431/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu X um að skipun lögmannsins F sem réttargæslumanns brotaþolans B yrði afturkölluð og X yrði heimilað að leiða lögmanninn G sem vitni við aðalmeðferð málsins. Lögmaðurinn G var tilnefnd sem réttargæslumaður brotaþolanna A, B, C og D við lögreglurannsókn málsins og óskuðu brotaþolarnir C og D eftir því við þingfestingu að G yrði skipuð til þess starfa í þeirra þágu við meðferð málsins fyrir dómi. Sökum ágreinings þar um var ákvörðun um það frestað, en öðrum brotaþolum skipaðir réttargæslumenn, þar á meðal F sem skipaður var réttargæslumaður B. Eftir þinghaldið var upplýst að lögmennirnir F og G væru sambúðarfólk og rækju lögmannsstofur í sameiginlegu skrifstofuhúsnæði. Í úrskurði Landsréttar var fallist á að ekki yrði fyrirfram talið að skýrslugjöf lögmannsins G skipti bersýnilega ekki máli við úrlausn málsins í skilningi 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og því yrði X heimilt að fá lögmanninn leiddan til skýrslugjafar sem vitni. Þar sem héraðsdómur hefði ekki úrskurðað um hvort lögmaðurinn yrði skipaður réttargæslumaður brotaþolanna C og D yrði á hinn bóginn að vísa kröfu þeirra þess efnis frá Landsrétti. Þá hafnaði rétturinn kröfu X um að skipun lögmannsins F sem réttargæslumanns brotaþolans B yrði afturkölluð vegna væntanlegrar skýrslugjafar G þar sem sú aðstaða þótti hvorki vera fyrir hendi að F teldist ekki geta gætt hagsmuna brotaþolans B sem skyldi í samræmi við ákvæði 1. mgr. 45. gr. sömu laga, né að F hefði hagsmuni sem ósamrýmanlegir væru hagsmunum brotaþolans B, sbr. 4. mgr. 33. gr., sbr. 44. gr. þeirra laga og 1. mgr. 20. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Brotaþolarnir C, C og D, skutu málinu til Landsréttar með kærum 10. júlí 2020 sem bárust réttinum ásamt kærumálsgögnum 13. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 8. júlí 2020 í málinu nr. S[…]/2020 þar sem varnaraðila var heimilað að leiða G lögmann til skýrslugjafar sem vitni við aðalmeðferð málsins og skipun F lögmanns sem réttargæslumanns brotaþolans B var afturkölluð. Kæruheimild er í e og nliðum 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2 Brotaþolinn B krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að skipun F lögmanns sem réttargæslumanns hennar standi óbreytt.

3 Brotaþolarnir C og D krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að G lögmaður verði skipuð réttargæslumaður þeirra.

4 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

5 Sóknaraðili og brotaþolinn A hafa ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

6 Við þingfestingu málsins fyrir héraðsdómi 19. júní 2020 voru brotaþolunum B og A skipaðir réttargæslumenn. Aftur á móti reis ágreiningur um skipun G lögmanns sem réttargæslumanns brotaþolanna C og D í ljósi þess að hún kynni að verða kvödd til af hálfu varnaraðila sem vitni í málinu. Frestaði héraðsdómari af þeim sökum að taka ákvörðun um að skipa hana til þeirra starfa og færði í þingbók að í samráði við sakflytjendur væri ákveðið nýtt þinghald þar sem þeim gæfist tækifæri til að tjá sig stuttlega um ágreininginn. Í framhaldi myndi dómurinn taka afstöðu „til skipunar réttargæslumanna“. Í þinghaldi 29. sama mánaðar krafðist varnaraðili þess einnig að skipun F lögmanns sem réttargæslumanns brotaþolans B yrði afturkölluð eða aðgangur hans að gögnum heftur uns sambýliskona hans, G lögmaður, hefði gefið skýrslu í málinu. Í kjölfarið fór fram munnlegur málflutningur um þá kröfu varnaraðila sem og það hvort honum væri heimilt að leiða G lögmann sem vitni til skýrslugjafar við aðalmeðferð málsins.

7 Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest ákvæði hans um að varnaraðila verði heimilað að fá G lögmann leidda til skýrslugjafar sem vitni við aðalmeðferð málsins í héraði.

8 Svo sem að framan greinir frestaði héraðsdómur við þingfestingu málsins að taka ákvörðun um skipan réttargæslumanns fyrir brotaþolana C og D. Liggur því enn fyrir héraðsdómi að taka þá ákvörðun að gengnum úrskurði Landsréttar. Af þeim sökum verður kröfu brotaþolanna um að G lögmaður verði skipuð réttargæslumaður þeirra vísað frá Landsrétti.

9 Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. laga nr. 88/2008 er hlutverk réttargæslumanns að gæta hagsmuna brotaþola og veita honum aðstoð í málinu, þar á meðal við að setja fram einkaréttarkröfur samkvæmt XXIV. kafla laganna. Samkvæmt 3. mgr. 33. gr., sbr. 44. gr. laga nr. 88/2008 skal, áður en réttargæslumaður er skipaður eða tilnefndur, gefa brotaþola kost á að benda á lögmann til að fara með þann starfa. Við skipun eða tilnefningu réttargæslumanns skal að jafnaði fara eftir ósk brotaþola, sbr. þó 4. og 5. mgr. 33. gr. sömu laga. Ekki reynir á ákvæði 5. mgr. 33. gr. í málinu en samkvæmt 4. mgr. 33. gr., sbr. 44. gr. má ekki skipa eða tilnefna þann réttargæslumann sem gegnt hefur starfi matsmanns eða kann að verða kvaddur til að gefa skýrslu sem vitni í máli ellegar er að öðru leyti svo viðriðinn mál eða aðila að hætta sé á að hann geti ekki gætt hagsmuna brotaþola sem skyldi.

10 Fyrir liggur að sambýliskona F lögmanns, G, kann að gefa vitnaskýrslu í málinu um aðkomu sína að því að brotaþolar í málinu lögðu fram kærur á hendur varnaraðila. Það eitt og sér getur ekki leitt til þess að lögmaðurinn verði ekki talinn geta gætt hagsmuna brotaþola sem skyldi í samræmi við framangreint ákvæði 1. mgr. 45. gr. laga nr. 88/2008. Verður sú staðreynd ekki heldur talin leiða til þess að hann hafi, vegna sambýliskonu sinnar, hagsmuni sem ósamrýmanlegir eru hagsmunum brotaþolans þannig að hann geti ekki gætt hagsmuna brotaþolans sem skyldi, sbr. 4. mgr. 33. gr., sbr. 44. gr. laganna og 1. mgr. 20. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn.

11 Samkvæmt framansögðu verður hafnað kröfu varnaraðila um að skipun F lögmanns sem réttargæslumanns brotaþolans B verði afturkölluð.

Úrskurðarorð:

Kröfu brotaþolanna C og D, um að G lögmaður verði skipuð réttargæslumaður þeirra er vísað frá Landsrétti.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um að varnaraðila, X, sé heimilt að fá G lögmann leidda til skýrslugjafar sem vitni við aðalmeðferð málsins í héraði skal vera óraskað.

Hafnað er kröfu varnaraðila um að skipun F lögmanns sem réttargæslumanns brotaþolans B verði afturkölluð.