450/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti til fjárslita þeirra á milli vegna hjónaskilnaðar. Ágreiningur aðila laut að því hvernig fara bæri með fasteign aðila. Í úrskurði Landsréttar sagði meðal annars að skýr og óskilyrt krafa B um útlagningu fasteignarinnar hefði aldrei komið fram. Eins og atvikum væri háttað yrði kröfum A því ekki hafnað af þeirri ástæðu að skiptastjóri hefði ekki tekið afstöðu til krafna B um útlagningu hennar eða lagt mat á hvort skilyrði til útlagningar væru uppfyllt áður en ákvörðun um sölu var tekin. Ekki væru efni til annars en að fallast á kröfu A en af gögnum málsins yrði ekki ráðið að samkomulag aðila lægi fyrir um útlagningu eignarinnar. Í því efni leit Landsréttur til þess að málsaðilar ættu fasteignina í sameiningu og bæru ábyrgð á áhvílandi veðskuldum. Hrein eign þeirra að þessu leyti væri því jöfn og í ljósi mismunandi afstöðu þeirra til sölu fasteignarinnar hefði skiptastjóra verið rétt að ráða málefninu til lykta á þann veg sem hann teldi best eiga við. Var krafa A um sölu fasteignarinnar og skiptingu söluandvirðis hennar því tekin til greina. Kröfu A um að B yrði sviptur vörslum fasteignarinnar var hins vegar hafnað.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 16. júní 2023. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. júní 2023 í málinu nr. Q- [...]/2021 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti til fjárslita þeirra á milli vegna hjónaskilnaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að fasteign aðila að [...], fasteignanúmer [...], verði seld við opinber skipti til fjárslita á milli þeirra og söluandvirði eignarinnar skipt að jöfnu þeirra á milli. Þá krefst sóknaraðili þess að varnaraðili verði sviptur vörslum fyrrgreindrar eignar. Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti og verður því litið svo á að hann krefjist staðfestingar hins kærða úrskurðar, sbr. 3. mgr. 158. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 4. mgr. 150. gr. sömu laga.

Niðurstaða

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram hefur bú málsaðila verið undir opinberum skiptum til fjárslita milli þeirra síðan 9. maí 2019 en viðmiðunardagur skipta er 3. maí 2018, sbr. 1. mgr. 104. gr. laga nr. 20/1991. Síðan skipti hófust hefur staðið ágreiningur um hvernig fara beri með fasteignina að [...]. Framan af laut sá ágreiningur einkum að því hvernig eignarhaldi fasteignarinnar væri háttað en með vísan til þess sem greinir í hinum kærða úrskurði er nú ágreiningslaust að málsaðilar eiga eignina að jöfnu.

5

Líkt og fram kemur í hinum kærða úrskurði vísaði skiptastjóri ágreiningi um fyrrgreinda fasteign til héraðsdóms með bréfi 7. júlí 2021, sbr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Í bréfinu kom fram að ágreiningur væri um þær kröfur sóknaraðila annars vegar að fasteignin skyldi seld og söluandvirðinu skipt að jöfnu milli aðila, sbr. 111. gr. og 108. gr. laga nr. 20/1991, og hins vegar að varnaraðili yrði sviptur vörslum eignarinnar, sbr. 4. tölulið 2. mgr. 107. gr. sömu laga. Á skiptafundi 2. júlí 2021 hafi skiptastjóri reynt að jafna ágreininginn en það ekki tekist. Á sama skiptafundi hafi skiptastjóri fallist á kröfur sóknaraðila um að fasteignin yrði seld og varnaraðili sviptur umráðum hennar, færi svo að hann torveldaði söluna.

6

Með bréfi skiptastjóra 20. desember 2021 beindi hann frekari ágreiningi málsaðila til héraðsdóms en málið var sameinað hinu fyrra máli 26. apríl 2023, sbr. a-lið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991. Samkvæmt bréfinu var meðal annars ágreiningur milli aðila um kröfur varnaraðila þess efnis að innlausnarverð fasteignarinnar að [...] til hans yrði 82.500.000 krónur til samræmis við ætlað samkomulag aðila. Til frádráttar kæmi annað hvort helmingur mismunar framangreinds verðs fasteignarinnar og áhvílandi veðskulda á viðmiðunardegi skipta, teldist sóknaraðili eiga helmingshlut í eigninni, en fjórðungur mismunarins teldist hún eiga fjórðungshlut hennar og einkahlutafélagið D helmingshlut. Í bréfinu var greint frá því að reynt hafi verið að jafna ágreininginn á skiptafundi 6. desember 2021 en það ekki tekist. Samkvæmt hinum kærða úrskurði voru endanlegar dómkröfur varnaraðila í þessum þætti málsins á þá leið að „við útlagningu til hans á fasteign málsaðila að [...] [...], eða við úthlutun fasteignarinnar til hans við skiptalok, [yrði] lagt til grundvallar brúttó verðmæti hennar að fjárhæð 82.500.000 krónur og að til frádráttar á hans hlutdeild í öðrum eignum málsaðila við úthlutun við skiptalok [skyldi] því koma mismunurinn á hlutdeild varnaraðila í umsömdu viðmiðunarverði fasteignarinnar og helmings þeirra veðskulda sem á eigninni hvíla og varnaraðila ber að greiða.“ Með hinum kærða úrskurði var þessum kröfum varnaraðila hafnað og hefur hann ekki óskað endurskoðunar áþeirri niðurstöðu.

7

Endanlegum dómkröfum sóknaraðila í héraði er lýst í hinum kærða úrskurði. Líkt og þar greinir krafðist sóknaraðili þess aðallega að kveðinn yrði upp úrskurður um að nefnd fasteign málsaðila yrði seld og söluandvirðinu skipt að jöfnu á milli þeirra. Þá krafðist hún þess jafnframt að varnaraðili yrði með úrskurði sviptur vörslum eignarinnar. Samkvæmt málatilbúnaði sóknaraðila fyrir Landsrétti krefst hún aðeins endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms um aðalkröfu hennar. Kemur sá þáttur málsins því aðeins til úrlausnar fyrir Landsrétti, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991.

8

Í 108. gr. laga nr. 20/1991 kemur fram að á meðan opinber skipti standa yfir sé skiptastjóri einn bær um að ráðstafa þeim eignum sem koma til skipta samkvæmt 104. gr. og til að taka við þeim eða greiðslu andvirðis þeirra úr hendi þriðja manns, nema þær hafi þegar verið lagðar aðilum út samkvæmt 110. gr. Í 1. mgr. 111. gr. laganna segir að því leyti sem eignir verði ekki lagðar aðilum út samkvæmt 110. gr. skuli teknar ákvarðanir á skiptafundi um ráðstöfun þeirra en atkvæðisréttur um þessi efni sé að öllu leyti í höndum aðilanna, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Í 2. mgr. er tekið fram að atkvæðisréttur ráðist af því hlutfalli sem hvor aðilinn eigi rétt til af hreinni eign þeirra, sbr. 4. mgr. 109. gr., en ákvæði 70. og 71. gr. laganna gildi að öðru leyti um slíka skiptafundi eftir því sem við geti átt.

9

Í 1. mgr. 110. gr. laga nr. 20/1991 kemur fram að eftir því sem ráðið er hvaða eignir koma til skipta, hvorum aðila þær tilheyri og hvert verðmæti þeirra verði talið við skiptin, svo og til hverra skulda verði tekið tillit og með hvaða hætti, skuli skiptastjóri gefa hvorum aðila fyrir sig kost á því á skiptafundi að fá eignir lagðar sér út eftir ákvæðum 2. til 4. mgr. hafi aðilarnir ekki þegar komið sér saman um annað. Eftir því sem skiptastjóri telji skilyrðum þessarar greinar fullnægt til að verða við kröfum um það skuli hann leggja aðilunum út eignir þegar í stað til frjálsrar ráðstöfunar þótt enn sé óvíst um eignir og skuldir að öðru leyti, enda þyki sýnt að hvorugur aðilinn fái meira í sinn hlut með þessum hætti en hann muni eiga rétt á að endingu. Í athugasemdum við 109. til 111. gr. í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 20/1991 segir um 110. gr. að þegar aðgerðum samkvæmt 109. gr. laganna sé lokið „ætti skiptastjóri að leitast við að veita hvorum aðilanum um sig fullnustu með því að leggja honum út eignir eftir því sem hann krefðist og unnt væri, en enn [séu] fyrirmælin í þessum efnum því marki brennd að víkja megi frá þeim með samkomulagi.“ 10

Í greinargerð varnaraðila í héraði er vísað til þess að á skiptafundi 17. maí 2019 hafi þáverandi lögmaður hans lýst því yfir að hann ætli að fara fram á útlagningu fasteignarinnar að því gefnu að fallist yrði á að D ehf. ætti 50% í eigninni og að sóknaraðili yrði áfram eigandi að þriðjungshlut í félaginu. Fundargerð frá fyrrgreindum skiptafundi er ekki á meðal gagna málsins. Á hinn bóginn liggur fyrir fundargerð frá skiptafundi 21. júní 2019 þar sem bókað er eftir varnaraðila að hann ætli að fara fram á útlagningu eignarinnar en sú fyrirætlun var samkvæmt bókuninni bundin sömu skilyrðum og fyrr greinir. Á skiptafundi 21. apríl 2021 var á ný bókað eftir varnaraðila að hann væri „tilbúinn til að ganga frá skiptum á öllu því sem er óumdeilt, þ. e. helmingi fasteignarinnar [...] að frádreginni áhvílandi veðskuld [...]“ og eignin yrði seld. Eigi að síður hefði hann „hug á að leysa til sín fasteignina þegar niðurstaða dómsmáls [lægi] fyrir“ en við útlagningu skyldi miða við að heildarverðmæti eignarinnar væri 82.500.000 krónur. Líkt og fyrr er rakið var á skiptafundi 6. desember 2021 reynt að jafna ágreining um kröfur varnaraðila um innlausnarverð fasteignarinnar en um endanlegar dómkröfur hans í þeim efnum vísast til þess sem að framan greinir og hins kærða úrskurðar.

11

Dómsmáli því sem vísað er til hér að framan og höfðað var af einkahlutafélaginu D gegn málsaðilum 30. og 31. ágúst 2021 lauk með dómsátt 30. nóvember 2022. Var þá óumdeilt að málsaðilar ættu fasteignina að jöfnu. Frá þeim tíma sem dómsátt var gerð liggja ekki fyrir gögn um að varnaraðili hafi á skiptafundi krafist útlagningar eignarinnar en fyrirætlanir hans í þeim efnum voru sem fyrr greinir bundnar fyrirvörum sem tengdust dómsmálinu og eignarhaldi fasteignarinnar. Þá hljóðuðu endanlegar dómkröfur hans í héraði í þeim þætti málsins sem beint var til dómsins með bréfi skiptastjóra 20. desember 2021 á þá leið að innlausnarverð fasteignarinnar yrði ákveðið á tilgreindan hátt við útlagningu eignarinnar til hans „eða“ við úthlutun fasteignarinnar til hans við skiptalok. Samkvæmt framangreindu og því sem greinir í hinum kærða úrskurði um efni bókana á skiptafundum verður ekki annað ráðið en að réttur aðila til að gera kröfu um útlagningu fasteignarinnar hafi ítrekað komið þar til umræðu. Skýr og óskilyrt krafa varnaraðila um útlagningu eignarinnar kom þó aldrei fram. Eins og atvikum er háttað verður kröfum sóknaraðila því ekki hafnað af þeirri ástæðu að skiptastjóri hafi ekki tekið afstöðu til krafna varnaraðila um útlagningu eignarinnar eða lagt mat á hvort skilyrði til útlagningar væru uppfyllt áður en ákvörðun um sölu var tekin.

12

Með vísan til framangreinds standa ekki skilyrði til annars en að fallast á kröfu sóknaraðila um sölu fasteignarinnar og skiptingu söluandvirðis hennar, sbr. 108. gr., sbr. 1. og 3. mgr. 111. gr. laga nr. 20/1991, en af gögnum málsins verður ekki ráðið að samkomulag aðila liggi fyrir um útlagningu eignarinnar. Í því efni ber að líta til þess að málsaðilar eiga fasteignina að jöfnu og bera ábyrgð á þeim veðskuldum sem á henni hvíla. Hrein eign þeirra að þessu leyti er því jöfn og í ljósi mismunandi afstöðu þeirra til sölu fasteignarinnar var skiptastjóra rétt að ráða málefninu til lykta á þann veg sem hann taldi best eiga við, sbr. 5. mgr. 70. gr. sömu laga sem hér á við samkvæmt 2. málslið 2. mgr. 111. gr. laganna.

13

Að því er varðar kröfu sóknaraðila um að varnaraðili verði sviptur vörslum eignarinnar kemur fram í 4. tölulið 2. mgr. 107. gr. laga nr. 20/1991 að skiptastjóri geti ákveðið að aðili verði sviptur vörslum eignar eftir kröfu gagnaðila og hann taki við vörslunum sjálfur eða fái þær gagnaðilanum ef ákveðið hefur verið að ráðstafa eigninni við skiptin og vörsluhafi þykir torvelda að þeirri ákvörðun verði framfylgt.

Þar sem ekki hefur reynt á hvort varnaraðili muni torvelda ákvörðun um sölu eignarinnar eru ekki efni til að fallast á kröfu sóknaraðila um vörslusviptingu á þessu stigi málsins. Er niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna þeirri kröfu staðfest.

14

Eftir málsúrslitum og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 og 2. mgr. 131. gr. laga nr. 20/1991 verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðila málskostnað í héraði og kærumálskostnað, sem ákveðinn verður í einu lagi með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Fallist er á kröfu sóknaraðila, A, um að við opinber skipti til fjárslita milli hennar og varnaraðila, B, skuli selja fasteignina að [...], fasteignanúmer [...], og skipta söluandvirðinu að jöfnu á milli þeirra.

Hafnað er kröfu sóknaraðila um að varnaraðili verði með úrskurði sviptur vörslum fasteignarinnar að [...].

Varnaraðili greiði sóknaraðila samtals 1.2 00.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.