200/2021

Útdráttur

VT ehf. höfðaði mál á hendur V ehf. vegna ágreinings um gildi skjals sem bar yfirskriftina „Samningur: Viljayfirlýsing”. Greindi aðila á um hvort bindandi samningur hefði komist á sem og um túlkun skjalsins að því er varðar ætlaða sjálfskuldarábyrgð S, fyrirsvarsmanns VT ehf. VT ehf. taldi hið selda jafnframt haldið verulegum galla sem hefði veitt honum rétt til riftunar kaupsamningsins. Að teknu tilliti til þess hvernig VT ehf. stóð að greiðslum fyrir hið selda á nánar tilgreindu tímabili taldi Landsréttur að leggja yrði til grundvallar að bindandi samningur hefði komist á milli VT ehf. og V ehf. í samræmi við efni skjalsins. Þá taldi rétturinn að VT ehf. hefði glatað rétti sínum til að bera fyrir sig ætlaðan galla þar sem hann hefði vanrækt að tilkynna V ehf. um hann í samræmi við 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Eins og atvikum máls var háttað var ekki fallist á að nánar tilgreind samskipti starfsmanna VT ehf. við fyrirsvarsmann V ehf. hefðu jafngilt tilkynningu um galla í skilningi þess ákvæðis. Loks var ekki fallist á að hægt væri að leggja til grundvallar að S hefði á grundvelli skjalsins gengist undir sjálfskuldarábyrgð á efndum VT ehf. Var V ehf. látið bera hallann af óskýrleika skjalsins um ætlaða sjálfskuldarábyrgð S en fyrir lá að skjalið hafði verið samið á vegum fyrirsvarsmanns þess. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um annað en málskostnað.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 24. mars 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 25. febrúar 2021 í málinu nr. E- 214/2019.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og kröfur hans í héraði teknar til greina. Krefst hann þess aðallega að hann verði sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda en til vara að dómkröfur gagnáfrýjanda verði lækkaðar og málskostnaður felldur niður. Þá krefst hann þess að staðfest verði með dómi riftun hans á kaupsamningi við gagnáfrýjanda 22. janúar 2016 vegna kaupa á vörulager, viðskiptavild og erlendum viðskiptasamböndum og að gagnáfrýjandi verði dæmdur til að endurgreiða honum 16.366.195 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, frá 4. október 2018 til greiðsludags.

Loks er krafist málskostnaðar í héraði ogfyrir Landsrétti.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 25. mars 2021. Krefst hann þess að hinn áfrýjaði dómur um greiðsluskyldu aðaláfrýjanda verði staðfestur og að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða honum 21.667.113 krónur, auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, frá 1. febrúar 2018 til greiðsludags, óskipt með aðaláfrýjanda. Loks krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4

Gagnstefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms hvað hann varðar og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

5

Svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi undirrituðu fyrirsvarsmenn aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda skjal 22. janúar 2016 sem ber yfirskriftina „Samningsdrög: Viljayfirlýsing“. Ágreiningslaust er að skjalið var samið á vegum fyrirsvarsmanns gagnáfrýjanda. Í upphafi þess er gagnáfrýjandi nefndur „seljandi“ og aðaláfrýjandi „kaupandi“. Í 1. tölulið segir: „Seljandi selur kaupanda allan vörulager sinn sem snýr að stóreldhústækjum og búnaði til mötuneyta.“ Segir þar jafnframt:

„Vörulisti hefur verið lagður fram með verðum sem báðir aðilar hafa sætt sig við“.

Samkvæmt 3. tölulið skyldi aðaláfrýjandi greiða „kr. 1.000.000,- eina milljón, mánaðarlega til [gagnáfrýjanda] fyrir 10 dag hvers mánaðar. Fyrsta skipti þann 10. febrúar 2016. Síðan mánaðarlega þar til greiðslufullnustu er náð.“ Í 6. tölulið segir:

„[Aðaláfrýjandi] greiðir [gagnáfrýjanda] að auki kr. 10.000.000,- tíu milljónir með sama hætti fyrir viðskiptavild, erlend viðskiptasambönd, heimasíðu gögn, verðlistagerð og tölvuhugbúnað til tilboðsgerðar og vörukynningar.

Verslunarinnréttingar og ljós skrifborð sem kaupandi hefur séð og hefur áhuga á.“

Loks segir í 7. tölulið: „[Gagnáfrýjandi] skal afla og afhenda kaupanda sömu viðskiptasambönd við erlenda birgja og hann hefur haft með skriflegu samþykki birgja ef óskað er, og aðstoða við ný ef mögulegt er og þess óskað.“

6

Óumdeilt er að gagnáfrýjandi afhenti aðaláfrýjanda vörulagerinn um mánaðamótin janúar/febrúar 2016 eða í öllu falli eigi síðar en í febrúar það ár. Einnig liggur fyrir, svo sem nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi, að aðaláfrýjandi greiddi gagnáfrýjanda 1.000.000 króna 10. febrúar 2016 og sömu fjárhæð mánaðarlega allt fram til júní 2018, með tveimur frávikum. Verður samkvæmt því litið svo á að komist hafi á bindandi samningur á milli aðaláfrýjanda og gagnáfrýjanda um kaup á framangreindu, þrátt fyrir fyrrgreinda yfirskrift skjalsins um samningsdrög eða viljayfirlýsingu. Fær sá skilningur jafnframt stoð í bréfaskiptum milli aðila sem liggja fyrir í gögnum málsins en í bréfi lögmanns aðaláfrýjanda 4. október 2018 er meðal annars vísað til skjalsins sem samnings um kaup á vörulagernum og fleira.

7

Aðaláfrýjandi byggir á því að hið selda hafi verið haldið verulegum göllum sem hafi réttlætt riftun hans á kaupunum. Um síðastnefnt er til þess að líta að samkvæmt 1. mgr. 31. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup skal kaupandi jafnskjótt og sanngjarnt tækifæri gefst eftir afhendingu, rannsaka söluhlut á þann hátt sem góð venja stendur til. Er sú rannsóknarskylda sérstaklega rík þegar um er að ræða lausafjármuni sem til stendur að nota í atvinnurekstri kaupanda. Samkvæmt 1. mgr. 32. gr. sömu laga glatar kaupandi rétti sínum til þess að bera fyrir sig galla ef hann tilkynnir ekki seljanda án ástæðulauss dráttar frá því að hann varð galla var eða mátti verða hans var í hverju gallinn er fólginn. Gagnáfrýjandi kannast ekki við að hafa móttekið neinar tilkynningar um ætlaða galla á hinu selda fyrr en á fundi sem haldinn var í lok janúar eða byrjun febrúar 2018. Voru þá liðin meira en tvö ár frá gerð kaupsamningsins.

Fyrsta skriflega tilkynningin sem liggur fyrir í gögnum málsins um ætlaða galla er bréf lögmanns aðaláfrýjanda 4. október 2018, en þá voru liðin um það bil tvö ár og tíu mánuðir frá kaupunum.

8

Aðaláfrýjandi byggir á því að starfsmenn hans hafi strax eða fljótlega eftir afhendingu hins selda gert munnlegar athugasemdir við fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda um ástand vörulagersins. Hafi þrír þáverandi starfsmenn hans staðfest þetta í skýrslutöku fyrir héraðsdómi. Í skýrslu H-kk-ef S-kk-ef, sölufulltrúa hjá aðaláfrýjanda, fyrir héraðsdómi kemur fram að vörurnar sem hafi verið afhentar hafi verið gamlar og illa hafi gengið að selja þær. Meðal annars hafi verið um að ræða tæki sem hafi ekki verið lengur í sölu hjá birgjum. Spurður um hvort hann hafi gert athugasemdir við aldur þessara tækja svaraði hann að það hefði vissulega verið „rætt [...] bæði innanhúss og [...] opinberlega“ og þá meðal annars við fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda. Sagðist hann hafa strax gert athugasemdir við „margar vörur“. Í skýrslu E-kvk-ef R-kvk-ef K-kvk-ef, fyrrverandi innkaupastjóra hjá aðaláfrýjanda, fyrir héraðsdómi kemur fram að hún hafi heyrt að hluti þeirra vara sem voru afhentar hafi ekki verið í söluhæfu ástandi en hún hafi byrjað að vinna hjá aðaláfrýjanda árið 2017. Hún hafi setið fund með fyrirsvarsmanni gagnáfrýjanda í janúar 2018 þar sem farið hafi verið yfir ýmsar athugasemdir við vörulagerinn. Hafi kostnaðarverð vara virst vera of hátt miðað við hennar útreikninga, auk þess sem ekki hafi verið hægt að selja hluta þeirra. Í skýrslu S-kk-ef H-kk-ef J-kk-ef, þjónustustjóra hjá aðaláfrýjanda, fyrir héraðsdómi kom fram að þrír ofnar sem hafi komið frá gagnáfrýjanda hafi ekki virkað. Auk þess hafi nokkrar kaffivélar ekki virkað. Verður ekki ráðið af skýrslu hans að hann hafi verið í neinum samskiptum við fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda vegna ætlaðra galla á vörunum.

9

Af framangreindum skýrslum fyrir héraðsdómi má ráða að einungis einn starfsmaður aðaláfrýjanda af þeim þremur sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi telji sig hafa komið á framfæri munnlegum athugasemdum við fyrirsvarsmann gagnáfrýjanda fyrir fundinn í lok janúar eða byrjun febrúar 2018. Jafnvel þótt framburður hans væri lagður til grundvallar verður ekki fallist á að munnleg samskipti af þessum toga geti jafngilt tilkynningu um galla í skilningi 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000. Um það er meðal annars til þess að líta að skýrsla hans er mjög óljós um það hvaða athugasemdir nákvæmlega hafi verið gerðar og þá við hvaða hluta vörulagersins. Þá er óljóst í hverju gallinn á nákvæmlega að hafa verið fólginn svo telja megi að ákvæði laga nr. 50/2000 um galla geti átt við. Loks verður að meta sönnunargildi framburðarins með tilliti til stöðu hans hjá aðaláfrýjanda. Verða framangreindir framburðir starfsmanna aðaláfrýjanda því ekki taldir hafa þýðingu fyrir úrlausn málsins. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður sú niðurstaða staðfest að réttur aðaláfrýjanda til að bera fyrir sig ætlaða galla á hinu selda hafi á grundvelli 1. mgr. 32. gr. laga nr. 50/2000 verið fallinn niður er fundur var haldinn í lok janúar eða byrjun febrúar 2018 til að ræða ætlaða galla. Af sömu ástæðu verður ekki fallist á að aðaláfrýjanda hafi verið heimilt að rifta kaupsamningnum, enda liggur ekkert fyrir um að fyrirsvarsmaður gagnáfrýjanda hafi sýnt af sér vítavert gáleysi eða að framferði hans stríði að öðru leyti gegn heiðarleika og góðri trú, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 50/2000. Verður samningnum því ekki heldur vikið til hliðar á grundvelli ákvæða 33. gr. eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga.

10

Sem fyrr greinir krefst gagnáfrýjandi þess að gagnstefndi verði dæmdur til að greiða honum óskipt með aðaláfrýjanda 21.667.113 krónur með nánar tilgreindum vöxtum.

Byggir hann þá kröfu á því að gagnstefndi hafi gengist undir sjálfskuldarábyrgð fyrir efndum aðaláfrýjanda á greiðslum samkvæmt fyrrgreindum kaupsamningi. Sé kveðið á um þá ábyrgð í 10. tölulið samningsins. Segir þar um ætlaða ábyrgð gagnstefnda:

„Til tryggingar skaðlausri greiðslu skuldbindur kaupandi sig með undirskrift sinni, persónulegri sjálfskuldarábyrgð...“. Samkvæmt orðanna hljóðan var það „kaupandi“ sem skuldbatt sig til að undirgangast sjálfskuldarábyrgð en ekki gagnstefndi. Þótt ráða megi af orðalaginu að til hafi staðið að gagnstefndi myndi persónulega undirgangast slíka ábyrgð samræmist fyrrgreint orðalag því ekki. Þá undirritaði gagnstefndi skjalið ekki persónulega heldur eingöngu fyrir hönd gagnáfrýjanda. Samkvæmt því verður ekki fallist á að hann verði látinn bera sjálfskuldarábyrgð á efndum aðaláfrýjanda samkvæmt samningnum. Verður gagnáfrýjandi að bera hallann af þessum óskýrleika en sem fyrr greinir var skjalið samið á hans vegum. Verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna gagnstefnda af kröfu gagnáfrýjanda því staðfest.

11

Samkvæmt öllu framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en málskostnað sem rétt þykir að falli niður í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.