642/2018

Útdráttur

Kærður var sá hluti dóms héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi fjárkröfu A á hendur B, C og dánarbúi D fyrir afleitt tjón og miska vegna atvika sem vörðuðu ágreining milli málsaðila um eignarrétt og ráðstafanir á tilteknum landspildum. Landsréttur taldi að framsetning fjárkröfu A um afleitt tjón og miska í stefnu og rökstuðningur fyrir henni hefði verið með þeim hætti að varnaraðilum hefði verið með öllu ómögulegt að taka til fullnægjandi efnisvarna um hana. Stefna málsins hefði því ekki uppfyllt kröfur eliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þar sem ekki hefði verið bætt úr þessu með viðhlítandi hætti undir rekstri málsins væru svo verulegir annmarkar á málatilbúnaði A að óhjákvæmilegt væri að vísa þessari kröfu frá héraðsdómi. Var hinn kærði hluti dómsins um frávísun á umræddri fjárkröfu A því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 27. júlí 2018 sem barst Landsrétti ásamt kærumálsgögnum 1. ágúst 2018. Kærður er sá hluti dóms Héraðsdóms Suðurlands 16. júlí 2018, í málinu nr. E[…]/2016, þar sem vísað var frá dómi fjárkröfu sóknaraðila á hendur varnaraðilum fyrir afleitt tjón og miska. Kæruheimild er í jlið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2 Sóknaraðili krefst þess að ákvæði hins kærða dóms um frávísun verði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfuna til efnismeðferðar. Til vara krefst sóknaraðili að honum verði heimilað að afla matsgerðar áður en úrskurður er felldur um frávísunarþátt málsins. Þá krefst hann kærumálskostnaðar, til vara að hann verði felldur niður en að því frágengnu að hann verði hafður í lágmarki. um frávísun verði staðfest. Þá krefjast þeir kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Sóknaraðili hefur farið með mál sitt sjálfur fyrir héraðsdómi og Landsrétti og hefur málatilbúnaður hans á köflum verið óglöggur. Málatilbúnaður sóknaraðila í þessum þætti málsins fyrir Landsrétti þykir þó ekki haldinn þeim annmörkum að vísa beri kæru hans frá réttinum.

5 Mál þetta er sprottið af langvarandi ágreiningi málsaðila um eignarrétt og ráðstafanir á 124,4 hektara spildu með landnúmer […] sem E, kynfaðir varnaraðila og stjúpfaðir sóknaraðila, hélt eftir við sölu á jörðinni […] í […] árið 1998 en E andaðist […]. Við skipti á dánarbúi hans var landspildunni ráðstafað með skiptayfirlýsingu 29. maí 2008 til barna hans, B, C og D að jöfnum hlut. Var yfirlýsingin móttekin til þinglýsingar 19. desember sama ár og þinglýst […]. Eftir að spildunni hafði verið skipt milli systkinanna þriggja var henni skipt í tvær spildur, annars vegar 46,4 hektara spildu sem fékk landnúmerið […] og hins vegar um 78 hektara spildu sem hélt landnúmerinu […]. Systkinin þrjú seldu minni spilduna með kaupsamningi 18. desember 2008 til þriðja aðila en þær D og C seldu bróður sínum B stærri spilduna með kaupsamningi 19. sama mánaðar.

6 Með dómi Hæstaréttar […] 2014 í málinu nr. […] var viðurkenndur eignarréttur sóknaraðila að tveimur þriðju hlutum stærri landspildunnar á þeim grundvelli að systurnar D og C hefðu afsalað landinu til hans […] 2008 og að varnaraðili B hefði verið grandsamur um rétt sóknaraðila þegar B fékk afsal frá systrum sínum fyrir þessum eignarhlutum […] 2008.

7 Mál þetta var þingfest fyrir héraðsdómi 20. janúar 2016. Í málinu gerði sóknaraðili samtals 29.488.000 króna fjárkröfu á hendur varnaraðilum óskipt auk vaxta. Varnaraðilar kröfðust frávísunar málsins og skiluðu greinargerðum í málinu einungis um þá kröfu. Úrskurður var kveðinn upp um frávísunarkröfur varnaraðila 11. maí 2016 og var vaxtakröfum sóknaraðila vísað frá dómi en frávísun málsins hafnað að öðru leyti. Varnaraðilar fengu eftir það frest til að skila greinargerðum með efnisvörnum og voru þær lagðar fram 2. nóvember 2016.

8 Samkvæmt stefnu er stærri hluti dómkröfu sóknaraðila 19.488.000 króna bótakrafa vegna sölu varnaraðila á 46,4 hektara spildu með landnúmer […] sem sóknaraðili telur hafa verið í sinni eigu að tveimur þriðju hlutum en varnaraðilar seldu hana til þriðja aðila 18. desember 2008 fyrir 29.232.000 krónur og nam þessi hluti dómkröfunnar tveimur þriðju hlutum söluverðsins. Varnaraðilar voru sýknaðir af þessum hluta dómkröfu sóknaraðila og er sá hluti dómsins ekki til úrlausnar í kærumáli þessu.

9 Sá hluti bótakröfu sóknaraðila sem vísað var frá dómi, og er til úrlausnar í kærumáli þessu, er 10.000.000 króna krafa sem sóknaraðili kveður vera vegna afleidds tjóns og miska sem hann hafi orðið fyrir annars vegar vegna sölu varnaraðila á minni spildunni á tveimur þriðju hlutum stærri spildunnar til varnaraðilans B 19. desember 2008, en sóknaraðili fékk viðurkenndan eignarrétt sinn að þeirri spildu með fyrrnefndum dómi Hæstaréttar […] 2014.

10 Enga tölulega sundurliðun er að finna á þessum kröfulið í stefnu eða gögnum sem lögð voru fram með henni við þingfestingu málsins. Hins vegar er krafan rökstudd í 11 liðum í stefnu eins og rakið er í hinum kærða dómi. Í sex liðum er rökstutt með almennum hætti ýmiss konar fjártjón sem sóknaraðili telur varnaraðila hafa valdið honum. Fjártjón þetta telur sóknaraðili meðal annars vera til komið vegna þess að varnaraðilar hafi komið í veg fyrir að sóknaraðili gæti nýtt sér báðar spildurnar, vegna hækkunar á kostnaði við framkvæmdir sem hann hafi fyrirhugað á báðum spildunum, vegna girðinga, ræktunar og vegagerðar sem nágranni hans hafi ætlað að framkvæma á eigin kostnað á stærri spildunni, vegna tapaðs arðs og fjármagnstekna af báðum spildunum, vegna vinnutaps við málarekstur vegna landsins, vegna skatta, opinberra gjalda og vaxta svo og vegna annars kostnaðar og tjóns. Í fjórum liðum er hins vegar gerð grein fyrir ýmiss konar miska og öðru ófjárhagslegu tjóni sem sóknaraðili telur sig hafa orðið fyrir af völdum varnaraðila. Í síðasta lið rökstuðningsins vísar sóknaraðili ósundurgreint til annars kostnaðar, tjóns og miska.

11 Í þinghaldi í málinu í héraði 18. janúar 2017 lagði sóknaraðili fram bréf sitt til lögmanna varnaraðila, dagsett 10 sama mánaðar, en í því var að finna tölulega sundurliðun á meintu afleiddu tjóni hans. Samtala fjártjóns sóknaraðila samkvæmt þessu skjali var þó margfalt hærri en krafa um bætur fyrir afleitt tjón og miska, eða samtals 124.420.346 krónur og er þá ótalið meint tjón vegna miska og annars ófjárhagslegs tjóns sem sóknaraðili telur að dæma megi honum að álitum. Framlagningu skjalsins var mótmælt af hálfu varnaraðila í þinghaldinu með þeim rökum að um skriflegan málflutning væri að ræða og að í því væri að finna málsástæður sem væru of seint fram komnar. Skjalið var lagt fram þrátt fyrir mótmælin.

12 Samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda við þingfestingu máls að leggja fram stefnu og þau skjöl sem varða málatilbúnað hans eða hann byggir kröfur sínar á. Í stefnu skal greina svo glöggt sem verða má málsástæður og ber að lýsa þeim með gagnorðum og skýrum hætti svo að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er, sbr. elið 1. mgr. 80. gr. sömu laga. Lagareglur þessar eiga að tryggja að stefnda sé fært að taka efnislega afstöðu til krafna stefnanda og að dómari geti lagt dóm á sakarefni málsins, sbr. 1. mgr. 96. gr. og 1. mgr. 99. gr. laganna.

13 Framsetning 10.000.000 króna kröfu sóknaraðila um afleitt tjón og miska í stefnu og rökstuðningur fyrir henni var samkvæmt framansögðu með þeim hætti að varnaraðilum var með öllu ómögulegt að taka til fullnægjandi efnisvarna um hana. Í stefnu áskildi sóknaraðili sér rétt til að fá dómkvadda matsmenn í því skyni að sanna tjón og miska. Sóknaraðili fylgdi ekki eftir þessum áskilnaði sínum og hafði ekki að svo seint fram komin að hún gat ekki bætt úr þeim ágöllum sem voru á málatilbúnaði hans. Þá hefur sóknaraðili ekki sett fram afmarkaða bótakröfu vegna miska eða annars ófjárhagslegs tjóns og ekki fært viðhlítandi rök fyrir slíkri kröfu.

14 Sóknaraðili hefur ekki lagt fram matsbeiðni til Landsréttar. Því kemur krafa hans um að honum verið heimilað að afla matsgerðar, áður en úrskurður verði felldur um frávísunarþátt málsins, ekki til skoðunar.

15 Samkvæmt framansögðu uppfyllti stefna í málinu ekki kröfur eliðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 hvað varðar 10.000.000 króna kröfu um bætur fyrir afleitt tjón og miska. Þar sem ekki hefur verið úr þessu bætt með viðhlítandi hætti undir rekstri málsins eru svo verulegir annmarkar á málatilbúnaði sóknaraðila að óhjákvæmilegt er að vísa þessari kröfu frá héraðsdómi. Samkvæmt þessu verður hinn kærði hluti dómsins staðfestur.

16 Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hið kærða ákvæði héraðsdóms um frávísun á 10.000.000 króna fjárkröfu sóknaraðila, A, sem lýtur að afleiddu tjóni og miska, er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðilum, B, C og dánarbúi D, hverjum um sig, 120.000 krónur í kærumálskostnað.