395/2019

Útdráttur

FD ehf. stefndi FF ehf. til greiðslu skuldar. Byggði FD ehf. á því að FF ehf. hefði keypt kröfu félagsins á hendur Pressunni ehf. að fjárhæð 45.000.000 króna og væri fyrsta greiðsla fyrir kröfukaupin, að fjárhæð 15.000.000 króna, gjaldfallin. FF ehf. bar fyrir sig að FD ehf. hefði ekki átt neina kröfu á hendur Pressunni ehf. til að selja en hefði aftur á móti greitt fyrir hluti í félaginu. Þá hefði FD ehf. nýtt tiltekin tryggingarbréf, sem samið hefði verið um að ætti að eyða, og tímaþröng vegna yfirvofandi gjaldþrots Pressunnar ehf., til að þvinga fram kröfukaupin og væri samningurinn því kominn til vegna svika eða óheiðarlegt væri að bera hann fyrir sig, sbr. 30. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, auk þess sem víkja bæri samningnum til hliðar þar sem ósanngjarnt væri og andstætt góðri viðskiptavenju að bera hann fyrir sig, sbr. 36. gr. sömu laga. Jafnframt hefði FD ehf. vanefnt samninginn með því að afhenda ekki skilríki sem sönnuðu tilvist kröfunnar. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að krafan, sem seld var FF ehf., hefði verið til komin á þann hátt að FD ehf. hefði greitt 100.000.000 króna upp í hlutafjárloforð sitt til Pressunnar ehf. og hafi sú fjárhæð verið nýtt til að greiða ýmsar skuldir fyrir Pressuna ehf. og tengd félög. Þá hefði FF ehf. ekki sýnt fram á að fyrirhuguð hlutafjáraukning hefði gengið eftir og var því hafnað þeirri málsástæðu félagsins að FD ehf. hefði ekki átt kröfu á hendur Pressunni ehf. til að selja. Þá var talið ósannað að samið hefði verið um að eyða ætti tryggingarbréfunum auk þess sem aðilum hefði báðum verið kunnugt um slæma fjárhagsstöðu Pressunnar ehf. er samningurinn var gerður. Var því hvorki fallist á það með FF ehf. að FD ehf. hefði nýtt sér tryggingarbréfin á sviksamlegan eða óheiðarlegan hátt til að þvinga FF ehf. til samningsgerðarinnar, né að staða aðila eða atvik væru með þeim hætti að sérstaklega hafi hallað á stefnda. Loks var því hafnað að skilríki skorti um tilvist kröfunnar enda hefði samningurinn verið undirritaður af þar til bærum aðilum fyrir hönd skuldara sem viðurkenndu þannig tilvist hennar. Með hliðsjón af framangreindu var FF ehf. gert að greiða FD ehf. 15.000.000 króna með dráttarvöxtum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 29. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. maí 2019 í málinu nr. E3437/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 15.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2018 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Aðilar málsins deila um tilurð og tilvist 45.000.000 króna kröfu á hendur Pressunni ehf. sem stefndi keypti af áfrýjanda með samningi 6. september 2017 en stefnufjárhæðin er hluti kaupverðs samkvæmt samningnum. Fyrir Landsrétti hafa verið lögð fram nokkur ný gögn um atvik málsins að þessu leyti.

5 Pressan ehf. keypti alla hluti í Birtingi útgáfufélagi ehf. með samningi 18. nóvember 2016. Kaupin voru gerð með fyrirvara um samþykki Samkeppniseftirlitsins vegna samruna félaganna og skyldi hið selda afhent um leið og afstaða þess lægi fyrir. Meðal gagna málsins er óundirritaður viðauki 20. febrúar 2017 við framangreindan samning þar sem fram kemur að Aztiq fjárfestingar ehf. hafi í nafni áfrýjanda greitt 30.000.000 króna af kaupverðinu fyrir hönd Pressunnar ehf.

6 Samkvæmt tilkynningu um hækkun hlutafjár í Pressunni ehf., sem móttekin var hjá hlutafélagaskrá 27. febrúar 2017, var hlutafé félagsins hækkað um 8.320.000 krónur að nafnvirði með umbreytingu krafna B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef, sem var útgefandi og stjórnarformaður Pressunar ehf. á þeim tíma er atvik máls gerðust, og þriggja einkahlutafélaga á hendur félaginu. Samkvæmt annarri tilkynningu, móttekinni sama dag, var hlutaféð hækkað um 75.000.000 króna að nafnvirði og var sú hlutafjárhækkun greidd með peningum. Í framlögðum drögum 5. september 2017 að minnisblaði B-kk-ef I-kk-ef til hluthafa í Pressunni ehf. greinir að með þessu hafi „hluthafalánum“ verið breytt í hlutafé á genginu 50 en jafnframt hafi áfrýjandi keypt 75.000.000 hluta á genginu 2. Samkvæmt færslukvittun úr banka 13. janúar 2017 lögðu Aztiq fjárfestingar ehf. 150.000.000 króna inn á reikning Framsals ehf. Í skýringu greiðanda með færslunni kemur fram að um væri að ræða „[k]aup á 88% hlutafjár í DV“.

7 Ágreiningslaust er með aðilum að vegna fjárhagsvanda Pressunnar ehf. hafi í kjölfar framangreinds verið unnið að frekari hlutafjáraukningu og endurskipulagningu félagsins. Hafi verið stefnt að 300.000.000 króna hlutafjáraukningu en þar af hafi 155.000.000 króna átt að koma frá áfrýjanda. Greint var frá fréttatilkynningu um þær fyrirætlanir á vefmiðlinum mbl.is 18. apríl 2017. Samkvæmt sömu frétt munu Pressan ehf. og tengd félög á þessum tíma meðal annars hafa rekið miðlana „DV, Pressan.is, Eyjan.is, bleikt.is, 433.is, doktor.is og DV.is, auk sjónvarpsstöðvarinnar ÍNN“.

8 Meðal gagna málsins er tölvupóstur sem sendur var að morgni mánudagsins 10. apríl 2017 frá Á-kk-þgf H-kk-þgf, stjórnarmanni áfrýjanda, til deildarstjóra lögfræðideildar hjá embætti tollstjóra, þess efnis að áskrift að hlutafjáraukningu í Pressunni ehf. væri lokið og að hlutafjárloforð myndu greiðast inn á næstu þremur til fjórum mánuðum. Við ráðstöfun fjármuna yrðu greiðslur til embættisins í forgangi. Af frekari tölvupóstsamskiptum þeirra, sem lögð hafa verið fram í málinu, má ráða að þau hafi fundað um málið miðvikudaginn 12. sama mánaðar og að þar hafi verið rætt um að ráðstafa 80.000.000 króna greiðslu inn á skuldir Pressunnar ehf. og fleiri félaga „í samræmi við hlutfall skulda hvers félags“. Samkvæmt yfirliti útbúnu af deildarstjóranum skyldi 35.668.653 krónum ráðstafað til greiðslu skulda Pressunnar ehf., 2.702.674 krónum til greiðslu skulda Vefpressunnar ehf., 2.850.071 krónu til greiðslu skulda ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf., 27.967.101 krónu til greiðslu skulda DV ehf. og 10.811.500 krónum til greiðslu skulda Birtings útgáfufélags ehf.

9 Samkvæmt færslukvittun úr banka 18. apríl 2017 lögðu Aztiq fjárfestingar ehf. 100.000.000 króna inn á reikning Birtings útgáfufélags ehf. Í skýringu greiðanda með færslunni kom fram að um væri að ræða lán til áfrýjanda.

10 Sama dag sendi M-kk-nf B-kk-nf, fjármálastjóri Birtings útgáfufélags ehf., tölvupóst til framangreinds deildarstjóra hjá embætti tollstjóra með efninu „Pressan etc“. Með fylgdi kvittun sama dag um greiðslu að fjárhæð 80.000.000 króna frá félaginu til embættis tollstjóra en M-kk-nf óskaði eftir því að þeirri fjárhæð yrði ráðstafað „í samræmi við uppleggið frá þér sem þú sendir á miðvikudaginn“.

11 Samkvæmt tölvupósti frá M-kk-þgf, sem sendur var meðal annars til Á-kk-ef H-kk-ef 4. júlí 2018, og meðfylgjandi sundurliðun, var þeim 20.000.000 króna sem eftir stóðu af fyrrnefndum 100.000.000 króna ráðstafað til staðgreiðslu opinberra gjalda og greiðslu virðisaukaskatts vegna Pressunnar ehf., ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf., DV ehf. og Birtings útgáfufélags ehf. Í málinu hafa verið lagðar fram greiðslukvittanir úr banka vegna greiðslna frá Birtingi útgáfufélagi ehf., á tímabilinu 18.21. apríl 2017, að fjárhæð samtals 8.100.000 krónur til Pressunnar ehf. og 719.412 krónur til ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf. Á hluta kvittananna kemur fram sú skýring að um sé að ræða lán til viðkomandi félags vegna staðgreiðslu. Jafnframt hefur verið lögð fram kvittun með sömu skýringu vegna greiðslu til DV ehf. að fjárhæð 6.000.000 króna. Samkvæmt framangreindu fylgiskjali með tölvupósti M-kk-ef var mismuninum, 5.180.588 krónum, ráðstafað til staðgreiðslu opinberra gjalda Birtings útgáfufélags ehf.

12 Samningi um kaup Pressunnar ehf. á öllum hlutum í Birtingi útgáfufélagi ehf. var rift. Í samkomulagi um riftunina 10. maí 2017 kemur fram að í kjölfar undirritunar samningsins og viðauka við hann hafi komið í ljós að fjárhagsstaða Pressunnar ehf. hafi verið verri en ætlað hefði verið og fyrirsjáanlegt að félagið myndi ekki geta staðið við greiðslu eftirstöðva kaupverðsins með þeim hætti sem ráðgert var. Var í samkomulaginu meðal annars kveðið á um að sú 30.000.000 króna greiðsla sem Aztiq fjárfestingar ehf. innti af hendi í nafni áfrýjanda, fyrir hönd Pressunnar ehf., yrði gerð upp með sérstöku samkomulagi á milli áfrýjanda og seljenda og væri Pressunni ehf. óviðkomandi eftir undirritun samkomulagsins.

13 Með tryggingarbréfi 10. maí 2017, að fjárhæð 200.000.000 króna, setti DV ehf. útgáfurétt dagblaðsins DV, vörumerkið „DV“, vefmiðilinn dv.is og lénið www.dv.is að veði til „tryggingar skilvísri og skaðlausri greiðslu á öllum skuldum og fjárskuldbindingum Pressunnar ehf. […] og/eða síðar tilgreinds aðila, nú eða síðar, við [áfrýjanda] eða þann sem [áfrýjandi] vísar til“. Þá liggur fyrir afrit af tryggingarbréfi sama dag og sömu fjárhæðar þar sem Vefpressan ehf. setti með sama hætti að veði firmanafnið og vörumerkið „Eyjan“, vefmiðilinn eyjan.is og lénið www.eyjan.is. Sama dag mun hafa verið útbúinn lánasamningur að fjárhæð 185.000.000 króna vegna láns frá áfrýjanda til Pressunnar ehf.

14 Samkvæmt færslukvittun úr banka 15. maí 2017 lögðu Aztiq fjárfestingar ehf. 5.500.000 krónur inn á reikning DV ehf. Í skýringu greiðanda með færslunni kom fram að um væri að ræða lán til áfrýjanda.

15 Samkvæmt tilkynningu um hækkun hlutafjár í Pressunni ehf., sem móttekin var hjá hlutafélagaskrá 24. maí 2017, var hlutafé félagsins hækkað um 25.000.000 króna að nafnvirði og var sú hlutafjárhækkun greidd með peningum. Í framlögðum drögum 5. september 2017 að minnisblaði B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef til hluthafa í Pressunni ehf. greinir að stjórnendur félagsins hafi tekið 50.000.000 króna lán til að kaupa hlutafé í apríl 2017.

16 Með kaupsamningi „um útgáfuréttindi Pressunnar ehf.“ 5. september 2017 keypti stefndi af Pressunni ehf. vefmiðlana pressan.is, bleikt.is, eyjan.is og 433.is og útgáfuréttindi tímaritanna Bleikt og Birta, sem og firmanöfn og vörumerki sem þeim tengdust. Jafnframt keypti stefndi öll hlutabréf Pressunnar ehf. í „ÍNN ehf.“ og 50% eignarhlut félagsins „í Netdoktor, útgefanda doktor.is“. Kaupverðið, samtals 276.000.000 króna, skyldi greiðast með þeim hætti að stefndi yfirtæki skuldabréf útgefið á Pressuna ehf., að fjárhæð 80.000.000 króna, og skuld Pressunnar ehf. við Íslandsbanka, að fjárhæð 36.000.000 króna, auk þess sem greiða skyldi 160.000.000 króna í reiðufé. Kaupin voru háð þeim fyrirvara af hálfu stefnda að framangreindum tryggingarbréfum 10. maí 2017 yrði aflétt og þau afmáð úr lausafjárbók.

17 Laust eftir miðnætti 6. september 2017 sendi S-kk-nf G. G-kk-nf, fyrirsvarsmaður stefnda, tölvupóst til Á-kk-ef H-kk-ef þar sem vísað var til samtals þeirra og staðfest að stefndi myndi „yfirtaka skuld við [svo] að fjárhæð 45 milljónir og greiða 25 milljónir með peningum í þremur greiðslum á næstu 36 mánuðum 20 milljónir í auglýsinga inneign sem ekki má ráðstafa til óskyldra aðila en taka verður út á næstu 36 mánuðum. Gengið verður frá þessu gegn afhendingu tryggingabréfanna tveggja frá 10. maí 2017 svo aflýsa megi þeim úr lausafjárbók.“ Á-kk-nf sendi S-kk-þgf tölvupóst klukkan 8.06 sama dag þar sem krafist var greiðslu á skuld Pressunnar ehf. í peningum auk þess sem tekið var fram að tryggja þyrfti að félagið yrði „ekki tæmt af eignum áður en okkur verður greitt eins og reynt var hérna“. Þá var krafist greiðslu á skuld DV ehf. að fjárhæð 35.000.000 króna með auglýsingaúttektum og persónulegrar ábyrgðar B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef á láni að fjárhæð 50.000.000 króna. S-kk-nf svaraði þeim tölvupósti klukkan 9.11 sama dag en í svarpóstinum sagði „[s]kilji ég menn rétt þá er búið að fara í gegnum það með þér og B-kk-þgf D-kk-þgf hrl. að tryggingarbréfið sé haldlaust enda engin krafa að baki því í raun“. Jafnframt kom þar fram að hann hefði þó samþykkt greiðslu á 45.000.000 króna en annað kæmi honum ekki við. Klukkan 9.21 svaraði Á-kk-nf og kvað gilda kröfu að baki sem studd væri gögnum „þó BIH haldi öðru fram“. Með tölvupósti sem sendur var klukkan 12.02 sama dag kvað S-kk-nf „verið að fiska í afar gruggugu vatni“ með því að neita að aflýsa tryggingarbréfunum en „til að leysa hluti og forða því að meiri verðmæti fari forgörðum var fallist á 45 milljóna kröfu, greidda með peningum og auglýsingum“. Jafnframt kvað hann sennilega mega fá auglýsingainneign hjá DV til að „falla inn í þessa mynd hjá kaupanda“.

18 Með samningi 6. september 2017 keypti stefndi síðan kröfu áfrýjanda á hendur Pressunni ehf. að fjárhæð 45.000.000 króna. Greiða skyldi fyrir kröfuna með tveimur 15.000.000 króna peningagreiðslum 1. september 2018 og 1. september 2019 en auk þess skyldu 15.000.000 króna greiddar með auglýsingainneign hjá miðlum sem Pressan ehf. og DV ehf. áttu og ráku. Jafnframt var kveðið á um það í samningnum að samhliða undirritun hans væru framangreind tryggingarbréf frá 10. maí 2017, útgefin af DV ehf. og Vefpressunni ehf., framseld til stefnda. Þá ábyrgðust stefndi og eigandi stefnda að selja ekki án samþykkis áfrýjanda þær eignir sem stefndi keypti af Pressunni ehf. með kaupsamningnum 5. september 2017, fyrr en kaupverð kröfunnar væri að fullu greitt.

19 Sama dag var gerður samningur þess efnis að stefndi yfirtæki kröfu áfrýjanda á hendur DV ehf. að fjárhæð 39.400.000 krónur og skyldi krafan greidd með auglýsingainneign að fjárhæð 20.000.000 króna hjá miðlum sem Pressan ehf. og DV ehf. áttu og ráku. Þá ábyrgðust stefndi og eigandi stefnda að selja ekki án samþykkis áfrýjanda þær eignir sem stefndi keypti af DV ehf. með kaupsamningi 5. september 2017 um kaup stefnda á útgáfuréttindum DV ehf., fyrr en skuldbinding stefnda samkvæmt samningnum hefði verið að fullu efnd.

20 Framangreindir samningar 6. september 2017 voru undirritaðir af Á-kk-þgf H-kk-þgf og S-kk-þgf G. G-kk-þgf af hálfu áfrýjanda og stefnda, en af B-kk-þgf I-kk-þgf H-kk-þgf og A-kk-þgf Æ-kk-þgf fyrir hönd Pressunnar ehf. og DV ehf.

21 Meðal gagna málsins er viðauki 14. september 2017 við kaupsamning stefnda og Pressunnar ehf. frá 5. september 2017 um útgáfuréttindi þess síðarnefnda. Með honum var greiðslutilhögun breytt þannig að í stað yfirtöku á 80.000.000 króna skuldabréfi útgefnu á Pressuna ehf. skyldi stefndi yfirtaka „skuld samkvæmt lánasamningi dags. 1. september 2017 milli Pressunnar ehf. og B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef að fjárhæð 50 m.kr.“ auk þess sem greiðsla í reiðufé var hækkuð úr 160.000.000 króna í 190.000.000 króna. Annar viðauki var gerður við samninginn 15. september 2017 þar sem áréttað var að með í kaupunum fylgdi allur rekstrar og skrifstofubúnaður Pressunnar ehf.

22 Bú Pressunnar ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 13. desember 2017. Stefndi lýsti ekki kröfu í búið.

23 Samkvæmt samningi aðila 6. september 2017 um kröfukaup skyldi stefndi sem fyrr greinir greiða áfrýjanda 15.000.000 króna 1. september 2018. Stefndi innti greiðsluna ekki af hendi og sendi áfrýjandi honum innheimtuviðvörun 17. september 2018. Í kjölfarið var mál þetta höfðað í október 2018.

24 Eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi gaf Á-kk-nf H-kk-nf stjórnarmaður áfrýjanda aðilaskýrslu í héraði auk þess sem vitnið B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf, fyrrverandi stjórnarformaður Pressunnar ehf., gaf skýrslu. Fyrir Landsrétti gáfu skýrslu vitnin B-kk-nf H-kk-nf D-kk-nf lögmaður og M-kk-nf B-kk-nf fyrrverandi fjármálastjóri Birtings útgáfufélags ehf.

Málsástæður aðila

Málsástæður áfrýjanda

25 Samkvæmt stefnu málsins byggir áfrýjandi kröfu sína á því að með samningi aðila 6. september 2017 hafi stefndi keypt kröfu áfrýjanda á hendur Pressunni ehf. að fjárhæð 45.000.000 króna. Framangreindur samningur hafi verið gerður í tengslum við kaup stefnda á útgáfuréttindum Pressunnar ehf. samkvæmt samningi þar um 5. sama mánaðar. Fyrsta greiðsla samkvæmt samningi aðila sé í vanskilum og sé málið höfðað til heimtu hennar.

Málsástæður stefnda

26 Stefndi byggir á því að í ljósi hlutafjárloforðs að fjárhæð 155.000.000 króna hafi áfrýjandi ekki veitt Pressunni ehf. lán heldur greitt fyrir hlutafé. Við samningsgerðina 6. september 2017 hafi áfrýjandi því ekki átt neina kröfu á hendur Pressunni ehf. til að selja. Þá hafi áfrýjandi látið ganga frá tryggingarbréfum til tryggingar á öllum skuldum Pressunnar ehf. við sig, sem hafi samkvæmt framangreindu í raun engar verið, og því jafnframt gengið frá skuldabréfi vegna nýs láns til félagsins. Þegar ekkert hafi orðið af þeirri lánveitingu hafi átt að eyða bæði tryggingarbréfunum og skuldabréfinu en tryggingarbréfunum hafi ekki verið eytt. Hafi áfrýjandi síðan nýtt sér tryggingarbréfin, og tímaþröng sem þá hafði skapast vegna yfirvofandi gjaldþrots Pressunnar ehf., til að þvinga fram kröfukaupin. Sé samningurinn því til kominn vegna svika, eða óheiðarlegt að bera hann fyrir sig, sbr. 30. og 33. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

27 Jafnframt byggir stefndi á því að hann verði ekki dæmdur til greiðslu samkvæmt samningi aðila þar sem áfrýjandi hafi vanefnt samninginn af sinni hálfu með því að afhenda ekki skilríki sem sönnuðu tilvist kröfunnar.

28 Þá byggir stefndi á því að víkja beri samningi aðila til hliðar þar sem ósanngjarnt sé og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu áfrýjanda að bera hann fyrir sig, sbr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Í því efni vísar stefndi til sömu sjónarmiða og fyrr greinir. Varðandi stöðu samningsaðila vísar stefndi einnig til þess að áfrýjanda hafi við samningsgerðina verið kunnugt um laka fjárhagsstöðu Pressunnar ehf. auk þess sem áfrýjandi hafi komið því til leiðar að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta.

29 Fyrir Landsrétti hefur stefndi enn fremur byggt á því að forsendur fyrir útgáfu tryggingarbréfanna hafi brostið þegar í ljós hafi komið að ekkert lán yrði veitt í tengslum við útgáfu þeirra.

Niðurstaða

Málatilbúnaður aðila

30 Mál þetta var höfðað í héraði sem einfalt skuldamál á grundvelli samnings aðila 6. september 2017. Í stefnu var jafnframt gerð grein fyrir tengslum þess samnings við samning stefnda og Pressunnar ehf. frá 5. september 2017. Eins og að framan greinir greip stefndi til ýmissa varna er lutu að tilurð og tilvist kröfu áfrýjanda. Þótt málatilbúnaður áfrýjanda hefði mátt vera skýrari frá upphafi kom hann þannig ekki í veg fyrir að stefndi gæti gripið til varna með fullnægjandi hætti. Verða því ekki talin næg efni til að vísa málinu frá héraðsdómi af sjálfsdáðum sökum vanreifunar.

31 Í tilefni af þeim vörnum sem fram komu í greinargerð stefnda í héraði lagði áfrýjandi þar fram nokkur ný gögn er lúta að tilurð hinnar umdeildu kröfu og atvikum að baki samningi aðila. Fyrir Landsrétti hafa aðilar lagt fram frekari gögn um sama efni.

32 Stefndi byggir á því að í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar og gagnaframlagningu hans hér fyrir dómi felist ýmsar nýjar málsástæður auk þess sem síðbúin gagnaframlagning brjóti í bága við meginreglur einkamálaréttarfars um hraða og afdráttarlausa málsmeðferð. Áfrýjandi leggi með þeim gögnum og málsástæðum nýjan grundvöll að máli sínu og verði ekki á þeim byggt við úrlausn málsins.

33 Aðilum máls er heimilt að leggja fram ný gögn fyrir Landsrétti, sbr. 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá er í greinargerð áfrýjanda til Landsréttar enn byggt á þeim málsgrundvelli, sem lagður var í héraði, að stefnda beri að efna samninginn frá 6. september 2017 auk þess sem þeim vörnum stefnda, er fram komu í héraði, var mótmælt með rökstuddum hætti jafnskjótt og tilefni var til þess. Verður efnisdómur lagður á málið á þeim grundvelli. Sú málsástæða stefnda að forsendur fyrir útgáfu tryggingarbréfanna 10. maí 2017 hafi brostið þegar í ljós hafi komið að ekkert lán yrði veitt í tengslum við útgáfu þeirra var aftur á móti ekki höfð uppi í héraði og kemst hún því ekki að hér fyrir dómi, sbr. 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991.

Greiðsluskylda stefnda

34 Samningur aðila 6. september 2017 er skýr um að stefndi hafi keypt kröfu á hendur Pressunni ehf. að fjárhæð 45.000.000 króna af áfrýjanda og átt að greiða fyrir hana með nánar tilteknum hætti samhliða því að tryggingarbréf, sem undirrituð voru 10. maí 2017, yrðu framseld til stefnda. Stefndi byggir varnir sínar á því að samningurinn sé óskuldbindandi vegna svika áfrýjanda eða að víkja beri honum til hliðar á þeim grundvelli að það væri óheiðarlegt, ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju af hálfu áfrýjanda að bera hann fyrir sig. Ber stefndi sönnunarbyrði fyrir þeim málsástæðum sínum sem hann telur eiga að leiða til þess að víkja beri frá þeirri grundvallarreglu íslensks réttar að efna beri gerða samninga.

35 Eins og að framan greinir er ágreiningslaust með aðilum að á árinu 2017 hafi verið unnið að 300.000.000 króna hlutafjáraukningu í Pressunni ehf. og að af þeirri fjárhæð hafi 155.000.000 króna átt að koma frá áfrýjanda.

36 Með tölvupósti til embættis tollstjóra 10. apríl 2017 tilkynnti Á-kk-nf H-kk-nf að skuldir sem til innheimtu væru hjá embættinu hefðu forgang við ráðstöfun þeirra fjármuna sem berast myndu vegna hlutafjáraukningarinnar. Þá gerði hann 12. sama mánaðar samkomulag við embættið um greiðslu 80.000.000 króna upp í skuldir Pressunnar ehf., Vefpressunar ehf., ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf., DV ehf. og Birtings útgáfufélags ehf.

37 Hinn 18. apríl 2017 millifærðu Aztiq fjárfestingar ehf. 100.000.000 króna til Birtings útgáfufélags ehf. með skýringunni að um væri að ræða lán til áfrýjanda. Vitnið M-kk-nf B-kk-nf, fyrrverandi fjármálastjóri Birtings útgáfufélags ehf., kvað tilefni þessarar millifærslu hafa verið að áfrýjandi hefði talið að hlutafjáraukning væri að komast í höfn og hefði þá lagt fram þessa fjárhæð til að leysa mál, aðallega gagnvart tollstjóra en einnig önnur skuldamál. Hafi greiðslan farið í gegnum Birting útgáfufélag ehf. þar sem fyrirsvarsmenn áfrýjanda hafi treyst honum betur en fyrirsvarsmönnum Pressunnar ehf. Þá staðfesti M-kk-nf sundurliðun sem fylgdi tölvupósti hans 4. júlí 2018 varðandi ráðstöfun þessara fjármuna þar sem fram kemur að 80.000.000 króna hafi runnið til tollstjóra en 20.000.000 króna til staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts Pressunnar ehf., ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf., DV ehf. og Birtings útgáfufélags ehf. M-kk-nf kvað innbyrðis skiptingu 80.000.000 króna greiðslu til tollstjóra þó hafa breyst lítillega frá því sem samkomulag við embættið hefði kveðið á um þannig að meira hefði runnið til greiðslu á skuldum Pressunnar ehf. Fyrirmæli um það hafi komið frá lögmanni Pressunnar ehf. í samráði við B-kk-þf I-kk-þf H-kk-þf.

38 Spurður hvort áfrýjandi hafi greitt skuldir fyrir Pressuna ehf. og tengd félög kvað vitnið B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf hann hafa gert það en um hafi verið að ræða innborganir vegna nýs hlutafjár. Varðandi hlutafjáraukningar í félaginu kvað hann þó aðeins hluta þeirra hafa gengið eftir, líklega í janúar eða febrúar, en „þessi stóra sem lengi hafði verið unnið að, hún gekk ekki eftir“.

39 Samkvæmt öllu framangreindu verður lagt til grundvallar að krafan, sem seld var stefnda, sé upphaflega til komin á þann hátt að áfrýjandi hafi 18. apríl 2017 greitt 100.000.000 króna upp í 155.000.000 króna hlutafjárloforð sitt til Pressunnar ehf., sem nýtt hafi verið til að greiða ýmsar skuldir fyrir Pressuna ehf. og tengd félög.

40 Samkvæmt gögnum málsins rann hluti framangreindra 100.000.000 króna til Birtings útgáfufélags ehf. og DV ehf. Aðilar máls þessa deila aftur á móti ekki um fjárframlög áfrýjanda í þágu fyrrnefnda félagsins. Þá bera gögn málsins með sér að fjárframlög áfrýjanda í þágu DV ehf. hafi verið gerð upp með sérstökum samningi 6. september 2017 þess efnis að stefndi yfirtæki kröfu áfrýjanda á hendur félaginu að fjárhæð 39.400.000 krónur og greiddi fyrir hana með auglýsingainneign að fjárhæð 20.000.000 króna hjá miðlum sem Pressan ehf. og DV ehf. áttu og ráku. Með vísan til gagna málsins og framangreinds framburðar M-kk-ef B-kk-ef verður aftur á móti lagt til grundvallar að af framangreindum 100.000.000 króna hafi í það minnsta 43.768.653 (35.668.653 + 8.100.000) krónum verið ráðstafað í þágu Pressunnar ehf. og í það minnsta 50.040.810 (43.768.653 + 2.702.674 + 2.850.071 + 719.412) krónum í þágu Pressunnar ehf., Vefpressunnar ehf. og ÍNN – Íslands nýjasta nýtt ehf. samanlagt.

41 Í málinu hafa verið lögð fram gögn sem gefa til kynna að 25.000.000 króna hlutafjárhækkun í Pressunni ehf., sem tilkynnt var til hlutafélagaskrár 24. maí 2017, sé þannig til komin að stjórnendur félagsins hafi tekið 50.000.000 króna lán til að kaupa hlutafé í apríl 2017. Stefndi hefur aftur á móti ekki lagt fram nein gögn sem sanna að önnur hlutafjárhækkun hafi átt sér stað í apríl 2017 eða síðar og verið tilkynnt til hlutafélagaskrár. Þvert á móti kom sem fyrr greinir fram hjá vitninu B-kk-þgf I-kk-þgf H-kk-þgf í héraði að hin fyrirhugaða „stóra“ hlutafjáraukning í félaginu, sem framangreint hlutafjárloforð áfrýjanda var hluti af, hefði ekki gengið eftir.

42 Samkvæmt 3. mgr. 25. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög veita nýir hlutir réttindi í einkahlutafélagi frá skráningardegi hlutafjárhækkunar, enda sé annað ekki ákveðið í samþykkt hluthafafundar um hækkunina, en samkvæmt 28. gr. sömu laga skal endurgreiða áskrifendum að nýjum hlutum þær fjárhæðir sem greiddar hafa verið fari svo að fyrirhuguð hlutafjárhækkun gangi ekki eftir.

43 Með vísan til alls hins framangreinda verður hafnað þeirri málsástæðu stefnda að áfrýjandi hafi við gerð samnings aðila 6. september 2017 ekki átt þá kröfu á hendur Pressunni ehf. sem hann seldi stefnda.

44 Af sömu ástæðum og að framan greinir verður einnig hafnað þeirri málsástæðu stefnda að engar skuldir hafi staðið að baki tryggingarbréfum þeim sem B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf og A-kk-nf Æ-kk-nf undirrituðu 10. maí 2017 fyrir hönd Vefpressunnar ehf. annars vegar og DV ehf. hins vegar, þar sem tilteknar eignir félaganna voru settar að veði til tryggingar öllum þáverandi eða síðar tilkomnum skuldum Pressunnar ehf. við áfrýjanda. Þá hefur stefnda ekki tekist sönnun þess að samið hafi verið um að eyða framangreindum tryggingarbréfum þegar ekki kom til nýrrar lánveitingar frá áfrýjanda til Pressunnar ehf. en í því efni stendur orð vitnisins B-kk-ef I-kk-ef H-kk-ef gegn orði vitnisins B-kk-ef H-kk-ef D-kk-ef. Enn fremur er ljóst af málatilbúnaði aðila að báðum hafi verið slæm fjárhagsstaða Pressunnar ehf. ljós við samningsgerðina, auk þess sem ósannað er að áfrýjandi hafi komið því til leiðar að félagið var tekið til gjaldþrotaskipta. Verður því hvorki fallist á það með stefnda að áfrýjandi hafi nýtt sér tryggingarbréfin á sviksamlegan eða óheiðarlegan hátt í því skyni að þvinga stefnda til samningsgerðarinnar 6. september 2017, né að staða aðila, atvik við samningsgerðina eða atvik sem síðar komu til hafi verið með þeim hætti að sérstaklega hafi hallað á stefnda.

45 Samkvæmt öllu framangreindu verður því hafnað að ógilda samning aðila og leysa stefnda undan efndaskyldu sinni með vísan til 30., 33. eða 36. gr. laga nr. 7/1936.

46 Stefndi byggir einnig á því að honum verði ekki gert að greiða fyrstu samningsgreiðslu samkvæmt samningi aðila 6. september 2017 þar sem áfrýjandi hafi vanefnt samninginn af sinni hálfu með því að afhenda ekki skilríki sem sönnuðu tilvist kröfunnar sem seld var. Krafan sem um ræðir var framseld stefnda með framangreindum samningi. Þá árituðu B-kk-nf I-kk-nf H-kk-nf og A-kk-nf Æ-kk-nf samninginn fyrir hönd skuldara, Pressunnar ehf., og viðurkenndu þannig tilvist hennar. Verður framangreindri málsástæðu stefnda því hafnað.

47 Með vísan til alls hins framangreinda verður fallist á kröfu áfrýjanda og stefnda gert að greiða honum 15.000.000 króna með dráttarvöxtum eins og krafist er.

48 Eftir þessum úrslitum verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir, sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

Dómsorð:

Stefndi, Frjáls fjölmiðlun ehf., greiði áfrýjanda, Fjárfestingafélaginu Dalnum ehf., 15.000.000 króna með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. september 2018 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.