250/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að nauðungarvista hann á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. apríl 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 12. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 3. apríl 2023 í málinu nr. L- [...]/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. mars 2023 um nauðungarvistun sóknaraðila á sjúkrahúsi í allt að 21 sólarhring.

Kæruheimild er í 1. mgr. 16. gr. lögræðislaga nr.71/1997.

2

Sóknaraðili krefst þess að fyrrgreind ákvörðun sýslumanns verði felld úr gildi. Þá krefst hann þóknunar fyrir Landsrétti til handa skipuðum talsmanni sínum.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Með ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. mars 2023 var samþykkt beiðni varnaraðila um nauðungarvistun sóknaraðila í allt að 21 sólarhring, sbr. 2. og 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga. Var ákvörðunin tekin á grundvelli læknisvottorðs 27. mars 2023, sem fylgdi beiðni varnaraðila um nauðungarvistun, sbr. 3. mgr. 21. gr. laganna.

5

Í framangreindu læknisvottorði, sem ritað er af B geðlækni á deild 32 C á Landspítala, kemur fram að sóknaraðili sé greindur með geðhvarfasjúkdóm og fíknivanda og eigi að baki margar innlagnir á geðdeildir, allt frá árinu 2010. Sóknaraðili sé með skert sjúkdómsinnsæi og því hafi endurekið þurft að nauðungarvista hann á geðdeild en í gegnum tíðina hafi hann verið „lítið meðferðarheldinn“ hvað varði að mæta í eftirfylgd ogtaka lyf á milli innlagna.

6

Þann 21. mars 2023 hafi sóknaraðili lagst inn á deild 32 C á Landspítala vegna örlyndis og við komu á deildina hafi hann reynst jákvæður fyrir kókaíni og THC. Hann hafi farið fram á útskrift tveimur dögum seinna og þá ekki kannast við að vera manískur eða veikur á annan hátt. Útskrifaðist hann þann dag gegn læknisráði. Tveimur dögum síðar, 25. mars 2023, hafi hann komið á bráðamóttöku geðsviðs í fylgd lögreglu, sem hafi farið í tvö útköll vegna hans en hann hafi eyðilagt vörur í verslun og verið ógnandi við gangandi vegfarendur. Hann hafi lagst sjálfviljugur inn og í viðtali við sálfræðing hafi hann lýst mikilli vellíðan og verið ör og samhengislaus í tali. Borið hafi á mikilmennskutali og ranghugmyndum og hann óskað eftir útskrift stuttu síðar. Hann hafi þá verið órólegur og ógnandi við starfsfólk. Hann hafi verið metinn örlyndur og í geðrofi og hætta verið talin á ofbeldi og því hafi hann verið nauðungarvistaður í 72 klukkustundir. Í viðtali við lækni og ráðgjafa 27. mars 2023 hafi sóknaraðili verið mjög ógnandi við lækninn og ráðgjafinn þurft að stíga á milli þeirra. Sóknaraðili hafi reynt að ráðast á ráðgjafann en verið yfirbugaður og varnarteymi fylgt honum í öryggisherbergi. Var þá metið að hann þyrfti lyf til að draga úr frekari ofbeldishættu sem virtist aukin á grunni ranghugmynda og örlyndis. Í ljósi ofbeldisatvika og aukinnar hættu hafi lögregla verið fengin til að vera viðstödd lyfjagjöfina. Þegar læknirinn hafi komið til að ræða við sóknaraðila hafi hann vart verið til viðræðu. Í niðurstöðu læknisvottorðsins kemur fram sóknaraðili væri metinn óútreiknanlegur og hættulegur öðrum og væri það mat læknisins að nauðsynlegt væri að hann yrði vistaður áfram á geðdeild þar sem hann þyrfti að fá meðferð sem hann hefði ekki innsæi íað hann hefði þörf fyrir. Hann væri manískur og hættulegur öðrum og ef hann færi af spítalanum væri alveg ljóst að ástandið myndi einungis versna. Var það því mat læknisins að nauðungarvistun í allt að 21 sólarhring væri óhjákvæmileg í ljósi alvarlegra veikinda.

7

B gaf símaskýrslu fyrir héraðsdómi ogstaðfesti framangreint læknisvottorð.

8

Sóknaraðili mætti fyrir héraðsdóm og gaf skýrslu. Kvaðst hann vera greindur með [...] og fara í maníu en tæki geðrofslyf og hefði lyfjatakan gengið vel. Hann hefði verið í geðrofi við innlögn en væri í góðu lagi í dag. Hann hefði verið fljótur að komast í eðlilegt horf eftir innlögn. Hann væri búinn að panta tíma á göngudeild [...] og í meðferð á þeirra vegum vegna fíknivanda.

9

Vitnið C, yfirlæknir á deild 32 C og meðferðarlæknir sóknaraðila, gaf símaskýrslu fyrir héraðsdómi. Í vitnisburði hennar kom fram að sóknaraðili hefði verið í mikilli maníu og með geðrofseinkenni er hann var nauðungarvistaður 28. mars 2023 og hefði þá verið búinn að vera í mikilli neyslu og því í miklum fráhvörfum og mikilli þörf fyrir hjálp. Hann hefði fengið lyf og stuðning og væri byrjaður að sýna bata en væri enn í bráðameðferð og það ætti eftir að fínstilla lyf hans. Kvað hún mjög stutt síðan hann hefði beitt ofbeldi á deildinni og talið sig vera [...]o g með [...]og misst algjöra stjórn á hegðun sinni. Þá hefði sóknaraðili lýst því sama morgun og skýrslutakan fór fram að honum hefði þótt hræðilegt að lenda í þessu og taldi vitnið mjög mikilvægt að hann útskrifaðist öruggur um að slíkt endurtæki sig ekki í bráð en hún teldi líklegt að sóknaraðili myndi hætta að taka lyfin ef hann útskrifaðist nú af deildinni. Þá hefði lyfjataka sóknaraðila verið stopul undanfarnar vikur og hann verið í neyslu og hún óttaðist að sóknaraðili færi aftur í neyslu ef hann útskrifaðist nú enda væri hann á mjög viðkæmum stað í bataferlinu. Sóknaraðili þyrfti að flytjast yfir á fíknigeðdeild og fá þar fíknimeðferð. Það breytti engu að sóknaraðili hefði óskað eftir því að fara í meðferð á vegum [...]en hann væri að hennar mati ekki fær um að fara í slíka meðferð fyrr en að lokinni meðferð á fíknigeðdeild. Spurð um það hvort sóknaraðili hefði sýnt einkenni maníu og geðrofs eftir að hafa verið nauðungarvistaður svaraði vitnið því til að samkvæmt framvindunótum starfsfólks væri sóknaraðili búinn að vera mjög hátt uppi og með hugmyndir um að hann hefði æðra hlutverk og því væri of snemmt að útskrifa hann.

Niðurstaða

10

Svo sem að fram er komið krefst sóknaraðili þess að ákvörðun sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. mars 2023 verði felld úr gildi og byggir á því að skilyrði til nauðungarvistunar samkvæmt 19. gr. lögræðislaga séu ekki fyrir hendi.

11

Samkvæmt 2. mgr. 19. gr. lögræðislaga er það skilyrði þess að unnt sé að nauðungarvista mann á sjúkrahúsi að hann sé haldinn alvarlegum geðsjúkdómi eða verulegar líkur séu taldar á að svo sé ástatt um hann eða ástand hans sé þannig að jafna megi til alvarlegs geðsjúkdóms. Eigi nauðungarvistun að standa lengur en í 72 klukkustundir og í allt að 21 sólarhring er jafnframt sett það skilyrði að áframhaldandi nauðungarvistun sé óhjákvæmileg að mati læknis, sbr. 3. mgr. sama ákvæðis.

12

Með vísan til þess sem að framan er rakið um aðdraganda þess að sóknaraðili var nauðungarvistaður, læknisvottorði B geðlæknis 27. mars 2023, sem lá til grundvallar nauðungarvistun sóknaraðila, og framburðar C meðferðarlæknis sóknaraðila, sem hún gaf við meðferð málsins í héraði, þykir nægjanlega í ljós leitt að nauðsynlegt sé að sóknaraðili verði áfram nauðungarvistaður á sjúkrahúsi og fái þar viðeigandi aðstoð, meðferð og eftirfylgni. Samkvæmt framangreindu læknisvottorði er sóknaraðili greindur með alvarlegan geðsjúkdóm og á sögu um margar innlagnir á geðdeild allt frá árinu 2010 auk þess sem fram kemur að sóknaraðili sé með skert sjúkdómsinnsæi og hafi verið „lítið meðferðarheldinn“ milli innlagna. Í afdráttarlausum framburði læknisins C fyrir héraðsdómi kemur jafnframt fram að sóknaraðili væri enn á mjög viðkvæmum stað í bataferlinu og að samkvæmt framvindunótum starfsfólks væri hann búinn að vera mjög hátt uppi og með hugmyndir um að hann hefði æðra hlutverk og því væri of snemmt að útskrifa hann. Að þessu virtu verður ekki séð að tekist hafi að ná nægjanlegum tökum á ástandi sóknaraðila þannig að óhætt sé að útskrifa hann af sjúkrahúsi og að þörf sé á lengri tíma til að ná utan um vanda hans. Verður því ekki talið að við þessar aðstæður dugi önnur eða vægari úrræði til að tryggja heilsu hans og batahorfur.

13

Er það niðurstaða dómsins að sýnt hafi verið fram á að uppfyllt séu skilyrði 2. mgr., sbr. 3. mgr. 19. gr. lögræðislaga fyrir nauðungarvistun sóknaraðila í allt að 21 dag Verður því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar.

14

Samkvæmt 1. mgr. 17. gr. lögræðislaga greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs talmanns sóknaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti og er hún ákveðin að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

15

Það athugast að samningu hins kærða úrskurðar er áfátt að því leyti að ekki er gerð grein fyrir kröfum og málsástæðum varnaraðila auk þesssem skortir á að fullnægjandi rök séu færð fyrir niðurstöðu um sönnunar- og lagaatriði. Er þetta í ósamræmi við fyrirmæli 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og er það aðfinnsluvert.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Þóknun skipaðs talsmanns sóknaraðila fyrir Landsrétti, G-kk-ef S-x-x Ó-kk-ef lögmanns, 214.272 krónur, greiðist úr ríkissjóði.