377/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli JSG og KP á hendur KA var vísað frá dómi. Í málinu kröfðust JSG og KP þess aðallega að viðurkenndur yrði óskertur umferðarréttur þeirra sem eigenda fasteignarinnar Urða í Landsveit um vegarslóða við vesturmörk aðliggjandi fasteignar, Hrauns, frá þjóðvegi og að lóðarmörkum Urða. Til vara kröfðust þau viðurkenningar á því að umferðarréttur þeirra sem eigenda fasteignarinnar Urða um sama vegarslóða tæki til nýtingar í þágu sex sumarhúsalóða á landi Urða. Landsréttur féllst á það með héraðsdómi að JSG og KP skorti lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um aðalkröfu sína í málinu. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun þeirrar kröfu. Að því er varakröfuna varðaði vísaði rétturinn á hinn bóginn til þess að af stefnu málsins mætti með nægjanlega skýrum hætti ráða að sú krafa væri sett fram vegna ágreinings um það hvort umferðarréttur JSG og KP næði til þeirra sex lóða sem þau hefðu gert tillögu um að stofnaðar yrðu úr landi Urða. Þótt krafan sjálf skírskotaði ekki til deiliskipulagstillögu þar um kæmi það ekki í veg fyrir að KA gæti tekið til efnislegra varna um kröfuna. JSG og KP ættu lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um réttindi sín að því leyti sem eigendur Urða, sbr. áskilnað 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá var ekki á það fallist að slíkir annmarkar væru á reifun málsástæðna JSG og KP í stefnu samkvæmt elið 1. mgr. 80. gr. sömu laga að varðaði frávísun þeirrar kröfu frá héraðsdómi. Enn fremur hafnaði Landsréttur því að málatilbúnaður um varakröfuna færi í bága við 2. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 eða 1. mgr. 26. gr. þeirra laga. Því var lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar að því er varðaði varakröfu JSG og KP.

Úrskurður Landsréttar/

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og E-kk-nf J-kk-nf, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 16. júní 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 7. júlí 2020. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. júní 2020 í málinu nr. E5018/2019 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá dómi. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Í efnisyfirliti kærumálsgagna sóknaraðila, sem bárust Landsrétti 30. júní síðastliðinn, var því lýst yfir af hálfu lögmanns þeirra að sóknaraðilar hygðust ekki leggja fram sérstaka greinargerð til Landsréttar, heldur vísuðu þau eingöngu til ítarlegrar kæru sinnar. Því næst var varnaraðila veittur frestur til að skila greinargerð til réttarins og barst hún 7. næsta mánaðar ásamt fylgigögnum. Næsta dag barst Landsrétti bréf frá öðrum sóknaraðilanum, J-kk-þgf S-kk-þgf G-kk-þgf, ásamt fylgigagni, en í bréfinu koma fram athugasemdir við þann málatilbúnað sem hafður er uppi af hálfu varnaraðila í greinargerð til réttarins. Tveimur dögum síðar barst bréf frá lögmanni varnaraðila þar sem framlagningu fyrrnefnds bréfs sóknaraðilans var mótmælt, en jafnframt var bréfi sóknaraðilans svarað að nokkru leyti. Hinn 15. sama mánaðar svaraði sami sóknaraðili bréfi lögmanns varnaraðila og taldi framlagningu fyrra bréfs heimila á grunni 149. gr. gr. laga nr. 91/1991.

5 Það athugast að engin lagaheimild var til frekari skriflegs málflutnings fyrir Landsrétti eftir að málsaðilar höfðu skilað kæru og greinargerð.

6 Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði hafa sóknaraðilar lagt fram tillögu að deiliskipulagi á landi sínu Urðum, með landnúmerinu […], þar sem gert er ráð fyrir að því verði skipt upp í sex sumarhúsalóðir. Varnaraðili er samkvæmt málflutningsskjölum einn eigandi landsins Hrauns, með landnúmerinu […], er liggur að landi Urða. Eftir að framangreind deiliskipulagstillaga hafði verið auglýst mótmælti stefndi því að hún næði fram að ganga meðal annars með þeim rökum að ekki lægi fyrir að sóknaraðilar hefðu tryggt að umferðarréttur fylgdi hinum nýju fasteignum sem fyrirhugað væri að stofna. Um það vísaði varnaraðili til þess að samningsbundinn umferðarréttur sóknaraðila um landareign hans samkvæmt afsali 27. maí 2007 tæki einungis til eigenda Urða en ekki til nýrra fasteigna sem tillagan gerði ráð fyrir að stofnaðar yrðu á umræddu landi. Við svo búið ákvað skipulagsnefnd Rangárþings ytra að fresta afgreiðslu tillögunnar þar til fundin væri lausn á „umferðarmálum“ eins og það var orðað í bókun um málið. Í kjölfarið munu hafa átt sér stað viðræður milli aðila sem ekki hafi skilað árangri. Sóknaraðilar höfðuðu því næst mál þetta 18. september 2019. Þar er aðallega krafist viðurkenningar á óskertum umferðarrétti þeirra, sem eigenda fasteignarinnar Urða, um vegarslóða sem liggur um vesturmörkin á landi Hrauns að landi Urða. Til vara er þess krafist að viðurkennt verði að umferðarréttur sóknaraðila, sem eigenda Urða, um téðan vegarslóða, taki til nýtingar í þágu sex sumarhúsalóða á landi Urða.

7 Fallist er á það með héraðsdómi að sóknaraðila skorti lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn um aðalkröfu sína í málinu. Henni var því réttilega vísað frá héraðsdómi í hinum kærða úrskurði og ber að staðfesta þá niðurstöðu.

8 Af stefnu málsins má með nægjanlega skýrum hætti ráða að varakrafa sóknaraðila er sett fram vegna ágreinings aðila um það hvort umferðarréttur sóknaraðila samkvæmt afsali 27. maí 2007 geti náð til þeirra sex lóða sem sóknaraðilar hafa gert tillögu um að stofnaðar verði úr landi Urða. Þótt krafan sjálf skírskoti ekki til deiliskipulagstillögunnar kemur það ekki í veg fyrir að varnaraðili geti tekið til efnislegra varna í ágreiningi aðila um það hvort umferðarrétturinn nái eins langt og varakrafan lýsir og að dómur gangi um hana. Þá er ekki á það fallist með varnaraðila að samhengi kröfunnar og ágreinings aðila sé óljóst þar sem ekki sé krafist viðurkenningar á rétti sóknaraðila til að ráðstafa umferðarréttinum til annarra. Í því efni verður að líta til þess að ágreiningur aðila er sprottinn af tillögu að deiliskipulagi, sem miðar að því að stofna sex nýjar lóðir á umræddu landi í eigu sóknaraðila, en ekki af fyrirhugaðri ráðstöfun þeirra úr hendi sóknaraðila. Úrlausn kröfunnar er til þess fallin að leysa úr ágreiningi um það hvort umferðarréttur samkvæmt framangreindu afsali 27. maí 2007 dugi til þess að sú tillaga geti náð fram að ganga þannig að sóknaraðilar þurfi ekki að leita annarra leiða til að tryggja aðgengi að lóðunum. Eiga þau lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um réttindi sín að því leyti sem eigendur Urða, sbr. áskilnað 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Ekki er fallist á með héraðsdómi að slíkir annmarkar séu á reifun málsástæðna sóknaraðila í stefnu samkvæmt elið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að varði frávísun varakröfunnar frá héraðsdómi.

9 Ef fallist yrði á varakröfu sóknaraðila fæli það í sér viðurkenningu á því að tiltekin óbein eignarréttindi tilheyrðu fyrirhuguðum lóðum á landi Urða á grundvelli samkomulags aðila samkvæmt afsalinu 27. maí 2007. Með því væri hins vegar ekki stofnað til réttinda til handa sóknaraðilum sem stjórnvöld eiga ákvörðunarvald um í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 24. laga nr. 91/1991.

10 Ekki hefur verið stofnað til þeirra lóða sem varakrafan skírskotar til í samræmi við áskilnað skipulagslaga nr. 123/2010 og laga nr. 6/2001 um skráningu og mat fasteigna. Sóknaraðilar hafa þó lagt fyrir skipulagsyfirvöld tillögu sem miðar að því að það verði gert. Eins og áður segir hefur afgreiðslu hennar verið slegið á frest vegna ágreinings um umferðarrétt að lóðunum. Þótt lóðirnar hafi ekki verið stofnaðar er eins og hér háttar til ekki unnt að vísa varakröfu sóknaraðila frá dómi á grundvelli 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991. Ef fallist yrði á röksemdir varnaraðila sem að því lúta kæmi það í veg fyrir að sóknaraðilar gætu leitað úrlausnar dómstóla um ágreining aðila um það hvort umferðarréttur samkvæmt framangreindu afsali geti náð til þeirra lóða sem deiliskipulagstillagan gerir ráð fyrir að stofnaðar verði. Slík niðurstaða samrýmist ekki réttindum sóknaraðila samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar.

11 Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið þykja ekki vera slíkir annmarkar á varakröfu sóknaraðila og málatilbúnaði þeirra hvað hana varðar að efni sé til að vísa þeirri kröfu frá dómi. Því ber að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að taka varakröfuna til efnislegrar meðferðar.

12 Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar varakröfu sóknaraðila, J-kk-ef S-kk-ef G-kk-ef og K-kvk-ef P-kvk-ef, og kröfu um málskostnað, og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar.

Varnaraðili, K-kk-nf A-kk-nf, greiði sóknaraðilum óskipt 200.000 krónur í kærumálskostnað.

Sératkvæði

E-kk-ef J-kk-ef

1 Ég er sammála niðurstöðu meirihluta dómenda um að vísa aðalkröfu sóknaraðila frá dómi. Ég tel hins vegar að varakröfu þeirra beri einnig að vísa frá dómi og þar með að staðfesta eigi úrskurð héraðsdóms.

2 Óumdeilt er meðal aðila málsins að sóknaraðilar eiga, sem eigendur landareignarinnar Urða, umferðarrétt um vegslóða á landareign varnaraðila, H-hk-þgf. Samkvæmt stefnu fyrirhuga sóknaraðilar að skipta landareign sinni upp í sex sumarhúsalóðir og afhenda hverju fimm barna sinna einn skika. Af gögnum málsins er ljóst að ágreiningur er um hvort áðurnefndur umferðarréttur sóknaraðila myndi veita rétt til þeirrar umferðar sem hlytist af slíkri breytingu.

3 Aðalkrafa sóknaraðila er að viðurkenndur verði óskertur umferðarréttur þeirra um fyrrnefndan vegslóða. Sem fyrr segir er óumdeilt meðal aðila að sóknaraðilar eiga umferðarrétt um vegslóðann. Óljóst er hverju kröfunni er ætlað að bæta við eða breyta um þetta óumdeilda atriði og er hún í eðli sínu málsástæða fyrir varakröfu sóknaraðila. Samkvæmt því hafa sóknaraðilar ekki lögvarða hagsmuni af því að leyst verði úr aðalkröfunni og ber að vísa henni frá dómi.

4 Varakrafa sóknaraðila er að viðurkennt verði að umferðarréttur sóknaraðila „taki til nýtingar í þágu sex sumarhúsalóða á landi Urða“. Slíkar sumarhúsalóðir eru ekki orðnar til og málatilbúnaður sóknaraðila um til hvers krafan vísi að þessu leyti er ekki skýr. Þannig er öðrum þræði vísað til þeirrar deiliskipulagstillögu sem fyrir liggur og Rangárþing ytra frestaði afgreiðslu á en einnig byggt á því að lóðirnar gætu orðið með allt öðrum hætti. Þannig segir meðal annars í kæru til Landsréttar að fái sóknaraðilar viðurkenningu dómsins sé sveitarfélaginu ekkert að vanbúnaði að samþykkja deiliskipulagið, en einnig á því byggt að sumarhúsalóðirnar sex gætu allt eins legið allar í einu horninu á landinu, ólíkt því sem ráðgert er í deiliskipulaginu. Samkvæmt þessu er varakrafan um viðurkenningu á nýtingu í þágu lóða sem ekki eru orðnar að veruleika og sóknaraðilar hafa ekki afmarkað nánar hvernig þeir fyrirhuga. Er málið því í þeim búningi að í raun er borin upp við dómstóla lögspurning sem andstæð er meginreglu 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Samkvæmt því tel ég að vísa beri varakröfunni frá dómi og staðfesta hinn kærða úrskurð.