213/2019

Útdráttur

V var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum sem meðstjórnandi og prókúruhafi A ehf. eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum félagsins, virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri þess, skilagreinum félagsins vegna staðgreiðslu opinberra gjalda og staðgreiðslu sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins. Hann var hins vegar sýknaður af sams konar ákæruefnum í rekstri X ehf. Refsing V var ákveðin fangelsi í tvo mánuði en fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár í ljósi mikils dráttar á meðferð málsins og þess að V hefur ekki áður sætt refsingu. Loks var honum gert að greiða 7.700.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæta ella fangelsi í fjóra mánuði.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 1. mars 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. febrúar 2019 í málinu nr. S[…]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök samkvæmt ákærulið I og að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur að því er varðar sakfellingu ákærða samkvæmt ákærulið II. Þá krefst ákæruvaldið þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Í málinu, sem höfðað var með ákæru 1. febrúar 2018, var ákærði sóttur til saka fyrir skattalagabrot, annars vegar sem meðstjórnandi og prókúruhafi einkahlutafélagsins Austurstrætis 7 á árinu 2009 og hins vegar sem meðstjórnandi og daglegur stjórnandi með prókúru einkahlutafélagsins X 1050 á árinu 2012.

5 Meðákærða, sem var stjórnarformaður og prókúruhafi beggja einkahlutafélaganna, var gefin að sök sama háttsemi og ákærða að öðru leyti en því að brot hans í rekstri X 1050 ehf. voru talin ná yfir lengra tímabil.

6 Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 25. maí 2018 var vísað frá dómi, að því er báða ákærðu varðaði, þeim hluta ákæruliðar I.1 sem laut að vanskilum á innheimtum virðisaukaskatti Austurstrætis 7 ehf., uppgjörstímabilin septemberoktóber og nóvemberdesember 2009, samtals að fjárhæð 6.982.058 krónur. Með úrskurði Landsréttar 22. júní 2018 í máli nr. 477/2018 var frávísunarúrskurðurinn felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

7 Meðákærði var í héraði sakfelldur fyrir öll ákæruefni og unir hann sakfellingardómi. Ákærði var hins vegar aðeins sakfelldur fyrir ákæruefni varðandi X 1050 ehf. á árinu 2012 fram til 1. desember það ár en sýknaður af ákæruefnum sem vörðuðu Austurstræti 7 ehf.

8 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti gaf ákærði viðbótarskýrslu.

Niðurstaða

9 Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt skal sá, sem er skattskyldur og hefur innheimt virðisaukaskatt og stendur ekki skil á honum af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi á lögmæltum tíma, greiða fésekt sem nemur allt að tífaldri þeirri skattfjárhæð sem ekki var greidd og aldrei lægri en nemur tvöfaldri þessari fjárhæð. Þá segir í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda að það varði sömu refsingu að afhenda ekki af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi skilagreinar vegna staðgreiðslu á lögmæltum tíma eða inna ekki af hendi þær greiðslur vegna launamanna sem haldið hefur verið eftir. Stórfellt brot gegn umræddum lagaákvæðum varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en slík brot varða allt að sex ára fangelsi og að auki er heimilt að dæma fésektir samkvæmt fyrrnefndum ákvæðum skattalaga.

10 Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að ekki var starfandi framkvæmdastjóri í umræddum tveimur einkahlutafélögum á þeim tímabilum sem ákæran lýtur að. Samkvæmt dómaframkvæmd Hæstaréttar í málum vegna sambærilegra ákæruefna í rekstri félaga þar sem framkvæmdastjóri hefur ekki verið starfandi hefur við mat á því hvort stjórnarmaður eða annar sá sem starfað hefur í þágu félags hafi gerst sekur um þá háttsemi sem lýst er í framangreindum refsiákvæðum verið horft til þess hvort hann hafi komið að fjármálum eða skattskilum félags og hvort hann hafi stýrt því eða tekið þátt í að ákveða hverjar af skuldum þess yrðu greiddar umfram aðrar, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar frá 31. maí 2007 í máli nr. 392/2006, 12. desember 2013 í máli nr. 354/2013 og 30. október 2014 í máli nr. 295/2014.

11 Í I. ákærulið, eins og hann hefur verið leiðréttur af ákæruvaldsins hálfu, er ákærða gefið að sök að hafa, sem meðstjórnandi og prókúruhafi Austurstrætis 7 ehf., eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins uppgjörstímabilin septemberoktóber og nóvemberdesember rekstrarárið 2009 á lögmæltum tíma og fyrir að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri þess vegna sömu uppgjörstímabila, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, samtals að fjárhæð 6.982.028 krónur. Þá er ákærða gefið að sök að hafa eigi staðið skil á skilagrein einkahlutafélagsins greiðslutímabilið nóvember rekstrarárið 2009 á lögmæltum tíma og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins vegna sama greiðslutímabils, samtals 719.097 krónum.

12 Um sakarefni í I. ákærulið bar ákærði við rannsókn málsins hjá embætti skattrannsóknarstjóra og embætti héraðssaksóknara að hann og meðákærði hefðu borið sameiginlega ábyrgð á færslu bókhalds og hvers kyns skattskilum einkahlutafélagsins Austurstrætis 7 vegna þeirra tímabila sem ákæran lýtur að. Þá hafi þeir borið sameiginlega ábyrgð á því að skilagreinum vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda hafi ekki verið skilað á lögmæltum tíma og ekki hafi verið staðin skil á greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda félagsins. Ákærði bar á sama veg fyrir héraðsdómi um jafna þátttöku hans og meðákærða í daglegum rekstri og um hlutverk hans varðandi skattskil félagsins og gerði ekki athugasemdir við fjárhæðir í þessum ákærulið. Framburður meðákærða hefur að þessu leyti verið samhljóða framburði ákærða. Í skýrslu fyrir Landsrétti gerði ákærði nokkuð minna úr hlutverki sínu í rekstri Austurstrætis 7 ehf. en í fyrri framburði.

13 Enda þótt í I. ákærulið sé þess ekki getið að ákærði hafi annast daglegan rekstur einkahlutafélagsins Austurstrætis 7 á þeim greiðslu og uppgjörstímabilum sem ákæran lýtur að er í ákærunni lýst formlegri stöðu og hlutverki hans hjá félaginu og með fullnægjandi hætti gerð grein fyrir þeirri háttsemi sem honum er gefin að sök og hún heimfærð til refsiákvæða. Með framburði ákærða og meðákærða fyrir héraðsdómi þykir sannað að þeir stóðu saman að daglegum rekstri félagsins og hvers kyns skattskilum og báru sameiginlega ábyrgð á fjármálum þess á þeim tímabilum sem ákæran lýtur að, þar á meðal á því að standa skil á skilagreinum á lögmæltum tíma og að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félagsins og staðgreiðslu opinberra gjalda sem haldið var eftir af launum starfsmanna. Verður ákærði því sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í I. ákærulið og þar er réttilega heimfærð til refsiákvæða.

14 Í II. ákærulið er ákærða gefið að sök, að hafa sem meðstjórnandi og daglegur stjórnandi með prókúru X 1050 ehf., til 1. desember 2012, eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins uppgjörstímabilin marsapríl, maíjúní og júlíágúst 2012 á lögmæltum tíma og fyrir að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri félagsins vegna sömu uppgjörstímabila, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, samtals að fjárhæð 6.358.301 króna. Þá er ákærða gefið að sök að hafa eigi staðið skil á skilagreinum einkahlutafélagsins uppgjörstímabilin ágúst og október rekstrarárið 2012 á lögmæltum tíma og hafa eigi staðið ríkissjóði skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, í samræmi við fyrirmæli III. kafla laga nr. 45/1987, sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins greiðslutímabilin ágúst, september og október 2012, samtals 4.399.738 krónum.

15 Ákærði hefur við rannsókn málsins hjá embætti skattrannsóknarstjóra og embætti héraðssaksóknara svo og í skýrslum fyrir héraðsdómi og Landsrétti neitað að hafa borið ábyrgð á fjármálum og skilagreinum vegna skattgreiðslna og greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda einkahlutafélagsins X 1050 á þeim greiðslu og uppgjörstímabilum sem ákæra á hendur honum lýtur að. Hann kvað þá meðákærða hafa stofnað félagið á árinu 2010 og farið með stjórn þess sameiginlega þar til í byrjun árs 2012. Hann hafi hins vegar dvalið erlendis á öllu því tímabili sem þessi kafli ákærunnar lýtur að og séð þar um rekstur annars félags sem hann og meðákærði hafi átt í sameiningu en meðákærði séð alfarið um reksturinn á Íslandi. Hann hafi formlega farið út úr stjórn félagsins 1. desember 2012. Fyrir Landsrétti kvaðst ákærði aðeins hafa komið til Íslands tvívegis á árinu 2012 og þá einkum til að hitta fjölskyldu sína.

16 Í skýrslu hjá embætti skattrannsóknarstjóra kvaðst meðákærði hafa annast daglegan rekstur og fjármál X 1050 ehf. en ákærði hefði verið með honum í því til og með nóvember 2012. Meðákærði hefur í aðalatriðum haldið sig við þann framburð í skýrslu hjá embætti héraðssaksóknara og fyrir héraðsdómi. Í skýrslu hjá embætti skattrannsóknarstjóra kvað hann A, fjármálastjóra félagsins, hafa útbúið þær virðisaukaskattsskýrslur sem skilað hafi verið. Þeir hafi annast útreikninga launa sameiginlega en hann hafi útbúið skilagreinar vegna staðgreiðslu. Hann kvaðst ekki vita hver hefði tekið ákvörðun um að skila ekki virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu til ríkissjóðs en afdregin staðgreiðsla hafi farið í að greiða skuldir félagsins. Um skilagreinar vegna staðgreiðslu og skil á staðgreiðslu eftir lögboðinn eindaga bar meðákærði í skýrslu hjá embætti héraðssaksóknara að skil vegna ágúst 2012 hafi verið á þeim tíma sem þeir ákærði hefðu verið saman í rekstri en skil vegna október, nóvember og desember hafi hann einn átt að sjá um. Þá áréttaði hann að „þá mætti líta svo á að á tíma V-kk-ef hafi verið staðið í skilum […]“. Þá bar hann að þótt ákærði hefði verið mikið erlendis að sinna öðrum verkefnum hefði hann vitað vel um stöðu félagsins og tekið þátt í ákvörðunum um hvað skyldi greitt og hvað ekki hverju sinni. Fyrir héraðsdómi bar meðákærði á svipaðan veg. Hann kvað ákærða hafa verið mikið í London á árinu 2012 vegna reksturs sem þeir hafi átt þar saman. Mikil verkaskipting hafi verið milli þeirra og ákærði séð meira um starfsemina í London en meðákærði á Íslandi þótt mikil samskipti hafi verið milli þeirra um rekstur á báðum stöðum.

17 Vitnið A bar á svipaðan veg fyrir héraðsdómi og meðákærði. Hann kvað ákærða og meðákærða hafa tekið allar fjármálaákvarðanir vegna X 1050 ehf. á árinu 2012 og hafi hann greitt flesta reikninga í samráði við þá. Hann kvað ákærða hafa haft afskipti af rekstri félagsins þegar ákærði var heima og jafnframt kvaðst hann hafa heyrt „eitthvað í honum meðan hann var úti“. Þá bar A að þeir þrír hefðu hist reglulega og farið yfir fjármálin. Það hafi gerst þegar þeir hafi allir verið á landinu en jafnframt hafi þeir verið „í einhverju email og síma og svo bara hittumst við þegar við vorum í London“. Hann kvað reglulega hafa verið rætt um hvað ætti að greiða og hvað ekki til tollstjóra og einstakra kröfuhafa. Þá kvað hann ákærða og meðákærða hafa staðið jafnt að skýrslum og skilum á virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu af launum fram til ársloka 2012.

18 Samkvæmt framangreindum framburði ákærða, meðákærða og vitnisins A liggur fyrir að ákærði var lítið hér á landi á árinu 2012 vegna starfa sinna í London og að verkaskipting var á milli ákærða og meðákærða um rekstur þeirra félaga sem þeir áttu saman. Þannig hafi ákærði einkum séð um reksturinn í London en meðákærði í Reykjavík. Ákærði bar í skýrslu hjá embætti skattrannsóknarstjóra að hann hefði ekkert dvalið hér á landi frá mánaðamótum mars og apríl 2012 og ekki annast fjármál, skil á skilagreinum eða greiðslu skatta X 1050 ehf. frá sumarbyrjun 2012. Er sá framburður í nokkru samræmi við upphaflegan framburð meðákærða hjá embætti skattrannsóknarstjóra þótt hann hafi haldið því fram að ákærði hefði ekki haft þessi verkefni með höndum frá ágúst 2012. Framburður meðákærða um það hver hafði það hlutverk á árinu 2012 að skila skilagreinum X 1050 ehf. vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu af launum og standa skil á greiðslu þessara gjalda í ríkissjóð hefur verið nokkuð á reiki þótt hann hafi frá upphafi borið að hann og ákærði hafi borið sameiginlega ábyrgð á þessum þáttum í rekstri félagsins og ákærði haft um þá vitneskju.

19 Í II. ákærulið eru meðákærða og ákærða gefin að sök sömu brot gegn lögum nr. 50/1988 og nr. 45/1987 vegna uppgjörstímabila virðisaukaskatts frá mars og fram í ágúst 2012 en vegna uppgjörstímabila staðgreiðslu opinberra gjalda á tímabilinu frá ágúst og fram í október sama ár. Við mat á sönnunargildi framburðar meðákærða um hlutverk ákærða og þátt hans í brotunum verður að líta til þess að í málum sem þessu hefur dæmdri sektargreiðslu vegna slíkra brota verið skipt milli ákærðu þegar fleiri en einn maður er sakfelldur fyrir brot, sbr. ummæli í dómi Hæstaréttar 9. febrúar 2011 í málin nr. 209/2011.

20 Við mat á framburði vitnisins A fyrir héraðsdómi um hlutverk ákærða í rekstri X 1050 ehf. á árinu 2012 og þátt hans í ákvörðunum um hvaða skuldir skyldu greiddar og hverjar ekki verður að líta til þess að meðákærði hefur borið fyrir héraðsdómi að A hafi verið vinur sinn og komið inn í reksturinn sem fjármálastjóri félagsins í ársbyrjun 2012. Með vísan til umræddra tengsla A við meðákærða og sakarefnið verður við mat á sönnunargildi vitnisburðar hans að líta til 126. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Framburður A um jafnan þátt ákærða og meðákærða í ákvörðunum um fjármál og skattskil félagsins samrýmist ekki því sem þeir þrír hafa borið um dvöl ákærða erlendis á því tímabili og því sem ákærði og meðákærði hafa borið um verkaskiptingu þeirra. Engin gögn liggja fyrir í málinu um þau ætluðu tölvupóst og símasamskipti sem A bar um.

21 Við mat á því hvort rétt sé að fella sök á ákærða í máli þessu verður að líta til þess að framburður meðákærða, sem var stjórnarformaður X 1050 ehf., bendir eindregið til þess að frá því í ársbyrjun 2012 hafi meðákærði að mestu annast framkvæmdastjórn félagsins og borið meginábyrgð á stjórn fjármála, skilum á skýrslum vegna innheimts virðisaukaskatts og afdreginnar staðgreiðslu af launum svo og greiðslu þessara gjalda. Um ætlaðan þátt ákærða í brotunum verður enn fremur að líta til framburðar hans, sem fær stoð í framburði meðákærða og vitnisins A um að ákærði dvaldi nær ekkert hér á landi á því tímabili sem ákæruefnin taka til og að hann hafi séð um reksturinn í London en meðákærði um reksturinn hér á landi. Á grundvelli heildstæðs mats á framburði ákærða, meðákærða og vitnisins A og þeim sönnunargögnum sem fyrir liggja í málinu þykir ákæruvaldið ekki hafa fært fullnægjandi sönnur að því að ákærði hafi á þeim greiðslu og uppgjörstímabilum sem II. ákæruliður tekur til borið ábyrgð á fjármálum og skattskilum félagsins eða haft með höndum það hlutverk að skila skilagreinum á réttum tíma og annast greiðslu virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda. Þótt ákærði kunni að hafa verið upplýstur um bága fjárhagslega stöðu félagsins og vanskil þess á þessu tímabili breytir það engu um refsiábyrgð hans. Í ljósi tengsla A við meðákærða og sakarefnið og þess sem upplýst er í málinu um störf ákærða í London og verkaskiptingu hans og meðákærða er jafnframt óvarlegt að telja sannað með framburði þeirra tveggja, sem ekki fær stoð í gögnum málsins, að ákærði hafi tekið þátt í ákvörðunum um hverjar af skuldum félagsins yrðu greiddar umfram aðrar. Ber því að sýkna ákærða af ákæruefnum í II. ákærulið.

22 Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Að því gættu og í ljósi mikils dráttar á meðferð málsins er refsing hans ákveðin fangelsi í tvo mánuði og verður sú refsing bundin skilorði á þann veg sem í dómsorði greinir. Þá verður ákærða að auki gert að greiða 7.700.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en við ákvörðun sektar er með vísan til dómaframkvæmdar tekið tillit til þess að meðákærða hefur þegar verið gerð sekt vegna sömu brota og að ekki var skilað skýrslum á lögboðnum tíma vegna virðisaukaskatts og staðgreiðslu opinberra gjalda á þeim tímabilum sem I. ákæruliður tekur til. Um vararefsingu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

23 Eftir úrslitum málsins verður ákærða gert að greiða helming sakarkostnaðar vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti. Niðurstaða héraðsdóms um fjárhæð sakarkostnaðar verður staðfest. Samkvæmt yfirliti ríkissaksóknara nemur sakarkostnaður fyrir Landsrétti 55.171 krónu en við þá fjárhæð verður að bæta málsvarnarlaunum skipaðs verjanda ákærða, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti. Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf Þ-kk-nf S-kk-nf, sæti fangelsi í tvo mánuði en fresta skal fullnustu refsingar hans og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá greiði ákærði 7.700.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins að telja en sæti ella fangelsi í fjóra mánuði.

Ákærði greiði helming sakarkostnaðar í héraði, sem var samtals 1.686.400 krónur og helming áfrýjunarkostnaðar málsins, sem alls nemur 972.771 krónu en þar eru meðtalin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Landsrétti, K-kk-ef G-kk-ef S-kk-ef lögmanns, 917.600 krónur. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður úr ríkissjóði.