401/2018

Útdráttur

Árið 2013 fékk A brjóstverk er hann var við störf á fiskiskipi suður af Reykjanesi. Síðar kom í ljós að kransæð hafði lokast og hlaut hann útbreitt hjartadrep sem hefur haft alvarlegar og varanlegar heilsufarslegar afleiðingar. Við meðferð málsins fyrir dómi greindi aðila á um hvort og að hvaða leyti tjón A mætti rekja til rangrar sjúkdómsgreiningar vakthafandi læknis og læknis á bakvakt og eftirfarandi tilhögunar á sjúkraflutningi A. Undir rekstri málsins fyrir Landsrétti aflaði Í matsgerðar dómkvadds matsmanns um hvort ráðgjöf læknanna hefði verið ábótavant. Í dómi Landsréttar var með vísan til matsgerðarinnar meðal annars skírskotað til þess að með réttri sjúkdómsgreiningu og réttum viðbrögðum í kjölfarið, hefði mátt stytta þann tíma sem leið frá því að hjartadrep hófst og þar til hjartaþræðing gat hafist, úr tæplega níu klukkustundum í rúmlega sex og hálfa klukkustund. Jafnframt að stytta hefði mátt þann tíma sem leið frá því að hjartadrep hófst og þar til A hefði fengið magnýl úr rúmlega sjö og hálfri klukkustund í um fjórar klukkustundir. Þá vísaði rétturinn jafnframt til þess að af niðurstöðu matsgerðarinnar yrði sú ályktun á hinn bóginn dregin að þrátt fyrir rétta greiningu og skjót viðbrögð í kjölfarið, þar á meðal ráðgjöf um töku magnýls og að kallað hefði verið á þyrlu, hefði hjartadrep verið orðið svo útbreitt þegar A hefði í fyrsta lagi komist í hjartaþræðingu að hann hefði samt sem áður orðið fyrir verulegum hluta þess líkamstjóns sem hann varð fyrir. Enda þótt hinn dómkvaddi matsmaður hafi beðist undan því að taka afstöðu til þess í hve miklum mæli hlutfallslega Í bæri ábyrgð á tjóni A, yrði ekki talið útilokað, á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir lægju og kynni að vera hægt að afla síðar, að meta hversu miklu viðbótarheilsutjóni mistök starfsmanna Í hefðu valdið A svo og miska og fjártjón sem af mistökunum hefði hlotist. Með hliðsjón af því hvernig Í axlaði sönnunarbyrði sína þótti ekki unnt að fallast á kröfu A um viðurkenningu á bótaábyrgð Í á öllu því líkamstjóni sem hann varð fyrir af völdum hjartadrepsins. Því var einungis viðurkennd bótaábyrgð Í vegna þess viðbótarheilsutjóns A sem kynni að hafa leitt af mistökum starfsmanna Í.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf og G-kk-nf K-kk-nf sérfræðingur í hjarta og lyflækningum.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. maí 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 10. apríl 2018 í málinu nr. E[…]/2017.

2 Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Mál þetta má rekja til þess að stefndi fékk alvarlegan brjóstverk um hádegisbil […] 2013 um borð í fiskiskipinu […], sem þá var að veiðum fyrir sunnan Reykjanes. Stefndi var þá […] ára og starfaði sem stýrimaður. Síðar um daginn hafði stefndi samband símleiðis við vakthafandi lækni á Heilbrigðisstofnun […] sem greindi sjúkdómseinkenni stefnda í samráði við lækni á bakvakt. Samkvæmt ráðleggingu læknanna hætti fiskiskipið veiðum síðdegis, veiðarfæri voru tekin upp og siglt með stefnda til Grindavíkur. Stefndi var fluttur með léttabáti í land í Grindavík, þaðan með sjúkrabifreið á Landspítala háskólasjúkrahús í Fossvogi og strax í kjölfarið í hjartaþræðingu á sömu sjúkrastofnun við Hringbraut. Í ljós kom að kransæð hafði lokast og hlaut stefndi útbreitt hjartadrep sem hefur haft alvarlegar og varanlegar heilsufarslegar afleiðingar fyrir hann.

5 Af hálfu stefnda hafa verið lögð fram ný gögn fyrir Landsrétti um flutning hans […] 2013 með sjúkrabifreiðum, fyrst frá Grindavík og á Landspítala háskólasjúkrahús í Fossvogi og þaðan í kjölfarið á hjartadeild sama sjúkrahúss við Hringbraut.

6 Eftir að áfrýjunarstefna til Landsréttar var gefin út aflaði áfrýjandi matsgerðar F sérfræðings í lyf og hjartasjúkdómum. Matsmaðurinn var dómkvaddur í Landsrétti 4. júní 2018 og er matsgerð hans dagsett 4. júlí sama ár. Matsgerðin barst Landsrétti 18. júlí 2018 en þann dag rann út frestur stefnda til að skila greinargerð til Landsréttar. Lögmaður stefnda skilaði greinargerð 13. júlí 2018 en sameiginlegum gagnaöflunarfresti málsaðila lauk 1. ágúst 2018.

7 Í 1. spurningu áfrýjanda til matsmanns var óskað eftir mati á því hvaða áhrif það hefði haft á tjón stefnda að fimm og hálf klukkustund að lágmarki leið frá því hann veiktist og þar til hann leitaði læknis. Miðaði áfrýjandi við að matsþoli hefði veikst klukkan 12. Matsmaðurinn svaraði spurningunni á þann hátt að einkenni stefnda, eins og hann hefði lýst þeim, bentu til þess að kransæðin hefði lokast og drep verið byrjað að myndast þegar stefndi fann fyrir einkennum, um eða upp úr hádegi umræddan dag. Einkennin hafi verið stöðug sem bendi til þess að blóðflæði hafi ekki verið um kransæðina eftir að verkurinn byrjaði. Lokist kransæð alveg líkt og gerst hafi í þessu tilfelli verði oftast óafturkræft drep í hjartavöðva og því lengur sem vöðvinn sé sviptur blóðflæði, þeim mun meiri verði skaðinn og minna eftir af vöðvavef sem hægt sé að bjarga með því að koma aftur á blóðflæði í æðinni, annað hvort með segauppleysandi lyfi eða æðavíkkun. Sú æð sem stíflast hafi hjá matsþola (framveggsæð) næri alla jafna hvað stærst svæði hjartans og stíflun hennar valdi vanalega meiri skaða og alvarlegri en stífla í hinum tveimur meginkransæðunum. Opnist æðin innan fárra mínútna eða allt að 30 mínútum eftir fulla lokun séu breytingar í vöðvanum afturkræfar að miklu eða öllu leyti. Rannsóknir sýni að skaðinn aukist hratt fyrstu rúmlega þrjár klukkustundirnar eftir lokun æðar. Hafi súrefnisþurrð staðið í fjórar klukkustundir eða meira sé líklega aðeins unnt að bjarga minna en 30% af þeim vöðvavef sem sviptur hafi verið blóðflæði og því verði meira en 70% varanlegur skaði. Fimm til sex stundum eftir að kransæð lokist verði óafturkræfur skaði í drepsvæðinu meiri en 80% þó að blóðflæði sé komið aftur á. Standi súrefnisþurrðin í sex klukkustundir eða meira séu litlar líkur á að unnt sé að bjarga hjartavef sem orðið hafi fyrir skaða. Þó sé mælt með hjartaþræðingu og æðavíkkun allt að tólf stundum frá því að einkenni hófust þar sem það sé talið bæta horfur sjúklings til lengri tíma. Þar sem í mörgum tilfellum leiki vafi á hvenær æð hafi lokast sé sjúklingurinn látinn njóta vafans hvað það varðar. Matsmaðurinn telur rannsóknir einnig hafa sýnt að því fyrr sem magnýl sé gefið í nægilegum skömmtum eftir að brátt hjartadrep hafi orðið, þeim mun lægri sé dánartíðni sjúklinga. Árangurinn sá áberandi mestur fyrstu fjórar klukkustundirnar eftir að æð lokist en einnig mikill og marktækur þótt lengri tími líði þar til magnýl sé gefið. Þess vegna sé hleðsluskammtur af magnýl staðalmeðferð við bráðu hjartadrepi sem eigi að koma við eins fljótt og auðið sé. Magnýl komi þó ekki í staðinn fyrir segauppleysandi lyfjameðferð eða bráða hjartavíkkun við bráðu hjartadrepi en sé mjög mikilvæg viðbót við þá meðferð og til stuðnings. Magnýl eitt og sér sé ekki talin nægileg meðferð til að opna lokaða kransæð. Matsmaðurinn taldi ljóst að sú töf sem orðið hefði á því að stefndi leitaði læknis og fékk viðeigandi meðferð hafi valdið honum varanlegum skaða sem sennilega hefði verið hægt að takmarka eða koma í veg fyrir ef fyrr hefði verið brugðist við. Töf á að leita til læknis hafi stuðlað að seinkun á meðferð og að ómögulegt hefði verið að beita bestu meðferð innan þess tímaramma sem æskilegast hefði verið.

8 Með 2. spurningu áfrýjanda var matsmaður beðinn um að leggja mat á áhrif þess á tjón stefnda að fjórar og hálf til fimm klukkustundir hafi liðið frá því að hann veiktist og þar til hann leitaði læknis. Matsmaður vísaði til svars síns við 1. spurningu og kvað störf hjartalækna og annarra heilbrigðisstarfsmanna alltaf miða að því að hefja viðeigandi meðferð eins fljótt og mögulegt væri og hver einasta mínúta skipti máli í því sambandi.

9 Með 3. matsspurningu áfrýjanda var matsmanni falið að meta hvort sjúkdómsgreining sem stefnda hafi verið kynnt […] 2013 um klukkan 18 hafi verið röng að teknu tilliti til þeirra upplýsinga sem stefndi hafi gefið lækni um heilsufar sitt og líðan um klukkan 17.20. Í svari sínu vísar matsmaðurinn til þess að læknir sá sem hefði haft bein samskipti við stefnda umræddan dag hefði skráð á samskiptaseðil þau einkenni sem stefndi lýsti. Þar segi að stefndi hafi fundið fyrir brjóstverk sem byrjað hafi skyndilega. Verkurinn hafi verið um allan brjóstkassann en meiri vinstra megin. Verknum hafi stefndi lýst sem þungum með leiðni upp í kjálka. Verkurinn hafi verið stöðugur og verri við að leggjast út af en ekki við áreynslu. Verknum hafi fylgt ógleði án uppkasta sem fljótlega hafi gengið yfir. Einnig hafi komið fram að stefndi hafi nýlega haft kvef og hósta. Skráð hafi verið að stefndi hafi reykt í 25 ár og haft sögu um hækkaðar blóðfitur. Mældur blóðþrýstingur um borð hafi verið 163/102 mm Hg. Þá hafi læknirinn skrifað á samskiptaseðilinn að „miðað við einkenni og sögu telur undirritaður ekki ólíklegt að um perikardit eða pleurit sá að ræða en að ekki sé hægt að útiloka kransæðaverk“. Matsmaður taldi að við mat á því hvort vinnugreining og túlkun læknisins á einkennum stefnda og öðrum upplýsingum væri sennileg eða ásættanleg yrði að líta til þess að þau einkenni sem stefndi hefði lýst væru dæmigerð fyrir brátt hjartadrep. Skyndilegur brjóstverkur sem liggi meira vinstra megin í brjósti og leiði upp í kjálka sé dæmigerð birtingarmynd bráðrar súrefnisþurrðar í hjarta. Til styrkingar slíku mati hafi læknirinn fengið að vita að stefndi hafi verið í mikið aukinni hættu á að fá kransæðastíflu vegna langrar sögu um reykingar og blóðfituröskun. Þrátt fyrir þetta hafi læknirinn komist að þeirri niðurstöðu að jafn líklegt eða líklegra væri að stefndi hefði bólgu í gollurshúsi eða brjósthimnu og hafi fyrstu viðbrögð læknisins tekið mið af því. Matsmaður taldi að sú staðreynd að stefndi hefði upplýst um nýlega sýkingu í loftvegum hefði haft áhrif á mat læknisins en þekkt sé að slík sýking geti leitt til bólgu í gollurshúsi og fleiðru. Hafa beri í huga að slíkar sýkingar geti einnig aukið líkur á bráðu hjartadrepi. Matsmaður taldi að með hliðsjón af dæmigerðum einkennum stefnda og verulega aukinni hættu á að þróa kransæðasjúkdóm vegna aldurs, reykinga og fituröskunar yrði að telja bráða súrefnisþurrð í hjarta eða hjartaáfall líklegri greiningu en bólguviðbragð í gollurshúsi eða fleiðru. Því yrði að telja vinnugreiningu læknisins ósennilega og ekki til þess fallna að lágmarka áhættu stefnda.

10 Með 4. matsspurningu áfrýjanda var matsmanni falið að svara því hvort það hefði alfarið komið í veg fyrir tjón stefnda ef honum hefði verið ráðlagt að taka magnýl um klukkan 18. Matsmaður svaraði spurningunni á þann veg að inntaka magnýls á þeim tíma hefði ekki getað hindrað tjón alfarið. Magnýl eitt og sér sé ekki talin nægileg meðferð við bráðu hjartadrepi og notkun þess ekki líkleg til að opna lokaða kransæð, sérstaklega ekki ef lokun hefur staðið í nokkrar klukkustundir. Hins vegar hafi verið sýnt fram á með rannsóknum að því fyrr sem sjúklingar fái magnýl í nægilegum skammti eftir brátt hjartadrep, þeim mun ólíklegra sé að þeir látist af sjúkdóminum.

11 Í 5. matsspurningu áfrýjanda var óskað eftir mati á því hvaða skemmdir væri líklegt að hafi verið orðnar á hjarta stefnda milli klukkan 19.30 og 20, annars vegar ef miðað væri við að stefndi hefði verið orðinn veikur klukkan 12 og hins vegar ef miðað væri við að stefndi hefði verið orðinn veikur á milli klukkan 13 og 13.30. Áfrýjandi gaf sér þær forsendur í þessari spurningu að matsþola hefði verið ráðlagt að taka magnýl klukkan 18 og þyrla hefði verið tiltæk til að flytja hann á sjúkrahús þannig að hann hefði verið kominn á Landspítala Háskólasjúkrahús við Hringbraut á milli klukkan 19.30 og 20. Matsmaður taldi að ef gengið væri út frá því að kransæðin hefði lokast klukkan 12 hefðu sjö og hálf til átta klukkustundir verið liðnar frá því að hjartadrep hefði hafist og þar til stefndi hefði verið kominn á sjúkrahús. Í því tilfelli hefði skaðinn á hjartanu að langmestum hluta verið orðinn óafturkræfur. Drep á vef sem skort hafi blóðflæði og súrefni svo lengi nálgist 100%. Matsmaðurinn taldi hins vegar að ef gengið væri út frá því að kransæðin hefði lokast á tímabilinu frá klukkan 13 til 13.30 hefðu sex til sjö klukkustundir liðið þar til stefndi hefði komist á sjúkrahús. Matsmaðurinn vísaði til fyrri niðurstöðu sinnar um að eftir um það bil sex klukkustundir eða lengri tíma frá lokun æðar væri óafturkræfur skaði „orðinn allt að 90% eða meiri“. Því væri „óhjákvæmilegt að ætla að hvort sem lokun varð kl. 12.00 eða á milli kl. 13.00 og 13.30 þá hafi hjarta matsþola skaddast mjög mikið áður en hægt var að koma við bestu meðferð“.

12 Í 6. matsspurningu áfrýjanda var þess óskað að matsmaður legði mat á hvort læknismeðferð stefnda á Heilbrigðisstofnun […] hefði verið ábótavant og ef svo hefði verið, á hvern hátt. Matsmaðurinn vísaði til svara sinna við 3. matsspurningu og taldi að „túlkun heilsugæslulæknis á einkennum matsþola hefði verið ábótavant og afvegaleiðandi“. Hann taldi að ef vafi léki á greiningu, eins og í þessu tilfelli, væri lækni rétt að haga vinnubrögðum sínum þannig að hann léti sjúkling njóta vafans. Í stað þess að bregðast án tafar við hugsanlegu lífshættulegu ástandi, sem brátt hjartadrep væri, hefði læknirinn gefið leiðbeiningar í samræmi við að um mun hættuminni kvilla væri að ræða og í mótsögn við líklegustu greiningu að áliti matsmanns. Þessi viðbrögð hefðu valdið óæskilegri töf á að matsþoli fengi rétta meðferð. Matsmaðurinn vísaði til þess að eftir að heilsugæslulæknirinn hafði ráðfært sig við reyndari lækni hefði hann ráðlagt að siglt yrði með stefnda í land svo að koma mætti honum á sjúkrahús. Matsmaðurinn kveðst einnig ósammála mati bakvaktalæknis á einkennum matsþola. Matsmaðurinn taldi að einkenni og ástand stefnda hefðu gefið tilefni til skjótra viðbragða. Í stað þess að kalla út þyrlu, sem að öllum líkindum hefði komið stefnda á sjúkrahús eftir um það bil 100 mínútur frá útkalli, hefði verið valin sú leið að sigla með stefnda í land, sem stuðlað hafi að því að flutningstími á sjúkrahús varð að minnsta kosti tvöfalt lengri en hann hefði getað orðið ef aðstoðar þyrlu hefði strax verið óskað. Þar sem fyrsta vinnugreining hafi verið bólga í gollurshúsi eða fleiðru hafi stefnda heldur ekki verið ráðlagt að taka inn magnýl eins og hefðbundnar leiðbeiningar segi til um vakni grunur um brátt hjartadrep. Matsmaður taldi ljóst að ef læknum hefði verið tilkynnt um veikindin þegar þau hófust og viðeigandi ráðstafanir verið gerðar strax um að koma stefnda á sjúkrahús án tafar með þyrlu, þá hefði verið unnt að takmarka varanlegan skaða stefnda mjög mikið miðað við það sem reyndin hefði orðið.

13 Loks var 7. matsspurning áfrýjanda á þá leið að ef matsmaður teldi að tjón stefnda væri að hluta á ábyrgð áfrýjanda væri óskað eftir því að hann tæki afstöðu til þess í hve miklum mæli ábyrgð áfrýjanda væri hlutfallslega. Matsmaður baðst undan því að svara spurningunni þar sem hann teldi sig ekki hafa forsendur til að framkvæma slíkt mat.

14 Stefndi sendi Sjúkratryggingum Íslands tilkynningu […] 2013 um sama tjónsatvik og fjallað er um í máli þessu og sótti jafnframt um bætur samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands […] 2015 var komist að þeirri niðurstöðu að hið tilkynnta atvik væri utan við bótasvið sjúklingatryggingalaga og umsókn stefnda um bætur því hafnað. Með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála […] 2016 var fyrrnefnd ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands felld úr gildi. Bótaskylda var viðurkennd og málinu vísað aftur til stofnunarinnar til mats á tjóni kæranda vegna sjúklingatryggingaatburðarins. Með ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands […] 2017 var bótaskylda viðurkennd. Talið var að afleiðingar tjónsatviksins væru slíkar að þær leiddu til greiðslu hámarksbóta samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 111/2000. Varanleg örorka var metin 11% að lágmarki. Ekki var talin þörf á nákvæmara mati til lúkningar málinu þar sem ljóst væri að umræddar bætur næðu því bótahámarki sem mælt væri fyrir um í lögunum. Í framhaldinu voru stefnda greiddar hámarksbætur að fjárhæð 9.962.945 krónur auk 1.685.370 króna vaxta.

Niðurstaða

15 Í samskiptaseðli, rituðum af vakthafandi lækni á Heilbrigðisstofnun […], sem stefndi hafði samband við símleiðis […] 2013, er haft eftir stefnda að hann hafi byrjað að finna fyrir skyndilegum brjóstverk klukkan 12 þann dag. Læknir á Landspítala háskólasjúkrahúsi ritaði eftirfarandi sjúkrasögu í sjúkraskrá vegna komu stefnda þangað að kvöldi sama dags: A er […] ára gamall hraustur kk sem var staddur á sjó í hádeginu. Hann er stýrimaður og var við vinnu, var að koma af 12 klst. vakt og var kominn upp í rúm þegar hann fær sáran eða brjóstsviðakenndan verk fyrir mitt brjóst um kl. 12. Þessi verkur leiddi upp í kjálka og hann svitnaði mikið með þessu.“ Fyrir liggur að vakt stefnda lauk um klukkan 12 umræddan dag og tók þá skipstjóri við stjórn skipsins. Lögfræðingur Sjúkratrygginga Íslands leitaði […] 2014 eftir upplýsingum frá skipstjóranum vegna afgreiðslu á beiðni stefnda um bætur úr sjúklingatryggingu. Í upplýsingaskýrslu lögfræðingsins hafði hann eftir skipstjóranum að stefndi hefði haft orð á því við hann um vaktaskiptin að honum liði ekki vel og hafi verði að spyrja út í brjóstsviða og brjóstsviðatöflur þegar hann hafi komið upp í brú eftir hádegið.

16 Í greinargerð lögmanns stefnda með kröfu um bætur frá Sjúkratryggingu Íslands var því hins vegar haldið fram af hálfu stefnda að hann hefði veikst milli klukkan 13 og 13.30. Stefndi bar fyrir héraðsdómi að vaktaskiptin hefðu farið fram um klukkan 12.20. Hann hafi þá farið í matsalinn og borðað en farið í koju um klukkan 13. Hann hafi svo hrokkið upp af svefni milli klukkan 13.30 og 14 og liðið eins og honum hefði verið gefið á kjaftinn og fengið gríðarlegan verk yfir brjóstkassann. Skipstjórinn bar fyrir héraðsdómi að stefndi hefði komið upp í brú milli klukkan 13 og 14 og kvartað undan brjóstsviða og flökurleika.

17 Dómkvaddur matsmaður komst að þeirri niðurstöðu að einkenni stefnda, eins og hann lýsti þeim sjálfur fyrir læknum, bendi til þess að kransæðin hafi lokast og drep farið að myndast þegar hann fann fyrir þeim einkennum sem hann lýsti. Þótt í fyrrnefndum samtímaupplýsingum úr sjúkragögnum sé haft eftir stefnda að hann hafi veikst um klukkan 12 er til þess að líta að stefndi gaf læknum lýsingu á sjúkdómseinkennum sínum allnokkru eftir að hann fann fyrst til einkennanna. Því er þess ekki að vænta að upplýsingarnar sem hann gaf hafi verið nákvæmar um það hvenær einkennin byrjuðu og þróuðust eftir það. Þar sem ekki er hægt að ganga út frá því með vissu að kransæð lokist að fullu strax og slíkra einkenna verður fyrst vart þykir rétt að stefndi njóti vafans hvað þessar tímasetningar varðar. Verður þannig lagt til grundvallar að stefndi hafi ekki haft þau alvarlegu sjúkdómseinkenni sem höfð eru eftir honum í samskiptaseðli Heilbrigðisstofnunar […] fyrr en um klukkan 13.30 og drep hafi þá fyrst byrjað að myndast í hjartavöðva.

18 Í greinargerð lögmanns stefnda með fyrrnefndri kröfu um bætur frá Sjúkratryggingum Íslands er ekki tímasett nákvæmlega hvenær stefndi hafði fyrst samband við lækni við Heilbrigðisstofnun […] en látið að því liggja að það hafi verið fljótlega eftir að hann veiktist. Stefndi bar fyrir héraðsdómi að hann hefði farið fram í stakkageymslu og hringt í lækni milli klukkan 15 og 16. Skilja verður framburð stefnda síðar í skýrslunni þannig að fyrsta samtal hans við lækni hafi verið úr síma uppi í brú. Læknir sem hann hefði þá talað við hefði ráðlagt honum að taka tvær íbúfentöflur og reyna að leggja sig en hafa samband aftur ef verkurinn yrði ekki farinn eftir tvo klukkutíma. Hann hafi svo aftur haft samband við lækninn um klukkan 17.20. Skipstjórinn bar fyrir héraðsdómi að í framhaldi af því að stefndi kom til hans upp í brú milli klukkan 13 og 14 hafi hann ráðlagt stefnda að hringja í lækni í […] og hafi stefndi hringt uppi í brú í lækni. Læknirinn hafi ráðlagt stefnda að taka íbúfen og leggja sig. Stefndi hafi þá lagt sig en hringt aftur í lækni milli klukkan fjögur og sex. Eftir það hafi skipstjórinn talað sjálfur við lækninn í síma og læknirinn þá sagt honum að best væri að koma stefnda í land í Grindavík. Af hálfu stefnda hefur verið lögð fram í málinu skrifleg yfirlýsing skipsfélaga hans í umræddri veiðiferð og kemur meðal annars fram í henni að hann hafi komið upp í borðsal á milli klukkan 15 og 15.30 og stefndi þá sagt honum að hann hefði skömmu áður rætt við lækni sem hefði ráðlagt honum að taka tvær íbúfen og leggja sig. Skipverjinn gaf ekki skýrslu fyrir dómi og hefur yfirlýsing þessa samstarfsmanns stefnda lítið sönnunargildi.

19 Stefndi og skipstjórinn báru báðir fyrir dómi að GSMsímasamband hefði verið gott þar sem skipið var statt og fjöldi GSMsíma hafi verið um borð. Lögfræðingur Sjúkratrygginga Íslands ritaði lögmanni stefnda tölvupóst […] 2014 þar sem hann kvaðst hafa reynt að fá aðgengi að símtalaskráningu vegna […] frá […] 2013. Óskaði hann eftir liðsinni lögmanns stefnda við að nálgast gögn sem gætu stutt frásögn stefnda varðandi tímasetningar símtala. Í tölvupósti sem lögmaður stefnda ritaði fyrrnefndum lögfræðingi […] 2014 fullyrðir lögmaðurinn að hann hafi rætt við stefnda og að hann hefði ekki verið „með gemsa sinn um borð í umræddum túr.“ Hann taldi ákveðin vandkvæði á því að nálgast símtalaskráningar um borð í […] en norskt símafyrirtæki þjónustaði símkerfið um borð. Um væri að ræða fjóra slíka síma og að meðtöldum GSMsímum áhafnarmeðlima í umrætt sinn gæti verið um 18 síma að ræða. Hann kvað stefnda ekki muna úr hvaða símum hann hefði hringt. Í tölvupósti lögmanns stefnda […] 2014 til sama lögfræðings kom fram að hann hefði fengið staðfest að báturinn hefði verið í GSMsambandi og stefnda minnti að hann hefði hringt úr gsmsíma en gæti ekki sagt úr hvaða síma.

20 Á fyrrnefndum samskiptaseðli, vakthafandi læknis á Heilbrigðisstofnun […] er skráð undir „flokkun samskipta“ tímasetningin „[…] 2013 17.56“. Í stuttri sjúkrasögu sem læknirinn ritaði kemur fram að stefndi hafi hringt í vaktsímann um klukkan 18. Í „komunótu/dagnótu“, sem bakvaktarlæknir við sömu stofnun ritaði, kemur fram að verkur stefnda hefði verið til staðar í að minnsta kosti sex klukkustundir þegar hann hringdi í lækni.

21 Fram hafa verið lögð í málinu gögn um símtöl […] 2013 í og úr NMTsímum sem eru hluti af fyrrnefndu símkerfi um borð í […]. Um er að ræða upplýsingar um símtöl í og úr NMTsíma í brú og öðrum slíkum sem stefndi hafði til umráða um borð. Samkvæmt þessum upplýsingum var fyrst hringt úr NMTsíma úr brú í síma Heilbrigðisstofnunar […] klukkan 17.22 og stóð það símtal í 38 sekúndur. Hringt var úr sama síma í síma vakthafandi læknis við sömu heilbrigðisstofnun klukkan 17.23 og stóð það símtal í rúmar níu mínútur. Hringt var úr NMTsíma stefnda í sama síma vakthafandi læknis klukkan 17.53 og stóð það símtal í rúmar fimm mínútur. Aftur var hringt úr sama NMTsíma í vaktasímann klukkan 18.15 og stóð það símtal í tæpar þrjár mínútur. Önnur símtöl eru ekki skráð úr þessum tveimur NMTsímum í vaktasímann eða aðra síma heilbrigðisstofnunarinnar þennan dag. Ekki tókst að afla upplýsinga um önnur símtöl í síma Heilbrigðisstofnunar […] eða úr GSMsímum skipverja þar sem farsímafyrirtæki hér á landi geyma slíkar upplýsingar að jafnaði ekki lengur en í sex mánuði.

22 Þótt skráning lækna Heilbrigðisstofnunar […] um það hvenær stefndi hafði fyrst samband við þá sé ekki í fullu samræmi við framangreindar upplýsingar um notkun NMTsíma um borð ber þar ekki mikið á milli. Áfrýjanda verður ekki um það kennt frekar en stefnda að ekki tókst að afla upplýsinga um símtöl í fyrrnefndan vaktasíma eða símtöl úr GSMsímum áhafnarmeðlima. Leggja verður til grundvallar að stefndi hafi ekki verið sjálfur með GSMsíma um borð. Þá verður ráðið af framburði stefnda og skipstjórans að stefndi hafi hringt fyrst í lækni úr NTMsíma í brú skipsins.

23 Umrædd fimm símtöl úr NMTsímum um borð í […] við Heilbrigðisstofnun […] og vakthafandi lækni, sem upplýsingar hafa verið lagðar fram um, samrýmast vel frásögn stefnda og skipstjórans um atburðarásina umræddan dag hvað varðar annað en tímasetningar fyrstu símtalanna. Tímasetningar símtalanna samræmist jafnframt í stórum dráttum áðurnefndri samtímaskráningu læknanna. Því verður, þrátt fyrir framburð stefnda og skipstjórans fyrir dómi, að leggja til grundvallar að stefndi hafi fyrst átt samtal í síma við vakthafandi lækni á Heilbrigðisstofnun […] klukkan 17.23.

24 Óumdeilt er að það var að ráði bakvaktarlæknis við Heilbrigðisstofnun […] að vakthafandi læknir hringdi til baka í stefnda og ráðlagði honum að […] yrði þegar stefnt til hafnar í Grindavík og stefndi fluttur þaðan í sjúkrabifreið á bráðamóttöku í Reykjavík. Jafnframt liggur fyrir að vakthafandi læknir hringdi í skipstjórann sömu erinda. Þessi samtöl áttu sér stað um klukkan 18. Af framburði stefnda má ráða að vakthafandi læknir hafi sagt honum að hringja í sjúkrabifreið þegar um klukkustundarsigling væri eftir að landi. Í kjölfarið tók skipstjórinn upp veiðarfæri og sigldi af stað til Grindavíkur. Þar sem skipstjórinn treysti sér ekki til að sigla inn í Grindavíkurhöfn var skotið út léttabáti sem flutti stefnda síðasta spölinn að landi.

25 Samkvæmt gögnum um sjúkraflutninga, sem stefndi hefur aflað, fór sjúkrabifreið af stað í útkall klukkan 20.53 í forgangsflokki F3, var hjá stefnda við Grindavíkurhöfn klukkan 21.07 og komin á áfangastað á Landspítala háskólasjúkrahúsi í Fossvogi klukkan 21.46. Í kjölfarið var stefndi sendur þaðan klukkan 21.58 með annarri sjúkrabifreið og var kominn á sömu sjúkrastofnun við Hringbraut klukkan 22.18.

26 Stefndi var strax settur í hjartarita þegar hann kom í sjúkrabifreiðina í Grindavík og gefið magnýl en þá voru liðnar um sjö og hálf klukkustund frá því að ætla verður samkvæmt framangreindu að kransæð í hjarta stefnda hafi lokast. Þá liðu tæpar níu klukkustundir frá því að ætla verður að kransæðin hafi lokast þar til hjartaþræðing hófst.

27 Fallist er á þá niðurstöðu dómkvadds matsmanns að með hliðsjón af þeim dæmigerðu einkennum kransæðastíflu sem stefndi lýsti fyrir vakthafandi lækni og verulega aukinni hættu stefnda á að þróa kransæðasjúkdóm vegna aldurs, reykinga og fituröskunar hafi bráð súrefnisþurrð í hjarta eða hjartaáfall verið líklegri greining en bólguviðbragð í gollurshúsi eða fleiðru. Því hafi vinnugreining umræddra lækna við Heilbrigðisstofnun […] verið ósennileg og ekki til þess fallin að lágmarka áhættu sjúklings. Verður að líta á þessa röngu greiningu sem mistök af hálfu þessara starfsmanna áfrýjanda.

28 Af þessari röngu greiningu leiddi að fyrrnefndir læknar ráðlögðu stefnda ekki að taka magnýl. Samkvæmt matsgerð dómkvadds matsmanns er hleðsluskammtur af magnýl staðalmeðferð við bráðu hjartadrepi og á að koma henni við eins fljótt og auðið er. Af matsgerðinni má ráða að ef mistök hefðu ekki orðið við greiningu á sjúkdómseinkennum stefnda hefðu rétt viðbrögð vakthafandi læknis átt að vera þau að ráðleggja stefnda strax að taka magnýl. Enda þótt skipstjóri hafi borið fyrir dómi að magnýl hafi ekki verið í lyfjakistu skipsins og gögn málsins bendi ekki sérstaklega til að svo hafi verið verður að telja líklegra en ekki að magnýl hafi verið í fórum einhverra skipverja um borð. Vegna þess að stefnda var ekki ráðlagt að taka magnýl reyndi ekki á hvort finna mætti lyfið um borð og verður áfrýjandi því að bera hallann af því að ekki hefur verið upplýst um hvort lyfið var til staðar. Vegna rangrar greiningar fyrrnefndra lækna fékk stefndi ekki magnýl fyrr en hann var kominn í sjúkrabifreið í Grindavík, sem var samkvæmt framansögðu um klukkan níu eða rúmlega þremur klukkustundum eftir að fullt tilefni var til að ráðleggja töku lyfsins.

29 Af rangri sjúkdómsgreiningu leiddi jafnframt að fyrrnefndir læknar ráðlögðu stefnda og skipstjóranum að siglt yrði með stefnda til Grindavíkur þaðan sem hann yrði fluttur í sjúkrabifreið til Reykjavíkur. Jafnframt verður að leggja til grundvallar að læknarnir hafi lagt fyrir stefnda að hringja á sjúkrabifreið þegar skammt væri að landi í stað þess að hlutast sjálfir til um að sjúkrabifreið væri á hafnarbakkanum við komu hans til Grindavíkur, svo flytja mætti stefnda með hæsta forgangi á sjúkrahús í Reykjavík. Fallist er á það með hinum dómkvadda matsmanni að sú lýsing sem stefndi gaf á ástandi sínu og einkennum hafi gefið tilefni til skjótra viðbragða og að viðeigandi viðbrögð hefðu verið að koma stefnda á sjúkrahús án tafar með þyrlu. Í málinu liggja fyrir upplýsingar frá Landhelgisgæslu Íslands þess efnis að útkall þyrlu og flutningur stefnda með henni til Reykjavíkur hefði tekið um 100 mínútur.

30 Samkvæmt framansögðu liðu um fjórar klukkustundir frá þeim tíma sem ætla verður að kransæð í stefnda hafi lokast og hjartadrep hafist og þar til stefndi hafði fyrst samband við lækni. Ef miðað er við að þyrla hefði verið kölluð út klukkan 18, í stað ráðgjafar um að sigla með stefnda til Grindavíkur, verður að ætla að stefndi hefði verið kominn á Landspítala háskólasjúkrahús í Fossvogi um klukkan 19.40 og í hjartaþræðingu upp úr klukkan 20. Þótt ekki hafi verið í ljós leitt hvort þyrla hafi verið til taks í umrætt sinn og einhver vafi kunni að leika á um það, leiddi af rangri sjúkdómsgreiningu læknanna að ekki var látið á slíkt reyna og verður áfrýjandi því að bera hallann af því að þessum vafa hefur ekki verið eytt.

31 Að virtu öllu framangreindu verður ráðið að með réttri sjúkdómsgreiningu og réttum viðbrögðum í kjölfarið hefði mátt stytta þann tíma sem leið frá því að hjartadrep hófst og þar til hjartaþræðing gat hafist úr tæplega níu í rúmlega sex og hálfa klukkustund. Jafnframt hefði þá mátt stytta þann tíma sem leið frá því að hjartadrep hófst og þar til stefndi fékk magnýl úr rúmlega sjö og hálfri í um fjórar klukkustundir.

32 Með vísan til framburðar dómkvadds matsmanns fyrir Landsrétti þykir ekkert benda til þess að ráðlegging fyrrnefndra lækna um töku íbúfens í þeim skömmtum sem ráðlagt var hafi haft neikvæð áhrif á sjúkdómsástand stefnda eða verið til þess fallin að gera afleiðingar hjartadrepsins alvarlegri. Með vísan til framburðar matsmannsins verður heldur ekki fallist á með stefnda að möguleg læknismeðferð um borð í þyrlu Landhelgisgæslunnar hafi verið líkleg til að hafa jákvæð áhrif á sjúkdómsástand stefnda eða verið til þess fallin að draga úr neikvæðum áhrifum hjartadrepsins. 33 Fyrir liggur að í hjartaþræðingu, sem framkvæmd var á stefnda á Landspítala háskólasjúkrahúsi að kvöldi […] 2013, kom í ljós að framveggsgrein, sem er ein af þremur kransæðum sem sjá vöðvum í vinstri slegli hjartans fyrir blóði, reyndist alveg lokuð. Um er að ræða mikilvægustu kransæðina sem sér fremri hluta slegilsins fyrir blóði. Æðin var víkkuð út og klædd með tveimur stoðnetum. Lokun kransæðarinnar hafði þá valdið óafturkræfu hjartadrepi á áhrifasvæði æðarinnar.

34 Í máli þessu krefst stefndi viðurkenningar á bótaskyldu áfrýjanda vegna líkamstjóns sem stefndi hlaut í kjölfar læknismeðferðar Heilbrigðisstofnunar […] […] 2013.

35 Fyrir liggur að stefndi hefur ekki getað stundað vinnu sem stýrimaður eftir það hjartadrep sem hann hlaut og þolir afar litla áreynslu enda virkni hjartans verulega skert. Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að greiða stefnda fullar bætur úr sjúklingatryggingu byggðist ekki á eiginlegu örorkumati heldur var gengið út frá því að starfsgeta stefnda væri svo mikið skert að bótahámarkinu væri örugglega náð. Mat á varanlegum miska og varanlegu fjártjóni af völdum heilsutjóns sem stefndi varð fyrir vegna framangreindra mistaka starfsmanna áfrýjanda við Heilbrigðisstofnun […] hefur enn ekki verið framkvæmt.

36 Af hálfu stefnda er því haldið fram að ekkert liggi fyrir í málinu um að hjartadrep það sem hann varð fyrir hefði allt að einu orðið það sama þótt hann hefði fengið rétta greiningu og rétta meðferð og engin töf hefði orðið á að hann kæmist undir læknishendur. Stefndi hafi verið sviptur möguleikanum á bestu mögulegu læknismeðferð sem hafi leitt til verulegs líkamstjóns fyrir hann. Allan vafa um hugsanlegar afleiðingar þessa verði því að meta honum í hag.

37 Með hliðsjón af framangreindum málatilbúnaði stefnda verður þrátt fyrir orðalag dómkröfu hans að skilja kröfuna þannig að hann krefjist viðurkenningar á því að áfrýjanda sé vegna mistaka starfsmanna sinna skylt að bæta honum allt það heilsutjón sem hann varð fyrir af völdum hjartadrepsins þar sem áfrýjanda hafi ekki tekist að sýna fram á að heilsutjón hans hefði orðið það sama þótt hann hefði fengið rétta greiningu og rétta meðferð og engin töf hefði orðið á að hann kæmist undir læknishendur.

38 Tjónvaldur verður almennt ekki dæmdur til að greiða bætur fyrir annað tjón en það sem orsakast hefur af bótaskyldri háttsemi. Samkvæmt dómaframkvæmd hefur þó verið fallist á kröfu um viðurkenningu á bótaskyldu vegna líkamstjóns, sem sjúklingur sem gengist hefur undir læknisaðgerð verður fyrir, ef sýnt hefur verið fram á saknæm mistök heilbrigðisstarfsmanna og sönnunarbyrði þá lögð á heilbrigðisstofnunina um það að líkamstjónið hefði allt að einu orðið þótt mistökin hefðu ekki átt sér stað. Þar sem leitt hefur verið í ljós að læknum við Heilbrigðisstofnun […] urðu á mistök við greiningu á sjúkdómseinkennum stefnda og ráðgjöf til hans í kjölfarið verður í samræmi við þessa dómaframkvæmd að leggja á áfrýjanda sönnunarbyrði um að þessi mistök hafi ekki valdið stefnda því heilsutjóni sem hann varð fyrir vegna stíflaðrar kransæðar og hjartadreps.

39 Áfrýjandi hefur freistað þess að sýna fram á með matsgerð dómkvadds matsmanns að vegna þess dráttar sem varð á því að stefndi hafði samband við lækni hefði, þrátt fyrir rétta sjúkdómsgreiningu og skjót viðbrögð í kjölfarið, verið liðinn svo langur tími frá því að kransæðin lokaðist og hjartadrep hófst, þar til unnt hefði verið að opna æðina, að það líkamstjón sem varð hefði allt að einu allt orðið eða að minnsta kosti 90% þess. Þá megi ráða af matsgerðinni að inntaka stefnda á magnýl strax eftir að hann hafði samband við lækni hefði ekki opnað æðina.

40 Mati hins dómkvadda matsmanns hefur ekki verið hnekkt með yfirmati og þykir rétt að leggja niðurstöður matsgerðarinnar til grundvallar enda er ekki við önnur sambærileg læknisfræðileg álit eða möt að styðjast í málinu. Þó verður að hafa í huga að niðurstöður matsmanns byggjast að mestu leyti á niðurstöðum læknisfræðilegra rannsókna á almennum líkum um hvernig hjartadrep þróast frá því að kransæð lokast og þar til unnt er að opna hana. Nokkur óvissa hlýtur þannig óhjákvæmilega að vera um þróun hjartadreps í einstökum tilvikum og ýmsir þættir sem geta þar haft áhrif.

41 Af niðurstöðu matsgerðarinnar verður ekki með vissu ráðið að allt það líkamstjón sem stefndi varð fyrir hefði allt að einu orðið þótt mistök starfsmanna áfrýjanda hefðu ekki komið til. Af niðurstöðu matsgerðarinnar verður hins vegar sú ályktun dregin að þrátt fyrir rétta greiningu og skjót viðbrögð í kjölfarið, þar á meðal ráðgjöf um töku magnýls og að kallað væri á þyrlu, hefði hjartadrep verið orðið svo útbreitt þegar stefndi hefði í fyrsta lagi komist í hjartaþræðingu að hann hefði samt sem áður orðið fyrir verulegum hluta þess líkamstjóns sem hann varð fyrir.

42 Enda þótt hinn dómkvaddi matsmaður hafi beðist undan því að taka afstöðu til þess í hve miklum mæli hlutfallslega áfrýjandi bæri ábyrgð á tjóni stefnda verður ekki talið útlokað, á grundvelli þeirra upplýsinga sem nú liggja fyrir og kann að vera hægt að afla síðar, að meta hversu miklu viðbótarheilsutjóni mistök starfsmanna áfrýjanda ollu stefnda svo og miska og fjártjón sem af þessum mistökum hlaust.

43 Með hliðsjón af því hvernig áfrýjandi hefur axlað sönnunarbyrði sína þykir ekki unnt að fallast á kröfu stefnda um viðurkenningu á bótaábyrgð áfrýjanda á öllu því líkamstjóni sem stefndi varð fyrir af völdum hjartadrepsins. Verður því einungis viðurkennd bótaábyrgð áfrýjanda vegna þess viðbótarheilsutjóns stefnda sem kann að hafa leitt af þeim mistökum starfsmanna áfrýjanda sem að framan greinir.

44 Rétt þykir að áfrýjandi greiði stefnda hluta af málskostnaði hans fyrir héraðsdómi og Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkennd er skaðabótaskylda áfrýjanda, íslenska ríkisins, vegna þess viðbótarheilsutjóns, sem stefndi, A, kann að hafa orðið fyrir vegna mistaka starfsmanna áfrýjanda við Heilbrigðisstofnun […] […] 2013.

Áfrýjandi greiði stefnda samtals 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.