögg í andlit hafi verið að ræða. Með þessu og áverkavottorði F læknis og vitnisburði hennar fyrir dómi en jafnframt að teknu tilliti til fyrirliggjandi matsgerðar telst einnig nægilega sannað að ákærði hafi með háttsemi sinni valdið áverkum á brotaþola sem fjallað er um í ákæru, þó þannig að ekki verður fullyrt, sbr. 108. og 109. gr. laga nr. 88/2008, að hann hafi valdið þeim öllum. Er brot ákærði rétt heimfært í héraðsdómi til 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

19 Við ákvörðun refsingar ber að líta til þess að ákærði hefur ekki áður gerst sekur um ofbeldisbrot en sakaferill hans, sem rakinn er í hinum áfrýjaða dómi, hefur ekki teljandi áhrif við það mat. Að öllu virtu er refsing ákærða ákveðin fangelsi í tvo mánuði en rétt er að hún verði bundin skilorði eins og í dómsorði greinir.

20 Ekki þykja efni til að hagga við ákvæðum héraðsdóms um skaðabætur og málskostnað til handa brotaþola og skulu þau því standa óröskuð.

21 Ákærða verður gert að greiða brotaþola 463.760 krónur í málskostnað við að halda kröfu sinni fram fyrir Landsrétti, sbr. 3. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008, og 37.980 krónur vegna ferðakostnaðar lögmanns. Við ákvörðun málskostnaðar hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. 22 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

23 Með vísan til 1. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til að greiða 2/3 hluta alls áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru með virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir. Að öðru leyti greiðist áfrýjunarkostnaður úr ríkissjóði. Til sakarkostnaðar telst ferðakostnaður verjanda ákærða og útlagður kostnaður hans, samtals 138.788 krónur, og kostnaður samkvæmt yfirliti sækjanda, 758.890 krónur.

Dómsorð:

Ákærði, F-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákvæði héraðsdóms um einkaréttarkröfu og sakarkostnað skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði A 463.760 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti og 37.980 krónur vegna ferðakostnaðar lögmanns.

Ákærði greiði 2/3 hluta alls sakarkostnaðar, sem nemur í heild 3.005.678 krónum, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, B-kk-ef G. B-kk-ef lögmanns, 2.108.000 krónur.

Sératkvæði

J-kk-nf S-kk-ef

1 Ég er sammála lýsingum í atkvæði meirihluta dómara á atvikum og þeim þáttum sem hafa beri til hliðsjónar við mat á því hvort sannað sé að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem hann er ákærður fyrir. Ég er hins vegar ósammála sönnunarmati meirihluta dómenda og tel ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök.

2 Í ákæru er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa slegið brotaþola nokkur hnefahögg í andlit og höfuð og af því hafi hlotist talsverðir áverkar. Í málinu er sannað að brotaþoli hlaut umtalsverða áverka í andliti og á höfði aðfaranótt 11. október 2018 er hann dvaldi að […] í […]. Álitaefni er hins vegar hvort áverkarnir stafi af hnefahöggum ákærða eða vegna ítrekaðra falla brotþola.

3 Á ljósmyndum af hnúum ákærða, sem liggja fyrir í málinu og teknar voru klukkan 11:26 að morgni 11. október 2015 eftir að hann var handtekinn, sjást engir áverkar á höndum hans. Samkvæmt framburði J lögreglumanns, sem vann að upphafsrannsókn málsins, voru engir áverkar á höndum ákærða þegar hann kom á lögreglustöðina. 4 Ákærði aflaði matsgerðar við meðferð málsins fyrir Landsrétti til að meta líklegar orsakir fyrir áverkum brotaþola. Lutu spurningar til matsmanna einkum að því hvort líklegra væri að áverkar hefðu hlotist af ítrekuðum föllum brotaþola eða af hnefahöggum. Matsgerðarinnar var aflað meðal annars til þess að hnekkja fullyrðingum F læknis, sem skoðaði brotaþola 11. október 2015, en í læknisvottorði hennar og vitnisburði fyrir héraðsdómi taldi hún útilokað að áverkarnir gætu hafa komið til vegna falls brotaþola.

5 Samkvæmt niðurstöðum matsmanna, sem leggja verður til grundvallar sönnunarmati í málinu, enda hefur því ekki verið hnekkt, telja þeir að ítrekuð föll brotaþola hafi getað valdið áverkunum. Matsmenn geta þess þó að ósennilegt sé að áverki á auga og augnkrók vinstra megin stafi af falli á sléttan flöt. Þá töldu matsmennirnir ósennilegt að unnt væri að veita áverkana, sem brotaþoli hlaut, með hnefum án þess að áverkar sæjust á þeim, umtalsverðir áverkar yrðu sýnilegir innan fárra klukkustunda en lengri tími gæti liðið þar til vægari áverkar sæjust. E, læknir og matsmaður, sagði fyrir Landsrétti, þegar hann var spurður að því hvort unnt væri að útiloka að áverkarnir væru vegna hnefahögga, að það væri langsótt að þeir væru af þeim orsökum. Framangreindar niðurstöður matsmanna verða ekki metnar á annan veg en þann að talsverður vafi sé á því að áverkar brotaþola hafi orðið vegna hnefahögga ákærða.

6 Í atkvæði meirihlutans er komist að þeirri niðurstöðu að skýringar ákærða á breyttum framburði fyrir dómi miðað við framburð hans hjá lögreglu séu ótrúverðugar. Skýringar ákærða, það er að hann hafi tilhneigingu til þess að þóknast öðrum og að hann sýni litla fyrirhyggju í því sem hann játist undir, eiga sér stuðning í vottorði geðlæknis og framburði læknisins fyrir héraðsdómi eins og nánar er rakið í atkvæði meirihluta dómara. Með hliðsjón af þessum læknisfræðilegu upplýsingum og því að ákærði hefur, miðað við aðstæður, verið frekar illa upplagður þegar skýrslutakan fór fram eru skýringar hans að mínu mati ekki ótrúverðugar. Við mat á játningu ákærða hjá lögreglu verður einnig að horfa til þess að áður en skýrslutakan hjá lögreglu fór fram var ákærði upplýstur af lögreglu um að brotaþoli hefði orðið fyrir líkamsárás og væri á sjúkrahúsi til aðhlynningar. Þá er ljóst af efni skýrslutökunnar hjá lögreglu að játningar ákærða og lýsingar á atvikum eru ekki mjög markvissar enda er í framburðinum fyrirvarar á því hvort hann muni atburði næturinnar.

7 Í málinu liggur fyrir að brotaþoli var mjög ölvaður aðfaranótt 11. október 2015 og hafa húsráðendur að […], B og C, borið um fyrir héraðsdómi að brotaþoli hafi vegna ölvunar verið að detta af og til í samkvæminu um nóttina. Hið sama kemur fram í skýrslu ákærða hjá lögreglu og lýsti ákærði því þannig að hann hefði þurft að aðstoða brotaþola við að komast í rúmið þar sem hann var alltaf dettandi.

8 Þá er til þess að líta að rannsókn á vettvangi meintrar líkamsárásar var ekki mjög ítarleg. Þannig liggur lítið fyrir af upplýsingum um ástand eða ummerki í stofu þar sem aðilar voru við drykkju og dans um nóttina. Ákærði bar um það hjá lögreglu að átök milli aðila hefðu átt sér stað í stofunni og því hefði verið mikilvægt að rannsaka aðstæður þar. Ekki er að sjá í málinu að blóð úr brotaþola hafi verið til staðar í stofunni heldur bera myndir málsins eingöngu með sér að blóð hafi verið í herbergi þar sem brotaþoli svaf og í baðherbergi. Þá er ekki að finna í rannsóknargögnum nein merki um barefli sem kynni að hafa verið notað eins og nefnt var við flutning málsins fyrir Landsrétti af hálfu ákæruvaldsins.

9 Samkvæmt því sem að framan er rakið er það niðurstaða mín að þrátt fyrir játningu ákærða hjá lögreglu sé skynsamlegur vafi á því hvort ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í ákæru, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Ákæruvaldinu hefur því ekki tekist að sanna sekt ákærða, sbr. 108. gr. laganna, og ber því að sýkna hann af öllum kröfum í málinu og fella allan sakarkostnað í ríkissjóð.