438/2019

Útdráttur

L hf. krafðist greiðslu skuldar samkvæmt lánssamningi forvera síns við Y ehf., sem tryggt var með sjálfskuldarábyrgð B, en óumdeilt var að lánið hefði með ólögmætum hætti verið bundið við gengi erlendra gjaldmiðla. Lánið hafði sætt endurútreikningi í samræmi við lög nr. 38/2001, eins og þeim var breytt með lögum nr. 151/2010. Laut ágreiningur málsaðila að því hvort L hf. ætti kröfu til þeirrar viðbótargreiðslu vaxta sem af endurútreikningnum leiddi eða hvort L hf. ætti enga slíka kröfu þar sem efni væru til að víkja frá þeirri meginreglu að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er. Í dómi Landsréttar var talið að þar sem lánið var ítrekað í vanskilum hefði Y ehf. ekki getað verið í góðri trú um að greiðslur félagsins fælu í sér fullar efndir. Þá var litið til þess að þar sem skilmálum lánsins hafði ítrekað verið breytt vegna greiðsluerfiðleika Y ehf. yrði ekki talið að slík festa hefði verið komin á framkvæmd samningsins að ástæða væri til að víkja frá fyrrgreindri meginreglu. Loks var litið til þess að umfang viðbótarkröfunnar var meira en ella hefði verið vegna ítrekaðra vanskila og skilmálabreytinga lánssamningsins. L hf. hefði því verið heimilt að taka mið af viðbótarkröfu sinni um vexti. Með hliðsjón af framangreindu var dómur héraðsdóms staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjendur skutu málinu til Landsréttar 14. júní 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. maí 2019 í málinu nr. E2611/2017. 2 Áfrýjendur krefjast þess, hvor um sig, að þeir verði aðeins dæmdir sameiginlega til að greiða stefnda 5.971.230 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá dómsuppsögu í Landsrétti til greiðsludags. Þá krefjast þeir málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Mál þetta varðar lánssamning 26. júlí 2007, nr. 15236[...], þar sem Landsbanki Íslands hf. lánaði áfrýjanda Yutong Eurobus ehf. jafnvirði 30.000.000 króna í erlendri mynt. Áfrýjandi B-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf gekkst í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu. Óumdeilt er að kröfuréttindi samkvæmt lánssamningnum fluttust síðar til stefnda samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008.

5 Skilmálum lánssamningsins og greiðslum af láninu 19. ágúst 2008 til 12. apríl 2011 er lýst í hinum áfrýjaða dómi en það athugast þó að heildargreiðsla 19. ágúst 2008 nam samkvæmt gögnum málsins 229.214 krónum. Jafnframt er í hinum áfrýjaða dómi lýst fjórum viðaukum við lánssamninginn sem lánveitandi og lántaki gerðu með samþykki sjálfskuldarábyrgðaraðila. Það athugast að samkvæmt fyrsta viðaukanum 13. ágúst 2008 skyldi afborgun á fyrsta gjalddaga lánsins, að fjárhæð 8.220.332 krónur, sem gjaldfallið hafði 1. júlí 2008, bætt við höfuðstól lánsins og vextir reiknaðir af nýjum höfuðstól frá þeim degi. Einnig athugast að í öðrum og þriðja viðauka 16. mars 2009 og 17. júlí 2009 segir að lánið sé í skilum en að greiðslu afborgana og vaxta sé frestað eða breytt með tilteknum hætti eins og nánar er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Í báðum viðaukum var jafnframt kveðið á um að ógreiddar afborganir og vextir legðust við höfuðstól lánsins með tilteknum hætti. Loks athugast að í fjórða viðauka 18. nóvember 2010 var kveðið á um að vextir samkvæmt viðaukanum skyldu reiknast frá 3. mars 2010.

6 Fimmti viðauki við lánssamninginn var undirritaður 22. október 2012. Samkvæmt honum var lánið þá gjaldfallið og námu eftirstöðvar þess, miðað við 21. mars 2012, samtals 30.847.698 krónum, sem sundurliðuðust þannig að gjaldfallnar afborganir námu 29.426.783 krónum og vextir 1.420.915 krónum. Vextir frá 21. mars 2012 til 15. ágúst sama ár skyldu auk þess bætast við höfuðstól lánsins og mynda nýjan höfuðstól. Lánið skyldi greiðast með 10 afborgunum 15. ágúst ár hvert, í fyrsta sinn 15. ágúst 2013. Samkvæmt viðaukanum hafði áfrýjandi Yutong Eurobus ehf. við gerð hans þegar greitt stefnda 5.000.000 króna sem skyldi ráðstafað þannig að fyrst greiddust skjalagerðargjald og 1% lántökugjald en síðan skyldu eftirstöðvar fjárhæðarinnar greiddar inn á lánið miðað við 15. ágúst 2012. Samkvæmt gögnum málsins eru heildargreiðslur áfrýjanda Yutong Eurobus ehf. vegna lánsins eftir fimmtu skilmálabreytinguna þær að 4.681.523 krónum af framangreindum 5.000.000 króna var ráðstafað inn á höfuðstól lánsins miðað við 15. ágúst 2012. Þá greiddi félagið 5.686.021 krónu 15. ágúst 2013, 5.405.360 krónur 18. ágúst 2014 og 5.104.275 krónur 25. september 2015. 7 Áfrýjandi Yutong Eurobus ehf. greiddi ekki afborgun af láninu 15. ágúst 2016 og var lánið gjaldfellt 30. nóvember 2016.

8 Að öðru leyti en að framan greinir vísast um atvik máls til hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

9 Óumdeilt er að lánið sem mál þetta varðar var með ólögmætum hætti tengt gengi erlendra gjaldmiðla. Lánið sætti endurútreikningi í samræmi við lög nr. 38/2001, eins og þeim var breytt með lögum nr. 151/2010. Miðaðist endurútreikningurinn við 29. ágúst 2011 og var áfrýjanda Yutong Eurobus ehf. tilkynnt um hann með bréfi 30. sama mánaðar. Eftir endurútreikning var höfuðstóll lánsins lækkaður úr 59.425.220 krónum í 29.437.239 krónur, eða um 50,46%.

10 Við endurútreikning lánsins var áfrýjanda gert að greiða vexti samkvæmt 1. málslið 4. gr., sbr. 10. gr. laga nr. 38/2001, í stað umsaminna vaxta. Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort stefndi eigi kröfu til þeirrar viðbótargreiðslu vaxta sem af endurútreikningnum leiddi eða hvort hann eigi enga slíka kröfu þar sem efni séu til að víkja frá þeirri meginreglu að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétt til, eigi kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt er. Í hinum áfrýjaða dómi er því nánar lýst hvaða skilyrði þurfa að vera uppfyllt svo að vikið verði frá framangreindri meginreglu.

11 Samkvæmt lánssamningnum var áfrýjanda Yutong Eurobus ehf. upphaflega veitt lán í evrum að jafnvirði 30.000.000 króna. Skyldi lánið endurgreiðast á þremur árum með níu jöfnum afborgunum á fjögurra mánaða fresti, í fyrsta sinn 1. júlí 2008. Sú afborgun var ekki greidd á réttum tíma og var lánið því í vanskilum 13. ágúst 2008 þegar fyrsti viðauki við lánssamninginn var undirritaður. Með viðaukanum var skilmálum samningsins breytt á þann hátt að lánið skyldi nú endurgreiðast með átta jöfnum afborgunum á fjögurra mánaða fresti, í fyrsta sinn 3. nóvember 2008. Eftirstöðvar lánsins miðað við 1. júlí 2008 voru gefnar upp í evrum en áföllnum gjalddaga, að fjárhæð 8.220.332 krónur, skyldi aftur á móti bætt við höfuðstólinn miðað við þann dag og vextir reiknast af nýjum höfuðstól frá sama tíma. Þrátt fyrir að næsti gjalddagi skyldi samkvæmt framangreindu ekki vera fyrr en 3. nóvember 2008 bera gögn málsins með sér að 19. ágúst það ár hafi verið greiddar 229.214 krónur inn á lánið sem sundurliðuðust þannig að 224.214 krónur voru greiddar inn á höfuðstól þess en 5.000 krónur í gjöld.

12 Hinn 3. nóvember 2008 greiddi áfrýjandi Yutong Eurobus ehf. 9.450.925 krónur til stefnda. Sundurliðaðist greiðslan þannig að 7.759.469 krónum var ráðstafað inn á höfuðstól en 1.691.456 krónum til greiðslu vaxta. Næsta afborgun skyldi vera 3. mars 2009 en í stað greiðslu hennar var undirritaður nýr viðauki við lánssamninginn 16. sama mánaðar. Miðaðist hann við að lánið væri í skilum en kvað á um að greiðslu afborgana og vaxta væri frestað til 3. júlí 2009. Jafnframt var kveðið á um að áfallnir vextir frá síðasta gjalddaga lánsins skyldu leggjast við höfuðstól þess og mynda þar með nýjan höfuðstól.

13 Engin greiðsla barst 3. júlí 2009 en þess í stað var þriðji viðauki við lánssamninginn undirritaður 17. sama mánaðar. Miðaðist hann einnig við að lánið væri í skilum en kvað á um tímabundna breytingu á endurgreiðslum. Fólst breytingin í því að á tímabilinu frá 3. júlí 2009 til 3. mars 2010 skyldi lántaki greiða 986.784 krónur á fjögurra mánaða fresti, í fyrsta sinn 3. júlí 2009. Fjárhæðin skyldi verðbætt með tilteknum hætti en því sem þá stæði eftir ógreitt samkvæmt upphaflegum skilmálum lánsins skyldi fresta og sú fjárhæð leggjast við höfuðstól lánsins. Frá og með 3. júlí 2010 skyldi lántaki á ný greiða afborganir og vexti í samræmi við upphaflega skilmála. Samkvæmt gögnum málsins voru afborganir 3. júlí og 3. nóvember 2009 og 3. mars 2010 ekki greiddar á gjalddögum. Aftur á móti voru 10.000 krónur greiddar í gjöld 27. júlí 2009 og 1.036.190 krónur greiddar 19. nóvember 2009, sem sundurliðuðust þannig að 948.585 krónur greiddust inn á höfuðstól lánsins en 87.605 krónur vegna vanskila. Einnig voru 1.006.363 krónur greiddar 7. desember sama ár en sú greiðsla sundurliðaðist þannig að 983.113 krónur voru greiddar inn á höfuðstól lánsins, 22.350 krónur voru vegna vanskila og 900 krónur vegna gjalda. Loks voru 3. febrúar 2010 greiddar 41.870 krónur inn á höfuðstól lánsins en 1.135 krónur vegna vanskila.

14 Lánið var þannig á ný í vanskilum er fjórði viðauki var gerður við lánssamninginn 18. nóvember 2010 en hann kvað á um breytingar á endurgreiðslu lánsins sem að hluta til skyldu afturvirkar. Skyldi lánið nú greitt upp með 12 afborgunum þannig að frá 3. apríl 2010 til og með 3. mars 2011 skyldi greidd föst greiðsla að fjárhæð 250.000 krónur á eins mánaðar fresti, í fyrsta sinn 3. apríl 2010, en á lokagjalddaga lánsins 3. apríl 2011 skyldu eftirstöðvar þess greiddar upp. Eftirstöðvar lánsins voru gefnar upp í evrum miðað við 3. mars 2010 og skyldu vextir reiknast frá og með sama tíma. Daginn eftir undirritun viðaukans voru 1.009.998 krónur greiddar, en þar af var 89.967 krónum ráðstafað inn á höfuðstól, 910.030 krónum til greiðslu vaxta og 10.000 krónum til greiðslu gjalda. Þá voru 28. og 30. desember sama ár samtals greiddar 1.261.923 krónur og var 138.417 krónum ráðstafað inn á höfuðstól, 1.106.506 krónum til greiðslu vaxta, 16.100 krónum til greiðslu vegna vanskila og 900 krónum til greiðslu gjalda. Á tímabilinu frá janúar til apríl 2011 voru síðan greiddar fjórar afborganir, sú fyrsta að fjárhæð 249.179 krónur en aðrar að fjárhæð 249.180 krónur, sem allar runnu til greiðslu höfuðstóls, vaxta, vanskilakostnaðar og gjalda. Engin þeirra var greidd á gjalddaga.

15 Ljóst er að aðilar lánssamningsins gengu út frá því á framangreindu tímabili að ákvæði hans um gengistryggingu höfuðstóls væru gild. Verður áfrýjandi Yutong Eurobus ehf. því talinn hafa verið í góðri trú um að greiðslur hans gengju, eftir atvikum, til greiðslu umsaminna vaxta. Aftur á móti er af framansögðu ljóst að fyrir endurútreikning lánsins 29. ágúst 2011 voru afborgun og vextir aðeins einu sinni greidd á umsömdum gjalddaga og lánið því ítrekað í vanskilum. Samkvæmt því gat áfrýjandi ekki verið í góðri trú um að greiðslur hans fælu í sér fullar efndir.

16 Þar sem stefndi og forveri hans eru fjármálafyrirtæki verður talið að nokkur aðstöðumunur hafi verið með aðilum við gerð og framkvæmd hins umdeilda lánssamnings. Þegar litið er til framangreindra vanskila ásamt því að skilmálum lánsins var ítrekað breytt vegna greiðsluerfiðleika skuldara fer því á hinn bóginn fjarri að festa hafi verið komin á framkvæmd samningsins. Samkvæmt endurútreikningi á eftirstöðvum lánsins 29. ágúst 2011 nam krafa stefnda vegna vaxta 17.838.700 krónum en upphaflegur höfuðstóll lánsins var sem fyrr greinir 30.000.000 króna. Þá hafði áfrýjandi samtals greitt 4.576.783 krónur í vexti fram að viðmiðunardegi endurútreiknings. Þegar umfang viðbótarkröfunnar er metið í þessu tilviki er aftur á móti til þess að líta að vaxtagreiðslur áfrýjanda Yutong Eurobus ehf. fram að viðmiðunardegi endurútreiknings voru umtalsvert lægri en ella hefði verið þar sem hann hafði ekki staðið í skilum með afborganir auk þess sem viðaukar við lánssamninginn kváðu ítrekað á um að áfallnir vextir skyldu lagðir við upphaflegan höfuðstól lánsins og vaxtaálag hækkað.

17 Þegar atvik máls þessa eru metin heildstætt verður samkvæmt framansögðu ekki talið að líkja megi þeim við þau sem voru til úrlausnar í dómum Hæstaréttar 15. febrúar 2012 í máli nr. 600/2011, 18. október 2012 í máli nr. 464/2012 og 30. maí 2013 í máli nr. 50/2013, þar sem vikið var frá þeirri meginreglu að kröfuhafi geti krafið skuldara um viðbótargreiðslu vegna þess sem vangreitt hefur verið. Af því leiðir að stefnda var við endurútreikning lánssamningsins sem mál þetta varðar heimilt að taka mið af viðbótarkröfu sinni um vexti.

18 Stefndi krefst í málinu greiðslu á samtals 21.897.738 krónum ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af 4.908.524 krónum, frá 15. ágúst 2016 til 30. desember sama ár, en af stefnukröfunni frá þeim degi til greiðsludags. Samkvæmt stefnu sundurliðast stefnukrafan aftur á móti þannig að eftirstöðvar höfuðstóls nemi 19.208.609 krónum en auk þess sé krafist 2.689.129 króna vegna samningsvaxta til 30. nóvember 2016. Stefndi getur ekki krafist bæði samningsvaxta og dráttarvaxta fyrir sama tímabil. Eins og kröfugerð hans er háttað verða dráttarvextir af stefnukröfunni því ekki dæmdir fyrr en frá 30. desember 2016.

19 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað verður staðfest.

20 Eftir þessum úrslitum verður áfrýjanda gert að greiða málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Áfrýjendur, Yutong Eurobus ehf. og B-kk-nf G-kk-nf G-kk-nf greiði sameiginlega stefnda, Landsbankanum hf., 21.897.738 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. desember 2016 til greiðsludags.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað skal vera óraskað.

Áfrýjandi greiði stefnda 650.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.