186/2022

Útdráttur

X var ákærður fyrir líkamsárás, hótanir og barnaverndarlagabrot með því að hafa tekið dreng hálstaki, lyft honum upp á hálsinum og hótað að skaða hann. Er það atvik varð sem leiddi til ákæru sætti X öryggisgæslu á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaganr. 19/1940. Farið var með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var það niðurstaða héraðsdóms að X hefði framið það brot sem honum var gefið að sök í ákæru en að hann hefði verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum á verknaðarstundu. Var ákærði sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins en fallist á varakröfu þess um að mæla fyrir um vistun hans á viðeigandi hæli. Báðir aðilar undu niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti en ákærði krafðist fyrir Landsrétti endurskoðunar á ákvæði dómsins um inntak þeirrar öryggisgæslu sem hann skyldi sæta. Taldi Landsréttur að ekkert hefði komið fram í málinu sem breytti því mati héraðsdóms að nauðsynlegt væri vegna réttaröryggis að X sætti áfram öryggisgæslu.

Á hinn bóginn yrði venju samkvæmt að færa ákvörðun um inntak hennar fyrst um sinn í hendur fullnustuyfirvalda. Væru því ekki efni til að mæla fyrir um þá tilhögun fyrir dómi í máli þessu. Var X því gert að sæta áfram öryggisgæslu á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X gert að greiða A 700.000 kr. í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 22. mars 2022 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og að fengnu áfrýjunarleyfi. Málsgögn bárust réttinum 17. ágúst 2

Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

3

Ákærði krefst þess aðallega að niðurstaða hins áfrýjaða dóms um inntak öryggisgæslu hans á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 verði ómerkt en til vara að inntak öryggisgæslunnar verði ákveðið eins vægt og lög leyfa. Þá krefst hann þess að dæmdar bætur til handa brotaþola verði lækkaðar.

4

Af hálfu brotaþola, A, er þess aðallega krafist að ákærða verði gert að greiða honum 4.000.000 króna ásamt vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. ágúst 2020 til 8. desember 2021, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að staðfest verði ákvæði hins áfrýjaða dóms um einkaréttarkröfu brotaþola.

5

Fyrir Landsrétt voru lögð nokkur ný gögn, þar á meðal vottorð B geðlæknis 11. janúar 2023 og greinargerð C, forstöðumanns[...], D deildarstjóra og E sérfræðings 4. janúar 2023. Þá gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins vitnin F geðlæknir, B geðlæknir og C forstöðumaður.

Niðurstaða

6

Með ákæru 31. ágúst 2021 var ákærða gefin að sök líkamsárás, hótanir og barnaverndarlaga brot með því að hafaí [...]2 020 tekið [...]dreng hálstaki, lyft honum upp á hálsinum, og hótað að skaða hann. Var háttsemin talin varða við 1. mgr. 217. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga og 1. mgr. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Er það atvik varð sem leiddi til ákæru sætti ákærði öryggisgæslu á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaga samkvæmt dómi [...]2015.

7

Farið var með málið samkvæmt 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála og var það niðurstaða héraðsdóms að ákærði hefði framið það brot sem honum var gefið að sök í ákæru en að hann hefði verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum á verknaðarstundu, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga. Var ákærði sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins en fallist á varakröfu þess um að mæla fyrir um vistun hans á viðeigandi hæli, sbr. 62. gr. almennra hegningarlaga. Báðir aðilar una niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. Ákærði krefst á hinn bóginn endurskoðunar á ákvæði dómsins um inntak öryggisgæslu sem hann skuli sæta.

8

Í 62. gr. almennra hegningarlaga segir að ef maður er sýknaður vegna ósakhæfis megi ákveða í dómi, ef nauðsynlegt þykir vegna réttaröryggis, að gerðar skuli ráðstafanir til að varna því að háski hljótist af honum. Ef ætla má að vægari ráðstafanir komi ekki að notum má ákveða að honum sé komið fyrir á viðeigandi hæli. Hefur sú ráðstöfun verið nefnd öryggisgæsla, þótt það heiti komi ekki fyrir í lögunum.

9

Niðurstaða héraðsdóms um að ákærði skyldi sæta öryggisgæslu var einkum byggð á matsgerð dómkvadds manns, F geðlæknis 27. apríl 2021. Er efni matsgerðarinnar rakið í hinum áfrýjaða dómi en F gaf jafnframt skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti og staðfesti efni hennar.

10

Svo sem að framan greinir var lagt fyrir Landsrétt vottorð B geðlæknis 11. janúar 2023. Þar kemur fram að í októbermánuði 2021 hafi lyfjagjöf ákærða verið breytt og meðferð hafin með sefandi geðlyfi. Í kjölfarið hafi orðið töluverðar breytingar til batnaðar á líðan hans og hegðun. Enn komi þó upp tilvik þar sem hann bregðist við af árásarhneigð og hvatvísi. Viðbúið sé að áfram þurfi að skapa ákærða öryggi og tryggja að hann geti ekki valdið öðrum skaða. Í vitnisburði geðlæknisins fyrir Landsrétti áréttaði hann að ef ákærði væri ekki í vernduðu búsetuúrræði gæti hann reynst sjálfum sér og öðrum hættulegur. Ákærði hafi verið meðfærilegri eftir að lyfjagjöf hans var breytt en hafi eigi síður ekki getu til þess að taka ábyrgð á eigin hegðun. Hann þarfnist um ófyrirséðan tíma að minnsta kosti sambærilegrar öryggisgæslu og hann nýtur nú.

11

Samkvæmt framangreindu er ekkert komið fram í málinu sem breytir því mati héraðsdóms að nauðsynlegt sé vegna réttaröryggis að ákærði sæti áfram öryggisgæslu á grundvelli 62. gr. almennra hegningarlaga. Verður því staðfest ákvæði héraðsdóms þar um. Á hinn bóginn verður venju samkvæmt að færa ákvörðun um inntak þeirrar ráðstöfunar fyrst um sinn í hendur fullnustuyfirvalda, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 12. febrúar 2015 í máli nr. 688/2014. Er því ekki efni til að mæla fyrir um þá tilhögun með dómi í máli þessu.

12

Af hálfu ákærða er viðurkennt að hann hafi bakað sér bótaábyrgð gagnvart brotaþola í málinu en krafist er lækkunar fjárhæðar miskabóta sem ákveðnar voru í hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt dómaframkvæmd í sambærilegum málum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 9. mars 2022 í máli nr. 42/2021, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, þykir fjárhæð miskabóta hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir.

13

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað. Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Héraðsdómur skal vera óraskaður um að ákærði, X, sæti áfram öryggisgæslu á viðeigandi stofnun samkvæmt 62. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði A 700.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Allur sakarkostnaður fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, I-kk-ef Þ-kk-ef lögmanns, 753.300 krónur, auk útlagðs kostnaðar,74.644 krónur, og þóknun réttargæslumanns brotaþola, J-kvk-ef G-kvk-ef lögmanns, 301.320 krónur.