327/2019

Útdráttur

A krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá SA hf. vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir við störf hjá B ehf. er hann féll niður um lúguop á togdekki skips og niður á dekk þar fyrir neðan. Ágreiningur málsins laut að því hvort B ehf. bæri ábyrgð á slysinu þar sem aðstæður á vinnustað hefðu verið óforsvaranlegar og hvort A bæri meðábyrgð vegna háttsemi sinnar, á grundvelli 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993, sem leiddi til þess að bótaréttur hans skertist eða félli niður. Landsréttur vísaði til þess að þegar litið væri til sakar A andspænis sök B ehf. varðandi aðstæður um borð í skipinu, þar sem B ehf. hefði ekki rækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 og öryggi var ábótavant, gæfi stórkostlegt gáleysi A aðeins tilefni til þess að skerða bætur til hans um fjórðung. Var því viðurkenndur réttur hans til bóta úr tryggingu B ehf. hjá SA hf. sem næmi ¾ af fullum bótum.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og B-kvk-nf T-kvk-nf, prófessor.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 8. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 12. apríl 2019 í málinu nr. E[…]/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að viðurkennd verði með dómi bótaskylda stefnda úr ábyrgðartryggingu B ehf. vegna tjóns sem áfrýjandi varð fyrir í vinnuslysi 22. mars 2016. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar fyrir héraðsdómi og í Landsrétti.

3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti. Til vara krefst stefndi þess að vera aðeins dæmdur bótaskyldur að hluta og að málskostnaður verði felldur niður.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Málavextir eru skilmerkilega raktir í hinum áfrýjaða dómi og lýst aðstæðum um borð í skuttogaranum D 22. mars 2016 þegar áfrýjandi varð fyrir vinnuslysi. Eru atvik málsins að mestu ágreiningslaus og afleiðingar slyssins fyrir áfrýjanda óumdeildar. Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi varð slysið með þeim hætti að áfrýjandi, sem var starfsmaður B ehf. á Akureyri, féll niður um lúguop á togdekki skipsins, um þrjá metra niður á dekk þar fyrir neðan og hlaut við það brot á ristarbeinum á hægri fæti. Atvikið varð þegar áfrýjandi var á leið til baka frá stefni skipsins aftur í skut á tíma þar sem rafmagn hafði verið tekið af skipinu er það var flutt úr flotkví að bryggjukanti á athafnasvæði B ehf. Engin neyðarlýsing var virk í skipinu og áfrýjandi, sem var þar í fyrsta skipti, hafði ekki vasaljós meðferðis. Ekki voru til staðar fallvarnir, svo sem keðja eða lína, aftan við lúguna þar sem áfrýjandi féll niður en keðja var fyrir framan hana. Eftir slysið varð áfrýjandi óvinnufær í sex mánuði og er varanleg læknisfræðileg örorka vegna áverkans á fæti hans metin 8%. Í málinu er deilt um hvort vátryggingartaki hjá stefnda og vinnuveitandi áfrýjanda, B ehf., beri bótaábyrgð á tjóni því sem áfrýjandi varð fyrir í umræddu vinnuslysi eða hvort hann hafi með háttsemi sinni sýnt af sér slíkt stórfellt gáleysi að réttur hans til bóta fyrir líkamstjón frá stefnda falli niður.

5 Í niðurstöðum rannsóknar Vinnueftirlitsins sem fram fór næsta dag er lýst þeim tildrögum slyssins að áfrýjandi hafi ætlað að stytta sér leið til að fara aftur eftir skipinu meðfram lúgugatinu, án þess að huga nægilega vel að öryggi, en við hlið þess staðar sem hann féll hafi verið dyr þar sem hægt var að komast eftir gangi aftur með skipinu. Þá segir að ekki hafi verið neinar tímabundnar fallvarnir við lúguopið meðan skipið var í slipp. Gaf Vinnueftirlitið B ehf. fyrirmæli um að gera skriflegt áhættumat og áætlun um forvarnir varðandi umrædda vinnu og áhættumat fyrir vinnu og umferð í kringum lúguop skipa við viðgerðir á þeim.

6 Í skýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi verið fenginn um borð í skipið til að hjálpa við að flytja það úr flotkví að bryggju. Hann hefði fengið kall frá hafnarstarfsmönnum um að fara fram í skipið og athuga hvernig gengi að binda það við bryggju. Þá hafi hann farið fram í stefni skipsins eftir óhentugri leið sem lá fram hjá brú þess, í gegnum lúgu, stiga og þröngan gang til að ræða við tvo samstarfsmenn sína sem voru að binda skipið framan til. Að því búnu hafi hann spurt þá hvernig mætti finna hentugri leið til baka og hafi verið leiðbeint um að fara niður stigann sem lá niður á togdekk skipsins. Þegar þangað var komið hafi tekið við svartamyrkur og hefði hann aðeins haft daufa lýsingu af símanum sínum. Hann hafi þá gengið fram hjá fjórum grandaraspilum sem þar voru, klofað yfir þil sem var fyrir framan þau og ætlað að ganga áfram eftir togdekkinu aftur í skipið. Hann hafi ekki vitað af lúgunni sem þar var en þar sem hann vissi að oft væru lúgur á þessu svæði hefði hann þreifað fram fyrir sig með höndum og fótum til að kanna hvort hann fyndi fyrir einhverju sem væri búið að strengja fyrir ef lúga væri opin. Þar sem hann hefði ekki fundið neina línu hefði hann gengið áfram, beint ofan í lúguna þar sem hann féll niður. Aðspurður hvort hann hefði með þessu verið að stytta sér leið eins og fram kom í skýrslu Vinnueftirlitsins, svaraði áfrýjandi því til að hann hefði ætlað að fara aðra leið til baka þar sem ekki þyrfti að fara aftur upp í brúna og hefði verið bent á þessa leið af samstarfsmönnum sínum. Myrkvað hefði verið á togdekki þegar komið var niður stigann og hann hefði ekki vitað um neina leið þar í gegnum eldhús og borðsal.

7 Í framburði G, annars tveggja framangreindra samstarfsmanna áfrýjanda, fyrir héraðsdómi kom fram að áfrýjandi hefði komið óvenjulega leið fram í stefni. Áfrýjanda hafi því verið bent á að fara niður á togdekk og síðan aftur með skipinu. Venjulega leiðin til að fara um í skipinu væri um rennu á togdekki meðfram lúgunni en fara þyrfti varlega því gangvegur þar væri þröngur og talsverð hætta þegar lúgan væri opin. Vitnið hefði vitað að lúgan væri opin en ekki að áfrýjandi væri í fyrsta skipti á skipinu. Engin neyðarlýsing hefði kviknað sjálfkrafa eins og ætti að gerast þegar rafmagn væri tekið af skipinu. Eftir slys áfrýjanda hafi verið innleitt á vinnustaðnum að úthluta mönnum vasaljósum og hjálmum með innbyggðum talstöðvarbúnaði. Í vitnisburði F, hins starfsmannsins sem áfrýjandi ræddi við, kom hins vegar fram að hann og aðrir starfsmenn B ehf. væru vanir að fara réttu leiðina frá togdekki í gegnum eldhús og að hann hefði bent áfrýjanda á að fara þá leið.

8 Af skýrslum annarra starfsmanna B ehf. fyrir héraðsdómi, verður ráðið að misjafnt var hvort starfsmenn voru vanir að ganga meðfram lúgunni á togdekki eða í gegnum eldhús og vistarverur á umræddu skipi. Fram kom hjá E verkstjóra að mjög óæskilegt væri að starfsmenn slipps færu í vinnufötum í gegnum eldhús og vistarverur. Í framburði C öryggisstjóra kom hins vegar fram að venjuleg leið starfsmanna í þessu skipi lægi í gegnum eldhúsið, sem verið var að gera við, en ekki um þrönga rennu meðfram lúgu enda væri hún ógreiðfær. Í tilkynningu sem öryggisstjórinn sendi stefnda daginn eftir slysið hefði verið ályktað að áfrýjandi hefði verið að stytta sér leið með því að fara meðfram lúgunni á togdekki í stað þess að fara í gegnum eldhúsið. Síðar hefði þó komið í ljós að áfrýjandi hafi verið í fyrsta skipti um borð í skipinu sem var auk þess myrkvað og því ekki víst að hann hefði getað vitað hvaða leið væri hefðbundið að fara. Einnig kom fram hjá öryggisstjóranum að alvanalegt væri að lúgur af þessu tagi væru opnar þegar skip væru í slipp en þá væru einhverjar varnir í kringum þær.

Málsástæður aðila

9 Af hálfu áfrýjanda er byggt á því að frumorsök slyssins hafi verið óforsvaranlegar vinnuaðstæður hans um borð í togaranum D. Engin lýsing hafi verið um borð í skipi þar sem hann var ókunnugur og hvorki vasaljós fyrir starfsmenn né talstöðvarbúnaður til þess að hann gæti leitað frekari leiðbeiningar eftir að hafa farið tiltekna leið að fyrirsögn samstarfsmanna. Þá hafi fallvörnum við lúgu verið ábótavant og ekki hafi farið fram neitt mat á áhættu eða áætlun gerð um fallvarnir í samræmi við ákvæði laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Þá er því mótmælt að hann hafi sýnt af sér gáleysi og hann eigi því ekki að bera neina eigin sök vegna slyssins. Þar sem B ehf. beri ábyrgð á slysinu verði að viðurkenna rétt hans til bóta úr ábyrgðartryggingu fyrirtækisins hjá stefnda.

10 Krafa stefnda um staðfestingu hins áfrýjaða dóms byggist á því að sannað sé að orsök slyssins hafi verið stórfellt gáleysi áfrýjanda sjálfs. Hann hafi verið að stytta sér leið aftur á skipið, hafi ekki gætt að öryggi og farið mjög óvarlega. Vegna reynslu sinnar hafi hann mátt vita að leiðin sem hann fór hafi ekki verið hefðbundin en hann hefði ekki farið þá leið sem honum var bent á, inn um dyr á gangi á togdekki. Þess í stað hefði hann þreifað fyrir sér í myrkri og meðal annars stigið yfir 70 cm stálkant, vitandi að mögulega væri opin lúga handan við hann. Þessi háttsemi hafi falið í sér svo stórfellt gáleysi að staðfesta beri niðurstöðu héraðsdóms um sýknu en í öllu falli að uppfyllt séu skilyrði til þess að hann beri meginhluta sakar á tjóni sínu sjálfur.

Niðurstaða

11 Kjarni ágreinings í málinu lýtur að því hvort vinnuveitandi áfrýjanda beri ábyrgð á slysinu þar sem aðstæður á vinnustað hafi verið óforsvaranlegar og þá jafnframt hvort áfrýjandi beri meðábyrgð vegna háttsemi sinnar sem leiði til þess að bótaréttur hans vegna líkamstjóns skerðist eða falli niður.

12 Samkvæmt niðurstöðu rannsóknar Vinnueftirlitsins frá 23. mars 2016, sem lýst var að framan, er orsaka slyssins annars vegar að leita í því að áfrýjandi hefði ætlað að stytta sér leið án þess að gæta nægilega vel að öryggi og hins vegar að ekki hefðu verið settar upp neinar tímabundnar fallvarnir við lúguopið á meðan skipið var í slipp. Ráðið verður af vitnisburðum starfsmanna B ehf. fyrir héraðsdómi að allur gangur hafi verið á því hvort umrædd lúga væri opin eða lokuð. Þá kom fram að leið þeirra um skipið hafi tíðum legið um rennu meðfram opinni lúgu á togdekki, þótt vitað hafi verið að sú leið væri varhugaverð og ýmsar hindranir að fara yfir eins og bobbingar, net og vírar. Til viðbótar þeim ágöllum sem voru á fallvörnum við opna lúgu var engin neyðarlýsing í skipinu sem hefði átt að kvikna þegar straumur úr landi var tekin af skipinu. Fram kom í vitnisburði öryggisstjóra B ehf. fyrir héraðsdómi að neyðarrafhlöður hefðu reynst tómar. Þótt vasaljós hafi verið starfsmönnum aðgengileg á verkstæði fyrirtækisins voru þeir ekki skyldugir til bera þau.

13 Samkvæmt framansögðu verður talið að fallvörnum um borð í skipinu hafi verið ábótavant. Hefði keðja verið sett fyrir lúguopið báðum megin en ekki aðeins framan við það hefði væntanlega mátt fyrirbyggja slys áfrýjanda. Þá liggur fyrir að B ehf. hafði ekki gert áhættumat fyrir vinnu og umferð í kringum lúguop skipa við viðgerðir á þeim í samræmi við fyrirmæli 27. gr. reglugerðar nr. 920/2006 um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum. Þar sem skipið var ljóslaust og starfsmenn án vasaljósa sem fyrr segir voru aðstæður um borð sérstaklega hættulegar fyrir áfrýjanda sem var þar í fyrsta skipti. Verður að teljast ótvírætt að þessar aðstæður hafi ekki samrýmst þeim kröfum sem gerðar eru til vinnuveitanda samkvæmt 13. gr., sbr. einnig 42. gr. laga nr. 46/1980, að tryggja að vinnustaður sé þannig úr garði gerður að þar sé gætt fyllsta öryggis og góðs aðbúnaðar með því að fylgja viðurkenndum stöðlum og ákvæðum laga og reglugerða að því er varðar aðbúnað, hollustuhætti og öryggi.

14 Við mat á meðábyrgð áfrýjanda á tjóni sínu ber fyrst að líta til þess að hann var að vinna í fyrsta skipti um borð í skipinu og var ráðlagt af samstarfsmönnum sínum að fara niður stigann á togdekkið og þaðan aftur í skut þegar hann innti þá eftir hentugri leið en hann hafði áður farið. Ekki telst hins vegar sannað að honum hafi verið leiðbeint um að fara inn um umræddar dyr á togdekkinu og ganga í gegnum eldhús og borðsal aftur í skipið. Í skýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi kom fram að hann hafi enga slíka leið þekkt þegar hann kom niður stigann auk þess sem þar hafi verið myrkvað. Því verður ekki fallist á að hann hafi ætlað að stytta sér leið og meðvitað valið hættulegri leið fram hjá umræddum dyrum.

15 Líta ber til þess að áfrýjandi hafði unnið hjá B ehf. í meira en áratug og vissi vegna þekkingar sinnar á skipum af þessu tagi að lúgur á togdekki gætu verið opnar. Gat hann því gert sér grein fyrir þeirri hættu sem fólst í því að ganga eftir togdekkinu í myrkri án neinnar vissu um hvort lúgur á leið hans væru lokaðar. Verður því fallist á það mat héraðsdóms að sú háttsemi áfrýjanda að treysta á að leiðin væri greið, eftir að hafa þreifað fyrir sér með höndum og fótum í myrkrinu án þess að finna línu sem hindraði för, hafi falið í sér stórfellt gáleysi eins og aðstæðum var háttað.

16 Samkvæmt 1. mgr. 23. gr. a skaðabótalaga nr. 50/1993 skerðist skaðabótaréttur starfsmanns, sem verður fyrir líkamstjóni í starfi sínu, ekki vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Í skýringum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 124/2009 og bættu framangreindu ákvæði í skaðabótalögin er lýst því markmiði breytinganna að treysta stöðu starfsmanna sem lenda í líkamstjóni í starfi sínu, sem að einhverju leyti verði rakið til háttsemi þeirra sjálfra. Einnig segir að þótt starfsmenn séu ekki undanþegnir því að leggja sitt af mörkum til þess að tryggja öryggi á vinnustað þá hvíli meginábyrgðin á öruggu vinnuumhverfi á vinnuveitanda. Tekið er fram að hafi starfsmaður verið meðvaldur að tjóni sínu þurfi að meta hve stórkostlegt gáleysið er og ákvarða skerðingu bóta í samræmi við það. Í því felist að jafnvel stórkostlegt gáleysi valdi ekki niðurfellingu bótaréttar starfsmannsins, heldur geti það valdið skerðingu hans.

17 Þegar litið er til sakar áfrýjanda andspænis sök B ehf. varðandi aðstæður um borð í skipinu, þar sem vinnuveitandi hafði ekki rækt skyldur sínar samkvæmt lögum nr. 46/1980 og öryggi var ábótavant, gefur stórkostlegt gáleysi áfrýjanda þó aðeins tilefni til þess að skerða bætur til hans um fjórðung. Því er viðurkenndur réttur hans til bóta úr tryggingu B ehf. hjá stefnda sem nemur ¾ af fullum bótum.

18 Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti, sem ákveðinn verður í einu lagi eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Viðurkenndur er réttur áfrýjanda, A, til bóta sem nema ¾ af fullum bótum úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá stefnda Sjóvá Almennum tryggingum hf. vegna tjóns sem áfrýjandi varð fyrir í vinnuslysi 22. mars 2016.

Stefndi greiði áfrýjanda 2.700.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.