77/2018

Útdráttur

Í málinu var F sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot í starfsemi einkahlutafélaganna G og N ásamt peningaþvætti. Ákæru á hendur F fyrir að skila efnislega röngum skattframtölum og láta undir höfuð leggjast að skila tekjuskatti og útsvari var vísað frá héraðsdómi þar sem skattyfirvöld höfðu áður gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn vegna sömu brota en hin tvíþætta málsmeðferð var talin fara í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu þar sem hún hefði ekki verið nægilega samþætt í tíma. Við ákvörðun refsingar F var litið til þess að hann hefði ekki áður gerst sekur um refsivert brot og tafa á rannsókn málsins. Á hinn bóginn væru brotin stórfelld og bæru vott um einbeittan brotavilja. Var refsing F ákveðin fangelsi í átján mánuði, en fullnustu fimmtán mánaða frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var honum gert að greiða 258.000.000 pkróna í sekt. X var sýknuð af refsikröfu fyrir peningaþvætti þar sem brot hennar væru fyrnd.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir

I-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf F-kk-nf og

O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ákæruvaldið skaut máli þessu til Hæstaréttar Íslands 9. maí 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu X um áfrýjun, en 3. október sama ár í samræmi við yfirlýsingu og að fengnu áfrýjunarleyfi ákærða F-kk-ef B-kk-ef G-kk-ef.

Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur

6. apríl 2017 í málinu nr. S

[…]

/2016 .

Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að ákærða X verði sakfelld samkvæmt ákæru og að refsing beggja ákærðu verði þyngd.

3

Ákærði

F-kk-nf krefst þess aðallega að C kafla ákæru verði vísað frá héraðsdómi, en til vara að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað. Að þessu frágengnu krefst ákærði sýknu af kröfum ákæruvaldsins en að öðrum kosti að refsing verði milduð. Loks krefst hann þess að upptökukröfum verði hafnað.

Við upphaf aðalmeðferðar fyrir Landsrétti 22 . maí 2018 var lögð fram bókun af hálfu ákærða þar sem fram kom frekari rökstuðningur fyrir kröfugerð hans.

4

Ákærða

X krefst þess aðallega að málinu verði v ísað frá héraðsdómi, til vara sýknu, að því frágengnu að héraðsdómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað, en ella að refsing verði milduð.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5

Skattrannsókna r stjóri hóf rannsókn á skattskilum ákærða F-kk-ef og á bókhaldi og skattskilum Gegn einokun ehf. (áður 1949 ehf.) og fleiri félaga honum tengdum 12. febrúar 2013. Ákærði gaf skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra sama dag .

Með bréfi 22. sama mánaðar beindi skattrannsóknarstjóri málinu til rannsóknar hjá embætti sérstaks saksóknara . Bréfinu fylgdi bráðabirgðaskýrsla skattrannsóknarstjóra ásamt fylgiskjölum.

6

Embætti sérstaks saksóknara framkvæmdi húsleit

6. mars 2013 á heimili ákærðu .

Sama dag tók sérstakur saksóknari skýrslu af ákærða F-kk-þgf og daginn eftir var tekin skýrsla af ákærðu X . Með bréfi 4. apríl sama ár sendi hann málið aftur til skattrannsóknarstjóra til frekari rannsóknar með vísan til 103. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt . Í bréfinu var tekið fram að þess væri vænst að frekari rannsókn málsins yrði unnin í samráði við embættið og að henni lokinni metið hvort tilefni væri til að vísa málinu til embættisins að nýju.

7

Á kærði F-kk-nf gaf skýrslu á ný hjá skattrannsóknarstjóra 26. mars 2014

, en þann dag hófst einnig rannsókn á bókhaldi og skattskilum 1949 ehf.

Skattrannsókna r stjóri lauk rannsókn á tekjum og skattskilum ákærða með útgáfu skýrslu 5. maí 2015 . Sama dag lauk rannsókn embættisins á skattskilum og bókhaldi Gegn einokun ehf. og 1949 ehf.

Með bréfi 12. sama mánaðar var mál ákærða sent ríkisskattstjóra til meðferðar samkvæmt 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 .

8 Ríkisskattstjóri boðaði endurákvörðun álagðra gjalda ákærða F-kk-ef með bréfi 31. ágúst 2015. Með úrskurði 22. september sama ár endurákvarðaði ríkisskattstjóri opinber gjöld hans tekjuárin 2010 til 2012. Þá var 25% álag lagt á vantalda skattstofna samkvæmt heimild í 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003, samtals 10.315.570 krónur.

9

Með bréfi 2. nóvember 2015 beindi skattrannsóknarstjóri máli ákærða F-kk-ef til rannsóknar hjá embættis érstaks saksóknara . Bréfinu fylgdu skýrslur skattrannsóknarstjóra í máli ákærða og félaga tengdum honum ásamt fylgiskjölum .

Sérstakur saksóknari tók skýrslu af ákærða 13. september 2016 .

Þá var tekin skýrsla af ákærðu X

23. sama mánaðar .

10

Mál þetta var höfðað á hendur ákærðu með ákæru sérstaks saksóknara 20. október 2016 .

11 Málsatvikum að öðru leyti og framburði ákærðu og vitna fyrir dómi er nægilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Það athugast þó að ákærði F-kk-nf játaði ekki með skýrum hætti að hafa látið undir höfuð leggjast að færa bókhald fyrir 1949 ehf. Spurður hvort bókhald þess félags hefði verið fært svaraði hann „já, það var allt í höndunum á A“.

12

Við aðalmeðferð málsins var hlýtt á hljóðupptöku af skýrslu ákærðu X fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

Ómerkingarkrafa

13 Við aðalmeðferð málsins í héraði lagði ákærði F-kk-nf meðal annars fram gögn sem hann kvað vera reikninga sem einkahlutafélögin 1920, 1820, 1720, 1690, 1680 og Tokina hefðu gefið út vegna sölu raftækja til Gegn einokun ehf. (áður 1949 ehf.) á tímabilinu frá 1. febrúar 2012 til 31. desember 2012, samtals að fjárhæð rúmlega 418 milljónir króna. Félög þessi eru öll tengd ákærða. Byggir ákærði á því að reikningarnir sýni fram á innskatt sem koma hefði átt til frádráttar útskatti. Hafi reikningarnir því átt að leiða til lækkunar á þeim vangoldna virðisaukaskatti sem ákært er fyrir.

14 Ákærði reisir kröfu um ómerkingu hins áfrýjaða dóms á því að héraðsdómur hafi lagt rangt mat á sönnunargildi framangreindra reikninga þar sem dómurinn hafi talið að reikningarnir væru ljósrit og því ekki tæk bókhaldsgögn. Mat héraðsdómara á sönnunargögnum sætir endurskoðun Landsréttar. Getur framangreint ekki valdið því að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur. Þeirri kröfu ákærða verður því hafnað.

Sýknukrafa vegna skipunar Landsréttar

15

Í bókun sem ákærði F-kk-nf lagði fram við upphaf aðalmeðferðar í Landsrétti kemur fram að hann telji að við skipun dómara við Landsrétt hafi verið brotið gegn 59. gr. og 70. gr. stjórnarskrár Íslands og 2. málslið 1. mgr. 6. gr. mannréttin dasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 . Byggi hann sýknukröfu sína meðal annars á því að brotið sé gegn rétti ákærða til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi þar sem Landsréttur, eins og hann sé skipaður í málinu, sé ekki með réttu handhafi dómsvalds.

16

Með vísan til dóms Hæstaréttar 24. maí 2018 í málinu nr. 10/2018 er ekki ástæða til að draga á réttmætan hátt í efa að ákærði njóti réttlátrar málsmeðferðar fyrir Landsrétti og verður sýknukröfu hans á þeim grundvelli því hafnað.

A og Bkaflar ákæru

17 Reikningar þeir sem ákærði lagði fram við aðalmeðferð málsins í héraði bera með sér að vera prentaðir út úr rafrænu bókhaldskerfi samkvæmt þágildandi reglugerð um rafrænt bókhald, geymslu rafrænna gagna og lágmarkskröfur til rafrænna bókhaldskerfa nr. 598/1999, sem sett var með heimild í 42. gr. laga um bókhald nr. 145/1994. Fyrir héraðsdómi bar ákærði að hann hefði fundið reikningana skömmu fyrir aðalmeðferð málsins í geymslu sem hann hefði haft á leigu. Við húsleit á heimili hans 6. mars 2013 hefði mappa með reikningum verið þar en hann ákveðið „að sitja á þeim“. Spurður kvaðst hann hafa talið sig hafa látið bókara gögnin í té á árinu 2012 og haldið að rannsakendur hefðu fengið þau í hendur þaðan eða að þau hefðu verið haldlögð við húsleitina.

18 Í bréfi ákærða til skattrannsóknarstjóra ríkisins, sem barst í tölvupósti lögmanns hans í febrúar 2013, segir aftur á móti að einkahlutafélögin 1920, 1820, 1720, 1690, 1680 og Tokina hafi hvorki verið með bankareikninga né sjóði, að ekkert þeirra hafi gefið út sölureikninga á rekstrarárinu 2012 og að engir vörsluskattar hafi verið innheimtir í rekstri þeirra. Ákærði bar á sama veg í skýrslutöku hjá sérstökum saksóknara 6. mars sama ár. Enn fremur kvað hann greiðslur til birgja fyrir vörur sem fluttar voru inn í nafni félaganna hafa átt sér stað beint frá Gegn einokun ehf. og að það félag hefði síðan fengið vörurnar til greiðslu þeirrar skuldar sem þannig myndaðist. Samkvæmt kröfuskrá skiptastjóra þrotabús Gegn einokun ehf. 26. júní 2014 var engum kröfum lýst á hendur því af hálfu þrotabúa einkahlutafélaganna 1920, 1820, 1720, 1690, 1680 eða Tokina. Þá liggur fyrir að ekkert félaganna skilaði virðisaukaskattsskýrslum.

19 Samkvæmt framansögðu er framburður ákærða fyrir dómi um tilurð þeirra reikninga sem hann lagði fram við upphaf aðalmeðferðar í héraði í miklu ósamræmi við gögn málsins að öðru leyti. Þá þykja skýringar hans á því hvers vegna reikningarnir hafi ekki komið fyrr fram ótrúverðugar. Verður því ekki tekið tillit til reikninganna við úrlausn málsins.

20 Rannsókn skattrannsóknarstjóra á skattskilum Gegn einokun ehf. byggir á gögnum frá skattyfirvöldum, sölureikningum og greiðslum inn á bankareikning þess og annars félags á vegum ákærða, Netverslunar ehf., sem tók við greiðslum vegna viðskipta við fyrrnefnda félagið. Þá voru innskattsbær rekstrargjöld reiknuð út á grundvelli þeirra bókhaldsgagna sem aflað var við rannsókn málsins. Tölulegar niðurstöður skattrannsóknarstjóra, sem rekja má til fylgigagna og staðfestar voru í rannsókn lögregluyfirvalda, samsvara þeirri fjárhæð vangoldins virðisaukaskatts sem ákært er fyrir, 83.569.785 krónum.

21 Rannsókn skattrannsóknarstjóra á skattskilum 1949 ehf. byggir á gögnum frá skattyfirvöldum en virðisaukaskattsskýrslum var skilað vegna þeirra uppgjörstímabila sem ákært er fyrir. Þá var hún byggð á innborgunum á bankareikninga, hreyfingalista vegna sölu og gögnum frá viðskiptamönnum sem aflað var undir rannsókn málsins. Mögulegur innskattur var reiknaður út frá yfirlitum tollstjóra um innflutning og aðflutningsgjöld félagsins, þar með talinn virðisaukaskatt, en engin önnur gögn komu fram við rannsóknina um innskatt. Tölulegar niðurstöður skattrannsóknarstjóra, sem rekja má til fylgigagna og staðfestar voru í rannsókn lögregluyfirvalda, samsvara þeirri fjárhæð vangoldins virðisaukaskatts sem ákært er fyrir, 2.486.246 krónum. Ákærði játaði ekki með ótvíræðum hætti fyrir dómi að hafa látið undir höfuð leggjast að færa bókhald félagsins. Hann gat þó ekki vísað á bókhaldið við rannsókn málsins auk þess sem A bókari bar við skýrslutöku hjá skattrannsóknarstjóra 26. júní 2014 að hann hefði ekki fært bókhald fyrir þetta félag. Samkvæmt því verður talið sannað að bókhald hafi ekki verið fært fyrir 1949 ehf.

22 Að framangreindu virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða F-kk-ef fyrir þau brot sem honum eru gefin að sök samkvæmt A og Bkafla ákæru og heimfærslu til refsiákvæða, að því undanskildu að þau brot ákærða að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald Gegn einokun ehf. og 1949 ehf. varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. tl. 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994. Í hinum áfrýjaða dómi var ákærði ekki sakfelldur fyrir að hafa vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti líkt og ákært var fyrir. Ákæruvaldið hefur ekki gert kröfur að því lútandi fyrir Landsrétti og sætir þessi þáttur málsins því ekki endurskoðun réttarins.

Ckafli ákæru

23

Ákærði reisir kröfu um frávísun C kafla ákærunnar á því að efnismeðferð og sakfelling fari í bága við 4. gr. 7. samningsviðauka mannréttindasáttmála Evrópu , þar sem hann hafi áður sætt álagi af hálfu skattyfirvalda vegna sömu háttsemi.

24

Með dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu með vísan til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu að beiting stjórnsýsluviðurlaga í formi álags á vantalinn skattstofn fæli í sér „sakamál“ í merkingu 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann og að um „sama mál“ í skilningi ákvæðisins væri að ræða ef sömu atvik eða að öllu verulegu sambærileg atvik lægju til grundvallar endurtekinni saksókn eða refsingu.

25

Á grundvelli rannsóknarskýrslu skattrannsóknarstjóra 5. maí 2015 úrskurðaði ríkisskattstjóri 22. september 2015 um breyt ingar á opinberum gjöldum ákærða.

Jafnframt var með heimild í 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 lagt 25% álag á vantalda tekjuskattsstofna. Framangreind málsmeðferð annars vegar og áframhaldandi rannsókn sérstaks saksóknara , ákæra og sakfelling ákærða fyrir héraðsdómi hins vegar voru reistar á sömu atvikum og gildir því 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu um málsmeðferðina .

26 Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í málinu A og B gegn Noregi frá 15. nóvember 2016 var ákvæði 4. gr. 7. samningsviðaukans skýrt þannig að það útilokaði ekki beitingu staðlaðs skattálags hjá skattyfirvöldum vegna vangreiðslu skatta í alvarlegri málum þar sem jafnframt gæti verið viðeigandi að efna til saksóknar fyrir refsivert brot. Í slíkum tilvikum þyrfti rekstur málanna þó að vera nægilega tengdur að efni til og í tíma til að úr yrði samþætt heild, allt í því skyni að meðalhófs væri gætt og hin samþætta málsmeðferð legði ekki óhóflegar byrðar á viðkomandi. Við mat á því hvort málsmeðferð teldist nægilega samþætt að efni til bæri í fyrsta lagi að líta til þess hvort meðferð seinna málsins hefði verið til fyllingar eða viðbótar meðferð hins fyrra, í öðru lagi hvort hin tvíþætta málsmeðferð hefði verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir, í þriðja lagi hvort leitast hefði verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna og í fjórða lagi hvort í síðari málsmeðferðinni hefði verið tekið tillit til þeirra viðurlaga sem áður voru á lögð. Við mat á því hvort rekstur málanna teldist nægilega samþættur í tíma væri ekki gerð krafa um að meðferð beggja mála hefði farið fram samhliða frá upphafi til enda en þó þyrftu tímaleg tengsl að vera nægilega náin til að koma í veg fyrir óhóflegt óhagræði, óvissu og tafir vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma. Jafnframt var því slegið föstu að þrátt fyrir að orðalag ákvæðisins gæfi til kynna að um endanlega ákvörðun þyrfti að vera að ræða í fyrra málinu, en það hefur í framkvæmd mannréttindadómstólsins verið metið með tilliti til þess hvort kæru eða málshöfðunarfrestir séu liðnir, væri í málum af þessu tagi ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort eða hvenær ákvörðun er orðin endanleg þar sem það hefði ekki áhrif á mat á því hvort nægileg tengsl, í framangreindum skilningi, væru á milli meðferðar málanna.

27

Með dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og T-kk-ef J-kk-ef gegn Íslandi frá 18. maí 2017 og dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu að beiting álags af hálfu skattyfir valda og sakfelling fyrir dómi á grundvelli sömu eða að öllu verulegu sambærilegra atvika væru fyrirsjáanlegar afleiðingar brota á lögum nr. 90/2003 og að sakamálið væri til viðbótar eða fyllingar skattálagi þar sem það hefði ólíkan tilgang.

Eru framangreind skilyrði efnislegrar samþættingar því uppfyllt í máli þessu.

28 Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 ber að draga skattálag samkvæmt 108. gr. laganna frá sektarfjárhæð. Við refsiákvörðun ber dómstólum því að taka tillit til skattálags sem ákærða hefur áður verið gert að greiða. Í forsendum héraðsdóms er þessa ekki getið, eins og rétt hefði verið, en málinu verður ekki vísað frá héraðsdómi á þeim grundvelli. Með því að Landsrétti ber að beita ákvæðum 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 við refsiákvörðun, komi til hennar í málinu, verður litið svo á að skilyrðum efnislegrar samþættingar sé einnig fullnægt að þessu leyti.

29 Kemur þá til skoðunar hvort leitast hafi verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna í málinu. Samkvæmt dómi Mannréttindadómstóls Evrópu í máli A og B gegn Noregi verður það einkum gert með samstarfi á milli þeirra aðila sem koma að rannsókn máls þannig að öflun og mat sönnunargagna úr öðru málinu sé einnig lagt til grundvallar í hinu. Við mat á þessu skilyrði ber einnig að hafa í huga að samkvæmt 7. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003 skal við rannsóknaraðgerðir skattyfirvalda gæta ákvæða laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 eftir því sem við getur átt, einkum varðandi réttarstöðu grunaðra manna á rannsóknarstigi.

30 Með dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 var því slegið föstu að það gæti verið hluti af efnislega samþættri málsmeðferð sem standist kröfur 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann þegar lögreglurannsókn byggir á rannsókn skattrannsóknarstjóra en nauðsynlegt reynist að afla viðbótargagna um einhverja þætti máls sem ekki hafa verið nægilega rannsakaðir af skattyfirvöldum.

31 Svo sem rakið er að framan beindi skattrannsóknarstjóri máli ákærða F-kk-ef upphaflega til rannsóknar embættis sérstaks saksóknara 22. febrúar 2013. Sérstakur saksóknari framkvæmdi húsleit og tók skýrslu af ákærða F-kk-þgf 6. mars sama ár og daginn eftir var tekin skýrsla af ákærðu X. Gögn sem þannig var aflað voru afhent skattrannsóknarstjóra samhliða því að málið var sent til frekari rannsóknar skattyfirvalda. Að lokinni rannsókn skattyfirvalda var málið síðan sent aftur til rannsóknar hjá embætti sérstaks saksóknara. Frá upphafi var rannsókn á skattskilum ákærða því unnin í samstarfi skattrannsóknarstjóra og lögregluyfirvalda þannig að öflun og mat sönnunargagna fór fram með samþættum hætti. Þykir rannsókn málsins því nægilega samþætt að efni til.

32 Við mat á því hvort málsmeðferð í máli ákærða hafi verið nægilega samþætt í tíma ber að leggja heildstætt mat á tímaþætti með það fyrir augum að staðreyna hvort meðalhófs hafi verið gætt þannig að ákærði sé ekki settur í óþarfa óvissu vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma. Af þeim dómum Hæstaréttar og Mannréttindadómstóls Evrópu sem áður voru nefndir má ráða að hér skipti mestu að sá heildartími sem rekstur beggja mála tók sé ekki úr hófi, að rekstur þeirra fari að töluverðu leyti fram samtímis og að ekki líði nema tiltölulega skammur tími á milli loka stjórnsýslumálsins og útgáfu ákæru eða öfugt.

33 Heildartími málsmeðferðar vegna persónulegra skattskila ákærða F-kk-ef er fjögur ár og tæpir tveir mánuðir og er þá miðað við tímann frá því skattrannsóknarstjóri hóf rannsókn sína 12. febrúar 2013 þar til héraðsdómur gekk 6. apríl 2017. Er það styttra en sambærilegur málsmeðferðartími í dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016. Þá er málsmeðferðartíminn einnig sambærilegur málsmeðferðartíma í máli A og B gegn Noregi hvort sem miðað er við tímamark dóms í undirrétti eða á millidómstigi. Í báðum framangreindum dómum var málsmeðferðin talin nægilega samþætt í tíma.

34 Þá verður litið svo á að málsmeðferð hafi skarast í tíma hjá skattyfirvöldum og lögreglu í tvö ár og tæpa sjö mánuði eða frá 6. mars 2013, þegar húsleit var framkvæmd og ákærði gaf fyrst skýrslu hjá embætti sérstaks saksóknara, til 22. september 2015 þegar úrskurður ríkisskattstjóra var kveðinn upp og skattálag var lagt á ákærða. Í máli þessu er því um umtalsvert meiri skörun málsmeðferðar að ræða en í dómum Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 og mannréttindadómstólsins í máli A og B gegn Noregi.

35 Frá úrskurði ríkisskattstjóra 22. september 2015, þar sem ákærði F-kk-nf sætti viðurlögum af hálfu skattyfirvalda, þar til ákæra var gefin út 20. október 2016 leið um eitt ár og einn mánuður. Málsmeðferð á stjórnsýslustigi lauk með úrskurðinum þar sem ákærði nýtti sér ekki rétt sinn til að kæra hann til yfirskattanefndar. Til samanburðar voru atvik á þá leið í dómi Hæstaréttar 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 að tveir mánuðir og níu dagar liðu frá því að málsmeðferð á stjórnsýslustigi lauk með úrskurði yfirskattanefndar þar til ákæra var gefin út, og í máli A og B gegn Noregi var ákæra gefin út um mánuði áður en skattyfirvöld gerðu skattbreytingar.

36 Í ljósi heildarmats tímaþátta, og með sérstakri vísan til þess að miða verður við að ákæru skuli gefa út skömmu fyrir eða eftir lok máls á stjórnsýslustigi, verður ekki talið að skilyrðinu um nauðsynlega samþættingu í tíma hafi verið fullnægt við rekstur máls ákærða F-kk-ef hjá skattyfirvöldum annars vegar og lögreglu og dómstólum hins vegar. Verður Ckafla ákæru því vísað frá héraðsdómi.

Dkafli ákæru

37 Í Dkafla ákæru er ákærða F-kk-þgf gefið að sök peningaþvætti, með því að hafa lagt eða látið leggja fjármuni, annars vegar 21.260.613 krónur og hins vegar 11.465.860 krónur, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum sem honum eru gefin að sök samkvæmt A og Bkafla ákæru, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þá þar og ráðstafa þeim svo með nánar tilgreindum hætti. Ákærðu X er einnig gefið að sök peningaþvætti með því að hafa veitt viðtöku inn á tilgreindan bankareikning, geymt og ráðstafað með nánar tilgreindum hætti samtals þeim 11.465.860 krónum sem áður voru nefndar. Voru þau með þessu talin hafa brotið gegn 264. gr. almennra hegningarlaga.

38 Fjárhæðir þeirra brota sem ákært er fyrir í Dkafla ákæru koma fram í rannsóknarskýrslu skattrannsóknarstjóra vegna Ckafla ákæru og fylgigögnum með henni. Þar má greina að í tilviki ákærða F-kk-ef séu þeir fjármunir sem ákært er fyrir raktir til greiðslna sem tengdust atvinnurekstri en runnu inn á eigin bankareikning hans og voru síðan nýttir til greiðslu á kreditkortareikningi og annarri einkaneyslu að fjárhæð 3.515.127 krónur á árinu 2010, 10.853.961 króna á árinu 2011 og 6.891.525 krónur á árinu 2012, samtals 21.260.613 krónur. Í tilviki beggja ákærðu eru þær 11.465.860 krónur sem ákært er fyrir raktar til greiðslna sem tengdust atvinnurekstri ákærða F-kk-ef sem hann lagði inn á hinn tilgreinda bankareikning ákærðu X á árinu 2012. Þar af komu fjórar millifærslur af reikningi ákærða F-kk-ef, samtals að fjárhæð 7.282.593 krónur. Í rannsóknarskýrslunni er jafnframt frá því greint að millifærslur, samtals að fjárhæð 4.183.267 krónur, hafi komið frá Netverslun ehf., en af yfirliti yfir færslur á hinum tilgreinda bankareikningi verður þó aðeins ráðið að 3.186.955 krónur hafi borist þaðan inn á reikninginn. 39 Þrátt fyrir að ákæruvaldið reki þannig þá fjármuni sem ákærði F-kk-nf er sakaður um að hafa þvættað aftur til áranna 2010 til 2012 er um uppruna þeirra vísað til brota samkvæmt A og Bköflum ákærunnar. Þar er þó einungis fjallað um vangoldinn virðisaukaskatt í rekstri Gegn einokun ehf. og 1949 ehf. á árunum 2012 og 2013. Samkvæmt 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði ekki sakfelldur fyrir aðra háttsemi en þá sem í ákæru greinir og verður hann því ekki sakfelldur fyrir peningaþvætti í tengslum við þá fjármuni sem hann ráðstafaði til einkaneyslu á árunum 2010 og 2011.

40 Samkvæmt Akafla ákæru nam vangoldinn virðisaukaskattur Gegn einokun ehf. samtals 72.001.981 krónu vegna ársins 2012. Samkvæmt rannsóknarskýrslu skattrannsóknarstjóra vegna Ckafla ákæru voru fjármál ákærða F-kk-ef og félagsins samtvinnuð það ár með þeim hætti að í það minnsta 20.506.809 krónur, sem greiddar voru inn á bankareikning hans, er hægt að rekja til smásöluverslunar sem rekin var í nafni félagsins annars vegar og til Netverslunar ehf. sem ákærði var einnig í fyrirsvari fyrir hins vegar. Samkvæmt rannsóknarskýrslu skattrannsóknarstjóra á bókhaldi og skattskilum síðargreinda félagsins rekstrarárin 2012 og 2013, sem ásamt fylgiskjölum er meðal gagna málsins, tók það við greiðslum vegna smásölu fyrrnefnda félagsins. Fyrir héraðsdómi bar ákærði að fjármál hans og félaganna sem hann var í forsvari fyrir hefðu skarast, en neitaði eftir sem áður sök og taldi fjárhæðir rangar. Með vísan til framangreinds verður þó talið hafið yfir skynsamlegan vafa að þær 6.891.525 krónur sem runnu til greiðslu á einkaneyslu hans og meðákærðu á árinu 2012 sé að rekja til þeirra brota sem lýst er í Akafla ákæru en hann hefur ekki getað gefið aðrar haldbærar skýringar á tilurð þeirra. Hið sama gildir um innlegg ákærða og Netverslunar ehf. inn á bankareikning meðákærðu sem tilgreindur er í ákæru, sem síðan var ráðstafað þaðan til fasteignakaupa í nafni hennar, en þó þannig að samkvæmt gögnum málsins voru samtals 10.469.548 krónur lagðar inn á reikninginn. Samkvæmt framansögðu verður ákærði, hvað framangreindar fjárhæðir varðar, sakfelldur fyrir þá háttsemi sem lýst er í 1. tl. Dkafla ákæru og varðar brotið við 1. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

41 Að framangreindu athuguðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða hans að sú háttsemi ákærðu X sem lýst er í 2. tl. Dkafla ákæru varði við 4. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga.

42 Samkvæmt 4. mgr. 264. gr. almennra hegningarlaga varðar peningaþvætti af gáleysi sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum. Samkvæmt 1. tl. 1. mgr. 81. gr. sömu laga fyrnist sök á tveimur árum þegar ekki liggur þyngri refsing við broti en eins árs fangelsi. Fyrningarfrestur brots ákærðu telst frá 24. október 2012 er hún tók í síðasta sinn við greiðslu inn á bankareikning sinn, sbr. 1. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Hún var yfirheyrð sem sakborningur hjá embætti sérstaks saksóknara 7. mars 2013 en eftir þann dag og þar til ákæra var gefin út 20. október 2016 telst rannsókn málsins hafa stöðvast gagnvart henni í skilningi 5. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga. Var brot ákærðu því fyrnt er mál þetta var höfðað um fjórum árum eftir upphaf fyrningarfrests. Verður ákærðu X því ekki refsað fyrir háttsemi sína, sbr.

6. mgr. 82. gr. almennra hegningarlaga.

Ákvörðun refsingar, upptaka og málskostnaður

43 Ákærði F-kk-nf hefur samkvæmt framansögðu verið sakfelldur fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum, hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum, og hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi Gegn einokun ehf. að fjárhæð samtals 83.569.785 krónur, allt vegna uppgjörstímabila á árunum 2012 og 2013 sem nánar eru tilgreind í ákæru. Einnig hefur hann verið sakfelldur fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum og hafa ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi 1949 ehf. að fjárhæð samtals 2.486.246 krónur vegna nánar tilgreindra uppgjörstímabila á árinu 2013. Þá hefur hann verið sakfelldur fyrir að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald beggja félaga á rekstrartímabilum sem nánar eru tilgreind í ákæru. Framangreind brot ákærða teljast stórfelld í skilningi 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 1. tl. 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994. Loks hefur ákærði F-kk-nf verið sakfelldur fyrir peningaþvætti með því að hafa lagt annars vegar 6.891.525 krónur og hins vegar 10.469.548 krónur, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum sem hann hefur verið fundinn sekur um samkvæmt Akafla ákæru, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þær þar og ráðstafa þeim svo til persónulegra útgjalda og fasteignakaupa sinna og meðákærðu.

44 Ákærði er fæddur árið 1976. Brotin sem hann hefur verið fundinn sekur um bera vott um einbeittan brotavilja auk þess sem brot hans gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, varða háar fjárhæðir. Á hinn bóginn er einnig til þess að líta að ákærði hefur ekki áður sætt refsingu svo kunnugt sé og að nokkrar tafir urðu á rannsókn málsins. Með vísan til 2., 5. og 6. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga, og að teknu tilliti til 77. gr. sömu laga, þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en þar af skulu 15 mánuðir bundnir almennu skilorði 57. gr. almennra hegningarlaga líkt og nánar greinir í dómsorði.

45

Ákærða verður að auki gert að greiða sekt til ríkissjóðs . Vegna þess hversu stórfelld brot hans eru verður miðað við að hún nemi því sem næst þrefaldri þeirri skattfjárhæð sem undan var dregin í tengslum við brotin.

Verður sekt ákærða því ákveðin

258.0

00.000 króna en um vararefsingu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

46 Með því að ákærði hefur verið fundinn sekur um hluta þeirra brota sem honum eru gefin að sök í ákæru er fullnægt skilyrðum 69. gr., 69. gr. a og 69. gr. b almennra hegningarlaga fyrir upptöku. Verður hinn áfrýjaði dómur því staðfestur hvað upptöku varðar. 47 Eftir framangreindri niðurstöðu verður ákærða F-kk-þgf gert að greiða 2/3 hluta sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi. Þá greiði hann 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talda 2/3 hluta málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

48 Ákærða X er sýknuð af refsikröfu ákæruvalds í málinu. Samkvæmt því skal sakarkostnaður hennar í héraði og fyrir Landsrétti greiðast úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hennar fyrir Landsrétti að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi að því er varðar þau brot sem ákærða F-kk-þgf B-kk-þgf G-kk-þgf eru gefin að sök í Ckafla ákæru.

Ákærða X er sýknuð af refsikröfu ákæruvalds.

Ákærði F-kk-nf B-kk-nf sæti fangelsi í 18 mánuði. Fresta skal fullnustu 15 mánaða af refsivistinni og falli sá hluti hennar niður að liðnum þremur árum frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Á kærði F-kk-nf B-kk-nf greiði

258.000.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í eitt ár.

Ákvæði héraðsdóms um upptöku eru staðfest.

Allur sakarkostnaður ákærðu X í héraði greiðist úr ríkissjóði. Allur áfrýjunarkostnaður hennar, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hennar fyrir Landsrétti, E-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 1.400.000 krónur, greiðist úr ríkissjóði.

Ákærði F-kk-nf B-kk-nf greiði 2/3 hluta sakarkostnaðar í héraði. Þá greiði hann 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar, sem alls er 1.685.888 krónur, en þar af eru málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans fyrir Landsrétti, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 1.400.00 krónur. Að öðru leyti greiðist sakarkostnaður hans úr ríkissjóði.