407/2021

Útdráttur

Ágreiningur aðila laut á því hvort SÁ hefði með lögmætum hætti sagt A upp störfum sem deildarstjóra barnaverndar og ráðgjafarþjónustu. A byggði á því að þær skipulagsbreytingar sem SÁ hafi vísað til hefðu ekki verið samþykktar með lögmætum hætti, né hefðu þær fengið efnislega umfjöllun innan yfirstjórnar SÁ. Með því hefði SÁ brotið gegn kjarasamningsbundnum réttindum A, sjálfstæði A í starfi, sbr. 13. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, og ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í dómi héraðsdóms var SÁ sýknað af kröfum A á þeim grundvelli að ákvörðun um uppsögn A hefði verið heimil með vísan til sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 og samþykkta sveitarfélagsins, auk þess sem ekki hefði verið brotið gegn lögum nr. 37/1993 eða nr. 80/2002 þegar A var sagt upp starfi. Í dómi Landsréttar var rakið að í dómaframkvæmd hefðu forstöðumönnum verið játaðar rúmar heimildir til að taka ákvarðanir til hagræðingar í rekstri vegna niðurskurðar en að þær aðgerðir sem gripið væri til þyrftu að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar. Af málsgögnum yrði ráðið að réttmætt hefði verið að segja A upp störfum með hliðsjón af nauðsynlegum skipulagsbreytingum á fjölskyldusviði SÁ, auk þess sem ekkert lægi fyrir um að uppsögnin ætti rætur að rekja til persónu A eða framgöngu hennar í starfi.

Var niðurstaða dómsins samkvæmt framangreindu að við ákvörðun um uppsögn A hefði verið byggt á málefnalegum sjónarmiðum og meðalhófs gætt, auk þess sem uppsögnin hefði verið í samræmi við ákvæði gildandi kjarasamnings, 56. gr. laga nr. 138/2011 og 51. gr. samþykkta nr. 813/2018 um stjórn og fundarsköp Sveitarfélagsins Árborgar. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu V af kröfum S því staðfest.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 23. júní 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 27. maí 2021 í málinu nr. E- 684/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða henni 19.342.687 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 10. júlí 2020 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi miskabóta úr hendi stefnda að fjárhæð 500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 19. febrúar 2020 til 10. júlí 2020 en samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga, frá þeim degi til greiðsludags. Að lokum krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti en til vara að dómkröfur áfrýjanda verði lækkaðar verulega og að málskostnaður verði felldur niður.

Niðurstaða

4

Um málsatvik og málsástæður aðila vísast til hins áfrýjaða dóms. Svo sem þar er rakið er mál þetta sprottið af uppsögn áfrýjanda úr starfi deildarstjóra barnaverndar og ráðgjafarþjónustu á fjölskyldusviði stefnda 19. febrúar 2020. Áfrýjandi byggir á því að um ólögmæta uppsögn úr starfi hafi verið að ræða. Þær skipulagsbreytingar sem stefndi vísar til hafi ekki verið samþykktar með lögmætum hætti þegar áfrýjanda var sagt upp starfi sínu, né hafi þær fengið efnislega umfjöllun innan yfirstjórnar stefnda.

Með því hafi stefndi brotið gegn kjarasamningsbundnum réttindum áfrýjanda. Þá hafi stefndi brotið gegn sjálfstæði áfrýjanda í starfi samkvæmt 13. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 og ekki fylgt ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við ákvarðanatöku sína, þar á meðal um andmælarétt, meðalhóf og rannsóknarskyldu.

5

Stefndi reisir málatilbúnað sinn á því að uppsögn áfrýjanda hafi verið lögmæt, en hún hafi komið til vegna nauðsynlegra skipulagsbreytinga á fjölskyldusviði stefnda.

Skipulagsbreytingar hafi verið gerðar hjá stefnda vorið 2019 með sameiningu fræðslusviðs, félagsþjónustusviðs og menningar- og frístundasviðs í eitt svið, fjölskyldusvið, með það að markmiði að efla þverfaglega þjónustu, auka skilvirkni og efla þjónustu við börn og íbúa. Þeim markmiðum hafi ekki verið náð og í kjölfar úttektar Domus Mentis geðheilsustöðvar á fjölskyldusviði stefnda hafi verið ákveðið að sameina tvær deildir innan fjölskyldusviðs, deildir barnaverndar og ráðgjafarþjónustu og stoð- og stuðningsþjónustu, undir eina deild félagsþjónustu.

Liður í því hafi verið að segja deildarstjórum barnaverndar og ráðgjafarþjónustu og stoð- og stuðningsþjónustu upp störfum. Uppsögnin hafi því ekki varðað áfrýjanda persónulega eða hæfni hennar í starfi. Í uppsagnarferli hafi verið fylgt ákvæðum kjarasamnings og reglum stjórnsýsluréttar.

6

Samkvæmt 56. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 ræður sveitarstjórn starfsmenn í æðstu stjórnunarstöður hjá sveitarfélagi og veitir þeim lausn frá starfi. Um ráðningu annarra starfsmanna annast framkvæmdastjóri sveitarfélagsins, enda hafi sveitarstjórn ekki ákveðið annað í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins eða með almennum fyrirmælum. Í 50. gr. samþykkta um stjórn og fundarsköp Sveitarfélagsins Árborgar nr. 813/2018 er kveðið á um að bæjarstjóri sveitarfélagsins ráði sviðsstjóra og veiti þeim lausn frá starfi en í 51. gr. samþykktanna segir að sviðsstjórar, að höfðu samráði við bæjarstjóra og mannauðsstjóra, ráði stjórnendur deilda sem undir þá heyri og veiti þeim lausn frá störfum.

7

Í dómaframkvæmd hefur verið lagt til grundvallar að mat á því hvaða skipulagsbreytinga sé þörf til að koma til leiðar hagræðingu í rekstri sé í höndum viðkomandi forstöðumanna og sæti slíkar ákvarðanir ekki öðrum takmörkunum en þeim að aðgerðir, sem gripið er til, þurfi að vera í samræmi við lög og meginreglur stjórnsýsluréttar, samanber til dæmis dóm Hæstaréttar 10. maí 2007 í máli nr. 647/2006. Í lögum nr. 138/2011 eru ekki reglur um hvað skuli ráða vali á starfsmanni, einum eða fleiri, sem segja skal upp við þær aðstæður. Þótt ákvörðun um þetta ráðist þannig að meginstefnu til af mati eru valinu settar skorður af grunnreglum stjórnsýsluréttar. Ein þeirra er réttmætisreglan en samkvæmt henni verða stjórnvöld ávallt að reisa matskenndar ákvarðanir á málefnalegum sjónarmiðum. Þá þarfað gæta að meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar með því að fara ekki strangar í sakirnar en nauðsyn ber til við töku slíkrar ákvörðunar.

8

Stefndi hefur lýst því að uppsögn áfrýjanda hafi ekki byggst á vali á milli manna, frammistöðu eða hæfileikum, heldur einungis á því að staða deildarstjóra barnaverndar og ráðgjafarþjónustu hafi verið lögð niður við sameiningu deilda.

Markmiðum fyrri breytinga hafi ekki verið náð og mikillar óánægju gætt meðal starfsmanna, sem leitt hafi til úttektar Domus Mentis geðheilsustöðvar á starfsemi fjölskyldusviðsins, en niðurstöður þeirrar úttektar hafi meðal annars leitt til nefndra skipulagsbreytinga.

9

Í skýrslu Domus Mentis geðheilsustöðvar, sem stefndi vísar til og er frá janúar 2020, kemur meðal annars fram að fjölskyldusvið stefnda hafi verið stofnað í mars 2019 og breytingaferlið verið erfitt og flókið. Undirmönnun og starfsmannavelta hafi lengi verið vandi í félagsþjónustu og barnavernd sem ekki hafi verið leyst úr með skipulagsbreytingunni frá í mars 2019. Þá hafi ágreiningur í samskiptum stjórnenda haft víðtæk áhrif. Skortur hafi verið á samstarfi og skipulagningu verkferla og farið að gæta vantrausts í samskiptum milli starfsmannahópa og einstakra starfsmanna.

10

Í skýrslunni eru dregnir fram þættir sem bent er á að hægt sé að vinna með. Lúta þeir einkum að skipulagsbreytingum og breytingastjórnun, þverfaglegri teymisvinnu, stjórnun að öðru leyti og samskiptum. Er í lokaorðum skýrslunnar lögð áhersla á að með skýrari verkferlum og sameiginlegri sýn á hvað þverfaglegt samstarf feli í sér aukist öryggi starfsmanna. Mikilvægt sé að horfa til þverfaglegrar teymisvinnu, en ekki síður að mynda gott teymi stjórnenda sem stefni að sameiginlegu markmiði.

11

Skýrsla Domus Mentis geðheilsustöðvar var kynnt starfsmönnum á fjölskyldusviði stefnda í janúar 2020. Af því tilefni var gerður sérstakur viðauki við skýrsluna. Í samantekt viðaukans var dregið saman það sem einkum var bent á að leggja þyrfti áherslu á, en um væri að ræða þætti eins og vinnu við framtíðarsýn, tæki breytingastjórnunar, kortlagningu varða og verkefna, greiningu þverfaglegs samstarfs og teymisvinnu, þjónustuþátta og verklags, greiningu sóunar í ferlum og verklagi, greiningu verklags í félagslegri ráðgjöf og barnavernd, átak í að fá starfsfólk til að sinna og skapa aðstæður til stjórnunar í félagslegri ráðgjöf og eflingu liðsheildar.

Sérstaklega var bent á mikilvægi þess að stjórnendur myndu styðja starfsmenn sem teldu að ekki væri rými til þess að bæta umbóta- og breytingarvinnu ofan á fullskipaða dagskrá.

12

Í uppsagnarbréfi áfrýjanda 19. febrúar 2020 er uppsögn hennar sögð til komin vegna skipulagsbreytinga á fjölskyldusviði. Í bréfi stefnda til áfrýjanda 10. mars 2020 rökstuddi stefndi uppsögn áfrýjanda sem fyrr á þeim grundvelli að um skipulagsbreytingar væri að ræða. Væru meginmarkmið breytinganna í fyrsta lagi að aðgreina betur stjórnun í félagsþjónustu frá daglegum verkefnum, í annan stað að skerpa skil milli sérverkefna í barnavernd og annarra verkefna í almennri félagsþjónustu og í þriðja lagi að stjórnun félagsþjónustu lægi hjá einum deildarstjóra sem hefði stjórnun og samþættingu verkefna að meginstarfi. Í bréfinu kom fram að þær skipulagsbreytingar sem unnið væri með á fjölskyldusviði byggðu á reynslu síðastliðins árs af innleiðingu skipurits sem samþykkt var í bæjarstjórn stefnda í febrúar 2019, auk þess sem horft hafi verið til nýlegrar úttektar Domus Mentis geðheilsustöðvar. Tvær stöður deildarstjóra hefðu verið lagðar niður við sameiningu og auglýst ný staða deildarstjóra félagsþjónustu. Í bréfi stefnda 27. maí 2020 var uppsögnin rökstudd enn frekar og því lýst að bæjarstjóri og sviðsstjóri stefnda hefðu verið til þess bærir að segja áfrýjanda upp starfi.

13

Ekki verður hróflað við því mati stefnda að skipulagsbreytinga hafi verið þörf á fjölskyldusviði stefnda. Svo sem skýrsla Domus Mentis geðheilsustöðvar ber með sér var fjölþættur vandi á fjölskyldusviðinu og verður ekki annað ráðið af skýrslunni en að ábendingar hafi meðal annars beinst að nauðsynlegum úrbótum í störfum deildarstjóra þeirra deilda er síðar voru sameinaðar. Að því marki hlaut staða áfrýjanda að koma til skoðunar. Stefndi hefur rökstutt skipulagsbreytingarnar meðal annars út frá mikilvægi þess að stjórnandi hafi að aðalstarfi stjórnun, til að geta leitt starfsemi deildarinnar og þannig hugað sérstaklega að mannauðnum. Var það mikilvægt í ljósi þess að skipulagsbreytingarnar á fyrri hluta árs 2019 virðast hafa leitt af sér mikla óánægju meðal starfsmanna. Af skýrslunni verður meðal annars ráðið að fyrra skipulag hafi ekki gefið deildarstjórum nægjanlegt svigrúm til þess.

14

Þegar til framangreindra atriða er litið verður að fallast á með stefnda að hann hafi nægjanlega leitt í ljós að uppsögn áfrýjanda hafi verið til komin vegna nauðsynlegra skipulagsbreytinga á fjölskyldusviði stefnda. Hefur áfrýjanda ekki tekist að sýna fram á að uppsögnin eigi rætur að rekja til persónu hennar eða framgöngu í starfi. Verður því fallist á með stefnda að við ákvörðun um uppsögn áfrýjanda hafi verið byggt á málefnalegum sjónarmiðum og meðalhófs gætt. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að uppsögn áfrýjanda hafi verið í samræmi við ákvæði 4. mgr. greinar 11.1.6.2 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félagsráðgjafafélags Íslands. Þá var uppsögnin í samræmi við ákvæði 56. gr. sveitarstjórnarlaga og 51. gr. samþykkta nr. 813/2018. Samkvæmt því en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

15

Eins og atvikum er háttað þykir rétt að málskostnaður milli aðila falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.