768/2018

Útdráttur

Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að fela B forsjá tveggja dætra þeirra A þar til dómur gengur í forsjármáli þeirra. Hvað varðaði kröfu B um að úrskurðað yrði um lögheimili og meðlag var tekið fram að í hinum kærða úrskurði væri ósamræmi á milli forsendna úrskurðarins og úrskurðarorðsins. Yrði því ekki komist hjá því að ómerkja úrskurð héraðsdóms að þessu leyti og vísa þeim þætti málsins heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. október 2018, en kærumálsgögn bárust réttinum 19. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 4. október 2018 í málinu nr. E[…]/2018 þar sem leyst var úr ágreiningi aðila um forsjá dætra þeirra, C og D, til bráðabirgða, umgengni og meðlag. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og hafnað kröfum varnaraðila um að honum verði falin forsjá dætra þeirra til bráðabirgða og um meðlag. Sóknaraðili krefst þess einnig að kveðið verði á um umgengni hennar við C. Þá krefst hún kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4 Með stefnu sem þingfest var í Héraðsdómi Reykjaness 5. september 2018 höfðaði varnaraðili mál gegn sóknaraðila þar sem þess er krafist að honum verði falin óskipt forsjá barna hans og sóknaraðila, þeirra D og C. Þá er jafnframt gerð krafa um að sóknaraðila verði gert að greiða einfalt meðlag með stúlkunum til bráðabirgða frá 1. apríl 2018. Í stefnu gerir varnaraðili enn fremur þá kröfu að úrskurðað verði að forsjá stúlknanna verði til bráðabirgða hjá honum meðan forsjármálið er rekið fyrir dómi.

5 Samkvæmt því sem kemur fram í hinum kærða úrskurði var krafa varnaraðila um forsjá til bráðabirgða upphaflega lögð fram 14. ágúst 2018 í sérstöku máli. Mál um forsjá til bráðabirgða var síðan sameinað aðalmálinu í þinghaldi 11. september sama ár.

6 Þann 27. september síðastliðinn var málið síðan flutt sérstaklega um kröfu varnaraðila um forsjá til bráðabirgða. Í þeim þætti málsins gerði varnaraðili jafnframt kröfu um að lögheimili stúlknanna yrði hjá honum og að sóknaraðila yrði gert að greiða meðlag með stúlkunum frá 1. apríl 2018. Krafa sóknaraðila í þeim þætti málsins er varðar forsjá til bráðabirgða er aðallega sú að málinu verði vísað frá dómi, en til vara að kröfu varnaraðila um úrskurð til bráðabirgða verði hafnað. Þá er gerð krafa um að dómurinn ákveði hvernig umgengni C við sóknaraðila verði háttað.

7 Fyrir Landsrétti gerir sóknaraðili nánar þær kröfur að því verði hafnað að fela varnaraðila forsjá til bráðabirgða. Þá kefst sóknaraðili þess að kveðið verði á um umgengni hennar við stúlkurnar og loks er gerð krafa um að meðlagskröfu varnaraðila verði hafnað.

8 Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er staðfest sú niðurstaða að forsjá D og C skuli vera hjá varnaraðila til bráðabirgða meðan mál um skipan forsjár er til meðferðar fyrir dómi.

9 Sóknaraðili gerði fyrir héraðsdómi kröfu um að dómurinn mælti fyrir um hvernig umgengni C við sóknaraðila verði háttað. Fyrir Landsrétti er aftur á móti gerð krafa um að dómurinn mæli fyrir um hvernig umgengni sóknaraðila við báðar stúlkurnar verði háttað. Af gögnum málsins verður skýrlega ráðið að stúlkurnar hafi búið við óviðunandi aðstæður þegar þær bjuggu á heimili sóknaraðila. Stúlkurnar, sem eru 15 og 17 ára gamlar, hafa báðar lýst því eindregið yfir að þær treysti sér ekki til að umgangast sóknaraðila vegna áfengisneyslu hennar. Fallast ber á það með héraðsdómara að virða beri afstöðu stúlknanna, sem telja verður reista á gildum ástæðum, um að vilja ekki umgangast sóknaraðila. Verður staðfest niðurstaða héraðsdóms um að synja beri að svo stöddu um umgengni sóknaraðila og C.

10 Í þeim þætti málsins sem varðar forsjá til bráðabirgða gerði varnaraðili jafnframt kröfu um að lögheimili stúlknanna yrði hjá honum. Þá er þess krafist af hálfu varnaraðila í héraðsdómsstefnu að kveðið verði á um meðlag sóknaraðila með stúlkunum til bráðabirgða frá 1. apríl 2018 og þar til endanlegur dómur gengur í málinu.

11 Að því varðar kröfu um lögheimili er þess að geta að í 5. mgr. 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 segir að forsjá barns feli í sér rétt og skyldu fyrir foreldri til að ráða persónulegum högum barns og ákveða búsetustað þess. Af þessu ákvæði leiðir meðal annars að hafi forsjá barns verið falin öðru foreldri þá ræður það foreldri búsetu barns og þar með lögheimili. Í úrskurði héraðsdómara er allt að einu tekin afstaða til kröfu varnaraðila um lögheimili.

12 Í forsendum hins kærða úrskurðar kemur fram að orðið verði við kröfum varnaraðila um að lögheimili stúlknanna verði hjá varnaraðila meðan málið er rekið fyrir dómstólum og um skyldu sóknaraðila til að greiða einfalt meðlag með þeim frá 1. apríl 2018. Í úrskurðarorði er á hinn bóginn aðeins fallist á þessar kröfur að því er varðar yngri stúlkuna, C. Er að þessu leyti ósamræmi milli forsendna úrskurðarins og úrskurðarorðsins. Eins og úrskurðurinn er úr garði gerður að þessu leyti, og eins og atvikum þessa máls er háttað að öðru leyti, þykir ekki verða hjá því komist að ómerkja úrskurð héraðsdóms að því er varðar úrlausn um kröfu um lögheimili og meðlag.

13 Rétt þykir að kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð:

Ákvæði hins kærða úrskurðar um að varnaraðili, B

, skuli fara með forsjá stúlknanna D og C til bráðabirgða skal vera óraskað.

Ákvæði hins kærða úrskurðar um umgengni C og sóknaraðila, A

, skal vera óraskað.

Niðurstaða héraðsdóms um að lögheimili

C skuli til bráðabirgða vera hjá varnaraðila og niðurstaða héraðsdóms um að sóknaraðili skuli til bráðabirgða greiða einfalt meðlag með stúlkunni er ómerkt og þeim þætti málsins vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Sératkvæði

O-kvk-ef M-kvk-ef A-kvk-ef

Atvikum málsins er lýst í hinum kærða úrskurði.

Daginn eftir uppkvaðningu hins kærða úrskurðar gekk úrskurður Héraðsdóms Reykjaness í máli nr. U[…]/2018. Var þar fallist á kröfu E, sem fer með hlutverk barnaverndarnefndar sveitarfélagsins, um að yngri dóttir aðila máls þessa skyldi með vísan til 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 áfram vistuð utan heimilis sóknaraðila, í allt að tíu mánuði frá 14. ágúst 2018 að telja, og að eldri dóttir þeirra skyldi einnig vistuð utan heimilis til […]. nóvember 2018 er hún nær 18 ára aldri. Áður hafði fjölskylduráð úrskurðað með vísan til 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga að stúlkurnar skyldu vistaðar utan heimilis sóknaraðila í tvo mánuði frá 14. júní 2018 að telja og í kjölfarið ráðstafað þeim til varnaraðila til sama tíma, sbr. 67. gr. b barnaverndarlaga. Þessi úrskurður fjölskylduráðs var staðfestur með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 20. júlí 2018 í máli nr. U[…]/2018. Af gögnum málsins verður ráðið að gerður hafi verið nýr samningur um ráðstöfun stúlknanna til varnaraðila frá og með 14. ágúst 2018. Yngri dóttirin mun nú búa hjá varnaraðila í […], en sú eldri hjá ættingja sóknaraðila á Íslandi.

Í hinum kærða úrskurði var til úrlausnar krafa varnaraðila sem hann hafði uppi í stefnu í forsjármáli aðila um að „úrskurðað verði til bráðabirgða að forsjá [dætra aðila] verði hjá [varnaraðila] á meðan mál þetta er rekið fyrir dómi“ og að „ákveðið verði að [sóknaraðila] beri að greiða [varnaraðila] einfalt meðlag með stúlkunum til bráðabirgða, frá 1. apríl 2018 og þar til endanlegur dómur gengur í máli þessu“. Samkvæmt hinum kærða úrskurði gerði varnaraðili einnig þá kröfu við aðalmeðferð í þessum þætti málsins „að lögheimili stúlknanna verði hjá [varnaraðila]“.

Í forsendum hins kærða úrskurðar greinir að rétt þyki að sóknaraðili greiði einfalt meðlag „með stúlkunum“ frá 1. apríl 2018 og allt til þess er dómur gengur í forsjármáli aðila. Í úrskurðarorði er aftur á móti einungis kveðið á um að sóknaraðili skuli til sama tíma greiða einfalt meðlag með „barninu“. Verður því ekki litið svo á að með úrskurðinum hafi verið leyst úr kröfu varnaraðila um meðlag með báðum dætrum aðila. Þegar af þeirri ástæðu verður ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og uppkvaðningar úrskurðar að nýju.

Í forsendum hins kærða úrskurðar greinir einnig að rétt þyki að „lögheimili stúlknanna“ verði hjá varnaraðila. Allt að einu er einungis kveðið á um það í úrskurðarorði að lögheimili annarrar þeirra skuli vera hjá honum. Af þessu tilefni athugast að samkvæmt 5. mgr. 28. gr. barnalaga 76/2003 felur forsjá barns í sér rétt og skyldu fyrir foreldri til að ráða persónulegum högum barns og ákveða búsetustað þess. Var héraðsdómara því ekki rétt að úrskurða sérstaklega um framangreinda kröfu varnaraðila.

Eftir þessum úrslitum þykir rétt að kærumálskostnaður falli niður.