230/2018

Útdráttur

M var sakfelldur fyrir brot gegn umferðarlögum nr. 50/1987 með því að hafa tiltekinn dag ekið bifreið sinni austur Reykjanesbraut yfir leyfðum hámarkshraða. Þá var hann sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 168. gr., 219. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og tilteknum ákvæðum umferðarlaga með því að hafa ekið sömu bifreið of hratt í myrkri, við erfið veður og akstursskilyrði, langt yfir leyfilegum hámarkshraða vestur Reykjanesbraut, og tekið fram úr bifreiðum án þess að sinna aðgæsluskyldu við framúrakstur, með þeim afleiðingum að hann ók bifreið sinni aftan á aðra bifreið. Hafnaði síðarnefnda bifreiðin utan vegar og varð fyrir skemmdum auk þess sem ökumaður hennar, A, varð fyrir líkamstjóni. Í dómi Landsréttar kom fram hvað varðaði síðara brot M að þegar sönnunargögn málsins og framburður vitna væru virt heildstætt og í ljósi þess að M hefði viðurkennt að hraði bifreiðarinnar hefði ekki verið í samræmi við aðstæður þætti komin fram lögfull sönnun um að M hefði viðhaft þá háttsemi sem í ákæru greindi við afar slæm veður og akstursskilyrði. Þótti sannað að um stórhættulegan glæfraakstur hefði verið að ræða. Þegar litið væri heildstætt á vítaverðan akstur M og fjölda annarra alvarlegra hraðakstursbrota hans þótti ótvírætt að háttsemi hans fullnægði skilyrðum 1. mgr. 107. gr. a umferðarlaga til þess að heimilt væri að gera bifreið hans upptæka til ríkissjóðs. Refsing M var ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. M var sviptur ökurétti í 12 mánuði frá uppsögu héraðsdóms og gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf, V-kk-nf H. V-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 14. febrúar 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness […] 2018 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum 6. febrúar 2017 og ákæru héraðssaksóknara 28. apríl sama ár og að refsing hans verði þyngd. Þá er þess krafist að tímalengd sviptingar ökuréttar ákærða verði lengd og að fallist verði á kröfu ákæruvaldsins um upptöku á bifreiðinni […] til ríkissjóðs.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af ákæru 28. apríl 2017 og að einkaréttarkröfu verði vísað frá dómi. Til vara krefst hann þess að refsing verði milduð og að einkaréttarkrafa verði lækkuð. Þá krefst hann þess að upptökukröfu ákæruvaldsins verði hafnað.

4 Hvorki ákæruvaldið né ákærði taldi nauðsynlegt að munnleg sönnunarfærsla færi fram fyrir Landsrétti eða að upptökur af skýrslum fyrir héraðsdómi yrðu spilaðar við aðalmeðferð málsins, sbr. elið 2. mgr. 203. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og dómurinn taldi ekki þörf á því.

Niðurstaða

Um ákæru 6. febrúar 2017

5 Með ákæru lögreglustjórans á Suðurnesjum 6. febrúar 2017 er ákærða gefið að sök að hafa í tvígang, fimmtudaginn 25. ágúst 2016, ekið bifreiðinni […] austur Reykjanesbraut yfir leyfðum hámarkshraða. Bílnúmerið er sérnúmer […] bifreiðar ákærða með skráningarnúmerið […]. Samkvæmt vitnisburði B, sem var einn þeirra lögreglumanna sem stóðu að þeim tveimur hraðamælingum sem liggja til grundvallar ákæru, liðu að hámarki þrjár mínútur á milli þeirra. Samkvæmt hraðamælingunum og svo sem fram kemur í ákæru, á hraði bifreiðar ákærða að hafa verið 148 km á klukkustund í fyrra skiptið og 140 km á klukkustund í það seinna, í báðum tilvikum að teknu tilliti til venjubundinna vikmarka. Hámarkshraði á þeim vegarkafla sem um ræðir er 90 km á klukkustund.

6 Framangreindar sakargiftir á hendur ákærða fá ótvíræða stoð í vitnisburði þeirra fjögurra lögreglumanna sem að málinu unnu og hann hefur gengist við því broti sem seinni hraðamælingin samkvæmt framansögðu tekur til. Þannig var vitnisburður þeirra tveggja lögreglumanna sem mældu hraða bifreiðar ákærða í fyrra skiptið afdráttarlaus um það brot hans. Þá báru lögreglumennirnir allir á þann veg að ákærða hefði verið gefinn kostur á að sjá mælitöluna á ratsjánni sem notuð var við þá hraðamælingu en hann kosið að gera það ekki. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til vitnisburðar lögreglumannanna, sem rakinn er í hinum áfrýjaða dómi, telst sannað að ákærði hafi í umrætt sinn ekið bifreið sinni á allt að 148 km hraða á klukkustund og þar með langt yfir leyfðum hámarkshraða. Þykir eftir atvikum rétt að líta á háttsemi hans sem eitt brot sem í ákæru er réttilega heimfært til 2. mgr. 37. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Um ákæru 28. apríl 2017

7 Eins og greint er frá í hinum áfrýjaða dómi ók ákærði bifreið sinni […], rauðri að lit, af tegundinni Tesla aftan á bifreiðina […], af tegundinni Toyota Yaris 20. desember 2016 skömmu fyrir klukkan 9 árdegis, á Reykjanesbraut í Hvassahrauni með þeim afleiðingum að síðarnefnda bifreiðin hafnaði úti í hrauni um hundrað metrum frá þeim stað sem hún fór út af veginum.

8 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi ber ákærða og þremur vitnum, sem óku sömu leið og ákærði vestur Reykjanesbraut umrætt sinn, saman um að myrkur hafi verið og lítið sem ekkert skyggni, mikil ofankoma í formi slyddu og éljagangs og að hálka, krapi, slabb og bleyta hafi verið á veginum. Þeim ber öllum saman um að akstursskilyrði hafi verið mjög slæm. Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að veður á vettvangi hafi verið slæmt, hvasst og gengið hafi á með slydduéljum. Lögreglumaður sem kom á vettvang slyssins staðfesti fyrir héraðsdómi að veðrið hafi verið slæmt, mikið slabb og sleipt.

9 Fyrir héraðsdómi bar ákærði að veðrið hefði ekki verið sérstaklega gott þennan morgun og færðin ekki góð. Dimmt hafi verið, smá slydda og sums staðar snjór. Hann taldi ljóst að hann hefði ekið of hratt miðað við aðstæður. Hann hefði ekki verið að fylgjast með hraðanum þar sem hann hefði verið að einbeita sér að því að keyra en taldi sig hafa verið á eðlilegum hraða. Hann kannaðist hins vegar ekki við að hafa verið nærri lentur í árekstri við bifreið sem kom á móti þegar hann ók fram hjá álverinu í Straumsvík. Hann taldi mögulegt að hann hefði tekið fram úr einni bifreið. Þá bar hann að þegar hann hefði komið inn á kaflann þar sem vegurinn hefur verið tvöfaldaður hafi verið búið að skafa báðar akreinarnar en á miðjunni á milli þeirra hafi verið skilið eftir slabb eða mjög blautur snjór. Hann hafi verið á hægri akreininni en þá séð fyrir framan sig Toyota Yaris bifreið á lítilli ferð og farið að undirbúa sig undir að skipta um akrein til þess að taka fram úr henni. Þá hafi hann hnerrað skyndilega og þegar hann hafi litið upp aftur hafi hann ekki verið kominn alveg frá hægri akreininni yfir á þá vinstri, vinstra framdekkið hafi fest í slabbinu á milli akreinanna og bíllinn skotist aðeins aftur til hægri. „Ég reyndi svo að ná honum yfir á vinstri akreinina en ég rann til þarna og hitti hann akkúrat með hérna hægra framhorninu á mínum bíl á vinstra afturhorni á hans.“

10 Í hinum áfrýjaða dómi er gerð grein fyrir framburði fyrrnefndra þriggja vitna fyrir héraðsdómi, sem sögðust hafa orðið vitni að akstri rauðrar bifreiðar, rauðrar sportbifreiðar eða Tesla, um Reykjanesbrautina, allt frá bensínstöð N1 í Hafnarfirði og vestur fyrir álverið í Straumsvík umræddan morgun. Þau voru öll viss í sinni sök um að þetta hafi verið sama bifreið og þau sáu síðar kyrrstæða við Reykjanesbrautina eftir að bifreiðin hafði lent í árekstri. Telst sannað að lýsing vitnanna eigi við um akstur ákærða umrætt sinn.

11 Eitt vitnanna bar að rauðri bifreið hefði, skammt frá fyrrnefndri bensínstöð N1 í Hafnarfirði, verið ekið „alveg ógeðslega hratt“ fram úr bifreið vitnisins hægra megin, utan vegar, þar sem tvær akreinar sameinast í eina og þriðja bifreiðin hafi þá verið á vinstri akrein. Eftir það hafi ökumaður rauðu bifreiðarinnar tekið fram úr öllum bifreiðunum sem voru fyrir honum. Kvaðst vitnið visst um að bifreiðin hefði verið á hraða vel yfir 120 km á klukkustund. Vitnið kvaðst tvívegis hafa beðið móður sína, sem verið hafi með henni í bifreið, um að hringja í Neyðarlínuna og tilkynna um aksturslagið. Vitnið bar að því hefði blöskrað aksturslag ökumannsins, sérstaklega þegar hann hafi nærri verið búinn að aka framan á aðra bifreið og hafi það verið visst um að hann ætti eftir að aka út af eða aka á einhvern. Vitnið bar að enginn, nema reyndustu bílstjórar, gæti ekið svona við þessi skilyrði án þess að lenda í árekstri og hún hefði haft illan grun um að þetta myndi ekki enda vel.

12 Annað vitni kvaðst hafa ekið í áttina að Reykjanesi umræddan morgun og komið að gatnamótum hjá álverinu þegar T-x-x hafi komið og „brunar alveg framhjá mér og það er þar sem hann hefur verið líka að mæta bíl. Hann er svona rétt nær þessu með að keyra næstum á framhlutann á bílnum hjá mér og troða sér þarna á milli. Síðan bara stingur hann okkur af síðan með einhverjum svaka spretti.“ Vitnið lýsti akstri Teslabifreiðarinnar í framhaldinu þannig: „Ja þú veist hann var bara tæpur alla leiðina, hann kemur og skýtur sér inn á svona alltaf rétt áður en bíll kemur þá fer hann alltaf svona rétt nær að troða sér inn á sína eigin akrein.“ Vitnið taldi Teslabifreiðina hafa verið á 90 til 100 km hraða á klukkustund við gatnamótin en síðan hafi bifreiðin stungið það af og horfið sjónum. Vitnið lýsti akstrinum sem glæfraakstri í leiðinlegu veðri, dimmu, éljagangi, mikilli hálku og slabbi snemma morguns. Í tilkynningu vitnisins til Neyðarlínu kom fram að það giskaði á að hraði Teslunnar hefði verið 130140 km á klukkustund miðað við að vitnið hefði sjálft ekið á 90 km hraða á klukkustund.

13 Þriðja vitnið kvaðst hafa séð rauðan bíl á eftir sér og hafi það vikið til hægri „og þá skýst þessi rauði bíll fram úr mér“. Vitnið kvaðst hafa ekið brautina daglega í 11 ár „og það taka fram úr manni bílar á hverjum degi en ekki svona.“ Þá kvaðst vitnið oft sjá „bíla vera að keyra hratt á brautinni en ekki við þessar aðstæður.“ Vitnið kvaðst síðan hafa ekið áfram í innan við mínútu og þá séð rauða bílinn í vegkantinum. Vitnið kvaðst sjálft hafa verið á um 100 km hraða á klukkustund en rauði bílinn hefði ekki verið undir 140 km hraða á klukkustund. Vitnið kvaðst lítið sem ekkert skyggni hafa verið, slyddu og hálku.

14 Tvö framangreindra vitna og móðir þriðja vitnisins sem var í bifreið með henni í umætt sinn, höfðu samband við Neyðarlínuna og tilkynntu um ofsaakstur rauðs sportbíls eða Teslu. Öll lýstu þau hröðum og háskalegum akstri ökumannsins. Þannig ber tveimur vitnanna saman um að við framúrakstur nærri álverinu í Straumsvík hafi minnstu munað að bifreiðin lenti framan á bifreið sem komið hafi úr gagnstæðri átt.

15 Af tölvupóstssamskiptum milli starfsmanns lögreglustjórans á Suðurnesjum og AA, starfsmanns framleiðanda bifreiðarinnar, Tesla Motors í Englandi, sem titlar sig sem „Staff Product Support Engineer – Driver Assistance Systems“ má ráða að lögreglan á Suðurnesjum hafi óskað eftir upplýsingum varðandi Teslaökutæki með verksmiðjunúmeri […] en samkvæmt upplýsingum úr ökutækjaskrá er það verksmiðjunúmer Teslabifreiðar ákærða […]. Nánar tiltekið var aflað upplýsinga um hraða bifreiðar ákærða síðustu fimm mínúturnar fyrir áreksturinn en gögnin voru vistuð hjá Tesla Motors. Gögnin voru send frá Tesla Motors til lögreglustjórans á Suðurnesjum í skjali sem innihélt töflu með upplýsingum um hraða bifreiðarinnar. Í bréfi BB lögmanns hjá Tesla í Hollandi, sem fylgdi hraðagögnunum, kom fram að gögnin lytu að atviki varðandi bifreið með verksmiðjunúmerinu […] og næðu yfir fimm mínútna tímabil 20. desember 2016 frá klukkan 8.45.39 til 8.50.55. Gögnin væru sett fram í töfluformi sem fylgdi bréfinu. Gögnin gæfu til kynna að árekstursskynjarakerfi ökutækisins hefði verið ræst klukkan 8.50.39 en síðasti skráði hraði fyrir atvik hafi verið 77,5 mílur á klukkustund eða 124,8 km á klukkustund. Um það hvernig hraðinn væri mældur og upplýsingar um hann varðveittar sagði í bréfinu í íslenskri þýðingu löggilts skjalaþýðanda: „Hraði ökutækis er leiddur af skynjun á hjólbarða í tengslum við aðrar heimildir til að vega upp á móti virkni stöðugleikastýringar og virkjun ABS hemlakerfis. Þessi gögn um hraða ökutækis eru send í tengilínu boðskiptatækis ökutækisins og skráð þar staðbundið. Hraðinn sem sýndur er á hraðamæli og hraðamælirinn er í samræmi við allar kröfur reglugerða og laga í landinu þar sem bíllinn er keyptur.“

16 Við aðalmeðferð málsins fyrir héraðsdómi var tekin munnleg skýrsla í gegnum síma af BB. Hann neitaði hins vegar að svara spurningum sækjanda þar sem hann taldi sér það óskylt. Varð ekki frekar af skýrslugjöfinni.

17 Sérfræðingur lögreglunnar hefur fært hraðagögnin frá Tesla Motors yfir í Excelsnið og breytt mílum á klukkustund í km á klukkustund með því að nota margföldunarstuðulinn 1,60934. Hraðagögnin frá Tesla Motors sýna hraða bifreiðar ákærða á hálfrar sekúndu fresti. Gögnin hafa verið notuð til að útbúa graf sem sýnir hvernig hraði bifreiðarinnar var á umræddu fimm mínútna tímabili fyrir áreksturinn. Þessari gagnavinnslu lögreglunnar hefur ekki verið mótmælt sérstaklega. Samkvæmt þessum hraðamælingum mældist hraði bifreiðarinnar undir 90 km á klukkustund frá klukkan 8.45.39 til 8.47.03 og aftur frá klukkan 8.47.27 til 8.47.59. Á tæplega hálfrar mínútu tímabili frá klukkan 8.47.03 til 8.47.27 mældist hraði bifreiðarinnar frá 90 km á klukkustund til rúmlega 160 km á klukkustund. Frá klukkan 8.48.20 til 8.50.39, eða í tæpar tvær og hálfa mínútu fyrir áreksturinn, mældist hraðinn yfir 120 km á klukkustund og stærstan hluta þess tíma yfir 140 km á klukkustund, þar af nærri mínútu yfir 160 km á klukkustund. Hraðast mældist bifreiðin á 182,26 km hraða á klukkustund klukkan 8.50.25, um 15 sekúndum fyrir áreksturinn.

18 Samkvæmt lögregluskýrslu 24. febrúar 2017 fékk lögreglan á Suðurnesjum lánaða […] bifreið með skráningarnúmerið […], sömu tegundar og bifreið ákærða. Lögregla framkvæmdi samanburðarmælingu á hraða þessarar bifreiðar 15. febrúar 2017 með þeim hætti að lögreglumenn óku bifreiðinni á jöfnum 80 km hraða á klukkustund, samkvæmt hraðamæli bifreiðarinnar, í fjórar mínútur. Meðan á akstrinum stóð mældi lögregla hraða bifreiðarinnar með hraðaratsjá úr kyrrstæðri lögreglubifreið klukkan 14.27.10 og mældist hraði hennar þá 79 km á klukkustund. Samkvæmt lögregluskýrslunni var hraðaratsjáin prófuð fyrir og eftir mælinguna. Þar kom jafnframt fram að lögreglumaður sem ók bifreiðinni […] hafi sagt hraða hennar 81 km á klukkustund þegar mælingin átti sér stað. Óskað var eftir sambærilegum upplýsingum frá […] og áður hafði verið aflað varðandi hraða bifreiðar ákærða. Liggja þessar upplýsingar fyrir í málinu en samkvæmt þeim var hraði bifreiðarinnar […] frá klukkan 14.26.02 til 14.28.15, eða rúmri mínútu fyrir mælingu lögreglu og þar til rúmri mínútu eftir mælingu lögreglu, frá 49,65 til 51 mílu á klukkustund eða frá 79,9 til 82,1 km á klukkustund. Hraði bifreiðarinnar mældist 79,9 km á klukkustund klukkan 14.27.10 eða á sama tíma og hraðaratsjá lögreglu mældi hraða sömu bifreiðar 79 km á klukkustund.

19 Samkvæmt framangreindum upplýsingum frá Tesla Motors virðist hraði bifreiðar ákærða hafa verið mældur og reiknaður út frá snúningi dekkja bifreiðarinnar og gat ummál dekkjanna þannig haft áhrif á nákvæmni hraðamælinganna. Þegar upplýsingar úr ökutækjaskrá um dekkjastærð bifreiðarinnar þegar hún var nýskráð eru bornar saman við niðurstöður bíltæknirannsóknar K kemur í ljós að bifreiðin var á stærri felgum en lægri hjólbörðum þegar hún var nýskráð en þegar hún lenti í árekstrinum. Þessi frávik frá upphaflegri stærð felgna og hæð hjólbarða eru hins vegar til þess fallin að vega hvort annað upp hvað varðar ummál dekkja. Samkvæmt framburði K fyrir héraðsdómi var ummál þeirra hjólbarða sem voru undir bifreiðinni þegar hún var nýskráð 2120,5 mm en ummál þeirra hjólbarða sem voru undir henni við áreksturinn um 5,4 mm, eða 0,26%, meira en þeirra hjólbarða sem voru undir henni við nýskráningu. Virtist K hafa miðað við ummál nýrra hjólbarða. Hann taldi hins vegar að slit hjólbarðanna hefði vegið upp á móti þessum mun á ummáli upphaflegra hjólbarða og þeirra sem voru undir bifreiðinni við áreksturinn og að munurinn á ummálinu hefði því í raun þurrkast út. Af framangreindu má ráða að dekkjastærð hafi haft hverfandi áhrif á nákvæmni þeirra hraðamælinga sem aksturstölva Teslabifreiðarinnar mældi og skráði.

20 Af hálfu ákærða hefur því verið haldið fram að krapi á veginum umrætt sinn kunni að hafa haft áhrif á hraðamælingar með þeim hætti að bifreiðin hafi misst veggrip, spólað í krapanum og dekkin þar af leiðandi snúist hraðar en svaraði til raunverulegs hraða bifreiðarinnar. Þá bendi mikið flökt í mældum hraða um það leyti sem áreksturinn varð til þess að gögnin frá Tesla Motors séu ekki áreiðanleg.

21 Ekkert í framburði ákærða bendir til þess að bifreiðin hafi misst veggrip eða spólað fyrr en í þann mund sem áreksturinn varð og þykir þannig ekkert benda til þess að ástand vegarins hafi haft áhrif á hraðamælingar sem skráðar voru í aksturstölvuna. Þá þykja þær upplýsingar sem fram koma í gögnunum um miklar breytingar á hraða bifreiðarinnar á stuttum tíma um það leyti sem áreksturinn varð samræmast þeim hraða og stefnubreytingum sem óhjákvæmilega verða þegar tvö ökutæki rekast á og eru þessar upplýsingar ekki til þess fallnar að draga úr trúverðugleika gagnanna.

22 Af hálfu ákærða hefur því verið mótmælt að byggja megi niðurstöðu um sekt hans á upplýsingum frá Tesla Motors. Áreiðanleika gagnanna sé mótmælt þar sem þeirra hafi verið aflað einhliða og þau ekki verið staðfest fyrir dómi. Þá telur ákærði að samkvæmt dómaframkvæmd hafi verið gerðar miklar kröfur til hraðamælinga lögreglu og verklagsreglur ríkislögreglustjóra frá árinu 2002 um hraðamælingar með ratsjá endurspegli þær. Telur ákærði að enda þótt ýmis tækni sé notuð í samfélaginu til að mæla hraða verði að gjalda varhug við því að byggja niðurstöður í sakamáli á slíkum upplýsingum.

23 Samkvæmt 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála er sönnunarmat dómara frjálst innan þess ramma að hann skal meta hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun virðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða hafi, vitnisburður, mats og skoðunargerðir, skjöl og önnur sýnileg sönnunargögn. Niðurstaða um hvort tiltekið atriði telst sannað grundvallast þannig á mati á sönnunargildi einstakra sönnunargagna en jafnframt á heildarmati á sönnunargildi þeirra allra.

24 Í fyrrnefndum verklagsreglum ríkislögreglustjóra frá 2002 segir meðal annars í 1. gr. að lögregla skuli einungis nota þau hraðamælingatæki sem ríkislögreglustjóri hafi viðurkennt og að óheimilt sé að taka í notkun mælibúnað fyrr en slík viðurkenning liggi fyrir. Sérstakar reglur gildi um notkun hraðamyndavéla.

25 Niðurstöður hraðamælinga með ratsjá eru í mörgum tilvikum eina sönnunargagnið sem liggur fyrir um ökuhraða bifreiðar í sakamáli og því mikilvægt að staðið sé að slíkri mælingu með öruggum hætti og að tækjabúnaður sé viðurkenndur og prófaður. Umræddar verklagsreglur um hraðamælingar með ratsjá gilda þó eingöngu um hraðamælingatæki sem lögregla notar og þótt af þeim megi draga ályktanir um hvernig hraði verði sannaður í sakamálum leiðir af 109. gr. laga nr. 88/2008 og dómaframkvæmd að ekki er loku fyrir það skotið að hraði ökutækja verði sannaður með öðrum hætti, sbr. dóma Hæstaréttar 21. maí 1993 í máli nr. 67/1993 og 24. maí 2012 í máli nr. 33/2012.

26 Af framlögðum tölvupóstsamskiptum lögreglunnar á Suðurnesjum og starfsmanna Tesla Motors svo og yfirlýsingu frá lögmanni hjá félaginu verður ráðið að ekki sé vafa undirorpið að þau gögn um hraða Teslabifreiðar ákærða síðustu fimm mínúturnar fyrir áreksturinn séu frá Tesla Motors komin og upprunnin úr aksturstölvu í bifreið ákærða. Þá er ljóst af gögnunum að Tesla Motors afhenti lögreglu gögnin vitandi um að þau yrðu notuð í tengslum við rannsókn sakamáls sem gæti endað með dómsmeðferð. Þótt samanburðarrannsókn lögreglunnar á Suðurnesjum á mældum hraða sambærilegrar bifreiðar með ratsjá lögreglu annars vegar og hraðaupplýsingum úr aksturstölvu sé ekki ein og sér fullkomin sönnun þess að aksturstölvan í bifreið ákærða hafi mælt hraða bifreiðarinnar rétt, gefur þessi rannsókn sterka vísbendingu um að upplýsingar sem aksturstölvan aflaði um hraða bifreiðarinnar séu nákvæmar. Þótt slíkar upplýsingar um hraða verði ekki notaðar einar og sér til sönnunar um hraða ökutækja leiðir af framangreindum sjónarmiðum um heildarmat á sönnunargögnum að öflun þeirra getur verið þáttur í sönnunarfærslu um alvarleg brot sem önnur sönnunargögn benda til að framin hafi verið.

27 Framburður vitna um aksturshraða og aksturslag bifreiðar ákærða á löngum köflum frá N1 bensínstöðinni í Hafnarfirði og þar til skömmu áður en ákærði lenti í árekstri á Reykjanesbraut við Hvassahraun samræmist vel hraðaupplýsingum frá Tesla Motors. Miðað við árekstursstað, mældan ökuhraða og framburð vitnanna hefur bifreið ákærða ekki farið skemmri vegalengd en 10 km á umræddum fimm mínútum og tekur framburður vitnanna því augljóslega að mestu til sama tímabils og upplýsingar úr aksturstölvu. Þegar umrædd sönnunargögn og framburður vitna eru virt heildstætt og í ljósi þess að ákærði hefur viðurkennt að hraði bifreiðarinnar hafi ekki verið í samræmi við aðstæður og að hann hafi ekki fylgst með hraðanum, þykir komin fram lögfull sönnun um að ákærði hafi í umrætt sinn ekið bifreið sinni á löngum vegarköflum á Reykjanesbraut, þar sem var talsverð umferð ökutækja, á hraða á bilinu 30 til 70 km á klukkustund yfir hámarkshraða, sem var 90 km á klukkustund, og hraðast allt að tvöföldum hámarkshraða, við afar slæm veður og akstursskilyrði í myrkri og ofankomu þar sem krapi og hálka var á vegi. Sannað þykir að um stórhættulegan glæfraakstur var að ræða sem endaði með því að ákærði ók bifreið sinni aftan á aðra bifreið og þeytti henni 100 metra út fyrir akbrautina.

28 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður háttsemi ákærða heimfærð til þeirra brota gegn ákvæðum umferðarlaga nr. 50/1987 sem vísað er til í ákæru. Með sama hætti telst jafnframt sannað að ákærði hafi með framangreindri háttsemi sinni gerst sekur um brot gegn 168. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa raskað umferðaröryggi á alfaraleið en samkvæmt dómaframkvæmd hefur ákvæðið, í samræmi við orðanna hljóðan, verið talið taka til háttsemi þeirra sem eru beinir þátttakendur í umferð en ekki aðeins utanaðkomandi aðila. Ákærði telst einnig með ofsaakstri í umrætt sinn, á ófyrirleitinn hátt, hafa stofnað lífi eða heilsu þeirra sem áttu leið um Reykjanesbraut í umrætt sinn í augljósan háska og þá sérstaklega ökumanni bifreiðarinnar sem hann ók aftan á. Ákærði hefur þannig gerst sekur um brot gegn 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt dómaframkvæmd í sambærilegum málum hefur þessum tveimur síðastnefndu refsiákvæðum verið beitt saman, sbr. dóma Hæstaréttar 21. maí 1993 í máli nr. 67/1993 og 24. maí 2012 í máli nr. 33/2012.

29 Samkvæmt 219. gr. almennra hegningarlaga verður háttsemi því aðeins talin fela í sér líkamsmeiðingar af gáleysi að af henni hljótist tjón á líkama eða heilbrigði, slíkt sem í 218. gr. eða 218. gr. a getur. Hin hlutrænu refsiskilyrði 1. mgr. 218. gr. eru að líkamsárás hafi valdið manni tjóni á líkama eða heilbrigði en 2. mgr. 218. gr. tekur til líkamsárása sem stórfellt líkams eða heilsutjón hlýst af og brota sem eru sérstaklega hættuleg vegna þeirrar aðferða, þar á meðal tækja, sem notaðar eru, svo og þegar sá, er sætir líkamsárás, hlýtur bana af atlögu.

30 Afleiðingum þess að ákærði ók bifreið sinni aftan á bifreið brotaþola er lýst þannig í ákæru 28. apríl 2017 að ökumaður bifreiðarinnar „skall með höfuðið í stýri bifreiðarinnar og missti meðvitund um stund og hlaut 2,5 sm langan skurð á efra augnloki hægra megin, bólgu á nefi og glerungssprungur á hægri miðframtönn og hægri hliðarframtönn efri góms“.

31 Brotaþoli og SjóváAlmennar tryggingar hf., sem ábyrgðartryggði bifreið ákærða, öfluðu sameiginlega matsgerðar læknisins CC og lögfræðingsins DD, um afleiðingar umferðarslyss þess sem fjallað er um í þessu máli. Í matsgerð þeirra 17. ágúst 2018 er því lýst að brotaþoli hafi í umferðarslysinu fengið högg á höfuð og sár á efra augnlok við þetta og tognað á hálsi og hrygg. Einkennum hafi verið lýst strax eftir slysið og hafi haldist þrátt fyrir meðferð. Sé um að ræða einkenni frá hálsi og herðum, aðallega vinstra megin, og mjóbaki. Við mat á miska hafi verið tekið tillit til einkenna frá hálsi og baki svo og til örmyndunar í efra augnloki. Niðurstaða matsmanna var sú að varanlegur miski brotaþola væri metinn 12 stig, þar af væru fimm stig vegna afleiðinga hálstognunar, fimm stig vegna afleiðinga mjóbakstognunar og tvö stig vegna örmyndunar á hægra efra augnloki. Þá töldu matsmenn varanlega örorku brotaþola af völdum slyssins hæfilega metna 10%.

32 Matsgerðarinnar var aflað á grundvelli skaðabótalaga nr. 50/1993 en samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laganna getur slík matsgerð verið liður í sönnunarfærslu um örorku og miskastig og verður lögð til grundvallar ef niðurstöðum hennar er ekki mótmælt. Enda þótt umræddir matsmenn hafi ekki verið dómkvaddir og ákærði hafi ekki getað komið sjónarmiðum sínum að við matið verður að líta til þess að framlagningu matsgerðarinnar fyrir Landsrétti og niðurstöðu hennar var ekki mótmælt af hálfu ákærða. Þykir því eins og á stendur rétt að taka mið af matsgerðinni við úrlausn þessa máls.

33 Þótt í ákæru sé því ekki lýst að háttsemi ákærða hafi valdið brotaþola varanlegri örorku eða varanlegum miska, er rétt að líta til þess að þær afleiðingar voru ekki komnar í ljós þegar ákæran var gefin út og jafnframt til þess að augljóst er að örorkan og miskinn voru að minnsta kosti að hluta til afleiðingar af höfuðhöggi og sári á efra augnloki sem lýst er í ákæru að brotaþoli hafi orðið fyrir er ákærði ók bifreið sinni á miklum hraða aftan á bifreið brotaþola. Samkvæmt því og með hliðsjón af dómi Hæstaréttar 20. desember 2011 í máli nr. 229/2011 þykir sannað að stórfellt líkams og heilsutjón í skilningi 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga hlaust af þeirri háttsemi sem ákærða er gefin að sök í ákæru. Telst ákærði því hafa gerst sekur um líkamsmeiðingar af gáleysi samkvæmt 219. gr. sömu laga. 34 Í kjölfar umferðarslyssins sem ákærði olli samkvæmt framansögðu 20. desember 2016 var Teslabifreið hans haldlögð af lögreglu og er í máli þessu krafist upptöku hennar á grundvelli 1. mgr. 107. gr. a umferðarlaga. Umrætt ákvæði heimilar upptöku vélknúins ökutækis, sem ökuskírteini þarf til að stjórna og notað er við brot, meðal annars þegar um er að ræða stórfelldan eða ítrekaðan hraðakstur eða akstur sem telst sérlega vítaverður að öðru leyti. Til samanburðar er í 2. mgr. greinarinnar kveðið á um að gera skuli ökutæki upptækt þegar eigandi þess hefur verið dæmdur sekur eða gengist undir refsingu vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna eða undir áhrifum áfengis sem hefur í för með sér sviptingu ökuréttar og vínandamagn í blóði er 1,20‰ eða meira eða vínandamagn í lítra lofts sem hann andar frá sér nemur 0,60 milligrömmum eða meira, og viðkomandi hefur tvisvar síðustu þrjú árin fyrir brotið gerst sekur um samskonar brot.

35 Ákærði mótmælir upptökukröfunni og telur skilyrði upptöku ekki vera til staðar. Samkvæmt gögnum málsins er bifreið ákærða rafmagnsbifreið af tegundinni Tesla S árgerð 2015. Ákærði kveður kaupverð hennar hafa verið um 17 milljónir króna á árinu 2015 og telur upptöku bifreiðarinnar gríðarlega íþyngjandi. Hann telur að ekki verði litið fram hjá verði bifreiðarinnar við ákvörðun um upptöku þar sem ella gætu hin refsikenndu viðurlög sem felast í beitingu upptökuákvæðisins haft í för með sér mismunun eftir því hver eigi í hlut. Ekki verði heldur hjá því komist að líta til meðalhófssjónarmiða við ákvörðunina. Ákærði kveðst ekki hafa lent í umferðaróhappi síðan hann var 19 ára.

36 Samkvæmt framansögðu þykir sannað að ákærði hafi ekið bifreið sinni 20. desember 2016 á bilinu 30 til 70 km á klukkustund yfir hámarkshraða og á allt að tvöföldum hámarkshraða, við afar slæm veður og akstursskilyrði. Sannað þykir að um stórhættulegan glæfraakstur var að ræða sem endaði með því að ákærði ók bifreið sinni aftan á aðra bifreið. Akstur ákærða telst samkvæmt framansögðu stórfelldur hraðakstur og í ljósi talsverðrar umferðar, veður og akstursskilyrða svo og aksturslags ákærða sérlega vítaverður að öðru leyti í skilningi 1. mgr. 107. gr. a umferðarlaga. Þá er jafnframt rétt að líta til þess að auk þeirra hraðakstursbrota sem ákærði hefur verið sakfelldur fyrir í þessu máli, gekkst hann fjórum sinnum á árinu 2016 undir greiðslu sekta vegna slíkra brota og ók í umrædd skipti á 17, 25, 34 og 37 km hraða á klukkustund yfir leyfðum hámarkshraða að teknu tilliti til vikmarka. Á árunum 2014 og 2015 gekkst ákærði jafnframt þrisvar sinnum undir greiðslu sekta vegna hraðaksturs og ók í umrædd skipti tvívegis á 45 km hraða á klukkustund og einu sinni á 57 km hraða á klukkustund yfir leyfðum hámarkshraða að teknu tilliti til vikmarka. Ákærði gerðist því níu sinnum á þremur árum sekur um hraðakstur þar af í sjö tilvikum á yfir 30 km hraða á klukkustund umfram leyfðan hámarkshraða. Þegar litið er heildstætt á vítaverðan akstur ákærða 20. desember 2016 og fjölda annarra alvarlegra hraðakstursbrota hans á árunum 2014 til 2016 þykir ótvírætt að háttsemi hans fullnægi skilyrðum 1. mgr. 107. gr. a umferðarlaga til þess að heimilt sé að gera upptæka Teslabifreið hans. 37 Ekki verður séð að meðalhófs eða jafnræðissjónarmið geti almennt leitt til þeirrar niðurstöðu að eigendur verðmætra bifreiða sæti síður upptöku bifreiða sinna en þeir sem verðminni bifreiðar eiga.

38 Þótt fallast megi á með ákærða að beiting upptökuákvæðisins sé íþyngjandi verður að líta til þess að ákærði hefur lagt hraðakstur í vana sinn og að ökuhraði og aksturslag hans við hættulegar aðstæður í talsverðri umferð 20. desember 2016 var svo vítavert og ákærði sýndi af sér slíkt skeytingarleysi um líf og limi þeirra sem áttu leið um Reykjanesbraut á sama tíma að erfitt hlýtur að vera að finna hliðstæðu. Samkvæmt framansögðu verður fallist á með ákæruvaldinu að rétt sé að beita heimildarákvæðinu í 1. mgr. 107. gr. a umferðarlaga og fallist á kröfu um að bifreið ákærða af tegundinni Tesla S með skráningarnúmer […] og sérnúmerið […] verði gerð upptæk til ríkissjóðs.

39 Að framangreindu gættu en með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms að öðru leyti, verða staðfest ákvæði hans um sakfellingu ákærða, heimfærslu háttseminnar til refsiákvæða, refsingu ákærða, sviptingu ökuréttinda, einkaréttarkröfu brotaþola og sakarkostnað.

40 Ákærði verður dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins eins og greinir í dómsorði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða í báðum tilvikum að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en upptökukröfu ákæruvaldsins.

Ákærði, M-kk-nf Ó-kk-nf G-kk-nf, sæti upptöku á bifreiðinni […], með sérnúmerið […].

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.536.765 krónur, þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, H-kk-ef A-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.054.000 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 421.600 krónur.