801/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var ákvörðun S um að A skyldi sæta nánar tilgreindri sóttkví. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að ekki yrði litið svo á að A hefði með framangreindri ákvörðun S verið gert að sæta sóttkví lengur en 15 daga sem brjóti gegn ákvæðum 11. mgr. 4. gr. sóttvarnalaga nr. 19/1997.

Í aðdraganda töku ákvörðunar S hefði þess verið freistað að ná samstarfi við A um sóttkví. Játa yrði löggjafanum og stjórnvöldum nokkurt svigrúm við mat á nauðsyn aðgerða í ljósi upplýsingaum stöðu COVID- 19 smitsjúkdómsins á hverjum tíma. Yrði hvorki talið að með ákvörðuninni hefði verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga eða öðrum meginreglum stjórnsýsluréttarins né gegn stjórnarskrárvörðum réttindum A. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar Landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir, Kristbjörg Stephensenog Oddný Mjöll Arnardóttir kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Varnaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 29. desember 2021, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 28. desember 2021 í málinu nr. R- [...]/2021 þar sem staðfest var ákvörðun sóknaraðila um að varnaraðili skyldi sæta sóttkví frá 19. desember 2021 til miðnættis 30. sama mánaðar en að ákvörðun falli niður gangist varnaraðili undir PCR- próf fyrr í samræmi við 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 um sóttkví og einangrun og sóttvarnaráðstafanir á landamærum Íslands vegna COVID- 19. Þá var kröfu varnaraðila um miskabætur vísað frá dómi. Kæruheimild er í 2. mgr. 15. gr. b sóttvarnalaga nr. 19/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

3

Varnaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að fyrrgreind ákvörðun sóknaraðila verði felld úr gildi. Þá krefst varnaraðili þess að þóknun skipaðs talsmanns hans verði greidd úr ríkissjóði.

Niðurstaða

4

Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar sóknaraðila 24. desember 2021 um að varnaraðili skuli sæta sóttkví frá 19. sama mánaðar til miðnættis 2. janúar 2022 en að ákvörðun falli niður gangist varnaraðili undir PCR- próf fyrr í samræmi við 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021.

5

Í héraði krafðist sóknaraðili staðfestingar á framangreindri ákvörðun sinni að því leyti að varnaraðili skyldi sæta sóttkví frá 19. desember síðastliðnum til miðnættis 30. sama mánaðar en að ákvörðun félli niður gengist varnaraðili undir PCR- próf fyrr í samræmi við 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021 og 14. gr. og 2. mgr. 15. gr. sóttvarnalaga með síðari breytingum. Með hinum kærða úrskurði var fallist á kröfu sóknaraðila.

6

Málavöxtum og málsástæðum aðila er lýst í hinum kærða úrskurði. Um grundvöll ákvörðunar sinnar vísar sóknaraðili til ákvæða 14. gr. sóttvarnalaga og 4. gr. reglugerðar nr. 1240/2021. Varnaraðili telur ákvörðunina ólögmæta með vísan til þess að við töku hennar hafi hvorki verið gætt fyrirmæla sóttvarnalaga né stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og því hafi sóknaraðili brotið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum varnaraðila, sbr. 1. mgr. 67. gr. og 71. gr. stjórnarskrárinnar.

7

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður fallist á það með héraðsdómi að ekki verði litið svo á að varnaraðila hafi með framangreindri ákvörðun sóknaraðila verið gert að sæta sóttkví lengur en 15 daga sem brjóti gegn ákvæðum 11. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga.

8

Með sóttvarnalögum eru stjórnvöldum veittar heimildir til að mæla fyrir um viðeigandi aðgerðir, meðal annars um sóttkví einstaklinga, til að fyrirbyggja eða hefta útbreiðslu smits sem getur ógnað almannaheill, sbr. 1., 2. og 3. mgr. 14. gr. sömu laga.

Á grundvelli laganna hefur verið sett framangreind reglugerðnr. 1240/2021 um nánari framkvæmd slíkra aðgerða, meðal annars sóttkvíar. Er efni 4. gr. reglugerðarinnar, sem fjallar um skyldu til að fara í sóttkví eða viðhafa smitgát, lýst í hinum kærða úrskurði.

9

Í 5. mgr. 14. gr. sóttvarnalaga er mælt fyrir um að áður en stjórnvaldsákvörðun um aðgerðir er tekin skuli þess freistað að ná samstarfi við hlutaðeigandi um viðeigandi og hóflegar aðgerðir þar sem fylgt skuli tilteknum fyrirmælum og reglum. Takist það ekki tekur sóttvarnalæknir stjórnvaldsákvörðun í máli hlutaðeigandi að undangenginni málsmeðferð samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga. Getur slík ákvörðun verið munnleg en veita skal málsaðila skriflega og rökstudda staðfestingu á ákvörðuninni svo fljótt sem verða má, sbr. 6. mgr. lagaákvæðisins.

10

Í málinu liggja frammi gögn sem sýna samskipti varnaraðila við annars vegar smitrakningarteymi og hins vegar sóknaraðila í aðdraganda töku ákvörðunar þess síðastnefnda 24. desember síðastliðinn. Bera þau með sér að tilmælum hafi verið beint til varnaraðila um að sæta sóttkví, auk þess sem honum hafi verið leiðbeint um það með hvaða hætti hann gæti komið því til leiðar að hún styttist til muna. Þá komu fram í hinni skriflegu ákvörðun sóknaraðila leiðbeiningar bæði um rétt varnaraðila til að fá ákvörðunina borna undir héraðsdóm og með hvaða hætti það yrði gert. Samkvæmt framansögðu var þess freistað að ná samstarfi við varnaraðila um sóttkví áður en sóknaraðili tók framangreinda stjórnvaldsákvörðun.

11

Við úrlausn málsins þarf að hafa í huga að sú skerðing á réttindum varnaraðila í formi þeirrar sóttkvíar sem hér um ræðir er gerð til verndar lífi og heilsu fólks, sem njóta verndar stjórnarskrár og alþjóðlegra sáttmála sem íslenska ríkið er bundið af. Þá verður jafnframt að líta til þess að á stjórnvöldum hvílir frumkvæðisskylda að stjórnlögum til að bregðast við til verndar lífi og heilsu fólks ef ljóst er að bein og fyrirsjáanleg ógn steðji að því. Eins og lýst er í hinum kærða úrskurði liggja til grundvallar aðgerðum sóttvarnalæknis upplýsingar úr opinberum gögnum sóttvarnayfirvalda um eðli og þróun COVID- 19 smitsjúkdómsins, meðal annars um smittíðni og útbreiðslu hans nú. Að framangreindu gættu verður að játa löggjafanum og stjórnvöldum nokkurt svigrúm við mat á nauðsyn aðgerða í ljósi upplýsinga um stöðu smitsjúkdómsins á hverjum tíma.

12

Varnaraðili hefur ekki fært fram rök eða gögn sem gefa til kynna að sú ákvörðun sem hér er til úrlausnar falli utan framangreinds svigrúms. Verður hvorki talið að með ákvörðuninni hafi verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýslulaga eða öðrum meginreglum stjórnsýsluréttarins né gegn stjórnarskrárvörðum réttindum varnaraðila.

Samkvæmt framangreindu verður hinn kærði úrskurður staðfestur.

13

Samkvæmt 7. mgr. 15. gr. a sóttvarnalaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila fyrir Landsréttis em ákveðin er að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greini rí úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns varnaraðila, G-kk-ef I-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 167.400 krónur, greiðist úr ríkissjóði.