484/2021

Útdráttur

A og B deildu um lögheimili sonar síns, C, og um meðlag með drengnum. Í dómi Landsréttar kom fram að telja yrði B hæfari til að sinna grunnþörfum C að því er nám varðar og væru málsaðilar sammála um að hann skyldi sinna því umfram A. Þá væru aðilar sammála um að það væri C fyrir bestu að sækja skóla í námunda við heimili B þar sem hann ætti jafnframt sína bestu vini. Þegar horft væri til þessa, sem og stöðugleika í lífi C, yrði að telja honum fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaganr. 76/2003, að lögheimili hans væri þar sem fyrrnefndum grunnþörfum sé helst sinnt, að heimildin samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 28. gr. a sömu laga lægi þar sem daglegt líf C fer að mestu fram og að hann ætti þannig lögvarinn rétt til og greiðari aðgang að þeirri þjónustu sem hann þyrfti þar á að halda. Ekki yrði talið að þessi niðurstaða gengi gegn vilja C til að búa hjá A enda myndi hún engu breyta um það samkomulag málsaðila að drengurinn dvelji til skiptis viku í senn hjá hvoru foreldri. Var því krafa B um að lögheimili C yrði hjá honum tekin til greina. Einnig var fallist á kröfu B um að A yrði gert að greiða einfalt meðlag með C til 18 ára aldurs en rétt þótti að miða upphaf þeirrar skyldu við dómsuppkvaðningu í Landsrétti.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf og E-kk-nf E-kk-nf Þ-kk-nf dósent.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 19. júlí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Aðaláfrýjandi krefst sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 1. september 2021. Hann krefst þess að ákvæði hins áfrýjaða dóms um að lögheimili C skuli vera hjá honum verði staðfest.

Þá krefst hann þess að aðaláfrýjanda verði gert að greiða einfalt meðlag með drengnum frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021 og svo frá dómsuppsögu í héraði til 18 ára aldurs drengsins. Einnig krefst hann þess að ákvæði samkomulags aðila um greiðslu gagnáfrýjanda á tvöföldu meðlagi til aðaláfrýjanda verði ógilt frá upphafstíma samkomulagsins. Loks krefst gagnáfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Í málinu deila aðilar um hvort lögheimili sonar þeirra, C, skuli vera hjá aðaláfrýjanda eða gagnáfrýjanda. Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 kveður dómari í slíkum tilvikum á um hvernig lögheimili skuli háttað eftir því sem barni er fyrir bestu.

Skal dómari meðal annars líta til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla barns við báða foreldra, skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. Upptalningin er ekki tæmandi og innbyrðis vægi þessara atriða getur verið misjafnt. Það sem ræður úrslitum er heildarmat á öllu sem skiptir máli í hverju tilviki, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 16. júní 2021 í máli nr. 8/2021.

5

Við mat á því hvar drengnum er fyrir bestu að hafa lögheimili verður eðli málsins samkvæmt að líta til þess hvaða þýðingu ákvörðunin hefur fyrir hann. Eins og málið liggur fyrir hefur ákvörðunin engin áhrif á forsjá, búsetu drengsins eða umgengni hans við foreldra sína. Þannig liggur fyrir að þrátt fyrir ótvíræðan vilja drengsins til að búa frekar hjá móður sinni en föður er fyrir hendi samkomulag milli málsaðila um að hann skuli dvelja og búa viku í senn hjá hvoru foreldri, líkt og nú er, og lúta sameiginlegri forsjá þeirra. Þá er samkomulag milli þeirra um að hann ljúki skólagöngu sinni í [...] í Hafnarfirði. Þeir hagsmunir sem ákvörðuninni tengjast snerta þannig fyrst og fremst hvort foreldrið fari með þá heimild sem greinir í 2. málslið 1. mgr. 28. gr. a barnalaga og hvar drengurinn eigi rétt til skólavistar og annarrar þjónustu, auk þess sem niðurstaða um lögheimili hefur áhrif á hvernig fari um meðlag.

6

Gagnáfrýjandi býr í Hafnarfirði, í námunda við [...] þar sem drengurinn stundar nám, en aðaláfrýjandi í Reykjavík. Drengurinn er greindur með [...] og [...] og hefur samkvæmt gögnum málsins þörf á skýrum ramma og talsverðum stuðningi og eftirfylgni varðandi nám, þar á meðal heimanám. Í fyrirliggjandi matsgerð dómkvadds matsmanns er meðal annars haft eftir drengnum að hann sinni ekki heimanámi hjá aðaláfrýjanda en gagnáfrýjandi aðstoði hann við heimanám. Þá kemur fram að drengurinn byggi afstöðu sína um að vilja búa hjá aðaláfrýjanda meðal annars á því að þar sé minni krafa á hann um nám og færri reglur. Eins er haft eftir honum að hjá gagnáfrýjanda fari hann fyrr í háttinn og eigi auðveldara með að koma sér í rúmið en hjá aðaláfrýjanda. Í lýsingu á samskiptum drengsins við foreldra sína, sem matsmaðurinn fylgdist með, segir að drengurinn hafi reynt mun meira á mörk aðaláfrýjanda en gagnáfrýjanda. Hann hafi verið rólegri hjá gagnáfrýjanda, sem setji honum skýrari mörk, og hegðun hans þar verið betri. Þá segir meðal annars að félagslegar aðstæður gagnáfrýjanda séu að vissu leyti betri en aðaláfrýjanda þar sem hann hafi betri fjárráð, sveigjanlegan vinnutíma og maka sér til stuðnings á heimilinu.

Einnig eigi drengurinn sína bestu vini í hverfinu þar sem gagnáfrýjandi býr. Í niðurstöðu matsmanns er sú ályktun dregin að það sé drengnum fyrir bestu að hafa lögheimili hjá gagnáfrýjanda, sérstaklega þegar horft er til náms og félagslegrar aðlögunar drengsins.

7

Af framangreindu er ljóst að þrátt fyrir að báðir málsaðilar séu hæfir foreldrar og drengurinn sé hændari að aðaláfrýjanda hefur gagnáfrýjandi styrkleika umfram aðaláfrýjanda að því er varðar getu og möguleika til að sinna námi drengsins. Virðist þetta í reynd óumdeilt þegar horft er til aðilaskýrslu aðaláfrýjanda fyrir héraðsdómi.

Þar bar hún meðal annars að samkvæmt fyrrgreindri matsgerð væri drengurinn betur settur hjá gagnáfrýjanda að því er varðar nám og tengsl við vini, hún hlíti því að sjálfsögðu og hafi því fallist á að hann færi aftur í [...] sem væri betri skóli fyrir hann.

Þá bar aðaláfrýjandi meðal annars: „Þannig að ég sé sé fyrir mér að hann fari í [...] og ég skutli honum á morgnana þá viku sem ég á og, og hann taki strætó heim. Og þar af leiðandi getur faðir hans líka haldið betur utan um námið hans vegna þess að hann hefur meiri tíma í það heldur en ég vegna þess, eins og ég segi, ég er mjög líklega að vinna skot il fimm, sex á daginn sko. [...] Ég get viðurkennt það alveg að ég get ekki haldið svona vel utan um heimanámið sko. Það er alveg á hreinu. Ég meina þú veist ég er að vinna til sex á daginn þannig ég það, ég hef ekki tvo tíma á dag til að sitja yfir heimanámi sko.“

8

Samkvæmt framangreindu verður að telja gagnáfrýjanda hæfari til að sinna grunnþörfum drengsins að því er nám varðar og málsaðilar eru sammála um að hann skuli sinna þeim umfram aðaláfrýjanda. Þá eru aðilar sammála um að það sé drengnum fyrir bestu að hann sæki skóla í námunda við heimili gagnáfrýjanda þar sem drengurinn á jafnframt sína bestu vini. Þegar horft er til þessa, sem og stöðugleika í lífi drengsins, verður að telja honum fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 34. gr. barnalaga, að lögheimili hans sé þar sem fyrrnefndum grunnþörfum er helst sinnt, að heimildin samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 28. gr. a sömu laga liggi þar sem daglegt líf drengsins fer að mestu fram og að hann eigi þannig lögvarinn rétt til og greiðari aðgang að þeirri þjónustu sem hann þarf þar á að halda, þar á meðal rétt til að ljúka námi í [...] óháð undanþágu eða samkomulagi sveitarfélaga um samstarf. Ekki verður talið að þessi niðurstaða gangi gegn vilja drengsins til að búa hjá móður sinni eða hafi áhrif á tengsl drengsins við báða foreldra enda breytir hún, líkt og fyrr greinir, engu um það samkomulag málsaðila að drengurinn dvelji til skiptis viku í senn hjá hvoru foreldri.

Þá verður það sem fyrir liggur um vilja drengsins ekki skilið svo að í því felist afstaða til þess hjá hvoru foreldri lögheimili hans skuli skráð. Hefur vilji hans að því leyti raunar ekki verið sérstaklega kannaður enda örðugt fyrir barn á hans aldri að taka afstöðu til þeirra hagsmuna sem lögheimilisskráningunni tengjast samkvæmt framansögðu, sem ótengdir eru álitaefnum um skiptingu búsetu sem málsaðilar hafa ráðið til lykta. Samkvæmt þessu verður krafa gagnáfrýjanda um að lögheimili drengsins verði hjá honum tekin til greina.

9

Í ágreiningsmáli um lögheimili ber dómara að kveða á um meðlag, enda hafi krafa um það verið höfð uppi fyrir dómi, sbr. 5. mgr. 34. gr. barnalaga. Á grundvelli 1. mgr. 56. gr. sömu laga getur það foreldri sem barn á lögheimili hjá krafist meðlags. Samkvæmt því verður fallist á kröfu gagnáfrýjanda um að aðaláfrýjanda verði gert að greiða einfalt meðlag með drengnum til 18 ára aldurs hans. Þykir rétt að miða upphaf þeirrar skyldu við dómsuppkvaðningu í Landsrétti. Í því sambandi er til þess að líta að þegar málsaðilar gerðu með sér samkomulag um að gagnáfrýjandi greiddi tvöfalt meðlag með drengnum lá fyrir, rétt eins og nú, að málsaðilar stefndu að því að barnið dveldi til skiptis viku í senn hjá hvoru foreldri og fyrir liggur að lögheimilið hefur verið hjá aðaláfrýjanda þar til því er breytt í dómsmáli þessu. Samkvæmt því verður aðaláfrýjandi sýknuð af kröfu gagnáfrýjanda um að henni verði gert að greiða einfalt meðlag frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021 sem og af kröfu um að ákvæði samkomulags aðila um greiðslu gagnáfrýjanda á tvöföldu meðlagi til aðaláfrýjanda verði ógilt frá upphafstíma þess. Henni verður hins vegar sem fyrr segir gert að greiða meðlag frá dómsuppkvaðningu í Landsrétti, 5. nóvember 2021, en í þeirri niðurstöðu felst að meðlagsskylda gagnáfrýjanda fellur niður frá því tímamarki án þess að þörf sé á að kveða sérstaklega á um ógildi ákvæðis samkomulags málsaðila.

10

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað er staðfest. Rétt þykir að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður. Um gjafsóknarkostnað aðaláfrýjanda fyrir Landsrétti fer eins og í dómsorði greinir.

11

Það athugast að ekki er í héraðsdómi tiltekið hvort áfrýjun fresti réttaráhrifum hans, svo sem boðið er í 1. mgr. 44. gr. barnalaga.

Dómsorð :

Lögheimili sonar málsaðila, C, skal vera hjá gagnáfrýjanda, B.

Aðaláfrýjandi, A, greiði einfalt meðlag með drengnum frá 5. nóvember 2021 til 18 ára aldurs hans.

Að öðru leyti er aðaláfrýjandi sýknuð af kröfum gagnáfrýjanda.

Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað eru staðfest.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 800.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 5. júlí 2021

Stefnandi, B, [...], Hafnarfirði, höfðaði mál þetta með stefnu 30. október 2020 á hendur stefndu, A, [...], Reykjavík. Stefnandi krefst þess að lögheimili sonar málsaðila, C, verði skráð hjá stefnanda og að stefndu verði gert að greiða stefnanda einfalt meðlag með drengnum í samræmi við 2. mgr. 55. gr. barnalaga nr. 76/2003 frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021 og svo frá dómsuppsögudegi til 18 ára aldurs drengsins. Jafnframt er þess krafist að ákvæði um tvöfalt meðlag í skilnaðarsamkomulagi aðila frá 28. október 2019 verði dæmt ógilt frá upphafi. Krafist er málskostnaðar.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Málavextir

Málsaðilar fengu leyfi til skilnaðar að borði og sæng [...] 2019 eftir um það bil [...] ára hjónaband, en því mun hafa lokið í [...] 2019. Þau eiga saman [...] börn, [...] sem eru uppkominn, fædd árin [...], og svo C sem fæddur er [...]. Yfirleitt mun fyrirkomulagið hafa verið þannig í hjónabandi aðila að stefnandi hafi unnið úti fyrir ágætum tekjum og stefnda rekið heimilið, en þau höfðu búið síðustu árin í [...].

Í leyfi sýslumanns til skilnaðar að borði og sæng var tekið fram að málsaðilar myndu fara sameiginlega með forsjá yngsta sonar síns og að hann myndi eiga lögheimili hjá stefndu. Stefnandi myndi greiða tvöfalt meðlag frá 1. október 2019 til 18 ára aldurs drengsins. Þá var kveðið á um að samkomulag væri um fjárskipti í samræmi við samning aðila á milli og eingreiðslu lífeyris að seldri fasteign aðila.

Skömmu eftir að sýslumaður gaf út áðurnefnt leyfi fluttist stefnda til Reykjavíkur og varð úr að sonur málsaðila myndi, þrátt fyrir ákvæði skilnaðarsamkomulagsins, búa hjá stefnanda en vera aðra hverja helgi hjá stefndu. Hann var hjá föður sínum fram í janúar 2021 og sótti skóla í Hafnarfirði, fyrst [...] og svo [...] sem talið var að hentaði honum betur, en stefnandi festi síðan kaup á húsnæði skammt frá skólanum.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hefur drengurinn verið greindur með [...] og [...] sem veldur honum margháttuðum vandræðum við mannleg samskipti, nám og myndun félagslegra tengsla, auk þess sem hann mun hafa sótt eftir athygli með neikvæðri hegðun. Vegna þessa hafi hann skipt yfir í [...] sem hafi hentað honum betur og hann í fyrsta sinn myndað félagsleg tengsl og eignast vini á haustmisseri 2020. Stefnandi fór fram á það að stefnda samþykkti flutning á lögheimili drengsins til stefnanda í ljósi þessara aðstæðna. Stefnda féllst ekki á það og það leiddi til þessarar málshöfðunar í október á síðasta ári, eins og áður gat. Að tilhlutan stefndu fluttist drengurinn til hennarí [...] í janúarbyrjun þar sem hann hóf nám í [...].

Eftir sáttatilraunir fyrir dómi var matsmaður dómkvaddur sem falið var að leysa úr þeirri spurningu hvaða skipan á lögheimili drengsins væri hagsmunum hans fyrir bestu. Við matið skyldi höfð hliðsjón af tilgreindum forsendum er lytu að vilja drengsins að teknu tilliti til þroska og aldurs og búsetu og félagslegra aðstæðna foreldra. Þá skyldi höfð hliðsjón af aðstæðum hans til skólasóknar og möguleikum á að þroska félagsleg tengsl við jafnaldra. Hvað síðasta atriðið snerti var þess óskað að litið yrði sérstaklega til möguleika einstakra skóla til að sinna þörfum hans í ljósi þroskafrávika.

Niðurstaða matsmanns varð sú að vilji drengsins stæði afdráttarlaust til þess að búa hjá stefndu. Sú afstaða var talið að mótaðist af hlýrri tengslum við stefndu en einnig af því að gerðar væru minni kröfur um ástundun náms og almenna hegðun á heimili hennar. Meiri kröfur hefðu verið gerðar til hans á heimili stefnanda og í [...] en á heimili stefndu og í [...]. Hvað aðbúnað drengsins snerti á heimilum foreldra taldi matsmaður ekki halla á en í ljósi meira svigrúms sem stefnandi hefði til að vinna heima og vegna sveigjanlegs vinnutíma og fleira væru félagslegar aðstæður stefnanda til að mæta þörfum drengsins að vissu leyti betri en stefndu, auk þess sem jafnaldra vinir hans byggju í nágrenni heimilis stefnanda. Á móti kæmi að á heimili stefndu umgengist drengurinn eldri systkini sín meira, en hann væri hændur að þeim því að þau hefðu meiri samgang við stefndu. Hvað aðstæður til skólasóknar áhrærði taldi matsmaður að mun betur hefði verið búið að drengnum í [...] þar sem hann hefði notið stuðningsfulltrúa yfir skóladaginn sem beitt hefði atferlismótun til að draga úr neikvæðri hegðun auk þess sem hann hefði verið í námsveri í skólanum og þannig að mestu náð að fylgja námsefni jafnaldra sinna. Drengurinn hefði ekki fengið markvissan stuðning á sambærilegan hátt í [...] þannig að neikvæð hegðun hefði orðið áberandi og truflandi bæði fyrir hann og samnemendur.

Með hliðsjón af ofanröktu komst matsmaðurinn að þeirri niðurstöðu að þegar horft væri til náms og félagslegrar aðlögunar væri honum fyrir bestu að hafa lögheimili hjá föður sínum.

Vandamál drengsins munu síðan hafa farið stigvaxandi er dró að skólalokum í [...]. Sú staða leiddi til þess að 1. júní 2021 stóðu málsaðilar sameiginlega að beiðni um skólavist fyrir drenginn í [...] næsta haust með þeim rökum að stefnandi byggi í hverfinu og skólinn hentaði betur fyrir drenginn vegna greininga hans.

Reyndar voru sættir á ný fyrir upphaf aðalmeðferðar, án árangurs. Við aðalmeðferð málsins lýsti stefnda þeirri afstöðu sinni að ekki yrði hróflað við lögheimili drengsins en umgengi skyldi vera í samræmi við upphaflegt samkomulag; drengurinn yrði viku í senn hjá hvoru foreldri fyrir sig. Þá vikuna sem hann yrði hjá henni myndi hún sjá um að keyra hann í skólann út í Hafnarfjörð en að skóla loknum gæti hann gengið heim til föður síns sem gæti liðsinnt honum við heimanám. Að því loknu gæti drengurinn tekið strætisvagn heim [...] en hann væri alvanur að ferðast á þann máta.

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu gaf út leyfi til lögskilnaðar málsaðila 26. apríl 2021.

Málsástæður stefnanda

Stefnandi telur það syni málsaðila fyrir bestu, sbr. 2. mgr. 1. gr. barnalaga, að lögheimili hans sé hjá honum, en hann hefði dvalið hjá honum lengst af frá því að málsaðilar skildu að borði og sæng. Það að lögheimili drengsins sé í Reykjavík en hann sæki skóla í Hafnarfirði valdi margs konar vandræðum. Þannig eigi hann ekki rétt á skólavist heldur þurfi að sækjaum slíkt á grundvelli undanþágu og sama hátt þurfi að hafa á um aðra þjónustu sem drengurinn kunni að hafa þörf fyrir í skólanum eða frá sveitarfélaginu, svo sem rétt til frístundastyrkja. Eins sé með heilsugæslu og [...], annaðhvort þurfi að sækja þá þjónustu út fyrir sveitarfélagið eða æskja hennar sérstaklega í stað þess að drengurinn eigi rétt á þjónustunni. Að mati stefnanda sé mjög brýnt að skapa stöðugleika í lífi drengsins og gera stefnanda þannig kleift að sjá um alla þætti er varða drenginn og velferð hans.

Þar sem drengurinn hafi búið hjá stefnanda liggi jafnframt fyrir að stefnandi hafi að mestu sinnt daglegri framfærslu hans, og það skapi honum rétt til meðlags í samræmi við 56. gr. barnalaga frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021, er drengurinn bjó hjá stefnanda, og svo frá dómsuppsögudegi verði fallist á kröfu stefnanda.

Með sömu rökum um verulegar breytingar á aðstæðum er þess krafist að ákvæði samnings málsaðila um tvöfalt meðlag verði breytt þannig að það verði fellt niður frá öndverðu, sbr. a-lið 1. mgr. 64. gr. barnalaga, enda hafi aldrei skapast skilyrði til þess meðlags þar sem drengurinn hafi búið lengst af hjá stefnanda samkvæmt einhliða ákvörðun stefndu.

Málsástæður stefndu

Stefnda byggir á því að ekki verði dregnar ályktanir af tímabundinni dvöl drengsins hjá stefnanda þar sem forsendur þeirrar dvalar séu ekki lengur fyrir hendi auk þess sem stefnandi hafi látið undir höfuð leggjast að greiða meðlag í samræmi við samkomulag aðila og vanefnt það þar með.

Þá þurfi stefnandi ekki lengur að standa frammi fyrir óhagræði er felist í að afla þjónustu og lyfja og þess háttar fyrir drenginn þar sem stefnda annist það en að auki sé hægur vandi að veita stefnanda nauðsynleg umboð til að rækja slík erindi, eins og til dæmis með skráningu umboðs í rafræna gátt heilsugæslunnar. Það sé enda svo að raunveruleg búseta drengsins sé hjá stefndu í skilningi 1. mgr. 28. gr. barnalaga, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur. Það eigi þannig ekki við rök að styðjast að stefnandi annist framfærslu drengsins að mestu leyti og eigi því rétt á meðlagi úr hendi stefndu. Í þeim efnum sé líka til þess að líta að fjárhagur stefnanda sé góður þannig að hann hafi ekki orðið fyrir teljandi óhagræði af því að annast son málsaðila um skamman tíma, enda hvíli framfærsluskyldan sameiginlega á málsaðilum sem foreldrum, sbr. 1. mgr. 53. gr. barnalaga.

Þá hafi ekki orðið neinar verulegar breytingar á aðstæðum aðila þannig að hrófla þurfi við samningi þeirra um meðlag auk þess sem aðstæðurnar séu á ný komar í það horf sem gert var ráð fyrir þegar gengið var frá samningi þeirra.

Horfa verði til þess að vilji sonar málsaðila sé skýr til að búa hjá stefndu en drengurinn sé orðinn [...] ára gamall og því beri að horfa til vilja hans, eins og ítrekað hafi verið lagt til grundvallar fyrir dómi. Fyrir liggi sönnur þessa í matsgerð dómkvadds matsmanns enda sé stefnda náin drengnum og hann hændur að henni og þurfi mikla umönnun.

Við aðalmeðferð málsins gáfu málsaðilar aðilaskýrslur og G-kvk-nf O-kvk-nf, dómkvaddur matsmaður, gaf skýrslu sem vitni.

Niðurstaða

Fyrir liggur að báðir málsaðila búa vel að syni sínum og vilja hag hans allt hið besta og þau eru þess umkomin að veita drengnum gott atlæti. Nálgun þeirra er mjög ólík enda ólíkir einstaklingar sem leggja mismunandi áherslur í uppeldi drengsins, eins og dómkvaddur matsmaður komst að niðurstöðu um.

Ekki er umdeilt að drengurinn naut góðs af því að vera í [...] í Hafnarfirði, bæði vegna faglegrar nálgunar af hálfu skólans en einnig vegna nálgunar stefnanda er hlutaðist til um að afla sér þekkingar til að styðja drenginn með umbunarkerfi og með því að sækja með honum félagsfærninámskeið. Það hafði ekki góð áhrif á drenginn að fara í [...] enda eru málsaðilar sammála um að leita til [...] að nýju um skólavist fyrir hann.

Fyrir liggur að málsaðilar fara með sameiginlega forsjá sonar síns og ekki stendur til að hrófla við því. Þá liggur einnig fyrir samkomulag sem málsaðilar gerðu í öndverðu er þau slitu samvistum þess efnis að drengurinn yrði í jafnri umgengni, viku í senn hjá hvoru foreldri. Þótt ekki hafi verið farið eftir því á liðnum misserum af ýmsum ástæðum liggur ekki fyrir að til standi að hrófla við því heldur. Þvert á móti lýsti stefnda því fyrir dómi hvernig hún sæi fyrir sér útfærslu samkomulagsins að teknu tilliti til þess að drengurinn sækti skóla í [...]. Þá vikuna sem hann dveldi hjá henni myndi hún sjá um að aka honum í skólann en hann myndi svo ganga heim til stefnanda að loknum skóladegi, sinna þar heimanámi og halda svo heim á leið að því loknu.

Miðað við að málsaðilar standi við samkomulag sitt um umgengni og framkvæmd forsjár drengsins verður ekki séð að hann varði það nokkru í raun hvort lögheimili hans er í Hafnarfirði eða Reykjavík. Umgengni hans við foreldra og aðra ættingja er óháð skráningu lögheimilis, hann myndi búa jafnt hjá þeim báðum. Að því leyti má vísa til framburðar dómkvadds matsmanns sem taldi ekkert rót fylgja því þótt lögheimilið yrði fært til stefnanda. Drengurinn þekkti það vel að búa hjá honum eftir ríflega eins árs dvöl í nóvember og desember 2019 og árið 2020 og honum hafi liðið vel þar. Alveg eins og honum liði vel hjá stefndu.

Fyrir liggur eindreginn vilji drengsins til að búa hjá móður sinni en í ljósi ráðagerða um útfærslu skiptrar umgengni verður ekki séð að farið sé gegn vilja hans með skráningu lögheimilis hjá föður. Þótt drengurinn sé kominn á táningsaldur þá hefur það sáralitlar lögfylgjur gagnvart honum á hvoru heimili hann hefur skráð lögheimili þegar hann dvelur þar til jafns samkvæmt skriflegu samkomulagi foreldranna.

Þegar á hinn bóginn er horft til þess mats dómkvadds matsmanns að drengurinn fái meira út úr því að vera hjá stefnanda, ekki síst þegar horft er til þess að honum væri þannig tryggður lögbundinn réttur til vistar í [...], verður talið að honum sé fyrir bestu að lögheimili hans verði skráð hjá stefnanda.

Í þeim efnum verður ekki heldur fram hjá því litið að drengurinn býr við þroskafrávik sem ekki er alltaf auðvelt að eiga við, eins og berlega kom í ljós í [...]. Mjög brýnt virðist því að unnt sé að knýja á um aukna þjónustu fagfólks í Hafnarfirði fyrir drenginn til að mæta þroskafrávikum hans ef tilefni verður til. Miklu getur þá skipt að drengurinn eigi lögvarinn rétt til viðbragða skóla- og félagsmálayfirvalda í Hafnarfirði ef þörf krefur en þurfi ekki að treysta á undanþágu eða samkomulag milli sveitarfélaganna Reykjavíkur og Hafnarfjarðar um samstarf. Verður krafa stefnanda um að lögheimili sonar málsaðila verði skráð hjá stefnanda því tekin til greina.

Stefnandi hefur gert kröfu um að honum verði dæmt meðlag með syni málsaðila samkvæmt 2. mgr. 55. gr. barnalaga, frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021 og svo frá dómsuppsögudegi til 18 ára aldurs drengsins. Þótt fyrir liggi að drengurinn hafi dvalist að mestu hjá stefnanda um þrettán mánaða skeið verður ekki fram hjá því litið að forsjá drengsins er sameiginleg og að lögheimili drengsins var hjá stefndu á því tímabili, sbr. 1. mgr. 56. gr. barnalaga. Það voru að auki mjög sérstakar aðstæður móður sem leiddu til þeirrar skipunar mála að hann dvaldist um tíma hjá föður sínum. Í því ljósi verður ekki fallist á kröfu stefnanda um meðlag með drengnum frá 1. nóvember 2019 til 1. janúar 2021. Í ljósi niðurstöðu dómsins um lögheimili drengsins er fallist á að stefnda greiði einfalt meðlag með honum frá dómsuppsögu að telja.

Stefnandi krefst þess einnig að skilnaðarsamkomulagi aðila verði breytt er varðar ákvæði um að stefnandi skyldi greiða tvöfalt meðlag. Eins og rakið hefur verið dvaldist drengurinn um þrettán mánaða skeið hjá stefnanda í stað þess að vera aðra vikuna hjá stefndu og hina hjá stefnanda. Stefnda hefur krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda í málinu án þess að víkja sérstaklega að þessari kröfu. Allt að einu verður litið svo á að í sýknukröfu stefndu felist sú afstaða að ekki séu forsendur að hennar mati til að taka kröfu stefnanda til greina. Þegar horft er til þess að drengurinn dvaldist þrettán mánuði aðallega hjá stefnanda og síðan sex mánuði aðallega hjá stefndu í stað þess að dveljast aðra hverja viku hjá hvoru um sig verður ekki talið að rök standi til þess að gera breytingu á samkomulagi aðila fyrr en frá dómsuppsögudegi, með vísan til a-liðar 64. gr. barnalaga. Í ljósi niðurstöðu um lögheimili sonar aðila verður þetta ákvæði skilnaðarsamkomulags þeirra fellt úr gildi frá dómsuppsögudegi.

Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Stefnda nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi frá 11. febrúar 2021. Allur gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, samkvæmt 1. mgr. 127. gr. laga um meðferð einkamála. Þar með talin er þóknun lögmanns hennar, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, sem er hæfilega ákveðin 900.000 krónur að teknu tilliti til umfangs málsins.

Á-kvk-nf B-kvk-nf E-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Ó-kk-nf R. V-kk-nf lögmaður fyrir stefndu.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

Dómsorð :

Lögheimili C, kt. [...], skal vera hjá stefnanda, B.

Stefnda, A, greiði einfalt meðlag með syni sínum, C, frá dómsuppsögu að telja til 18 ára aldurs hans. Ákvæði samkomulags stefnanda og stefndu um greiðslu stefnanda á tvöföldu meðlagi með C er ógilt frá dómsuppsögudegi. Stefnda er að öðru leyti sýkn af kröfum stefnanda.

Málskostnaður fellur niður. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir héraðsdómi greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Ó-kk-ef R. V-kk-ef, 900.000 krónur.