345/2022

Útdráttur

Á var ákærður fyrir brot í nánu sambandi og vopnalagabrot með því að hafa, undir áhrifum áfengis, hótað þáverandi sambýliskonu sinni, B, á heimili þeirra, með því að beina að henni skammbyssu. Þá var Á ákærður fyrir tilraun til manndráps, húsbrot, eignaspjöll og vopnalagabrot með því að hafa ruðst í heimildarleysi inn í íbúðarhús, undir áhrifum áfengis og vopnaður hlöðnum skotvopnum með þeim ásetningi að bana húsráðanda. Einnig var Á ákærður fyrir hótun, brot gegn vopnalögum og barnaverndarlögum, með því að hafa, undir áhrifum áfengis, hótað D og E, í verki með því að beina hlaðinni haglabyssu að þeim. Jafnframt var hann ákærður fyrir tilraun til manndráps, brot gegn valdstjórninni, eignaspjöll, hættubrot og vopnalagabrot, með því að hafa skotið þremur skotum úr haglabyssu að tilgreindum lögreglumönnum. Loks var Á ákærður fyrir brot gegn valdstjórninni og vopnalögum með því að hafa, undir áhrifum áfengis, gengið út úr húsinu og að lögreglubifreið og ógnað lögreglumanni í verki með því að beina að honum hlaðinni haglabyssu. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru, sem og um ákvörðun refsingar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 29. apríl 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Málsgögn bárust réttinum 3. ágúst 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Austurlands 20. apríl 2022 í málinu nr. S- 140/2021.

2

Ákæruvaldið krefst þess að niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða verði staðfest og refsing ákærða þyngd. Þá krefst ákæruvaldið þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um upptöku á munum.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt 1. ákærulið, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Ákærði krefst sýknu af sakargiftum samkvæmt 2. ákærulið sem varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá játar ákærði aðrar sakargiftir samkvæmt þeim ákærulið og krefst vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt 3. ákærulið sem varða við 233. gr. almennra hegningarlaga, en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Þá játar ákærði aðrar sakargiftir samkvæmt þeim ákærulið og krefst vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði krefst aðallega sýknu af sakargiftum samkvæmt 4. ákærulið sem varða við 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga en til vara að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Hann játar aðrar sakargiftir samkvæmt þeim ákærulið og krefst vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði játar sakargiftir samkvæmt 5. ákærulið og krefst vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann þess að verða sýknaður af kröfu brotaþolans C um miskabætur en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Ákærði krefst sýknu af bótakröfu B en til vara að krafan verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, C, krefst þess að ákærða verði gert að greiða honum skaðabætur og miskabætur að fjárhæð 2.900.056 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. ágúst 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 25. desember sama ár til greiðsludags.

5

Brotaþoli, B, krefst þess að ákærða verði gert að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.500.000 króna, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. ágúst 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 25. desember sama ár til greiðsludags.

6

Af hálfu brotaþola, D, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 2.500.000 króna, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. ágúst 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 25. desember sama ár til greiðsludags.

7

Af hálfu brotaþola, E, er þess krafist að ákærða verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 26. ágúst 2021, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá 25. desember sama ár til greiðsludags.

8

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndupptökur af framburði ákærða og vitnanna B, C, D og lögreglumannanna M og L fyrir héraðsdómi.

Auk þess voru spilaðar hljóð- og myndupptökur úr lögreglubifreið á vettvangi í umrætt sinn.

Niðurstaða

9

Málsatvikum er ítarlega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Þar er einnig gerð skilmerkileg grein fyrir rannsóknargögnum málsins og rakinn framburður ákærða og vitna við aðalmeðferð þess í héraði. Ákærða eru í málinu gefin að sök nánar tilgreind brot gegn almennum hegningarlögum, vopnalögum og barnaverndarlögum. Ákæra er í fimm liðum, svo sem hér verður rakið.

10

Í 1. ákærulið er ákærða gefið að sök brot í nánu sambandi og vopnalagabrot með því að hafa, undir áhrifum áfengis, hótað þáverandi sambýliskonu sinni, B, á heimili þeirra að [...], með því að beina að henni skammbyssu. Var háttsemin í ákæru talin varða við 1. mgr. 218. gr. b í almennum hegningarlögum nr. 19/1940 og 2. mgr. 21. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga nr. 16/1998. Ákærði neitar alfarið sök að þessu leyti.

Með hinum áfrýjaða dómi var hann, gegn neitun sinni, sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið og brot hans þar talin rétt færð til refsiákvæða. Er sú niðurstaða staðfest með vísan til forsendna.

11

Í 2. ákærulið er ákærða gefin að sök tilraun til manndráps, húsbrot, eignaspjöll og vopnalagabrot með því að hafa ruðst í heimildarleysi inn í íbúðarhúsið að [...]á [...], undir áhrifum áfengis og vopnaður hlöðnum skotvopnum, haglabyssu og skammbyssu, með þeim ásetningi að bana húsráðanda, C, en C hafði yfirgefið húsið skömmu áður. Einnig að hafa í framhaldinu skotið þremur skotum úr haglabyssunni og tveimur úr skammbyssunni innandyra og valdið með því spjöllum á húsinu og innanstokksmunum og á bifreiðastæði við húsið, skotið tveimur skotum úr haglabyssunni í hlið bifreiðarinnar [...]og einu skoti framan á bifreiðina [...]og síðan sex skotum úr skammbyssunni á sömu bifreið og valdið með því spjöllum á bifreiðunum, sem og á hurð að bílageymslu hússins. Var háttsemin í ákæru talin varða við 211. gr., sbr. 20. gr., 231. gr. og 1. mgr. 257. gr. í almennum hegningarlögum og 1. mgr., 2. mgr. og 4. mgr. 21. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga nr. 16/1998. Ákærði neitaði fyrir héraðsdómi sakargiftum um tilraun til manndráps, samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Með hinum áfrýjaða dómi var hann alfarið sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið. Hér fyrir dómi krefst hann endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu fyrir tilraun til manndráps. Hann unir á hinn bóginn niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu að öðru leyti.

12

Eins og rakið er í forsendum héraðsdóms liggur fyrir í málinu endurrit hljóðritaðra talskilaboða sem ákærði las í síma B þetta kvöld. Þau fyrstu bárust klukkan 22:12, svohljóðandi: „Hvernig væri að velja mig einu sinni nógu mikið til að geta fokkings svarað símanum?“ Og skömmu síðar: „Ég veit þetta er búið, það sem ég mun gera er það slæmt að ég mun aldrei komast í gegnum það og ég ætla fokking að taka hann út í leiðinni, það er bara svoleiðis.“ Síðan: „... Þetta er ekki þér að kenna, þetta er bara ég, mín geðveiki en ég ætla bara að taka þetta kvikindi út í kvöld og þú átt eftir að, veistu að mér er alveg, veistu það, þetta er ekki til þess að ná mér niður á þér á neinn hátt, það er bara, ég hata þetta fokking kvikindi.“ Gögn málsins bera með sér að ákærði hafi lesið inn skilaboðin í bifreiðinni á leið sinni að heimili C. Þá báru vitnin D og E að ákærði hefði verið mjög æstur þegar hann ruddist inn á heimili þeirra feðga með haglabyssu við öxl, en drengirnir sátu í sófa í stofu hússins þegar hann bar þar að. Nánar tiltekið lýsti D því að ákærði hefði veifað haglabyssunni „þarna út um allt og spyr 800 sinnum hvar pabbi væri“. Ákærði hefði leitað með hlaupinu „og síðan þegar hann sér að hann er ekki inni hættir hann því og byrjar að spyrja“. Vitnið lýsti því nánar hvernig ákærði hefði haldið haglabyssunni uppi og miðað um stofuna, „og síðan þegar hann sér að hann er ekki inni... þá hættir hann“. E lýsti með sama hætti hvernig ákærði hefði haldið á byssunni og hefði hann öskrað: „Hvar er pabbi ykkar?“

Í málinu liggur einnig fyrir endurrit hljóðupptöku af símtali D við lögreglumann, eftir að drengirnir höfðu hlaupið út úr húsinu og út í skóg. Þar segir D meðal annars: „Ég er skíthræddur, hann ætlar að skjóta pabba okkar.“ Og skömmu síðar: „Hann skaut, hann skaut, hann skaut... hann er að skjóta pabba okkar.“ Eftir þetta spyr drengurinn lögreglumanninn ítrekað hvort pabbi þeirra sé lifandi.

13

Samkvæmt framangreindu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er sannað að ákærði hafi tekið ákvörðun um að ráða C bana umrætt sinn og sýndi hann þann ásetning ótvírætt í verki, svo að varðar hann refsingu samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga. Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti féll sækjandi frá þeim hluta ákæruliðarins er laut að ætluðu húsbroti samkvæmt 231. gr. almennra hegningarlaga en ekki liggur fyrir í málinu refsikrafa samkvæmt a-lið 2. mgr. 242. gr. sömu laga. Svo sem að framan greinir unir ákærði niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu fyrir önnur brot sem honum voru gefin að sök samkvæmt þessum ákærulið og kemur hún því ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.

14

Í 3. ákærulið er ákærða gefin að sök hótun, brot gegn vopnalögum og barnaverndarlögum, með því að hafa, undir áhrifum áfengis, hótað drengjunum D og E, í verki með því að beina hlaðinni haglabyssu að þeim þar sem þeir sátu í sófa í stofu hússins að [...], en hótunin hafi verið til þess fallin að vekja hjá þeim ótta um líf sitt og heilbrigði. Er háttsemin talin varða við 233. gr. í almennum hegningarlögum, 1. og 2. mgr. 21. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga og 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

15

Ákærði játaði sök fyrir héraðsdómi hvað þennan ákærulið varðar, að því frátöldu að hann kannaðist ekki við að hafa beint haglabyssunni að drengjunum þar sem þeir sátu í sófanum, heldur hefði hann beint hlaupi hennar inn í stofuna, en yfir drengina. Var það niðurstaða héraðsdóms að leggja þá lýsingu til grundvallar en ákærði var að öðru leyti sakfelldur samkvæmt verknaðarlýsingu í ákæru. Í greinargerð ákæruvaldsins til Landsréttar var ekki krafist endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu ákærða. Samkvæmt því verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða og heimfærslu til refsiákvæða hvað þennan ákærulið varðar.

16

Í 4. ákærulið eru ákærða gefin að sök tilraun til manndráps, brot gegn valdstjórninni, eignaspjöll, hættubrot og vopnalagabrot, með því að hafa skotið þremur skotum úr haglabyssu úr anddyri eða dyragætt hússins að [...]að lögreglumönnunum DM og L þar sem þau voru í vari við bifreiðina [...] í heimreið hússins, en höglin lentu í bifreiðinni og á framhlið hússins númer [...], handan götunnar, með þeim afleiðingum að skemmdir urðu á bifreiðinni og útveggjar klæðningu, útidyrahurð, húsþaki og rúðuglerjum hússins, en íbúi þess var innandyra þegar þetta átti sér stað. Með þessari háttsemi sinni hafi ákærði stofnað lífi og heilsu annarra í augljósan háska á ófyrirleitinn hátt. Er háttsemin í ákæru talin varða við 1. mgr. 106. gr., 211. gr. sbr. 20. gr., 1. mgr. 257. gr. og 4. mgr. 220. gr. í almennum hegningarlögum og 1. mgr., 2. mgr. og 4. mgr. 21. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga.

17

Við upphaf aðalmeðferðar málsins í héraði gerði sækjandi frekari grein fyrir heimfærslu háttsemi ákærða til refsiákvæða samkvæmt þessum ákærulið þannig að sá hluti er lyti að tilraun til manndráps samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga varðaði einvörðungu lögreglumanninn M en til vara væri vísað til 4. mgr. 220. gr. þeirra laga um háttsemi ákærða hvað þann þátt ákæru varðaði. Þá væri síðarnefnda ákvæðið talið eiga við um háttsemi ákærða gagnvart lögreglumanninum L og íbúa hússins að [...]. Ákærði neitaði fyrir héraðsdómi sakargiftum um tilraun til manndráps gagnvart framangreindum lögreglumanni og verður framburður hans við aðalmeðferð málsins ekki skilinn á annan veg en að sú neitun hafi einnig tekið til sakargifta um hættubrot gagnvart öðrum á vettvangi. Með hinum áfrýjaða dómi var hann sakfelldur samkvæmt þessum ákærulið í samræmi við kröfur ákæruvaldsins. Hér fyrir dómi krefst hann sýknu af sakargiftum um tilraun til manndráps. Hann unir niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu að öðru leyti, þar með talið fyrir hættubrot, og kemur hún því ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.

18

Við aðalmeðferð málsins í héraði bar lögreglumaðurinn M að þau L hefðu verið við lögreglubifreiðina sem þau komu í á vettvang þegar þeir ákærði hleyptu af skotum úr byssum sínum, en lögreglubifreiðinni var þá lagt á götunni við heimreið hússins. Sú frásögn samrýmist ekki rannsóknargögnum lögreglu af vettvangi. Þannig liggur fyrir mynd- og hljóðupptaka úr lögreglubifreiðinni, sem sýnir lögreglumennina yfirgefa bifreiðina, ganga í átt að húsinu og hverfa úr augsýn, en skömmu síðar heyrast skothvellir. Af staðsetningu tómra skothylkja úr skammbyssu lögreglumannsins og niðurstöðu rannsóknar á skotferlum verður ráðið að lögreglumaðurinn M hafi staðið við hægra framhorn bifreiðarinnar [...] þegar þeir ákærði skiptust á skotum. Sú niðurstaða er einnig í samræmi við vitnisburð lögreglumannsins L, sem lýsti því að þau hefðu leitað skjóls bakvið bifreiðina í þann mund sem skothríðin hófst.

19

Ákærði bar fyrir héraðsdómi að hann hefði verið staddur í forstofu hússins þegar hann hafi heyrt kallað „vopnuð lögregla“ að utan. Það hefðu verið ósjálfráð viðbrögð hans að skjóta þremur skotum út um útidyrnar. Hann kvaðst hafa skotið „frá mjöðm bara út í loftið“, það hefðu verið ósjálfráð viðbrögð þegar lögreglan kallaði þetta en honum hefði orðið „svona hálf bilt við“. Vitnið L lýsti atvikum svo að þau M hefðu gengið upp heimreiðina í átt að húsinu og séð ákærða inni í eldhúsi með byssu. Honum hefðu verið gefin skýr fyrirmæli um að leggja frá sér vopnið og tilkynnt að vopnuð lögregla væri komin á staðinn. Ákærði hefði þá komið fram í dyragættina, beint að þeim byssunni og hleypt af skotum. Vitnið kvað þau hafa leitað skjóls bakvið bifreiðina í heimreiðinni þegar ákærði kom fram í dyragættina og beindi að þeim byssunni. M hefði haldið lögregluskildinum fyrir framan sig en hún haldið sig niðri í skjóli við bifreiðina. Framburður vitnisins var afdráttarlaus um að ákærði hefði beint að þeim byssunni áður en hann hleypti af en hún var ítrekað um það spurð fyrir dóminum. Þá bar lögreglukonan K, sem stödd var utan við húsið, að hún hefði séð ákærða hlaða tveimur skotum í byssuna og síðan reist hana upp, gengið út í dyrnar og hafi hún þá heyrt skothljóð. Þótt ákærði hafi ekki viljað kannast við að hafa skotið í átt að lögreglumönnunum lýsti hann því að hann hefði, áður en hann skaut, séð útundan sér skjöldinn sem M bar fyrir sig í um 10 til 12 metra fjarlægð. Þá játaði hann því aðspurður fyrir dóminum að um þröngt sjónarhorn hefði verið að ræða út um dyrnar og að bifreiðastæðinu.

20

Að framangreindu virtu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, er staðfest sú niðurstaða hans að ákærða hafi hlotið að vera ljóst að yfirgnæfandi líkur væru fyrir því að líftjón hlytist af þeirri háttsemi hans að skjóta að lögreglumanninum M af svo stuttu færi sem raun bar vitni. Verður því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærða fyrir tilraun til manndráps samkvæmt 211. gr., sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga, svo sem honum er gefið að sök í þessum ákærulið.

21

Í 5. ákærulið er ákærða gefið að sök brot gegn valdstjórninni og vopnalögum með því að hafa, undir áhrifum áfengis, skömmu eftir þau atvik sem í 4. ákærulið greinir, gengið út úr húsinu og að lögreglubifreið, sem stóð á akbrautinni fyrir framan húsið, þar sem lögreglumaðurinn M hafði leitað vars, og ógnað honum í verki með því að beina að honum hlaðinni haglabyssu. Er háttsemin í ákæru talin varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr., 2. mgr. og 4. mgr. 21. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. vopnalaga. Ákærði játaði alfarið sök samkvæmt þessum ákærulið í héraði. Var hann sakfelldur samkvæmt ákæru og unir hann þeirri niðurstöðu hér fyrir dómi. Kemur hún því ekki til endurskoðunar.

22

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er niðurstaða hans um ákvörðun refsingar ákærða staðfest. Ákærði unir niðurstöðu héraðsdóms um upptöku og kemur hún því ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi.

23

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um bætur til handa brotaþolunum B og C er staðfest. Af skýrslum drengjanna D og E fyrir héraðsdómi, sem og símasamskiptum þess fyrrnefnda við lögreglu, sem að framan eru rakin, verður ráðið að þeir óttuðust um líf sitt og föður síns er ákærði ruddist inn á heimili þeirra vopnaður haglabyssu, sem hann beindi um húsið í leit að föðurnum. Þá kom fram hjá báðum drengjunum að þeir óttuðust að ákærði hefði ráðið föður þeirra bana þegar þeir heyrðu skothvelli þar sem þeir voru á hlaupum úti í skógi eftir að hafa flúið út úr húsinu. Að þessu virtu en með vísan til röksemda héraðsdóms að öðru leyti þykir fjárhæð miskabóta til drengjanna hvors um sig hæfilega ákveðin 1.500.000 krónur, sem beri vexti eins og í dómsorði greinir.

24

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað er staðfest.

25

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og réttargæslumanns brotaþola fyrir Landsrétti, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en fjárhæð miskabóta til handa brotaþolunum D og E.

Ákærði, Á-kk-nf J-kk-nf G-kk-nf, greiði D og E, hvorum um sig 1.500.000 krónur, með vöxtum eins og í hinum áfrýjaða dómi greinir.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 4.020.440 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þ-kk-ef M-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 2.511.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, J-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 1.275.030 krónur, auk útlagðs kostnaðar 34.940 krónur.