380/2018

Útdráttur

X var ákærð fyrir sérstaklega hættulega líkamsárás, sbr. 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og barnaverndarlagabrot, sbr. 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, með því að hafa veist með ofbeldi að B, sem þá var 20 mánaða gömul og X gætti sem dagforeldri, með þeim afleiðingum að B hlaut nánar tilgreinda áverka. X neitaði sök en var sakfelld í héraði með vísan til læknisfræðilegra gagna og réttarlæknisfræðilegrar matsgerðar um að B hefði ekki hlotið umrædda áverka við fall úr barnastól eins og X hefði skýrt frá. Við meðferð málsins í Landsrétti voru dómkvaddir tveir yfirmatsmenn til að leggja á ný mat á þau atvik sem metin voru í matsgerð dómkvadds matsmanns í héraði. Í dómi Landsréttar, sem skipaður var sérfróðum meðdómanda, var skírskotað til þess að niðurstaða annars yfirmatsmannsins væri sú að ekki væri hægt að útiloka að áverkar á B hefðu komið til á þann hátt sem X hefði útskýrt eða við að B félli á eða utan í barnastólinn sem hún sat í og/eða aðra barnastóla sem voru við hlið hans. Sú niðurstaða mælti gegn því sem ákæruvaldið byggði á í málinu. Þá taldi rétturinn að rannsókn lögreglu hefði að ýmsu leyti verið ábótavant, sem gerði það að verkum að örðugra væri en ella að draga ályktanir um hvað olli áverkum B. Jafnframt hefði athugun þeirra tveggja réttarlækna sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi einblínt um of á frásögn X og hvort hún fengi staðist, án þess að aðrir möguleikar hefðu verið nægilega rannsakaðir. Var því ekki talið, gegn eindreginni neitun X, að sannað væri svo að hafið væri yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109 gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að X hefði veist með ofbeldi að B á þann hátt sem í ákæru greindi. Af þeim sökum var X sýknuð af sakargiftum og einkaréttarkröfu B vísað frá dómi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og Þ-kvk-nf S. S-kvk-nf réttarmeinafræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 17. apríl 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 20. mars 2018 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærðu verði þyngd.

3 Ákærða krefst sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins og einkaréttarkröfu brotaþola.

4 Af hálfu B er krafist greiðslu miskabóta að fjárhæð 2.000.000 króna með nánar tilgreindum vöxtum en til vara staðfestingar ákvæðis héraðsdóms um greiðslu miskabóta.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Í málinu er ákærðu gefin að sök sérstaklega hættuleg líkamsárás og barnaverndarlagabrot með því að hafa mánudaginn 17. október 2016 á heimili sínu að […], veist með ofbeldi að B, sem þá var 20 mánaða gömul og ákærða gætti sem dagforeldri, með þeim afleiðingum að B hafi hlotið mikla maráverka og punktblæðingar á háls, mar og hrufl hægra megin á andliti, punktblæðingar á kinnbeinum hægra megin, undir hægra auga og framan við hægra eyra, yfirborðssprungu á húð í hægri augnkróki, mar á vinstri kinn og vinstri eyrnasnepil og punktblæðingu aftan við vinstra eyra. Háttsemin er í ákæru heimfærð til 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Fyrir héraðsdómi lá matsgerð F réttarlæknis, sem dómkvaddur var til að svara nánar tilteknum spurningum, auk þess sem fyrir lá álit E réttarlæknis. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærða sakfelld samkvæmt ákæru. Um nánari málsatvik, framangreind álit og skýrslur fyrir héraðsdómi vísast til lýsingar í hinum áfrýjaða dómi.

6 Fyrir Landsrétti óskaði ákærða eftir dómkvaðningu yfirmatsmanna til að leggja á ný mat á þau atvik sem metin voru í matsgerð hins dómkvadda matsmanns. Nánar tiltekið var þess óskað að yfirmatsmenn létu í té skriflegt og rökstutt álit á eftirfarandi atriðum: „1. Áverkum barnsins. 2. Er hægt að útiloka að áverkarnir séu til komnir með þeim hætti sem yfirmatsbeiðandi hefur borið um í skýrslum hjá lögreglu og síðar fyrir dómi? 3. Geta áverkarnir skýrst af því að barnið hafi dottið á/utan í barnastól sem barnið sat í og/eða aðra barnastóla sem voru við hlið hans?“ Landsréttur dómkvaddi 10. apríl 2019 réttarlæknana G og H til að framkvæma yfirmatið og skiluðu þau yfirmatsgerð sem undirrituð var af H 23. desember 2019 en G 3. janúar 2020.

7 Samkvæmt yfirmatsgerðinni eru yfirmatsmenn ósammála um svör við matsspurningunum. Skiluðu þau því sitt hvorri niðurstöðunni. Svör þeirra við spurningu eitt eru að vísu efnislega sambærileg en svörin við spurningum tvö og þrjú ólík. G svarar spurningum tvö og þrjú í einu lagi og í niðurlagi umfjöllunar hans segir: „Þó hægt væri að skýra einstaka þætti í áverkamynd brotaþola út frá kröftugri, skáhallri ákomu á eitthvert það yfirborð sem nefnt er að ofan, eða tog í klæði við að taka barnið upp er ekki, með skynsamlegum hætti, hægt að tengja áverkamyndina í heild sinni við fall úr Antilop stólnum og á sama stól, samskonar stól, borðið, TrippTrapp stólinn og/eða gólfið, eða við það að taka barnið upp af gólfinu og nærri því missa það, við vettvangsaðstæðurnar eins og þær koma yfirmatsmanni fyrir sjónir.“ H svarar spurningu tvö hins vegar með þeim hætti að ekki sé hægt að útiloka að áverkar barnsins hafi komið til á þann hátt sem ákærða hafi útskýrt fyrir lögreglu og síðar fyrir dómi. Þá svarar hún spurningu þrjú með þeim hætti að ekki sé hægt að útiloka að áverkarnir séu til komnir við að barnið hafi fallið á/utan í barnastól þann er það sat í og/eða aðra barnastóla sem voru við hlið hans.

8 Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar hljóð og myndupptökur af framburði ákærðu og vitnanna J, F og E fyrir héraðsdómi. Þá gáfu yfirmatsmennirnir H og G skýrslu fyrir réttinum.

Niðurstaða

9 Ákæruvaldið reisir sönnun í málinu á læknisfræðilegum gögnum og réttarlæknisfræðilegum matsgerðum sem það telur sanna að ákærða hafi veist að B með ofbeldi 17. október 2016. Öðrum gögnum eða framburðum, sem styðja sekt ákærðu, er ekki til að dreifa og hún hefur staðfastlega neitað sök.

10 Sem áður greinir aflaði áfrýjandi yfirmatsgerðar fyrir Landsrétti. Komst annar yfirmatsmannanna að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að útiloka að áverkar á barninu hefðu komið til á þann hátt sem ákærða hefur útskýrt fyrir lögreglu og dómi. Þá væri ekki hægt að útiloka að áverkarnir hefðu komið til við að barnið félli á eða utan í barnastólinn sem hún sat í og/eða aðra barnastóla sem voru við hlið hans. Auk þess tók matsmaðurinn fram að ekki væri hægt að útiloka að barnið hefði fengið einhverja af áverkunum, sérstaklega á hálsinum, á undan falli úr stólnum.

11 Samkvæmt því liggur fyrir niðurstaða yfirmatsmanns sem mælir gegn því sem ákæruvaldið byggir á í málinu. Auk þess verður að telja að rannsókn lögreglu hafi að ýmsu leyti verið ábótavant, sem gerir það að verkum að örðugra er en ella að draga ályktanir um hvað olli áverkum barnsins. Þannig eru fyrirliggjandi ljósmyndir af áverkunum í litlum gæðum og án kvarða sem sýna nákvæma stærð áverka. Auk þess skorti á rannsókn á smekknum sem barnið bar og ól stólsins sem það sat í. Að þessum atriðum var nánast ekkert vikið við sviðsetningu atburðarins, sem þó var rík ástæða til, enda kemur meðal annars fram sú lýsing í bráðamóttökuskrá að barnið muni hafa dottið úr stólnum og hangið í ólinni, sem virðist hafa herst að, og þar er sú ályktun dregin að áverkarnir gætu samrýmst þrýstingi frá ól eða belti. Við sviðsetninguna var uppröðun stóla í umhverfinu önnur en var við atburðinn og hlutir í umhverfi ekki athugaðir eða gerðar mælingar á þeim. Ekki var athugað hvort á einhvern hátt væri hægt að smeygja ólinni í stólnum að hálsi eða yfir höfuð gínunnar sem notuð var. Þá virðist smekkur sömu gerðar og ákærða kveður brotaþola hafa haft um hálsinn umrætt sinn ekki hafa verið athugaður að öðru leyti en því að hann var opnaður á venjulegan hátt (með beinu uppniður togi) en ekki prófað að toga í franska rennilásinn sem á honum var með hliðarafli eða skáafli. Jafnframt var smekkurinn ekki settur um háls gínunnar og togað í til athugunar, auk þess sem ekkert var fjallað um í hvaða fötum barnið var er atburðurinn átti sér stað.

12 Telja verður að athugun þeirra tveggja réttarlækna sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi hafi einblínt um of á frásögn ákærðu og hvort hún fengi staðist, án þess að aðrir möguleikar en einfalt fall úr stól hafi verið nægilega rannsakaðir. Í því sambandi verður að líta til þess að frásögn ákærðu var mjög takmörkuð enda bar hún skýrlega um að hún hefði verið að sinna öðru barni og því einungis séð út frá sér á eftir fótum barnsins en ekki hver aðdragandi fallsins var. Í álitsgerðum þeirra var hvorki fjallað um hvort mögulegt væri að barnið hefði hlotið áverka á hálsi fyrir fallið, við að reyna að smeygja sér undir ólina í barnastólnum og nudda sér við hana, né hvort hún hefði þá jafnvel fengið ummerki eftir plastsylgju á beltisólinni, en samkvæmt gögnum málsins var öryggisólin stillt þannig að hún var nálægt 80 cm löng umrætt sinn. Jafnframt var ekki fjallað um hvort áverkar gætu stafað af togi á smekk frá öðru barni eða barninu sjálfu. Þeir virðast því báðir hafa takmarkað sig við að meta tilurð allra áverkanna út frá einum hugsanlegum atburði, á grundvelli vettvangsskoðunar sem var mjög ábótavant og mynda af áverkunum sem þeir nefndu að væru af litlum gæðum. Hvað framangreind atriði varðar mat yfirmatsmaðurinn G áverka brotaþola einungis út frá þeim möguleika „að brotaþoli hafi setið bundinn í stólnum og, án þess að losa beltið, þröngvað efri hluta líkamans undir það svo beltið sitji yfir vinstri öxl og þrýsti brotaþola niður“ og með vísan til togs í klæði barnsins við að taka það upp af gólfinu eftir fallið. Yfirmatsmaðurinn H taldi aftur á móti ekki hægt að útiloka að barnið hefði fengið einhverja af áverkum sínum „við að hún smeygði sér úr öryggisól Antilop stólsins, við tog í fatnað hennar/smekkinn við borðhaldið eða fyrr um daginn“. Þá bar hún fyrir Landsrétti að áverkar á hálsi gætu skýrst af því að barnið hefði lyft öryggisólinni að hálsi sér og síðan brotist um í stólnum.

13 Samkvæmt öllu framansögðu verður ekki talið, gegn eindreginni neitun ákærðu, að sannað sé svo að hafið sé yfir skynsamlegan vafa, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109 gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, að hún hafi veist með ofbeldi að B á þann hátt sem í ákæru greinir. Af þeim sökum verður ákærða sýknuð af brotum gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga og 98. gr. barnaverndarlaga sem hún er sökuð um.

14 Samkvæmt 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður einkaréttarkröfu B vísað frá héraðsdómi.

15 Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í hinum áfrýjaða dómi verður felldur á ríkissjóð. 16 Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola sem eru ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærða, X, er sýkn af kröfum ákæruvaldsins.

Einkaréttarkröfu brotaþola, B, er vísað frá héraðsdómi.

Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði.

Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærðu, S-kk-ef A-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 2.408.700 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef H-kvk-ef S-kvk-ef lögmanns, 458.800 krónur.