196/2019

Útdráttur

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga með því að hafa veist að A, þáverandi sambýliskonu sinni, og slegið hana í andlitið með nánar tilgreindum afleiðingum. Í dómi Landsréttar var talið að verknaðurinn hefði ekki verið réttilega heimfærður til refsiákvæða í ákæru, með hliðsjón af því að um væri að ræða eitt atvik og að árásin hefði ekki á alvarlegan hátt ógnað heilsu eða velferð brotaþola, en sakfelldi X fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing X var ákveðin fangelsi í 2 mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var X gert að greiða A miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. febrúar 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands vestra 1. febrúar 2019 í málinu nr. S[...]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að kröfu ákærða um frávísun málsins verið hafnað. Þá krefst ákæruvaldið þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Til vara krefst hann sýknu en að því frágengnu vægari refsingar. Þá krefst hann þess að bótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara sýknu af henni en að því frágengnu lækkunar hennar.

4 Brotaþoli, A, hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti. Verður því litið svo á að hún krefjist staðfestingar á einkaréttarkröfu sinni, sbr. 1. mgr. 208. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í máli þessu er ákærða gefið að sök að hafa aðfaranótt sunnudagsins 4. febrúar 2018, á gangstíg meðfram [...] við heimavist [...] á [...], veist að þáverandi sambýliskonu sinni, A, og slegið hana í andlitið með þeim afleiðingum að hún hlaut blóðnasir, mar og bólgu umhverfis bæði augu og tönn nr. 22 brotnaði. Framangreind háttsemi er í ákæru heimfærð til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

6 Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að tannbrot hefði hlotist af árás ákærða. Ákæruvaldið unir þeirri niðurstöðu.

7 Fyrir dómi hefur ákærði viðurkennt að hafa slegið til brotaþola í umrætt sinn. Það hafi verið viðbragð við því að brotaþoli sló til hans þannig að gleraugu hans flugu af honum og brotnuðu. Hafi ákærði þá slegið til brotaþola, þó ekki með krepptum hnefa. Hafi höndin lent á nefi brotaþola sem hafi fengið blóðnasir. Brotaþoli bar hins vegar svo fyrir dómi að í kjölfar harðra orðaskipta þeirra hefði hann hrint henni tvisvar í veghandrið og síðan stigið óþægilega nærri henni. Hafi hún þá slegið af honum gleraugun og hann svarað með því að slá hana þrisvar í andlitið.

8 Fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af þeim hluta framburðar ákærða og brotaþola fyrir héraðsdómi þar sem þau lýstu hvort um sig atvikum umrædds kvölds í frjálsri frásögn.

Niðurstaða

9 Ákærði reisir aðalkröfu sína um frávísun frá héraðsdómi á því að rannsókn lögreglu hafi verið hlutdræg og að með henni hafi verið brotið gegn rétti ákærða til réttlátrar málsmeðferðar. Um það vísar ákærði meðal annars til þess að í skýrslutöku lögreglu yfir brotaþola hafi verið viðstödd [...] brotaþola, sem jafnframt sé [...] ákærða, þrátt fyrir að í 1. mgr. 62. gr. laga nr. 88/2008 komi skýrt fram að skýrslutaka af vitnum skuli fara fram fyrir luktum dyrum. Þá hafi skýrslutaka af brotaþola ekki verið hljóðrituð, í andstöðu við 2. mgr. 66. gr. sömu laga.

10 Ákvæði 2. mgr. 66. gr. laga nr. 88/2008 er ekki afdráttarlaust um skyldu til hljóðritunar framburða. Þar segir að hljóðrita skuli framburð eða taka upp á myndband eða mynddisk ef því verður við komið. Verður málinu ekki vísað frá dómi á þeim grundvelli að ekki hafi verið hlutast til um hljóðritun skýrslutökunnar. Ekki hefur komið fram skýring á því hvers vegna lögregla fylgdi ekki skýrum fyrirmælum 1. mgr. 62. gr. laga nr. 88/2008 við skýrslutöku af brotaþola og er það aðfinnsluvert. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms er ekki á það fallist með ákærða að framangreint geti leitt til frávísunar málsins.

11 Þá byggir ákærði frávísunarkröfu sína jafnframt á því að brotið hafi í ákæru verið ranglega heimfært til 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Af hálfu ákæruvaldsins er því haldið fram að brotið, sem ákæran lýsir, varði við framangreint ákvæði þeirra laga. Í ákæru er skilmerkilega lýst þeirri athöfn sem ákært er fyrir. Samkvæmt clið 1. mgr. 152. gr. sömu laga skal greina í ákæru, svo glöggt sem verða má, hver sú háttsemi er sem ákært er út af, hvar og hvenær brotið er talið framið, heiti þess að lögum og aðra skilgreiningu og loks heimfærslu þess til laga og stjórnvaldsfyrirmæla ef því er að skipta. Í 1. mgr. 180. gr. sömu laga er aftur á móti kveðið á um að dómari megi dæma eftir öðrum refsiákvæðum en fram komi í ákæru, þó aldrei aðrar kröfur en þar greinir, enda hafi vörn ákærða ekki verið áfátt þess vegna. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa fyrirmæli cliðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 verið skýrð þannig að verknaðarlýsing í ákæru verði að vera svo greinargóð og skýr að ákærði geti ráðið af henni hvaða háttsemi hann er sakaður um og hvaða ákvæði refsilaga hann er talinn hafa gerst brotlegur við. Mega ekki vera slík tvímæli um hverjar sakargiftir eru að ákærða verði með réttu talið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Er að mati dómsins gerð nægilega glögg grein fyrir verknaðarlýsingu og sakargiftum í ákæru, svo að ákærða sé fært að taka afstöðu til þeirra og halda uppi viðhlítandi vörnum gegn þeim. Breytir engu í því sambandi þótt ágreiningur sé um heimfærslu háttseminnar til refsiákvæða, sbr. niðurlag 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Því ber að hafna frávísunarkröfu ákærða.

12 Ákærði hefur borið því við að það hafi ekki verið ásetningur hans að slá til brotaþola. Um ósjálfrátt viðbragð hans hafi verið að ræða. Það er hins vegar mat dómsins að ákærða hafi mátt vera ljóst að með því að slá til brotaþola, í andlit hennar, gat hann valdið henni meiðslum og verður ekki fallist á að hann hafi gert það af gáleysi. Á grundvelli þess sem að framan er rakið, sem og með vísan til forsendna héraðsdóms að öðru leyti, er niðurstaðan sú að telja verður sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru.

13 Ákvæði 218. gr. b var bætt inn í almenn hegningarlög með 4. gr. laga nr. 23/2016. Í almennum athugasemdum með frumvarpi til þeirra laga segir að með hinu nýja ákvæði sé horfið frá því að líta á ofbeldi í nánum samböndum sem samansafn einstakra tilvika og athyglin færð á þá viðvarandi ógn og andlega þjáningu sem það hefur í för með sér. Eigi að virða ofbeldisbrot í nánum samböndum heildstætt og eftir atvikum án þess að sanna þurfi hvert og eitt tilvik fyrir sig. Væri ákvæðinu þannig fyrst og fremst ætlað að ná yfir háttsemi sem staðið hefði yfir í lengri eða skemmri tíma þótt því yrði jafnframt beitt um einstök alvarlegri tilvik. Minni háttar brot sem ekki næðu því stigi gætu eftir sem áður varðað við vægari refsiákvæði eins og 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

14 Í hinum áfrýjaða dómi er rakið efni áverkavottorðs B læknakandídats, sem skoðaði brotaþola strax í kjölfar atviksins við komu á Heilbrigðisstofnun Norðurlands. Þar segir að talsvert mar og bólga hafi verið umhverfis bæði augu og staðbundin bólga yfir hægra augnloki. Brotaþoli hafi verið aum viðkomu við,,hægra orbit“, verið bólgin og þrútin og verkir í kjálka við þreifingu. Storknað blóð hafi verið í báðum nösum. Sjáanlegt hafi verið byrjandi mar á hægri síðu yfir 10.12. rifbeini og hafi hún verið aum viðkomu. Þá hafi mar verið sjáanlegt framan á báðum sköflungum og blæðandi grunnur skurður framan á hægri sköflungi. Engar ljósmyndir liggja fyrir um áverka brotaþola eða önnur læknisfræðileg gögn.

15 Í máli þessu er ákært fyrir eitt atvik. Engar upplýsingar eru um að verknaðurinn hafi á alvarlegan hátt ógnað heilsu eða velferð brotaþola. Samkvæmt framansögðu og með vísan til dóms Landsréttar 7. júní 2019 í máli nr. 616/2018 verður fyrrgreind háttsemi ákærða ekki heimfærð undir 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Hins vegar á hún undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga þar sem kveðið er á um að líkamsárás varði fangelsi allt að sex mánuðum. Þar sem vörnum ákærða varð í engu áfátt, þótt háttsemi hans hafi í ákæru verið talin varða við annað hegningarlagaákvæði, ber að sakfella hann fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga.

16 Við ákvörðun refsingar verður litið til þess að ákærði hefur leitað sér sálfræðiaðstoðar og hætt áfengisneyslu eftir atburðinn. Þá vék ákærði af sameiginlegu heimili hans og brotaþola að ósk hennar í kjölfarið. Hins vegar var um að ræða brot sem beindist gegn sambýliskonu ákærða og barnsmóður. Með hliðsjón af 1. og 8. tölulið 1. mgr. og 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing ákærða hæfilega ákvörðuð fangelsi í tvo mánuði sem falli niður að tveimur árum liðnum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. sömu laga.

17 Brotaþoli á rétt á miskabótum úr hendi ákærða á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þykja miskabætur hæfilega ákveðnar 300.000 krónur auk vaxta eins og í dómsorði greinir.

18 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

19 Ákærða verður gert að greiða áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði A 300.000 krónur ásamt vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 4. febrúar 2018 til 26. maí 2018, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 706.833 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, E-kvk-ef B-kvk-ef H-kvk-ef lögmanns, 682.000 krónur.