783/2021

Útdráttur

A höfðaði mál gegn Í og S til heimtu bóta vegna uppsagnar hans úr starfi hjá T, forvera S. Byggðu Í og S á því að uppsögnin hefði verið heimil án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem um hagræðingu í rekstri T hefði verið að ræða. Einnig deildu aðilar um hvort heimilt hefði verið að skerða með uppsögninni rétt A til veikinda- og lausnarlauna. Í dómi Landsréttar var rakið efni rökstuðnings T fyrir uppsögn A. Taldi rétturinn ekki efni til að hnekkja því mati sem þar kæmi fram um að réttmætt hefði verið að segja A upp starfi miðað við fyrirliggjandi þarfir T og verkefnastöðu.

Uppsögnin hefði því byggst á málefnalegum sjónarmiðum og gætt hefði verið meðalhófs við töku hennar. Lagði Landsréttur því til grundvallar að uppsögnin hefði verið í samræmi við fyrri málslið 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996. Þá þótti ósannað að A hefði verið óvinnufær til langs tíma þegar honum var sagt upp störfum, en af því leiddi að málatilbúnaði hans um rétt til greiðslu þriggja mánaða lausnarlauna var hafnað. Í og S voru því sýknaðir af kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 20. desember 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 25. nóvember 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndu verði gert að greiða honum 64.984.424 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. september 2020 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi þess að stefndu greiði honum 5.000.000 króna í miskabætur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 22. september 2020 til greiðsludags. Jafnframt krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndu krefjast staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Til vara er þess krafist að kröfur áfrýjanda verði lækkaðar og að málskostnaður verði felldur niður.

Niðurstaða

4

Málsatvikum og málsástæðum aðila er lýst með viðhlítandi hætti í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar er rakið var áfrýjanda tilkynnt með bréfi tollstjóra 26. nóvember 2019 að ákveðið hefði verið að leggja niður starf hans sem [...] á skrifstofu embættisins frá og með 1. desember 2019. Einnig að áfrýjandi ætti rétt á 12 mánaða biðlaunum frá sama tíma. Tekið var fram að uppsögnin væri tilkomin vegna nauðsynlegrar hagræðingar á starfsemi embættisins. Lýtur ágreiningur aðila annars vegar að því hvort stefndu hafi verið heimilt að segja upp ótímabundnum ráðningarsamningi áfrýjanda hjá embætti tollstjóra á þeim forsendum sem gert var án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Stefndu byggja á því að uppsögnin hafi verið heimil án undangenginnar áminningar þar sem um hagræðingu í rekstri embættisins hafi verið að ræða, sbr. heimild í síðari málslið 1. mgr. 44. gr. sömu laga. Hins vegar er um það deilt hvort heimilt hafi verið að skerða með uppsögninni kjarasamningsbundinn rétt áfrýjanda til veikinda- og lausnarlauna. Byggir áfrýjandi á því að hann hafi verið orðinn óvinnufær til langs tíma þegar starf hans var lagt niður en stefndu telja það ósannað.

5

Fyrir liggur að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2020 var gert ráð fyrir að tilteknar sértekjur embættis tollstjóra yrðu mun lægri það ár en árið áður af ástæðum sem gerð er grein fyrir í hinum áfrýjaða dómi. Af þeim sökum og í tengslum við umræðu um fjárlagafrumvarpið var í áliti meiri hluta fjárlaganefndar gerð krafa um að embættið hagræddi í starfsemi sinni sem næmi fjórum stöðugildum á árinu 2020, til viðbótar við almenna hagræðingarkröfu sem gerð hefði verið til annarra stofnana á sama málefnasviði. Í minnisblaði tollgæslustjóra Skattsins 23. október 2020 um þá ákvörðun tollstjóra að segja upp fjórum starfsmönnum embættisins 1. desember 2019 var vísað til fjárhagsstöðu embættisins og framangreindrar hagræðingarkröfu fjárlaganefndar. Þar var einnig gerð grein fyrir þeim almennu forsendum sem lagðar voru til grundvallar uppsögn starfsmannanna, sem voru að hlífa eins og kostur væri kjarnastarfsemi embættisins, tollgæslu, og forgangsraða verkefnum með tilliti til þeirrar starfsemi og hlutverks embættisins. Þá var horft til verkefnastöðu starfsmanna og framtíðarsýnar hvað þau verkefni varðaði, fækkun lausráðinna starfsmanna frekar en fastráðinna, og hvort einhverjir starfsmenn væru komnir á lífeyrisaldur og hefðu tryggar lífeyrisgreiðslur eftir starfslok. Einnig var gerð grein fyrir með hvaða hætti mat var lagt á hvaða störf það væru sem embættið gæti helst verið án.

6

Einn þeirra starfsmanna sem í hlut átti og sagt var upp hjá tollstjóra um leið og áfrýjanda höfðaði mál á hendur stefndu og krafðist bóta vegna ólögmætrar uppsagnar.

Gekk dómur í því máli í Landsrétti 8. apríl 2022, sbr. mál nr. 305/2021. Fram kemur í dóminum að í tilviki þess starfsmanns hafi meðal annars verið horft til þess að sú staða sem starfsmaðurinn gegndi hjá tollstjóra hafi ekki verið til hjá embætti ríkisskattstjóra, sem til stóð að stofnunin sameinaðist 1. janúar 2020.

7

Áfrýjandi gegndi starfi

[...] á skrifstofu tollstjóra. Í áðurnefndu minnisblaði tollgæslustjóra kemur fram að við mat á því hvaða fastráðinna starfsmanna embættið gæti helst komist af án hafi meðal annars verið litið til hæfni starfsmanna, verkefna og verkefnastöðu þeirra og hvaða afleiðingar uppsögn hefði á starfsemi embættisins.

Í minnisblaðinu er síðan rakið að verkefni

[...] á skrifstofu tollstjóra hefðu dregist saman á undanförnum árum. Þetta hefði annars vegar gerst þegar annað kjarnasviða embættisins, innheimtusvið, færðist frá embætti tollstjóra til embættis ríkisskattstjóra 1. maí 2019. Með því hefðu [...] mál tengd starfsmönnum sviðsins færst til ríkisskattstjóra, en þeim málum hefði að einhverju leyti verið sinnt af [...] á skrifstofu tollstjóra. Hins vegar hefði á undanförnum árum dregið mjög úr því að leita þyrfti álits [...] á skrifstofu tollstjóra í einstökum málum og málaflokkum. Ástæða þess væri sú að sérhæfðum störfum [...] innan deilda kjarnastarfsemi embættisins hefði fjölgað, sem leitt hefði til þess að fagleg þekking innan deildanna hefði aukist og þær orðið sjálfstæðari en áður. Þessi þróun hefði meðal annars leitt til þess að verkefnum [...]á skrifstofu tollstjóra hefði fækkað verulega og því gæti embættið verið án þessa tiltekna starfs án vandkvæða.

8

Áfrýjandi heldur því fram að um líkt leyti og honum var sagt upp störfum hjá embætti tollstjóra hefði verið gengið frá ráðningu tveggja [...] hjá embætti ríkisskattstjóra.

Telur hann að leiða megi líkur að því að þær ráðningar hafi tengst auknum verkefnum vegna fyrirhugaðrar sameiningar embættis ríkisskattstjóra og tollstjóra í nýja stofnun, Skattinn, frá 1. janúar 2020. Í ljósi þessa og til að gæta meðalhófs hefði verið rétt að áfrýjandi flyttist með verkefnum sínum til Skattsins við sameiningu embættanna.

Samkvæmt þessu hafi ekki verið lagt mat á hvort þörf væri á starfi áfrýjanda hjá Skattinum áður en starf hans hjá tollstjóra var lagt niður.

9

Í skýrslu B, fyrrverandi tollstjóra og núverandi tollgæslustjóra, fyrir héraðsdómi kom fram að enginn [...] hefði verið ráðinn til starfa við embætti tollstjóra eftir uppsögn áfrýjanda og þá hefði ekki verið bætt við [...] á tollgæslusviði Skattsins eftir sameiningu embættanna. Starfsmenn Skattsins væru nú um 500 talsins og verkefni stofnunarinnar víðtæk. Vegna starfsmannaveltu hefðu eflaust einhverjir [...]verið ráðnir til Skattsins eftir sameiningu embættanna, en ekki til að sinna störfum á tollgæslusviði þess. Í áðurgreindum dómi Landsréttar 8. apríl 2022 í máli nr. 305/2021 kemur fram að í því máli lágu fyrir gögn um að í upphafi árs 2020 hefðu verið auglýstar stöður hjá Skattinum. Af þeim gögnum málsins yrði á hinn bóginn ekki ráðið að þær hefðu verið á því starfsviði sem áfrýjandi í því máli hafði gegnt hjá embætti tollstjóra. Í máli því sem hér er til úrslausnar liggja hvorki fyrir gögnum ráðningu [...]til embættis ríkisskattstjóra í lok árs 2019 né til Skattsins í upphafi árs 2020. Með vísan til þess og með hliðsjón af því sem fram kom í skýrslu fyrrverandi tollstjóra og núverandi tollgæslustjóra er ósannað að eftir að áfrýjanda var sagt upp störfum með niðurlagningu starfs hans hjá embætti tollstjóra hafi aðrir [...] verið ráðnir til að sinna því sama starfi hjá Skattinum.

10

Eins og áður greinir var í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2020 gerð sú krafa til embættis tollstjóra að það hagræddi í starfsemi sinni um sem næmi fjórum stöðugildum. Ekki er annað komið fram í málinu en að sú hagræðingarkrafa hafi gilt áfram eftir sameiningu embætta tollstjóra og ríkisskattstjóra frá 1. janúar 2020. Í ljósi áðurgreindra sjónarmiða, sem fram koma í rökstuðningi tollstjóra fyrir uppsögn áfrýjanda, eru ekki efni til að hnekkja því mati sem þar kemur fram um að réttmætt hafi verið að leggja niður starf hans miðað við fyrirliggjandi þarfir embættisins og verkefnastöðu. Þá þykir ekki hafa þýðingu í þessu sambandi þótt af frumvarpi til laga nr. 141/2019 um breytingu á tollalögum og fleiri lögum megi ráða að ekki hafi staðið til að leggja niður störf vegna fyrirhugaðrar sameiningar. Verður því fallist á með stefndu að ákvörðun tollstjóra hafi byggst á málefnalegum sjónarmiðum og að við töku hennar hafi verið gætt meðalhófs. Verður samkvæmt því lagt til grundvallar að uppsögnin hafi verið í samræmi við fyrri málslið 1. mgr. 43. gr. og síðari málslið 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996, sbr. til hliðsjónar áðurgreindan dóm Landsréttar 8. apríl 2022 í máli nr. 305/2021.

11

Áfrýjandi staðhæfir að hann hafi verið veikur þegar honum var sagt upp störfum og byggir á því að hann hafi mátt gera ráð fyrir löngu veikindaleyfi. Undir slíkum kringumstæðum væri litið svo áaðekki mætti segja starfsmanni upp starfi fyrr en að loknu veikindaleyfi en tryggt eigi að vera að hann geti að fullu notið veikindaréttar síns. Samkvæmt kjarasamningi Stéttarfélags [...] við ríkið hafi áfrýjandi átt rétt til launa í veikindum í 360 daga og að þeim tíma liðnum greiðslu þriggja mánaða lausnarlauna til að rjúfa ráðningu.

12

Óumdeilt er að áfrýjandi naut biðlauna í 12 mánuði eftir að starf hans var lagt niður.

Skilja verður málatilbúnað áfrýjanda þannig að með því að leggja niður starf hans hafi hann verið sviptur rétti til þriggja mánaða lausnarlauna. Í áðurnefndum kjarasamningi er kveðið á um að hafi starfsmaður verið samfellt frá vinnu vegna veikinda launalaust, í jafnlangan tíma og þann er hann átti rétt á að halda launum í fjarveru sinni, megi leysa hann frá störfum vegna heilsubrests, en þá skuli hann halda föstum launum í þrjá mánuði. Í málinu krefst áfrýjandi skaðabóta að fjárhæð 64.984.424 krónur sem nemi verðmæti launa hans frá 1. desember 2020 til 70 ára aldurs hans samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings, en ekki er gerð sérstök fjárkrafa til vara vegna lausnarlauna í þrjá mánuði. Í nánari útlistun á skaðabótakröfunni í stefnu kemur á hinn bóginn fram að heildarmánaðarlaun áfrýjanda, með fastri yfirvinnu, hafi numið 871.173 krónum miðaðvið 1. desember 2020. Þá liggja frammi í málinu launaseðlar áfrýjanda og útreikningur Talnakönnunar hf. á ævitekjum hans. Samkvæmt þessu og þar sem fjárkrafa vegna þriggja mánaða lausnarlauna rúmast innan skaðabótakröfunnar sem sett er fram í stefnu verður að telja að málatilbúnaður áfrýjanda sé nægilega skýr að þessu leyti.

13

Að því er varðar ætlaða óvinnufærni áfrýjanda liggur ekki annað fyrir í málinu en vottorð læknis 22. mars 2021, um að áfrýjandi hafi verið lagður inn á sjúkrahús 14. nóvember 2019 og útskrifast 18. sama mánaðar við ágæta líðan. Eftir það hafi hann komið þrisvar til eftirlits, síðast í maí 2020. Í því vottorði og framhaldsvottorði 22. mars 2022, sem og í vottorði 30. sama mánaðar, er ekki lagt mat á vinnufærni áfrýjanda eftir útskrift af sjúkrahúsinu og hafa engin frekari gögn verið lögð fram um það í málinu. Samkvæmt framangreindu liggja ekki fyrir haldbær gögn um að áfrýjandi hafi verið óvinnufær til langs tíma eftir sjúkrahúsleguna í nóvember 2019 og gegn mótmælum stefndu er ósannað aðsvo hafi verið.

14

Samkvæmt framangreindu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

15

Með hliðsjón af atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila fyrir Landsrétti falli niður.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.