915/2018

Útdráttur

A krafðist skaðabóta úr hendi B ehf. og V hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf hjá B ehf. Slysið varð þegar stigi rann undan A með þeim afleiðingum að hann féll niður og slasaðist alvarlega. Í niðurstöðu Landsréttar kom fram að B ehf. hefði í umrætt sinn falið A verk sem féll utan hans venjubundnu starfa. Búnaðurinn sem nota átti hefði ekki hentað og því hefði A notast við stiga. Vinnueftirlitið hafi komist að þeirri niðurstöðu að stiginn væri bæði gamall og lélegur og ekki af viðurkenndri gerð til nota í atvinnustarfsemi og bannaði notkun hans. Með hliðsjón af þeim ríku skyldum sem á vinnuveitanda hvíla samkvæmt lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, var háttsemi B ehf. og starfsmanna hans talin saknæm og bæri B ehf. því skaðabótaábyrgð á tjóni A á grundvelli hinnar ólögfestu reglu um vinnuveitandaábyrgð. Á hinn bóginn var A látinn bera hluta tjónsins sjálfur, sbr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 þar sem talið var að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að nota umræddan stiga án þess að tryggja að hann rynni ekki til og með því að nota ekki hjálm.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 27. nóvember 2018 í málinu nr. E[…]/2016.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefndu verði óskipt dæmdir til að greiða honum 19.954.216 krónur, ásamt 4,5% ársvöxtum af 7.046.960 krónum frá 8. nóvember 2011 til 8. nóvember 2012 og með sömu vöxtum af 19.954.216 krónum frá þeim degi til 1. desember 2016 en með dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar úr hendi stefndu eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndu krefjast aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Þá krefjast stefndu málskostnaðar úr hendi áfrýjanda.

Niðurstaða

4 Í máli þessu krefst áfrýjandi bóta úr hendi stefndu vegna slyss sem hann varð fyrir við störf hjá stefnda B ehf. 8. nóvember 2011. Er slysið varð hafði áfrýjandi unnið hjá stefnda B ehf. í rúma tvo áratugi. Starf áfrýjanda fólst í því að fylgjast með stjórntækjum og vélbúnaði í […]verksmiðju stefnda. Sá starfi sem honum var á hinn bóginn falinn á slysdegi var að aðstoða starfsmann C ehf., D, við að fjarlægja rafmagnskapla úr kapalrennum víðs vegar um verksmiðjuna. Við verkið notuðu þeir lyftara sem stefndi B ehf. átti og mannkörfu sem stefndi B ehf. útvegaði. Áfrýjandi man ekki eftir slysinu en fyrir dómi bar D að þegar komið hafi að þeim stað í verksmiðjunni, þar sem slysið varð, hafi ekki verið hægt að nota mannkörfuna. Þá hafi verið ákveðið að nota álstiga, sem hafi verið sá eini sem stefndi B ehf. átti. Áfrýjandi reisti rúmlega fjögurra metra langan stigann og fór upp hann en stiginn rann undan honum með þeim afleiðingum að hann féll niður og slasaðist alvarlega.

5 Slysið var tilkynnt Vinnueftirlitinu og komu starfsmenn þess ásamt lögreglu á vettvang skömmu eftir slysið. Í skýrslu Vinnueftirlitsins 12. desember 2011 er komist að þeirri niðurstöðu að slysið megi helst rekja til þess að notaður hafi verið lélegur stigi sem ekki hafi verið gerður til notkunar í atvinnurekstri en einnig að stiginn hafi verið notaður í mikilli hæð, án fallvarna og án þess að festa hann, í stað þess að nota viðurkenndan lyftibúnað til að lyfta fólki. Um nánara ástand stigans segir að gúmmíið á endum hans hafi verið orðið lélegt og líklega hafi stiginn verið laskaður þegar hann var tekinn til að nota við rafmagnsvinnunna. Í endurgerðri umsögn Vinnueftirlitsins 25. ágúst 2013 var það mat Vinnueftirlitsins að slysið mætti helst rekja til þess að stiginn sem var notaður hafi verið lélegur og ekki merktur samkvæmt staðli til notkunar í atvinnurekstri og að hann hafi verið notaður við vinnu í mikilli hæð án þess að festa hann. Gaf Vinnueftirlitið fyrirmæli um að notkun stigans yrði bönnuð og að hann skyldi fjarlægður af staðnum.

6 Samkvæmt 13. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skal vinnuveitandi tryggja að gætt sé fyllsta öryggis á vinnustað. Eftir 1. mgr. 23. gr. laganna skal verkstjóri beita sér fyrir því að starfsskilyrði innan þess starfssviðs sem hann stjórnar séu fullnægjandi, meðal annars að því er varðar öryggi og að þeim ráðstöfunum sé fylgt sem gerðar eru til þess að auka öryggi og bæta aðbúnað og hollustuhætti. Í 1. mgr. 37. gr. er mælt svo fyrir að vinnu skuli haga og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis.

7 Framkvæmdastjóri stefnda B ehf. bar fyrir héraðsdómi að hann hefði tekið þá ákvörðun að farið skyldi í það verkefni að skipta um lagnir í verksmiðjunni. Hafi og verið ákveðið að fela verksmiðjustjóra stefnda, sem er yfirmaður viðhalds og framkvæmda fyrirtækisins, að koma verkinu í framkvæmd. Fyrirtækið C ehf. hafi annast verkið. Á vikulegum verkstjórnarfundum stefnda hafi verið rætt hvernig staðið skyldi að þessu verkefni og hafi fyrirtækið útvegað búnað til að vinna verkið. Eins og að framan greinir D fyrir dómi að ekki hefði verið hægt að nota mannkörfuna þar sem slysið varð. Þá liggur fyrir bréf Vinnueftirlitsins þar sem segir að aðstæður þar sem vinnuslysið átti sér stað hafi verið þröngar og notkun stiga því eðlileg. Í ljósi þessa og annarra gagna málsins verður að leggja til grundvallar að notkun mannkörfunnar hafi ekki hentað í hinum þröngu aðstæðum þar sem slysið varð. Engu breytir í því sambandi þótt hún hafi verið notuð til verksins daginn eftir enda þurfti til þess nokkrar tilfæringar og D bar fyrir dómi að það verklag væri „svo sem ekki gáfulegt en einhvern veginn urðum við að gera þetta“ og að öryggisreglur hefðu sjálfsagt verið brotnar með því verklagi.

8 Sem fyrr greinir greip áfrýjandi til stiga sem Vinnueftirlitið taldi lélegan og bannaði notkun hans enda væri ástand hans önnur höfuðorsök slyssins. Af skýrslutökum fyrir dómi er ljóst að stiginn var í notkun í verksmiðjunni, sbr. meðal annars framburð vitnisins E sem kvaðst hafa notað stigann vikulega til að þrífa snigla í þriggja til fjögurra metra hæð og að stiginn hafi almennt verið skilinn eftir þar sem hann var síðast notaður. Þá kom fram fyrir dómi að nýr stigi hefði verið keyptur í kjölfar slyssins.

9 Samkvæmt öllu framangreindu fól stefndi B ehf. áfrýjanda verk sem féll utan hans venjubundnu starfa. Verksmiðjustjóra var falið að koma verkinu í framkvæmd og sjá um að útvega búnað en ekkert liggur fyrir um að hann hafi á annan hátt fylgt eftir öryggi við framkvæmd verksins. Búnaðurinn reyndist ekki henta í hinum þröngu aðstæðum þar sem slysið varð og áfrýjandi greip þá til stiga sem rann undan honum. Að framan hefur verið gerð grein fyrir því að sá stigi, sem var í notkun í verksmiðjunni, var bæði gamall og lélegur og ekki af viðurkenndri gerð til nota í atvinnustarfsemi. Þegar framangreint er virt með hliðsjón af þeim ríku skyldum sem á vinnuveitanda hvíla samkvæmt lögum nr. 46/1980 verður að meta háttsemi stefnda B ehf. og starfsmanna hans saknæma og að hann beri því skaðabótaábyrgð á tjóni áfrýjanda á grundvelli hinnar ólögfestu reglu um vinnuveitandaábyrgð.

10 Kemur þá til athugunar hvort áfrýjanda verði gert að bera hluta tjóns síns sjálfur á grundvelli meðábyrgðar. Í II. viðauka við reglugerð nr. 367/2006 um notkun tækja, sem sett hefur verið á grundvelli 47. gr. laga nr. 46/1980, er að finna ákvæði varðandi notkun tækja þegar unnið er tímabundið og starfsmenn eru í fallhættu. Í gr. 4.2.1 í viðaukanum er kveðið á um að stigar verði að vera þannig settir upp að öruggt sé að þeir séu stöðugir við notkun. Þá er svofellt ákvæði í gr. 4.3.3: „Koma skal í veg fyrir að færanlegir stigar renni til við notkun með því að festa efri eða neðri enda hans, með búnaði sem hindrar að hann renni til eða með einhverjum öðrum hætti sem hefur sömu áhrif.“ Áfrýjandi var 59 ára gamall á slysdegi og vanur rafvirki. Hann hafði unnið hjá stefnda í um 23 ár og hafði að auki þar áður meðal annars unnið við smíðar og rafvirkjun. Þá kom fram við aðalmeðferð málsins í héraði að hann hafði nokkrum árum áður aðstoðað við sams konar verk. Þegar það er virt verður að telja það til gáleysis áfrýjanda að hafa notast við umræddan stiga án þess að tryggja að hann væri skorðaður þannig að minni hætta væri á að hann rynni til. Þá notaði hann ekki hjálm en ljóst virðist að það hefði getað dregið talsvert úr því líkamstjóni sem hann býr við. Með hliðsjón af atvikum öllum verður að telja að áfrýjandi hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og verði því að bera hluta tjóns síns sjálfur, sbr. 23. gr. a laga nr. 50/1993. Þykir hæfilegt að stefndu verði gert að bæta áfrýjanda tjónið að helmingi. Ekki er tölulegur ágreiningur með aðilum, að öðru leyti en því að stefndu mótmæla kröfu um greiðslu vaxta eldri en fjögurra ára, sbr. 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda.

11 Samkvæmt framansögðu verða stefndu dæmdir til að greiða áfrýjanda 9.977.108 krónur, auk 4,5% vaxta af 3.523.480 krónum frá 18. október 2012 til 8. nóvember 2012, en af 9.977.108 krónum frá þeim degi til 1. desember 2016 en frá þeim degi með dráttarvöxtum, eins og krafist er, og nánar greinir í dómsorði.

12 Ákvæði héraðsdóms um fjárhæð gjafsóknarkostnaðar verður staðfest.

13 Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, 1.000.000 króna.

14 Stefndu greiði áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem ákveðinn verður í einu lagi, eins og nánar greinir í dómsorði, sem renni í ríkissjóð.

Dómsorð:

Stefndu, B ehf. og Vátryggingafélag Íslands hf., greiði óskipt áfrýjanda, A, 9.977.108 krónur með 4,5% ársvöxtum af 3.523.480 krónum frá 18. október 2012 til 8. nóvember 2012, en af 9.977.108 krónum frá þeim degi til 1. desember 2016 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, Þ-kk-ef H-kk-ef, 1.000.000 króna.

Stefndu greiði óskipt 3.000.000 króna í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem renni í ríkissjóð.