438/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem A var svipt lögræði í fimm ár.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. júní 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 20. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 25. maí 2023 í málinu nr. L- [...]/2023 þar sem sóknaraðili var svipt lögræði í fimm ár. Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr. 71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að lögræðissviptingu verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún þóknunar til handa verjanda sínum vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Niðurstaða

4

Í málinu krefst varnaraðili þess að sóknaraðili verði svipt lögræði, bæði sjálfræði og fjárræði, í fimm ár. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fallist á það með héraðsdómi að sóknaraðili sé ekki fær um að ráða persónulegum högum sínum og að skilyrði a-liðar 4. gr. lögræðislaga séu uppfyllt til þess að hún verði svipt sjálfræði.

5

Í greinargerð D, forstöðumanns [...], og E, deildarstjóra í [...], 28. mars 2023 kemur fram að sóknaraðili hafi lítinn sem engan skilning á gildi peninga og vilji eyða þeim jafnóðum. Fram kom hjá vitninu D við aðalmeðferð málsins í héraði að sóknaraðili virtist engan skilning hafa á gildi peninga. Þegar hún fengi peninga inn á greiðslukort hefði hún allajafna eytt þeim strax. Hún hafi hvorki skilning né getu til að gera sér grein fyrir hvað þurfi til að kaupa matvöru, hvað þurfi til að kaupa aðra heimilisvöru og hvað þurfi til að kaupa nammi, síma eða leiki í síma en húnhafi eytt tugum þúsunda króna í slíkt. Það hafi reynst sóknaraðila mjög vel að hafa fjárhaldsmann sem hafi skipulagt dagleg fjármál hennar þannig að hún hafi allt sem hún þurfi en einnig nóg til að bregðast við óvæntum útgjöldum. Fram kemur í læknisvottorði vitnisins B, fyrrverandi heimilislæknis sóknaraðila, 8. desember 2022 að hvatastjórnun sóknaraðila sé léleg og að til viðbótar reiðistjórnunarvanda glími hún við víðtækari hvatavanda og geti til að mynda illa haldið utan um eigin fjármál. Við aðalmeðferð í héraði greindi vitnið frá því að sóknaraðili hefði ekki getu til að halda utan um fjármál sín eða stjórna þeim. Taldi vitnið hættu á að sóknaraðili myndi eyða úr hófi fram eða að aðrir gætu misnotað sér viðkvæma stöðu hennar ef hún stýrði sjálf fjármálum sínum. Einnig kom fram hjá vitninu að sóknaraðili væri ófær um að taka ákvarðanir, sem byggðu á hennar eigin hagsmunum og hagsmunum fólks í kringum hana, aðrar en einhvers konar skyndiákvarðanir.

6

Þegar litið er til þess sem fram kemur í fyrrnefndum gögnum og vætti vitna en jafnframt að gættu því sem rakið er í hinum kærða úrskurði um alvarlegan geðsjúkdóm sóknaraðila og vanþroska, er fallist á það með varnaraðila að sóknaraðili sé ekki fær um að ráða fé sínu og að skilyrði a-liðar 4. gr. lögræðislaga séu uppfyllt til þess að hún verði einnig svipt fjárræði.

7

Samkvæmt öllu framangreindu eru uppfyllt skilyrði a-liðar 4. gr. lögræðislaga fyrir því að svipta sóknaraðila lögræði, bæði sjálfræði og fjárræði. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er einnig fallist á þá niðurstöðu hans að nauðsynlegt sé að lögræðissvipting sóknaraðila standi í fimm ár, eins og varnaraðili gerir kröfu um.

Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

8

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti sem ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti með þeim hætti sem í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs verjanda sóknaraðila, I-kvk-ef L-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 210.924 krónur, greiðist úr ríkissjóði.