35/2019

Útdráttur

Þrotabú E ehf. krafðist riftunar á framsali nánar tilgreindrar fasteignar samkvæmt kaupsamningi 29. desember 2013 milli E ehf. og S ehf. en til vara að rift yrði þeirri ráðstöfun á eigninni til S ehf. sem fólst í skiptingaráætlun milli sömu aðila sem hafði verið samþykkt á hluthafafundum félaganna 9. og 12. september 2014. Var aðalkrafan byggð á 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en varakrafan aðallega á 2. mgr. 131. gr. en til vara 141. gr. sömu laga. Til þrautavara krafðist þrotabúið þess að kaupsamningurinn yrði efndur samkvæmt efni sínu. Í dómi Landsréttar var ekki talið sannað að E ehf. hefði verið ógjaldfært þegar fasteigninni var ráðstafað til S ehf. á grundvelli kaupsamningsins og var því ekki fallist á aðalkröfu þrotabúsins. Talið var að skilyrðum fyrir riftun skiptingaráætlunarinnar á grundvelli 2. mgr. 131. gr. væri ekki fullnægt þar sem meint gjöf hefði verið afhent utan tímamarka síðari málsliðar 2 mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 auk þess sem leggja yrði til grundvallar að E ehf. hefði þá verið gjaldfært. Taldi Landsréttur að þrotabúið hefði ekki heldur fært sönnur á að EK1923 ehf. hefði verið ógjaldfært 9. og 12. september 2014 þegar skiptingaráætlunin var samþykkt og var S ehf. því jafnframt sýknað af varakröfu þrotabúsins. Að því er varðar þrautavarakröfu þrotabúsins var talið að skiptingaráætlunin hefði eingöngu falið í sér breytingar á kaupsamningi aðila á því hvernig staðið skyldi að framsali fasteignarinnar til S ehf. en hún hefði ekki hreyft við skuldbindingargildi samningsins. Var talið að leggja yrði til grundvallar að kaupsamningurinn hefði verið efndur af hálfu S ehf. að teknu tilliti til þeirra breytinga sem skiptingaráætlunin fól í sér og var S ehf. því sýknað af þrautavarakröfu þrotabúsins. Fallist var á kröfu þrotabúsins um riftun á greiðslu nánar tilgreindrar skuldar til S ehf. 15. mars 2016 og kröfu um endurgreiðslu hennar. Var talið sannað að E ehf. hefði átt við alvarlega greiðsluerfiðleika að stríða þegar greiðslan var innt af hendi og hefði hún skert greiðslugetu félagsins verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Loks var kyrrsetning tveggja fasteigna í eigu S ehf. staðfest en hafnað að því er varðar tvær fasteignir sem voru í eigu fyrirsvarsmanns S ehf. þar sem beina hefði þurft málssókn vegna þeirra eigna að honum sem gerðarþola en ekki félaginu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 14. janúar 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. október 2018 í málinu nr. E2536/2017 þar sem aðaláfrýjanda var gert að greiða gagnáfrýjanda 222.870.393 krónur með nánar tilgreindum dráttarvöxtum auk þess sem staðfest var riftun á greiðslu EK1923 ehf. 15. mars 2016 til aðaláfrýjanda að fjárhæð 21.316.582 krónur og kveðið á um skyldu hans til endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar ásamt vöxtum og dráttarvöxtum. Loks var með dóminum staðfest kyrrsetning á nánar tilgreindum eignum aðaláfrýjanda og fyrirsvarsmanns hans auk þess sem aðaláfrýjanda var gert að greiða gagnáfrýjanda 2.500.000 krónur í málskostnað.

2 Aðaláfrýjandi krefst aðallega ómerkingar héraðsdóms en til vara sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda. Að því frágengnu krefst hann þess að dómkröfur gagnáfrýjanda verði lækkaðar verulega. Í öllum tilfellum krefst hans málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 1. mars 2019. Í aðalsök krefst hann staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti. Í gagnsök krefst hann þess aðallega að rift verði með dómi kaupsamningi aðila um fasteignina að Skútuvogi 3 í Reykjavík, fastanúmer 2020926 og 2252018, frá 29. desember 2013 og að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 284.620.393 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, af 61.750.000 krónum frá 29. desember 2013 til 23. nóvember 2016, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 5. gr. sömu laga, af 222.870.393 krónum frá 1. júlí 2014 til 23. nóvember 2016, en af 284.620.393 krónum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 5. gr. og 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst hann þess að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun fasteignarinnar að Skútuvogi 3 í Reykjavík, fastanúmer 2020926 og 2252018, sem gerð var með skiptingaráætlun aðila 30. mars 2014 og staðfest var á hluthafafundum 9. og 12. september sama ár, og að aðaláfrýjanda verði gert að greiða sér 303.028.340 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001, frá 9. september 2014 til 23. nóvember 2016, en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

4 Í gagnsök krefst aðaláfrýjandi aðallega sýknu af kröfum gagnáfrýjanda en til vara að þær verði lækkaðar verulega. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

5 Aðaláfrýjandi aflaði matsgerðar við meðferð málsins hér fyrir dómi og var hún lögð fram í réttinum 29. mars 2019. Dómþing var háð í málinu 20. nóvember 2019 á grundvelli 3. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála vegna upplýsinga frá lögmanni gagnáfrýjanda um að ákæra hefði verið gefin út á hendur stjórnarmanni aðaláfrýjanda, S-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, meðal annars vegna tiltekinna millifærslna sem krafist er riftunar á í máli þessu. Af hálfu dómsins var tekin ákvörðun 4. desember 2019 um að ekki væri tilefni til að fresta málinu í heild eða að hluta vegna útgáfu ákærunnar.

6 Við aðalmeðferð málsins gáfu skýrslu vitnin B-kk-nf M-kk-nf, S-kk-nf A-kk-nf og E-kk-nf A-kk-nf. Áður hafði vitnið Þ-kk-nf G-kk-nf, dómkvaddur matsmaður, gefið skýrslu fyrir réttinum.

Málsatvik og málsástæður

7 Sakarefni málsins varðar í fyrsta lagi ráðstöfun fasteignar að Skútuvogi 3, Reykjavík, sem var í eigu heildverslunarinnar EK1923 ehf. (áður Eggerts Kristjánssonar hf.) til aðaláfrýjanda, í öðru lagi greiðslu EK1923 ehf. á skuld til aðaláfrýjanda að fjárhæð 21.316.582 krónur 15. mars 2016 og í þriðja lagi kyrrsetningu sem fór fram að kröfu gagnáfrýjanda 19. júlí 2017 í fasteignum í eigu aðaláfrýjanda og fyrirsvarsmanns hans, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef. Upprunalega voru rekin þrjú aðskilin dómsmál um þessi ágreiningsefni en með ákvörðun héraðsdóms 25. janúar 2018 voru þau sameinuð á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.

8 Atvik málsins varðandi fyrsta sakarefnið eru að EK1923 ehf. keypti fyrrgreinda fasteign af Arion banka hf. 5. október 2012 fyrir 440.000.000 króna og var starfsemi félagsins færð í húsnæðið í kjölfarið. Fyrir liggur að þáverandi eigendur EK1923 ehf. vildu selja félagið á árinu 2013 og fór svo að Leiti eignarhaldsfélag ehf., sem er í eigu S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef sem jafnframt er fyrirsvarsmaður og raunverulegur eigandi aðaláfrýjanda, gerði ásamt H-kk-þgf I-kk-þgf tilboð í allt hlutafé þess fyrir 275.000.000 króna 16. nóvember 2013. Í kauptilboðinu er hinu selda lýst sem öllu hlutfé í EK1923 ehf. í samræmi við lýsingu á félaginu í „skýrslu KPMG“. Af þeirri skýrslu má ráða að fasteignin að Skútuvogi 3 hafi verið meðal eigna félagsins og ljóst er að tilboðið tók mið af því. Kauptilboðið var meðal annars gert með fyrirvara um áreiðanleikakönnun og var kaupsamningur undirritaður 1. janúar 2014. Kaupendur voru Leiti eignarhaldsfélag ehf. sem eignaðist 70%, Sedona ehf. sem eignaðist 25% og P-kk-nf H-kk-nf K-kk-nf sem eignaðist 5%. Fyrir liggur að Leiti eignarhaldsfélag ehf. eignaðist síðar allt hlutaféð. Endanlegt kaupverð var 270.000.000 króna eftir að verðið hafði verið fært niður að teknu tilliti til athugasemda sem komu fram við áreiðanleikakönnun. Áður en síðastnefndur samningur var undirritaður hafði verið gengið frá samningi um kaup aðaláfrýjanda á Skútuvogi 3 fyrir 475.000.000 krónur. Sá samningur var undirritaður 29. desember 2013 en var gerður með þeim fyrirvara að heimilt væri að rifta honum ef fyrrgreind kaup Leitis eignarhaldsfélags ehf. o.fl. á öllu hlutafé í EK1923 ehf. gengju ekki eftir. Samkvæmt kaupsamningnum átti að greiða kaupverðið fyrir fasteignina í einu lagi við útgáfu afsals sem átti að fara fram 1. júlí 2014 og átti afhending að fara fram sama dag. Kaupsamningnum var þinglýst 22. janúar 2014. Óumdeilt er að kaupverðið var ekki greitt í samræmi við efni kaupsamningsins og fasteignin afhent mun fyrr. Afsal var gefið út 3. september 2015 og innfært í þinglýsingabók 19. september sama ár. Í afsalinu var vísað til þess að það væri gert á grundvelli kaupsamnings frá 29. september 2013 en auk þess kom þar fram að fullt og endanlegt uppgjör hefði þá farið fram milli aðila.

9 Með leigusamningi 14. mars 2014 tók EK1923 ehf. húsnæðið að Skútuvogi 3 á leigu. Í samningnum var aðaláfrýjandi tilgreindur leigusali og var upphaf leigutíma miðað við 1. október 2013. Með skiptingaráætlun 30. mars 2014 samþykktu stjórnir EK1923 ehf. og aðaláfrýjanda að skipta fyrrgreinda félaginu í tvö félög á grundvelli 133. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög og 107. gr. a laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Í skiptingunni fólst að aðaláfrýjandi yfirtók fasteignina Skútuvog 3 miðað við 1. október 2013 sem er sami dagur og upphafstími fyrrgreinds leigusamnings tók mið af. Samkvæmt skiptingarefnahagsreikningi tók aðaláfrýjandi yfir skuldir sem hvíldu á fasteigninni að fjárhæð 267.461.304 krónur en þar af var tekjuskattsskuldbinding 32.461.304 krónur. Fasteigninni var skipt út á bókfærðu virði sem var 437.384.257 krónur.

10 Við meðferð málsins fyrir héraðsdómi aflaði aðaláfrýjandi matsgerðar á verðmæti fasteignarinnar, annars vegar í desember 2013 og hins vegar september 2014. Samkvæmt henni var markaðsverð eignarinnar í desember 2013 475.000.000 króna miðað við þá forsendu að hún væri ekki leigð út en 536.750.000 krónur miðað við þá leigufjárhæð sem lögð var til grundvallar í fyrrgreindum leigusamningi aðaláfrýjanda og EK1923 ehf. frá 14. mars 2014. Þá var markaðsverð eignarinnar metið 570.489.644 krónur miðað við september 2014 að teknu tilliti til leigufjárhæðar samkvæmt sama leigusamningi.

11 Málatilbúnaður gagnáfrýjanda byggist á því að fasteigninni hafi verið ráðstafað til aðaláfrýjanda fyrir of lágt verð þegar EK1923 ehf. hafi verið ógjaldfært í skilningi laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Krefst hann þess aðallega að framangreindum kaupsamningi 29. desember 2013 verði rift á grundvelli 141. gr. laga nr. 21/1991 og aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum 284.620.393 krónur. Tekur kröfugerðin mið af þeirri niðurstöðu matsgerðar á verðmæti fasteignarinnar sem byggðist á greiðsluflæði samkvæmt leigusamningnum frá 14. mars 2014. Verði ekki fallist á þá kröfu krefst gagnáfrýjandi þess til vara að þeirri ráðstöfun á fasteigninni sem framkvæmd var með skiptingu félagsins verði rift, aðallega á grundvelli 131. gr. laga nr. 21/1991 en til vara á grundvelli 141. gr. sömu laga. Krefst hann þess jafnframt að aðaláfrýjanda verði þá gert að greiða honum 303.028.340 krónur. Tekur sú kröfugerð jafnframt mið af fyrrgreindri niðurstöðu matsgerðar sem byggðist á greiðsluflæði samkvæmt leigusamningnum en miðað við annað tímamark og bókfært verð fasteignarinnar í stað kaupverðs samkvæmt kaupsamningi. Verði hvorki fallist á aðal né varakröfu krefst hann þess til þrautavara að kaupsamningurinn frá 29. desember 2013 verði efndur samkvæmt efni sínu og aðaláfrýjanda gert að greiða honum 222.870.393 krónur. Á þá kröfu var fallist í hinum áfrýjaða dómi.

12 Annað sakarefnið varðar greiðslu skuldar. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi lánaði aðaláfrýjandi EK1923 ehf. 20.843.316 krónur til að nota sem tryggingu fyrir húsaleiguábyrgð sem Íslandsbanki hf. veitti vegna skuldbindinga EK1923 ehf. samkvæmt húsaleigusamningi frá 21. júlí 2015 við Reiti I ehf. Var fjárhæðin lögð inn á bókarlausan reikning í eigu EK1923 ehf. en óumdeilt er að reikningurinn var ekki sérmerktur aðaláfrýjanda í kerfum bankans. Síðastnefndur húsaleigusamningur var gerður eftir að aðaláfrýjandi seldi Reitum I ehf. húsnæðið að Skútuvogi 3 1. október 2015. Í kjölfar þess að nýr leigutaki, Parlogis ehf., tók við húsnæðinu og húsaleiguábyrgðin var felld niður óskuðu fyrirvarsmenn aðaláfrýjanda eftir því við starfsmenn Íslandsbanka hf. að fjárhæðin á bankareikningnum yrði greidd aðaláfrýjanda beint. Var orðið við þeirri ósk af hálfu bankans með millifærslu 15. mars 2016 að fjárhæð 21.316.582 krónur. Gagnáfrýjandi byggir á því að þessi greiðsla sé riftanleg á grundvelli 134. gr. laga nr. 21/1991 en til vara 141. gr. sömu laga. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á riftun greiðslunnar á grundvelli fyrrnefndu greinarinnar og aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda þá fjárhæð með nánar tilgreindum vöxtum og dráttarvöxtum.

13 Þriðja sakarefnið varðar það álitaefni hvort heimilt hafi verið að kyrrsetja fasteignir í eigu aðaláfrýjanda og fyrirsvarsmanns hans, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, til tryggingar á þeim kröfum sem mál þetta fjallar um. Kyrrsetningin fór fram hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017. Ágreiningurinn varðar fyrst og fremst það álitamál hvort skilyrðum 5. gr. laga nr. 31/1990 hafi verið fullnægt og hvort rétt hafi verið staðið að kyrrsetningunni af hálfu sýslumanns. Fallist var á kröfu gagnáfrýjanda um staðfestingu á kyrrsetningunni í hinum áfrýjaða dómi.

14 Bú EK1923 ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta 7. september 2016 en frestdagur við skiptin var 9. maí sama ár er gjaldþrotaskiptabeiðni var lögð fram í héraðsdómi.

15 Atvik málsins og málsástæður eru að öðru leyti reifuð í hinum áfrýjaða dómi.

Niðurstaða

Ómerkingarkrafa aðaláfrýjanda

16 Aðaláfrýjandi krefst þess aðallega að dómur héraðsdóms verði ómerktur. Er sú krafa einkum byggð á því að í dóminum skorti á að tekin sé efnisleg afstaða til ýmissa málsástæðna sem byggt hafi verið á af hans hálfu um gildi skiptingaráætlunarinnar sem staðfest var á hluthafafundum EK 1923 ehf. og aðaláfrýjanda 9. og 12. september 2014. Vísað er til þess að ekki sé hægt að ráða af dómi héraðsdóms hvernig hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að virða bæri að vettugi umrædda skiptingu félagsins sem ekki hefði verið hnekkt eða krafist ógildingar á.

17 Í hinum áfrýjaða dómi kemst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að skiptingaráætlunin haggi ekki skuldbindingargildi hins þinglýsta kaupsamnings. Fólst í þeirri niðurstöðu að fallist var á þá málsástæðu gagnáfrýjanda að skiptingin hefði verið markleysa sem horfa bæri alfarið fram hjá. Þótt fallast megi á að röksemdafærsla héraðsdóms hefði mátt vera skýrari um þetta atriði verður ekki talið að slíkir annmarkar séu á dóminum um þetta eða önnur atriði að tilefni sé til að ómerkja hann. Verður kröfu aðaláfrýjanda um ómerkingu dómsins því hafnað.

Aðalkrafa gagnáfrýjanda

18 Sem fyrr segir byggist aðalkrafa gagnáfrýjanda á 141. gr. laga nr. 21/1991. Riftun samkvæmt greininni er háð því skilyrði að fyrir liggi sönnun um að þrotamaður hafi verið ógjaldfær þegar viðkomandi ráðstöfun átti sér stað eða hafi orðið það vegna hennar. Þrotabúið ber sönnunarbyrðina fyrir því að skilyrðinu um ógjaldfærni sé fullnægt.

19 Um ógjaldfærni félagsins vísar gagnáfrýjandi til þess að þegar kaupsamningur um fasteignina hafi verið undirritaður 29. desember 2013 hafi fjárhagsleg staða þess verið með þeim hætti að það hafi „alls ekki mátt við þeirri blóðtöku sem kaupsamningurinn um Skútuvog 3 var“. Fyrir liggur að kaupsamningurinn var afhentur til þinglýsingar 30. desember 2013 og var honum þinglýst 22. janúar 2014. Gagnáfrýjandi byggir á því að félagið hafi á þeim tíma er fasteigninni var ráðstafað ekki getað staðið í skilum með skuldbindingar sínar þegar þær féllu í gjalddaga og hafi af þeim sökum verið ógjaldfært eða hafi að minnsta kosti orðið það vegna framsals eignarinnar. Jafnframt vísar gagnáfrýjandi til skýrslna stjórnenda félagsins fyrir og eftir sölu þess um áramótin 2013/2014 um erfiða fjárhagslega stöðu þess.

20 Í gögnum málsins liggur fyrir ársreikningur EK1923 ehf. fyrir rekstrarárið 2014 þar sem meðal annars er að finna samanburð á rekstri og efnahag félagsins við árið 2013. Ársreikningurinn er undirritaður af stjórn og framkvæmdastjóra í maí 2015 og ber með sér að hafa verið kannaður af löggiltum endurskoðanda á vegum KPMG ehf. sem undirritaði hann í sama mánuði. Ekki er byggt á því af hálfu gagnáfrýjanda að reikningurinn hafi að geyma efnislega rangar eða misvísandi upplýsingar. Samkvæmt reikningnum námu heildarrekstrartekjur félagsins 897.035.659 krónum árið 2013 en 1.355.768.918 krónum árið 2014. Rekstrartap félagsins fyrir árið 2013 nam 47.910.376 krónum eftir fjármagnsliði og tekjuskatt en rekstrarhagnaður var 1.930.489 krónur árið 2014. Heildareignir félagsins árið 2013 voru metnar að verðmæti 278.354.321 króna en heildarskuldir 276.773.421 króna. Eigið fé félagsins í árslok 2013 var 1.580.900 krónur og eiginfjárhlutfall 1,6%. Til samanburðar voru heildareignir félagsins í árslok 2014 metnar að verðmæti 424.093.780 krónur en heildarskuldir 365.521.849 krónur. Nam eigið fé félagsins þá 58.571.931 krónu í kjölfar hlutafjárhækkunar sem ársreikningurinn ber með sér að hafi farið fram í desember það ár að fjárhæð 55.060.542 krónur. Eiginfjárhlutfall félagsins var þá 13,8%. Fyrir liggur að framangreind reikningsskil félagsins tóku mið af því að fasteigninni að Skútuvogi 3 hafi verið ráðstafað úr félaginu samkvæmt skiptingaráætluninni sem var endanlega samþykkt á hluthafafundum EK1923 ehf. og aðaláfrýjanda 9. og 12. september 2014 en þar var miðað við 1. október 2013.

21 Þrátt fyrir að framangreindur ársreikningur beri með sér að heildareignir félagsins hafi verið umfram heildarskuldir þess árin 2013 og 2014 og eiginfjárhlutfallið hafi verið jákvætt gefur reikningurinn til kynna að félagið hafi á þessum tíma átt í lausafjárerfiðleikum. Þannig var handbært fé frá rekstri í árslok 2013 eingöngu 860.575 krónur og 721.093 krónur í árslok 2014. Jafnframt ber reikningurinn með sér að eiginfjárstaða félagsins var mjög veik í árslok 2013 í kjölfar þess að fasteignin var seld frá félaginu og hélst þannig fram í desember 2014 er hlutaféð var hækkað með þeim áhrifum að eiginfjárhlutfallið hækkaði í 13,8%. Í framburðum fyrrum stjórnenda félagsins fyrir héraðsdómi og Landsrétti kom fram að rekstur þess hefði verið erfiður árin 2013 og 2014. S-kk-nf G-kk-nf S-kk-nf bar fyrir héraðsdómi að reksturinn hefði „aldrei“ gengið vel og vísaði um það til ársreikninga félagsins. P-kk-nf G-kk-nf A-kk-nf, sölustjóri og síðar framkvæmdastjóri EK1923 ehf. frá desember 2014 til loka janúar 2016, sagði að hann minnti að það hefði verið farið að „halla undan fæti“ hjá félaginu þegar á árinu 2010 til 2011 en eftir flutninga þess í Skútuvog 3 árið 2012 hefði staðan versnað, þá hefði farið að bera á „drætti á greiðslu til birgja“. Sagði hann sölu fasteignarinnar úr félaginu í árslok 2013 hafa haft þau áhrif að dregið hefði úr trausti erlendra birgja á félaginu sem hefði leitt til lakari greiðslukjara þess. Á sama veg bar S-kk-nf A-kk-nf, fyrrverandi hluthafi og stjórnarmaður félagsins, í framburði sínum hér fyrir dómi þar sem fram kom að það hefði verið farið að „halla undan fæti“ hjá félaginu síðustu árin fyrir sölu þess í lok árs 2013 og að hann teldi að kaup félagsins árið 2012 á fasteigninni að Skútuvogi 3 hefði haft neikvæð áhrif á rekstur þess. Í framburði E-kk-ef A-kk-ef, fyrrverandi hluthafa og stjórnarmanns, hér fyrir dómi kom fram að í aðdraganda þess að félagið var selt í lok árs 2013 hefði legið fyrir að rekstraráform þess hefðu ekki gengið eftir, að halli hefði verið á rekstrinum og að honum hafi ekki litist á framhaldið. Framburður annarra sem gáfu skýrslu um þetta fyrir héraðsdómi var af svipuðum toga.

22 Í dómaframkvæmd hefur verið lagt til grundvallar að við mat á hugtakinu gjaldfærni í skilningi XX. kafla laga nr. 21/1991 sé lagður til grundvallar sá mælikvarði sem stuðst er við í 64. gr. og upphafsorðum 2. mgr. 65. gr. sömu laga, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 28. apríl 2016 í máli nr. 578/2015. Til þess að félag teljist ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 dugar því ekki að sýna fram á að félag hafi átt við rekstrarerfiðleika að stríða, heldur þarf að færa fram sönnur um að á þeim tíma sem um ræðir hafi félagið ekki getað greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga og að ekki verið líklegt að úr rættist í náinni framtíð. Þótt gögn málsins beri með sér að EK1923 ehf. hafi átti í rekstrarerfiðleikum í árslok 2013 verður ekki af þeim ráðið að félaginu hafi þá ekki verið unnt að greiða skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Af hálfu gagnáfrýjanda hafa ekki verið lögð fram matsgerð eða önnur haldbær sönnunargögn sem renna stoðum undir það. Fyrir liggur að 1. janúar 2014 áttu sér stað viðskipti með allt hlutafé í EK1923 ehf. sem byggðust ekki eingöngu á því að fasteignin að Skútuvogi 3 væri í eigu félagsins heldur jafnframt á því að verðmæti væru fólgin í rekstri þess. Gefa þessi viðskipti til kynna að rekstrarvandi félagsins hafi þá ekki verið það alvarlegur að það hafi ekki getað greitt skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Samkvæmt því verður ekki fallist á að sýnt hafi verið fram á að félagið hafi í lok desember 2013 verið ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991.

23 Gagnáfrýjandi byggir á því að jafnvel þótt komist yrði að þeirri niðurstöðu að ósannað væri að EK1923 ehf. hafi verið ógjaldfært er kaupsamningurinn um fasteignina var gerður hafi félagið orðið ógjaldfært vegna ráðstöfunarinnar sem í honum fólst. Um þetta er meðal annars vísað til þess að félagið hafi ekki verið í stakk búið til að standa straum af leigugreiðslum fyrir afnot húsnæðisins samkvæmt leigusamningi sem var gerður við aðaláfrýjanda 14. mars 2014. Eins og fyrr er rakið var eiginfjárstaða félagsins í árslok 2013 jákvæð þrátt fyrir framsal fasteignarinnar en jafnframt liggur fyrir, eins og nánar verður vikið að síðar, að vegna framsalsins var félagið losað undan langtímaskuldbindingum á árinu 2014 samtals að fjárhæð 267.461.304 krónur. Ljóst er að með því var félagið losað undan umtalsverðum skuldum auk þess sem fyrir liggur að aðaláfrýjandi innheimti ekki húsaleigu árið 2014 og gaf þá kröfu eftir með útgáfu kreditreiknings 18. desember 2014. Einnig liggur fyrir að rekstrarhagnaður félagsins fyrir fjármagnsliði árið 2014 var 19.598.997 krónur, 2.417.811 krónur eftir fjármagnsliði og 1.930.489 krónur eftir skatta sem gefur til kynna að félaginu hafi á því ári verið unnt að greiða skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Loks verður að líta til þess að í árslok 2014 voru heildareignir félagsins metnar hærri en heildarskuldir en fyrirliggjandi reikningsskil fyrir árin 2013 og 2014 hafa eins og fyrr greinir hvorki verið vefengd af hálfu gagnáfrýjanda né hefur verið sýnt fram á með matsgerð eða öðrum haldbærum sönnunargögnum að þau séu efnislega röng eða misvísandi.

24 Samkvæmt öllu framangreindu verður gagnáfrýjandi látinn bera hallann af sönnunarskorti um að EK1923 ehf. hafi verið ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 er fasteigninni að Skútuvogi 3 var ráðstafað til aðaláfrýjanda með kaupsamningi 29. desember 2013 eða að félagið hafi orðið ógjaldfært vegna ráðstöfunarinnar. Verður niðurstaða héraðsdóms um sýknu aðaláfrýjanda af aðalkröfu gagnáfrýjanda því staðfest.

Varakrafa gagnáfrýjanda

25 Gagnáfrýjandi krefst þess til vara að rift verði með dómi þeirri ráðstöfun á fasteigninni að Skútuvogi 3 sem fólst í skiptingaráætlun aðaláfrýjanda og EK1923 ehf. 30. mars 2014 sem var staðfest á hluthafafundum félaganna 9. og 12. september sama ár. Auk þess krefst hann þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum 303.028.340 krónur auk nánar tilgreindra vaxta og dráttarvaxta. Byggist riftunarkrafan aðallega á 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 en til vara á 141. gr. sömu laga. Aðaláfrýjandi byggir á því að skilyrðum þessara lagaákvæða sé ekki fullnægt.

26 Samkvæmt 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar á gjafagerningi ef gjöfin var afhent sex til tólf mánuðum fyrir frestdag nema leitt sé í ljós að þrotamaðurinn hafi þá verið gjaldfær og það þrátt fyrir afhendinguna. Þetta gildir einnig um gjafir til nákominna sem hafa verið afhentar sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag.

27 Forsenda þess að stuðst verði við ákvæði 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 er að sú afhending á gjöf sem riftun er beint að hafi átt sér stað innan þeirra tímamarka sem þar eru tilgreind. Óumdeilt er að aðaláfrýjandi var nátengdur EK1923 ehf. og þarf því að liggja fyrir að afhending fasteignarinnar hafi átt sér stað sex til tuttugu og fjórum mánuðum fyrir frestdag, sbr. síðari málslið 2. mgr. 131. gr. fyrrgreindra laga. Eins og fyrr hefur verið rakið var frestdagur við skiptin 9. maí 2016. Samkvæmt því hefði þurft að afhenda fasteignina 9. maí 2014 eða síðar svo að til álita komi að styðjast við ákvæði 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

28 Eins og fyrr hefur verið rakið var fasteigninni ráðstafað með kaupsamningi 29. desember 2013 sem var þinglýst 22. janúar 2014. Í 22. gr. kaupsamningsins kemur fram að hann hafi verið gerður „í tengslum við fyrirhugaða sölu á hlutafé [EK1923 ehf.] til Leiti eignarhaldsfélags …, Sedona ehf. …, og P-kk-ef H-kk-ef K-kk-ef“. Á þeim tíma lá fyrir að þáverandi hluthafar EK1923 ehf. höfðu samþykkt kauptilboð síðastnefndra aðila í allt hlutafé félagsins fyrir 275.000.000 króna en tilboðið hafði nánar tiltekið verið samþykkt 17. nóvember 2013. Kemur jafnframt fram í 22. gr. kaupsamningsins 29. desember 2013 að ef ekkert yrði af þeim kaupum fyrir afhendingardag skyldi hvorum aðila um sig heimilt að rifta honum með skriflegri tilkynningu þess efnis til gagnaðila. Kemur loks fram að aðaláfrýjandi „ábyrgist skaðleysi [EK1923 ehf.] ef til riftunar kaupsamnings“ kæmi.

29 Samkvæmt kaupsamningnum átti afhending fasteignarinnar að fara fram 1. júlí 2014 samhliða útgáfu afsals og greiðslu kaupverðs að fjárhæð 475.000.000 króna. Kaup Leitis eignarhaldsfélags ehf., Sedona ehf. og P-kk-ef H-kk-ef K-kk-ef á öllu hlutafé í EK1923 ehf. gengu eftir með undirritun kaupsamnings um hlutaféð 1. janúar 2014. Líta verður svo á að frá og með sama tíma hafi fyrrgreindur fyrirvari í 22. gr. kaupsamningsins fallið brott og samkomulag um kaup aðaláfrýjanda á fasteigninni þar með orðið endanlegt. Leigusamningur var í kjölfarið undirritaður 14. mars 2014 þar sem samið var um að EK1923 ehf. tæki fasteignina á leigu af aðaláfrýjanda.

30 Í 131. gr. laga nr. 21/1991 eru réttaráhrif gjafar miðuð við það tímamark er hún er afhent. Ekki er miðað við hvenær gjafaloforðið var gefið heldur afhendinguna, efndir gjafaloforðsins. Af þessu leiðir að horfa verður til þess hvenær fasteignin var afhent aðaláfrýjanda í skilningi ákvæðisins, óháð því tímamarki þegar skiptingaráætlunin var endanlega samþykkt á hluthafafundum EK 1923 ehf. og aðaláfrýjanda 9. og 12. september 2014. Við mat á því hvenær gjöf telst afhent í skilningi 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 verður að horfa til 140. gr. sömu laga, sem miðar við þinglýsingu eða eftir atvikum aðra tryggingarráðstöfun, sem er nauðsynleg til að hindra að betri réttur fáist með fullnustugerð. Samkvæmt því miðast tímamörkin við þinglýsingu kaupsamningsins sem eins og fyrr segir fór fram 22. janúar 2014. Af því leiðir að sú gjöf sem gagnáfrýjandi byggir á að hafi falist í afhendingu fasteignarinnar átti sér stað utan tímamarka síðari málsliðar 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991. Eins og fyrr hefur verið rakið og nánar er vikið að í umfjöllun um beitingu 141. gr. laga nr. 21/1991 verður jafnframt að leggja til grundvallar að EK1923 ehf. hafi á þessum tíma verið gjaldfært. Þegar af þessum ástæðum kemur ekki til álita að beita ákvæði 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991.

31 Aðaláfrýjandi byggir riftunarkröfu sína til vara á 141. gr. laga nr. 21/1991. Eins og fyrr hefur verið rakið liggur fyrir að rekstrarhagnaður félagsins fyrir fjármagnsliði árið 2014 var 19.598.997 krónur, 2.417.811 krónur eftir fjármagnsliði og 1.930.489 krónur eftir skatta sem gefur til kynna að félaginu hafi á því ári verið unnt að greiða skuldir sínar þegar þær féllu í gjalddaga. Í árslok 2014 voru heildareignir félagsins jafnframt metnar hærri en heildarskuldir en fyrirliggjandi reikningsskil fyrir árin 2013 og 2014 hafa eins og fyrr greinir hvorki verið vefengd af hálfu gagnáfrýjanda né hefur verið sýnt fram á með matsgerð eða öðrum haldbærum sönnunargögnum að þau séu efnislega röng eða misvísandi. Af þeim sökum og í ljósi þess sem rakið er um sönnunarstöðu í umfjöllun um aðalkröfu gagnáfrýjanda verður hann látinn bera hallann af sönnunarskorti um að EK1923 ehf. hafi verið ógjaldfært í skilningi 141. gr. laga nr. 21/1991 er fyrrgreind skiptingaráætlun félagsins og aðalfrýjanda var endanlega samþykkt 9. og 12. september 2014 eða að það hafi orðið ógjaldfært vegna þeirrar ráðstöfunar sem í henni fólst.

32 Verður niðurstaða héraðsdóms um sýknu aðaláfrýjanda af varakröfu gagnáfrýjanda samkvæmt framansögðu staðfest.

Þrautavarakrafa gagnáfrýjanda

33 Gagnáfrýjandi krefst til þrautavara staðfestingar á þeirri niðurstöðu héraðsdóms að aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum 222.870.393 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, sbr. 5. gr. sömu laga, frá 1. júlí 2014 til greiðsludags. Byggist krafan á því að kaupsamningurinn um fasteignina frá 29. desember 2013 verði efndur samkvæmt efni sínu en eftirstöðvar hans séu framangreind fjárhæð. Dómkrafan er sundurliðuð með þeim hætti að kaupverðið hafi verið 475.000.000 króna en frá því dragist fjárhæð yfirtekinna veðskulda samtals 303.198.812 krónur. Aðaláfrýjandi hafi við uppgjör áhvílandi veðskulda fengið 51.069.205 krónur endurgreiddar frá EK1923 ehf. en að teknu tilliti til þess næmu eftirstöðvar kaupverðsins 222.870.393 krónum.

34 Með skiptingaráætlun 30. mars 2014 samþykktu stjórnir EK1923 ehf. og aðaláfrýjanda að skipta fyrrgreinda félaginu í tvö félög á grundvelli 133. gr. laga nr. 2/1995 og 107. gr. a laga nr. 138/1994. Í skiptingunni fólst að aðaláfrýjandi yfirtók fasteignina að Skútuvogi 3 miðað við 1. október 2013. Samkvæmt skiptingaráætluninni létu hluthafar í EK1923 ehf. af hendi hluti að nafnverði 9.983.255 krónur en fengu sem endurgjald hluti í aðaláfrýjanda að nafnverði 641.573 krónur. Samkvæmt skiptingarefnahagsreikningi tók aðaláfrýjandi yfir skuldir að fjárhæð 267.461.304 krónur en þar af var tekjuskattsskuldbinding 32.461.304 krónur. Fasteigninni var skipt út á bókfærðu virði sem var 437.384.257 krónur. Yfirteknar langtímaskuldir voru lífeyrissjóðslán að fjárhæð 178.927.870 krónur og lán við Íslandsbanka hf. að fjárhæð 56.072.130 krónur. Að teknu tilliti til yfirtekinnar tekjuskattsskuldbindingar vegna fasteignarinnar að fjárhæð 32.461.304 krónur nam nettó verðmæti eiginfjár sem rann til aðaláfrýjanda við skiptinguna 169.922.953 krónum.

35 Ágreiningslaust er að skipting félagsins fór fram í samræmi við fyrirmæli 1. til 2. mgr. 133. gr. laga nr. 2/1995 og 1. til 2. mgr. 107. gr. a laga nr. 138/1994. Í málatilbúnaði gagnáfrýjanda er á hinn bóginn á því byggt að skiptingin sé „hrein markleysa í lagalegum skilningi en jafnvel þó svo sé ekki, hafi skiptingaráætlunin ekki með nokkru móti haggað skuldbindingargildi kaupsamningsins um Skútuvog 3, frá 29. desember 2013“.

36 Með kaupsamningnum 29. desember 2013 náðist samkomulag milli aðaláfrýjanda og EK1923 ehf. um sölu fasteignarinnar að Skútuvogi 3. Eins og fyrr er rakið varð það samkomulag endanlega bindandi 1. janúar 2014 þegar fyrirvari í 22. gr. samningsins féll niður en samningnum var, eins og fyrr hefur verið rakið, þinglýst 22. janúar sama ár. Skiptingaráætlunin sem var undirrituð af stjórnum sömu aðila 30. mars 2014 og samþykkt endanlega á hluthafafundum félaganna 9. og 12. september það ár hreyfði ekki við skuldbindingargildi kaupsamningsins en kvað á um breytingar á því hvernig staðið skyldi að framsali fasteignarinnar og greiðslu fyrir hana. Breytingarnar endurspeglast í skiptingaráætluninni sem fyrr hefur verið lýst. Af gögnum málsins má ráða að við framsal fasteignarinnar var farið eftir skiptingaráætluninni en jafnframt byggt á skuldbindingargildi kaupsamningsins. Þetta má meðal annars ráða af leigusamningnum milli aðaláfrýjanda og EK1923 ehf. frá 14. mars 2014 sem ekki hefði verið unnt að gera af hálfu aðaláfrýjanda án vanheimildar nema vegna tilvistar kaupsamningsins. Í leigusamningnum var gert ráð fyrir því að EK1923 ehf. tæki húsnæðið á leigu frá 1. október 2013 í samræmi við skiptingaráætlunina sem þó var ekki undirrituð fyrr en 16 dögum síðar. Í afsali 3. september 2015 var jafnframt vísað til kaupsamningsins án nokkurs fyrirvara en þar kom fram að „fullt og endanlegt uppgjör“ hefði þá farið fram. Eins og málið liggur fyrir verður að leggja til grundvallar að þar sé vísað til uppgjörsins sem fólst í ráðstöfun fasteignarinnar samkvæmt skiptingaráætluninni sem þá hafði verið framkvæmd.

37 Samkvæmt framansögðu er fallist á þá málsástæðu gagnáfrýjanda að skiptingaráætlunin hafi ekki haft áhrif á skuldbindingargildi kaupsamningsins. Tilvist kaupsamningsins getur á hinn bóginn ekki haft þau réttaráhrif að skiptingaráætlunin teljist markleysa, enda verður að líta svo á eins og fyrr segir að hún hafi einungis falið í sér breytingar á samningi milli sömu aðila á því hvernig staðið skyldi að framsali fasteignarinnar til aðaláfrýjanda. Gagnáfrýjandi hefur ekki fært fram neinar aðrar málsástæður eða lagarök en að framan greinir fyrir því að skiptingin hafi verið „hrein markleysa“. Hann byggir ekki á því að skiptingin skuli teljast ógild á grundvelli ógildingarreglna III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga þar sem hún hafi stangast á við ákvæði laga nr. 2/1995 eða önnur lagaákvæði. Af hans hálfu hefur samkvæmt því ekki verið vísað til neinna réttarheimilda sem geta haft í för með sér að líta beri á skiptinguna sem markleysu eða að horft verði á öðrum grundvelli alfarið fram hjá tilvist hennar. Tilvísun gagnáfrýjanda til dóms Hæstaréttar 12. nóvember 2015 í máli nr. 217/2015 hefur ekki þýðingu þar sem niðurstaðan í því máli var meðal annars reist á 57. gr. laga 90/2003 um tekjuskatt sem fjallar um óvenjuleg skipti í fjármálum. Hefur gagnáfrýjandi ekki byggt á því að með skiptingaráætluninni hafi aðaláfrýjandi brotið gegn 76. gr. laga nr. 2/1995 sem kveður á um að félagsstjórn, framkvæmdastjóra og öðrum þeim sem hafa heimild til að koma fram fyrir hönd félags megi ekki gera neinar þær ráðstafanir sem eru fallnar til þess að afla ákveðnum hluthöfum eða öðrum ótilhlýðilegra hagsmuna á kostnað annarra hluthafa eða félagsins og ráðstöfunin hafi af þeim sökum verið ógild eða gefið tilefni til greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem félagið hafi orðið fyrir.

38 Eins og mál þetta er lagt upp af hálfu gagnáfrýjanda verður samkvæmt framansögðu ekki komist hjá því að leggja til grundvallar að skiptingin á EK1923 ehf. með ráðstöfun fasteignarinnar að Skútuvogi 3 til aðaláfrýjanda hafi farið fram lögum samkvæmt. Liggur því ekki annað fyrir en aðaláfrýjandi hafi efnt skuldbindingar sínar samkvæmt kaupsamningnum frá 29. desember 2013 að teknu tilliti til þeirra breytinga sem skiptingaráætlunin fól í sér. Verður hann því sýknaður af þrautavarakröfu gagnáfrýjanda.

Krafa um riftun á millifærslu til aðaláfrýjanda 15. mars 2016

39 Gagnáfrýjandi krefst staðfestingar á þeirri niðurstöðu hins áfrýjaða dóms að rifta beri greiðslu EK1923 ehf. til aðaláfrýjanda að fjárhæð 21.316.582 krónur sem fram fór 15. mars 2016 en um aðdraganda hennar er vísað til málsatvika sem hafa verið rakin. Riftunarkrafan er aðallega byggð á 134. gr. laga nr. 21/1991 en til vara á 141. gr. sömu laga.

40 Samkvæmt 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 má krefjast riftunar á greiðslu skuldar á síðustu sex mánuðum fyrir frestdag ef greitt var með óvenjulegum greiðslueyri, fyrr en eðlilegt var eða greidd var fjárhæð sem hefur skert greiðslugetu þrotamannsins verulega, nema greiðslan hafi virst venjuleg eftir atvikum.

41 Eins og fyrr hefur verið rakið var bú EK1923 ehf. tekið til gjaldþrotaskipta 7. september 2016 en frestdagur við skiptin var 9. maí sama ár. Samkvæmt því liggur fyrir að greiðslan sem riftunarkröfunni er beint að átti sér stað um það bil einum mánuði og þremur vikum fyrir frestdag og var því innan þeirra tímamarka sem tilgreind eru í 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991.

42 Samkvæmt gögnum málsins var F-kk-nf F-kk-nf um áramótin 2015/2016 beðinn af fyrirsvarsmanni aðaláfrýjanda, S-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf, að greina rekstur EK1923 ehf. og meta hvort forsendur væru til að selja hann og koma fyrirtækinu „fyrir vind“. Í framburði hans fyrir héraðsdómi kemur meðal annars fram að félagið hafi verið „illa statt“ þegar hann kom að því en samkvæmt hans greiningu hafi vantað 50 til 100 milljónir króna til að reksturinn yrði „sjálfbær“. Kom fram hjá honum að hann hafi talið félagið vera „ógjaldfært“ þótt hann teldi að hægt yrði að koma rekstrinum í lag með fyrrgreindu fjárframlagi. Í endurriti skýrslu F-kk-ef hjá skiptastjóra 21. september 2016 er eftir honum haft að greining hans á rekstrinum hafi legið fyrir í lok janúar 2016. Um niðurstöðu hennar er orðrétt haft eftir honum, sem hann staðfesti fyrir dómi að væri rétt eftir haft: „Tæknilega var félagið gjaldþrota á þessum tíma, reyndar má ljóst vera að það hafi verið gjaldþrota í talsverðan tíma“. Í síðastnefndri skýrslu hans kemur jafnframt fram að stór langtímalán hefðu verið „í frosti og yfirdráttur fullnýttur“.

43 Í skýrslu G-kk-ef H-kk-ef, framkvæmdastjóra aðaláfrýjanda, sem tekin var af skiptastjóra 9. september 2016 er haft eftir honum að orðið hefði ljóst „í mars 2016 að þetta [væri] búið spil…ekki yrði hægt að snúa við rekstri né selja félagið“. Hafi því verið tekin ákvörðun um að selja umboð og rekstur utan um þau „og reyna frjálsa nauðasamninga með andvirði þeirrar sölu“.

44 Af framangreindu verður ráðið að EK1923 ehf. hafi þegar í janúar 2016 átt við alvarlega greiðsluerfiðleika að stríða sem leggja verður til grundvallar að hafi verið þess eðlis að greiðslan í mars 2016 hafi skert greiðslugetu þess verulega í skilningi 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991. Við það mat er meðal annars horft til þess að greiðslan nam ríflega 36% af eiginfjárgrunni félagsins í árslok 2014 og var hærri en rekstrarhagnaður þess það ár fyrir fjármagnsliði og tekjuskatt. Er jafnframt litið til þess að handbært fé samkvæmt reikningsskilum félagsins var mjög takmarkað. Fyrir liggur að frá árslokum 2014 fór fjárhagsleg staða félagsins versnandi allt þar til óskað var eftir gjaldþrotaskiptum á búi þess í maí 2016. Þótt félagið hafi í mars 2016 átt eignir lá ekki fyrir hvort og þá fyrir hvaða verð unnt væri að selja þær. Verður því ekki fallist á að tilvist þeirra geti haft áhrif á mat á greiðslugetu félagsins. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi voru fyrirsvarsmenn aðaláfrýjanda sem óskuðu eftir millifærslunni frá Íslandsbanka hf. grandsamir um greiðsluerfiðleikana en af því leiðir óhjákvæmilega að greiðsla skuldarinnar getur ekki talist hafa verið venjuleg eftir atvikum. Samkvæmt því verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um riftun greiðslunnar á grundvelli 1. mgr. 134. gr. laga nr. 21/1991 staðfest.

45 Samkvæmt 1. mgr. 142. gr. laga nr. 21/1991 ber aðaláfrýjanda að endurgreiða gagnáfrýjanda þá greiðslu sem hann tók við 15. mars 2016. Verður krafa gagnáfrýjanda um greiðslu að fjárhæð 21.316.582 krónur því tekin til greina. Gagnáfrýjandi krefst greiðslu vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá því að greiðslan var innt af hendi 15. mars 2016 til 23. desember sama ár. Krafa gagnáfrýjanda er endurgreiðslukrafa en ekki skaðabótakrafa en af því leiðir að aðaláfrýjandi verður sýknaður af þessum hluta vaxtakröfu hans. Gagnáfrýjandi krafði aðaláfrýjanda um endurgreiðslu með bréfi 23. desember 2016. Verður fallist á kröfu hans um greiðslu dráttarvaxta er mánuður var liðinn frá þeim tíma, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Af hálfu aðaláfrýjanda hafa engin haldbær rök verið færð fram fyrir því að forsendur séu til að lækka kröfuna eins og hann krefst í þrautavarakröfu sinni.

Krafa um staðfestingu á kyrrsetningu

46 Gagnáfrýjandi krefst staðfestingar á kyrrsetningu sem gerð var hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum aðaláfrýjanda Eyrarvegi 2, Selfossi, fastanúmer 227 0582 og Egilsstöðum, Ölfusi, landnúmer 171697 og fastanúmer 231 4805. Auk þess krefst hann staðfestingar á kyrrsetningu í eignum fyrirsvarsmanns aðaláfrýjanda, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, Selbraut 86, Seltjarnarnesi, fastanúmer 206 8165 og Ósgerði, Ölfusi, fastanúmer 171790.

47 Samkvæmt 15. gr. laga nr. 31/1990 gilda ákvæði 36. til 50. gr., 2. mgr. 51. gr., 62. og 63. gr. laga nr. 90/1989 um aðför um þær eignir sem kyrrsettar verða, virðingu þeirra og rétt málsaðila til að vísa á þær og um heimildir til að ljúka kyrrsetningargerð án árangurs. Af 1. mgr. 36. gr. laga nr. 90/1989 hefur verið talið leiða að sá sem leita á fullnustu hjá við aðfarargerð verði alltaf talinn gerðarþoli hvort sem krafa eða skilríki fyrir aðfararheimild hljóðar á hann eða ekki. Af 15. gr. laga nr. 31/1990 leiðir að hið sama verður talið gilda þegar kyrrsetning fer fram í eign sem ekki tilheyrir skuldara þeirrar kröfu sem liggur kyrrsetningarbeiðni til grundvallar. Samkvæmt 1. mgr. 36. gr. laga nr. 31/1990 hefði gagnáfrýjandi því þurft að fá gefna út réttarstefnu af héraðsdómi til staðfestingar á kyrrsetningu eigna fyrirsvarsmanns aðaláfrýjanda, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, en ekki liggur fyrir að hann hafi lýst því yfir við gerðina að hann myndi una við hana án málshöfðunar. Gagnáfrýjandi hefði þurft að beina slíkri málssókn að S-kk-þgf G-kk-þgf S-kk-þgf sem gerðarþola en ekki aðaláfrýjanda sem var ekki skráður eigandi fasteignanna Selbraut 86, Seltjarnarnesi, og Ósgerði, Ölfusi. Þar sem það var ekki gert verður kröfu aðaláfrýjanda um staðfestingu á kyrrsetningu síðastnefndra fasteigna hafnað.

48 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður niðurstaða hans um staðfestingu á kyrrsetningu eigna aðaláfrýjanda, Eyrarvegi 2, Selfossi, og Egilsstöðum, Ölfusi, staðfest.

49 Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir rétt að málskostnaður falli niður í héraði og fyrir Landsrétti.

Dómsorð:

Rift er greiðslu 15. mars 2016 á skuld EK1923 ehf. við aðaláfrýjanda, Sjöstjörnuna ehf., að fjárhæð 21.316.582 krónur. Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda, þrotabúi EK1923 ehf., 21.316.582 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 23. janúar 2017 til greiðsludags.

Felld er úr gildi kyrrsetning, sem gerð var að kröfu gagnáfrýjanda hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum fyrirsvarsmanns aðaláfrýjanda, S-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef, Selbraut 86, Seltjarnarnesi, fastanúmer 206 8165 og Ósgerði, Ölfusi, fastanúmer 171790.

Staðfest er kyrrsetning sem gerð var að kröfu gagnáfrýjanda hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu 19. júlí 2017 í fasteignum aðaláfrýjanda Eyrarvegi 2, Selfossi, fastanúmer 227 0582 og Egilsstöðum, Ölfusi, landnúmer 171697 og fastanúmer 231 4805.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.