563/2020

Útdráttur

Aðilar máls deildu um uppgjör vegna skuldar Ó við L hf. samkvæmt samkomulagi 26. febrúar 2014. Með bréfi 12. janúar 2012 hafði L hf. tilkynnt Ó um innlausn hluta hans í L ehf. sem Ó hafði sett að veði til tryggingar skuldbindingum sínum gagnvart LÍ hf., forvera L hf. Með ábyrgðarbréfi 23. maí 2012 var Ó upplýstur um innlausnarvirði hlutanna og að sú fjárhæð yrði færð til lækkunar skuldar hans og tók samkomulag aðila 26. febrúar 2014 mið af því. Undir rekstri málsins í héraði var sakarefni málsins skipt þannig að fyrst var fjallað um það hvort ætlaðar kröfur Ó væru fyrndar. Í dómi Landsréttar kom fram að Ó hafi 23. maí 2012 haft nauðsynlegar upplýsingar um ætlaðar kröfur sínar á hendur L hf. svo að upphaf fyrningarfrests yrði miðað við þann dag. Hafi kröfurnar því verið löngu fyrndar er Ó höfðaði málið 11. desember 2019.

Var L hf. sýknaður af kröfum Ó.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 6. október 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. september 2020 í málinu nr. E- 7423/2019.

2

Áfrýjandi krefst þess aðallega að samningi um uppgjör á skuld hans við stefnda 26. febrúar 2014 verði breytt þannig að stefndi greiði honum 71.745.066 krónur, aðallega með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 26. febrúar 2014 til greiðsludags en til vara með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. sömu laga frá 26. febrúar 2014 til 12. janúar 2020 en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst áfrýjandi þess að samningur um uppgjör á skuld hans við stefnda 26. febrúar 2014 verði ógiltur með dómi og að stefnda verði gert að greiða honum 71.745.066 krónur með vöxtum eins og að framan greinir. Að því frágengnu krefst áfrýjandi þess að kveðið verði á um það með dómi að krafa hans á hendur stefnda að fjárhæð 71.745.066 krónur, með sömu vöxtum og að framan greinir, sé ekki fyrnd. Að öðrum kosti krefst áfrýjandi þess að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Þá krefst áfrýjandi í öllum tilvikum málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram snýr ágreiningur málsaðila að uppgjöri vegna skuldar áfrýjanda við stefnda með samkomulagi 26. febrúar 2014. Með bréfi 12. janúar 2012 tilkynnti stefndi áfrýjanda um innlausn hluta hans í einkahlutafélaginu Lífsvali, sem áfrýjandi hafði sett að veði til tryggingar skuldbindingum sínum gagnvart Landsbanka Íslands hf., forvera stefnda. Með ábyrgðarbréfi til áfrýjanda 23. maí sama ár var upplýst um innlausnarvirði hlutanna og að sú fjárhæð yrði færð til lækkunar skuldar hans. Uppgjörssamkomulag málsaðila um eftirstöðvar skuldarinnar 26. febrúar 2014 tók mið af því. Telur áfrýjandi að verðgildi hlutanna sem innleystir voru hafi verið vanmetið. Vísar áfrýjandi um það til niðurstöðu matsgerðar dómkvaddra manna 13. desember 2018, sem aflað var að beiðni hans sem lögð var fyrir héraðsdóm 8. júlí 2017. Dómkröfur áfrýjanda í héraðsdómsstefnu lutu aðallega að því að framangreindu uppgjörssamkomulagi yrði breytt á þann veg að stefndi greiddi honum 71.745.066 krónur en til vara að samningurinn yrði ógiltur með dómi og stefnda gert að greiða honum sömu fjárhæð, í báðum tilvikum að viðbættum nánar tilgreindum vöxtum. Áfrýjandi hefur uppi sömu kröfur í aðal- og varakröfu sinni hér fyrir dómi.

5

Við meðferð málsins í héraði ákvað héraðsdómari, að ósk stefnda, að skipta sakarefni þess þannig að fyrst yrði fjallað um það álitaefni hvort ætlaðar kröfur áfrýjanda væru fyrndar, sbr. 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var það niðurstaða dómsins að svo væri og var stefndi samkvæmt því sýknaður af kröfum áfrýjanda. Eftir þeirri niðurstöðu var ekki fjallað efnislega um röksemdir sem áfrýjandi færði fram til grundvallar dómkröfum sínum og koma þær því ekki til skoðunar hér fyrir dómi. Af þeim sökum er óhjákvæmilegt að vísa aðal- og varakröfu áfrýjanda frá Landsrétti án kröfu.

6

Önnur varakrafa áfrýjanda lýtur að því að niðurstöðu héraðsdóms um að sýkna stefnda af dómkröfum hans vegna fyrningar verði hnekkt. Byggir áfrýjandi á því að lög nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda eigi ekki við um kröfurnar. Verði á hinn bóginn talið að svo sé telur áfrýjandi kröfurnar ófyrndar. Þriðja varakrafa áfrýjanda um að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til málsmeðferðar að nýju er á því reist að skilyrði hafi brostið til að skipta sakarefni þess á grundvelli 7

Áfrýjandi byggði á sömu málsástæðum um fyrningu við munnlegan flutning málsins í héraði og brást með því við röksemdum í þá veru sem fram komu í greinargerð stefnda fyrir héraðsdómi. Verður því ekki fallist á það með stefnda að ekki verði fjallað um málatilbúnað áfrýjanda að þessu leyti hér fyrir dómi, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991.

8

Svo sem að framan greinir hafði áfrýjandi í héraðsdómsstefnu uppi fjárkröfur á hendur stefnda og fyrnast þær samkvæmt ákvæðum laga nr. 150/2007, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Á það við hvort sem talið yrði að um væri að ræða kröfu um endurgreiðslu ofgreidds fjár eða kröfu um skaðabætur.

9

Málsaðila greinir á um hvenær ætlaðar kröfur áfrýjanda á hendur stefnda hafi stofnast og við hvaða tímamark skuli miða upphaf fyrningarfrests sem og lengd hans.

Áfrýjandi byggir á því að kröfur hans á hendur stefnda hafi stofnast 26. febrúar 2014 við undirritun framangreinds uppgjörssamkomulags. Verður málatilbúnaður hans skilinn svo að við það tímamark ætti að miða upphaf fjögurra ára fyrningarfrests, sbr. 1. mgr. 2. gr. og 3. gr. laga nr. 150/2007. Það hafi þó ekki verið fyrr en matsgerð dómkvaddra manna um verðmæti hluta hans í Lífsvali ehf. lá fyrir 13. desember 2018 að hann hafi fengið nauðsynlega vitneskju um kröfurnar. Því eigi reglur um viðbótarfrest samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 150/2007 við í málinu og séu ætlaðar kröfur hans af þeim sökum ófyrndar. Stefndi telur á hinn bóginn að miða eigi upphaf fyrningarfrests við 23. maí 2012 er áfrýjandi var upplýstur um innlausnarverð hlutanna. Í síðasta lagi beri að miða við 26. febrúar 2014 þegar uppgjörssamkomulagið var undirritað. Hann hafnar því að skilyrði séu til að beita reglum 10. gr. laga nr. 150/2007 um viðbótarfrest í málinu.

10

Samkvæmt því sem að framan er rakið lýtur ágreiningur málsaðila ekki að atvikum er varða stofnun og grundvöll ætlaðra krafna áfrýjanda í þeim mæli að niðurstaða um fyrningu myndi fela í sér valkvæðar getsakir, svo sem var í dómum Hæstaréttar 4. júní 2019 í málum nr. 5/2019 og 6/2019. Þá eru ekki þær aðstæður í málinu að málatilbúnaður um grundvöll krafnanna annars vegar og fyrningu hins vegar falli saman svo að úrlausn um þau atriði verði ekki skilin í sundur, sbr. til hliðsjónar úrskurð Landsréttar 11. desember 2020 í máli nr. 889/2019. Loks er vafalaust að ákvörðun héraðsdómara um að skipta sakarefni málsins þannig að fyrst væri fjallað um sjónarmið um fyrningu horfði til verulegs hagræðis við meðferð þess. Að þessu virtu var ekkert því til fyrirstöðu að dómari skipti sakarefni málsins á grundvelli 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991 með þeim hætti sem gert var við meðferð þess í héraði.

Eru því ekki efni til að fallast á kröfu áfrýjanda um ómerkingu hins áfrýjaða dóms og heimvísun málsins á þeim grunni.

11

Með bréfi 12. janúar 2012 tilkynnti stefndi áfrýjanda um innlausn hluta hans í Lífsvali ehf. á grundvelli veðsamninga sem að framan greinir. Í ábyrgðarbréfi til áfrýjanda 23. maí sama ár kom fram að stefndi hefði látið meta verðgildi hlutanna sem innleystir voru. Var áfrýjandi í því bréfi upplýstur um innlausnarvirði hlutanna á grundvelli þess mats og að sú fjárhæð yrði færð til lækkunar skuldar hans vegna vanskila á skuldbindingum vegna tiltekins lánssamnings. Þá var tilgreint hver væri skuld áfrýjanda við stefnda eftir innlausnina. Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að áfrýjandi hafi 23. maí 2012 haft nauðsynlegar upplýsingar um ætlaðar kröfur sínar á hendur stefnda svo að upphaf fyrningarfrests verði við það miðað. Voru kröfurnar því löngu fyrndar er áfrýjandi höfðaði mál þetta 11. desember 2019. Samkvæmt því verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda af kröfum áfrýjanda.

12

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Aðal- og varakröfu áfrýjanda, Ó-kk-ef Í-kk-ef W-kk-ef, er vísað frá Landsrétti.

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi greiði stefnda, Landsbankanum hf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.