796/2021

Útdráttur

Með hinum kærða úrskurði var aðalkröfu H hf. um nánar tilgreindar breytingar á samningi hans og I ohf. og aðal- og varakröfum A ehf. um nánar tilgreindar fjárhæðir ásamt vöxtum vísað frá dómi þar sem þær væru ósamþýðanlegar innbyrðis. Í úrskurði Landsréttar var til þess vísað að þótt niðurstaða um aðalkröfu H hf. gæti haft bein áhrif á aðal- og varakröfur A ehf. yrði ekki á það fallist með héraðsdómi að slíkir annmarkar væru á kröfugerð H hf. og A ehf. að þessu leyti að frávísun varðaði en ekki væri vandkvæðum bundið að átta sig á fjárhagslegum áhrifum slíkrar niðurstöðu á kröfur A ehf. eins og þær væru framsettar. Þá ættu H hf. og A ehf. þess kost að afla frekari gagna undir rekstri málsins. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi að því er þessar kröfur H hf. og A ehf. varðaði og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar. Með hinum kærða úrskurði var jafnframt vísað frá dómi sameiginlegri varakröfu H hf. og A ehf. um viðurkenningu á skaðabótaskyldu I ohf. gagnvart H hf. og A ehf. þar sem í málum sem rekin væru á grundvelli samlagsaðildar gætu stefnendur ekki haft uppi sameiginlega kröfu sem þessa, auk þess sem í kröfugerð H hf. og A ehf. gæti að líta málsástæður sem þar ættu ekki heima. Í úrskurði Landsréttar kom fram að þótt viðurkenningarkrafa H hf. og A ehf. væri í stefnu orðuð sem svo að krafist væri viðurkenningar á bótaskyldu I ohf. gagnvart „öðrum eða báðum“ sóknaraðilum mætti líta svo á að í kröfunni fælist að H hf. og A ehf. gerðu hvor um sig samhljóða sjálfstæða kröfu á hendur I ohf. Þá kæmi skýrt fram í greinargerð þeirra til Landsréttar að í kröfunni fælist samhljóða kröfugerð hvors um sig á hendur I ohf. Voru því ekki fyrir hendi þeir annmarkar á kröfugerð H hf. og A ehf. að þessu leyti að frávísun varðaði. Í málinu leituðust H hf. og A ehf. ennfremur við að nýta sér heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 með því að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu vegna þess tjóns sem I ohf. hefði valdið þeim „með athöfnum sínum og athafnaleysi“, svo sem tekið væri til orða í héraðsdómsstefnu. Í úrskurði Landsréttar þótti krafan of óljós og óákveðin til þess að efnisdómur yrði lagður á hana, sbr. meginreglu d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Kröfunni var því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 23. desember 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. desember 2021 í málinu nr. E- 1858/2021 þar sem hluta af kröfum sóknaraðila í máli á hendur varnaraðila var vísað frá dómi.

Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þá leið að þær kröfur sóknaraðila sem vísað var frá dómi verði teknar til efnismeðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Mál þetta er sprottið af rekstrarleyfissamningi sem sóknaraðilinn Hópbílar hf. gerði við varnaraðila í kjölfar útboðs. Með samningnum var þessum sóknaraðila sem rekstrarleyfishafa veittur aðgangur að aðstöðu hópferðabifreiða við Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli en þar er um að ræða aðgang rekstraraðila, sem sinna áætlunarakstri til og frá flugstöðinni, að stæðum fyrir hópferðabíla við flugstöðvarbygginguna ásamt aðstöðu til miðasölu innanhúss. Í 4. gr. samningsins er mælt fyrir um endurgjald til varnaraðila sem rekstrarleyfisveitanda fyrir þessa aðstöðu, þar á meðal svonefnt veltugjald, sem nema skal 33,33% af heildartekjum allra ferða frá Keflavíkurflugvelli að endastöð, og lágmarksgjald sem tekur mið af veltugjaldinu. Tekur kröfugerð sóknaraðilans til þess að framangreint hlutfall verði lækkað á þann hátt sem greinir í hinum kærða úrskurði. Aðild sóknaraðilans Airport Direct ehf. að málinu helgast af samningi um undirverktöku félagsins sem sóknaraðilar gerðu sín á milli með samþykki varnaraðila. Er sóknaraðili Airport Direct ehf. þannig ekki aðili að rekstrarleyfissamningnum og er krafa varnaraðila um sýknu af kröfum hans meðal annars reist á aðildarskorti enda geti hann ekki beint kröfum sínum, sem grundvallaðar séu á samningnum, að varnaraðila.

5

Í hinum kærða úrskurði kemur fram að sóknaraðilar tilheyri sömu samstæðu félaga þar sem „endanlegt móðurfélag er sagt vera Pac 1501 ehf.“

6

Eins og rakið er í hinum kærða úrskurði telja sóknaraðilar að þeir hafi orðið fyrir tjóni sem varnaraðili beri ábyrgð á með því að áform varnaraðila um nánar tiltekna gjaldtöku á fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar gengu ekki eftir og þar sem hann hafi látið átölulaust að aðili, sem stundaði áætlunarakstur frá þessum sömu fjarstæðum, seldi ferðir sínar inni í flugstöðinni. Með hinum kærða úrskurði var aðalkröfu sóknaraðilans Hópbíla hf. um nánar tilgreindar breytingar á samningi hans og varnaraðila og aðal- og varakröfum sóknaraðilans Airport Direct ehf. um nánar tilgreindar fjárhæðir ásamt vöxtum vísað frá dómi þar sem þær væru ósamþýðanlegar innbyrðis.

7

Þótt niðurstaða um aðalkröfu sóknaraðilans Hópbíla hf. geti haft bein áhrif á aðal- og varakröfur sóknaraðilans Airport Direct ehf. verður ekki á það fallist með héraðsdómi að slíkir annmarkar séu á kröfugerð sóknaraðila að þessu leyti að frávísun varði en ekki er vandkvæðum bundið að átta sig á fjárhagslegum áhrifum slíkrar niðurstöðu á kröfur sóknaraðilans Airport Direct ehf. eins og þær eru framsettar. Þá er til þess að líta að sóknaraðilar eiga þess kost að afla frekari gagna undir rekstri málsins og hafa meðal annars uppi áskilnað um dómkvaðningu matsmanna í héraðsdómsstefnu sem ekki er útilokað að skýri enn frekar samhengi krafna sóknaraðila. Hinn kærði úrskurður verður því felldur úr gildi að því er þessar kröfur sóknaraðila varðar og lagt fyrir héraðsdóm að taka þær til efnismeðferðar.

8

Með hinum kærða úrskurði var jafnframt vísað frá dómi sameiginlegri varakröfu sóknaraðila um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila gagnvart sóknaraðilum þar sem í málum sem rekin séu á grundvelli samlagsaðildar geti stefnendur ekki haft uppi sameiginlega kröfu sem þessa auk þess sem í kröfugerð sóknaraðila geti að líta málsástæður sem eigi þar ekki heima.

9

Í dómaframkvæmd hefur verið litið svo á að ófrávíkjanlegt skilyrði þess að unnt sé að nýta sér réttarfarshagræði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 sé að hver kröfuhafi geri sjálfstæða aðgreinda kröfu og að það varði frávísun máls af sjálfsdáðum sé það ekki gert. Þegar á hinn bóginn háttar svo til að kröfur samlags stefnenda eru þær sömu á hendur stefnda er óþarfi að endurtaka kröfugerðina, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 19. október 1981 í máli nr. 62/1979, sem birtur er á bls. 1229 í dómasafni réttarins það ár, og dóm Hæstaréttar 14. apríl 2011 í máli nr. 154/2011.

10

Þótt viðurkenningarkrafa sóknaraðila sé í stefnu orðuð á þann hátt að krafist sé viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila gagnvart „öðrum eða báðum“ sóknaraðilum má líta svo á að í kröfunni felist að sóknaraðilar geri hvor um sig samhljóða sjálfstæða kröfu á hendur varnaraðila. Er þá einnig til þess að líta að í greinargerð þeirra til Landsréttar kemur skýrt fram að í kröfunni felist samhljóða kröfugerð hvors sóknaraðila um sig á hendur varnaraðila. Teljast samkvæmt framansögðu ekki vera fyrir hendi þeir annmarkar á kröfugerð sóknaraðila að þessu leyti að frávísun varði.

11

Í 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 er sérstaklega mælt fyrir um að sá, sem hafi lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands, geti leitað viðurkenningardóms um kröfur sínar í þeim efnum án tillits til þess hvort honum væri þess í stað unnt að leita dóms, sem fullnægja mætti með aðför. Í dómaframkvæmd hefur verið byggt á því að ef neyta eigi þessarar heimildar til að leita dóms einungis um viðurkenningu á skaðabótaskyldu verði meðal annars að tiltaka nákvæmlega hver valdið hafi ætluðu tjóni, hvernig það hafi verið gert og hvernig fullnægt sé skilyrðum um orsakasamband milli tjóns og athafna eða aðgerðaleysis tjónvalds.

12

Í máli þessu hafa sóknaraðilar leitast við að nýta sér framangreinda heimild með því að krefjast viðurkenningar á bótaskyldu varnaraðila vegna þess tjóns sem hann hafi valdið þeim „með athöfnum sínum og athafnaleysi“, svo sem tekið er til orða í héraðsdómsstefnu, í tengslum við framkvæmd rekstrarleyfissamnings sóknaraðila Hópbíla hf. við varnaraðila ogþví hvernig gjaldtöku hefur verið háttað af fjarstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Eins og dómkrafan er orðuð er hvergi afmarkað hvaða atvik í tengslum við framkvæmd samningsins eða hina umþrættu gjaldtöku hafi valdið sóknaraðilum því tjóni sem þeir krefjast bóta fyrir. Er krafan því í senn of óljós og óákveðin til þess að efnisdómur verði lagður á hana, sbr. meginreglu d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Verður því ekki hjá því komist að vísa henni sjálfkrafa frá héraðsdómi.

13

Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi að því er varðar frávísun á aðal- og varakröfu sóknaraðilans Airport Direct ehf. og aðalkröfu sóknaraðilans Hópbíla hf. og lagt fyrir héraðsdóm að taka kröfurnar til efnismeðferðar.

Hinn kærði úrskurður er að öðru leyti staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.