120/2021

Útdráttur

E Ltd. krafðist afhendingar 50% hlutafjár S ehf. úr hendi þrotabús I á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. Eignarrétt sinn að hlutafénu leiddi E

Ltd. af samningi við M frá 4. nóvember 2014. Þrotabúið hafði fengið hlutaféð í sínar vörslur með aðfarargerð að gengnum dómi Hæstaréttar 15. júní 2017 þar sem staðfest var niðurstaða héraðsdóms frá 4. maí 2016 um riftun ýmissa ráðstafana I á eignum til M, sem gerðar höfðu verið að séreign hennar með kaupmála árið 2009.

Samkvæmt samningi E Ltd. og M skyldi félagið greiða kaupverð fyrir hlutaféð með tiltekinni upphafsgreiðslu en greiðslu að öðru leyti frestað með ákveðnum fyrirvara.

Í málinu voru ekki lögð fram gögn sem sýndu að E Ltd. hefði innt af hendi greiðslu kaupverðs samkvæmt samningnum eða að félagið hefði komið fram sem eigandi hlutafjárins fyrr en í fyrsta lagi með tilkynningu til hins hlutafjáreiganda í S ehf., sem einnig var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins, 2. júní 2016 en þá hafði ráðstöfun hlutafjárins til M þegar verið rift með dómi héraðsdóms. Á hinn bóginn lágu fyrir gögn í málinu sem sýndu að bæði M og hinn hlutafjáreigandi S ehf. hefðu litið á M sem eiganda hlutafjárins eftir að sóknaraðili kvaðst hafa keypt það 4. nóvember 2014. Loks var litið til þess ekkert lá fyrir um að E Ltd. hefði byggt rétt sinn til hlutafjárins á fyrrnefndum samningi fyrr en með kröfulýsingu til skiptastjóra þrotabús I 11. júní 2018. Að öllu framangreindu virtu var ekki talið að E Ltd. hefði tekist sönnun um eignarrétt sinn að hlutafénu og var kröfu þess því hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 22. febrúar 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 12. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2021 í málinu nr. X- [...]/2018 þar sem kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila um að afhenda sóknaraðila 50% hlut í Skeifunni ehf. var hafnað.

Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur en til vara að varnaraðila verði gert að afhenda sóknaraðila 50% hluta í einkahlutafélaginu Skeifunni ehf., sem varnaraðili fékk í sínar vörslur með aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 20. september 2017 á hendur M-kvk-þgf S-kvk-þgf.

Sóknaraðili krefst auk þess málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4

Málsatvik eru rakin í hinum kærða úrskurði. Málið varðar kröfu sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að afhenda sóknaraðila 50% hlut í hlutafé Skeifunnar ehf. sem sóknaraðili kveður sig vera eiganda að á grundvelli samnings við fyrri eiganda, M-kvk-þf S-kvk-þf, sem dagsettur er 4. nóvember 2014. Varnaraðili fékk hlutaféð í sínar vörslur með aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 20. september 2017 að gengnum dómi Hæstaréttar 15. júní 2017 í máli nr. 527/2016. Í þeim dómi var staðfest niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur frá 4. maí 2016 um riftun ýmissa ráðstafana I-kk-ef J-kk-ef K-kk-ef á eignum til M-kvk-ef, sem gerðar höfðu verið að séreign hennar með kaupmála 28. janúar 2009, þar á meðal 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. Í kjölfarið krafðist sóknaraðili þessfyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, með bréfi 2. október 2017, að aðfarargerð sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu yrði ógilt.

Kröfunni var hafnað með úrskurði héraðsdóms 9. maí 2018. Með bréfi til varnaraðila 11. júní sama ár lýsti sóknaraðili þeirri kröfu sem hér er til umfjöllunar. Skiptastjóri varnaraðila hafnaði kröfunni með bréfi 8. ágúst 2018. Á skiptafundi 16. sama mánaðar ákvað skiptastjóri að vísa ágreiningi um kröfuna til héraðsdóms og er málið rekið á grundvelli 171. gr. laga nr. 21/1991. Kröfu sóknaraðila var hafnað með hinum kærða úrskurði.

Niðurstaða

5

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Þá kröfu byggir hann á ummælum héraðsdóms í niðurstöðu hins kærða úrskurðar um þá hættu sem almennt sé á því að riftunarþolar leitist við að komast undan áhrifum riftunar eftir atvikum með málamyndagerningum eða með því að láta í veðri vaka að samningar sem þeir hafi gert hafi verið gerðir fyrr en raun ber vitni. Telur sóknaraðili að afstaða héraðsdómara sem birtist í framangreindum ummælum hafi orðið til þess að hann hafi litið fram hjá fjölmörgum mikilvægum sönnunargögnum í málinu.

6

Í forsendum hins kærða úrskurðar er fjallað um hvort sóknaraðila hafi tekist sönnun um eignarrétt sinn að 50% hlut í hlutafé Skeifunnar ehf. þannig að krafa hans um afhendingu hlutafjárins njóti stöðu sértökukröfu samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991.

Í niðurstöðunni er vikið að helstu málsástæðum sóknaraðila þar að lútandi og lagt mat á sönnunargildi vitnisburðar og fyrirliggjandi gagna sem héraðsdómari mat að hefðu sönnunargildi í málinu. Að því virtu verður ekki fallist á að þeir annmarkar séu á samningu úrskurðarins eða meðferð málsins að öðru leyti að tilefni sé til að ómerkja hann á þessum grunni.

7

Kröfu sína um afhendingu 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. úr hendi varnaraðila byggir sóknaraðili á 109. gr. laga nr. 21/1991. Þar er kveðið á um að afhenda skuli eign eða réttindi í vörslum þrotabús þriðja manni ef hann sannar eignarrétt sinn að þeim.

Samkvæmt ákvæðinu hvílir á sóknaraðila sönnunarbyrði fyrir því að hann sé eigandi að umræddu hlutafé.

8

Eignarrétt sinn að hlutafénu leiðir sóknaraðili af samningi við M-kvk-þf S-kvk-þf sem dagsettur er 4. nóvember 2014. Samningurinn kveður á um að endurgjald fyrir hlutaféð skuli vera 250.000 krónur í upphafs greiðslu en að frestuð greiðsla skuli vera 199.750.000 krónur með fyrirvara um að fullnægt sé áskilnaði um áreiðanleika- könnun. Ljúki slíkri könnun ekki innan eðlilegs tíma skuli loka endurgjaldið vera 20.000.000 króna. Í málinu liggja fyrir tvær þýðingar löggiltra skjalaþýðenda á samningnum. Samkvæmt annarri þýðingunni skyldi afhending hlutafjárins vera á þeim degi þegar samningur kemst á. Í hinni þýðingunni segir að kaupandi kaupi hluti seljanda á,, lúkningar degi“. Samningurinn er undirritaður af M-kvk-þgf og B-kk-þgf S-kk-þgf, framkvæmdastjóra sóknaraðila, en ekki vottaður um rétta undirritun og dagsetningu. Sóknaraðili byggir á því að samningurinn hafi verið undirritaður af báðum aðilum 4. nóvember 2014 og vísar um það til yfirlýsingar P-x-x D-x-x sem er undirrituð 10. október 2018 og er lögð fram í málinu.

9

Í málinu liggja ekki fyrir gögn um að sóknaraðili hafi greitt endurgjald fyrir hlutaféð í samræmi við framangreindan samning, hvorki upphafsgreiðsluna né síðari greiðslur.

Samkvæmt endurriti af ársreikningi sóknaraðila, dagsettum 31. júlí 2016, fyrir tímabilið frá 1. nóvember 2014 til 31. október 2015 fjárfesti félagið í 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. fyrir 1.020.000 pund en söluandvirðið skyldi ekki greiðast fyrr en eftir meira en ár og er það fært til skulda. Í ársreikningum sóknaraðila fyrir árin 2015 til 2018 er einnig tilgreint sem skuld söluandvirðið fyrir hlutafé í Skeifunni ehf., 1.020.000 pund, sem ekki skuli greiðast fyrr en eftir meira en ár. B-kk-nf S-kk-nf gaf aðilaskýrslu við meðferð málsins í héraði. Þegar hann var inntur eftir því hvort hann hefði greitt kaupverðið, 1.020.000 pund, fyrir hlutaféð kvaðst hann vera búinn að greiða allt samkvæmt samningnum en inntur eftir því frekar hvort hann hefði greitt framangreinda fjárhæð kvaðst hann hafa greitt 20.250.000 krónur, í samræmi við ákvæði samningsins, og hefði greiðslan verið innt af hendi árið 2015 eða 2016. Hann hefði þá ekki fengið upplýsingar um að rift hefði verið ráðstöfun hlutafjárins til M-kvk-ef en kvaðst þó örugglega hafa heyrt eitthvað af því. Þá kvaðst B-kk-nf hafa greitt kaupverðið með bankafærslu á reikning M-kvk-ef og I-kk-ef og geta sýnt hvernig það hefði verið greitt. Sem fyrr greinir hafa þó engin gögn verði lögð fram um greiðslu kaupverðsins. Enn fremur hafa ekki komið fram skýringar á því hvers vegna ársreikninga r sóknaraðila, miðað við stöðu þeirra 31. október 2017 og 31. október 2018, tilgreina enn sem skuld söluandvirði fyrir hlutafé í Skeifunni ehf. 1.020.000 pund sem ekki skuli greiðast fyrr en eftir meira en ár.

10

Í málinu liggur fyrir afrit af tölvuskeyti sem M-kvk-nf sendi Ó-kk-þgf T-kk-þgf, eiganda 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. og stjórnarmanni og framkvæmdastjóra félagsins, 20. desember 2014. Í tölvuskeytinu fer hún yfir ákvarðanir eigenda til staðfestingar, þar á meðal um að E-kk-nf Ö-kk-nf J-kk-nf komi í stjórn félagsins sem varamaður og um ráðstöfun láns frá Arion banka hf. að fjárhæð 80.000.000 króna sem var með hlut Skeifunnar ehf. í Ingólfsstræti 5 að veði. Veðskuldabréf þar að lútandi var fært í þinglýsingabók 31. desember 2014. Undir tölvuskeytið ritar hún: „Fh mín sem fimmtíu af hundraði eigenda að hlutafé Skeifunnar ehf.“

11

Þá er meðal gagna málsins ársreikningur Skeifunnar ehf. fyrirárið 2014, undirritaður 18. maí 2015 af Ó-kk-þgf T-kk-þgf, eiganda, stjórnarmanni og framkvæmdastjóra félagsins, og G-kk-þgf M. E-kk-þgf, löggiltum endurskoðanda. Í ársreikningnum segir að hluthafar í árslok 2014 hafi verið tveir, M-kvk-nf S-kvk-nf eigandi að 250.000 hlutum eða 50% og Ó-kk-nf E. T-kk-nf eigandi að 250.000 hlutum eða 50%. Í áritun löggilts endurskoðanda segir að hann hafi aðstoðað stjórnendur félagsins við að leggja fram ársreikning sem sé í samræmi við lög og góða reikningsskilavenju.

Ársreikningurinn sé byggður á bókhaldi félagsins en endurskoðandinn hafi ekki endurskoðað ársreikninginn eða sannreynt grundvöll hans. Loks segir að allar upplýsingar sem honum séu kunnar og skipti máli komi þar fram. Þá liggur fyrir í málinu annar ársreikningur sama félags fyrir árið 2014 þar sem hluthafar eru tilgreindir 50% Ó-kk-nf E. T-kk-nf og 50% sóknaraðili en sá reikningur er óundirritaður. Samkvæmt bréfi lögmanns framangreinds endurskoðanda 15. mars 2016 tilkynnti I-kk-nf J-x-x K-kk-nf endurskoðandanum um breytta eignaraðild á 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. eftir að endurskoðandinn undirritaði fyrrgreindan ársreikning fyrir árið 2014 og var þá breyttur ársreikningur sendur skattstofu og ársreikningaskrá. Engar tímasetningar eru tilgreindar í bréfinu en í því segir að Ó-kk-nf hafi undirritað þennan síðastnefnda ársreikning. Með bréfinu fylgir fyrsta blaðsíða ársreiknings Skeifunnar ehf. fyrir árið 2014 þar sem hluthafar eru tilgreindir 50%

Ó-kk-nf E. T-kk-nf og 50% sóknaraðili. Dagsetning reikningsins er 18. maí 2015 og undir er ritað Ó-kk-nf T-kk-nf. Fram kom í skýrslu vitnisins E-kk-ef A-kk-ef J-kk-ef fyrir héraðsdómi að hann hefði margoft heyrt Ó-kk-þf segja að hann hefði ekki ritað undir síðastnefnt skjal. Einnig sagði Ó-kk-nf í tölvuskeyti í byrjun júní 2016 til lögmannsins S-kk-ef S-kk-ef, sem þá kom fram fyrir hönd sóknaraðila, að hann hefði komið á fund G-kk-ef E-kk-ef, löggilts endurskoðanda, 18. maí 2015, áritað ársreikningana 2014 og fengið annað frumritið. Sagði Ó-kk-nf að samkvæmt því skjali hefðu eigendur verið Ó-kk-nf T-kk-nf og M-kvk-nf S-kvk-nf en sóknaraðila hvergi verið getið. Þá kemur fram í gögnum málsins að Ó-kk-þgf var fyrst greint frá því að sóknaraðili teldi sig eiganda 50% hlutafjár í félaginu með tölvuskeyti S-kk-ef S-kk-ef lögmanns 2. júní 2016.

12

Þau gögn sem að framan greinir og bera með sér að vera frá þeim tíma þegar sóknaraðili kveðst hafa eignast 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. sýna að M-kvk-nf S-kvk-nf taldi sjálf að hún væri eigandi hlutafjárins 20. desember 2014, eftir að sóknaraðili kveðst hafa keypt það 4. nóvember 2014, og að hún hafi af þeim sökum verið bær til þess að ráðstafa lánsfé til félagsins. Jafnframt bera undirritaður ársreikningur félagsins fyrir árið 2014 og síðari gögn með sér að Ó-kk-nf E.

T-kk-nf, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og eigandi 50% hlutafjár í Skeifunni ehf., hafi einnig talið M-kvk-þf vera eiganda hlutafjárins á þessum tíma. Þá liggja ekki fyrir gögn um að sóknaraðili hafi komið fram sem eigandi hlutafjárins eða tilkynnt eigendaskipti, samkvæmt 4. mgr. 19. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög, fyrr en í fyrsta lagi með tölvuskeyti S-kk-ef S-kk-ef lögmanns 2. júní 2016 en þá hafði ráðstöfun hlutafjárins til M-kvk-ef þegar verið rift með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 4. maí sama ár.

13

Þá er til þess að líta að sóknaraðili byggði fyrrgreinda kröfu sína um ógildingu aðfarargerðar sýslumanns, sem hann setti fram með bréfi 2. október 2017, á því að Skeifan ehf. hefði verið í helmings eigu hans frá árinu 2014 en vísaði ekki til samningsins frá 4. nóvember 2014 í því sambandi eða lagði afrit hans fram með kröfu sinni til héraðsdóms. Enn fremur var skiptastjóra varnaraðila fyrst gert kunnugt um samninginn með kröfulýsingu sóknaraðila sem hér er til umfjöllunar 11. júní 2018.

14

Með hliðsjón af öllu því sem að framan er rakið verður ekki ráðið af framlögðum gögnum eða skýrslum fyrir héraðsdómi að sóknaraðila hafi tekist fullnægjandi sönnun um eignarrétt sinn að 50% hlutafjár í Skeifunni ehf. á grundvelli þess samnings sem hann ber fyrir sig. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir og sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og þar segir.

Úrskurðarorð :

Hafnað er kröfu sóknaraðila, EW Deliveries Ltd., um að varnaraðila, þrotabúi I-kk-ef J-kk-ef K-kk-ef, verði gert skylt að afhenda sóknaraðila 50% hluta í Skeifunni ehf.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 300.000 krónur í kærumálskostnað.