69/2018

Útdráttur

V var sakfelldur fyrir meiriháttar brot á skattalögum og almennum hegningarlögum. Annars vegar með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður VL ehf. staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum og vantalið virðisaukaskattskylda veltu félagsins og innheimtan virðisaukaskatt sem bar að standa ríkissjóði skil á. Hins vegar með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum staðið skil á efnislega röngum skattframtölum og komist með því móti hjá því að greiða tekjuskatt og útsvar. Refsing V þótti hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Auk þess var honum gert að greiða 242.000.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi 12 mánaða fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögurra vikna. Þá var VL ehf. dæmt til að greiða 158.000.000 króna sekt óskipt með V til ríkissjóðs. Í málinu var gerð krafa um upptöku nánar tilgreindra fjármuna VL ehf., EL ehf. og A ehf. sem svaraði til ávinnings þeirra af hinni refsiverðu háttsemi. Landsréttur féllst ekki á að heimild VII. kafla A almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til upptöku takmarkaðist við ágóða sem yrði til vegna innflutnings ávana og fíkniefna, auðgunarbrota og annarrar skipulagðrar brotastarfsemi. Með hliðsjón af skýrum ákvæðum VII. kafla A laganna væru uppfyllt skilyrði til að taka upptökukröfurnar til greina á grundvelli 69. gr. og 69. gr. d laganna.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu fyrir sitt leyti til Hæstaréttar Íslands 23. júní 2017. Þá lýstu ákærðu yfir áfrýjun innan áfrýjunarfrests. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr.

53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 26. maí 2017 í málinu nr. S[…]/2016.

2 Ákæruvaldið krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærðu, að refsing ákærða V-kk-ef M-kk-ef verði þyngd og að ákærðu verði dæmd til greiðslu alls sakarkostnaðar á báðum dómstigum. Þess er og krafist að Veitingahúsið Lækur ehf. verði dæmt til upptöku á innstæðu á bankareikningi í Íslandsbanka hf. nr. 051326[…], 490 bandaríkjadölum og 13.500 krónum. Þá er þess krafist að Eignarhaldsfélaginu Læk ehf. verði gert að sæta upptöku á jafnvirði 11.250.000 króna af innstæðu á bankareikningi nr. 030113[…], sem héraðssaksóknari stofnaði í Arion banka hf. og geymir söluhagnað fasteignar félagsins að Lónsbraut 6 í Hafnarfirði að fjárhæð 20.980.431 króna ásamt áföllnum vöxtum. Enn fremur er þess krafist að Artist ehf. verði gert að sæta upptöku á jafnvirði 12.890.000 króna í eftirtöldum fjármunum; 1.076.018 króna innstæðu auk áfallinna vaxta á bankareikningi nr. 030113[…] sem héraðssaksóknari stofnaði í sama banka og geymir söluandvirði bifreiðarinnar […], 209.615 króna innstæðu auk áfallinna vaxta á bankareikningi nr. 030113[…] sem héraðssaksóknari stofnaði í sama banka og geymir söluandvirði bifreiðarinnar […], 73.275 króna innstæðu auk áfallinna vaxta á bankareikningi félagsins nr. 051326[…] og í söluandvirði ökutækjanna […] BMW3, […] Cadillac Fleetwood, […] Renault Master, […] Bombardier CanAm, […] Chervolet Corvette, […] Ford Thunderbird, […] Chervolet Blazer og bátsins […]. Málið var upphaflega einnig höfðað gegn þrotabúum Trucks ehf. og Xmen ehf. en við upphaf aðalmeðferðar málsins fyrir Landsrétti féll ákæruvaldið frá áfrýjun málsins á hendur þrotabúunum.

3 Ákærði V-kk-nf M-kk-nf krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hann verði sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að honum verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa og að sú refsing verði bundin skilorði. Veitingahúsið Lækur ehf. krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að félagið verði sýknað af öllum kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að því verði gerð vægasta refsing sem lög leyfa. Eignarhaldsfélagið Lækur ehf. og Artist ehf. krefjast staðfestingar héraðsdóms. Þá er þess krafist að allur sakarkostnaður verði felldur á ríkissjóð og að málsvarnarlaun verði dæmd.

4 Þrotabú Trucks ehf. krefst málsvarnarlauna fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 […]. Hinn 12. maí 2015 vísaði lögregla ætluðum skattalagabrotum ákærða og einkahlutafélagsins Veitingahússins Lækjar, sem komið höfðu upp við rannsókn málsins, til skattrannsóknarstjóra. […] Með bréfi skattrannsóknarstjóra 8. janúar 2016 var ætluðum skattalagabrotum ákærða og félagsins vísað til opinberrar rannsóknar lögreglu. Með bréfi skattrannsóknarstjóra fylgdu niðurstöður rannsóknar skattrannsóknarstjóra í formi bráðabirgðaskýrslna, sem dagsettar voru sama dag, á tekjum og skattskilum ákærða vegna tekjuáranna 2010 til 2013 og virðisaukaskattskilum og bókhaldi félagsins vegna sama tímabils.

6 Hinn 28. október 2013 haldlagði lögregla innstæður á nánar tilgreindum reikningum í eigu ákærða og einkahlutafélaganna Veitingahússins Lækjar, Eignarhaldsfélagsins Lækjar, Artist, Trucks og Xmen, sem öll voru í eigu ákærða. Hinn 8. nóvember sama ár voru nánar tilgreindar fasteignir, bifreiðar og bátur í eigu ákærða, Eignarhaldsfélagsins Lækjar ehf. og Artist ehf. kyrrsettar.

Niðurstaða

7 Ákærða V-kk-þgf M-kk-þgf er gefið að sök brot á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum vegna áranna 2010 til og með 2013 og að hafa með því vantalið virðisaukaskattskylda veltu að fjárhæð 230.554.762 krónur og virðisaukaskatt að fjárhæð 52.655.427 krónur, sem innheimtur var í starfsemi Veitingahússins Lækjar ehf. á þessu tímabili og bar að standa ríkissjóði skil á. Ákærða er sömuleiðis gefið að sök brot á lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt fyrir að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2011 til 2014 vegna tekjuáranna 2010 til 2013 með því að hafa ekki talið fram á skattframtölum sínum tekjur að fjárhæð 64.259.767 krónur í formi innlagna viðskiptavina Veitingahússins Lækjar ehf. inn á persónulegan reikning sinn og með því komið sér hjá því að greiða tekjuskatt og útsvar að fjárhæð 28.054.423 krónur.

8 Ákærði krefst ómerkingar á hinum áfrýjaða dómi þar sem málið sé ekki fullrannsakað. Ákærði hafi ekki fengið aðgang að bókhaldsgögnum og hafi því ekki getað gefið skýringar á einstökum ætluðum færslum. Þá liggi aðeins fyrir bráðabirgðaskýrslur skattrannsóknarstjóra sem ákærði hafi ekki fengið að koma að athugasemdum við.

9 Meðal umfangsmikilla gagna málsins, sem telja yfir 4.200 blaðsíður, er meðal annars að finna virðisaukaskattsskýrslur Veitingahússins Lækjar ehf., hreyfingalista bókhalds, uppgjör úr sjóðsvélum eftir hvern dag, yfirlit bankareikninga og afrit færsluseðla. Er því haldlaus sú mótbára ákærða að gögnum hafi verið haldið frá honum og hann af þeim sökum ekki getað skýrt ætlaðar færslur bókhalds eða skort á þeim. Þá er rannsókn sakamála í höndum lögreglu, sbr. 1. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Skattrannsóknarstjóri vísaði máli ákærða og Veitingahússins Lækjar ehf. til lögreglu 8. janúar 2016 í samræmi við 4. mgr. 41. gr. laga nr. 50/1988 og 4. mgr. 110. gr. laga nr. 90/2003. Heimild skattrannsóknarstjóra til að vísa málum til lögreglu er ekki bundin því að hann hafi lokið skattrannsókn í samræmi við ákvæði laga 50/1988 og 90/2003 en lögregla skal samkvæmt 2. mgr. 52. gr. laga nr. 88/2008, hvenær sem þess er þörf, hefja rannsókn út af vitneskju eða grun um að refsivert brot hafi verið framið, hvort sem henni hefur borist kæra eða ekki.

10 Ákærði var framkvæmdastjóri, prókúruhafi og eini stjórnarmaður Veitingahússins Lækjar ehf. Samkvæmt 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög bar ákærði ábyrgð á því að skipulag og starfsemi félagsins væri í réttu og góðu horfi og að bókhald félagsins væri fært í samræmi við lög og venjur. Í því felst meðal annars að sjá til þess að félagið skili réttum virðisaukaskattsskýrslum og inni af hendi virðisaukaskatt eins og lög áskilja.

11 Ákærufjárhæðin er byggð á bókhaldi félagsins, þar með talið uppgjörum úr sjóðsvélum eftir hvern dag. Tekið hefur verið tillit til vantalins innskatts árin 2010 og 2011. Þá er sannað með framburði ákærða og vitnisburði þeirra fjögurra viðskiptavina Veitingahússins Lækjar ehf., er lögðu fjárhæðir inn á persónulegan bankareikning ákærða, að ákærði vantaldi tekjur sínar á skattframtölum sínum vegna tekjuáranna 2010 til 2013. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök. Brot ákærða eru rétt heimfærð til refsiákvæða og teljast meiri háttar í skilningi 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þegar litið er til þeirra fjárhæða sem um ræðir.

12 Telja verður skilyrði 8. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 uppfyllt í máli þessu. Veitingahúsinu Læk ehf. verður því gerð sekt í máli þessu óskipt með ákærða V-kk-þgf M-kk-þgf vegna þess virðisaukaskatts sem vantalinn var í virðisaukaskattsskýrslum félagsins.

13 Samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 skal fésektarrefsing vera allt að tífaldri þeirri fjárhæð sem undan var dregin og aldrei lægri en sem nemur tvöfaldri skattfjárhæðinni. Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Brot hans telst meiri háttar. Refsing hans er ákvörðuð með hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga. Að öllu virtu verður refsing ákærða hæfilega ákvörðuð fangelsi í 18 mánuði. Nokkuð er um liðið frá því að ákærði framdi brot sín og er sá dráttur sem varð á rannsókn málsins ekki á ábyrgð hans. Þykir því rétt að skilorðsbinda refsingu ákærða þannig að hún falli niður að liðnum tveimur árum haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga. Þá verður niðurstaða héraðsdóms um sektargreiðslu ákærða og Veitingahússins Lækjar ehf. staðfest svo sem í dómsorði greinir.

14 Samkvæmt gögnum málsins millifærði Veitingahúsið Lækur ehf. 9.250.000 krónur af eigin bankareikningi inn á bankareikning Eignarhaldsfélagsins Lækjar ehf. á tímabilinu 1. október 2012 til 22. janúar 2013. Þá lagði félagið 2.000.000 króna í seðlum inn á sama bankareikning Eignarhaldsfélagsins Lækjar ehf. 26. apríl 2013. Engir reikningar liggja til grundvallar þessum innborgunum og verður ekki fallist á að eðlilegar viðskiptalegar forsendur réttlæti þessa tilfærslu fjármuna milli félaganna. Sama gildir um 9.590.000 krónur sem Veitingahúsið Lækur ehf. millifærði af eigin bankareikningi inn á bankareikning Artist ehf. á tímabilinu 1. nóvember 2010 til 14. október 2013. Millifærsla að fjárhæð 300.000 krónur 13. mars 2012 er merkt sem greiðsla fyrir leigu á bifreið og er rétt að gera ráð fyrir því að viðskiptalegar ástæður geti hafa legið að baki greiðslunni og að félagið njóti vafans. Innborgun á bankareikning Artist ehf., 22. október 2010, í reiðufé að fjárhæð 3.000.000 króna ber ekki með sér að fjármunirnir komi frá ákærða eða Veitingahúsinu Læk ehf. Undirskrift þess sem leggur inn kemur ekki fram á færsluseðlinum og þá er enga skýringu á innborguninni að finna í tilvísunar og skýringartextum á bankayfirlitum. Hefur því ekki verið sýnt fram á að umrædd greiðsla sé ávinningur af þeim brotum sem um ræðir í málinu.

15 Ákæruvaldið hefur fyrir Landsrétti með vísan til 69. gr. og 1. mgr. 69. gr. d almennra hegningarlaga gert kröfu um að einkahlutafélögunum Veitingahúsinu Læk, Eignarhaldsfélaginu Læk og Artist, sem öll eru í eigu ákærða, verði gert að sæta jafnvirðisupptöku á nánar tilgreindum innstæðum á bankareikningum í eigu félaganna auk áfallinna vaxta. Jafnframt verði Artist ehf. gert að sæta jafnvirðisupptöku af söluandvirði nánar tilgreindra ökutækja og bátsins […] að því marki sem þarf til fullnustu kröfu ákæruvaldsins á hendur því félagi. Í ákæru var upptökukrafa á hendur félögunum reist á 69. gr. og 69. gr. b almennra hegningarlaga.

16 Samkvæmt 69. gr. almennra hegningarlaga má gera upptækan ávinning af broti eða fjárhæð sem svarar til hans í heild eða að hluta. Sama gildir um muni sem keyptir eru fyrir ávinninginn eða komið hafa í stað hans. Þegar ekki er unnt að færa fullar sönnur á fjárhæð ávinnings er heimilt að áætla fjárhæðina. Um er að ræða heimild til jafnvirðisupptöku. Verður því ekki fallist á að kröfugerð ákæruvalds fyrir Landsrétti, þar sem vísað er til upptökuheimildar í ákvæði 69. gr. d feli í sér breytta kröfugerð. Með ákvæði 69. gr. d er fyrst og fremst mælt fyrir um hjá hverjum upptaka geti farið fram, hafi viðkomandi á annað borð notið ávinnings af broti, sbr. almennt skilyrði 69. gr. fyrir upptöku.

17 Með lögum nr. 149/2009 var ákvæðum almennra hegningarlaga um hryðjuverk, peningaþvætti og mansal breytt, lögfestur var nýr heildstæður kafli, VII. kafli A, um upptöku og nýtt ákvæði lögfest um skipulagða brotastarfsemi. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 149/2009 kemur fram að tilefni þess að frumvarpið var lagt fram var í fyrsta lagi að fært yrði að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna, frá 15. nóvember 2000, gegn fjölþjóðlegri, skipulagðri brotastarfsemi, sem nefndur hefur verið Palermósamningur og í öðru lagi að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að hægt yrði að fullgilda Evrópuráðssamning um aðgerðir gegn mansali frá 3. maí 2005. Um tilefni þess að lögfestur skyldi nýr kafli í almennum hegningarlögum um upptöku kom fram að þágildandi 69. gr. um upptöku eigna hefði að mestu staðið óbreytt frá setningu laganna. Endurskoðun á ákvæðunum væri því orðin tímabær og að markmið frumvarpsins væri að gera ákvæðin skýrari og færa þau í nútímalegra horf til að um upptöku gildi skýrar og ótvíræðar reglur og að unnt sé að bregðast við skipulagðri brotastarfsemi með skilvirkari hætti. Þá væri þörf á endurskoðun ákvæðanna til innleiðingar á 12. gr. Palermósamningsins og til að bregðast við athugasemdum í annarri matsskýrslu GRECO, sem er heiti yfir samtök ríkja gegn spillingu, frá 2. júlí 2004.

18 Af tilvitnuðum athugasemdum með frumvarpinu verður ráðið að það var sjálfstætt markmið með lögfestingu hins nýja kafla um upptöku eigna að gera ákvæði almennra hegningarlaga um upptöku, sem staðið höfðu að mestu óbreytt frá setningu laganna, skýrari og færa þau í nútímalegra horf þótt tilefnið hafi fyrst og fremst verið undirbúningur að fullgildingu Palermósamningsins. Með hliðsjón af skýrum ákvæðum VII. kafla A almennra hegningarlaga um upptöku verður ekki fallist á að heimildin til upptöku verðmæta sé takmörkuð við ávinning sem verður til vegna innflutnings ávana og fíkniefnabrota, auðgunarbrota og annarrar skipulagðrar brotastarfsemi. Með vísan til 69. gr. og 69. gr. d almennra hegningarlaga þykja því uppfyllt skilyrði til að taka til greina kröfu ákæruvaldsins um að einkahlutafélögunum Veitingahúsinu Læk, Eignarhaldsfélaginu Læk og Artist verði gert að sæta upptöku á fjármunum er svari til ávinnings þeirra af þeim brotum sem tíunduð eru í ákæru, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

19 Rannsókn á hendur ákærða og Veitingahúsinu Læk ehf., sem hófst í október 2013, laut upphaflega að öðrum og víðtækari brotum en að lokum var ákært fyrir. Þá voru upptökukröfur mun umfangsmeiri en varð raunin fyrir Landsrétti. Gögn málsins bera með sér að mestur hluti vinnu verjenda tengdist rannsóknarþætti málsins. Er því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakarkostnað og skiptingu hans. Þá þykir rétt að ákærði, V-kk-nf M-kk-nf, greiði 2/3 hluta áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

20 Fyrir Landsrétti féll ákæruvaldið frá áfrýjun málsins á hendur þrotabúunum Trucks ehf. og Xmen ehf. Af hálfu Trucks ehf. er krafist málsvarnarlauna fyrir Landsrétti. Með vísan til 2. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 greiðist málskostnaður þrotabúsins Trucks ehf. úr ríkissjóði og er hann ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, V-kk-nf M-kk-nf F-kk-nf, sæti fangelsi í 18 mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði greiði 242.000.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá uppsögu dóms þessa en sæti ella fangelsi í 12 mánuði.

Veitingahúsið Lækur ehf. greiði óskipt með ákærða 158.000.000 króna í sekt til ríkissjóðs.

Veitingahúsið Lækur ehf. sæti upptöku á innstæðu á bankareikningi í Íslandsbanka nr. 051326[…], 490 bandaríkjadölum og 13.500 krónum.

Eignarhaldsfélagið Lækur ehf. sæti upptöku að jafnvirði 11.250.000 króna af innstæðu á bankareikningi í Arion banka hf. nr. 030113[…] ásamt áföllnum vöxtum.

Artist ehf. sæti upptöku á jafnvirði 9.590.000 króna af innstæðu á bankareikningi í Íslandsbanka nr. 051326[…] ásamt áföllnum vöxtum, af innstæðu á bankareikningi í Arion banka hf. nr. 030113[…] ásamt áföllnum vöxtum, bankareikningi í Arion banka hf. nr. 030113[…] ásamt áföllnum vöxtum, af söluandvirði bátsins […] og af söluandvirði eftirtalinna ökutækja: BMW3 með fastanúmerið […], Cadillac Fleetwood með fastanúmerið […], Renault Master með fastanúmerið […], Bombardier CanAM með fastanúmerið […], Chervolet Corvette með fastanúmerið […], Ford Thunderbird með fastanúmerið […] og Chervolet Blazer með fastanúmerið […].

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað eru staðfest.

Ákærði greiði að 2/3 hlutum áfrýjunarkostnað málsins, 2.207.270 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, P-kk-ef K-kk-ef lögmanns, 1.475.600 krónur, á móti 1/3 hlut sem greiðist úr ríkissjóði.

Ríkissjóður greiði þrotabúi Trucks ehf. 150.000 krónur í málskostnað.