8/2023

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot gegn 232. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa sett sig endurtekið í samband við A á rúmlega sex mánaða tímabili og viðhaft nánar tilgreind ummæli. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að með því að setja sig endurtekið í samband við A með nánar tilgreindum hætti hefði X gerst sekur um háttsemi sem félli að verknaðarlýsingu 232. gr. a laga nr. 19/1940. Hafði X einbeittan ásetning til háttseminnar og lét ekki af henni þrátt fyrir að A hefði ítrekað óskað eftir því að X léti hana í friði. Hefðu þau skilaboð sem X sendi til A þannig verið til þess fallin að valda A hræðslu eða kvíða í skilningi 232. a laga nr. 19/1940. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða A 600.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og K-kk-nf B-kk-nf B-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 13. desember 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 20. júní 2023. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 1. desember 2022 í málinu nr. S- [...]/2022.

2

Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði lækkuð. Þá krefst ákærði þess að bótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af kröfunni og að því frágengnu að dæmdar bætur verði lækkaðar.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða sér bætur að fjárhæð 1.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. október 2021 til 25. apríl 2022, en frá þeim degi með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna til greiðsludags.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Mál þetta er höfðað með ákæru á hendur ákærða 28. febrúar 2022 fyrir umsáturseinelti, með því að hafa á tímabilinu frá 1. apríl til 10. október 2021, „endurtekið hótað, fylgst með og sett sig í samband við fyrrverandi vinnufélaga sinn, A [...] gegn hennar vilja, bæði með tölvupóstum og skilaboðum í gegnum vefsíðuna bland. is, auk þess að hafa fylgst með henni m. a. fyrir utan heimili hennar.“ Í ákæru er ákærða einnig gefið að sök að hafa haldið því margítrekað fram við brotaþola að hún hafi „svikið sig um kynlíf og að hún ætti því m. a. að hafa vit á að vera annars staðar en hann það sem eftir er, að hún væri ómerkileg, að hún væri lygin, að hún væri heppin að hann væri bara reiður, að hún ætti eftir að sjá eftir því alla ævi að hafa svikið hann“ en einnig hafi ákærði reynt að fá brotaþola til að bæta fyrir það sem hann hélt fram að væru svik. Hafi „þessi háttsemi ákærða [verið] til þess fallin að valda hræðslu og kvíða hjá A.“ Er háttsemin í ákæru talin varða við 232. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6

Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði sýknaður af þeim hluta ákærunnar sem lýtur að því að hann hafi fylgst með brotaþola fyrir utan heimili hennar. Ákæruvaldið unir niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að þessu leyti.

7

Fyrir liggur að ákærði sendi brotaþola fyrstu skilaboðin á tímabilinu sem vísað er til í ákæru í tölvupósti 1. apríl 2021. Þar sagði ákærði að nú ætlaði hann í „síðasta sinn að reyna hafa samband við“ brotaþola. Efni skilaboðanna var svohljóðandi: „Þú veist auðvitað alveg af hverju ég er svona reiður við þig. Ég er mjög sterkur bæði andlega og líkamlega að öllu jöfnu. En þegar þú sveikst mig um kynlífið sem þú lofaðir eftir allt saman þá komstu heldur betur við veikan blett á mér. Ég hefði algerlega sætt mig við allt saman og verið besti vinur til æviloka ef þú hefðir ekki svikið það. Þegar ég er orðinn svona spenntur og þú búinn að lofa mér þessu þá er ekkert aftur snúið engan veginn alls ekki bara. Þetta mun ég því miður aldrei sætta mig við og lang best fyrir þig að vera bara einhvernstaðar annarstaðar en ég er það sem eftir er. Ég tel mig hafa fullan rétt á að láta svona við þig þar sem þetta eru um það bil mestu svik sem ég hef orðið fyrir. Það verður bara að svo að vera um ókomna framtíð. En ef þú vilt bæta fyrir svikin þá fer öll spennan úr því um leið og við getum orðið bestu vinir sem nokkurn tíma hafa verið til. P. S ég mun samt auðvitað aldrei gera þér neitt. Bara verða reiður við þig og finnst ég hafa fullan rétt á því.“

8

Ákærði sendi brotaþola einnig svohljóðandi skilaboð á vefsvæðinu bland. is 4. apríl augu við hvað þú ert ómerkileg og ætlar að standa á svikunum [er] best fyrir þig að hafa vit á því að vera einhverstaðar allt annarstaðar en ég það sem eftir er og ég ætla rétt að vona að ég þurfi aldrei að sjá þig aftur.“

9

Brotaþoli svaraði tölvupósti ákærða frá 1. apríl 2021 með tölvupósti 5. þess mánaðar en þar sagði:,, Ég ætla að biðja þig um að láta mig í friði. Þetta áreiti og þessar ofsóknir frá þér í minn garð eru ekki að bera neinn tilgang svo vinsamlegast láttu mig í friði.“

Ákærði svaraði skilaboðunum tæplega klukkutíma síðar um að það væri sjálfsagt mál, meðal annars með orðunum: „Ef ég þarf ekki að sjá þig þá er alveg öruggt að þú færð frið fyrir mér.“ Skömmu eftir miðnætti 6. apríl sendi ákærði brotaþola hins vegar aftur skilaboð um að hún skyldi „nú samt ekki reyna að spila [sig] sem fórnarlamb.“ Síðan sagði: „Þú sveikst og laugst þig í þessi vandræði eins og þér er einni lagið.“ 10

Brotaþoli svaraði skilaboðum ákærða nokkrum mínútum síðar og bað hann að snúa sér að einhverju öðru en að reyna að angra sig. Ákærði sendi brotaþola þá aftur skilaboð 12 mínútum síðar með svofelldum orðum: „Þú snýrð þig ekki svona auðveldlega út úr þessu. Viðurkenndu bara að þú ert svona svakalega ómerkileg.

Svikin munu sitja í mér alla ævi vertu viss um það.“ Brotaþoli svaraði ákærða síðar um nóttina að ákærði væri búinn að vera giftur konunni sinni í mörg ár og ætti að „geta séð að þetta hefði aldrei verið rétt á neinn hátt, gagnvart neinum“.

11

Ákærði sendi brotaþola tvo tölvupósta til viðbótar síðar sömu nótt þar sem hann lýsti því að hún hefði lofað sér kynlífi og það hefði verið „alveg harð lofað og harðákveðið og útilokað að skifta bara um skoðun þetta[væru] fullkomin svik.“ Brotaþoli svaraði ákærða að morguninn eftir en í skilaboðum hennar sagði meðal annars:,, Nú höfum við ekki talað saman í meira en ár og þetta virðist vera alvarleg þráhyggja hjá þér, ennþá eftir allan þennan tíma.“

12

Ákærði sendi brotaþola skilaboð rúmlega hálftíma síðar í tölvupósti þar sem sagði:

„Heldur þú að ég viti ekki að þú sérð enganveginn hvað þú ert lygin og ómerkileg. Ég hafði ekki hugsað svo mikið um þetta þangað til ég sá þig aftur eftir langan tíma. Ég veit alveg hvar þú býrð hef samt ekki hugsað mér að koma þar óboðinn. Þetta eru mestu og verstu svik sem ég hef orðið fyrir á ævinni. Ef þú heldur að þú svíkir mig svona svakalega frítt þáer þá ertu ansi langt frá að vera í lagi sem ég held reyndar að sé raunin. Mundu bara það sem ég sagði þér ef ég þarf ekki að sjá þig þá færðu frið fyrir mér það stendur!“

13

Um sólarhring síðar eða að morgni dags 7. apríl hafði ákærði aftur samband við brotaþola í tölvupósti þar sem hann viðhafði meðal annars eftirfarandi ummæli: „Þú ert alveg sultu snar snældu geggjuð. Þú ert heppin að ég er bara reiður.“ Brotaþoli svaraði ákærða á eftirfarandi veg rúmlega 20 mínútum síðar: „Nú væri fínt að fara að fá frið frá þér bara, þetta er orðin ansi þreytt rulla og þú þarft virkilega að fara að ná þér upp úr þessu eða leita þér aðstoðar við því, því alveg sama hvað á hefur gengið þá er þetta greinilega orðin rosaleg þráhyggja hjá þér. Þetta er mitt síðasta svar og vona ég að þú virðir það og ég þurfi ekki að blocka þig hér eins og allsstaðar annarsstaðar og vona ég svo innilega að þú farir að finna þér leið út úr þessu.“ Í tölvupósti til brotaþola síðar um daginn sagðist ákærði vera hættur.

14

Ákærði hafði hins vegar aftur samband við brotaþola í tölvupósti 12. júní 2021. Þar sagði: „Geri nú frekar ráð fyrir því að þú hafir blokkað mig hér eins og annarstaðar þar sem þú þolir ekki sannleikann. Hef séð aðeins of mikið af þér undanfarið! Þér finnst greinilega hegðun þín algerlega eðlileg gagnkvæmt mér. Þú hefðir ekki getað svikið mig meira en þú gerðir og veist það alveg en örugglega öll [af] vilja gerð til að svíkja mig meira en það var bara ekki hægt. Er samt búinn að bjóða þér að bæta fyrir svikin og þetta rugl sem þú bjóst til er endalega úr sögunni. Það villtu auðvitað alls ekki og situr uppi með það alla ævi.“ Brotaþoli svaraði ekki þessum skilaboðum.

15

Ákærði hafði aftur samband við brotaþola með skilaboðum í tölvupósti 10. júlí, 24. júlí og 26. ágúst 2021 en brotaþoli svaraði ekki skilaboðunum. Í skilaboðunum sem ákærði sendi brotaþola 24. júlí kvaðst hann hafa verið kominn alveg að því að „hella [s]ér yfir [brotaþola]“ fyrir framan foreldra hennar og „segja þeim ýmislegt“ sem brotaþoli „[vilji] alls ekki að þau viti.“ Í skilaboðum 26. ágúst 2021 kvað ákærði brotaþola eiga „heldur betur eftir að sjá eftir því alla ævi að svíkja [sig]“. Síðan sagði:

,, Þú hefur samt enn tækifæri á að bæta fyrir svikin og þetta rugl sem þú bjóst til er endanlega úr sögunni. Það veist þú vel.“

16

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi hófst rannsókn lögreglu þegar brotaþoli lagði fram kæru 28. september 2021 hjá lögreglunni [...] vegna umsáturseineltis sem hún kvaðst hafa orðið fyrir af hálfu ákærða á árinu 2021, auk þess sem hún óskaði eftir nálgunarbanni gagnvart ákærða. Í skýrslutöku hjá lögreglu sama dag greindi brotaþoli frá því að hún og ákærði hefðu áður verið vinir og unnið á sama vinnustað og samband þeirra hafi þróast út í daður en hún hefði hætt samskiptum við hann í apríl 2020. Eftir það hefði ákærði haft samband við hana í gegnum bland. is og ítrekað áreitt hana með tölvupóstum, þrátt fyrir að hún hefði beðið hann um að láta sig í friði.

17

Við skýrslutöku hjá lögreglu samþykkti brotaþoli að beitt yrði vægara úrræði en nálgunarbanni gagnvart ákærða, þannig að ákærði myndi skrifa undir yfirlýsingu um að hafa ekki samband við hanaí allt að 12 mánuði frá undirritun.

18

Ákærði mætti til skýrslutöku 30. september 2021 þar sem hann gekkst við því að hafa sent brotaþola skilaboðin sem lágu fyrir í málinu. Kvað hann ástæðu skilaboðanna eftir ár án samskipta vera þá að hann hafi séð brotaþola í verslun í [...]og snöggreiðst.

Ákærði skrifaði undir yfirlýsingu um að koma ekki á eða vera við heimili brotaþola og jafnframt að veita henni ekki eftirför, heimsækja hana eða setja sigmeð öðru móti í samband við hana, svo sem með símtölum, tölvupósti eða öðrum hætti, í 12 mánuði frá undirritun. Ákærði kvaðst aldrei ætla að hafa samskipti við brotaþola framar og að hún þyrfti ekki að óttast hann.

19

Á kærði sendi brotaþola tölvupóst að kvöldi 10. október 2021 þar sem hann bauð henni greiðslu gegn því að hún félli frá kæru. Í tölvupóstinum sagði ákærði meðal annars að í skeytasendingum sínum hefði falist „orðbragð sem [væri] ekki nokkrum manni sæmandi sem á að teljast tiltölulega heill á geði“. Kvaðst ákærði jafnframt vona að það væri „enn möguleiki á sátt“ á milli sín og brotaþola. Í framhaldinu sagði ákærði síðan: „Ef verður nú ákært í þessu máli sem ég veit ekkert um og þriðji aðilinn sem sumt varðar dregst þar inní og farið verður að hártogast um hver sagði hvað, hver laug hverju og hver lofaði hverju í tveggja manna tali held ég að það endi bara þannig að lygin verði sannleikur og sannleikurinn lygi og ósættið verði enn meira en nokkru sinni“.

20

Í tölvupósti til lögreglu næsta dag óskaði lögmaður brotaþola eftir nálgunarbanni gagnvart ákærða. Tekin var skýrsla af ákærða 12. október 2021 þar sem honum var birt ákvörðun lögreglustjóra um nálgunarbann.

Niðurstaða

21

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af skýrslum ákærða og brotaþola í héraði. Í skýrslu ákærða fyrir héraðsdómi staðfesti hann að hafa sent brotaþola þá tölvupósta og skilaboð á vefsíðunni bland. is á tímabilinu 1. apríl til 10. október 2021 sem ákæra málsins lýtur að og rakin eru hér að framan. Aðspurður svaraði ákærði að „auðvitað“ hefði verið eðlilegra að láta brotaþola í friði, svona „eftir á að hyggja“, en hann hefði skrifað skilaboðin vegna reiði sinnar í garð brotaþola.

22

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi greindi brotaþoli frá því fyrir dóminum að hún hefði hætt samskiptum við ákærða í apríl 2020 vegna þess að henni hafi ekki líkað í hvaða farveg þau væru komin og hún hefði verið orðin hrædd. Hún hafi þá verið búin að loka á ákærða í síma og á samfélagsmiðlum, auk þess að skipta um símanúmer, en ákærði hafi síðan orðið sér úti um netfang hennar. Öll samskipti ákærða við hana samkvæmt ákæru hafi verið gegn hennar vilja en hún hafi verið hrædd á meðan þeim stóð, liðið mjög illa og hvergi upplifað sig örugga.

23

Sýknukrafa ákærða í málinu byggist á því að skilaboðin sem hann sendi brotaþola falli ekki undir verknaðarlýsingu 232. gr. a almennra hegningarlaga. Samkvæmt ákvæðinu skal hver sem „endurtekið hótar, eltir, fylgist með, setur sig í samband við eða með öðrum sambærilegum hætti situr um annan mann og háttsemin er til þess fallin að valda hræðslu eða kvíða“ sæta sektum eða fangelsi allt að fjórum árum.

24

Ákvæði 232. gr. avar tekið upp í almenn hegningarlög með 1. gr. laga nr. 5/2021 en lögin tóku gildi 11. febrúar 2021. Í almennum athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því sem varð að lögumnr. 5/2021 kemur fram að þörf hafi verið talin á að setja sérstakt ákvæði um umsáturseinelti í íslenska refsilöggjöf til að treysta enn frekar vernd kvenna og barna í framhaldi af fullgildingu Íslands á Istanbúl- samningnum, samningi Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi.

Er í því sambandi vísað sérstaklega til 34. gr. samningsins um umsáturseinelti en samkvæmt því ákvæði skulu samningsaðilar gera nauðsynlegar ráðstafanir, með lagasetningu eða öðrum hætti, til að tryggja að ásetningsverk naðurs em felst í ógnandi hegðun gagnvart öðrum einstaklingi og veldur ótta hjá honum um eigið öryggi, sé lýstur refsiverður.

25

Í athugasemdum með frumvarpinu er jafnframt rakið að orðið „umsáturseinelti“ hafi fest sig í sessi á síðastliðnum árum sem þýðing á enska orðinu „stalking“ og þyki nokkuð lýsandi fyrir þann verknað að „sitja um“ manneskju í óþökk hennar og valda þannig hræðslu eða kvíða. Geti „umsátrið“ gengið svo langt að manneskja sem það beinist að upplifi ógn og skelfingu sem skerði lífsgæði hennar.

26

Í athugasemdum við ákvæði 1. gr. frumvarpsins sem varð að 232. gr. a almennra hegningarlaga er því lýst að umsáturseinelti sé hægt að hafa í frammi með ólíkum aðferðum sem seint verði tæmandi taldar. Þ ær algengustu séu taldar upp í ákvæðinu en orðin „eða með sambærilegum hætti“ eigi að tryggja að aðrar aðferðir sem beitt er og eru til þess fallnar að valda öðrum hræðslu eða kvíða falli undir ákvæðið. Þá segir í athugasemdunum að aðferð sem beitt sé við umsáturseinelti þurfi ekki að fela í sér sjálfstæðan refsiverðan verknað heldur geti hegðun sem ein og sér sé ekki refsiverð orðið það ef hún er endurtekin. Er þá tekið sem dæmi að háttsemin geti falist í því að fylgja eftir eða elta annan mann ítrekað, koma á samskiptum eða sambandi við hann í óþökk hans eða með því að láta annan mann vita að fylgst sé með honum.

27

Hér að framan eru rakin þau skilaboð sem ákærði sendi brotaþola á tímabilinu 1. apríl til 10. október 2021. Samkvæmt þeim liggur fyrir að ákærði setti sig ítrekað í samband við brotaþola á rúmlega sex mánaða tímabili og viðhafði í því sambandi endurtekið ummæli um að það væri best fyrir hana að vera einhvers staðar annars staðar en hann það sem eftir væri og að hún fengi frið fyrir honum ef hann þyrfti ekki að sjá hana aftur. Jafnframt gaf ákærði oftar en einu sinni til kynna að brotaþoli hefði svikið sig um kynlíf og að hann myndi láta af háttsemi sinni ef hún myndi „bæta fyrir svikin“.

Ákærði hélt uppteknum hætti þrátt fyrir að brotaþoli óskaði ítrekað eftir að hann léti sig í friði og gerði honum þar með ljóst að samskipti hans við hana væru í hennar óþökk en áður hafði hún lokað á að hann hefði samband við hana í gegnum aðra miðla eins og skilaboð ákærða til hennar bera með sér. Þá hafði ákærði aftur samband við brotaþola eftir að hún hafði kært hann til lögreglu.

28

Telja verður að með því að setja sig endurtekið í samband við brotaþola með framangreindum hætti hafi ákærði gerst sekur um háttsemi sem fellur að verknaðarlýsingu 232. gr. a almennra hegningarlaga eins og það ákvæði verður skýrt með hliðsjón af lögskýringargögnum. Ljóst er að ákærði hafði einbeittan ásetning til háttseminnar og lét ekki af henni þótt brotaþoli kæmi því ítrekað á framfæri við hann að skilaboðin væru í hennar óþökk.

29

Að virtu efni skilaboðanna sem ákærði sendi verður að telja að háttsemi hans hafi verið til þess fallin að valda brotaþola hræðslu eða kvíða. Í því sambandi hefur ekki þýðingu þótt ákærði hafi í skilaboðum 1. apríl 2021 sagt að hann myndi aldrei gera brotaþola neitt. Er þá að líta til þess að ákærði viðhafði í síðari skilaboðum sínum til brotaþola ítrekað ummæli á borð við að hún ætti eftir að sjá eftir því alla ævi að hafa svikið hann og hún fengi frið fyrir honum ef hann þyrfti ekki að sjá hana aftur.

30

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða og þá refsingu sem þar er tilgreind.

31

Sakaferill ákærða hefur ekki áhrif á refsingu. Að því gættu en öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest niðurstaða hans um refsingu ákærða og rétt brotaþola til miskabóta. Að háttsemi ákærða virtri, einbeitts ásetnings hans og þegar litið er til þess hversu langan tíma háttsemin stóð yfir verður ákvæði hins áfrýjaða dóms um miskabætur staðfest.

32

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði. Þá greiði ákærði málskostnað brotaþola vegna þóknunar lögmanns hennar fyrir Landsrétti, sbr. 3. mgr.176. gr. laga nr. 88/2008

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, X, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 581.112 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, S-kk-ef A-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 535.000 krónur.

Ákærði greiði brotaþola, A, 167.400 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.