233/2022

Útdráttur

J var ráðinn þjálfari hjá K með samningi 28. október 2019. Tók hann að sér að þjálfa meistaraflokk karla og hafa yfirumsjón með öðrum flokki ásamt því að gegna stöðu yfirþjálfara hjá U. Í júlí 2020 var J tjáð að frekara vinnuframlags hans væri ekki óskað. Höfðaði J mál þetta gegn K og krafðist bóta þar sem honum hefði „verið vikið úr starfi [hjá K] með ólögmætum hætti“. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að K, sem deild innan U, uppfyllti ekki þann áskilnað 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála að geta átt réttindi eða borið skyldur að landslögum. Því væri óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 22. apríl 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 31. mars 2022 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 24.260.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. nóvember 2020 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Samkvæmt ákvörðun Landsréttar var málið flutt munnlega 7. nóvember 2023 um formhlið þess, sbr. 2. mgr. 161. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

5

Í þessum þætti málsins krefst áfrýjandi þess að málinu verði ekki vísað frá héraðsdómi.

6

Stefndi lætur flutning um formhlið málsins ekki til sín taka að öðru leyti en því að hann krefst málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst hann málskostnaðar fyrir hönd Ungmennafélagsins Víkings.

Málsatvik

7

Málsatvikum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Það athugast þó að samkvæmt 1. gr. samnings aðila skyldi áfrýjandi gegna stöðu yfirþjálfara Ungmennafélagsins Víkings, sem samkvæmt samþykktum félagsins er skammstafað U. M. F. Víkingur. Jafnframt athugast að fyrir liggur fundargerð stjórnar U. M. F. Víkings 16. mars 2020 en umfjöllunarefni fundarins voru málefni áfrýjanda, yfirþjálfara í knattspyrnu hjá U. M. F. Víkingi. Í fundargerðinni er rakið að áfrýjandi hafi ekki skilað umsömdum vinnutímum samkvæmt samningi hans og U. M. F. Víkings. Þá ríki óánægja hjá foreldrum iðkenda með störf hans. Stjórn U. M. F. Víkings hafi fundað með áfrýjanda þrisvar sinnum, fyrst þegar hann hóf störf og farið var yfir hlutverk hans sem yfirþjálfara, því næst í lok febrúar þegar farið var yfir verksamning hans og loks fyrstu vikuna í mars með öllum þjálfurum í knattspyrnu þar sem farið var yfir siðareglur og hvernig skuli koma fram sem þjálfari þar sem þeir séu „andlit félagsins“. Í lok fundargerðarinnar kemur fram að samningur áfrýjanda sé gerður „í sambandi við“ stjórn meistaraflokks þar sem U. M. F. Víkingur borgi meistaraflokknum ákveðna fjárhæð fyrir þjálfun hans. Krefjist stjórnin að samningnum verði rift þar sem áfrýjandi fari ekki eftir honum.

8

Áfrýjandi höfðaði mál þetta gegn stefnda og krafðist bóta þar sem honum „hafi verið vikið úr starfi [hjá stefnda] með ólögmætum hætti“. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda.

9

Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var því beint til stefnda, með vísan til dóms Hæstaréttar 9. nóvember 2022 í máli nr. 18/2022 og 2. mgr. 46. gr., sbr. 1. mgr. 160. gr. laga nr. 91/1991, að leggja fram samþykktir U. M. F. Víkings og knattspyrnudeildar þess ásamt síðustu tveimur ársreikningum. Lagði stefndi fram samþykktir U. M. F.

Víkings og ársreikninga þess og knattspyrnudeildar 2020 og 2021. Ekki voru lagðar fram samþykktir knattspyrnudeildarinnar þar sem stefndi kvað engar samþykktir hafa verið settar fyrir hana.

10

Eins og að framan greinir var málið flutt um formhlið 7. nóvember 2023. Flutningur um formhlið laut að því hvort vísa bæri málinu frá héraðsdómi vegna skorts á aðildarhæfi stefnda, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 18/2022.

Málsástæður aðila

11

Áfrýjandi byggir á því að ekki séu skilyrði til frávísunar málsins frá héraðsdómi þar sem stefndi hafi aðildarhæfi í skilningi 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Vísar áfrýjandi einkum til dóms Hæstaréttar 30. október 2014 í máli nr. 232/2014. Telur áfrýjandi aðstæður í máli þessu ekki sambærilegar dómi Hæstaréttar í máli nr. 18/2022 en veigamesti munurinn sé að gerðir hafi verið sérstakir ársreikningar fyrir stefnda sem ekki hafi verið í því máli. Sé það til marks um það að fjármál stefnda hafi verið aðgreind fjármálum U. M. F. Víkings með skýrum hætti og að stjórn fjármála sé á hendi deildarinnar en ekki aðalstjórnar félagsins. Þá verði ráðið af samþykktum félagsins að einstaka deildir njóti fulls sjálfstæðis gagnvart því, sbr. 13. gr. Vísar áfrýjandi jafnframt til 15. gr. samþykktanna. Loks verði ekki ráðið að aðalstjórn félagsins hafi beint boðvald yfir stefnda og fjármálum deildarinnar, ólíkt því sem var í máli Hæstaréttar nr. 18/2022. Stefndi geti því stofnað til skuldbindinga sem hann sé bundinn af og geti einnig notið tiltekinna réttinda óháð félaginu.

12

Stefndi kaus að láta formhlið málsins sig ekki varða að öðru leyti en því að hann krefst sem fyrr segir málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

13

Ágreiningslaust er í málinu að U. M. F. Víkingur er svokallað almennt félag eða félagasamtök eins og þetta félagaform er jafnframt kallað. Með því er vísað til skipulagsbundinna félaga sem starfa í ófjárhagslegum tilgangi þar sem félagsmenn bera ekki fjárhagslega ábyrgð á skuldbindingum þeirra umfram framlög sín og njóta ekki arðs af starfsemi þeirra. Almenn félög hafa verið talin verða til sem lögaðilar við stofnun og opinber skráning þeirra er ekki skilyrði. Í dómaframkvæmd hefur verið talið að hafi slíkt félag verið formlega stofnað og um starfsemi þess gildi að minnsta kosti lágmarks reglusetning njóti það að óbreyttu aðildarhæfis, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 16. desember 2005 í máli nr. 514/2005. Spurningar hafa fremur vaknað um stöðu einstakra eininga innan þeirra, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 18/2022. Um almenn félög hafa ekki verið sett lög og réttarstaða einstakra félaga af þessum toga ræðst því annars vegar af meginreglum félagaréttar og hins vegar samþykktum viðkomandi félags. Við mat á innbyrðis stöðu stefnda og U. M. F. Víkings og aðildarhæfi fyrrnefnda aðilans er því nauðsynlegt að víkja nánar að einstökum ákvæðum samþykkta U. M. F. Víkings.

14

Samkvæmt 4. gr. samþykkta félagsins er það myndað af einstaklingum í íþróttadeildum sem hafa sameiginlega aðalstjórn. Aðalstjórn skipar deildarstjórnir og fer með æðsta vald félagsins milli aðalfunda. Samkvæmt 5. gr. getur hver sá orðið félagi, sem skráður er í það og greiðir félags- eða æfingagjald til þess. Þá skal úrsögn úr félaginu tilkynnt aðalstjórn, sbr. 6. gr. Í 1. mgr. 7. gr. kemur fram að semja skuli ársreikning fyrir aðalstjórn U. M. F. Víking sog einstakar deildir þess. Hver deild skuli annars vegar gera upp rekstur barna- og unglingastarfs og hins vegar rekstur keppnisíþrótta fyrir 18 ára og eldri.

15

Í 1. mgr. 9. gr. kemur fram að aðalstjórn beri að samræma starfsemi félagsins, vinna að eflingu þess og gæta hagsmuna þess í hvívetna. Aðalstjórn sé málsvari félagsins út á við og skýri sjónarmið þess á þeim vettvangi. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar ákveður aðalstjórn félagsgjöld í upphafi starfstímabils og heldur skrá yfir alla félagsmenn. Samkvæmt 4. mgr. greinarinnar er aðalstjórn heimilt að víkja mönnum úr félaginu eða setja þá í keppnisbann álíti hún framkomu þeirra vítaverða og brjóta í bága við anda íþróttahreyfingarinnar. Loks kemur fram í 7. mgr. sömu greinar að aðalstjórn hafi umráðarétt yfir eignum félagsins og ráði starfsemi þess.

16

Í 12. gr. kemur fram að aðalstjórn skuli hafa umsjón með stofnun nýrra íþróttadeilda.

Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. skipar aðalstjórn minnst þrjá menn í deildarstjórnir. Í 2. mgr. sömu greinar kemur fram að hlutverk stjórna deilda sé að annast daglegan rekstur þeirra í samræmi við stefnu og markmið félagsins. Stjórnir deilda fari, ásamt framkvæmdastjóra félagsins, með framkvæmdastjórn deilda og fjármálastjórn í samræmi við fjárhagsáætlun hverju sinni. Þær hafi hver um sig umsjón með rekstri einstakra deilda, undirbúi fjárhagsáætlanir og sjái um að ársreikningar séu samdir reglum samkvæmt. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar er stjórnum einstakra deilda heimil fullnaðarákvörðun mála, sem eigi varða verulega fjárhag deildanna, enda sé eigi ágreiningur innan stjórnar eða við framkvæmdastjóra um ákvörðunina.

17

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. skulu stjórnir deilda gera fjárhagsáætlun fyrir komandi ár fyrir upphaf hvers starfsárs sem lögð skal fyrir aðalstjórn til samþykktar.

Fjárhagsáætlun sem aðalstjórn hefur samþykkt skal vera meginregla um tekjuöflun, ráðstöfun fjármuna og fjármálastjórn U. M. F. Víkingsá viðkomandi reikningsári. Við gerð fjárhagsáætlunar skal hafa hliðsjón af fjárhagslegri stöðu félagsins og hverrar deildar. Þá segir í 3. mgr. sömu greinar að heimilt sé að endurskoða fjárhagsáætlun U. M. F. Víkings, aðalstjórnar og deilda félagsins og gera á henni nauðsynlegar breytingar, ef í ljós komi breytingar á forsendum fjárhagsáætlunar. Slíkar breytingar öðlast gildi þegar aðalstjórn félagsins hefur samþykkt þær. Enn fremur segir í 4. mgr. sömu greinar að til útgjalda, sem ekki séu samningsbundin eða leiði af samþykkt aðalstjórnar U. M. F. Víkings, megi ekki stofna nema til komi samþykki aðalstjórnar.

18

Samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 18/2022 hefur dómaframkvæmd þróast á þann veg að deildir og einingar innan félaga, stofnana og fyrirtækja njóti almennt ekki aðildarhæfis heldur sé það á hendi þess lögaðila sem þær eru hluti af. Sá lögaðili þarf þannig að eiga aðild að dómsmáli um hagsmuni sem snúa að tiltekinni deild eða einingu innan hans. Á sú afstaða því almennt við um deildir innan íþróttafélaga sem starfa sem almenn félög eða félagasamtök eins og raunin er í tilviki U. M. F. Víkings.

Á hinn bóginn er til þess að líta, hvað sem framangreindum ályktunum líður, að ekki verður hjá því komist að meta allt að einu hvert og eitt tilvik með atviksbundnum hætti, enda setur 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um aðildarhæfi þær takmarkanir einar að viðkomandi aðili geti átt réttindi og borið skyldur að landslögum. Þannig kunna þau tilvik að finnast þar sem skipulag, starfsemi og sjálfstæði deilda eða eininga innan félaga, stofnana eða fyrirtækja er með þeim hætti að þær teljist njóta aðildarhæfis í dómsmáli, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 18/2022.

19

Hér að framan hafa verið rakin þau ákvæði samþykkta U. M. F. Víkings sem helst verða talin hafa þýðingu við mat á aðildarhæfi stefnda, knattspyrnudeildar félagsins.

Af þeim verður ekki ráðið hvenær deildin var stofnuð og með hvaða hætti en ágreiningslaust er að starfsemi hennar hafa ekki verið settar sérstakar samþykktir. Af samþykktum U. M. F. Víkings verður ráðið að stefndi hefur ákveðið rekstrarlegt sjálfstæði sem aftur á móti sætir ýmsum takmörkunum. Hvað fjárhagslegt sjálfstæði hans varðar, þá er þess að gæta að hann skilar sérstökum ársreikningi. Hvað sem því líður lýtur starfsemi stefnda, samkvæmt tilvitnuðum samþykktum félagsins, með margvíslegum hætti boðvaldi aðalstjórnar U. M. F. Víkings og má í dæmaskyni nefna 13. og 15. gr. samþykktanna. Enn fremur hefur hér þýðingu, eins og fyrr er rakið, að allar eignir eru á hendi U. M. F. Víkings og gætu því ekki staðið til fullnustu kröfum á hendur einstaka deildum þess. Þá sætir starfsemi stefnda margþættu boðvaldi aðalstjórnar félagsins af öðrum toga, sbr. í dæmaskyni seinni málslið 4. gr., 1., 4. og 7. mgr. 9. gr. og 1. mgr. 13. gr. Enn fremur verða ákvæði 3. mgr. 13. gr. og 4. mgr. 15. gr. skilin á þann veg að endanleg ábyrgð á skuldbindingum stefnda hvíli á U. M. F.

Víkingi. Loks verður ekki talið skipta máli fyrir niðurstöðu um aðildarhæfi að stefndi hafi sérstaka kennitölu.

20

Að öllu framangreindu gættu verður ekki talið að stefndi uppfylli þann áskilnað 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 að geta átt réttindi eða borið skyldur að landslögum. Því er óhjákvæmilegt að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi. Málskostnaður verður ekki úrskurðaður stefnda, enda skortir hann samkvæmt framansögðu hæfi til að eignast slík réttindi. Þá verður málskostnaður ekki úrskurðaður U. M. F. Víkingi sem ekki er aðili máls þessa.

Úrskurðarorð :

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður fellur niður í héraði og fyrir Landsrétti.