47/2018

Útdráttur

S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður V ehf. og sem stjórnarmaður og daglegur stjórnandi G ehf. látið hjá líða að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri V ehf. og opinberum gjöldum sem haldið var eftir af launum starfsmanna beggja félaganna. Upplýst var í málinu að vangoldinn virðisaukaskattur og opinber gjöld vegna tiltekinna tímabila sem ákæra tók til höfðu að verulegu leyti verið greidd eftir eindaga. Var því talið að undanþágur frá lágmarki fésekta samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 ættu við um þær skuldir. Við ákvörðun refsingar S var meðal annars litið til þessa sem og að S hafði ekki áður verið gerð refsing, en á hinn bóginn einnig til þess að brot hans voru framin til hagsbóta fyrir G ehf. Var refsing S ákveðin fangelsi í sex mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var honum gert að greiða 33.500.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi 12 mánaða fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögurra vikna. Þá var G ehf. dæmt til 10.600.000 króna sektargreiðslu óskipt með S á grundvelli 9. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 9. nóvember 2017. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 9. nóvember 2017 í málinu nr. S[…]/2017. 2 Ákæruvaldið gerir kröfu um að ákærðu S-kk-nf og Guðmunda ehf. verði sakfelld samkvæmt ákæru og gerð refsing. Jafnframt að ákærðu verði dæmd til að greiða allan sakarkostnað á báðum dómstigum. Málið var upphaflega höfðað gegn ákærðu og Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. Fyrir Landsrétti féll ákæruvaldið frá áfrýjun málsins á hendur því félagi en það var úrskurðað gjaldþrota 1. júní 2018.

3 Ákærðu gera aðallega kröfu um að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur en til vara krefjast þeir vægustu refsingar sem lög heimila og að sú refsing verði eftir atvikum að öllu leyti bundin skilorði. Þá gera ákærðu kröfu um málskostnað og að sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð.

Málsatvik

4 Rannsókn á ætluðum skattalagabrotum ákærða S-kk-ef og Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. hófst af hálfu skattrannsóknarstjóra ríkisins 15. ágúst 2016 með tilkynningu, sem send var á lögheimili félagsins, þess efnis að rannsókn væri hafin á skilum á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda á greiðslu og uppgjörstímabilum á rekstrarárunum 2013, 2014, 2015 og 2016. Rannsókn á ætluðum skattalagabrotum ákærða S-kk-ef og Guðmundu ehf. hófst 20. september 2016 með tilkynningu sama efnis, sem send var á lögheimili félagsins, vegna greiðslu og uppgjörstímabila á rekstrarárunum 2014 og 2015. Ákærði S-kk-nf gaf 22. september 2016 skýrslu að viðstöddum verjanda hjá skattrannsóknarstjóra vegna rannsókna á skattskilum einkahlutafélaganna.

5 Framangreindum rannsóknum skattrannsóknarstjóra lauk með skýrslum 17. nóvember 2016 og var málinu í framhaldinu vísað til héraðssaksóknara með bréfi 23. febrúar 2017. Ákærði S-kk-nf gaf skýrslu 14. mars 2017 að viðstöddum verjanda við rannsókn málsins hjá héraðssaksóknara þar sem honum var kynnt sakarefnið. Ákæra var gefin út 27. mars 2017 á hendur ákærðu S-kk-þgf G-kk-þgf E-kk-þgf og einkahlutafélögunum Viking Tours Vestmannaeyjum og G-kvk-þgf.

6 Málið var þingfest fyrir Héraðsdómi Suðurlands 11. maí 2017 og sótti ákærði þing og óskaði eftir fresti fyrir sig og einkahlutafélögin til að taka afstöðu til sakarefnisins. Málið var tekið fyrir aftur 8. júní sama ár. Ákærði sótti þing og neitaði sök í öllum ákæruliðum hvað varðaði hann sjálfan og bæði einkahlutafélögin. Aðalmeðferð málsins í héraði fór fram 13. október sama ár. Í þingbók var þá bókað að verjandi sem sótti þing fyrir alla ákærðu hefði upplýst „að ákærði S-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf vilji ekki gefa skýrslu í málinu og muni ekki mæta til þinghaldsins“.

7 Samkvæmt ákvörðun Landsréttar var ákærði boðaður til skýrslutöku við aðalmeðferð málsins fyrir réttinum. Hann mætti en neitaði að tjá sig að öðru leyti en því að hann skýrði breytta afstöðu sína til sakarefnisins frá því að hann kannaðist við ábyrgð sína í skýrslum sínum hjá skattrannsóknarstjóra og héraðssaksóknara og til þess að hann neitaði sök fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

8 Ákærða S-kk-þgf er gefið að sök brot á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt fyrir að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti, sem innheimtur var í rekstri einkahlutafélagsins Viking Tours Vestmannaeyjum og brot á lögum nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda fyrir að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna einkahlutafélaganna Viking Tours Vestmannaeyjum og Guðmundu. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi var ákærði S-kk-nf framkvæmdastjóri, prókúruhafi og eini stjórnarmaður Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. og eini stjórnarmaður og prókúruhafi Guðmundu ehf. Enginn framkvæmdastjóri var skráður hjá félaginu. Samkvæmt skýrslu ákærða S-kk-ef hjá héraðssaksóknara 14. mars 2017 komu varamenn í stjórnum beggja einkahlutafélaganna ekkert að rekstri þeirra.

9 Ákærðu krefjast staðfestingar sýknudóms í héraði þar sem ekki liggi fyrir hvaða verkaskipting hafi verið innan einkahlutafélaganna. Ákærði hafi greint frá því við rannsókn skattrannsóknarstjóra að fjármálastjórn hafi verið á hendi tveggja annarra nafngreindra manna en engin skýrsla hafi verið tekin af þeim mönnum. Rannsókn málsins hafi verið áfátt og því sé vafi um hvort ákærði hafi borið ábyrgð á skattskilum einkahlutafélaganna.

10 Meðal gagna málsins eru skýrslur skattrannsóknarstjóra vegna einkahlutafélaganna tveggja þar sem er að finna útdrátt úr skýrslu ákærða S-kk-ef sem hann gaf við rannsókn málsins. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra vegna Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. kemur fram að ákærði S-kk-nf hafi aðspurður sagst vera eigandi að félaginu og stýra því. Hann hafi ekki annast umsýslu fjármála heldur hafi það verið í höndum tveggja nafngreindra starfsmanna félagsins á tímabilinu sem til rannsóknar var, þar sem annar hafi tekið við af hinum við umsýsluna. Í skýrslu skattrannsóknarstjóra vegna Guðmundu ehf. kemur fram að ákærði hafi aðspurður sagst vera eigandi að félaginu og prókúruhafi. Þótt enginn framkvæmdastjóri hafi verið skráður á félagið hafi hann verið titlaður framkvæmdastjóri. Hann hafi ekki séð um fjármálin, það hafi sömu tveir menn gert og önnuðust umsýslu fjármála hjá Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. Þessir menn hafi verið undirmenn hans.

11 Ákærði S-kk-nf gekkst við því hjá héraðssaksóknara að hann hefði annast daglega fjármálastjórn Viking Tours Vestmannaeyjum ehf., þar með talið borið ábyrgð af hálfu félagsins á færslu og vörslu bókhalds og hvers kyns skattskilum. Jafnframt gaf hann þá skýringu að nauðsynlegt hefði verið að taka fé út úr rekstrinum vegna kostnaðarsamra breytinga á bát félagsins vegna krafna Samgöngustofu. Ákærði gekkst jafnframt við sömu ábyrgð á rekstri Guðmundu ehf. og gaf sömu skýringu á ástæðu vanskilanna. Ákærði var eini prókúruhafinn í báðum félögunum og í skýrslu sinni hjá skattrannsóknarstjóra bar ákærði jafnframt að hann hefði verið sá sem var í samráði við sýslumann um greiðslufyrirkomulag á þeim skattskuldum sem safnast höfðu upp.

12 Meira þarf til að koma en að ákærði beri fyrir sig að undirmenn sínir hafi annast umsýslu fjármála, svo litið verði fram hjá þeim skyldum sem að lögum hvíla á stjórnarmanni og framkvæmdastjóra einkahlutafélags. Ákærði S-kk-nf var prókúruhafi og eini stjórnarmaður beggja einkahlutafélaganna eins og fram er komið. Þá var hann framkvæmdastjóri Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. og titlaður framkvæmdastjóri að eigin sögn hjá Guðmundu ehf. Stjórnarmenn einkahlutafélags bera almennt ábyrgð á því að skipulag þess og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi, sbr. 1. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þar á meðal ber þeim að sjá til þess að nægilegt eftirlit sé haft með bókhaldi og meðferð fjármuna félagsins. Sé framkvæmdastjóri ráðinn til félags fara stjórn og framkvæmdastjóri með stjórn félagsins. Skal framkvæmdastjóri meðal annars annast daglegan rekstur og sjá um að bókhald sé fært í samræmi við lög og venjur og að meðferð eigna félagsins sé með tryggum hætti. Í því felst meðal annars að sjá til þess að staðin séu skil á innheimtum virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu í samræmi við lög. Ekki er hægt að fallast á að undirmenn ákærða hafi tekið yfir þessar skyldur hans sem framkvæmdastjóra þótt þeir hafi að sögn ákærða annast daglega umsýslu fjármála. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákærunni. Brot hans, sem voru fullframin á eindaga skilaskyldu, eru þar rétt heimfærð til refsiákvæða og teljast meiri háttar í skilningi 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga þegar litið er til þeirrar fjárhæðar sem um ræðir.

13 Ákærða S-kk-þgf er gefið að sök að hafa ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti og staðgreiðslu opinberra gjalda, samtals að fjárhæð 19.216.943 krónur. Er ákærufjárhæðin byggð á skýrslum, sem einkahlutafélögin Viking Tours Vestmannaeyjum og G-kvk-nf, sendu innheimtumanni ríkissjóðs, svo sem skylt er, auk þess sem rannsókn skattrannsóknarstjóra leiddi í ljós að virðisaukaskattur sem Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. innheimti vegna tímabilsins maí til júní 2016 hafði verið vantalinn um 209.829 krónur. Staðgreiðsla opinberra gjalda, sem dregin var af launum ákærða hjá félögunum, hefur jafnframt verið dregin frá ákærufjárhæðinni.

14 Ákærði hefur ekki sætt refsingu. Við ákvörðun refsingar ber að líta til þess hvort greitt hafi verið inn á skuldir einkahlutafélaganna við innheimtumann ríkissjóðs.

15 Virðisaukaskattur sem innheimtur var í rekstri Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. fyrir tímabilið janúar til febrúar 2016 er greiddur og þá er virðisaukaskattur fyrir tímabilið maí til júní sama ár að mestu greiddur. Eftir standa ógreiddar 108.398 krónur. Þá er tímabilið október 2013 vegna afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna sama félags, uppgert. Jafnframt er tímabilið maí 2015 uppgert að mestu leyti. Eftir standa ógreiddar 69.069 krónur. Tímabilin janúar og maí 2014 vegna afdreginnar staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna Guðmundu ehf., eru enn fremur að fullu gerð upp.

16 Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 skal fésektarrefsing vera allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan var dregin og aldrei lægri en tvöföld sú fjárhæð sem ekki var skilað eða greidd samkvæmt skilagrein. Fara má niður úr fésektarlágmarki hafi brot einskorðast við að standa ekki skil á réttilega tilgreindum virðisaukaskatti og staðgreiðslu samkvæmt skilagreinum, enda hafi verið staðin skil á verulegum hluta skattfjárhæðar eða málsbætur verið miklar. 17 Samkvæmt þessu má fara niður úr sektarlágmarki vegna innheimts virðisaukaskatts í rekstri Viking Tours Vestmannaeyjum ehf. Sama á við um skilagreinar sama félags vegna afdreginnar staðgreiðslu fyrir október 2013 og maí 2015 og skilagreinar Guðmundu ehf. vegna afdreginnar staðgreiðslu fyrir janúar og maí 2014.

18 Ákærði S-kk-nf skýrði í skýrslu sinni hjá héraðssaksóknara ástæður vanskilanna með því að fé hefði verið tekið út úr rekstrinum vegna kostnaðarsamra breytinga á bátum einkahlutafélaganna. Það liggur því fyrir að brotið var drýgt til hagsbóta fyrir meðákærða, einkahlutafélagið G-kvk-þf og hefur meðákærði notið hagnaðar af broti ákærða S-kk-ef. Með vísan til 9. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 verður lögaðilanum því gerð sekt í máli þessu óskipt með ákærða S-kk-þgf vegna þess fjár sem haldið var eftir í rekstri Guðmundu ehf.

19 Með vísan til þessa verður refsing ákærða S-kk-ef ákveðin fangelsi í sex mánuði. Rétt þykir að skilorðsbinda refsingu ákærða þannig að hún falli niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá verður ákærða gert að greiða 33.500.000 krónur í fésekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppkvaðningu dóms þessa en sæta ella fangelsi í tólf mánuði, þar af greiði ákærði 10.600.000 krónur óskipt með Guðmundu ehf. Við ákvörðun fésektarinnar hefur verið tekið tillit til skattálags sem þegar hefur verið greitt.

20 Ákærði S-kk-nf verður dæmdur til að greiða allan sakarkostnað í héraði og fyrir Landsrétti, þar á meðal ferðakostnað og málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf G-kk-nf E-kk-nf, sæti fangelsi í sex mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 33.500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í tólf mánuði.

Guðmunda ehf. greiði óskipt með ákærða 10.600.000 krónur í sekt til ríkissjóðs.

Ákærði greiði allan sakarkostnað í héraði og fyrir Landsrétti, samtals 1.865.396 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns á báðum dómstigum, 1.791.800 krónur og ferðakostnað verjandans, 33.800 krónur.