289/2021

Útdráttur

AC var sakfelldur fyrir brot gegn 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft kynferðismök við A án hennar samþykkis. Í dómi Landsréttar kom fram að AC og A væru ein til frásagnar um það sem gerðist umrætt sinn. Í dómi héraðsdóms kom fram að framburður brotaþola væri trúverðugur og ætti sér meðal annars stoð í framburði vitna. Framburður ákærða var á hinn bóginn metinn ósennilegur. Í dómi Landsréttar var rakið að með hliðsjón af því sem lá fyrir um ástand A umrætt sinn teldist AC ekki aðeins hafa haft kynferðismök við hana án samþykkis hennar heldur hafi AC einnig nýtt sér ástand A og aðstæður að öðru leyti til að ná þeim fram. Við ákvörðun refsingar var tekið tillit tilþess dráttar sem varð á rannsókn lögreglu sem og alvarleika brots ákærða og þeirrar refsingar sem við því liggur. Var AC gert að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði og hann dæmdur til að greiða brotaþola miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 12. apríl 2021 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 26. mars 2021 í málinu nr. S- [...]/2020.

2

Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3

Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing hans verði milduð. Þá krefst ákærði þess að miskabótakröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að dæmdar bætur verði lækkaðar verulega.

4

Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 4.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. september 2018 til 20. desember sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst brotaþoli að staðfest verði niðurstaða hins áfrýjaða dóms um miskabætur.

5

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur í hljóði og mynd af skýrslutökum ákærða og brotaþola í héraði. Þá voru spilaðar upptökur af framburði vitnanna B, C og D fyrir héraðsdómi en tvö síðastnefnd vitni gáfu jafnframt viðbótarskýrslu fyrir Landsrétti og staðfestu þar framburð sinn fyrir héraðsdómi. Fyrir Landsrétti gaf jafnframt skýrslu vitnið E, fyrrum leigusali ákærða. Ekki er ástæða til að gera sérstaka grein fyrir framburði vitnanna hér fyrir dómi.

Niðurstaða

6

Ákærði neitar sök og staðhæfir að hann hafi haft kynferðismök við brotaþola í umrætt sinn með samþykki hennar. Því neitar brotaþoli. Til frásagnar um það sem gerðist eru aðeins ákærði og brotaþoli og stendur þar orð gegn orði.

7

Ákærði byggir sýknukröfu sína einkum á þvíað rannsókn málsins hafi um margt verið áfátt og að héraðsdómur hafi metið trúverðugleika framburðar hans ranglega gagnvart framburði brotaþola og annarra vitna.

8

Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik sem telja má honum í óhag á ákæruvaldinu en samkvæmt 109. gr. sömu laga metur dómari hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé fram komin um hvert það atriði sem varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, þar á meðal hvaða sönnunargildi skýrslur ákærða og vitna hafi.

9

Í 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, eins og henni var breytt með 1. gr. laga nr. 16/2018, segir að hver sem hafi samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun. Samþykki telst liggja fyrir ef það er tjáð af frjálsum vilja. Þá telst samþykki ekki liggja fyrir ef beitt er ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung. Með þessari breytingu var enn frekar skerpt á þeim áherslum, sem fólust í breytingum sem gerðar voru á ákvæðinu með lögum nr. 61/2007, að aðalatriði kynferðisbrots sé að höfð séu kynferðismök við þolanda án hans samþykkis og þannig brotið gegn sjálfsákvörðunarrétti og athafnafrelsi hans í kynlífi.

10

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hafi án samþykkis brotaþola haft við hana kynferðismök. Þykir mega leggja til grundvallar að í fyrstu hafi brotaþoli með afdráttarlausum hætti gefið ákærða til kynna að hún væri mótfallin kynmökum en hann hafi þrátt fyrir það haft við hana kynferðismök með því að sleikja kynfæri hennar. Þá telst jafnframt sannað með skírskotun til þess sem fyrir liggur um ástand brotaþola í umrætt sinn samkvæmt forsendum héraðsdóms að ákærði hafi í kjölfarið nýtt sér það og aðstæður að öðru leyti til að hafa við hana samræði. Samkvæmt því telst sannað að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem hann er sakaður um og lýst er í ákæru. Eru brot hans þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

11

Ákærði framdi brot sitt 30. september 2018 en brotaþoli lagði fram kæru hjá lögreglu 24. október sama ár. Ákærði var yfirheyrður af lögreglu 20. nóvember 2018 en frá þeim degi virðist rannsókn málsins hafa legið niðri þar til í febrúar 2020. Rannsókn málsins lauk í maílok það ár og var málið sent til meðferðar héraðssaksóknara með bréfi 16. júlí 2020. Ákæra var gefin út 22. október 2020 og voru þá liðnir tæpir 24 mánuðir frá því að rannsókn hófst. Engar skýringar hafa verið gefnar á þeim drætti sem varð á rannsókn málsins hjá lögreglu.

12

Við ákvörðun refsingar ákærða verður tekið tillit til framangreindra tafa á rannsókn lögreglu. Að því virtu og í ljósi alvarleika brots ákærða og þeirrar refsingar sem liggur við háttsemi hans samkvæmt 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

13

Með vísan til þeirra sjónarmiða sem reifuð eru í hinum áfrýjaða dómi um miskabætur til handa brotaþola og með hliðsjón af dómaframkvæmd þykir fjárhæð þeirra hæfilega ákveðin 2.000.000 króna, auk vaxta og dráttarvaxta eins og í dómsorði greinir.

14

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað verður staðfest.

15

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun réttargæslumanns brotaþola sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Ákærði, A-x-x C-x-x, sæti fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ákærði greiði brotaþola, A, 2.000.000 króna auk vaxta samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. september 2018 til 20. desember sama ár en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 2.254.754 krónur, þarmeð talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, A-kk-ef K-kk-ef F-kk-ef lögmanns, 1.429.875 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, G-kk-ef Á-kk-ef lögmanns, 669.600 krónur.