290/2022

Útdráttur

B var ráðinn til starfa sem matreiðslumaður á hóteli í eigu A ehf. og bar samkvæmt ráðningarsamningi ábyrgð á eldhúsi hótelsins. Eftir að A ehf. rifti ráðningarsamningi við B krafði hann félagið um greiðslu launa á uppsagnarfresti, auk orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar. Deildu aðilar um það hvort B hefði brotið svo verulega af sér í starfi að A ehf. hafi verið heimilt að segja honum upp starfi án fyrirvara eða aðvörunar. Með vísan til framburðar fjögurra vitna og annarra gagna málsins féllst Landsréttur á að A ehf. hefði sýnt fram á að B hefði brotið alvarlega gegn samningsskyldum sínum er lutu að umgengni um matvæli og þrifum í eldhúsi og framkomu við aðra starfsmenn. Þá lægi fyrir að hreinlæti í eldhúsi hefði ekki verið bætt með fullnægjandi hætti þrátt fyrir alvarleika athugasemda Heilbrigðiseftirlits Norðurlands vestra. Einnig var talið sannað að B hefði rangfært vinnuskýrslur sínar. Féllst Landsréttur á það með A ehf. að B hefði brotið svo alvarlega gegn starfsskyldum sínum að félaginu hafi verið heimilt að víkja honum úr starfi án fyrirvara eða aðvörunar. Var A ehf. því sýknaður af kröfum B.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu upphaflega til Landsréttar 28. febrúar 2022. Ekki varð af fyrirhugaðri þingfestingu þess 13. apríl sama ár og áfrýjaði hann öðru sinni 9. maí sama ár. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands vestra 1. febrúar 2022 í málinu nr. E - 194/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Með ódagsettum ráðningarsamningi var stefndi ráðinn til starfa sem matreiðslumaður á Hótel [...]. Skyldi ráðningin taka gildi 1. maí 2018 og frá og með 1. júlí sama ár skyldi stefndi taka við stöðu yfirmatreiðslumanns á hótelinu. Í samningnum er mælt fyrir um vinnutíma stefnda og segir að um réttindi og skyldur aðila fari eftir kjarasamningi Matvæla- og veitingafélags Íslands. Í ráðningarsamningnum segir um starfsskyldur stefnda:

Matreiðslumaður annast alla matargerð og er ábyrgur fyrir eldhúsi. Hann er ábyrgur fyrir öllum innkaupum í eldhús og gerð matseðla í samvinnu við hótelstjóra. Hann sér um gerð vaktaplana fyrir eldhúsið og skipuleggur störf annarra starfsmanna í eldhúsi. Einnig er hann ábyrgur fyrir nýtingu matvæla og umgengni um matvælageymslur, kæla og frysta. Matreiðslumaður ber ábyrgð á þrifum og að GÁMES kerfi sé framfylgt. Önnur þau störf sem hótelstjóri felur honum og eðlileg geta talist miðað við þekkingu hans og reynslu.

5

Með bréfi fyrirsvarsmanna áfrýjanda 27. júlí 2020 var stefnda „sagt upp störfum fyrirvaralaust fyrir háttsemi sem samræmist ekki starfsskyldum þínum og brotum gagnvart vinnuveitanda þínum“. Þar segir síðan að stefndi hafi brotið gegn vinnuskyldu sinni og skráningu vinnutíma. Stefndi hafi brotið gegn hlýðniskyldu, vísað er til samskipta stefnda við undirmenn og samstarfsfélaga og notkunar á tímaskráningarklukku. Svo er vikið að því að eftir fundi framkvæmdastjóra, hótelstjóra, trúnaðarmanns og starfsmanns í eldhúsi, þar sem farið hafi verið yfir vinnuframlag stefnda og framkomu hans við undirmenn og samstarfsmenn, hafi niðurstaðan orðið sú að stefndi hefði brotið gegn starfsskyldum sínum. Nánar tiltekið segir þar:

Nota ekki stimpilklukku vinnustaðarins þrátt fyrir margítrekaðar kröfur um það af hálfu yfirmanna þinna.

Viðhafa rangar tímaskráningar, þ. e. skrá á þig tíma sem þú vannst ekki og varst ekki á vinnustað þínum.

Sýna af þér óásættanlega framkomu við samstarfsmenn þína og meðferð á undirmönnum þínum sem er vægast sagt óásættanleg á allan mælikvarða, í krafti þess að vera þeirra yfirmaður. Þessi hegðun hefur haldið áfram þrátt fyrir ítrekaðar kröfur yfirmanna þinna um úrbætur.

Ein af mikilvægustu vinnuskyldum á vinnustað er að leiða hóp starfsmanna til samvinnu og árangurs í starfi ásamt því að standa vörð um velferð þeirra og vinnustaðarins. Það hefur þú ekki gert sem yfirmaður í eldhúsi.

Ítrekaðar aðfinnslur bæði heilbrigðiseftirlits [Norðurlands vestra] og yfirmanna þinna vegna hreinlætis í eldhúsi hefur þú að mestu haft að engu. Það er sérstök skylda yfirmanns í eldhúsi að tryggja hreinlæti og hollustuhætti og er sérstaklega tilgreint í ráðningarsamningi þínum.

6

Þá segir í bréfinu að 17. júlí 2020 hafi honum verið veitt munnleg áminning sem hann hafi að engu haft. Með bréfi 21. ágúst sama ár hafnaði stefndi því að hafa brotið af sér í starfi og krafðist greiðslu launa á þriggja mánaða uppsagnarfresti.

7

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Landsrétt ýmis gögn um vaktir og tímaskráningu stefnda í september til nóvember 2019 ásamt gögnum með samskiptum á því tímabili milli stefnda og C, matreiðslumanns í eldhúsi sem jafnframt var undirmaður stefnda.

8

Við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti voru spilaðar upptökur af framburði E, D og F í héraði.

Málsástæður aðila

9

Áfrýjandi byggir að meginstefnu til á því að honum hafi verið heimilt að segja stefnda upp fyrirvaralaust þar sem stefndi hafi brotið alvarlega gegn starfsskyldum sínum. Háttsemi stefnda, athafnir hans og athafnaleysi, hafi falið í sér brot á settum réttarreglum sem valdið gátu áfrýjanda miklu tjóni. Vísar áfrýjandi hvað þetta varðar til þess að brot á lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og reglugerðum settum samkvæmt þeim hefðu getað leitt til þess að eldhúsi hótelsins yrði lokað og um leið væri ekki grundvöllur fyrir rekstri hótelsins. Jafnframt hafi brot stefnda á lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum og reglugerðum settum með heimild í þeim lögum valdið undirmönnum og samstarfsmönnum stefnda skaða og jafnframt getað fellt bótaábyrgð á áfrýjanda. Stefndi hafi endurtekið, reglulega og skýringalaust yfirgefið vaktir sínar svo klukkustundum skipti, ekki mætt á vaktir á réttum tíma og oft ekki fyrr en sérstaklega var kallað eftir því að hann mætti. Eftir að áfrýjandi hafi veitt stefnda áminningu 17. júlí 2020 hafi komið í ljós að stefndi hafði ekki aðeins skrifað á sig vaktir sem hann ekki vann heldur hafði hann látið undirmann sinn, sem af ótta við stefnda þorði ekki að andmæla, vinna þær vaktir. Afleiðingin hafi verið að áfrýjandi greiddi bæði stefnda og undirmanni hans laun fyrir þessar vaktir.

10

Stefndi byggir fyrst og fremst á því að óheimilt hafi verið að segja honum upp störfum fyrirvaralaust. Hann hafi uppfyllt skyldur sínar sem launþegi og unnið þau verk sem honum voru falin. Stefndi hafnar því að hafa verið áminntur af áfrýjanda 17. júlí 2020 en atvinnurekandi þurfi að áminna starfsmann áður en til uppsagnar komi og það sé atvinnurekandans að sanna sakir á starfsmann.

11

Um málsástæður aðila er að öðru leyti vísað til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

12

Í máli þessu er deilt um rétt stefnda til launa á uppsagnarfresti í kjölfar þess að honum var sagt upp störfum 27. júlí 2020. Krefst stefndi launa fyrir ágúst til október 2020 auk orlofs, orlofsuppbótar og desemberuppbótar. Ekki er ágreiningur um að almennur uppsagnarfrestur sé þrír mánuðir. Þá er ekki tölulegur ágreiningur í málinu.

13

Svo sem fram er komið byggir áfrýjandi á því að stefndi hafi brotið svo verulega af sér í starfi að honum hafi verið heimilt að segja stefnda upp starfi án fyrirvara auk þess sem hann hafi verið áminntur munnlega 17. júlí 2020. Stefndi hafnar því að hafa verið áminntur af áfrýjanda. Þótt hann hafi átt samtal við fyrirsvarsmann áfrýjanda þann dag hafi hann ekki verið áminntur í því samtali. Ekki eru aðrir til frásagnar um það sem fram kom í nefndu samtali og engra annarra gagna nýtur við í málinu sem styðja fullyrðingu áfrýjanda um að stefndi hafi verið áminntur við það tækifæri.

14

Samkvæmt framansögðu reynir í málinu á hvort stefndi hafi brotið svo alvarlega af sér í starfi að réttlætt hafi fyrirvaralausa brottvikningu hans en skilyrði fyrirvaralausrar uppsagnar eða brottreksturs eru að vanefndir starfsmanns á ráðningarsamningi séu verulegar. Ber áfrýjandi sönnunarbyrði fyrir því að þau skilyrði séu uppfyllt í málinu.

15

Vitnið E, aðstoðarhótelstjóri áfrýjanda, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði. Þar kom fram að þegar atvik máls gerðust hefði hún verið starfsmaður í móttöku og meðal annars séð um að taka saman unna tíma starfsmanna og senda áfram til bókara sem sá um launaútreikning. Þá hefði hún verið kjörin trúnaðarmaður á vinnustaðnum. Bar vitnið að stefndi hefði ýmist ekki notað stimpilklukku eins og honum bar eða fært inn í tímaskýrslu, sem prentuð var út úr stimpilklukkukerfi, eftir á. Vitnið hefði rætt við stefnda um að hann ætti að stimpla sig inn og út enþetta hefði ekki lagast. Þá hefði stefndi skráð sig í vinnu á dögum sem hann var ekki við vinnu. Vitnið hefði sjálft verið við vinnu þessa daga og því vitað með vissu að hann var þar ekki. Um tvískráningar hefði verið að ræða, þannig að stefndi hefði skráð sig í vinnu á sama tíma og C, matreiðslumaður í eldhúsi og undirmaður hans, var við vinnu.

16

Framburður vitnisins fær stoð í framburði vitnisins C í héraði sem greindi frá því að hann hefði að tilstuðlan stefnda alloft staðið vaktir í eldhúsi umfram það sem honum bar og því stundum verið við vinnu á þeim tíma sem stefndi átti, samkvæmt vaktaplani, að vera við vinnu. Framburður vitnisins E fær jafnframt stoð í gögnum sem lögð hafa verið fyrir Landsrétt um vaktir og tímaskráningu stefnda í september til nóvember 2019 og samskipti hans á því tímabili við C. Þessi gögn sýna að stefndi bað C að vinna fyrir sig að minnsta kosti fjóra daga á þessu tímabili, þegar stefndi átti vakt í eldhúsi, á grundvelli þess að hann eða barn hans væri veikt, það er 10. september, 10. október og 15. og 18. nóvember 2019. Þau sýna jafnframt að stefndi skilaði vinnuskýrslum sem sýndu hann í vinnu þessa sömu daga þrátt fyrir framangreint og þá staðreynd að C, sem leysti stefnda af, var jafnframt skráður í vinnu þessa daga. Af hálfu stefnda hefur því verið borið við fyrir Landsrétti að hann eða barn hans hafi verið veikt og hann hafi því átt rétt á launum í veikindaleyfi eða vegna veikinda barns. Þær mótbárur koma ekki heim og saman við að hann hefur í þessum tímaskýrslum ekki skráð sig í veikindaleyfi eða leyfi vegna veikinda barns þessa daga heldur í vinnu eins og áður segir. Þá vann stefndi á tólf tíma vöktum og hefði af þeim sökum átt rétt á greiðslu fyrir fullan vinnudag ef um veikindaleyfi hefði verið að ræða eða leyfi vegna veikinda barns. Þrátt fyrir það hefur hann aðeins einn dag af fjórum, það er 10. september 2019, skráð fulla tólf tíma í vinnuskýrsluna. Hinn 10. október eru skráðir 8 tímar og 15. og 18. nóvember 2019 eru skráðir ellefu tímar hvorn dag.

17

Vitnið E greindi jafnframt frá því að samskipti stefnda við undirmenn og annað samstarfsfólk hefðu ekki verið í lagi. Þar sem vitnið var trúnaðarmaður starfsfólks hefði starfsfólkið leitað til þess. Þá kom fram hjá vitninu að stefndi hefði ítrekað komið „öskrandi illur inn í móttöku“ til vitnisins „yfir því þegar að ég hef farið og sagt eitthvað inn í eldhús, ókei hópurinn kemur of seint, þú veist, hann kemur ekki fyrr en hálf níu, en [stefndi]ætlaði sér að loka klukkan átta. Og þá átti hópurinn bara ekki að fá að borða. Hópur sem var búinn að bóka hjá okkur mat, þannig að [stefndi]kemur inn í móttöku til mín, alveg froðufellandi og öskraði yfir mig með gestina sitjandi í kringum mig, þannig að ég varð að taka í handlegginn á honum og ég segi við ræðum þetta ekki hér, og bara að fara með hann afsíðis.“ Vitnið greindi einnig frá því að starfsfólk hótelsins hefði ekki treyst sér til að ræða sjálft við stefnda, til dæmis ef það voru breytingar eða kvartanir yfir mat. Þá hefði starfsfólkið komið til vitnisins og óskað eftir að það ræddi við stefnda. Vitnið nefndi að ef kvartað var yfir mat „og þjónarnir fóru inn með matinn til baka, og sögðu, þú veist, hvaða kvartanir það voru, og hann sendi þjónana með matinn til baka aftur, til gestanna. Og þeir löbbuðu og sögðu, kokkurinn segir að þetta á að vera svona. Það er ekkert að þessu. Og svo komu þau í rusli til mín. Og ég varð náttúrulega að fara inn og ræða um þetta við hann.“ Þá nefndi vitnið að stefndi hefði átt það til að öskra á starfsfólk í eldhúsi þannig að gestir heyrðu til hans frammi í sal, jafnvel þótt þar væri spiluð tónlist. Þá hefði vitnið átt „margar rimmur“ við stefnda um hreinlæti í eldhúsinu. Þá hefði hann ítrekað horfið úr vinnu.

18

Vitnið D, fyrrverandi yfirþjónn hjá áfrýjanda, gaf einnig skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði. Þar kom fram að þrifum og geymslu matvæla hefði verið ábótavant. Þannig hefði ferskmeti verið látið standa við stofuhita „á borði alltof lengi og var farið að líta illa út, þar má nefna kjöt og annað.“ Þá hefði stefndi farið úr vinnu þegar hann átti að vera á vakt og jafnvel ekki verið á staðnum til að elda þegar gestir komu og hefði það gerst oftar en einu sinni. Starfsfólk hefði veigrað sér við að bera stefnda „slæmar fréttir hvort sem það var yfirbókun eða orðið of margt í húsi eða eitthvað“.

19

Vitnið F, heilbrigðisfulltrúi hjá Heilbrigðiseftirliti Norðurlands vestra, gaf jafnframt skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði. Greindi vitnið frá því að það hefði farið í eftirlitsferð á Hótel [...] 11. febrúar 2019. Greindi vitnið frá því að þetta hefði verið næstversta eftirlitsheimsókn sem þaðhefði farið í á sínum 20 ára ferli. Hreinlæti hafi verið afar áfátt og ekki hefði verið farið eftir innra eftirlitskerfi sem hafði verið sett upp í eldhúsinu. Kerfið hefði ekki verið í notkun. Stefndi hafi sem yfirmaður í eldhúsi borið ábyrgð á hreinlæti og því að innri eftirlitsferlum væri fylgt. Hann hefði ekki verið á staðnum þegar vitnið mætti til eftirlits en vitnið hefði látið kalla á hann og farið yfir þær athugasemdir sem gerðar voru við ástand eldhússins og honum afhent svonefnd frávikaskýrsla. Það sé sjaldgæft að slík skýrsla sé gerð en hún sé oftast undanfari lokunar. Vitnið greindi frá því að það hefði fylgt þessari eftirlitsferð eftir með annarri heimsókn og að þá hefðu verið gerðar úrbætur. Í árlegri eftirlitsferð á hótelið 7. júlí 2020 hefði ástandið verið farið að færast í sama horf og áður, þótt í það skiptið hefði ekki verið gerð frávikaskýrsla.

20

Framburður vitnisins F fær stoð í samskiptum fyrirsvarsmanns áfrýjanda og vitnisins sem liggja fyrir í málinu. Með tölvupósti 3. desember 2020 spyr fyrirsvarsmaður áfrýjanda vitnið, í ljósi ítrekaðra athugasemda Heilbrigðiseftirlits Norðurlands vestra við þrif í eldhúsi undanfarin tvö ár, hvort hætta sé á að starfsemi eldhússins raskist, ef úrbætur af hálfu hótelsins „raungerast“ ekki fljótt, hverju hann geti átt von á. Vitnið svarar með tölvupósti 4. sama mánaðar að næsta heimsókn heilbrigðiseftirlitsins hefði „skilað af sér meðfylgjandi bréfi“. Þessi drög að bréfi liggja einnig fyrir í málinu og segir þar meðal annars:

Boðun áminningar sbr. lög nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, vegna brota á reglugerð nr. 103/2010 um gildistöku reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) á reglugerð nr. 852/2004 um hollustuhætti sem varða matvæli, og brota á reglugerð nr. 491/2002 um hollustuhætti í eldhúsi Hótel [...].

Heilbrigðiseftirlit Norðurlands vestra gerði á árunum 2018 og 2019 ítrekaðar athugasemdir við þrif í eldhúsi Hótel [...], að eldhúsið uppfyllir ekki kröfur sem fram koma í reglugerð 103/2010 (EB) og reglugerð nr. 491/2002 um hollustuhætti sem gerðar eru til þess að uppfylla kröfur um veitingarekstur.

Við eftirlit þann xx.0 2021 kom í ljós að ekki hafði orðið við kröfum Heilbrigðiseftirlitsins um þrif skv. þrifaáætlun, einnig eru athugasemdir við hitastigskráningar í kælum og frystum.

Rekstraraðilar hafa ekki sinnt þeim frestum sem hafa verið gefnir til þess að uppfylla kröfur sem koma fram í reglugerð um matvælaeftirlit, mun því undirrituð leggja til við Heilbrigðisnefnd Norðurlands vestra að þvingunarúrræðum laga nr. 7/1998 verði beitt og veitt verði formleg áminning sbr. 60. grein.

21

Stefndi mótmælir því að gerðar hafi verið alvarlegar athugasemdir við hreinlæti eldhússins og störf hans. Þá hafi hann ekki verið viðstaddur eftirlit heilbrigðisfulltrúans 11. febrúar 2019. Jafnframt hafi hann ekki unnið öll störf í eldhúsinu þótt hann hefði vissulega haft yfirumsjón með því. Hann hafi því ekki haft stjórn á öllu því sem þarf til að koma til þess að hægt væri að reka eldhúsið og geti því ekki einn hafa borið ábyrgð á því.

22

Á þennan málatilbúnað stefnda verður ekki fallist. Eins og áður er fram komið sagði í ráðningarsamningi stefnda að hann væri ábyrgur fyrir eldhúsi. Hann væri ábyrgur fyrir nýtingu matvæla og umgengni um matvælageymslur, kæla og frysta. Þá bæri hann ábyrgð á þrifum og að „GÁMES kerfi“ væri framfylgt en það er innra eftirlitskerfi matvælafyrirtækja og stendur fyrir „greiningu áhættuþátta og mikilvægra eftirlitsstaða“. Eru framangreind ákvæði ráðningarsamnings stefnda í samræmi við 8. gr. b. laga nr. 93/1995 um matvæli sem kveður á um að stjórnandi matvælafyrirtækis beri ábyrgð á að uppfylltar séu kröfur laga og stjórnvaldsreglna sem gilda um starfsemi þess á hverjum tíma en matvælafyrirtæki merkir samkvæmt 4. gr. laganna fyrirtæki eða einstakling sem rekur starfsemi í tengslum við framleiðslu, vinnslu eða dreifingu matvæla á einhverju stigi, hvort sem það starfar í ágóðaskyni eður ei, og hvort sem það er einkarekið eða opinbert fyrirtæki. Þá segir jafnframt í 8. gr. b. laganna að stjórnandi beri ábyrgð á öllum stigum framleiðslu og dreifingar í fyrirtækjum undir hans stjórn og skuli sannprófa að þessum kröfum sé fullnægt. Hafi eitthvað skort upp á að stefndi gæti uppfyllt þessar skyldur sínar bar honum að gera fyrirsvarsmönnum áfrýjanda grein fyrir því. Ekkert liggur fyrir í gögnum málsins um að hann hafi gert það. Þá stangast sú fullyrðing, að hann hafi ekki verið viðstaddur heilbrigðiseftirlit 11. febrúar 2019, á við framburð heilbrigðisfulltrúans, sem kvaðst eins og fram er komið hafa látið kalla stefnda til. Allt að einu er með öllu ótrúverðugt að stefndi hafi ekki fengið upplýsingar um þær athugasemdir sem komu fram við það tækifæri og frávikaskýrslu, sem þá var gerð, eða aðrar athugasemdir sem gerðar hafa verið við hreinlæti í eldhúsi.

23

Með vísan til þess sem fram er komið um framburð vitna, sem metinn er trúverðugur, og önnur gögn málsins verður fallist á að áfrýjandi hafi axlað með fullnægjandi hætti sönnunarbyrði í máli þessu og sýnt fram á að stefndi hafi brotið alvarlega gegn samningsskyldum sínum er lutu að umgengni um matvæli og þrifum í eldhúsi og framkomu við aðra starfsmenn. Þá liggur fyrir eins og áður er rakið að hreinlæti í eldhúsi var ekki bætt með fullnægjandi hætti, þrátt fyrir alvarleika athugasemda Heilbrigðiseftirlits Norðurlands vestra á árinu 2019 sem fyrr hafa verið raktar. Þá verður líka talið sannað að stefndi hafi rangfært vinnuskýrslur sínar eins og nánar er lýst í málsgrein 16 hér að framan. Samkvæmt framangreindu er fallist á að stefndi hafi brotið með svo alvarlegum hætti gegn starfsskyldum sínum að áfrýjanda hafi verið heimilt að víkja honum úr starfi án fyrirvara eða aðvörunar. Verður áfrýjandi samkvæmt því sýknaður af kröfum stefnda.

24

Í samræmi við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður stefnda gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Áfrýjandi, A ehf., er sýkn af kröfum stefnda, B.

Stefndi greiði áfrýjanda samtals 2.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.