578/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var aðal- og varakröfu M ehf. um að kröfur að tilteknum fjárhæðum yrðu viðurkenndar við gjaldþrotaskipti á N ehf. og að þær nytu stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. M ehf. hélt því fram að bindandi samningur hefði komist á um kaup á skipinu Neptune er skiptastjóri þrotabús N ehf. samþykkti kauptilboð í skipið en aðalkrafa M ehf. byggði á því að félagið hefði orðið fyrir tjóni vegna vanrækslu þrotabús N ehf. á að efna samninginn. Í úrskurði Landsréttar er rakið að meginregla 1. mgr. 124. gr. laga nr. 21/1991 um að skiptastjóri taki ákvarðanir um hvernig eignum og réttindum þrotabús verði ráðstafað gildi ekki þegar verið er að ráðstafa eign sem bundin er veðréttindum eða öðrum tryggingarréttindum og skiptastjóri telur að hún verði ekki seld gegn því að allir hlutaðeigendur fái fullnustu krafna sinna. Við þær aðstæður beri að gæta að skilyrðum 129. gr. sömu laga en að öðrum kosti teljist ráðstöfun eigna þrotabús skorta lagastoð og sé óskuldbindandi fyrir þrotabúið. Með hliðsjón af því að einn veðhafa í skipinu Neptune hefði ekki fengið fullnustu krafna sinna hefðu kaup á skipinu gengið eftir í samræmi við efni kauptilboðsins og því að veðhafafundur var ekki haldinn í samræmi við áskilnað 129. gr. laga nr. 21/1991 var bindandi samningur ekki talinn hafa komist á milli sóknar- og varnaraðila um kaup á skipinu. Í þessu tilliti hefði enga þýðingu fyrir aðalkröfu M ehf. hvort samþykki skiptastjóra á kauptilboðinu hafi verið bundið fyrirvara eða hvort sá fyrirvari hafi verið nægilega skýr. Þar sem aðalkrafa M ehf. byggði alfarið á þeirri forsendu að samningur hefði komist á um kaup á skipinu var henni hafnað. Niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna varakröfu sóknaraðila var staðfest með vísan til forsendna.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 28. september 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 18. október 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Norðurlands eystra 14. september 2021 í málinu nr. X- 415/2019 þar sem leyst var úr ágreiningi um viðurkenningu á kröfum sem sóknaraðili lýsti við gjaldþrotaskipti á varnaraðila. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hans að fjárhæð 254.751.856 krónur verði viðurkennd við gjaldþrotaskipti á varnaraðila og að krafan njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Þá krefst hann vaxta af þeirri fjárhæð samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. febrúar 2019 til 6. október 2019 og dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst sóknaraðili þess að krafa hans, að fjárhæð 17.012.695 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. mars 2019 til greiðsludags, verði viðurkennd við gjaldþrotaskipti á varnaraðila og að krafan njóti stöðu í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991. Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

4

Af hálfu sóknaraðila hafa verið lögð fram nokkur ný skjöl fyrir Landsrétti. Í fyrsta lagi skráningar- og veðbókarvottorð fyrir skipið Neptune 2. janúar 2019. Í öðru lagi staðfestingar fjármálafyrirtækja á innstæðum bankareikninga fyrirsvarsmanna sóknaraðila í febrúar 2019. Í þriðja lagi var lögð fram yfirlýsing fyrirsvarsmanna sóknaraðila 25. október 2021 og í fjórða lagi tölvubréfssamskipti milli J-kk-ef Ó-kk-ef, fyrirsvarsmanns sóknaraðila, og Ó-kk-ef R-kk-ef Ó-kk-ef, fyrrum lögmanns sóknaraðila, frá 21. til 22. október 2021.

5

Varnaraðili hefur lagt fram tvö ný skjöl fyrir Landsrétti, annars vegar veðbókarvottorð útgefið af sýslumanninum á Norðurlandi eystra fyrir skipið Neptune 14. janúar 2019 og hins vegar endurrit veðhafafundar 12. desember 2019 vegna ráðstöfunar skipsins

Neptune til EGS International Ltd.

Niðurstaða

6

Svo sem nánar er rakið í hinum kærða úrskurði varðar sakarefni málsins aðallega það álitaefni hvort bindandi samningur hafi komist á um kaup sóknaraðila á skipinu Neptune er skiptastjóri varnaraðila samþykkti kauptilboð í skipið 21. febrúar 2019.

Byggist aðalkrafa sóknaraðila á því að hann hafi orðið fyrir tjóni sem nemi fjárhæð aðalkröfu hans vegna vanrækslu varnaraðila á að efna þann samning. Varðar ágreiningur málsaðila fyrst og fremst það álitaefni hvort fyrirvari hafi komið fram í kauptilboðinu um samþykki veðhafa eða eftir atvikum hvort hann hafi verið nægilega skýr. Um þetta segir orðrétt í hinu samþykkta kauptilboði: „Við kaupsamning skal liggja fyrir heimild veðhafa þrotabúsins um sölu ásamt staðfestingu veðhafa á afléttingu veðkrafna við afhendingu og tryggingu seljanda um skaðleysi kaupanda ef kröfum er beint á hann eftir afhendingu sem tilheyra þrotabúi seljanda.“ Byggir sóknaraðili á því að með samþykki skiptastjóra hafi hann fyrir hönd varnaraðila tekið á sig „þá efndaskyldu [...] að afla heimildar veðhafa um sölu og afléttingu veðkrafna“ og að þá skyldu hafi hann ekki efnt. Er vísað til þess af hans hálfu að veðhafinn Slippurinn Akureyri ehf. hefði veitt samþykki sitt fyrir sölunni ef boðað hefði verið til veðhafafundar en aðrir veðhafar hefðu verið búnir að veita sitt samþykki áður en tilboðið var samþykkt. Jafnframt vísar hann til þess að skiptastjóri varnaraðila hafi í tölvubréfi til þriðja aðila, í tengslum við kyrrsetningu skipsins, gefið þá yfirlýsingu að sóknaraðili hefðiverið eigandi þess frá 4. janúar 2019.

7

Í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 21/1991 kemur fram sú meginregla að skiptastjóri taki ákvarðanir um hvernig eignum og réttindum þrotabúsins verði ráðstafað, þar á meðal hvernig og hverjum þær verði seldar og gegn hverju verði. Svo sem fram kemur í síðastnefndri lagagrein gildir þessi meginregla þó ekki þegar verið er að ráðstafa eign sem bundin er veðréttindum eða öðrum tryggingarréttindum og skiptastjóri telur að hún verði ekki seld gegn því að allir hlutaðeigendur fái fullnustu krafna sinna, sbr. 1. mgr. 129. gr. sömu laga. Við þær aðstæður skal skiptastjóri boða þá sem eiga réttindi yfir eigninni til veðhafafundar, kynna ráðagerðir sínar um ráðstöfun viðkomandi eignar og leita eftir heimild til að ráðstafa henni, sbr. 2. og 3. mgr. sömu lagagreinar.

Hafi borist boð í eignina skal skiptastjóri gefa þeim sem færu á mis við fullnustu ef boði væri tekið kost á að ganga inn í boðið eða gera hærra tilboð, sbr. 4. mgr. 129. gr. laganna. Sé ekki gætt að framangreindu við ráðstöfun eigna þrotabús skortir hana lagastoð með þeim afleiðingum að hún telst vera óskuldbindandi fyrir þrotabúið, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 10. nóvember 2014 í máli nr. 707/2014 og dóm Landsréttar 12. febrúar 2019 í máli nr. 734/2018 (málsgrein 39).

8

Af framangreindu leiðir óhjákvæmilega að enga þýðingu hefur í málinu fyrir aðalkröfu sóknaraðila hvort fyrirvari hafi verið gerður í fyrirliggjandi kauptilboði sem var samþykkt af hálfu skiptastjóra varnaraðila 21. febrúar 2019 eða eftir atvikum hvort hann hafi verið nægilega skýr, liggi fyrir að ekki hafi verið gætt að fyrrgreindum fyrirmælum 129. gr. laga nr. 21/1991.

9

Af gögnum málsins er ljóst að Slippurinn Akureyri ehf. átti veðrétt í skipinu Neptune er kauptilboðið var samþykkt af skiptastjóra 21. febrúar 2019 og hefði ekki fengið fullnustu krafna sinna gengju kaupin eftir í samræmi við efni kauptilboðsins.

Jafnframt liggur fyrir að ekki kom til þess að veðhafafundur væri haldinn til þess að fjalla um kauptilboðið í samræmi við áskilnað 129. gr. laga nr. 21/1991. Kauptilboðið var þannig ekki borið undir veðhafa á slíkum fundi til samþykktar eða synjunar og þeim sem færu á mis við fullnustu gefinn kostur á að ganga inn í boðið eða gera hærra boð, sbr. 4. mgr. 129. gr. laganna. Af því leiðir að bindandi samningur komst ekki á milli sóknar- og varnaraðila um kaup þess fyrrnefnda á skipinu. Vangaveltur fyrirsvarsmanns Slippsins Akureyri ehf. sem fram komu í skýrslutöku fyrir héraðsdómi um hvað kynni að hafa gerst á slíkum veðhafafundi, hefði hann verið haldinn, geta eðli málsins samkvæmt enga þýðingu haft fyrir þessa niðurstöðu. Hið sama gildir um yfirlýsingu sem skiptastjóri gaf þriðja aðila 2. mars 2019 um eignarhald skipsins á umræddum tíma. Þar sem aðalkrafa sóknaraðila byggir alfarið á þeirri forsendu að samningur hafi komist á um kaup á skipinu 21. febrúar 2019 ber þegar af framangreindum ástæðum að hafna henni.

10

Niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna varakröfu sóknaraðila er staðfest með vísan til forsendna, sem og ákvæði hans um málskostnað.

11

Samkvæmt öllu framangreindu verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest á þann hátt sem greinir í úrskurðarorði. Verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og þar greinir.

Úrskurðarorð :

Hafnað er kröfu sóknaraðila, MVN ehf., um að viðurkennd verði við gjaldþrotaskipti á varnaraðila, þrotabúi Neptune ehf., krafa í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o. fl. að fjárhæð 254.751.856 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 21. febrúar 2019 til 6. október sama ár en dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags en til vara krafa í sömu réttindaröð að fjárhæð 17.012.695 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. mars 2019 til greiðsludags.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um málskostnað er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila 450.000 krónur í kærumálskostnað.