646/2021

Útdráttur

E Aps, félag skráð í Danmörku sem veitti svokölluð smálán hér á landi, höfðaði mál til að fá felldan úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála þess efnis að íslensk lög um neytendalán ættu við um lánssamninga E Aps við íslenska neytendur með vísan til 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Í dómi Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 43/2000 sé meginreglan sú að þegar samningsskuldbindingar tengjast fleiri en einu landi skuli beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa komið sér saman um. Í 2. mgr. 5. gr. laganna sé að finna undantekningu frá því þar sem fram komi að ákvæði um lagaval í samningi geti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi nýtur samkvæmt ófrávíkjanlegum reglum í lögum þess ríkis þar sem hann býr. Eins og ákvæði 1. mgr. þeirrar lagagreinar er orðað, og með hliðsjón af athugasemdum í frumvarpi sem varð að lögum nr. 43/2000, hafi lánssamningar sem E A-x-x gerði við neytendur hér á landi þó ekki fallið undir gildissvið greinarinnar heldur gilti um þá meginregla 1. mgr. 3. gr. laganna. Þá væri ljóst að markmið laga nr. 163/2019, um breytingu á lögum nr. 33/2013 um neytendalán, hefði meðal annars verið að bæta úr þeim annmarka sem talinn hafi verið á ákvæðum þágildandi laga um lagaskil vegna neytendalána, einkum með hliðsjón af lánastarfsemi á borð við þá sem E A-x-x rak hér á landi. Rekstur E Aps hefði þó verið starfræktur fyrir gildistöku breytingarlaganna og hrófluðu ákvæðin því ekki við ákvæðum eldri lánssamninga E Aps. Með hliðsjón af framangreindu var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála í máli aðila.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. september 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 11. ágúst 2021 í málinu nr. E- 5637/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er stefndi félag, skráð í Danmörku, sem veitti svokölluð smálán hér á landi. Félagið hefur nú hætt að veita lán til íslenskra neytenda og hefur enga starfsemi á Íslandi. Ágreiningur málsins varðar það hvort lán sem stefndi veitti neytendum hér á landi falli undir gildissvið 5. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar. Verði svo talið fer um lánssamninga sem stefndi gerði við íslenska neytendur eftir íslenskum lögum. Ef lánin verða ekki talin falla undir ákvæðið myndi á hinn bóginn fara um þau eftir dönskum lögum, eins og kveðið var á um í lánssamningum. Með ákvörðun áfrýjanda 21. ágúst 2019 var, með vísan til 5. gr. laga nr. 43/2000, talið að íslensk lög um neytendalán ættu við um samninga stefnda við íslenska neytendur. Stefndi kærði ákvörðunina til áfrýjunarnefndar neytendamála sem staðfesti niðurstöðu áfrýjanda með úrskurði 29. apríl 2020. Í máli þessu krefst stefndi þess að úrskurður áfrýjunarnefndarinnar verði felldur úr gildi.

5

Grundvöllur laga nr. 43/2000 er svonefndur Rómarsamningur, sem aðildarríki Evrópubandalagsins undirrituðu 19. júní 1980. Rómarsamningurinn hefur að geyma lagaskilareglur um samningsskuldbindingar sem tengjast fleiri en einu landi og eru ákvæði laga nr. 43/2000 nær alfarið samhljóða þeim. Í 1. mgr. 3. gr. laganna er að finna meginreglu þeirra um lagaskil en samkvæmt því ákvæði skal um samninga beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa komið sér saman um. Ákvæði 5. gr. laganna hefur að geyma sérstakar lagaskilareglur um neytendasamninga. Í 2. mgr. þeirrar greinar er að finna undantekningu frá framangreindri meginreglu þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði 3. gr. geti ákvæði um lagaval í samningi, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, aldrei takmarkað þá vernd sem neytandi nýtur samkvæmt ó frávíkjanlegum reglum í lögum þess ríkis þar sem hann býr.

6

Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 43/2000 er gildissvið ákvæðisins um neytendasamninga afmarkað svo:

Grein þessi á við um samninga sem maður (neytandi) gerir um afhendingu vöru eða þjónustu í tilgangi sem telja verður að varði ekki atvinnu hans eða samning um lán til að fjármagna kaupin.

Samkvæmt orðanna hljóðan tekur ákvæðið til samninga um afhendingu vöru og þjónustu og samninga um lán til að fjármagna slík kaup. Með því er einvörðungu vísað til lánssamninga sem gerðir eru í tengslum við kaup á vöru og þjónustu. Sú skýring er jafnframt í samræmi við athugasemdir í frumvarpi sem varð að lögum nr. 43/2000 en þar segir að ákvæðið eigi jafnt við um staðgreiðsluviðskipti og samninga um lánsviðskipti sem gerðir séu í tengslum við kaup á vöru og þjónustu. Samkvæmt framangreindu féllu lánssamningar sem stefndi gerði við neytendur hér á landi ekki undir gildissvið 5. gr. laga nr. 43/2000 heldur gilti um þá meginregla 1. mgr. 3. gr. laganna. Í því felst að dönsk lög giltu um neytendalán sem stefndi veitti hér á landi, eins og kveðið var á um í lánssamningum.

7

Einnig er til þess að líta að með lögum nr. 163/2019, sem tóku gildi 4. janúar 2020, var lögum nr. 33/2013 um neytendalán breytt þannig að tekið var upp í þau nýtt ákvæði, 4. gr. a, en í 1. mgr. þeirrar greinar segir að ef neytandi búsettur á Íslandi gerir samning við lánveitanda sem hefur staðfestu í öðru ríki skuli íslensk lög gilda um samninginn að uppfylltum nánari skilyrðum. Í athugasemdum við frumvarp að breytingarlögunum var sérstaklega vísað til smálánafyrirtækis sem staðsett væri í Danmörku og kom þar fram að ekki væri hægt að ætlast til þess að hinn almenni neytandi þekkti réttarstöðu sína að því er varðaði lagaval samninga sem gerðir væru yfir landamæri. Rétt þætti að taka upp ákvæði í lögin sem skýrði betur réttarstöðu neytenda og sem leiddi sjálfkrafa til þeirrar niðurstöðu að íslensk lög giltu um lánssamning. Af þessu verður ráðið að markmið lagabreytingarinnar hafi verið að bæta úr þeim annmarka sem talinn hafi verið á ákvæðum þágildandi laga um lagaskil vegna neytendalána, einkum með hliðsjón af lánastarfsemi á borð við þá sem stefndi rak hér á landi. Sá rekstur var þó starfræktur fyrir gildistöku breytingarlaganna og hrófla ákvæði þeirra því ekki við ákvæðum eldri lánssamninga stefnda um að dönsk lög skyldu um þá gilda.

8

Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að fella úr gildi úrskurð áfrýjunarnefndar neytendamála í máli aðila frá 29. apríl 2020.

9

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, Neytendastofa, greiði stefnda, e Commerce 2020 Ap S, 1.000.000 króna í málskostnað fyrir Landsrétti.