514/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi málsaðila í tengslum við opinber skipti til fjárslita vegna slita á óvígðri sambúð A og B. Í málinu krafðist db. A þess að nánar tilgreind fasteign, tvær bifreiðar, tjaldvagn, innstæður á tveimur bankareikningum og verðmæti hlutafjár í C ehf. skildi skipt að jöfnu á milli db. A og B. B krafðist þess aftur á móti að öllum kröfum db. A yrði hafnað og að viðurkenndur yrði 98,53% eignarhlutur hans í umræddri fasteign, en samkvæmt opinberri skráningu var eignarhlutfall A 10% en B 90%. Þá krafðist B að viðurkenndur yrði 100% eignarréttur hans að öðrum eignum sem A gerði kröfu um að skipt yrði til helminga. Í úrskurði héraðsdóms var fallist á að við opinber skipti til fjárslita A og B skyldi skipta til helminga bifreiðunum tveimur og tjaldvagninum en umræddri fasteign var skipt í samræmi við opinbera skráningu. Þá var kröfum db. A hafnað um að til skipta kæmu verðmæti hlutafjár C ehf. og innstæður á tilgreindum bankareikningum B. Með úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ríkt hafi fjárhagsleg samstaða með A og B á sambúðartímanum. Þá kom einnig fram að þrátt fyrir gögn sem B lagði fyrir Landsrétt hafi ekki verið efni til að hrófla við niðurstöðu héraðsdóms um skiptingu fasteignarinnar í samræmi við opinbera skráningu hennar. Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var staðfest niðurstaða hans um skiptingu eigna A og B við fjárslitin.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 6. júlí 2023. Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2 3. júní 2023 í málinu nr. Q- [...]/2022 þar sem leyst var úr ágreiningi málsaðila í tengslumvið opinber skipti til fjárslita vegna slita á óvígðri sambúð A og varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að því leyti að við opinber skipti til fjárslita vegna loka sambúðar A og varnaraðila skuli skipta til helminga bifreiðunum [...], sem er Toyota fólksbifreið árgerð 2016, og [...], sem er Chevrolet fólksbifreið árgerð 2011, og tjaldvagni [...], en að skipta skuli til helminga fasteigninni að [...] í Reykjavík, fnr. [...], innstæðum á bankareikningum nr. [...]og [...] og verðmæti hlutafjár varnaraðila í einkahlutafélaginu C. Til vara krefst sóknaraðili þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að því leyti að skipta skuli til helminga framangreindum bifreiðum og tjaldvagni en að fasteigninni, innstæðum á framangreindum bankareikningum og verðmæti hlutafjár varnaraðila í C ehf. skuli skipt þannig að sóknaraðili hljóti lægri hlutdeild en helming en þó þannig að eignarhlutur hans verði ákveðinn hærri en í hinum kærða úrskurði. Að því frágengnu krefst sóknaraðili þess að við fjárslitin skuli varnaraðili greiða honum 12.944.384 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. september 2022 til greiðsludags. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Þá krefst hann þess að viðurkenndur verði 98,53% eignarhlutur hans í fasteigninni að [...]í Reykjavík og 100% eignarréttur hans að bifreiðunum [...] og [...] og tjaldvagni [...], en að öðru leyti er krafist staðfestingar hins kærða úrskurðar. Til vara krefst varnaraðili þess að viðurkenndur verði 100% eignarréttur hans að framangreindum bifreiðum og tjaldvagni en að hinn kærði úrskurður verði staðfestur að öðru leyti. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum er skilmerkilega lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram hófu varnaraðili og A sambúð árið 1992 og gengu í hjúskap fimm árum síðar. Þau slitu samvistum árið 2006 og rataði deila þeirra um fjárskipti fyrir dómstóla, sbr. dóm Hæstaréttar [...] í máli nr. [...]. Ágreiningi um skiptin var endanlega ráðið til lykta með sátt 1. október 2008 og fengu þau leyfi til lögskilnaðar 19. nóvember það ár. Þau tóku síðan saman á ný og þann 6. maí 2010 voru þau skráð í sambúð, sem lauk á haustmánuðum 2021. Enn reis ágreiningur um fjárskipti þeirra á milli og krafðist A opinberra skipta til fjárslita 14. febrúar 2022. Hún lést skömmu síðar og tók dánarbú hennar þá við aðild málsins. Erfingjar hennar eru tvö börn þeirra varnaraðila, fædd [...] og [...].

5

Ágreiningur málsaðila lýtur að skiptum á fasteign að [...] í Reykjavík, innstæðum á tveimur bankareikningum, tveimur bifreiðum og tjaldvagni og verðmæti hlutafjár í tilgreindu einkahlutafélagi. Með hinum kærða úrskurði var vísað frá héraðsdómi kröfu varnaraðila um að sóknaraðila yrði gert að skuldbinda sig til að gera hvorki kröfu um sölu á eignarhlut dánarbúsins í fasteigninni meðan varnaraðili lifir né heldur innheimta greiðslur fyrir full afnot hans að henni. Varnaraðili unir þeirri niðurstöðu.

6

Báðir málsaðilar hafa lagt ný gögn fyrir Landsrétt. Af hálfu sóknaraðila hefur verið lagt fram yfirlit bankareiknings A vegna tímabilsins 1. janúar 2015 til 31. desember 2020 en af hálfu varnaraðila bókhaldsgögn, afrit reikninga og ýmis gögn önnur vegna útgjalda tengdum fasteigninni að [...].

Niðurstaða

7

Eins og að framan er rakið var varnaraðila og A veitt leyfi til lögskilnaðar í nóvember 2008 en fjárskiptum milli þeirra lauk með samkomulagi 1. október það ár. Fallist er á það með héraðsdómi að þau skipti komi ekki til frekari skoðunar heldur einskorðist úrlausnarefni máls þessa við það hvernig haga skuli fjárskiptum vegna slita á sambúð varnaraðila og A, sem samkvæmt skráningu í þjóðskrá hófst í maí 2010. Er ágreiningslaust að hún varði fram á haust 2021 eða í rúm 11 ár.

8

Við fjárslit við lok óvígðrar sambúðar ber að líta á sambúðarfólk sem tvo sjálfstæða einstaklinga og gildir þá sú meginregla að hvor aðili tekur þær eignir sem hann átti við upphaf sambúðar eða eignaðist meðan á sambúðinni stóð. Eftir almennum reglum fjármunaréttar gildir sú meginregla við fjárslit að þinglýstar eignarheimildir og opinber skráning eigna veita líkindi fyrir eignarrétti. Leiðir af þeirri reglu að sá sem heldur því fram að í slíkri skráningu felist ekki réttar upplýsingar ber sönnunarbyrði fyrir þeirri staðhæfingu.

9

Með vísan til þeirra sjónarmiða og röksemda sem rakin eru í hinum kærða úrskurði er staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ríkt hafi fjárhagsleg samstaða með varnaraðila og A á sambúðartímanum. Gögn sem sóknaraðili hefur lagt fram fyrir Landsrétti um fjárútlát A til heimilisins renna frekari stoðum undir þá niðurstöðu. Af þessu leiðir að efni er til þess að meta sérstaklega hlutdeild hvors aðila um sig í eignamyndun sem varð á sambúðartímanum, hvað sem líður opinberri skráningu eigna sem deilt er um.

Þó verður að taka afstöðu til þess hverju sinni hvort stofnast hafi til sameignar um þær eignir sem málið varðar.

10

Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfum sóknaraðila sem lutu að skiptum á verðmæti hlutafjár varnaraðila í tilgreindu einkahlutafélagi og innstæðum á tveimur bankareikningum hans en fallist á að tvær bifreiðar og tjaldvagn, sem skráð eru eignir hans, kæmu til helmingaskipta. Þá skyldi fasteigninni að [...] skipt í samræmi við opinbera skráningu þannig að eignarhlutur sóknaraðila yrði 10% en varnaraðila 90%.

Hvað það síðastgreinda varðar hefur varnaraðili hér fyrir dómi lagt fram reikninga og ýmis gögn um útgjöld vegna kaupa, reksturs og viðhalds fasteignarinnar og krefst hann þess að eignarhlutur hans í henni verði ákveðinn 98,53%. Að teknu tilliti til þeirra gagna og með hliðsjón af því sem að framan greinir er ekki efni til að hrófla við niðurstöðu héraðsdóms um skiptingu eignarinnar í samræmi við opinbera skráningu hennar. Er þá meðal annars litið til þess að gögnin bera með sér að A hafi borið hluta kostnaðarins sem um ræðir, auk þess sem áður hefur verið rakið um framlögð gögn um útgjöld hennar til reksturs heimilisins á sambúðartímanum.

11

Samkvæmt framangreindu, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar, er staðfest niðurstaða hans um skiptingu eigna málsaðila við fjárslitin.

12

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest. Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.