654/2018

Útdráttur

G var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn A, B og D þegar þau voru börn að aldri. Voru brotin talin varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður 1. mgr. 202. gr. og 1. mgr. 201. gr. sömu laga. Þá var G jafnframt sakfelldur fyrir blygðunarsemisbrot gagnvart A, sbr. 209. gr. hegningarlaga og brot gegn 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Tiltekið brot gegn D var aftur á móti talið fyrnt. Í dómi Landsréttar kom fram að gegn neitun G hefðu ekki verið færðar sönnur fyrir því að hann hefði einnig brotið gegn C og E og var hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins hvað þau brot varðaði. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að G var í málinu sakfelldur fyrir alvarleg brot sem beindust að mikilvægum hagsmunum brotaþola og voru til þess fallin að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér. Brot hans gegn A og D voru margendurtekin og stóðu yfir í langan tíma. Jafnframt áttu brotin gegn A sér stað í skjóli þess trúnaðartrausts sem ríkti milli þeirra. Var litið til 1., 2., 3., 6., og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr., aliðar 195. gr., 5. mgr. 202. gr. og 77. gr. laga nr. 19/1940. Þótti refsing G hæfilega ákveðin fangelsi í fimm ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 31. júlí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 30. júlí 2018 í málinu nr. S[...]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru, að undanskildum þeim hluta í ákærulið III.8 að hafa notfært sér að brotaþoli gat ekki spornað við háttsemi hans sökum andlegrar fötlunar, það er broti gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og að ákærði verði dæmdur til refsingar.

3 Við málflutning í Landsrétti féll ákæruvaldið frá því að ákært væri fyrir fullframið brot í ákærulið I.4 og byggir þess í stað á því að ákærði hafi gert tilraun til þess brots sem þar er lýst. Þá féll ákæruvaldið frá þeim þætti verknaðarlýsingar í ákæruliðum I.1, I.2, I.3 og I.5 að brotin hefðu staðið yfir á árinu 2010, en í ákæru greinir að þau hafi átt sér stað á tímabilinu 20042010. Loks féll ákæruvaldið frá þeim þætti verknaðarlýsingar í ákæruliðum IV.9 og IV.10 að brot ákærða hefðu átt sér stað á árinu 1998, en í ákæru greinir að þau hafi átt sér stað á tímabilinu frá 19982004 eða 2005.

4 Ákærði krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms en til vara að ákæruliðum I.2, II.6, IV.9 og IV.10 verði vísað frá dómi og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sýknu ákærða af öðrum ákæruliðum. Að því frágengnu krefst ákærði vægustu refsingar sem lög leyfa og að óslitið gæsluvarðhald frá 19. janúar 2018 til 30. júlí 2018 komi til frádráttar dæmdri fangelsisrefsingu, verði hann dæmdur til óskilorðsbundinnar refsingar.

5 Í greinargerð ákæruvaldsins fyrir Landsrétti koma fram athugasemdir um fjárhæð þeirra málsvarnarlauna sem verjanda ákærða voru ákvörðuð í hinum áfrýjaða dómi sem að mati ákæruvaldsins er úr hófi. Í greinargerðinni var aftur á móti ekki gerð sérstök krafa um endurskoðun þeirra. Sá hluti hins áfrýjaða dóms er því ekki til endurskoðunar hér fyrir dómi, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. maí 2014 í máli nr. 333/2014.

Málsatvik og sönnunarfærsla

6 Mál þetta hófst 22. ágúst 2017 með kæru brotaþolans A til lögreglu. Lögregla hóf þá rannsókn málsins og tók skýrslu af A 21. desember 2017. Í kjölfarið var tekin skýrsla af fjölskyldumeðlimum hans, meðal annars af systur hans B.

7 Í lögregluskýrslu sem tekin var af B 28. desember 2017 lýsti hún því að ákærði hefði brotið gegn sér þegar hún gisti hjá honum með A. Í skýrslutökunni var B innt eftir því hvort hún vildi kæra ákærða en kvaðst hún ekki halda það. Lögreglan tók einnig símaskýrslu af B 22. janúar 2018. Hinn 1. mars 2018 lagði B síðan fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn sér.

8 Rannsókn á máli brotaþolans C hófst í tengslum við rannsókn á máli brotaþolans A en hann greindi frá því í skýrslutöku 21. desember 2017 að C hefði orðið fyrir broti af hálfu ákærða. Lögregla tók skýrslu af C 26. janúar 2018 og lagði hann þá fram kæru.

9 Við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu 18. janúar 2018 var ákærði beðinn að greina frá nöfnum annarra barna en brotaþolanna A og B sem gist hefðu hjá honum. Nefndi hann þá að […] hefðu gert það og nafngreindi nokkur þeirra. Rannsókn á máli brotaþolans E hófst í kjölfar þess. Lögregla ræddi fyrst við E í síma 23. janúar 2018. Greindi hann þá frá því að ákærði hefði brotið gegn sér kynferðislega þegar hann var barn. Tekin var skýrsla af E 25. janúar 2018 og viðbótarskýrsla í síma 5. febrúar 2018. Við fyrri skýrslutökuna lagði hann fram kæru á hendur ákærða. Jafnframt greindi hann frá því að hann vissi að ákærði hefði einnig brotið gegn brotaþolanum D þar sem þeir hefðu rætt það sem unglingar.

10 Lögregla ræddi fyrst við brotaþolann D í síma 23. janúar 2018 og kvaðst hann þá ekki hafa orðið fyrir kynferðisbroti af hálfu ákærða. Aftur var tekin af honum skýrsla 30. janúar 2018 og borin undir hann framangreind frásögn E af samtali þeirra sem unglinga. Kvaðst D ekki muna eftir slíku samtali og ítrekaði að ákærði hefði ekki brotið gegn sér. Daginn eftir hafði D aftur á móti sjálfur samband við lögreglu og kvað ákærða hafa ítrekað brotið gegn sér kynferðislega þegar hann var barn og að hann hefði ákveðið að leggja fram kæru. Skýrsla var tekin af D 1. febrúar 2018 og viðbótarskýrsla 15. febrúar sama ár.

11 Ákærði var handtekinn 18. janúar 2018 og úrskurðaður í gæsluvarðhald daginn eftir. Sama dag og ákærði var handtekinn var gerð húsleit á heimili og í bifreið hans og hald lagt á tölvubúnað, myndavélar, síma, peningaskáp og fleira í hans eigu. Þennan sama dag tók lögregla sem fyrr greinir fyrstu skýrslu af ákærða. Þá hafði A lagt fram kæru á hendur honum og einnig var ákærði yfirheyrður um brot gegn B en hún hafði ekki lagt fram kæru á þeim tíma. Lögreglan tók einnig skýrslur af ákærða 25. janúar, 1. febrúar og 19. mars 2018. Ákærði var yfirheyrður vegna mála brotaþolanna C, E og D í skýrslutökunni 1. febrúar 2018 en í skýrslutökunni 19. mars sama ár var hann meðal annars spurður nánar um atvik vegna kæru brotaþolans D.

12 Undir rannsókn málsins aflaði lögregla upplýsinga um heimilisfesti ákærða á tímabilinu frá 2002 til 2017 og um bifreiðaeign hans. Samkvæmt gögnum málsins fékk ákærði fyrst greiðslur frá Reykjavíkurborg 20. september 2000 fyrir umsjón með stuðningsheimili sem þá var staðsett að [...]. Starfsemin var flutt frá [...] að [...] 2002 og starfaði ákærði þar til maí 2010 en þá var hann ráðinn á skammtímaheimilið að [...]. Þar að auki var upplýsinga aflað frá velferðarsviði Reykjavíkurborgar um nöfn og dvalartíma þeirra pilta sem dvöldu á stuðningsheimilinu að [...] á árunum 20042010.

13 Auk þeirra vitna sem nefnd verða sérstaklega í niðurstöðukafla dómsins gáfu lögreglumenn nr. 8915, 0219 og 9024 skýrslu í héraði í því skyni að staðfesta og svara spurningum um tilteknar rannsóknaraðgerðir.

14 Fyrir Landsrétti voru lögð fram ný gögn varðandi heilsufar brotaþolans B og líðan hennar á grunnskólaaldri. Þá var lagt fram vottorð 8. janúar 2018 frá VV, ráðgjafa hjá [...], og bréf hennar til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 16. janúar 2019. Jafnframt voru lögð fram ný gögn tengd dvöl brotaþolans C á […] og heilsufari hans.

15 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf ákærði viðbótarskýrslu. Þá gáfu brotaþolarnir A, B, D og E slíkar skýrslur. Einnig gaf brotaþolinn C viðbótarskýrslu frá […] gegnum samskiptaforrit. Að auki gáfu vitnin EE, F og K viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti. Við upphaf hverrar skýrslutöku voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði þeirra fyrir héraðsdómi. Þá voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af framburði vitnanna N, Q og R við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi.

16 Fyrir Landsrétti gaf lögreglumaður nr. 0250 einnig skýrslu og staðfesti upplýsingaskýrslur lögreglu. Sömuleiðis gaf skýrslu AAA lögmaður og staðfesti framlagða yfirlýsingu sína frá 14. júní 2019. Vitnin BBB, sérfræðingur í geðlækningum […] og CCC, ráðgjafi á heilsugæslustöð [...] gáfu enn fremur símaskýrslur og staðfestu vottorð sem lögð voru fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti.

17 Að öðru leyti en að framan greinir verður gerð grein fyrir gögnum máls og framburði vitna að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar um einstaka ákæruliði hér á eftir.

Niðurstaða

Ákæra

18 Ákæru héraðssaksóknara 13. apríl 2018 er lýst í hinum áfrýjaða dómi en eins og þar greinir var fallið frá ákærulið III.7 í héraði. Eins og nánar er lýst að framan hefur ákæruvaldið einnig fallið frá fleiri ákæruatriðum hér fyrir dómi. Í málinu er eftir sem áður ákært fyrir fjölda kynferðisbrota gegn fimm brotaþolum á árabilinu frá 1998 til 2010. Ákærði neitar sök og krefst sem fyrr greinir staðfestingar héraðsdóms um sýknu af öllum ákæruliðum en til vara frávísunar ákæruliða I.2, II.6, IV.9 og IV.10 frá héraðsdómi.

19 Á þeim tíma sem í ákæru greinir að ætluð brot ákærða hafi verið framin hefur ákvæðum XXII. kafla almennra hegningarlaga um kynferðisbrot og IX. kafla sömu laga um fyrningu sakar verið ítrekað breytt.

20 Samkvæmt 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar verður engum gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað eða má fullkomlega jafna til slíkrar háttsemi. Þá mega viðurlög ekki verða þyngri en heimiluð voru í lögum þá er háttsemin átti sér stað. Jafnframt er kveðið á um það í 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem hefur lagagildi hér á landi samkvæmt ákvæðum laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu, að engan skuli telja sekan um afbrot hafi verknaður sá eða aðgerðaleysi, sem hann er borinn, eigi varðað refsingu að landslögum eða þjóðarétti þá framin voru. Þá megi ekki dæma mann til þyngri refsingar en lög leyfðu þegar afbrotið var framið.

21 Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga segir að hafi refsilöggjöf breyst frá því að verknaður var framinn til þess er dómur gengur, skuli dæma eftir nýrri lögunum, bæði um refsinæmi verknaðar og refsingu. Aldrei megi þó dæma refsingu, nema heimild hafi verið til þess í lögum þegar verk var framið, og ekki þyngri refsingu en orðið hefði eftir þeim lögum. Í ljósi framangreindra ákvæða stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu verður ákvæði 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga túlkað þannig að sé refsiákvæði eða ákvæði refsilaga um fyrningu sakar breytt eftir að verknaður var framinn verði dæmt um háttsemina eftir hinu nýja ákvæði sé það sakborningi í hag en annars verði aðeins á því byggt að því leyti sem inntak áður gildandi ákvæða hafi verið hið sama, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 28. janúar 1998 í máli nr. 225/1998 og dóm Mannréttindadómstóls Evrópu frá 18. febrúar 2020 í máli J-x-x gegn Rúmeníu.

22 Þegar brot ákærða eru framin í tíð eldri refsiákvæða verður einnig að gera þá kröfu að í ákæru sé vísað til þeirra ásamt því sem brotin eru heimfærð til gildandi laga í samræmi við 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga. Verður þetta einnig talið þáttur í banni við afturvirkni refsilaga samkvæmt 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar, sem að þessu leyti verður túlkuð í samræmi við 1. mgr. 7. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. til hliðsjónar dóm yfirdeildar Mannréttindadómstóls Evrópu frá 27. janúar 2015 í máli R-x-x gegn Tékklandi.

23 Í samræmi við framangreint eru brot ákærða heimfærð til núgildandi refsiákvæða í ákæru héraðssaksóknara 13. apríl 2018 en jafnframt er þar getið eldri refsiákvæða sem ákæruvaldið telur hafa átt við um háttsemi ákærða á þeim tíma er ætlað er að brot hans hafi verið framin. Við upphaf aðalmeðferðar í héraði 11. júní 2018 lagði ákæruvaldið fram bókun þar sem gerðar voru nokkrar breytingar á tilvísunum í ákæru til eldri refsiákvæða. Er þessum breytingum nánar lýst í hinum áfrýjaða dómi. Ákærði mótmælti því að þær kæmust að í málinu án útgáfu framhaldsákæru.

24 Fyrir Landsrétti byggir ákærði á því að með framangreindum breytingum á tilvísunum til eldri refsiákvæða hafi ákæru verið breytt og aukið við hana án þess að skilyrði 1. mgr. 153. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um framhaldsákæru hafi verið uppfyllt og hafi breytingin torveldað varnir hans.

25 Við meðferð máls er heimilt að breyta heimfærslu þeirrar háttsemi sem ákært er fyrir til laga með bókun í þingbók, sbr. 2. mgr. 13. gr. laga nr. 88/2008 og dóm Hæstaréttar 27. janúar 2011 í máli nr. 407/2010. Haga verður þó meðferð máls með þeim hætti að vörn ákærða verði ekki áfátt af þessum sökum, sbr. 1. mgr. 180. gr. sömu laga. Samkvæmt því verður ákærði að fá nægan tíma og aðstöðu til að undirbúa vörn sína miðað við breyttar forsendur, eftir atvikum með því að ákærði og vitni gefi á nýjan leik skýrslur fyrir dómi um atriði sem máli kunna að skipta. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að ákæruvaldinu hafi verið heimilt að leiðrétta ákæru í málinu eins og gert var.

26 Jafnframt byggir ákærði á því að vísa beri ákæruliðum I.2, II.6, IV.9 og IV.10 frá dómi. Hvað varðar ákæruliði I.2 og II.6 vísar hann til þess að þar virðist vera lýst einu og sama tilviki þar sem ákærði er sakaður um að hafa brotið gegn brotaþolunum A og B en í þessum ákæruliðum sé tímasetning ætlaðs brots tilgreind þannig að umrætt atvik hafi átt að gerast einhvern tímann á fjögurra ára tímabili. Varðandi ákæruliði IV.9 og IV.10 byggir ákærði á því að útilokað sé að átta sig á því hvort ákært sé í báðum liðum fyrir sömu eða aðgreind tilvik. Loks byggir ákærði á því að framsetning ákæruliða I.2 og II.6 annars vegar og IV.9 og IV.10 hins vegar virðist fela í sér að hann sé sakaður tvisvar sinnum um sömu brot. Sé tilgreining brota samkvæmt öllum framangreindum ákæruliðum ekki í samræmi við kröfur cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 og ákærða örðugt um vik að taka til varna með viðhlítandi hætti.

27 Séu ágallar á ákæru í skilningi 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 varðar það frávísun hennar frá dómi af sjálfsdáðum, í heild eða að hluta. Samkvæmt clið framangreinds lagaákvæðis skal greina í ákæru svo glöggt sem verða má hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla ef því er að skipta. Í 1. mgr. 180. gr. sömu laga er aftur á móti kveðið á um að sakfella megi ákærða þótt aukaatriði brots, svo sem staður og stund þess, séu ekki skýrt eða rétt greind, enda telji dómari að vörn hafi ekki verið áfátt þess vegna. Geti dómari gefið aðilum færi á að tjá sig um atriði að þessu leyti ef þurfa þykir. Með sömu skilyrðum sé dómara jafnframt rétt að dæma eftir öðrum refsiákvæðum en fram koma í ákæru, þó aldrei aðrar kröfur en þar greinir.

28 Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa fyrirmæli cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 verið skýrð þannig að verknaðarlýsing í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að ákærða verði með réttu talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Samkvæmt þessu verður ákæra að leggja viðhlítandi grundvöll að saksókninni svo að dómur verði lagður á málið í samræmi við ákæru, enda verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra háttsemi en þar greinir, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008.

29 Það veltur á atvikum máls og eðli brots hvaða kröfur verða gerðar til skýrleika ákæru. Í sumum tilvikum er unnt að greina í ákæru ítarlega frá stað og stund brots og hvernig það er talið framið en í öðum tilvikum verður því ekki komið við með sama móti svo sem þegar sú refsiverða háttsemi sem ákærða er gefin að sök er álitin felast í samkynja eða eðlislíkum athöfnum sem framdar eru í samfellu yfir lengra tímabil, eða þegar samverknaður er um brot. Í slíkum tilvikum er óhjákvæmilegt að sakargiftum sé í ákæru lýst með almennari hætti en í öðrum tilvikum. Þótt þetta eigi sér trausta stoð í dómaframkvæmd verður allt að einu að gera svo ríka kröfu til skýrleika verknaðarlýsingarinnar að ákærða sé kleift að taka afstöðu til sakargifta og halda uppi viðhlítandi vörnum, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 og alið 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. dóm Hæstaréttar 4. apríl 2014 í máli nr. 206/2014. 30 Í máli þessu er sem fyrr greinir ákært fyrir fjölda kynferðisbrota sem talin eru hafa verið framin gegn fimm brotaþolum á löngu tímabili, en ákærði byggir á því að tilgreining árabilsins 20052008 í ákæruliðum I.2 og II.6, sem varða tvo aðgreinda brotaþola, sé of óglögg. Ekki verður fallist á að framangreind tilgreining á því tímabili sem brotin eiga að hafa átt sér stað hafi gert ákærða erfitt um vik að taka til varna en um aukaatriði brots er að ræða, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Þá verður sú aðferð ákæruvalds að sundurgreina þá háttsemi sem ákært er fyrir eftir því hver var brotaþoli, líkt og gert er í ákæruliðum I.2 og II.6, hvorki talin til þess fallin að valda óskýrleika né því að ákærði verði dæmdur tvisvar fyrir sama brot verði hann fundinn sekur um þá háttsemi er þar greinir. Í ákæruliðum IV.9 og IV.10 er um að ræða hliðstæðar athafnir ákærða gagnvart sama brotaþola sem sundurgreindar eru eftir því hvort þær beindust að líkama brotaþola eða líkama ákærða. Verður sú aðferð við tilgreiningu brots ekki heldur talin valda neinum þeim óskýrleika að ákærða hafi verið torvelt að taka afstöðu til ákærunnar og halda uppi vörnum. Þá er framangreind aðgreining verknaðarlýsingar í fleiri en einn ákærulið ekki sjálfkrafa til þess fallin að ákærði verði dæmdur oftar en einu sinni fyrir sömu brot, verði hann fundinn sekur um þá háttsemi er þar greinir, heldur ræðst það af sönnun í málinu og því hvort háttsemin er metin sem eitt brot eða fleiri aðgreind brot.

31 Með vísan til alls hins framangreinda og í ljósi eðlis þeirrar háttsemi sem ákærða er gefin að sök verður ákæra í málinu ekki talin haldin ágöllum í skilningi cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008. Verður við úrlausn málsins því byggt á ákærunni 13. apríl 2018, að teknu tilliti til þeirra breytinga sem á henni voru gerðar með bókun ákæruvaldsins í þinghaldi 11. júní 2018 og þess að ákæruvaldið hefur fallið frá ákveðnum ákæruatriðum. Í umfjöllun um einstaka ákæruliði hér á eftir verður ákæruatriðum samkvæmt framangreindu nánar lýst.

Fyrsti kafli ákæru, ákæruliðir I.1 til I.5

Ákæruatriði

32 Í fyrsta kafla ákærunnar er ákærða gefin að sök nauðgun og kynferðisbrot gegn barni með því að hafa í fjölmörg skipti á árunum 20042010, þegar brotaþolinn A var 713 ára gamall, haft önnur kynferðismök við hann og áreitt hann kynferðislega með því að nýta sér yfirburði sína gagnvart drengnum, traust hans og trúnað sem fjölskylduvinur er hafði verið trúað fyrir honum til kennslu og uppeldis, beita hann ofbeldi og sumpart notfæra sér ástand hans, allt eins og nánar er lýst í fimm undirliðum.

33 Í fyrsta undirlið fyrsta kafla ákærunnar, ákærulið I.1, er broti ákærða nánar tiltekið lýst þannig að á árunum 20042010, í rúmi ákærða að [...], þar sem ákærði lét brotaþola gista þegar hann var í umsjá hans, hafi ákærði í fjölda skipta káfað á kynfærum drengsins innanklæða og fróað honum og í hluta skiptanna fróað sér samtímis og nuddað kynfærum sínum við líkama drengsins, en drengurinn hafi verið með lokuð augun meðan á brotunum stóð og þóst sofa.

34 Í ákærulið I.2 er broti ákærða nánar tiltekið lýst þannig að á sama stað og sama tímabili og að framan greinir hafi ákærði í fjölda skipta fróað brotaþola í sturtu og í eitt skipti, á tímabilinu 20052008, tekið drenginn, þar sem hann lá í rúmi ákærða, lagt hann ofan á sig og nuddað kynfærum sínum upp við líkama hans.

35 Í ákæruliðum I.3 og I.5 greinir að brotin séu tengd útilegu [...] árið 2009 eða 2010 og hafi annars vegar falist í því að ákærði hafi í bifreið á leið í útileguna káfað á kynfærum drengsins innanklæða og fróað honum og ekki látið af háttseminni þrátt fyrir að drengurinn hafi reynt að ýta hendi ákærða burt og hins vegar í því að ákærði hafi í útilegunni fróað sér í viðurvist drengsins þar sem hann lá við hliðina á honum í tjaldvagni.

36 Loks er broti ákærða lýst þannig í ákærulið I.4 að hann hafi árið 2009 eða 2010 á skrifstofu ákærða í [...] káfað á kynfærum brotaþola innanklæða og fróað honum.

37 Samkvæmt ákærunni, eins og henni var breytt með bókun ákæruvaldsins í þinghaldi 11. júní 2018, eru brot ákærða heimfærð til refsiákvæða með eftirfarandi hætti: „Telst háttsemi samkvæmt 1. til 4. tl. varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr., sbr. áður 194. gr., 195. gr., að því er varðar þau skipti sem áttu sér stað fyrir 4. apríl 2007, 1. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Telst háttsemi samkvæmt 1. tl. einnig varða við 2. mgr. 194. gr., sbr. áður 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að því er varðar þau skipti sem áttu sér stað fyrir 4. apríl 2007. Telst háttsemi skv. 5. tl. varða við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en til vara við 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.“

38 Við málflutning í Landsrétti féll ákæruvaldið frá því ákæruatriði ákæruliða I.1, I.2, I.3 og I.5 að brotin hefðu staðið yfir á árinu 2010. Samkvæmt því byggir ákæruvaldið á því að framangreind brot hafi átt sér stað á árunum 20042009. Þá féll ákæruvaldið frá því ákæruatriði að ákært væri fyrir fullframið brot samkvæmt ákærulið I.4 en byggði þess í stað á því að ákærði hefði gert tilraun til þess brots sem þar er lýst.

39 Ákærði neitar sem fyrr greinir sök og krefst staðfestingar héraðsdóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Sönnunargögn

40 Ákærði kvaðst fyrir héraðsdómi engar skýringar hafa á því af hverju brotaþoli A og B systir hans, sem er brotaþoli samkvæmt öðrum kafla ákæru, bæru hann sökum um kynferðisbrot. Þá kvaðst hann ekki reka minni til að hafa sérstaklega verið beðinn um að aðstoða A eða taka hann í kennslu en A hefði augljóslega átt erfitt. Ákærði hefði þó oft verið í heimsókn hjá fjölskyldu hans og aðstoðað hana svo sem með því að fara með börnin í sund og aðstoða þau við heimanám. Hefði A sótt í að vera hjá honum. Þá gekkst hann við því að A hefði verið hjá honum í eitt til tvö skipti á eins eða tveggja mánaða fresti og gist uppi í rúmi hjá honum þegar hann var í gistingu. Kvað hann börn sem voru hjá honum í gistingu eiginlega alltaf hafa gist uppi í rúmi hjá honum þar sem ekki hefði verið um aðra staði að ræða. Hann kvaðst jafnframt telja að A hefði verið 910 ára þegar hann fór að gista hjá honum en ekki sjá fyrir sér að það hefði gerst oft á árinu 2009. Ákærði hefði þá verið tekinn saman við konu og hafi hún frá hausti það ár gist frekar reglulega hjá honum. Frá því sama hausti hefði hann einnig verið farinn að vinna í [...] og verið þar aðra hverja viku auk þess sem hann […] á þeim tíma. Þá kvaðst hann hafa séð A síðast um það leyti er [...], sem ákærði kvaðst hafa rekið um eins árs skeið frá maí 2009 til maí 2010, var lokað. Ákærði kannaðist við að hafa klórað drengnum á bakinu en kvaðst aldrei hafa farið með honum í sturtu nema í sundi. Þá kannaðist hann við að hafa farið með hann í útilegu [...] og kvað það líklega hafa verið árið 2008. Aftur á móti kvað hann A ekki hafa verið mikið í [...]. Hefði hann mögulega komið þangað með föður sínum en ekki hafa verið þar einn. Jafnframt rak ákærða ekki minni til að A hefði verið þar með systkinum sínum. Loks bar ákærði að B hefði stundum verið með ákærða og A. Hún hefði lengi sóst eftir því að fá að gista hjá ákærða og hefði það gerst einu sinni. Hefði hún þá gist uppi í rúmi hjá ákærða við hliðina á A en ákærði kvaðst ekki muna hve gömul B var þegar þetta var.

41 Brotaþoli A er fæddur í [...]. Fyrir héraðsdómi kvaðst hann hafa verið vinafár og hafa gist hjá ákærða að [...] einu sinni til tvisvar í mánuði, yfirleitt um helgar, og þá uppi í rúmi hjá ákærða. Hefði ákærði boðið honum til sín og þeir spilað tölvuleiki og farið í bíó eða sund auk þess sem ákærði hefði hjálpað honum með heimalærdóm. Þó hefði komið tímabil sem hann hefði ekki farið til ákærða vegna ósættis á milli föður hans og ákærða. A kvaðst ekki muna hve gamall hann var er hann byrjaði að gista hjá ákærða en kannaðist nánar spurður við að það gæti hafa verið á áttunda ári. Jafnframt kvaðst hann hafa hætt að hitta ákærða eftir að faðir hans og ákærði hefðu slitið samskiptum en það hefði gerst rétt eftir að „[...]“. Hann kvað föður sinn oft hafa spurt hvort ákærði væri að gera honum eitthvað sem mætti ekki. Hefðu foreldrar hans rifist af því tilefni og faðir hans sagt eitthvað undarlegt hvernig hegðun hans væri þegar hann kæmi heim frá ákærða. Þá bar A að hann hefði brotnað niður og sagt móður sinni frá brotum ákærða þegar hann var í [...]skóla. Hann hefði þó beðið hana sérstaklega að tilkynna ekki um brotin og kvað það hafa verið vegna þess að hann „ætlaði að undirbúa [sig] fyrir þessa stund“. Hefðu brot ákærða haft mikil áhrif á líf hans. Þá kvaðst hann ekki hafa hugmynd um hverjir aðrir hefðu lagt fram kæru á hendur ákærða en hann hefði heyrt að ákærði hefði brotið gegn C. Hefði hann ákveðið að spyrja C hvort hann hefði svipaða reynslu af ákærða og hefði C játað því. Fyrir Landsrétti bar A að hann hefði skammast sín mikið og hvorki verið tilbúinn til að tilkynna um brot ákærða né segja öðrum frá þeim eftir að hann greindi móður sinni fyrst frá. Hann hefði fengið að ráða ferðinni með það en málið hefði þó verið rætt í fjölskyldunni áður en hann hefði leitað sér aðstoðar hjá [...] og [...].

42 A kvaðst ekki gera sér grein fyrir því hversu oft ákærði hefði brotið gegn sér en kvað það hafa gerst nánast í hvert skipti er hann var hjá honum í gistingu. Brot ákærða hefðu verið „alltaf eins“. Þau hefðu átt sér stað uppi í rúmi ákærða og A yfirleitt verið með lokuð augun. Spurður hvort hann teldi að ákærði hefði haldið að hann væri sofandi svaraði A: „Ég veit það ekki, ég hélt það örugglega sem krakki“. Hefði ákærði byrjað á því að klóra A á bakinu og nudda hann en síðan fært sig að kynfærum hans innanklæða og fróað honum. Hefði A sjálfur ekkert gert meðan á þessu stóð. Inntur eftir því hvort ákærði hefði gert eitthvað við sjálfan sig á sama tíma svaraði A að það hefði „yfirleitt ekki“ verið. Hann hefði í „nokkur skipti“ fundið fyrir einhverri hreyfingu en hann gæti ekki „sannað það neitt“. Spurður hvers vegna hann teldi ákærða hafa verið að gera eitthvað við sjálfan sig svaraði A: „Ekki nema hann var að drekka vatn í rúminu og missti á nærbuxurnar.“ Þá kvaðst A hafa verið með lokuð augun og þóst sofa en hann hefði bæði fundið að ákærði nuddaði sér við hann og heyrt hann anda. Inntur eftir því hvort ákærði hefði lyft A upp og nuddað kvað hann það hafa gerst í einhver skipti en yfirleitt hafi þeir verið „að faðma og eitthvað svoleiðis“. Jafnframt greindi A svo frá að ákærði hefði stundum þrifið á honum liminn og sýnt honum hvernig ætti að gera það í sturtu. Við þau tækifæri hefði ákærði einnig stundum fróað honum en bara þegar A fékk „standpínu“. Við skýrslugjöf í héraði greindi A einnig fyrst svo frá að hann hefði „í hvert einasta skipti“ fengið sáðlát þegar ákærði fróaði honum en nánar spurður kvað hann það hafa verið í „flestöll skiptin nema í þessum sturtuferðum“ og að hann hefði allavega ekki verið byrjaður að fá sáðlát í fyrsta skiptið sem hann fór til ákærða. A kvað eina skiptið sem brot ákærða gegn sér hefði ekki farið fram með sama hætti hafa verið þegar þeir fóru í útilegu nálægt [...]. Þá hefðu þeir verið í bifreið og ákærði fróað A eins og í hin skiptin en síðan spurt hvort hann væri búinn að fá það og hlegið. Hann hefði sjálfur ekkert gert eða sagt umrætt sinn annað en að kveða já við spurningu ákærða. Inntur nánar eftir atburðum í útilegunni kvað A ákærða einnig hafa gert það „[s]ama og vanalega“ þegar þeir voru uppi í rúmi í tjaldvagni en gaf óljós svör um hvort hann hefði reynt að fá ákærða til að hætta athöfnum sínum í bílnum eða tjaldvagninum. Í tjaldvagninum hefði ákærði snert hann fyrst. Spurður hvort hann hefði séð ákærða fróa sér í tjaldvagninum kvaðst hann bara hafa orðið var við „svolítið mikil læti í honum þannig að ekki nema hann var að klóra sér alveg í hérna“. Þá hafi hann heyrt og séð sængina hans „hreyfast mjög mikið“. Hann gæti „ekki sannað það“ en hann grunaði að ákærði hefði verið að fróa sér. Þá hefði ákærði einu sinni þreifað á kynfærum A utanklæða á skrifstofu í [...], en ekki náð „að klára það“ heldur hætt þegar hann heyrði í M […]. Hefði hún verið vitni að broti ákærða gegn sér umrætt sinn.

43 Inntur eftir því hvort hann hefði orðið vitni að broti ákærða gegn einhverjum öðrum kvaðst A hafa séð ákærða brjóta gegn systur sinni, B. Jafnframt greindi hann frá því að hún hefði orðið vitni að broti ákærða gegn sér. Kvað hann B hafa gist hjá ákærða einu sinni eða tvisvar sinnum en kvaðst ekki muna hvort hann hefði sagt henni að vera uppi í rúmi eða á sófanum. Í umrætt sinn hefðu þau bæði verið uppi í rúmi hjá ákærða og hefði B verið á milli þeirra. Hefðu þau bæði verið vakandi. Ákærði hefði haldið B fyrir ofan kynfærin á sér og nuddað sér við hana. A hefði þá fært B og sagst ætla að koma nær ákærða „svo hún myndi ekki lenda í þessu“. Hefði hann tekið ákærða af B og gefið í skyn að hann vildi koma í staðinn. Eftir það hefði þetta verið búið og þau farið að sofa. Nánar spurður hvort ákærði hefði gert eitthvað við A sjálfan umrætt sinn kvað hann svo ekki hafa verið en kvað er á hann var gengið að ákærði hefði ekki gert meira en að nudda kynfærum sínum utan í hann eins og hann gerði við systur hans.

44 Vitnið B er fædd í [...]. Hún bar í héraði að A hefði verið mikið hjá ákærða. Hann hefði verið lagður í einelti í skóla og gengið illa með lærdóminn og hefðu foreldrar þeirra beðið ákærða að aðstoða hann. Það hefði gerst um það leyti sem A […]. Þá greindi B svo frá að hún hefði oft viljað fá að vera með ákærða og A og að hún hefði sennilega gist tvisvar sinnum hjá ákærða. Í fyrra skiptið hefði A lagt áherslu á að hún svæfi í stofunni og bannað henni að gista uppi í en í síðara skiptið hefði hún „tuðað“ þangað til hún fékk að sofa uppi í. Þá kvaðst hún hafa verið á aldrinum 79 ára þegar þetta var og tengdi það við að hún hefði byrjað að glíma við kvíða í kringum þann aldur. Einnig myndi hún eftir dreng, sem hana minnti að hefði verið með […], sem hefði dvalið hjá ákærða um þetta leyti. Í umrætt sinn kvaðst B hafa verið með martröð og hefði ákærði vakið hana og klætt hana úr sokkabuxum sem hún var í, en eftir það hefði hún verið í nærbuxum og nærbol. Hana minnti að hún hefði sofnað aftur eða hún verið „hálf svefndrukkin“ en ákærði hefði síðan byrjað að nudda sér upp við hana, tekið hana upp og lagt hana að kynfærum sínum og nuddað þeim saman. Hefði hún fundið fyrir kynfærum ákærða við kynfæri sín. Kvaðst hún hafa verið vakandi þegar þetta byrjaði en þóst sofa. A hefði tekið eftir þessu og reynt að draga athygli ákærða frá henni. Hefði ákærði þá lagt hana niður en hún verið hrædd og lokað augunum. Það síðasta sem hún hefði séð hefði verið „að þeir snúa baki í mig og [ákærði] er eitthvað utan í A“. Hefði hún farið heim degi fyrr en ætlað hefði verið vegna þess að sér hefði liðið illa eftir þetta. Þá kvaðst hún hafa tekið eftir því um það bil sem A var 1011 ára að hann hefði fengið reiðiköst, liðið illa og lokað sig af þegar hann kom frá ákærða. Hann hefði alltaf komið reiður heim frá ákærða og verið leiðinlegur við sig. Henni hefði þótt það einkennilegt og spurt foreldra sína út í það en þau gefið þá skýringu að ákærði dekraði við hann. Spurð hvort hún myndi eftir reiðiköstum hjá A fyrir þann tíma kvaðst hún hafa verið lítil þá. Jafnframt greindi hún svo frá að um það leyti er A var 1516 ára hefði hann sagt henni að ákærði hefði brotið gegn sér en móðir hennar hefði nokkru síðar útskýrt fyrir henni hvað A hafði sagt um það. A hefði aldrei lýst fyrir sér með hvaða hætti brotin hefðu verið. Loks kvaðst B hafa greint foreldrum sínum, fyrrverandi kærasta og vinkonu frá framangreindum atburði en ekki fyrr en „mjög seint“.

45 Vitnið F, móðir A og B, bar í héraði að hún hefði kynnst ákærða í [...] þegar þau bjuggu þar. Eftir að fjölskylda hennar hefði flutt til […] hefðu þau haldið sambandi við ákærða. Hefði hann verið tíður gestur á heimilinu og meðal annars komið í matarboð, fermingar og afmæli barna hennar. A hefði byrjað að fara til hans og gista hjá honum á áttunda ári. Það hefði gerst í kjölfar þess að A […]. Upp frá því hefði A orðið fyrir einelti auk þess sem gengið hefði illa hjá honum í skóla. Kvaðst F hafa beðið ákærða um að aðstoða hann við heimalærdóm vegna þess að hann hefði verið stuðningsfulltrúi fyrir börn en ákærða hefði ekki verið greitt fyrir það. Hefði A gist „mjög oft“ hjá ákærða. Þá hefði A verið með hegðunarvanda áður en um þetta leyti hefðu orðið miklar breytingar á honum. Hann hefði ekki getað haft slökkt ljós, fengið martraðir á næturnar og ekki þolað snertingu frá öðrum. Greindi hún svo frá að þegar hann hefði komið heim frá ákærða hefði hann stundum verið „svolítið trítilóður“ en hún hefði á þeim tíma tengt það við að ákærði hefði dekrað við hann. Þá greindi hún frá því að A hefði verið veikur og liðið illa í nokkra daga eftir ferð á [...] eða [...] með ákærða, en sú ferð hefði líklega verið farin árið 2008 eða 2009. F kvað A hafa gist hjá ákærða fram til fermingaraldurs. Jafnframt kvað hún B systur hans hafa gist hjá ákærða tvisvar eða þrisvar sinnum og að í eitt skiptið hefði hún komið fyrr heim en til stóð. Hún kvaðst ekki vita hvenær það hefði verið en taldi að það hlyti að hafa verið í kringum 9 ára aldurinn, um það leyti þegar B byrjaði að fá kvíðaköst. Þá kvað hún A hafa beðið hana að sækja sig í [...]skóla […], en hann hefði þá verið þar nemandi í 10. bekk grunnskóla. Hefði hann sagt henni frá brotum ákærða gegn sér og hún skrifað frásögn hans niður sama dag. A hefði þá einnig tekið af henni loforð um að segja engum frá og tilkynna ekki um málið til barnaverndar. Hefði hann sjálfur viljað ráða ferðinni varðandi það hvort ákærði yrði kærður. Þá kvað F fjölskyldufund hafa verið haldinn árið 2012 þar sem […] bræðrum A hefði verið greint frá málinu. Einnig hefði fjölskyldan rætt málið aftur árið 2016 þegar A ætlaði að kæra ákærða. Spurð um samskipti við C, brotaþola samkvæmt þriðja kafla ákæru, kvaðst F hafa munað eftir einkennilegri hegðun hans í [...]. Hann hefði verið mikið í kringum ákærða og hefði hún því hringt í C til að spyrja hvort hann hefði lent í einhverju. Fyrir Landsrétti bar F jafnframt að A hefði stýrt því að ekki var leitað faglegrar aðstoðar fyrir hann fyrr en árið 2015. Hún hefði virt óskir hans og ekki viljað þvinga hann til neins.

46 Faðir A, K, bar í héraði að ákærði hefði verið í töluverðum samskiptum við fjölskylduna. Móðir A hefði beðið ákærða að sinna honum eftir […], fyrst og fremst til að aðstoða hann við heimalærdóm en einnig til að honum fyndist hann ekki einn og yfirgefinn. Hún hefði vitað að ákærði „starfaði við þetta“ og hann sjálfur fengið staðfestingu á því hjá starfsmanni félagsþjónustunnar í Reykjavík. K kvaðst hafa orðið var við breytingar á A á þessum tíma sem fólust í martröðum og órólegum svefni og því að hann gerði auknar kröfur til foreldranna. Hann hefði átt við félagslegan hegðunarvanda að stríða áður en hann fór að dvelja hjá ákærða en þetta hefði verið nýtt og lotið að hegðun hans inni á heimilinu. Einnig bar K að hann hefði ekki kunnað við eitthvað í fari ákærða og grunað að eitthvað væri í gangi. Hefði hann gengið á drenginn en hann aldrei viljað segja honum neitt. Þá kvaðst hann hafa tekið fyrir að A gisti hjá ákærða rétt áður en A fermdist en það hefði verið áður en ákærði […] árið 2009. Jafnframt hefði hann ekki viljað að drengurinn færi í […] en það hefði þó gerst í óþökk hans. Jafnframt greindi hann frá því að í kjölfar þess að A sagði frá því að ákærði hefði brotið gegn sér hefði hann tekið loforð af foreldrum sínum um að kæra ákærða ekki strax. Hefði A sagst vilja vera tilbúinn áður. Þá kvað hann A hafa greint sér frá atvikum að einhverju leyti en hann hefði þó frekar rætt við móður sína um málið. Einnig kannaðist K við fjölskyldufund um málið. Fyrir Landsrétti kvað hann það hafa verið sér erfitt að virða ósk A að bíða með að leggja fram kæru á hendur ákærða. Þá hefði verið reynt að fá A til að leita sér aðstoðar en hann ekki treyst sér í það fyrr en árið 2015.

47 Vitnið N, […] bróðir A, greindi svo frá fyrir héraðsdómi að A hefði verið mikið hjá ákærða. Þá kvaðst hann hafa unnið í [...] og kvað A hafa oft verið þar […]. Hann kvað A ekki hafa sagt sér mikið um málið en hann hefði heyrt af því fyrst í gegnum móður þeirra á árinu 2012 eða 2013. Þá kannaðist N ekki við að haldinn hefði verið fjölskyldufundur um málið en hann kvaðst á þessum tíma ekki hafa búið á heimilinu í eitt og hálft ár.

48 Vitnið Q, […] bróðir A, kvað A hafa verið oft og reglulega í gistingu hjá ákærða. Á þeim tíma hefði A verið með svefntruflanir og vaknað öskrandi auk þess sem hann hefði tekið tilefnislaus köst. Kvaðst Q muna eftir því að hafa oft haldið A til að róa hann niður. Hefði það gerst frá því að A var átta eða níu ára gamall. Einnig kvaðst hann hafa unnið í [...] og kvað A hafa komið þangað, ýmist með […]. Þá kvaðst hann hafa heyrt af málinu frá móður sinni eða bróður nokkrum dögum eftir að A hefði fyrst sagt frá. Hann hefði síðan átt samtal um málið við A á árinu 2015. Q kvaðst ekki reka minni til að haldinn hefði verið fjölskyldufundur um málið þar sem allir hefðu tekið þátt. Þá greindi hann svo frá að foreldrar þeirra hefðu talið betra að bíða með að leggja fram kæru þar til A væri orðinn eldri. […].

49 Vitnið R, […] bróðir A, kvað A hafa byrjað að vera hjá ákærða í kringum […] en ákærði hefði sýnt óvenju mikinn áhuga á að vera í kringum „okkur krakkana“. Hefði A verið reglulega hjá ákærða, allavega einu sinni í mánuði um nokkurra ára skeið á tímabilinu 20042010. Jafnframt kvað R foreldra sína hafa beðið hann að koma til að ræða málið þegar A var um 16 eða 17 ára gamall. Hefðu lýsingar á atburðum fyrst komið frá foreldrum þeirra en hann síðan rætt við A í einrúmi. […].

50 Vitnið M, systir brotaþolans D, sem fjórði kafli ákærunnar varðar, bar í héraði að hafa einu sinni séð brotaþola A heima hjá ákærða og nokkrum sinnum í [...]. Hún myndi þó ekki eftir að hafa séð A inni á skrifstofu hjá ákærða og kvaðst hafa verið undrandi er hún var fyrst spurð að því hvort hún hefði séð ákærða brjóta kynferðislega gegn A þar.

51 Vitnið C kvaðst fyrir héraðsdómi hafa sent skilaboð til A um samfélagsmiðil og fengið símanúmer hans. Hefði C hringt en bara rætt við F móður A. Hefði F spurt hvort það mætti láta lögfræðing eða lögregluna hringja í C og ræða við hann sem vitni. Þá kvað hann móður sína hafa fengið símtal frá F þar sem hún hefði spurt hvort eitthvað hefði komið fyrir hennar börn.

52 Vitnið FF, móðir C, bar í héraði að ákærði hefði verið vinur O sonar síns. Hefðu „K og F“ kynnst honum þegar hann kom í heimsókn til [...]. Þá kvaðst hún hafa fengið símtal frá F vegna þess að eitthvað hefði komið fyrir A og hefði hún viljað vita hvort brotið hefði verið á C. FF hefði í kjölfarið spurt C en hann þverneitað því. F hefði svo hringt aftur í hana einhverjum mánuðum síðar og sagt frá því að A ætlaði að leggja fram kæru.

53 Loks gaf vitnið L skýrslu í héraði og greindi svo frá að hann hefði mjög lélegt minni og myndi ekki eftir því hvort ákærði hefði verið með utanaðkomandi börn á heimilinu að [...]. Samkvæmt gögnum málsins dvaldi hann þar frá […].

54 Nokkur fjöldi gagna liggur fyrir í málinu um hegðun og líðan A. Í gögnum frá [...], kemur fram að óskað var greiningar og ráðgjafar fyrir A í […] 2002, þegar hann var nýorðinn […] ára, vegna náms og hegðunarerfiðleika auk gruns um einelti. Lá niðurstaða greiningar fyrir 27. janúar 2003 og var A þá metinn „kominn á […]“. Óskað var endurmats í […] 2008, er A var 11 ára, en samkvæmt beiðni þar um var ástæða þess „[…] hans hefði „versnað mjög mikið“. Niðurstaða þeirrar greiningar lá fyrir 3. september 2009. Í tengslum við hana lýsti móðir A honum sem skapmiklum en kennari mat hann leiðan, orkulítinn og framtakslausan. Var mat kennarans á tilfinningalegum vandkvæðum A við klínísk viðmið. Í gögnum frá [...] kemur einnig fram að A hafi orðið fyrir líkamsárás í […]. Vitnið CC gaf skýrslu í héraði og staðfesti að hafa tekið saman framangreind gögn. Þá gáfu sálfræðingarnir W og DDD skýrslu og staðfestu framangreindar greiningar frá 2003 og 2009.

55 Samkvæmt vottorði frá Heilsugæslunni [...], sem vitnið G heimilislæknir staðfesti fyrir dómi, er í sjúkraskrá A að finna upplýsingar um nokkrar komur á heilsugæslu og slysadeild vegna eineltis og ofbeldis í skóla. Þá var A í viðtölum hjá sálfræðingi á árinu 2010 vegna vanlíðunar og eineltis en ekkert kom fram í þeim viðtölum um að hann hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi. Jafnframt kemur fram í vottorðinu að móðir A hafi tjáð sálfræðingnum í […] að vegna eineltis í skóla hefði verið ákveðið að A myndi skipta um skóla og fara í [...]skóla það haust.

56 Samkvæmt framangreindu vottorði leitaði A á heilsugæsluna […] 2015 vegna vanlíðunar og […]. Hefði hann greint frá misnotkun í sex ár og því að hann væri í viðtölum hjá [...]. Jafnframt kemur þar fram að hann hafi tjáð lækni að hann hafi ekki viljað segja frá því fyrr og viljað verða sjálfráða áður svo að málið myndi ekki bitna á heimili hans. Var honum vísað á bráðamóttöku geðsviðs. Í vottorðinu er greint frá göngudeildarnótu sama dag frá bráðamóttökunni þar sem fram kemur að A hafi greint frá misnotkun í æsku en að hann hafi ekki treyst sér til að vinna í þeim málum fyrr. […]. Þá greinir í vottorðinu að A hafi komið á göngudeild heilsugæslunnar […]. janúar sama ár en þá hafi eftirfarandi verið bókað: „Hér er mjög flókið mál á ferðinni, varðar misnotkun í æsku og ekki góð tenging við Félagsþjónustuna. Telja að gerandi tengist henni á einhvern hátt og hafa því ekki almennilega trú á henni. Drengurinn er […] …“. Vitnið U heimilislæknir gaf einnig skýrslu í héraði og staðfesti læknisvottorð sem hann gaf út á árunum 2015, 2017 og 2018 vegna A.

57 Í áðurnefndum gögnum frá [...] greinir enn fremur að A hafi komið í viðtal hjá DD félagsráðgjafa 3. febrúar 2015 og greint frá því að hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi. Jafnframt hefði hann greint frá því að hann væri […] og að hann væri í viðtölum hjá […]. Hann mætti þrisvar sinnum í viðtöl hjá DD en í dagál vegna viðtals 1. nóvember 2016 greinir að hann hafi verið í vinnu eftir endurhæfingu en þurft að hætta vegna mikils […] og vanlíðunar. Sé hann „í því ferli í dag að kæra mann sem braut gegn honum og hefur það tekið mikið á“. Sé það ástæða óvinnufærninnar. DD gaf skýrslu fyrir héraðsdómi og staðfesti framangreint.

58 Vitnið T, ráðgjafi hjá [...], staðfesti fyrir héraðsdómi að A hefði verið í […] í um eitt ár frá því síðsumars 2015. A hefði greint henni frá því að hann hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi í æsku sem honum hafi reynst erfitt að komast yfir. Þá staðfesti hún vottorð sitt frá 13. febrúar 2018 þar sem fram kemur að hann hafi tjáð henni að hann hefði ákveðið að leggja fram kæru á hendur viðkomandi en þyrfti „að ná betri líðan til þess að geta staðið í því“.

59 Meðal gagna málsins er vottorð 3. ágúst 2017 frá BB, ráðgjafa hjá [...], þar sem greinir að A hafi frá janúar 2015 sótt alls níu viðtöl þar. BB staðfesti vottorðið fyrir héraðsdómi en kvað A aðeins hafa hitt sig einu sinni og lítið hafa tjáð sig um málið við hann. Áður hefði hann hitt annan ráðgjafa átta sinnum. Þá liggur fyrir í málinu vottorð 19. febrúar 2018 frá I, ráðgjafa hjá [...], þar sem fram kemur að A hafi greint henni frá misnotkun af hendi manns sem vann fyrir […] og var tengdur fjölskyldu hans. Hún bar fyrir héraðsdómi að A hefði komið átta eða níu sinnum til hennar og meðal annars greint henni frá því að honum hefði þótt óhugsandi að kæra manninn.

60 Samkvæmt greinargerð H sálfræðings var A vísað til hans af [...] og kom hann í fimm viðtöl á tímabilinu frá október til desember 2015. Ekki hafi verið unnið sérstaklega með afleiðingar kynferðisofbeldis í viðtölunum þar sem A var í viðtölum hjá [...] á sama tíma. Samkvæmt sjálfsmatslistum sem lagðir voru fyrir A hafi styrkur áfallastreitueinkenna hjá honum verið á mörkum áfallastreituröskunar, […]einkenni verið miðlungssterk og […]einkenni alvarleg. H gaf skýrslu í héraði og staðfesti greinargerðina.

61 Við rannsókn lögreglu á tölvum, símum, gagnavörslumunum, samfélagsmiðlanotkun og innihaldi peningaskáps ákærða fannst ekki kynferðislegt efni tengt börnum. Þá staðfesti vitnið J sálfræðingur mat sitt á ákærða fyrir héraðsdómi. Samkvæmt matsgerð hennar gekkst ákærði ekki við hvötum eða löngunum til barna eða unglinga. Væri því hvorki unnt að staðfesta né hafna því að slíkar hvatir væru til staðar hjá honum. Aftur á móti væri það mat sérfræðinga að einungis hluti þeirra sem brjóti kynferðislega gegn börnum sé haldinn barnagirnd.

62 Meðal gagna málsins er handritað bréf 2. mars 2012 sem undirritað er af móður A. Í bréfinu er því lýst að A hafi greint móður sinni frá því þann dag að ákærði hefði brotið gegn sér frá áttunda ári til 14 ára aldurs og að það hefði síðast gerst í [...] þar sem […] hefði komið að þeim. Jafnframt greinir þar að A hefði sagt henni að ákærði hefði káfað á honum, fróað honum og nauðgað honum. Inn á bréfið hefur verið ritað „innsk. AAA: skrifað okt 2016“. Jafnframt eru ljósrit úr dagbókum móður A frá árunum 2005, 2008 og 2009 meðal gagna málsins. Þá hafa verið lögð fram í málinu tvö bréf frá foreldrum A sem hafa að geyma framburð þeirra um atvik máls.

63 Að kröfu verjanda ákærða gaf S-kk-nf Þ-kk-nf J-kk-nf, lögmaður og réttargæslumaður brotaþolanna A og B, skýrslu fyrir héraðsdómi. Kvaðst lögmaðurinn ekki hafa séð dagbækur móður þeirra og aldrei hafa bannað henni að afhenda þær lögreglu. Þá kannaðist hann ekki við að hafa haft frumkvæði að ritun framangreindra bréfa.

64 Vitnið AAA lögmaður gaf skýrslu fyrir Landsrétti og staðfesti yfirlýsingu sína 14. júní 2019 þess efnis að hún gæti ekki skýrt hvers vegna hún hefði ritað innskotssetningu á framangreint bréf móður A. Á fundi hjá henni með A og móður hans hefði komið fram að skjalið hefði verið skrifað í rauntíma og hefði lögmaðurinn vistað það hjá sér í tölvu undir heitinu „skrif móður þegar hann sagði frá“. Skjalið hefði ekki verið ritað hjá henni og henni þætti ólíklegt að það hefði verið ritað að hennar beiðni.

Niðurstaða varðandi ákæruliði I.1 til I.5

65 Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar er svo fyrir mælt að hver sá sem borinn er sökum um refsiverða háttsemi skuli talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð. Hið sama greinir í 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Í samræmi við það er í 108. gr. laga nr. 88/2008 kveðið á um að sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja megi honum í óhag, hvíli á ákæruvaldinu. Þá greinir í 1. mgr. 109. gr. sömu laga að dómari meti hverju sinni hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Jafnframt er kveðið á um það í 2. mgr. sama ákvæðis að dómari meti ef þörf krefur hvert sönnunargildi þær staðhæfingar hafi sem varði ekki beinlínis það atriði sem sanna skal en ályktanir má leiða af um það. Samkvæmt framangreindu er við sönnunarmat heimilt að líta til óbeinna sönnunargagna en meta ber þó allan skynsamlegan vafa í málinu ákærða í hag.

66 Þrátt fyrir að heimilt sé að líta til óbeinna sönnunargagna verður að gæta að því að hvert brot sem ákærði er sakaður um sætir sjálfstæðu mati. Það sem telst sannað um tiltekið brot verður því ekki notað til sönnunar um sök hvað varðar annað brot, né heldur það hvort aðrir einstaklingar hafi lagt fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot, sbr. dóm Hæstaréttar 23. apríl 2008 í máli nr. 658/2007. Hafi ákærði verið fundinn sekur um kynferðisbrot kann það þó að veita nokkra vísbendingu um hvatir hans, sbr. dóm Hæstaréttar 30. janúar 2003 í máli nr. 359/2002. Eftir atvikum kann trúverðugur framburður eins brotaþola um tiltekin atvik einnig að styðja framburð annars brotaþola, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 16. maí 2013 í máli nr. 737/2012.

67 Töluvert samræmi er í framburði ákærða og brotaþolans A um annað en það sem beinlínis lýtur að þeim sökum sem ákærði er borinn í málinu en ákærði hefur staðfastlega neitað sök samkvæmt fyrsta kafla ákæru og er framburður hans að því leyti ekki ótrúverðugur. Stendur því orð ákærða gegn orði brotaþola um þær sakir.

68 Kjarni framburðar brotaþolans A hjá lögreglu var mjög á sama veg og fyrir dómi en hann lýsti grunnþáttum allra ákæruatriða í frjálsri frásögn strax í fyrstu skýrslutöku. Vert er þó að geta þess að hjá lögreglu greindi hann frá því að hann hefði reynt að ýta hendi ákærða frá þegar hann fróaði honum í bíl á leið [...]. Við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu greindi hann jafnframt ekki frá snertingu við sig áður en ákærði hefði fróað sér í tjaldvagninum á [...] en síðar í skýrslutökunni kvað hann atburði þá hafa verið „alveg nákvæmlega eins“ og uppi í rúmi hjá ákærða. Þá greindi hann svo frá hjá lögreglu að ákærði hefði „byrjað að snerta“ hann á skrifstofunni í [...] og að hendur hans hefðu verið á sér innanklæða þegar M, […], hefði komið að þeim. Hefði hún opnað dyr og verið brugðið. Loks lýsti hann því að hann hefði beðið B að koma með sér upp í rúm hjá ákærða því hann hefði ekki langað að vera einn með honum.

69 Í ljósi þess langa tíma sem liðinn er frá þeirri háttsemi sem greinir í fyrsta kafla ákæru og aldurs A á þeim tíma er það mat dómsins að hann hafi í öllum meginatriðum verið stöðugur og samkvæmur sjálfum sér í frásögn sinni af atburðum. Framburður hans í héraði og fyrir Landsrétti var varfærinn og skýr og í samræmi við framburð hans hjá lögreglu hvað varðar kjarna þeirrar háttsemi sem hann bar að ákærði hefði viðhaft. Verður hann því metinn trúverðugur. Hefur engin áhrif á það mat dómsins að A leitaði sér ekki faglegrar aðstoðar fyrr en í janúar 2015 og lagði ekki fram kæru á hendur ákærða fyrr en í ágúst 2016 en gögn málsins bera með sér að hann hafi ekki treyst sér til þess fyrr. Jafnframt hefur það ekki áhrif á trúverðugleikamatið þótt A hafi rætt við C um samskipti þeirra beggja við ákærða.

70 Í ljósi þess að framburður bæði ákærða og brotaþola hefur verið metinn trúverðugur kemur til skoðunar hvort önnur sönnunargögn styðji framburð annars þeirra umfram hinn með afgerandi hætti.

71 Hvað varðar ákærulið I.4 bar A fyrir dómi að M, […], hefði orðið vitni að því þegar ákærði þreifaði á kynfærum hans utanklæða á skrifstofu í [...]. Vitnið M kannaðist aftur á móti ekki við að hafa séð A á skrifstofunni og kvaðst hafa verið undrandi þegar hún var fyrst spurð að því hvort hún hefði séð ákærða brjóta kynferðislega gegn A þar. Gegn neitun ákærða verður því ekki talið sannað að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í þessum ákærulið. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins að þessu leyti.

72 Hvað aðra ákæruliði varðar hafa endursagnir foreldra og systkina A á síðari tíma frásögn hans af brotum ákærða gegn sér takmarkað sönnunargildi nema annað komi til. Einnig er ljóst af gögnum málsins að A hefur frá unga aldri átt við margþættan vanda að stríða. Þótt gögn bendi til mikillar aukningar hegðunar og námserfiðleika hjá honum í grunnskóla eftir að samskipti við ákærða hófust, og vanlíðunar sem hann tengir á síðari árum við kynferðisbrot ákærða gegn sér, verða vegna forsögu um félagslega erfiðleika og áföll ekki af því einu dregnar ályktanir um að þau vandamál verði rakin til samskipta hans við ákærða. Aftur á móti verður í þessu sambandi einnig litið til framburðar foreldra og systkina A um samskipti hans við ákærða á því tímabili sem ákæran varðar og um hegðun hans og líðan eftir að hann kom heim úr heimsóknum til hans.

73 Framburður B systur A hefur hér mest vægi. Framburður hennar fyrir dómi var í góðu samræmi við frásögn hennar hjá lögreglu. Það athugast þó að hjá lögreglu greindi hún svo frá að ákærði hefði legið á milli hennar og A umrætt sinn, sem ekki er í samræmi við framburð A og ákærða fyrir dómi, en fyrir dómi kom ekkert fram um þetta atriði í framburði B. Þá kvaðst hún líklega hafa verið 810 ára þegar þetta var og að ákærði hefði þrýst á hana umrætt sinn. Í ljósi þess langa tíma sem liðinn er frá því að sú háttsemi sem ákærða er gefin að sök átti sér stað og aldurs hennar á þeim tíma er það mat dómsins að framburður B hafi í öllum meginatriðum verið stöðugur. Þá ber framburður hennar og framburður A þess engin merki að hafa verið samræmdur. Þvert á móti einkennist framburður hvors um sig af sjálfstæðri frásögn og varkárni sem birtist meðal annars í því að B fullyrti ekki annað en að ákærði hefði verið „utan í A“ í kjölfar þess að ákærði hafði brotið gegn henni og A beindi athygli ákærða að sér í staðinn. Einnig samræmist framburður B framburði móður þeirra A bæði um hegðun hans og vanlíðan þegar hann kom heim úr dvöl hjá ákærða og um þær skýringar sem móðir þeirra taldi á þeim tíma vera á því.

74 Framburður annarra fjölskyldumeðlima um líðan og hegðun A á þeim tíma er brot ákærða eiga samkvæmt ákæru að hafa staðið yfir kemur hér einnig til skoðunar. Auk móður hans og systur báru bæði faðir hans og Q bróðir hans um svefn og hegðunarvanda sem hefði komið til eftir að umgengni við ákærða hófst. Þá kvað faðir hans þann vanda hafa birst í hegðun hans inni á heimilinu ólíkt þeim félagslega vanda sem hann hefði áður glímt við. Framburður hvers þeirra um sig fyrir dómi var sjálfstæður og bar þess ekki merki að hafa verið samræmdur við framburð annarra.

75 Framburður allra framangreindra fjölskyldumeðlima A, sem styður framburð hans, verður metinn trúverðugur. Breytir engu í því sambandi þótt fjölskyldumeðlimir beri um að hafa vitað af málinu og rætt það áður en lögð var fram kæra á hendur ákærða. Því síður hefur það áhrif á trúverðugleikamatið að A leitaði sér ekki faglegrar aðstoðar fyrr en í janúar 2015 og lagði ekki fram kæru fyrr en í ágúst 2016 en foreldrar hans kváðust fyrir dómi hafa viljað virða óskir hans í þeim efnum. Loks breytir engu í þessu sambandi hvort móðir A hafi haft samband við aðra vegna samskipta þeirra við ákærða.

76 Að öllu framangreindu virtu verður framburður brotaþolans A lagður til grundvallar við úrlausn málsins hvað varðar ákæruliði I.1, I.2, I.3 og I.5.

77 Fyrir dómi bar A aftur á móti ekki með skýrum hætti um tímasetningar atburða. Ákæruvaldið byggir á því að brot ákærða hafi hafist árið 2004 en A varð átta ára í [...]. Ákærði kvað hann hafa dvalið reglulega hjá sér frá 910 ára aldri sem samsvarar árabilinu 20052006. Móðir A kvað hann hafa byrjað að gista hjá ákærða á áttunda ári eftir að […]. Þá bar R bróðir A, sem er […] árum […] en hann, að A hefði farið að vera hjá ákærða árið 2004 og tengdi það við framangreint […]. Jafnframt tengdu faðir A og systir hans upphaf dvalar A hjá ákærða við slysið. Verður framburður þeirra lagður til grundvallar um upphaf þess að A gisti hjá ákærða. Ákæruvaldið byggir jafnframt á því að brot ákærða hafi staðið til og með árinu 2009, sem samræmist að sínu leyti framburði ákærða um að A hafi eitthvað gist hjá honum árið 2009 þótt það hafi tæplega getað gerst frá hausti það ár. Faðir A bar aftur á móti að hann hefði tekið fyrir að A gisti hjá ákærða áður en ákærði [...] árið 2009, sem ákærði bar að hefði verið í maí það ár. Að öðru leyti gátu foreldrar A ekki tímasett hvenær hann hætti að gista hjá ákærða nema með því að vísa til þess að hann hefði verið á fermingaraldri. Verður með vísan til alls hins framangreinda talið sannað að brot ákærða samkvæmt ákæruliðum I.1, I.2, I.3 og I.5 hafi átt sér stað frá árinu 2004 og fram á vormánuði árið 2009.

78 Hvað ákærulið I.1 varðar kvaðst A fyrir dómi yfirleitt hafa verið með augun lokuð er ákærði hefði brotið gegn honum. Vegna þess kvaðst hann ekki hafa séð ákærða fróa sér. Hann lýsti eftir sem áður með trúverðugum hætti þeirri skynjun sinni að ákærði hefði í nokkur skipti gert það í tengslum við að hann fróaði A. Hefði ákærði í því sambandi nuddað sér við A og A jafnframt heyrt hann anda og orðið var við vætu á nærbuxum hans. Verður með vísan til þessa framburðar A fyrir dómi talið sannað að ákærði hafi í nokkur skipti fróað sér samtímis því að hann fróaði A og að hann hafi í því sambandi viðhaft samræðishreyfingar upp við líkama hans. Samkvæmt öllu framangreindu, og með vísan að öðru leyti til framburðar A fyrir dómi, verður talið sannað að ákærði hafi á árunum 20042009, þegar A var 713 ára gamall, í rúmi ákærða að [...] í Reykjavík, gerst sekur um þá háttsemi sem í ákærulið I.1 greinir, þó þannig að ekki verður lagt til grundvallar að A hafi alltaf verið með augun lokuð meðan á brotunum stóð.

79 Hvað ákærulið I.2 varðar greindi A svo frá fyrir dómi að ákærði hefði stundum þrifið á honum liminn í sturtu og við þau tækifæri stundum fróað honum en aðeins þegar hann fékk „standpínu“. Telst því hvað fyrra ákæruatriði þess ákæruliðar varðar ekki sannað að ákærði hafi fróað A í sturtu í „fjölda skipta“. Hvað varðar síðara ákæruatriði ákæruliðar I.2, þar sem ákærða er gefið að sök að hafa tekið A upp, lagt hann ofan á sig og nuddað kynfærum sínum upp við líkama hans, er atvikinu í ákæru nánar lýst þannig að það hafi gerst á árabilinu 20052008. Samkvæmt gögnum málsins dvaldi piltur að nafni L hjá ákærða frá […] til […]. Óumdeilt er í málinu að á þeim tíma hafi hann verið sá eini þeirra sem dvöldu hjá ákærða sem var með […]. Vitnið B tengdi framangreint atvik við dvöl drengs með […] hjá ákærða og verður samkvæmt því talið sannað að atvikið hafi gerst á tímabilinu frá miðjum október 2008 fram á vormánuði 2009. Samkvæmt framangreindu, og að öðru leyti með vísan til framburðar A fyrir dómi, telst sannað að ákærði hafi í nokkur skipti á árunum 20042009, þegar A var 713 ára gamall, að [...] í Reykjavík, gerst sekur um þá háttsemi að fróa A í sturtu og jafnframt að ákærði hafi á sama stað í eitt skipti, árið 2008 eða 2009, gerst sekur um að hafa tekið A, þar sem hann lá uppi í rúmi ákærða, lagt hann ofan á sig og nuddað kynfærum sínum upp við líkama hans.

80 Fyrir dómi bar ákærði að útilega samkvæmt ákærulið I.3 hefði líklega átt sér stað árið 2008 en móðir A kvað hana hafa farið fram árið 2008 eða 2009. A greindi sjálfur ekki frá því fyrir dómi hvenær þeir ákærðu hefðu farið í þessa útilegu. Þá greindi hann ekki frá því með skýrum hætti fyrir dómi að hann hefði reynt að ýta hendi ákærða burt frá kynfærum sínum umrætt sinn. Verður með vísan til framangreinds talið sannað að atvik samkvæmt þessum ákærulið hafi átt sér stað árið 2008 eða 2009, þegar A var 11 eða 12 ára. Með vísan til þess og framburðar A fyrir dómi verður talið sannað að ákærði hafi árið 2008 eða 2009 gerst sekur um þá háttsemi sem í ákærulið I.3 greinir, þó þannig að ekki verður talið sannað að ákærði hafi ekki látið af háttseminni þrátt fyrir að A hefði reynt að ýta hendi hans burt.

81 Hvað ákærulið I.5 varðar lýsti A því með trúverðugum hætti fyrir dómi að hann hefði skynjað ákærða vera að fróa sér umrætt sinn. Telst því sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákærulið I.5 greinir, þó þannig að háttsemin hafi átt sér stað árið 2008 eða 2009, sbr. það sem að framan greinir um tímasetningu háttsemi samkvæmt ákærulið I.3.

82 Með vísan til þess að um aukaatriði brots er að ræða og að vörnum ákærða hefur ekki verið áfátt af þeim sökum, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008, kemur ekki að sök þótt ákærði sé samkvæmt framangreindu sakfelldur fyrir að sá þáttur brotsins sem greinir í ákæruliðum I.3 og I.5 hafi átt sér stað árið 2008 eða 2009, þótt í ákæru greini að það hafi verið árið 2009 eða 2010, og að sá þáttur brots ákærða sem fjallað er um í síðara ákæruatriði ákæruliðar I.2 hafi átt sér stað árið 2008 eða 2009 þótt í ákæru greini að það hafi gerst á árabilinu 20052008.

83 Háttsemi sú sem ákærði hefur samkvæmt framangreindu gerst sekur um beinist að sama brotaþola og er auk þess eðlislík og framin í samfellu. Verður hún virt sem framhaldsbrot sem staðið hafi yfir á árunum 20042009. Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga er eins og áður greinir kveðið á um að þegar refsilöggjöf hefur breyst frá því verknaður var framinn til þess er dómur gengur skuli dæma eftir nýrri lögunum. Eins og nánar er fjallað um í efnisgreinum 20 og 21 hér að framan verður þó aðeins byggt á yngri lagaákvæðum að því leyti sem inntak áður gildandi ákvæða hafi verið hið sama eða ef lagabreytingin er sakborningi í hag.

84 Hvað heimfærslu brota ákærða til refsiákvæða varðar athugast að í ákæru greinir að með framangreindri háttsemi hafi hann nýtt sér yfirburði sína gagnvart A og traust hans og trúnað sem fjölskylduvinur er hafði verið trúað fyrir honum til kennslu og uppeldis, beitt hann ofbeldi og sumpart notfært sér ástand hans.

85 Með framburði ákærða, brotaþolans A, foreldra hans og systkina er sannað að A hafi oft og reglulega verið á heimili ákærða í gistingu. Ákærði bar fyrir dómi að hann hefði verið í miklum samskiptum við fjölskyldu A en að hann ræki ekki minni til að hafa verið sérstaklega beðinn um að veita honum stuðning. A hefði þó augljóslega átt erfitt og ákærði meðal annars veitt honum aðstoð við heimanám. Foreldrar A báru aftur á móti að móðir hans hefði leitað til ákærða um stuðning við A þar sem ákærði hefði starfað við eitthvað sambærilegt en faðir A kvaðst einnig hafa fengið staðfestingu á því hjá félagsþjónustunni í Reykjavík. Með vísan til trúverðugs framburðar foreldra A, og þess hve mikið hann var sem barn í umsjá ákærða, verður fallist á það með ákæruvaldinu að ákærða hafi verið trúað fyrir A til kennslu og uppeldis og að brot ákærða gegn honum hafi því átt sér stað í skjóli sérstaks trúnaðarsambands sem á milli þeirra hafi verið, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 25. október 2012 í máli nr. 257/2012.

86 Ekki verður fallist á það með ákæruvaldinu að ákærði hafi með háttsemi sinni notfært sér ástand A enda lýsir ákæran því ekki að A hafi verið í bágu ástandi, svo sem vegna svefndrunga eða áhrifa slævandi lyfja, þegar ákærði braut gegn honum. Háttsemi ákærða samkvæmt ákæruliðum I.1, I.2 og I.3 felur aftur á móti í sér misnotkun fullorðins manns á yfirburðastöðu hans gagnvart barni í því skyni að hafa við það önnur kynferðismök. Það athugast að samkvæmt ákærulið I.3 hefur ekki verið talið sannað að ákærði hafi ekki látið af háttsemi sinni þrátt fyrir að A hafi reynt að ýta hendi hans burt og að í ákæru er ekki lýst annars konar valdbeitingu af hálfu ákærða. Verður því ekki fallist á það með ákæruvaldinu að háttsemi ákærða samkvæmt þessum eða öðrum framangreindum ákæruliðum hafi falið í sér ofbeldi nema hvað varðar þá þætti háttseminnar sem áttu sér stað eftir gildistöku laga nr. 61/2007 4. apríl 2007, þegar efni 194. gr. almennra hegningarlaga var rýmkað verulega með 3. gr. laga nr. 61/2007, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. janúar 2011 í máli nr. 562/2011. Jafnframt athugast að háttsemi ákærða samkvæmt þessum ákæruliðum hefði einungis verið heimfærð undir ákvæði 1. mgr. 202. gr. og 1. mgr. 201 gr. almennra hegningarlaga fyrir gildistöku laga nr. 61/2007, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 23. apríl 2008 í máli nr. 658/2007.

87 Samkvæmt öllu framangreindu varðar háttsemi ákærða samkvæmt ákæruliðum I.1, I.2 og I.3 við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður 1. mgr. 202. gr. og 1. mgr. 201 gr. sömu laga. Þá verður háttsemi ákærða samkvæmt ákærulið I.5 heimfærð til 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Verður tekið tillit til þess við refsiákvörðun að brot ákærða hefði ekki verið fellt undir 1. mgr. 194. gr. fyrir 4. apríl 2007. Annar kafli ákæru, ákæruliður II.6

Ákæruatriði

88 Í öðrum kafla ákærunnar er ákærða gefin að sök nauðgun og kynferðisbrot gegn barni, með því að hafa haft önnur kynferðismök við brotaþolann B, á tímabilinu 2005 til 2008, þegar hún var 710 ára gömul og gisti í rúmi ákærða á heimili hans að [...] í Reykjavík, með því að draga hana að sér, leggja hana ofan á sig, þrýsta henni að sér og nudda kynfærum sínum við kynfæri hennar utanklæða. Jafnframt greinir í ákæru að með háttseminni hafi ákærði nýtt sér yfirburði sína gagnvart stúlkunni og traust hennar og trúnað sem fjölskylduvinur er hafði tekið að sér það hlutverk að gæta hennar fyrir foreldra hennar, auk þess að beita hana ofbeldi og notfæra sér að hún gat ekki spornað við háttseminni sökum svefndrunga.

89 Samkvæmt ákærunni, eins og henni var breytt með bókun ákæruvaldsins í þinghaldi 11. júní 2018, eru brot ákærða heimfærð til refsiákvæða með eftirfarandi hætti: „Telst háttsemi þessi varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr., sbr. áður 194. gr., 195. gr., 196. gr. hafi tilvikið átt sér stað fyrir 4. apríl 2007, 1. mgr. 201. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

90 Ákærði neitar sem fyrr greinir sök og krefst staðfestingar héraðsdóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Sönnunargögn

91 Framburði ákærða í héraði er lýst í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru hér að framan.

92 Framburði brotaþolans B í héraði er einnig lýst í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru hér að framan. Fyrir Landsrétti bar B að hún hefði leitað sér aðstoðar hjá [...] og nefnt brot ákærða gegn sér. Ráðgjafinn sem hún hefði rætt við hefði aftur á móti ekki tekið vel eftir því sem hún sagði. Hefði B sagst hafa orðið fyrir broti af hálfu stuðningsfulltrúa og sé ranghermt í vottorði ráðgjafans að hún hafi nefnt samstarfsaðila. Viðtölin hefðu átt sér stað áður en hún gaf skýrslu í héraði en hún hefði ekki greint frá því þar vegna þess að hún hefði haldið að það væru trúnaðarupplýsingar. Innt eftir því hvort hún og ákærði hefðu verið með sæng yfir sér eða á milli sín umrætt sinn kvaðst hún ekkert hafa leitt hugann að því.

93 Framburði A, bróður B, og F, móður hennar, fyrir dómi er einnig lýst í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru. Auk þess sem þar greinir kvað F B hafa sagt mjög seint frá því að ákærði hefði brotið gegn sér. Einhverjum mánuðum eftir að A hefði greint henni frá brotum ákærða gegn sér hefði hann þó einnig sagt henni að ákærði hefði „reynt að gera eitthvað“ við B. Hefði hún þá talið að B hefði sloppið en B hefði síðar lýst því fyrir sér hvað gerðist.

94 Vitnið K, faðir B, greindi svo frá fyrir dómi að B hefði fyrst sagt honum frá árið áður og hefði hún þá sagt að ákærði hefði brotið gegn henni einu sinni og A komið henni til bjargar.

95 Í héraði gáfu einnig skýrslu N, Q og R, bræður B. Þeir gátu ekki upplýst um annað en að hafa heyrt að ákærði hefði brotið gegn henni. R bar auk þess að A hefði lýst því fyrir sér að hann hefði reynt að hlífa henni þegar ákærði var „kominn með hendina á hana“.

96 S, fyrrverandi kærasti B, gaf skýrslu í héraði og greindi frá því að hún hefði síðla árs 2014 eða snemma árs 2015 sagt sér að ákærði hefði brotið gegn sér. Í seinna skiptið sem hún hefði rætt brot ákærða við hann hefði hann komið heim og B og foreldrar hennar verið frammi í stofu að ræða „þetta mál“. Honum hefði skilist að „þau hafi verið að undirbúa málið sem er í gangi núna“. Hefði B farið inn í herbergi og hann á eftir henni og hafi hún verið grátandi.

97 Vitnið HH, vinkona B, bar í héraði að B hefði sagt henni frá því árið áður að ákærði hefði misnotað hana.

98 Svo sem greinir í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru fannst ekki kynferðislegt efni tengt börnum við rannsókn lögreglu á tölvum, símum, gagnavörslumunum, samfélagsmiðlanotkun og innihaldi peningaskáps ákærða. Samkvæmt matsgerð vitnisins J gekkst ákærði ekki við hvötum eða löngunum til barna eða unglinga og væri því hvorki unnt að staðfesta né hafna því að slíkar hvatir væru til staðar hjá honum.

99 Fyrir Landsrétti voru lögð fram ný gögn varðandi heilsufar B og líðan hennar á grunnskólaaldri. Samkvæmt læknisvottorði EEE, læknis á Heilsugæslunni [...], 15. nóvember 2018 voru sjúkraskrárgögn könnuð aftur til ársins 2013 og kom þar fram að hún hefði nefnt það árin 2015 og 2016 að hún væri haldin kvíða en það hefði þó ekki verið metið formlega af hálfu heilsugæslunnar. Í samskiptaseðlum vegna heilsuverndar skólabarna kemur fram að í maí 2009 hafi hún leitað til skólahjúkrunarfræðings vegna […]. Þá hafi hún leitað til skólahjúkrunarfræðings í [...]skóla í nóvember 2012 og tjáð sig um vanlíðan í fyrri skóla. Einnig var lagt fram vottorð 8. janúar 2018 frá VVV, ráðgjafa hjá [...], þar sem fram kemur að B hafi komið þrisvar sinnum til [...] á tímabilinu 28. nóvember 2016 til 20. mars 2017 og rætt kynferðisofbeldi sem hún hefði orðið fyrir af hendi annars aðila en ákærða. Jafnframt var lagt fram bréf ráðgjafans til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu 16. janúar 2019 þar sem greint er frá því að hún hafi einnig punktað hjá sér að B hefði minnst á kynferðislega áreitni af hendi samstarfsaðila. B hefði komið tvisvar sinnum til þessa ráðgjafa og einu sinni til annars ráðgjafa „sem man ekki heldur eftir henni“.

Niðurstaða varðandi ákærulið II.6

100 Framburður brotaþolans B fyrir dómi er studdur framburði A bróður hennar sem varð vitni að atburðum umrætt sinn. Með vísan til þess er greinir í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru verða þau bæði metin trúverðug vitni í málinu.

101 Hvorki B né A lýstu því fyrir dómi að ákærði hefði þrýst B að sér umfram það sem felst í því að hann nuddaði kynfærum þeirra saman. Með vísan til þess sem greinir í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru varðandi dvöl pilts að nafni L hjá ákærða verður talið sannað að atvik það sem lýst er í ákærulið II.6 hafi átt sér stað á árinu 2008 eða 2009. Samkvæmt framangreindu, en að öðru leyti með vísan til framburðar B og A fyrir dómi, verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi að hafa á árinu 2008 eða 2009, þegar B var 10 ára gömul og gisti í rúmi ákærða á heimili hans að [...] í Reykjavík, haft við hana önnur kynferðismök með því að draga hana að sér, leggja hana ofan á sig og nudda kynfærum sínum við kynfæri hennar utanklæða.

102 Með vísan til þess að um aukaatriði brots er að ræða og að vörnum ákærða hefur ekki verið áfátt af þeim sökum, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008, kemur ekki að sök þótt ákærði sé samkvæmt framangreindu sakfelldur fyrir að brotið hafi átt sér stað árið 2008 eða 2009 þótt í ákæru greini að það hafi gerst á árabilinu 20052008.

103 Í ákæru greinir að með háttsemi sinni hafi ákærði nýtt sér yfirburði sína gagnvart B og traust hennar og trúnað sem fjölskylduvinur er hafði tekið að sér það hlutverk að gæta hennar fyrir foreldra hennar, auk þess að beita hana ofbeldi og notfæra sér að hún gat ekki spornað við háttseminni sökum svefndrunga. Bæði B og A báru fyrir dómi að B hefði verið vakandi umrætt sinn. Verður því ekki fallist á það með ákæruvaldinu að ákærði hafi notfært sér svefndrunga hennar. Háttsemi ákærða samkvæmt ákærulið II.6 felur aftur á móti í sér ólögmæta nauðung í formi misnotkunar fullorðins manns á yfirburðastöðu hans gagnvart barni í því skyni að hafa við það önnur kynferðismök en í þeirri háttsemi verður jafnframt talið felast ofbeldi af hans hálfu í skilningi 194. gr. almennra hegningarlaga eins og henni var breytt með 3. gr. laga nr. 61/2007, sem tóku gildi 4. apríl 2007, sbr. dóm Hæstaréttar 19. janúar 2011 í máli nr. 562/2011.

104 Brot ákærða samkvæmt þessum ákærulið verður heimfært til 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður sömu ákvæði.

Þriðji kafli ákæru, ákæruliður III.8

Ákæruatriði

105 Í þriðja kafla ákærunnar, ákærulið III.8, er ákærða gefin að sök nauðgun, með því að hafa árið 2006, er brotaþolinn C gisti í rúmi ákærða á heimili hans að [...] í Reykjavík, með ofbeldi og ólögmætri nauðung er fólst meðal annars í aldurs, þroska og aðstöðumun, og með því að notfæra sér að C gat ekki spornað við háttseminni sökum andlegrar fötlunar, haft önnur kynferðismök við hann án samþykkis hans en ákærði setti hendi hans á getnaðarlim sinn og lét hann fróa sér auk þess að gera tilraun til að láta hann veita sér munnmök en lét af þeirri háttsemi eftir að C hafði ýtt honum frá sér í nokkur skipti.

106 Samkvæmt ákærunni er framangreint brot talið varða við „1. og 2. mgr. 194. gr., sbr. áður 194. gr., 195. gr. og 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

107 Fyrir Landsrétti féll ákæruvaldið frá því ákæruatriði í ákærulið III.8 að ákærði hefði notfært sér að brotaþoli gat ekki spornað við háttsemi hans sökum andlegrar fötlunar, það er broti gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, áður 196. gr. sömu laga.

108 Ákærði neitar sem fyrr greinir sök og krefst staðfestingar héraðsdóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Sönnunargögn

109 Ákærði bar í héraði að C væri […] og að hann hefði heimsótt fjölskyldu þeirra til [...]. Hann kvaðst hafa verið eitthvað með C og hefði það tengst tölvum. Einnig hefði C farið í ferðalag með ákærða og […]. Þá kvað ákærði C hafa gist hjá sér á […]. Hann myndi ekki nákvæmlega hvenær það var en nánar spurður kannaðist hann við að það gæti hafa verið árið 2005 og svo aftur árið 2006. Taldi hann C í annað skiptið hafa verið á uppblásinni dýnu en í hitt skiptið uppi í rúmi hjá sér. Loks kvaðst hann enga skýringu hafa á því af hverju C hefði borið hann sökum um kynferðisbrot gegn sér.

110 Brotaþolinn C er fæddur í [...]. Í héraði bar hann að honum hefði þótt gaman að vera hjá ákærða en ákærði hefði boðið upp á góðan mat, tölvuleiki og bíómyndir. C kvaðst hafa boðið móður sinni í ferð til […] árið 2006 vegna […]. Hefði hann gist uppi í rúmi hjá ákærða það ár. Hefði C legið á hliðinni en ákærði þá reynt að hafa við hann endaþarmsmök. Það ár hefði ákærði einnig sett hönd C á lim ákærða og látið hann fróa honum þar til ákærði fékk fullnægingu. C kvaðst einnig hafa gist hjá ákærða árið 2005 og hefði ákærði í þeim tilfellum líka sett höfuð sitt undir sængina og veitt C munnmök. Hefði ákærði brotið gegn honum nokkrum sinnum það ár. Jafnframt tengdi C brot ákærða gegn sér það ár við kvikmyndahúsaferð þar sem þeir hefðu séð kvikmyndina „Hulk“. Nánar spurður um atvik kvaðst C hafa gist oft hjá ákærða bæði árin. Á árinu 2005 hefði ákærði verið meira að „runka“ en engin „penetrering“ átt sér stað. Þegar þeir hefðu verið að fara að sofa hefði ákærði byrjað á að strjúka C hægt og rólega en síðan hefði hann fróað honum og veitt honum munnmök. Einnig hefði hann þá reynt að fá C til að „gera við hann en ég bara vildi ekki“. Þá greindi C svo frá að árið 2006 „gerði hann penetration“. Það ár hefði atvikið er ákærði stjórnaði hendi C einnig gerst. Inntur eftir því hvort ákærði hefði viljað að C veitti ákærða munnmök svaraði C að honum fyndist eins og það hefði gerst með því að ákærði hefði ýtt höfði C ákveðið að sér. Nánar spurður greindi C svo frá að ákærði hefði reynt að stýra höfði C að kynfærunum á sér. Hefði C náð „allan tímann að fá alltaf hausinn … frá mér í burtu“. Þá kvað hann þetta hafa gerst á sama tíma og þegar ákærði stýrði hendi C en hann myndi ekki hvort það hefði verið árið 2005 eða 2006. Hefði ákærði umrætt sinn byrjað á því að reyna að láta C veita sér munnmök en síðan látið hann fróa sér í staðinn.

111 C kvaðst fyrst hafa þorað að segja frá brotum ákærða gegn sér árið áður en það hefði komið til vegna þess að F, móðir A, hefði hringt í móður hans og spurt hvort eitthvað hefði komið fyrir hennar börn. Fyrst þegar móðir C hefði spurt hefði hann skammast sín mikið og neitað því að nokkuð hefði komið fyrir sig en eftir einhvern tíma hefði hann sagt móður sinni frá. Þá kvaðst C bæði hafa átt rafræn samskipti við brotaþolann A og hafa rætt við F í síma. Einnig kvaðst C vera með [...]. Hann kvaðst eiga erfitt með að treysta fólki en hafa treyst ákærða því hann hefði verið góður við hann. Loks kvað C brot ákærða hafa haft mikil áhrif á sig.

112 C gaf skýrslu í hljóði og mynd fyrir Landsrétti. Spurður hvort atburðir sem hann greindi áður svo frá að hefðu gerst árið 2005 hefðu getað átt sér stað árið 2003 kvað hann það geta verið. Þá kvaðst hann ekki muna hvort það hefði verið í fyrri eða seinni heimsókninni sem ákærði stýrði hendi C að lim sínum og lét hann fróa sér. Jafnframt kvað hann ákærða nokkrum sinnum hafa reynt að fá C til að veita sér munnmök og fróa sér. Spurður hvort þetta hefði verið með hans samþykki eða gegn hans vilja svaraði C: „Ég var ekki að pæla neitt mikið í hvort ég vildi það eða vildi það ekki“.

113 O, bróðir C, gaf skýrslu í héraði og kvaðst hafa kynnst ákærða í […]. Þeir hefðu orðið „perluvinir“ og dvalið töluvert heima hjá hvorum öðrum. Þá greindi O svo frá að ákærði hefði verið vinur og stuðningsaðili systkina sinna en að hann hefði ekki haft neinn grun um kynferðisbrot. Jafnframt kvaðst hann ekki muna eftir því að C hefði gist hjá ákærða á […]. Inntur eftir því hvort hann vissi hvort C glímdi við heilsubrest eða andlega erfiðleika kvað O hann vera með [...] og glíma við […] af þeim sökum. Nánar spurður kannaðist hann ekki við að C glímdi við aðra andlega erfiðleika og kvað hann hafa áhuga og þekkingu á tölvum.

114 Vitnið FF, móðir C, bar í héraði að ákærði hefði tengst fjölskyldu hennar í gegnum […]. Hún greindi frá því að C hefði glímt við ýmis vandamál tengd heilsu og þroska en kvaðst ekki telja að ákærði hefði vitað af því. C hefði þótt mjög vænt um ákærða sem hefði verið góður við hann og getað talað við hann. Hún kvaðst hafa fengið símtal frá F vegna þess að eitthvað hefði komið fyrir A og hefði F viljað vita hvort brotið hefði verið á C. FF hefði í kjölfarið spurt CC en hann þverneitað því. FF hefði svo hringt aftur í hana einhverjum mánuðum síðar og sagt frá því að A ætlaði að leggja fram kæru. Eftir það hefði C sagt FF frá því að ákærði hefði brotið gegn honum. Þá kvað hún C hafa gist hjá ákærða á […] árið 2005 og aftur eftir það en hún myndi ekki hvenær það hefði verið. Nánar spurð mundi hún eftir því að árið 2006 hefði C boðið henni […] og að C hefði gist hjá ákærða í […]. Loks kvað hún C hafa átt mjög erfitt með að treysta fólki eftir að hann hefði hitt ákærða í síðasta sinn […].

115 A, brotaþoli samkvæmt fyrsta kafla ákæru, greindi svo frá fyrir héraðsdómi að eftir að hann hefði lagt fram kæru á hendur ákærða fyrir kynferðisbrot gegn sér hefði hann haft samband við C og spurt hvort hann hefði svipaða reynslu af ákærða. Hefði C svarað því játandi. Þá kvaðst vitnið F, móðir A, hafa hringt í C í árslok 2016 eða ársbyrjun 2017 til að spyrja hvort hann hefði lent í einhverju af hendi ákærða. Hefði C kveðið svo vera.

116 Meðal gagna málsins er […] vegna C sem gefið var út af GG tryggingalækni 22. desember 2016. GG gaf skýrslu í héraði og staðfesti […]. Kvað hann það byggjast á gögnum frá [...] og því að C væri [...]. Í framlögðum gögnum frá [...], sem tengjast […], kemur fram að C sé með mikinn [...].

117 Vitnið PP læknir gaf einnig skýrslu í héraði og staðfesti læknisvottorð 12. janúar 1993 og 24. maí 1994 þar sem greinir að hjá C hafi á þeim tíma komið fram […] auk þess sem hann sé með [...]. Í síðara vottorðinu greinir jafnframt að hann sé […].

118 Fyrir Landsrétti var lögð fram lögregluskýrsla þar sem greinir að í gögnum lögreglu vegna rannsóknar annars sakamáls komi fram að C hafi dvalið […] 2003 og gist nokkrum sinnum hjá ákærða. Þá hefði kvikmyndin „Hulk“ verið til sýninga […] það ár. Jafnframt hefði […] C látist 4. desember 2007. Lögreglumaður nr. 0250 staðfesti framangreinda skýrslu fyrir Landsrétti.

119 Þá voru fyrir Landsrétti lögð fram tvö vottorð, 15. október 2018 og 26. sama mánaðar, frá BBB, sérfræðingi í geðlækningum [...]. Í hinu fyrra greinir að C hafi fengið meðferð þar frá október 2017. […]Hann hafi […]. Í hinu síðara greinir að C hafi greint frá því að hafa orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi á barnsaldri. Þá var lögð fram staðfesting 29. nóvember 2018 frá CCC, ráðgjafa á heilsugæslustöð í [...], þess efnis að C hefði greint frá því í samtali að hafa verið beittur kynferðislegu ofbeldi. BBB og CCC gáfu símaskýrslu fyrir Landsrétti og staðfestu framangreind vottorð. Kvaðst CCC hafa unnið í þrjú ár á heilsugæslustöðinni.

Niðurstaða varðandi ákærulið III.8

120 Ákærði hefur staðfastlega neitað sök samkvæmt þessum ákærulið. Það dregur aftur á móti nokkuð úr trúverðugleika framburðar hans varðandi brotaþolann C að þegar hann var, í skýrslutöku hjá lögreglu 25. janúar 2018, spurður að því hvernig hann kynntist fjölskyldu brotaþolanna A og B kvaðst hann hafa kynnst þeim hjá fólki sem hann var í heimsókn hjá í [...]. Nánar spurður að því hvaða fólk það hefði verið svaraði ákærði því til að hann minnti að konan hefði heitið FF en hann myndi ekki meira. Í ljósi framburðar ákærða og vitna fyrir dómi um vinskap ákærða við O, bróður C, verður að telja afar ótrúverðugt að hann hafi ekki munað betur eftir fjölskyldunni við skýrslugjöfina, líkt og síðar kom í ljós er á hann var gengið.

121 Framburður brotaþolans C fyrir dómi er í meginatriðum í samræmi við framburð hans hjá lögreglu en markast þó í báðum tilvikum af nokkurri ónákvæmni varðandi fjölda atvika, inntak þeirra og tímasetningar sem kann að skýrast af andlegum högum C og því að langt er liðið frá því að atvik samkvæmt ákærulið III.8 eiga að hafa átt sér stað. Frásagnir vitnanna A og F af því að C hafi aðspurður, á árinu 2016 eða 2017, sagt þeim að ákærði hefði brotið gegn sér hafa takmarkað sönnunargildi. Jafnframt athugast að C, sem var 1920 ára á árabilinu 20052006, greindi svo frá fyrir Landsrétti að hann hefði umrætt sinn ekki haft til þess skýra afstöðu hvort hann vildi eiga kynferðismök við ákærða eða ekki. Fyrir dómi kvað móðir C hann hafa átt erfitt með að treysta fólki eftir síðustu heimsókn hans til ákærða en að öðru leyti verður framburði hans hvorki fundin skýr stoð í framburði annarra vitna né öðrum sönnunargögnum málsins.

122 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu. Með vísan til alls hins framangreinda verður ákæruvaldinu ekki talin hafa tekist sönnun þess að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákærulið III.8 greinir. Ber því að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt þeim ákærulið.

Fjórði kafli ákæru, ákæruliðir IV.9 til IV.12

Ákæruatriði

123 Í fjórða kafla ákærunnar er ákærða gefin að sök nauðgun og kynferðisbrot gegn barni með því að hafa í fjölmörg skipti haft önnur kynferðismök við brotaþolann D, á tímabilinu 19982004 eða 2005, er hann var 612 eða 13 ára gamall, með því að nýta sér yfirburði sína gagnvart drengnum og traust hans og trúnað sem […] sem hafði verið trúað fyrir honum til kennslu og uppeldis, auk þess að beita hann ofbeldi, allt eins og nánar er lýst í fjórum undirliðum.

124 Í fyrsta undirlið, ákærulið IV.9, er broti ákærða nánar tiltekið lýst þannig að á árunum 19982004 eða 2005 hafi ákærði á heimilum sínum að [...] og [...] í Reykjavík, þegar D var 612 eða 13 ára gamall, í fjölda skipta, í rúmi ákærða þar sem hann lét drenginn gista þegar hann var í hans umsjá, káfað á kynfærum drengsins innanklæða og fróað honum, og í hluta skiptanna fróað sér samtímis, látið drenginn fróa sjálfum sér fyrir framan hann auk þess að hafa munnmök við drenginn í allt að sex skipti.

125 Í ákærulið IV.10 er broti ákærða nánar tiltekið lýst þannig að hann hafi, á sama tímabili og stöðum og greinir í ákærulið IV.9, í fjölda skipta látið drenginn fróa sér og látið hann hafa við sig munnmök í allt að tvö skipti.

126 Við málflutning í Landsrétti féll ákæruvaldið frá þeim þætti verknaðarlýsingar í ákæruliðum IV.9 og IV.10 að brot ákærða hefðu átt sér stað á árinu 1998.

127 Í ákærulið IV.11 greinir að ákærði hafi á árunum 19981999, er D var 67 ára gamall, á heimili drengsins að [...] í Reykjavík, í að minnsta kosti eitt skipti, káfað á kynfærum hans innanklæða og fróað honum.

128 Loks er broti ákærða nánar tiltekið lýst þannig í ákærulið IV.12 að hann hafi, á árinu 2003 eða 2004, er D var 11 eða 12 ára, í sumarhúsi í [...], káfað á kynfærum drengsins innanklæða og fróað honum, látið hann fróa sér og reynt að setja getnaðalim sinn inn í endaþarm hans en ekki tekist það þar sem drengnum tókst að koma í veg fyrir það með því að klemma saman rasskinnarnar.

129 Samkvæmt ákærunni telst framangreind háttsemi „varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr., sbr. áður 194. gr., 195. gr., 1. mgr. 201. gr. og 1. málsl. 1. mgr. 202. gr. en síðar 1. mgr. sömu greinar almennra hegningarlaga nr. 19/1940“.

130 Ákærði neitar sem fyrr greinir sök og krefst staðfestingar héraðsdóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Sönnunargögn

131 Ákærði kvaðst fyrir héraðsdómi engar skýringar hafa á því af hverju brotaþolinn D bæri hann sökum um kynferðisbrot. Hann kvað D vera […] og kvaðst hafa verið í töluverðum samskiptum við heimili hans. Hefði hann meðal annars passað D og systur hans M og QQ og hjálpað þeim með lærdóminn. Kvað ákærði […] hafa verið […] að hann hefði létt undir með henni. Þá kannaðist hann við að hafa gist á heimili D í […] í einhver skipti, lesið fyrir hann og stundum sofnað hjá honum uppi í rúmi áður en hann færði sig fram. Ákærði kvaðst aftur á móti minna hafa komið á heimili fjölskyldunnar eftir að þau fluttu [...]. Ákærði kvaðst í fyrstu ekki hafa verið meira með D en hin börnin en kannaðist þó við að hafa verið mikið með hann. Nánar spurður kvað ákærði D hafa sótt meira í að vera með honum en hin systkinin og hafa gist oftar hjá sér. Greindi hann svo frá að þeir hefðu farið í sund og bíó og verið í tölvum. Jafnframt kannaðist hann við að EE vinur D hefði stundum verið með og komið heim til sín en var ekki viss hvort það hefði verið á [...] eða [...]. Þá kvað hann EE einu sinni hafa gist hjá sér á [...]. Einnig greindi ákærði svo frá að eftir að fjölskylda D var flutt á [...] hefði hann komið […] „kannski einu sinni tvisvar á ári eða eitthvað“. Jafnframt kannaðist ákærði við að D hefði gist hjá sér í einhver skipti á hverju ári. Hann kvaðst aftur á móti ekki muna hvort D hefði áður gist á heimili hans við [...] en taldi það í öllu falli ekki geta hafa gerst oft. Þegar D hefði gist hjá honum á [...] hefði hann verið einn í gistingu og gist uppi í rúmi hjá honum. Ákærði taldi þó mögulegt að fleiri hefðu einhvern tímann gist á sama tíma. Þá kannaðist ákærði við að hafa, ásamt foreldrum sínum, farið með D til [...] í sumarbústað og [...]. Hefðu ákærði og D farið í kjölfarið einir til [...]. Á báðum stöðum hefðu þeir gist í sama herbergi. Kvað ákærði sig minna að ferðin hefði verið farin þegar D var 1011 ára. Loks kvaðst ákærði ekki muna hvenær D hefði síðast gist hjá honum. Inntur eftir því hvers vegna hann hefði við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu ekki nefnt D meðal þeirra barna sem hefðu gist hjá honum kvaðst ákærði hafa talið upp börn samkvæmt minni á þeim tímapunkti.

132 Ákærði gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti og var þar spurður hvort hann áttaði sig á því hvern vitnið AA hefði átt við þegar hann nefndi að um helgar hefði oft verið hjá ákærða rauðhærður eða ljóshærður drengur. Ákærði kvað alveg líklegt að einhver drengur hefði verið reglulega hjá honum á sama tíma og AA en kvaðst ekki átta sig á því við hvern væri átt þar sem DD væri […]. Þá var borinn undir ákærða sá framburður AA að hann hefði séð ákærða liggja með sérstökum hætti með drengnum uppi í rúmi. Kvaðst ákærði ekki hafa verið að kúra með neinum uppi í rúmi og telja þetta vera undarlegar lýsingar, meðal annars vegna þess að þetta hefði átt að hafa gerst um kvöldmatarleytið. Jafnframt kvað hann EE ekki hafa verið einan hjá sér í gistingu heldur með D.

133 Brotaþolinn D er fæddur í [...]. Í héraði kvað hann ákærða hafa farið mikið með „okkur krakkana“ í sund og fleira auk þess sem þau hefðu farið oft heim til hans og verið í tölvu þar. Þau systkinin hefðu verið fimm talsins. Eftir að fjölskyldan hefði flutt til [...], þegar D hefði verið 78 ára gamall, hefðu þau einnig „oft“ komið í heimsókn til ákærða. Spurður hve oft hann hefði gist hjá ákærða kvað D það hafa verið „mjög oft“ og hefði hann þá yfirleitt gist uppi í rúmi hjá honum. D kvað brot ákærða gegn sér hafa hafist um sex ára aldurinn, þegar hann var í fyrsta bekk, en hætt þegar hann var 1213 ára gamall. Hann gæti aftur á móti ekki tengt einstök brot við aldur sinn þegar þau voru framin. D greindi einnig svo frá að eftir að hann flutti á [...] hefði hann komið […] „einu sinni til tvisvar eða svona já tvisvar kannski“ á ári. Hefði hann þá „oftast“ gist hjá ákærða. Jafnframt minnti hann að ákærði hefði búið nálægt [...]. Einnig myndi hann eftir einum öðrum stað en hann héldi að hann hefði ekki verið byrjaður að gista hjá ákærða þar. Hann myndi aftur á móti eftir að hafa verið í rúminu hjá ákærða „þarna hjá [...]“. Nánar spurður hvort hann myndi eftir heimili ákærða við [...] kvaðst D muna eftir þeim stað en hinn staðinn vera „svo miklu sterkari í minningunni einhvern veginn“. Þá kvaðst hann hafa farið með ákærða til [...] og [...] þegar hann var um það bil 12 ára gamall.

134 Þegar D var beðinn um að lýsta brotum ákærða gegn sér svaraði hann: „Það var eiginlega bara fróun sko.“ Hefðu brotin gerst í rúmi ákærða þegar þeir voru að fara að sofa á kvöldin en þó hefði líka komið fyrir að ekkert hefði gerst. D lýsti brotum ákærða þannig að þeir hefðu legið hlið við hlið og ákærði fróað D innanklæða og hann stundum fengið sáðlát. Þá kvað D brotin hafa gerst „nokkuð oft“ og „einu sinni“ í svefnherbergi D á heimili hans við [...]. Ákærði hefði einnig „stundum“ fróað sjálfum sér á sama tíma en það hefði samt verið „sjaldnar en hitt“. D kvað ákærða einnig, á heimili ákærða, hafa haft munnmök við sig en greindi svo frá að „það reyndar gerðist ekki oft“. Jafnframt hefði ákærði „einu sinni“ fengið D til að veita sér munnmök. Nánar spurður um munnmök kvað hann einhver munnmök í mesta lagi hafa átt sér stað samtals þrisvar sinnum. Enn spurður um fjölda tilvika þar sem ákærði hefði haft við hann munnmök kvað D geta verið að það hefði gerst fimm til sex sinnum. Jafnframt kvaðst D „einu sinni“ hafa prufað að fróa ákærða. Nánar spurður hvort það hefði gerst oftar en einu sinni svaraði D: „já en, en ekkert þannig að ég muni það sko en það var ekkert, var ekkert voðalega oft sko“. Enn spurður um fjölda skipta kvað hann það geta hafa gerst í mesta lagi fimm sinnum að hann fróaði ákærða. Kvaðst D jafnframt halda að ákærði hefði einu sinni fengið sáðlát þegar hann fróaði honum. Inntur eftir því hvort eitthvað fleira hefði gerst heima hjá ákærða kvað hann svo ekki hafa verið. Ákærði hefði aftur á móti einu sinni brotið gegn honum þegar þeir fóru til [...] og [...] og dvöldu þar í sumarhúsum. Það hefði byrjað „með fróun“ en eftir það „þá hérna vildi hann fara í rassinn á mér … hann bað held ég um það … en ég samt sko vildi það eiginlega ekkert“. Kvaðst D hafa klemmt rassinn til að stöðva það. Nánar spurður hvort hann hefði fundið ákærða snerta sig í þessum tilraunum kvaðst D ekki muna alveg hvernig þetta var. Jafnframt kvað D ákærða ekki hafa beitt sig ofbeldi eða hótunum. Nánar spurður hvort D hefði einhvern tímann fróað sér þegar ákærði var nærri kvaðst hann muna eftir „atviki“ þar sem þeir hefðu báðir fróað sér á sama tíma en hann kvaðst ekki muna hvort þetta væri eitthvað sem ákærði hefði látið hann gera. Enn spurður um fjölda skipta kvað D þetta geta hafa gerst í mesta lagi fimm sinnum. Þá kvað D brot ákærða hafa þróast þannig að fyrst hefði ákærði bara fróað honum en um tveimur árum síðar hefði fleira farið að gerast og enn síðar hefðu munnmök komið til. Í heild hefði ákærði brotið gegn sér í einhverja tugi skipta. Spurður hvort flest brotin hefðu átt sér stað áður en hann flutti til [...] svaraði D að það hefði sennilega verið. Loks kvaðst hann ekki hafa verið tilbúinn að segja frá brotum ákærða gegn sér þegar lögregla hefði fyrst haft samband við hann við rannsókn málsins. Hefði það komið „eins og sleggja í andlitið“ þar sem hann hefði verið búinn að „grafa þetta bara langt aftur“. Inntur eftir því hvort hann væri viss um að hann myndi rétt eftir brotum ákærða gegn sér svaraði D: „Já svona að mestu leyti sko“.

135 D var í héraði einnig inntur eftir því hvort hann hefði orðið vitni að brotum ákærða gegn einhverjum öðrum. Því svaraði D á eftirfarandi hátt: „Það var bara fróun minnir mig … þá var hérna EE vinur minn einu sinni með held ég.“ Kvað D þá EE hafa verið mikið saman þegar hann bjó […] og jafnframt að hann hefði hitt hann mjög mikið þegar hann kom í […] fyrstu árin eftir að hann flutti þaðan. Nánar spurður hvort það hefði verið EE eða E […] D sem hefði orðið vitni að broti ákærða gegn D kvaðst hann hafa hugsað málið betur eftir skýrslutöku hjá lögreglu og telja að þetta hefði verið EE. Hann kvaðst ekki muna þetta vel en það væri „allavega eitt ákveðið atvik“ sem hann hefði minnt að E hefði verið viðstaddur en hann teldi nú að það hefði verið EE og hefði atvikið sennilega gerst ekki löngu eftir að D flutti [...]. Inntur eftir því hvort hann hefði rætt brot ákærða við aðra kvaðst D ekki hafa gert það fyrr en nýlega. Hefði hann rætt brotin við E […] eftir að þeir lögðu fram kæru á hendur ákærða. Nánar spurður hvort hann hefði fyrir þann tíma rætt það að ákærði hefði brotið gegn þeim við E […] kvað hann sig eitthvað ráma í það. Þá var D spurður að því hvort hann myndi eftir dreng að nafni AA sem hefði verið […] og búsettur heima hjá ákærða. Kvaðst hann ekki gera það.

136 Fyrir Landsrétti var D spurður nánar um hvort hann myndi eftir einhverjum brotum á heimili ákærða við [...]. Hann kvað svo ekki vera, hann myndi „ekkert rosalega vel eftir einhverju sem gerðist þar“. Þá kvaðst hann ekki vera viss um að hann hefði verið orðinn sex ára þegar brot ákærða gegn honum hófust. Spurður út í samtal við E […], þegar þeir voru unglingar, um brot ákærða gegn þeim kvaðst D ekki hafa munað eftir því en síðan rámað í það þegar E nefndi það við hann. Hann kvaðst telja að það hefði verið eftir að dómur hefði gengið í héraði. Hefði hann þá rámað í samtalið en hann myndi ekki hvað hefði verið rætt. Þá kvaðst hann jafnframt telja að E hefði átt frumkvæði að samtalinu. Spurður hvort hann hefði munað betur eftir þessu samtali þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu kvaðst hann telja að það gæti verið.

137 Vitnið V, móðir D […], gaf skýrslu í héraði og kvað ákærða hafa farið með D í sund og fleira þegar fjölskyldan bjó í […]. Þá hefði hann verið með tölvu og fleira skemmtilegt. Hefði D einnig fengið að gista hjá ákærða á þeim tíma og stundum EE vinur hans líka. Hún hefði á þessum tíma verið […] og hefði ákærði létt undir með henni. Þá hefði alveg komið fyrir að ákærði aðstoðaði við heimanám en það hefði frekar lotið að öðrum börnum en D. Hún hefði ekki beðið ákærða að aðstoða D við heimanám eða ala hann upp en ákærði hefði verið meira með hann en hin börnin. V kvað ákærða lítið hafa gist hjá henni þegar hún bjó við [...] en hann hefði stundum dvalið fram eftir kvöldi, lesið fyrir D þar til hann sofnaði og þá sofnað sjálfur. Jafnframt greindi hún svo frá að fjölskyldan hefði flust [...] en þau hefðu eftir það komið […] tvisvar til fjórum sinnum á ári og verið í „einhverja daga“ hvert sinn. Hefði D þá „yfirleitt“ gist eitthvað hjá ákærða. Hún greindi einnig svo frá að D og EE vinur hans hefðu á þeim tíma hist þegar þeir gátu og að þá hefði einnig komið fyrir að EE gisti með D hjá ákærða. Jafnframt kvað hún D hafa gist uppi í rúmi hjá ákærða þegar hann var í gistingu hjá honum. Hefði hann síðast gist hjá ákærða í kringum fermingaraldurinn. Þá kvað V D hafa farið með ákærða, […] til [...] þegar hann var á aldrinum 911 ára.

138 M, systir D, bar í héraði að þegar þau hefðu búið í […] hefði ákærði oft verið með þau systkinin, farið í sund og gert skemmtilega hluti með þeim. Hún minntist þess einnig að hafa séð ákærða uppi í rúmi með D en ákærði hefði stundum lesið fyrir hann. Hefði ákærði stundum hjálpað þeim systkinum að læra og létt undir með móður þeirra. Þá kvað hún ákærða ekki endilega hafa verið meira með D en hana sjálfa og systur þeirra þegar þau bjuggu við [...] en D hefði síðar sótt meira í að vera hjá ákærða en hin systkinin. Hún kvaðst telja D hafa einhvern tímann gist hjá ákærða í Reykjavík eftir að þau fluttu [...] en kvaðst samt ekki muna nákvæmlega hvernig það var. Þá myndi hún ekki til þess að D hefði gist hjá ákærða þegar þau bjuggu í […]. M kvaðst sjálf einu sinni hafa gist hjá ákærða uppi í rúmi hjá honum. Hefði hann þá sett hönd sína yfir hana en sæng verið á milli.

139 E, […] D og brotaþoli samkvæmt fimmta kafla ákæru, gaf skýrslu í héraði og var inntur eftir því hvort hann vissi til þess að ákærði hefði brotið gegn einhverjum öðrum. Greindi E þá frá því að þegar hann var 1516 ára hefði hann rætt það við D. Spurður hvernig það kom til að þeir fóru að ræða þetta svaraði E: „Eins og ég segi, þarna af því, vegna þess að við grunuðum eða ég grunaði hann og við byrjuðum eða ég spurði hann bara út í þetta og hann játaði.“ E kvaðst aftur á móti ekki muna hvað D hefði sagt fleira um málið. Þeir hefðu þó rætt hvort þetta væri eðlilegt. Spurður nánar kvað E sig ráma í að D hefði sagt að ákærði hefði fróað honum en samtalið hefði verið stutt. Inntur eftir því hvort hann kannaðist við að ákærði hefði einhvern tímann brotið gegn sér og D á sama tíma kvað hann svo ekki vera. Fyrir Landsrétti kvaðst hann hafa átt frumkvæðið að framangreindu samtali við D. Hefði hann haft einhvern grun þar sem hann vissi að D hefði, eins og E sjálfur, gist hjá ákærða. Kvaðst E hafa spurt „hefur hann einhvern tímann fróað þér?“ og hefði D svarað játandi.

140 Vitnið EE er fæddur árið [...]. Hann gaf skýrslu í héraði og kvaðst hafa verið æskuvinur D og hafa verið með honum hjá ákærða. Hefðu þeir farið í sund, bíltúra, spilað tölvuleiki og gist hjá honum. Þetta hefði staðið yfir á þeim tíma sem hann var í [...]skóla í 1. til 3. bekk en á þeim tíma hefði ákærði átt svartan bíl af gerðinni Volkswagen eða Skoda. Þá kvaðst EE hafa vaknað upp og orðið vitni að því að ákærði væri að fróa D. Hefði hann bæði heyrt andardrátt og séð hreyfingar undir sænginni. Auk þess hefði ákærði fróað EE sjálfum. Kvað hann þetta hafa gerst oft en honum fyndist samt eins og hann myndi „bara best eftir fyrsta skiptinu“. Kvað hann atvikið hafa gerst í íbúð ákærða við [...]. Þá kvaðst hann muna eftir dreng að nafni AAA sem hefði verið […] og hefði búið hjá ákærða þar. Jafnframt kvaðst hann viss um að hann hefði verið um 78 ára gamall þegar framangreint atvik gerðist og tengdi það við að hann hefði hætt í [...]skóla og flutt í annað hverfi í 4. bekk, auk þess sem D hefði flutt [...]. Jafnframt kvað EE samskipti sín við D hafa minnkað mjög mikið er hann flutti [...]. Nánar spurður taldi hann það geta passað að endanlega hefði slitnað upp úr samskiptum þeirra um 1314 ára aldur. Enn spurður gaf hann aftur á móti óljós svör um það hvort hann hefði eitthvað hitt D í […] fram að þeim tíma en tók fram að hann hefði flutt oft og byrjað í neyslu […] ára gamall og því væri margt í móðu hjá sér á þessum tíma. Hann myndi ekki eftir samskiptum við D og ákærða eftir að D flutti [...]. Atvikið sjálft sæti aftur á móti mikið í sér. Hann hefði sagt ýmsum frá því og fyrst sagt frá eftir að hann hitti ákærða í Bónus þegar hann var 21 árs. Hefði hann í kjölfarið bæði dreymt og endurupplifað atvikið og það haft mikil áhrif á líf hans. Þá kvað hann vettvanginn [...] vera eitthvað sem hann myndi „100% nokkuð víst“ auk þess sem hann væri viss um aldur sinn þegar atvikið gerðist.

141 EE gaf viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti og kvaðst muna nákvæmlega eftir framangreindu atviki, sem hafi verið fyrsta skiptið fyrir sér, en hvorki geta staðsett það í tíma né sagt til um hve oft eitthvað sambærilegt hefði gerst. Þeir D hefðu verið mikið saman en hann myndi ekki eftir „fullt af brotum eftir þetta brot“. Ákærði hefði aftur á móti brotið gegn þeim báðum „100% einu sinni“.

142 Vitnið JJ, móðir EE, gaf skýrslu í héraði og kvað EE meðal annars hafa sagt sér árið 2014 að ákærði hefði brotið gegn sér og D saman í æsku. Þá kvaðst hún telja að þeir hefðu „allavega hist einu sinni eða tvisvar einhvern tímann þegar D kom í heimsókn […]“. Einnig gaf skýrslu í héraði vitnið KK, bróðir EE, og kvað EE hafa sagt sér fyrir um það bil ári síðan að ákærði hefði brotið gegn sér og vini sínum. Þá gaf vitnið RR, barnsmóðir EE, símaskýrslu. Kvað hún EE hafa sagt sér árið 2014 að hann hefði lent í misnotkun þegar hann var yngri og að gerandinn hefði einnig brotið gegn D.

143 Vitnið AA gaf skýrslu í héraði og kvaðst hafa búið hjá ákærða í um ár í kringum 2003 eða 2004. Hann greindi svo frá að hann hefði aldrei séð ákærða brjóta kynferðislega gegn börnum á heimilinu. Hann myndi aftur á móti eftir [, sem hann minnti að væri […] hans, sem hefði komið „mjög oft“ og verið „frekar tíður gestur“ á heimilinu. Greindi AA svo frá að hann minnti að þessi drengur hefði verið „ljóshærður eða skollitaður“. Umræddur drengur hefði „oft“ komið á föstudögum og stundum gist yfir helgi. Þá kvaðst AA muna sérstaklega eftir einu tilviki sem hefði gerst eftir að AA hefði verið fluttur út frá ákærða. Hefði AA komið í heimsókn og drengurinn einnig verið að koma í heimsókn og átt að dvelja hjá ákærða yfir helgina. Í umrætt sinn hefði hann séð ákærða með þennan dreng uppi í rúmi um klukkan 18.30 að horfa á sjónvarp í „frekar svona skrítinni stellingu“. Hefði ákærði legið á hliðinni, við hlið drengsins, og hefði líkamstjáningin verið eitthvað undarleg. Greindi AA svo frá að þetta hefði verið „svona stellingin sem að kærastan mín liggur í þegar hún liggur við hliðina á mér uppi í rúmi“.

144 Í málinu hafa verið lögð fram gögn frá þjóðskrá sem staðfesta að ákærði hafi flutt lögheimili sitt að [...] í júlí 2002 og að lögheimili D hafi verið flutt úr [...] að [...] í júní 2001. Jafnframt liggur fyrir staðfesting frá velferðarsviði Reykjavíkurborgar um að ákærði hafi rekið stuðningsheimili [...] frá því í september árið 2000 og að starfsemin hafi verið flutt að [...] í […] 2002. Þá liggja fyrir gögn um nöfn og dvalartíma þeirra pilta sem dvöldu á stuðningsheimilinu að [...] á árunum 20042010. Samkvæmt þeim er dvalartími AA hjá ákærða óljós að öðru leyti en því að hann dvaldi hjá honum frá […] 2004. Einnig skal þess getið að í málinu liggur fyrir lögregluskýrsla um eignarhald og umráð ákærða að bifreiðum og tjaldvagni ásamt útprentunum úr ökutækjaskrá, en samkvæmt þeim gögnum var svartur Volkswagen Passat í umráðum ákærða frá 5. apríl 2004 til 27. júlí 2009.

145 Samkvæmt gögnum málsins hafði D ekki leitað sér aðstoðar hjá sálfræðingi eða geðlækni áður en hann lagði fram kæru á hendur ákærða.

146 Svo sem áður greinir fannst ekkert kynferðislegt efni tengt börnum við rannsókn lögreglu á tölvum, símum, gagnavörslumunum, samfélagsmiðlanotkun og innihaldi peningaskáps ákærða. Í peningaskápnum fundust aftur á móti ljósmyndir af D. Samkvæmt matsgerð vitnisins J gekkst ákærði ekki við hvötum eða löngunum til barna eða unglinga og væri því hvorki unnt að staðfesta né hafna því að slíkar hvatir væru til staðar hjá honum.

Niðurstaða varðandi ákæruliði IV.9 til IV.12

147 Eins og nánar er fjallað um í efnisgreinum 65 og 66 hér að framan er við sönnunarmat heimilt að líta til óbeinna sönnunargagna en meta ber þó allan skynsamlegan vafa í málinu ákærða í hag. Þá sætir hvert brot sem ákærði er sakaður um sjálfstæðu mati og verður það sem telst sannað um önnur brot hans ekki notað til sönnunar um sök samkvæmt fjórða kafla ákærunnar. Aftur á móti hefur verið talið heimilt að líta til þess ef trúverðugur framburður eins brotaþola um tiltekin atvik styður framburð annars brotaþola.

148 Töluvert samræmi er í framburði ákærða og brotaþolans D um annað en það sem beinlínis lýtur að þeim sökum sem ákærði er borinn í málinu. Stendur því orð ákærða gegn orði brotaþola um þær sakir.

149 Ákærði hefur staðfastlega neitað sök samkvæmt fjórða kafla ákæru. Það dregur aftur á móti nokkuð úr trúverðugleika framburðar hans að við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu 18. janúar 2018 var hann beðinn að greina frá nöfnum annarra barna en brotaþolanna A og B sem gist hefðu hjá honum. Nefndi hann þá að […] hefðu gert það. Er hann var beðinn um að nafngreina þau nefndi hann ýmis nöfn til sögunnar, meðal annars QQ og FFF systkini D, en hvorki D né E, brotaþola samkvæmt fimmta kafla ákæru. Í skýrslutöku hjá lögreglu 25. janúar sama ár og fyrir dómi hafði ákærði engar skýringar á því hverju það sætti að hann hefði ekki nefnt D til sögunnar. Verður í ljósi framburðar ákærða og vitna um samskipti þeirra tveggja talið afar ótrúverðugt að ákærði myndi ekki eftir D í þessu sambandi.

150 Kjarni framburðar brotaþolans D um brot ákærða gegn sér samræmist framburði hans hjá lögreglu en markast í báðum tilvikum af nokkurri ónákvæmni varðandi fjölda atvika, staðsetningu og tímasetningar. Einnig athugast að við skýrslutöku hjá lögreglu 1. febrúar 2018 greindi D svo frá að hann hefði farið til […] um það bil einu sinni á ári eftir að hann flutti til [...] og að í [...] hefði ákærði bæði fróað honum og öfugt áður en ákærði reyndi endaþarmsmök. Þá kvaðst hann aðeins einu sinni eða í mesta lagi tvisvar hafa veitt ákærða munnmök. Jafnframt kvaðst hann hafa rætt það við E […], þegar þeir voru yngri, að báðir hefðu upplifað að ákærði hefði fróað þeim. Var það eftir að honum hafði við skýrslutöku 30. janúar 2018 verið kynntur framburður E um þetta. Enn fremur kvað hann ákærða hafa fróað honum og E […] á sama tíma þegar þeir gistu báðir hjá honum en nefndi ekki EE vin sinn í því sambandi. Er lögregla tók að nýju af honum skýrslu 15. febrúar 2018 og bar undir hann framburð EE um að hann hefði verið viðstaddur brot gegn D kvaðst hann ekki vera viss um að muna eftir slíku.

151 Með vísan til þess langa tíma sem liðinn er frá þeim atvikum er greinir í fjórða kafla ákæru og aldurs D á þeim tíma er það mat dómsins að hann hafi þrátt fyrir framangreint í öllum meginatriðum verið stöðugur og samkvæmur sjálfum sér um kjarna þeirrar háttsemi sem hann kveður ákærða hafa viðhaft gagnvart sér. Framburður hans fyrir dómi var varfærinn og greinilegt að skýrslugjöfin tók mjög á hann. Að öllu framangreindu gættu er það mat dómsins að framburður hans sé trúverðugur hvað varðar kjarna þeirrar háttsemi sem ákærða er gefin að sök gagnvart honum.

152 Jafnframt er til þess að líta að vitnið EE kvaðst fyrir dómi hafa séð ákærða fróa D heima hjá ákærða á [...]. EE er fæddur [...] og var því 78 ára gamall á árabilinu 19992000. Ákærði rak aftur á móti stuðningsheimilið að [...] frá ágúst 2002. EE kvaðst allt að einu fyrir dómi bæði viss um að brotið hefði gerst á framangreindum stað og um að hann hefði þá verið á framangreindum aldri. Á hinn bóginn vísaði hann einnig til dvalar AA á [...] en sem fyrr greinir var hann búsettur þar frá […] 2004. Þá vísaði hann til þess að ákærði hefði átt svartan Volkswagen eða Skoda á þessum tíma, sem samræmist gögnum málsins um bifreiðar í eigu eða umráðum ákærða frá apríl 2004 til júlí 2009. Hvað sem líður mótsögnum í framangreindum framburði EE um tímasetningu og staðsetningu atburðarins hefur hann bæði hjá lögreglu og fyrir dómi verið afar staðfastur í þeim framburði sínum að hann hafi séð ákærða fróa D. Þá bar EE í héraði að hann hefði fyrst sagt frá því við 21 árs aldurinn, sem fær stoð í framburði vitnanna JJ og RR sem báðar kváðu hann hafa sagt sér frá því árið 2014. Var frásögn EE af því að ákærði hefði brotið gegn D því komin fram löngu áður en mál þetta var tekið til rannsóknar. Þá var framburður D fyrir dómi og við skýrslugjöf hjá lögreglu skýr um að annar drengur hefði einu sinni verið viðstaddur brot ákærða gegn honum þótt hann hefði hjá lögreglu talið það vera E […] en síðan breytt þeim framburði sínum fyrir dómi og talið það vera EE. Samkvæmt öllu framangreindu verður framburður EE um að hann hafi séð ákærða brjóta gegn D metinn trúverðugur.

153 Þá er enn fremur til þess að líta að vitnið E, […] D, bar fyrir dómi að þeir D hefðu rætt það á unglingsaldri að ákærði hefði brotið gegn D og að E hefði átt frumkvæði að því samtali. Samræmist það þeim framburði hans hjá lögreglu við skýrslutöku 25. janúar 2018 að hann vissi að ákærði hefði brotið gegn D vegna þess að þeir hefðu talað um það á unglingsaldri. Þessi framburður E var borinn undir D við skýrslutöku í síma 30. sama mánaðar en þá kvaðst D ekki muna eftir slíku samtali og ítrekaði fyrri framburð sinn þess efnis að ákærði hefði ekki brotið gegn sér. Aftur á móti gaf D kæruskýrslu hjá lögreglu 1. febrúar sama ár og greindi þá bæði frá þessu samtali og því að þeir E hefðu ræðst við tveimur dögum fyrr. Í héraði mundi D aftur á móti ekki eftir þessu samtali fyrr en hann var spurður út í framburð sinn hjá lögreglu. Þá greindi hann svo frá fyrir Landsrétti að hann hefði ekki munað eftir samtalinu en síðan rámað í það þegar E nefndi það við hann. Teldi hann það hafa gerst eftir að dómur gekk í héraði. Burtséð frá óljósu minni D um framangreint samtal hefur framburður E um það verið stöðugur og skýr. Liggur ekkert fyrir í málinu sem dregið getur úr trúverðugleika þess framburðar E að samtalið hafi átt sér stað og að D hafi við það tækifæri sagt honum að ákærði hefði brotið gegn sér.

154 Það athugast að vitnið AA bar í héraði um […] ákærða sem hefði verið tíður gestur á heimilinu á meðan hann bjó þar, komið á föstudögum og gist um helgar. Í ljósi framburðar ákærða, D og V móður D verður ekki talið sannað að D hafi komið oftar en tvisvar til fjórum sinnum á ári til […] eftir að hann flutti til [...] en það kemur illa heim og saman við lýsingu AA. Aftur á móti athugast að í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru hér að framan var talið sannað að brotaþolinn A hefði gist reglulega hjá ákærða frá árinu 2004. Þá athugast að AA greindi svo frá fyrir dómi að umræddur drengur hefði verið ljóshærður eða með skollitað hár en við skýrslutöku hjá lögreglu kvað AA drenginn hafa verið ljóshærðan eða kannski rauðhærðan. Verður því engu slegið föstu um hvaða drengur það var sem AA vísaði til í framburði sínum og ekki talið að framburði D verði fengin stoð í honum.

155 Hvað sem hinu síðastgreinda líður verður framburður D um brot ákærða gegn sér talinn hafa styrka stoð í framburði vitnanna EE og E. Verður hann því lagður til grundvallar dómi að svo miklu leyti sem hann er skýr um þá háttsemi sem ákærða er gefin að sök.

156 Hvað tímasetningu atburða varðar kvað D brot samkvæmt ákæruliðum IV.9 og IV.10 hafa átt sér stað á heimili ákærða nálægt [...]. Hann kvaðst aftur á móti ekki muna eftir brotum á heimili ákærða við [...]. Eins og áður greinir rak ákærði stuðningsheimili við [...] fram í ágúst 2002 er starfsemin flutti að [...]. Verður því ekki talið sannað að þau brot ákærða gegn D sem framin voru á heimili ákærða hafi hafist fyrr en í ágúst 2002. D kvaðst aftur móti hafa hætt að gista hjá ákærða þegar hann var 1213 ára gamall sem samræmist vel þeim framburði vitnisins V, móður D, að hann hefði síðast gist hjá ákærða í kringum fermingaraldurinn. Verður samkvæmt framangreindu talið sannað að háttsemi sú sem lýst er í ákæruliðum IV.9 og IV.10 hafi átt sér stað á tímabilinu frá ágúst 2002, er D var 10 ára gamall, til 2004 eða 2005, er hann var 12 eða 13 ára gamall.

157 Samkvæmt þessu og framburði D fyrir dómi telst sannað að ákærði hafi samkvæmt ákærulið IV.9 gerst sekur um þá háttsemi að hafa, á árunum 20022004 eða 2005, þegar D var 1012 eða 13 ára gamall, á heimili sínu að [...] í Reykjavík, í fjölda skipta, í rúmi ákærða þar sem hann lét D gista þegar hann var í hans umsjá, káfað á kynfærum hans innanklæða og fróað honum og í hluta skiptanna fróað sér samtímis. D bar aftur á móti fyrir dómi að það hefði ekki gerst oft að ákærði hefði haft við hann munnmök. Hann nefndi fyrst að munnmök hefðu, að frádregnum munnmökum D við ákærða, átt sér stað tvisvar sinnum en síðan að ákærði gæti hafa haft við hann munnmök fimm eða sex sinnum. Þá kvaðst D aðeins muna eftir „atviki“ þar sem hann hefði fróað sér fyrir framan ákærða. Vafa um fjölda tilvika verður að meta ákærða í hag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt því verður hvorki talið sannað að ákærði hafi haft munnmök við D oftar en tvisvar sinnum né að hann hafi látið drenginn fróa sjálfum sér fyrir framan hann oftar en einu sinni. Samkvæmt framangreindu verður talið sannað að ákærði hafi samkvæmt ákærulið IV.9, á sama tímabili og stað, gerst sekur um að hafa einu sinni látið D fróa sér fyrir framan hann og að hafa tvisvar sinnum haft við hann munnmök.

158 Fyrir dómi kvaðst D fyrst einu sinni hafa prufað að fróa ákærða en síðar kvað hann það geta hafa gerst oftar. Vafa um fjölda tilvika verður að meta ákærða í hag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Þá kvað D ákærða hafa fengið sig til að hafa við hann munnmök einu sinni. Samkvæmt framangreindu verður talið sannað að ákærði hafi samkvæmt ákærulið IV.10, á sama tímabili og stað og samkvæmt ákærulið IV.9, gerst sekur um að hafa látið D fróa sér einu sinni og um að hafa einu sinni látið hann hafa við sig munnmök.

159 Brot ákærða samkvæmt ákærulið IV.11 er samkvæmt ákæru nánar tiltekið talið hafa átt sér stað árið 1998 eða 1999 á heimili D við [...]. D bar fyrir dómi að brot ákærða gegn honum hefðu hafist um sex ára aldurinn en hann varð sex ára í […] árið 1998. Hann greindi aftur á móti ekki nánar frá tímasetningu einstakra brota ákærða gegn sér. Samkvæmt framlögðum gögnum frá þjóðskrá var lögheimili D að [...] frá 15. nóvember 1997 til 12. júní 2001. Ákærði og móðir D báru aftur á móti fyrir dómi að fjölskyldan hefði flutt [...] árið 2000. Verður um það atriði byggt á framburði þeirra þar sem ekki verður slegið föstu að formleg lögheimilisskráning fari saman við það hvenær fjölskyldan flutti í raun. Samkvæmt öllu framangreindu verður talið sannað að háttsemi sú sem ákæruliður IV.11 varðar hafi átt sér stað á árabilinu 19982000. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til framburðar D fyrir dómi verður ákærði fundinn sekur samkvæmt ákærulið IV.11 um að hafa á tímabilinu 19982000, er D var 68 ára gamall, á heimili D við [...] í Reykjavík, einu sinni káfað á kynfærum hans innanklæða og fróað honum.

160 Brot ákærða samkvæmt ákærulið IV.12 er samkvæmt ákæru nánar tiltekið talið hafa átt sér stað í [...] árið 2003 eða 2004. Með vísan til 2. töluliðar 1. mgr. 5. gr. almennra hegningarlaga verður refsað fyrir þann verknað hér á landi enda er hann jafnframt refsiverður eftir [...] hegningarlögum. D bar fyrir dómi að hann hefði verið um það bil 12 ára þegar sú háttsemi sem þessi ákæruliður varðar átti sér stað, en hann varð 12 ára í […] árið 2004. Ákærði kvað hann hafa verið 1011 ára þegar umrædd ferð til [...] var farin en móðir hans taldi hann hafa verið 911 ára. Með vísan til framangreinds verður talið sannað að umrædd ferð hafi verið farin á árabilinu 20012004. D lýsti háttsemi ákærða samkvæmt þessum ákærulið meðal annars þannig fyrir dómi að hún hefði hafist „með fróun“ en tilgreindi ekki hvort það hefði verið gagnkvæm háttsemi hjá honum sjálfum og ákærða. Þá verður, eins og að framan greinir, ekki talið sannað á grundvelli framburðar D fyrir dómi að D hafi fróað ákærða oftar en einu sinni en vafa um atvik að þessu leyti verður að meta ákærða í hag, sbr. 108. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt framangreindu verður ákærði fundinn sekur um þá háttsemi sem í ákærulið IV.12 greinir, þó þannig að hún hafi átt sér stað á tímabilinu 20012004 og að ákærði hafi ekki látið D fróa sér umrætt sinn.

161 Háttsemi samkvæmt ákæruliðum IV.9, IV.10 og IV.12, sem ákærði hefur samkvæmt framangreindu gerst sekur um, beinist að sama brotaþola og er auk þess eðlislík og framin í nægilegri samfellu. Verður hún virt sem framhaldsbrot sem staðið hafi yfir á árunum 20022004 eða 2005. Háttsemi sú sem ákærði hefur gerst sekur um samkvæmt ákærulið IV.11 verður aftur á móti metin sem sjálfstætt brot.

162 Með vísan til þess að um aukaatriði brots er að ræða og að vörnum ákærða hefur ekki verið áfátt af þeim sökum, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008, kemur ekki að sök þótt ákærði sé samkvæmt ákærulið IV.11 fundinn sekur um brot sem átt hafi sér stað á tímabilinu 19982000 þótt í ákæru sé vísað til áranna 1998 og 1999. Af sömu ástæðum kemur ekki að sök þótt ákærði sé samkvæmt ákærulið IV.12 fundinn sekur um brot sem hafi átt sér stað á tímabilinu 20012004 þótt í ákæru greini að það hafi verið árið 2003 eða 2004.

163 Háttsemi samkvæmt ákæruliðum IV.9, IV.10 og IV.12, sem ákærði hefur samkvæmt framangreindu gerst sekur um, beinist að sama brotaþola og er auk þess eðlislík og framin í nægilegri samfellu. Verður hún virt sem framhaldsbrot sem staðið hafi yfir á árunum 20022004 eða 2005. Háttsemi sú sem ákærði hefur gerst sekur um samkvæmt ákærulið IV.11 verður aftur á móti metin sem sjálfstætt brot.

164 Í 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um að þegar refsilöggjöf hefur breyst frá því verknaður var framinn til þess er dómur gengur skuli dæma eftir nýrri lögunum. Eins og nánar er fjallað um í efnisgreinum 20 og 21 hér að framan verður þó aðeins byggt á yngri lagaákvæðum að því leyti sem inntak áður gildandi ákvæða hafi verið hið sama eða ef lagabreytingin er sakborningi í hag.

165 Hvað heimfærslu brota ákærða til refsiákvæða varðar athugast að í ákæru er á því byggt að ákærði hafi með framangreindri háttsemi nýtt sér yfirburði sína gagnvart D og traust hans og trúnað sem […] sem hafði verið trúað fyrir honum til kennslu og uppeldis auk þess að beita hann ofbeldi. Með vísan til framburðar móður D um að hún hefði ekki falið ákærða að aðstoða D við heimanám eða að ala hann upp verður ekki talið sannað að ákærða hafi verið trúað fyrir D til kennslu og uppeldis. Þrátt fyrir […] ákærða og D verða brot ákærða gegn honum því ekki talin hafa átt sér stað í skjóli sérstaks trúnaðarsambands sem á milli þeirra hafi verið.

166 Sú háttsemi sem ákærði hefur verið fundinn sekur um felur aftur á móti í sér misnotkun fullorðins manns á yfirburðastöðu hans gagnvart barni í því skyni að hafa við það önnur kynferðismök. Brotin áttu sér stað fyrir gildistöku laga nr. 61/2007 4. apríl 2007, þegar efni 194. gr. almennra hegningarlaga var rýmkað verulega með 3. gr. laga nr. 61/2007. Verður því ekki talið að háttsemi ákærða hafi falið í sér ofbeldi í skilningi laga á þeim tíma sem hún fór fram, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 19. janúar 2011 í máli nr. 562/2011. Jafnframt hefði háttsemin þá einungis verið heimfærð til 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 23. apríl 2008 í máli nr. 658/2007.

167 Samkvæmt öllu framangreindu varðar háttsemi ákærða samkvæmt ákæruliðum IV.9, IV.10, IV.11 og IV.12 við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður 1. mgr. 202 gr. sömu laga.

168 Samkvæmt 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga telst fyrningarfrestur brots frá þeim degi er refsiverðum verknaði eða refsiverðu athafnaleysi lauk og hefur ákvæðið verið óbreytt frá setningu laganna. Með lögum nr. 83/2005, sem tóku gildi 9. júní 2005, var nýjum málslið aftur á móti bætt við þetta ákvæði og kveðið á um að fyrningarfrestur brota samkvæmt ákvæðum 194.202. gr. laganna teldist þó ekki fyrr en frá þeim degi er brotaþoli næði 14 ára aldri. Brot gegn 1. mgr. 202. gr. laganna varðaði allt að 12 ára refsingu fram til setningar laga nr. 61/2007 og fyrnast brot ákærða gegn D því á 15 árum, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 81. gr. laganna. Fyrningarfrestur rofnar þegar rannsókn sakamáls hefst fyrir rannsóknara gegn manni sem sakborningi, sbr. 4. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Framhaldsbroti ákærða samkvæmt ákæruliðum IV.9, IV.10 og IV.12 lauk sem fyrr greinir í síðasta lagi á árinu 2005 en D varð 14 ára […] 2006. Rannsókn á brotum ákærða gegn honum hófst í janúar 2018. Telst framhaldsbrotið því ófyrnt, hvort sem miðað er við réttarástandið fyrir eða eftir 9. júní 2005. Aftur á móti var brot ákærða samkvæmt ákærulið IV.11 framið á tímabilinu frá 19982000 og telst það brot hans því fyrnt. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt þeim ákærulið.

169 Hvað brot ákærða samkvæmt ákæruliðum IV.9, IV.10 og IV.12 varðar verður tekið tillit til þess við refsiákvörðun að brotið hefði ekki verið fellt undir 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga á þeim tíma sem það var framið.

Fimmti kafli ákæru, ákæruliður V.13

Ákæruatriði

170 Í fimmta kafla ákærunnar, ákærulið V.13, er ákærða gefin að sök nauðgun og kynferðisbrot gegn barni með því að hafa áreitt brotaþolann E kynferðislega og haft við hann önnur kynferðismök, á árinu 2002 eða 2003, er E var 13 eða 14 ára gamall og gisti í rúmi ákærða á heimili hans að […] í Reykjavík, með því að beita ólögmætri nauðung, sem fólst meðal annars í aldurs, þroska og aðstöðumun og yfirburðum ákærða gagnvart E sem […] hans er átti traust hans og trúnað og hafði verið trúað fyrir honum til kennslu og uppeldis, en ákærði káfaði á bringu hans, kyssti hann á höfuðið, kleip í rass hans og fór með hendi sína inn á kynfæri hans og fróaði honum án samþykkis hans þar til hann fékk sáðlát.

171 Samkvæmt ákærunni, eins og henni var breytt með bókun ákæruvaldsins í þinghaldi 11. júní 2018, eru brot ákærða heimfærð til refsiákvæða með eftirfarandi hætti: „Telst háttsemi þessi varða við 1. mgr. 194. gr. og 1. og 2. mgr. 202. gr., sbr. áður 194. gr., 195. gr., 1. mgr. 201. gr. og 1. og 2. málsl. 1. mgr. 202. gr. en síðar 1 og 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.“

172 Ákærði neitar sem fyrr greinir sök og krefst staðfestingar héraðsdóms um sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Sönnunargögn

173 Ákærði gaf skýrslu í héraði og kvaðst enga skýringu hafa á því hvers vegna E bæri hann sökum um kynferðisbrot. Hann greindi svo frá að E væri […] sem hefði búið […]. Hefðu þeir átt samskipti í tölvuleikjum en jafnframt kvaðst ákærði hafa hvatt […] áfram í námi. Þá hefði ákærði heimsótt fjölskyldu E […] og öfugt. Einnig kvað ákærði E hafa gist hjá sér eftir atvikum þegar hann var í bænum en kvaðst ekki muna hvort hann hefði þá verið einn. Í þeim tilvikum hefði E gist uppi í rúmi ákærða. Spurður hvort hann hefði tekið utan um E uppi í rúmi kvað hann það ekkert ólíklegt. Þá kvaðst hann eflaust hafa klórað honum á bakinu. Ákærði kvaðst ekki muna hvað E hefði verið gamall er hann gisti í fyrsta og síðasta sinn en svaraði nánar spurður að hann gæti hafa verið 1011 ára í fyrsta sinn. Jafnframt kvaðst hann hafa gefið E og M […] ferð til […] í fermingargjöf. Inntur eftir því hvort það gæti passað að „O“ hefði verið á heimilinu á sama tíma og E kvað ákærði það geta átt við um O vin hans sem hefði þá verið í heimsókn fyrri part kvölds. Inntur eftir því hvers vegna hann hefði við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu ekki nefnt E meðal þeirra barna sem hefðu gist hjá honum kvaðst ákærði hafa talið upp börn samkvæmt minni á þeim tímapunkti.

174 Brotaþolinn E er fæddur í […]. Hann gaf skýrslu í héraði og kvaðst hafa verið búsettur […] en hafa þótt gaman að vera hjá ákærða þegar hann kom með foreldrum sínum til […]. Hefði ákærði verið […] og E spilað tölvuleiki heima hjá honum auk þess sem þeir hefðu oft farið í sund. Þá hefði ákærði verið góður í stærðfræði og gott að geta leitað til hans í því sambandi. E kvaðst einnig oft hafa gist hjá ákærða og þá sofið uppi í rúmi hjá honum. Hann greindi svo frá að eitt sinn, þegar hann var 1214 ára gamall, hefði hann gist uppi í rúmi hjá ákærða að […]. Hefði ákærði þá fróað honum innanklæða og E fengið sáðlát. Þá kvað hann ákærða hafa farið með höndina beint inn á buxurnar hans. Hefði þetta gerst þegar þeir hefðu verið að fara að sofa og það hefði verið í eina skiptið sem eitthvað hefði komið upp á þegar hann gisti hjá ákærða. Spurður nánar um atvik umrætt sinn kvað hann þá ákærða hafa legið hlið við hlið og hafi ákærði byrjað að fitla við kynfærin á honum og síðan fróað honum. Engar aðrar snertingar hefðu átt sér stað og ákærði ekkert sagt við hann meðan á þessu stóð. Enn spurður kvað hann ákærða kannski ekki hafa klipið í rassinn heldur hafa þreifað á honum. Þá hefði hann kannski ekki þreifað á bringunni á honum heldur frekar á maganum. Einnig kvaðst hann ekki telja að ákærði hefði kysst hann á höfuðið á meðan á þessu stóð heldur bara „til að góða nótt eða eitthvað svoleiðis“. Spurður hvort hann myndi eftir því að einhver annar hefði verið á heimilinu fyrr um kvöldið kvaðst hann ekki vera alveg viss en taldi sig muna að „O“ hefði verið þar að spila tölvuleik. Þá kvað hann brotið hafa átt sér stað eftir ferð sem hann fór með ákærða og […] til […]. Spurður hvernig honum hefði liðið í ferðinni kvað hann sér hafa þótt „mjög gaman“. Nánar spurður út í umrædda ferð kvað hann þó geta verið að brotið hefði átt sér stað fyrir hana. Þá kvaðst hann ekki viss um hvort umrædd ferð hefði verið farin fyrir eða eftir fermingu sína.

175 E var jafnframt inntur eftir því hvort hann vissi til þess að ákærði hefði brotið gegn einhverjum öðrum. Greindi hann þá svo frá að hann hefði, þegar hann var 1516 ára, spurt D út í það og D játað því. Hann myndi aftur á móti ekki hvað hann hefði sagt fleira um málið en þeir hefðu rætt hvort þetta væri eðlilegt. Spurður nánar um inntak samtalsins kvað E sig ráma í að D hefði sagt að ákærði hefði fróað honum en samtalið hefði verið stutt. Þá kvaðst E ekki hafa rætt brot ákærða gegn sér við nokkurn annan. Þegar lögregla hefði hringt í hann við rannsókn málsins hefði hann brotnað niður og sagt frá broti ákærða gegn sér en hann hefði fyrir þann tíma ekki rætt málið við neinn. Spurður hvort hann kannaðist við að ákærði hefði einhvern tímann brotið gegn honum og D á sama tíma kvað hann svo ekki vera.

176 Fyrir Landsrétti bar E að honum þætti undarlegt að hann hefði alltaf sagt bara frá einu skipti sem ákærði braut gegn honum. Eftir að hann hefði rætt málið meira við D […] og móður sína hefði fleira rifjast upp fyrir honum. Teldi hann ákærða því nú hafa brotið gegn sér fimm til sjö sinnum. Kvað hann það hafa gerst frá 89 ára aldri, alltaf á […] og með sama hætti og hann hefði áður lýst fyrir dómi en þau skipti væru meira í móðu hjá honum þar sem hann hefði verið yngri. Þá hefði hann í þeim tilvikum ekki fengið sáðlát. Hann myndi best eftir því atviki sem hann hefði áður greint frá. Þá kvaðst hann hafa átt frumkvæðið að samtali við D þegar þeir voru unglingar. Hefði hann spurt D „hefur hann einhvern tímann gert svona við þig eða eitthvað svoleiðis?“ og „hefur hann einhvern tímann fróað þér?“ og hefði D svarað játandi.

177 II, […] og móðir E, gaf skýrslu í héraði og kvað E ekki hafa lýst brotum ákærða gegn sér fyrir henni fyrr en eftir að mál þetta kom upp. Hún kvað E hafa heimsótt ákærða þegar þau fóru […]. Hefðu þeir þá farið í sund en auk þess hefðu verið tölvur hjá ákærða „og voðalega gaman sko“. II kvaðst aftur á móti ekki vita hvort E hefði þá verið einn hjá ákærða. Jafnframt kvaðst hún „alls ekki“ hafa beðið ákærða að hjálpa E í skóla eða ala hann upp. Þá greindi hún svo frá að þau hefðu ekki farið oft […] en að E hefði fengið „að gista þarna einhvern tímann“. Hún kvaðst aftur á móti ekki vita á hvaða tímabili þetta hefði verið. E hefði þó enn komið með henni […] við 1213 ára aldurinn. Þá kvað hún E hafa farið með ákærða til […]. II greindi einnig svo frá að henni hefði stundum þótt E stressaður og með neikvæðar hugmyndir um sjálfan sig en kvaðst ekki hafa tengt það við kynferðisbrot.

178 Vitnið V, […] og móðir brotaþolans D, kvaðst í héraði telja að ákærði hefði farið með E og M dóttur sína í ferðalag til […] sumarið 2003. Vitnið FF, móðir brotaþolans C, kvaðst aftur á móti hafa fundið myndir úr […] árið 2001 þar sem ákærði var með tvö […] með sér, stelpu og strák.

179 Vitnið M, systir brotaþolans D og […] E, er fædd í […]. Í héraði kvaðst hún hafa farið með ákærða og E til […] þegar hún var 1213 ára. Kvaðst hún muna eftir því að hafa verið við […] í […].

180 Samkvæmt gögnum málsins hafði E ekki leitað sér aðstoðar hjá sálfræðingi eða geðlækni áður en hann lagði fram kæru á hendur ákærða.

181 Svo sem greinir í umfjöllun um fyrsta kafla ákæru fannst ekkert kynferðislegt efni tengt börnum við rannsókn lögreglu á tölvum, símum, gagnavörslumunum, samfélagsmiðlanotkun og innihaldi peningaskáps ákærða. Samkvæmt matsgerð vitnisins J gekkst ákærði ekki við hvötum eða löngunum til barna eða unglinga og væri því hvorki unnt að staðfesta né hafna því að slíkar hvatir væru til staðar hjá honum.

Niðurstaða varðandi ákærulið V.13

182 Eins og nánar er fjallað um í efnisgreinum 65 og 66 hér að framan er við sönnunarmat heimilt að líta til óbeinna sönnunargagna en meta ber þó allan skynsamlegan vafa í málinu ákærða í hag. Þá sætir hvert brot sem ákærði er sakaður um sjálfstæðu mati og verður það sem telst sannað um önnur brot hans ekki notað til sönnunar um sök samkvæmt ákærulið V.13. Aftur á móti hefur verið talið heimilt að líta til þess ef trúverðugur framburður eins brotaþola um tiltekin atvik styður framburð annars brotaþola.

183 Töluvert samræmi er í framburði ákærða og brotaþolans E um annað en það sem beinlínis lýtur að þeim sökum sem ákærði er borinn í málinu. Stendur því orð ákærða gegn orði brotaþola um þær sakir.

184 Ákærði hefur staðfastlega neitað sök samkvæmt ákærulið V.13. Það dregur aftur á móti nokkuð úr trúverðugleika framburðar hans að við fyrstu skýrslutöku hjá lögreglu 18. janúar 2018 var hann beðinn að greina frá nöfnum annarra barna en brotaþolanna A og B sem gist hefðu hjá honum. Nefndi hann þá að […] hefðu gert það. Er hann var beðinn um að nafngreina þau nefndi hann ýmis nöfn til sögunnar, meðal annars GGG bróður E, en hvorki E né D, brotaþola samkvæmt fjórða kafla ákæru. Í skýrslutöku hjá lögreglu 25. janúar sama ár og fyrir dómi hafði ákærði engar skýringar á því hverju það sætti að hann hefði ekki nefnt E til sögunnar. Verður í ljósi framburðar ákærða og vitna um samskipti þeirra tveggja talið afar ótrúverðugt að ákærði myndi ekki eftir E í þessu sambandi.

185 Verknaðarlýsing í ákærulið V.13 er byggð á frásögn E hjá lögreglu af broti ákærða gegn sér. Nokkurrar ónákvæmni gætir í framburði E um staðsetningu og tímasetningu brotsins sem kann að skýrast af því hversu langt er um liðið og aldri hans á þeim tíma er brot ákærða er í ákæru talið framið. Framburður E um háttsemi ákærða umrætt sinn og líðan sína í samskiptum við hann tók aftur á móti einnig miklum breytingum frá lögregluskýrslu 25. janúar 2018 þar til hann gaf skýrslu fyrir héraðsdómi. Þá breyttist framburðurinn enn á ný þegar hann gaf skýrslu fyrir Landsrétti.

186 Hjá lögreglu kvað E um eitt skipti að ræða þar sem ákærði hefði kysst hann á höfuðið, þuklað á honum bringuna og klipið hann í rassinn. Síðan hefði ákærði byrjað að sýna honum hvernig ætti að fróa sér, þuklað hann og loks fróað honum þar til hann fékk sáðlát. Meðan á þessu hefði staðið hefði ákærði rætt hvernig ætti að gera þetta og að atburðinum loknum hefði hann sagt „sko svona á að gera þetta“. Einnig kvað E ákærða hafa reynt að brjóta aftur gegn sér síðar. Hefði hann þá klipið í rassinn á E og reynt að fikra sig áfram með því að snerta bringu og kyssa hann aftan á höfuðið en E sagt honum að hætta. Jafnframt greindi hann svo frá hjá lögreglu að honum hefði liðið „illa og skrýtið“ í ferðinni til […] „náttúrulega ef hann myndi gera þetta aftur“. Fyrir héraðsdómi kvað E enn hafa verið um eitt skipti að ræða en lýsti aðdraganda þess að ákærði fróaði honum með allt öðrum hætti en hjá lögreglu. Þá kvað hann ákærða ekkert hafa sagt meðan á því stóð og taldi, áður en framburður hans hjá lögreglu var borinn undir hann, að ferðin til […] og […] hefði átt sér stað áður en ákærði braut gegn honum. Spurður hvernig honum leið í ferðinni kvað hann sér hafa þótt „mjög gaman“. Fyrir Landsrétti greindi E loks svo frá að ákærði hefði brotið gegn sér allt að sex sinnum áður en atvik það sem greinir í ákæru átti sér stað.

187 Eins og greinir í umfjöllun um fjórða kafla ákæru hér að framan verður metinn staðfastur og trúverðugur sá framburður E að hann hafi árið 2004 eða 2005, þegar hann var 1516 ára, spurt brotaþolann D að því hvort ákærði hefði brotið gegn honum og að D hefði svarað því til að svo væri. Fyrir dómi kom aftur á móti ekki með skýrum hætti fram hjá E að hann hefði umrætt sinn greint D frá brotum gegn sér. Jafnframt kvað D sig fyrir héraðsdómi aðeins ráma í samtalið og ekki muna hvað hefði nánar tiltekið verið rætt. Þótt ekkert í málinu dragi úr trúverðugleika framburðar E um að samtalið hafi átt sér stað verður því að telja ósannað að E hafi við það tækifæri greint D frá því broti ákærða sem í ákærulið V.13 greinir. Þá athugast að í málinu nýtur engra gagna um að E hafi sagt öðrum frá broti ákærða gegn sér um það leyti sem það fór fram né að hann hafi leitað sér aðstoðar á grundvelli þess að hafa orðið fyrir kynferðisbroti.

188 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu. Þótt telja verði framburð E gefa nokkra vísbendingu um að ákærði hafi brotið gegn honum nýtur samkvæmt framangreindu ekki í málinu sönnunargagna sem veitt geta þeim framburði næga stoð. Verður ákæruvaldinu því ekki talið hafa tekist sönnun þess, svo hafið sé yfir skynsamlegan vafa, að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákærulið V.13 greinir, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Ber því að sýkna ákærða af kröfum ákæruvaldsins samkvæmt þeim ákærulið.

Refsiákvörðun og sakarkostnaður

189 Ákærði hefur samkvæmt framangreindu gerst sekur um að hafa einu sinni haft önnur kynferðismök við brotaþolann B og að hafa í fjölda skipta haft slík kynferðismök við brotaþolana A og D þegar þau voru börn að aldri. Í öllum tilvikum nýtti hann sér yfirburðastöðu sína sem fullorðinn einstaklingur og gerðist þannig sekur um ólögmæta nauðung. Þá gerðist hann auk þess sekur um sérstakt trúnaðarbrot gagnvart A, sem honum hafi verið trúað fyrir til kennslu og uppeldis. Varðar brot hans gegn B við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður sömu ákvæði, en brot hans gegn A og B við 1. mgr. 194. gr. og 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga, sbr. áður 1. mgr. 202 gr. sömu laga, auk þess sem brotið gegn A varðaði áður einnig við 1. mgr. 201 gr. sömu laga. Loks hefur ákærði gerst sekur um að hafa einu sinni áreitt A kynferðislega sem varðar við 209. gr. almennra hegningarlaga og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

190 Ákærði er fæddur í febrúar árið 1975 og hefur ekki áður sætt refsingu. Brot hans gagnvart öllum brotaþolum voru alvarleg, beindust gegn mikilvægum hagsmunum þeirra og voru til þess fallin að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér. Gagnvart A og D voru þau auk þess margendurtekin og stóðu yfir í langan tíma en af því verður ráðið að vilji ákærða til að brjóta gegn þeim hafi verið sterkur og einbeittur. Jafnframt átti brot ákærða gagnvart A sér stað í skjóli þess trúnaðartrausts sem ríkti milli þeirra.

191 Ákærða verður samkvæmt 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga ekki gerð þyngri refsing en orðið hefði eftir eldri lögum eftir því sem við á. Á því tímabili sem framhaldsbrot ákærða gegn D var framið varðaði brot gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga allt að 12 ára fangelsi en ekki var kveðið á um lágmarksrefsingu. Hið sama gildir um upphaf þess tíma sem framhaldsbrot ákærða gagnvart A stóð. Brot gegn þessu ákvæði, eins og því var breytt með lögum nr. 61/2007 sem tóku gildi 4. apríl 2007, varðar aftur á móti nú refsingu ekki skemur en eitt ár og allt að 16 árum. Einnig athugast að brot gegn 1. mgr. 201 gr. almennra hegningarlaga varðaði fangelsi allt að 12 árum væri barn yngra en 16 ára á þeim tíma sem brot ákærða gagnvart A var framið en er nú refsiþyngingarástæða samkvæmt 5. mgr. 202. gr. laganna. Þá verður við ákvörðun refsingar litið til 1., 2., 3., 6. og 7. töluliðar 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Auk þess verður litið til aliðar 195. gr. sömu laga hvað brotið gegn B varðar og þann hluta brots ákærða gegn A sem átti sér stað eftir gildistöku laga nr. 61/2007. Jafnframt verður refsing ákærða tiltekin samkvæmt 77. gr. almennra hegningarlaga. Að öllu framangreindu gættu telst refsing ákærða hæfilega ákveðin fimm ár. Frá refsingu dregst gæsluvarðhald ákærða frá 19. janúar 2018 til 30. júlí sama ár.

192 Ákærði verður dæmdur til að greiða 2/3 hluta sakarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, þar á meðal málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, G-kk-nf E-kk-nf B-kk-nf, sæti fangelsi í 5 ár. Til frádráttar refsingunni kemur gæsluvarðhald sem ákærði sætti frá 19. janúar 2018 til 30. júlí sama ár.

Ákærði greiði 2/3 hluta sakarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, sem alls nemur 28.516.583 krónum, en þar af nema málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða í héraði og fyrir Landsrétti, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 24.081.630 krónum.

Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.