729/2021

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að fram færu opinber skipti til fjárslita milli B og A þótt hjúskap þeirra hefði ekki verið slitið á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl., sbr. 1. tölulið 1. mgr. 91. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 30. nóvember 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 20. næsta mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 17. nóvember 2021 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að fram skyldu fara opinber skipti til fjárslita milli varnaraðila og sóknaraðila þótt hjúskap þeirra hafi ekki verið slitið. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr.20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Sóknaraðili og varnaraðili eru í hjúskap. Um málsatvik að öðru leyti er vísað til hins kærða úrskurðar. Í málinu er deilt um kröfu varnaraðila um að fram fari opinber skipti til fjárslita milli hennar og sóknaraðila án skilnaðar þeirra. Krafan er sett fram á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 20/1991, sbr. einnig 91. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.

5

Í tilvitnuðu ákvæði laga nr. 20/1991, sem og efnislega samhljóða ákvæði hjúskaparlaga, segir að annað hjóna geti krafist opinberra skipta til fjárslita milli sín og maka síns þótt hjúskapnum hafi ekki verið slitið ef maki þess rýrir hjúskapareign sína með vangæslu á fjármálum sínum, misbeitingu á ráðum yfir hjúskapareign eða annarri óhæfilegri framkomu, eða gefur sérstakt tilefni til óttast að svo fari.

6

Í málinu háttar svo til að varnaraðili var með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 28. september 2020 svipt fjárræði tímabundið í 10 ár samkvæmta - lið 4. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Til grundvallar fjárræðissviptingu lá vottorð C sem og vitnisburður hennar fyrir héraðsdómi um að sóknaraðili hafi greinst með heilabilunarsjúkdóm og væri ófær um að ráða fé sínu. Krafa varnaraðila um að fram fari fjárskipti milli hennar og eiginmanns hennar án skilnaðar var sett fram af lögráðamanni varnaraðila. Er á því byggt að opinber skipti á ofangreindum grundvelli séu nauðsynleg til verndar fjárhagslegum hagsmunum varnaraðila.

7

Ágreiningurinn í málinu lýtur að tvennu. Í fyrsta hvort lögráðamaður varnaraðila sé bær til að setja fram kröfu um fjárslit milli hjóna á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 20/1991, sbr. einnig 1. tölulið 1. mgr. 91. gr. hjúskaparlaga. Í öðru lagi er um það deilt hvort efnislegum skilyrðum ákvæðisins um fjárskipti án skilnaðar á þessum grundvelli sé fullnægt. Sóknaraðili heldur því fram að lögráða mann varnaraðila bresti að lögum heimild til að setja fram kröfu um opinber skipti til fjárslita milli hjóna. Þá séu ekki uppfyllt efnisleg skilyrði til þess að verða við kröfunni.

8

Í 3. mgr. 58. gr. lögræðislaga segir að lögráðamaður ófjárráða manns ráði yfir fé hans, nema lög mæli um á annan veg. Þá segir í 2. mgr. 60. gr. að lögráðamaður skuli haga störfum sínum í þágu hins ólögráða eins og best hentar hag hans hverju sinni.

Ákvörðun lögráðamanns um að krefjast fjárslita milli sóknaraðila og varnaraðila án skilnaðar varðar fjármál varnaraðila og gæslu fjárhagslegra hagmuna hennar, en fyrir liggur í málinu að hún er sökum veikinda sinna alls ófær um að ráða sjálf fjármálum sínum. Að þessu áréttuðu verður, með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, hafnað þeirri röksemd sóknaraðila að lögráð mann varnaraðila hafi brostið heimild til að setja fram kröfu um fjárskipti á grundvelli 1. töluliðar 1. mgr. 99. gr. laga nr. 20/1991, sbr. einnig 91. gr. hjúskaparlaga.

9

Jafnframt verður með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar fallist á að uppfyllt séu efnisleg skilyrði nefndra lagaákvæða til að taka kröfu varnaraðila til greina.

10

Samkvæmt framansögðu er hinn kærði úrskurður staðfestur.

11

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.