185/2021

Útdráttur

X var ákærð fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás, ólögmæta nauðung og brot gegn börnum, með því að hafa veist með ofbeldi að A, fyrrum sambýliskonu unnusta síns, tekið af henni spjaldtölvu og kýlt hana ítrekað í höfuð og líkama, rifið í hár hennar og sparkað og stappað á líkama hennar, allt að börnum A ásjáandi. Talið var sannað að X hefði rifið í líkama A og ýtt við henni með höndum og fótum í því skyni að taka af henni spjaldtölvu og voru brot hennar heimfærð til 1. mgr. 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að X hefði veist að A með framangreindum hætti. Heimfærsla til barnaverndarlaga var staðfest en ákvæði 225. gr. almennra hegningarlaga var talið tæma sök gagnvart 217. gr. sömu laga. Var refsing X ákveðin fangelsi í 60 daga, skilorðsbundið til tveggja ára, auk þess sem X var gert að greiða A miskabætur að fjárhæð 400.000 krónur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. mars 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vesturlands 3. febrúar 2021 í málinu nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærðu verði þyngd.

3

Ákærða krefst þess aðallega að hún verði sýknuð af öllum kröfum ákæruvaldsins og að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi. Til vara krefst ákærða þess að hún verði dæmd til vægustu refsingar sem lög leyfa og að refsing hennar verði að öllu leyti skilorðsbundin. Þá krefst ákærða þess að hún verði sýknuð af einkaréttarkröfu en til vara að hún verði lækkuð verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærða verði dæmd til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna, með vöxtum og dráttarvöxtum eins og dæmdir voru í hinum áfrýjaða dómi.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð- og myndbandsupptökur af framburði ákærðu og brotaþola fyrir héraðsdómi, sem og vitnanna Y og E. Einnig voru spilaðar skýrslur sona brotaþola og Y, þeirra B og C, en drengirnir gáfu skýrslu í Barnahúsi undir rannsókn málsins.

6

Ákærða gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Lýsti hún því að hafa farið ásamt sambýlismanni sínum, Y, að sumarhúsi í [...]í [...]19. desember 2019 í þeim tilgangi að ná í spjaldtölvu sem faðir Y hafi átt. Hafi brotaþoli verið búin að tjá Y að inni á spjaldtölvunni væru myndir [...]. Hafi Y fundist óþægilegt hvernig brotaþoli hafi talað um þessar myndirog af þeim sökum viljað fá spjaldtölvuna. Er ákærða og Y komu að sumarhúsinu hafi Y farið á undan upp að bústaðnum. Ákærða hafi farið á eftir Y er hún heyrði læti í Y og brotaþola. Þegar ákærða hafi komið að þeim á göngustígnum upp við sumarhúsið hafi sambýlismaður brotaþola, E, staðið nærri brotaþola og Y.

Hafi brotaþoli og Y verið að togast á um spjaldtölvu sem Y hafi ætlað að sækja í bústaðinn. Er ákærða komað lá brotaþoli í jörðinni á grúfu með tölvuna undir sér en Y verið að standa á fætur. Hafi ákærða ætlað að grípa tölvuna og sett hönd á öxl brotaþola í því skyni að komast betur að tölvunni. Brotaþoli hafi gripið í hettu á úlpu ákærðu og togað ákærðu niður og í framhaldinu kýlt hana. Hafi höggið komið á munn ákærðu. Ákærða hafi í framhaldinu náð tölvunni af brotaþola og þau Y farið á brott af vettvangi. Ákærða kvaðst ekki hafa sparkað í höfuð brotaþola en ekki væri útilokað að hún hafi rekist í höfuð hennar í atganginum.

7

Brotaþoli gaf einnig skýrslu fyrir Landsrétti. Lýsti hún því að í upphafi hafi Y reynt að ná spjaldtölvunni af henni á stígnum fyrir framan sumarhúsið. Þegar brotaþoli hafi séð ákærðu koma til að aðstoða Y hafi hún farið niður á grúfu til að þau næðu ekki spjaldtölvunni. Y hafi reynt að toga í hendur brotaþola til að losa tak hennar á spjaldtölvunni. Þar sem brotaþoli hafi legið á grúfu hafi hún ekki séð með hvaða hætti ákærða og Y veittu stað sér og hver væri hlutur hvors um sigen hún hafi fengið bæði högg og spörk í líkama og höfuð. Gæti brotaþoli því ekki staðhæft hvort þeirra hafi veitt sér þá áverka sem voruá líkama hennar. Á meðan á árás ákærðu og Y stóð hafi brotaþoli kallað til sambýlismanns síns um að hjálpa sér. Þámu ndi brotaþoli það skýrt að synir hennar hafi öskrað á meðan á árásinni stóð.

8

Vitnið Y gaf einnig skýrslu fyrir Landsrétti. Lýsti vitnið því að það hafi kostað átök að ná spjaldtölvunni frá brotaþola þar sem hún hafi haldið tölvunni. Kvaðst vitnið telja sennilegt að hann hafi staðið yfir brotaþola þegar ákærða hafi komið að þeim.

Spjaldtölvan hafi brotnað í þessum átökum.

9

Vitnið E gaf skýrslu fyrir Landsrétti og lýsti því að ákærða og Y hafi rifið í og traðkað á brotaþola þar sem hún lá á stígnum fyrir framan sumarhúsið. Á meðan á þeim atgangi stóð hafi Y staðið við fætur brotaþola en ákærða verið við höfuð hennar.

Niðurstaða

10

Í ákæru héraðssaksóknara eru brot ákærðu talin varða við 2. mgr. 218. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld fyrir að hafa rifið í líkama brotaþola og ýtt við henni með höndum og fótum. Skilja verður forsendur hins áfrýjaða dóms þannig að ákærða hafi verið sýknuð af því að hafa sparkað í höfuð brotaþola. Var árás ákærðu talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið hefur lýst því yfir fyrir Landsrétti að við þessa niðurstöðu verði unað.

11

Ákærða neitar sök á þeim grundvelli að hún hafi ekki ráðist á brotaþola og veitt henni þá áverka er í áverkavottorði og ákæru greinir. Ákærða hefur lýst því að brotaþoli hafi sennilega fengið þessa áverka við það að henda sér í jörðina fyrir framan sumarhúsið og þannig valdið þeim sjálf. Ákærða, brotaþoli og vitnin Y og E hafa öll borið um að brotaþoli hafi ekki viljað afhenda Y eða ákærðu umrædda spjaldtölvu og hafi Y og ákærða í sameiningu náð spjaldtölvunni af brotaþola með því að beita hana valdi.

Þegar litið er til áverkavottorðs og framburða í málinu þykir sá framburður ákærðu ótrúverðugur að brotaþoli hafi sjálf valdið sér þessum áverkum. Með þessari athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest niðurstaða hans um að ákærða hafi veist að brotaþola með líkamlegu ofbeldi í því skyni að taka af henni spjaldtölvuna. Þannig hafi ákærða rifið í líkama brotaþola og ýtt við henni með höndum og fótum. Getur háttsemi ákærðu á engan hátt helgast af neyðarvörn.

12

Sem fyrr greinir er háttsemi ákærðu í hinum áfrýjaða dómi talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 225. gr. almennra hegningarlaga. Tilgangur með för ákærðu og sambýlismanns hennar í sumarhúsið umrætt sinn var sá að ná í spjaldtölvu sem þar var geymd.

Brotaþoli neitaði Y og ákærðu um að afhenda spjaldtölvuna og neyddu Y og ákærða brotaþola til að afhenda þeim tölvuna með því líkamlega ofbeldi er að framan er lýst.

Í því ljósi tæmir 225. gr. almennra hegningarlaga sök gagnvart ákvæði 1. mgr. 217. gr. sömu laga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 251/2009. Staðfest er niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að jafnframt beri að sakfella ákærðu fyrir brot gegn 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga.

13

Að þessu gættu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um refsingu ákærðu staðfest með vísan til þeirra sjónarmiða sem þar eru tilgreind.

14

Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi lá fyrir vottorð sálfræðings um viðtöl við brotaþola. Í vottorðinu kemur fram að brotaþoli hafi borið einkenni áfallastreitu sem hafi verið mælanleg á árinu 2019 en verið horfin á árinu 2020. Atvikið í sumarhúsinu hafi haft neikvæð áhrif á líf brotaþola en kvíði hafi aukist og svefnerfiðleikar orðið verri frá því sem áður var. Þá hafi samskipti við barnsföður brotaþola orðið erfiðari í kjölfarið sem hafi aukið á kvíða hennar. Eins hafi samskipti við foreldra barnsföður hennar orðið verri. Einnig hafi brotaþoli haft miklar áhyggjur af líðan barna sinna sem orðið hafi vitni að atvikinu. Með vísan til 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 ber að dæma ákærðu til að greiða brotaþola 400.000 krónur í miskabætur. Ákvæði hins áfrýjaða dóms um vexti af miskabótakröfunni er staðfest. Samkvæmt framansögðu eru bætur ákveðnar hærri en í héraði en sú breyting nær einungis til ákærðu og stendur héraðsdómur óraskaður um þátt meðákærða í héraði.

15

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

16

Ákærðu verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um refsingu ákærðu og sakarkostnað.

Ákærða, X, greiði brotaþola, A, 400.000 krónur í miskabætur með vöxtum eins og í hinum áfrýjaða dómi greinir.

Ákærða greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 881.824 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þ-kvk-ef I-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 502.200 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 334.800 krónur.