179/2020

Útdráttur

Lögreglumaðurinn T var sakfelldur fyrir brot gegn 132. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 217. gr., sbr. 138. gr. sömu laga, með því að hafa, er brotaþoli lá handjárnaður á maganum inni í lögreglubifreið, að þarflausu þrýst hné sínu á háls og höfuð hans, slegið hann tvisvar sinnum í andlitið, þó ekki með krepptum hnefa, og þvingað handjárnaða handleggi hans ítrekað í sársaukastöðu fyrir aftan bak. Hins vegar var talið ósannað að T hefði farið offari og eigi gætt lögmætra aðferða er hann færði brotaþola inn í lögreglubifreiðina og ósannað að háttsemi hans hefði valdið brotaþola tognun og ofreynslu á hálshrygg. Var refsing T ákveðin fangelsi í 45 daga en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir J-kk-nf S-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 23. mars 2020 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 25. febrúar 2020 í málinu nr. S- [...]/2019.

2

Ákæruvaldið krefst þess að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing hans verði þyngd.

3

Ákærði krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins en til vara að ákvörðun um refsingu hans verði frestað. Að því frágengnu krefst hann þess að refsing hans verði felld niður eða að honum verði ekki gerð fangelsisrefsing.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Málsatvikum og framburði ákærða og vitna fyrir héraðsdómi er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

5

Við aðalmeðferð í Landsrétti voru spilaðar myndbandsupptökur úr eftirlitsmyndavél veitingastaðarins [...] og úr Eyewitness- búnaði lögreglubifreiðarinnar þar sem atvik gerðust. Fyrrnefndu upptökunni, af aðdraganda þeirra atvika sem ákært er fyrir, er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Á síðarnefndu upptökunni má sjá að ákærði og starfsfélagi hans halda brotaþola handjárnuðum á milli sín þegar lögreglubifreiðin er opnuð.

Virðist brotaþoli eiga erfitt með að halda jafnvægi og streitast lítillega á móti því að vera færður inn í bifreiðina. Þegar brotaþoli hlýðir ekki fyrirmælum ákærða og starfsfélaga hans um að leggjast á magann inn í bifreiðina slengir ákærði höfði brotaþola fram af nokkurri hörku áður en þau færa hann inn í bifreiðina og leggja hann þar á magann. Eftir það má sjá ákærða þrýsta hné sínu á háls og höfuð brotaþola í sex til sjö sekúndur. Ákærði losar síðan um þrýsting frá hnénu en slær brotaþola tvívegis í andlitið með handarbaki eða vinstri hlið hægri handar. Þegar þessi atvik áttu sér stað hafði lögreglubifreiðin ekki ekið af stað. Á sama tíma og fyrst á eftir eiga ákærði og brotaþoli jafnframt í orðaskiptum um hvort brotaþoli hafi hótað lögreglumanni en hvorki verður með óyggjandi hætti greint á upptökunni hvort ákærði hafi lagt hnéð aftur á háls og höfuð brotaþola né hvort brotaþoli hafi hljóðað af sársauka vegna þrýstings frá hné ákærða. Að loknum orðaskiptum um hótanir segir brotaþoli meðal annars við ákærða „dreptu mig bara“. Þá spyr ákærði brotaþola meðal annars hvað honum gangi til og þvingar handjárnaða handleggi brotaþola upp fyrir aftan bak þannig að brotaþoli heyrist stynja og segja „ég er alveg að deyja“. Þá spyr ákærði brotaþola að nafni en þegar hinn síðarnefndi svarar því ekki og segir við ákærða að hann sé „algjör hálfviti“ þvingar ákærði handleggi brotaþola aftur upp þannig að brotaþoli stynur aftur og segir „já, ekki lemja mig“. Loks innir ákærði brotaþola aftur ítrekað eftir nafni og þvingar handleggi brotaþola lengra upp fyrir aftan bak, þannig að brotaþoli emjar hátt af sársauka og gefur upp nafn sitt. Af upptökunni verður ekki ráðið að starfsfélagi brotaþola spyrji þá hvort allt sé í lagi, eins og greinir í hinum áfrýjaða dómi. Jafnframt athugast að á upptökunni sést að eftir að brotaþoli var færður inn í lögreglubifreiðina braust hann hvorki um með teljandi hætti né var á annan hátt ógnandi.

6

Við aðalmeðferð í Landsrétti gáfu ákærði og lögreglumaður E viðbótarskýrslu. Fyrir skýrslugjöf þeirra las sækjandi upp útdrátt úr framburði þeirra í héraði. Ákærði bar í öllum megindráttum á sama veg og í héraði ef frá er talið að hann gekkst við því að hafa einu sinni þvingað handleggi brotaþola í sársaukastöðu án nægilegrar ástæðu.

Niðurstaða

7

Ákæru í máli þessu er lýst í hinum áfrýjaða dómi.

8

Af upptöku í hljóði og mynd af atvikum umrætt sinn, sem lýst er hér að framan, má sjá að ákærði þvingar höfuð brotaþola fram af nokkurri hörku áður en brotaþoli er færður inn í lögreglubifreið. Í héraði og fyrir Landsrétti gaf ákærði þá skýringu að þetta hefði hann gert til að koma brotaþola á óvart og koma í veg fyrir að hann gæti sýnt frekari mótþróa. Af gögnum málsins verður ráðið að það sé hefðbundið verklag að leggja hönd á höfuð handtekins manns og fá hann til að beygja sig fram áður en hann er færður inn í bifreið og að það taki mið af aðstæðum hverju sinni hversu miklu afli þurfi að beita í því skyni. Í upptöku af aðdraganda þess að brotaþoli var færður inn í lögreglubifreiðina má greina að hann hafi verið ógnandi við ákærða og neitað að fara að fyrirmælum hans. Þá má af upptöku af þeim atvikum sem ákært er fyrir ráða að brotaþoli fór ekki að fyrirmælum ákærða og starfsfélaga hans um að fara inn í lögreglubifreiðina. Með vísan til alls hins framangreinda verður ekki talið að ákæruvaldinu hafi tekist sönnun þess að ákærði hafi farið offari og eigi gætt lögmætra aðferða er hann færði brotaþola inn í lögreglubifreiðina umrætt sinn.

9

Með vísan til upptöku af atvikum telst sannað að aðstæður voru þannig eftir að brotaþoli var færður inn í lögreglubifreiðina að hann lá þar handjárnaður á maganum og var ekki ógnandi og að ákærði hafi því að þarflausu þrýst hné sínu á háls og höfuð brotaþola og slegið hann tvisvar sinnum í andlitið, þó ekki með krepptum hnefa. Þá gekkst ákærði við því fyrir Landsrétti að hafa þvingað handleggi brotaþola einu sinni í sársaukastöðu án nægilegrar ástæðu. Af framangreindri upptöku má ráða að hann gerði það einnig í tvö önnur skipti þótt þá hafi hann ekki lagt jafn mikinn þrýsting á axlarlið brotaþola. Telst því sannað að ákærði hafi að þarflausu þvingað handjárnaða handleggi brotaþola ítrekað í sársaukastöðu fyrir aftan bak. Þá er fallist á það með héraðsdómi að ósannað sé að framangreind háttsemi áfrýjanda hafi valdið brotaþola tognun og ofreynslu á hálshrygg.

10

Með framangreindum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

11

Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Ákærði, T-kk-nf H-kk-nf T-kk-nf, greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.453.358 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, G-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 1.413.600 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjaness þriðjudaginn 25. febrúar 2020

Mál þetta, sem dómtekið var 30. janúar 2020, höfðaði héraðssaksóknari með ákæru 19. september 2019 á hendur T-kk-þgf H-kk-þgf T-kk-þgf, kt. [...], „fyrir líkamsárás og brot í opinberu starfi sem lögreglumaður, með því að hafa aðfaranótt mánudagsins 18. mars 2019, fyrir utan veitingastaðinn [...] í Reykjavík, farið offari og eigi gætt lögmætra aðferða við handtöku A, kennitala [...], er hann sló A aftan í höfuðið við að setja hann inn í lögreglubifreið og sló hann síðan tveimur höggum í andlit, þrýsti hné sínu á háls og höfuð A og þvingaði handjárnaða handleggi hans ítrekað í sársaukastöðu fyrir aftan bak þar sem A lá á gólfi lögreglubifreiðar á leiðinni á lögreglustöðina við Hverfisgötu með þeim afleiðingum að A hlaut tognun og ofreynslu á hálshrygg.

Telst þetta varða við 132. gr. og 1. mgr. 217. gr. sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og greiðslu alls sakarkostnaðar.“

Í málinu gerir brotaþoli, A, þá kröfu að ákærði verði dæmdur til að greiða honum skaða- og miskabætur að fjárhæð 2.700.000 krónur, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá 28. maí 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 9. gr., sbr. 1. mgr. 6. gr., laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 frá þeim degi er mánuður er liðinn frá því að bótakrafan er birt til greiðsludags. Einnig er krafist málskostnaðar að fjárhæð 579.235 krónur, þar með talinn virðisaukaskattur, eða samkvæmt síðar framlagðri tímaskýrslu.

Ákærði neitar sök og krefst aðallega sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög framast leyfa. Þá krefst hann þess að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi. Loks er krafist málsvarnarþóknunar að skaðlausu að mati dómsins.

Málsatvik

Samkvæmt gögnum málsins var ákærði, sem var starfandi lögreglumaður, að sinna útkalli á veitingastaðnum [...] í Reykjavík aðfaranótt 18. mars 2019. Með honum var lögreglumaðurinn B. Í lögregluskýrslu sem hún ritaði af þessu tilefni segir hún að þau hafi verið að ræða við dyravörð utan við staðinn þegar ofurölvi maður, A, brotaþoli í máli þessu, hafi komið þar að og truflað samskipti þeirra. Hafi A haldið á glerglasi og byrjað á því að tala niður til ákærða, kalla hann aumingja og sagt honum að læra lög og reglur. Dyraverðir staðarins hafi beðið A um að láta glasið frá sér eða klára ella drykkinn inni. Mun A engu hafa skeytt því, en haldið áfram að tala niðrandi til ákærða. Ákærði hafi þá tekið glasið af honum, fært það á borð utan við staðinn, og beðið hann um að fara út af staðnum um leið og hann hafi fært hann út á gangstétt. Við þetta hafi A reiðst mjög og gert sig líklegan til að grípa í ákærða og veitast aðhonum. Ákærði hafi þá tekið hann lögreglutökum, fært hann í jörðina þar sem skýrsluritari og dyravörður aðstoðuðu ákærða við að yfirbuga hann. Samkvæmt skýrslunni mun A hafa streist mjög á móti og hótað þeim barsmíðum og lífláti. Var honum tilkynnt að hann væri handtekinn fyrir hótanir og að fara ekki að fyrirmælum lögreglu. Því næst var hann færður í handjárn og inn í lögreglubifreið sem ekið var á lögreglustöð. Þar var hann vistaður í fangaklefa. Í skýrslunni segir einnig að A hafi haldið áfram að hóta á kærða í lögreglubifreiðinni. Þá er þar tekið fram að hótanir A séu á upptöku á Eyewitness-búnaði lögreglubifreiðarinnar.

Ákærði ritaði einnig skýrslu 2. maí 2019 og er atvikum lýst þar nokkurn veginn á sama hátt og í skýrslu áðurnefnds lögreglumanns. Í lok skýrslunnar segir ákærði að A hafi streist á móti allan tímann og hafi verið mjög óstýrilátur þar til honum hafi loksins verið komið inn í fangaklefa. Síendurtekið hafi hann verið að hóta ákærða barsmíðum og fleiru sem ákærði muni þó ekki eftir nú. Í báðum lögregluskýrslunum eru meint brot A skráð sem „Opinber starfsmaður, ofbeldi gagnvart opinberum starfsmanni, hótanir og fyrirmælum lögreglu ekki hlýtt.“

Þar sem sakarefni málsins var talið kunna að varða við 1. mgr. 106. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 voru gögn málsins send héraðssaksóknara til meðferðar. Eftir yfirferð þeirra þótti héraðssaksóknara tilefni til að hefja rannsókn á háttsemi lögreglumannanna sem stóðu að handtöku brotaþola. Var nefnd um eftirlit með lögreglu tilkynnt sú ákvörðun með bréfi héraðssaksóknara 2. maí 2019. Í bréfinu segir m. a.: „Skoðun á myndbandsupptöku frá vettvangi og upptökur úr Eyewitness búnaði lögreglubifreiðar sem notuð var til að flytja hinn handtekna á lögreglustöð gefur tilefni til að ætla að annar lögreglumannanna hafi beitt hinn handtekna harðræði.“

Brotaþoli var yfirheyrður af lögreglumanni hjá héraðssaksóknara 9. maí 2019, en ákærði og lögreglumaðurinn B 17. sama mánaðar. Skýrslur voru einnig teknar hjá héraðssaksóknara af dyravörðum veitingastaðarins, C og D, 7. og 13. maí 2019.

Með málsgögnum fylgja upptökur úr eftirlitsmyndavélum, þar sem annars vegar má sjá handtöku brotaþola utan við veitingastaðinn [...], en hins vegar upptaka úr Eyewitness-búnaði lögreglubifreiðarinnar sem brotaþoli var fluttur í á lögreglustöð. Fyrir dómi voru upptökurnar spilaðar við yfirheyrslu yfir ákærða og hann spurður um hvert það tilvik sem ákæra lýtur að.

Framburður fyrir dómi

Ákærði kvaðst hafa starfað sem lögreglumaður frá hausti 2016, er hann lauk lögreglunámi, og hafi hann hlotið menntun og þjálfun í handtökuaðferðum. Aðfaranótt 18. mars 2019 hafi hann, ásamt öðrum lögreglumanni, verið að sinna útkalli á veitingastaðnum [...] vegna líkamsárásar á dyravörð. Voru þau að ræða við dyravörðinn þegar brotaþoli, A, kom út af veitingastaðnum með áfengi í glerglasi. Hafi dyravörðurinn bent brotaþola á að hann mætti ekki koma út með drykkinn í glerglasi, en sá hafi svarað dyraverðinum með einhverju skítkasti. Ákærði, sem stóð við hlið dyravarðarins, kvaðst þá hafa blandað sér í málið og sagt við brotaþola að þetta væri rétt hjá dyraverðinum. Brotaþoli hafi þá snúið sér ógnandi að ákærða og kallað hann öllum illum nöfnum. Kvaðst ákærði nokkrum sinnum hafa reynt að vísa honum í burtu og beðið hann um að trufla ekki vinnu lögreglunnar. Þar sem brotaþoli hafi skeytt því engu og haldið áfram skítkasti kvaðst ákærði hafa spurt dyravörðinn hvort honum væri ekki vísað út af staðnum, og hafi dyravörðurinn samsinnt því. Kvaðst ákærði þá hafa tekið glasið úr höndum brotaþola, gripið í hann, ýtt honum út á stétt og gefið honum fyrirmæli um að yfirgefa svæðið, ella skyldi hann handtekinn. Brotaþoli hafi þá horft á ákærða og gert sig líklegan til að veitast að honum með báðar hendur fyrir framan sig. Áður en til þess kom hafi ákærði náð taki á herðum hans og lagt hann á jörðina, snúið honum á magann og fært í handjárn með aðstoð hins lögreglumannsins og dyravarðarins. Að því loknu kvaðst ákærði hafa reist brotaþola við og leitt hann að lögreglubílnum. Á meðan hafi brotaþoli hótað honum barsmíðum og lífláti. Þegar að lögreglubílnum var komið kvaðst ákærði hafa sagt honum að leggjast á magann inni í bílnum, en þar sem honum sýndist brotaþoli ekki ætla að fylgja þeim fyrirmælum hafi hann lagt lófann hratt á hnakka hans og rykkt höfði hans fram svo að hægt væri að leggja hann inn í bílinn á maganum. Neitaði ákærði því að hafa slegið brotaþola aftan í höfuðið, eins og hann er sakaður um, en viðurkenndi hins vegar að þetta hafi gerst hratt og ekki blíðlega. Sagði hann aðspurður að þetta væri viðurkennd aðferð við að setja handtekinn mann í lögreglubifreið. Eftir það kvaðst ákærði hafa dregið brotaþola inn í bílinn á maganum og spurt hann um leið hvort hann hafi verið að hóta lögreglunni, en brotaþoli hafi neitað því. Aðspurður hvort ákærði hafi slegið brotaþola tvívegis í andlit þegar hann lá á gólfi lögreglubifreiðarinnar neitaði hann því, en kvaðst hins vegar hafa pikkað tvívegis í höfuð hans með fingurgómum til þess að ná athygli hans. Viðurkenndi hann að þessi háttsemi væri ekki kennd í Lögregluskólanum, en neitaði því að hafa beitt slíku afli að jafna mætti til líkamsárásar. Tók hann fram að ekki hafi verið markmiðið að meiða brotaþola, aðeins að fá hann til að hlusta á sig og hætta mótspyrnu. Hann neitaði því jafnframt að hafa sett hné sitt á háls brotaþola þegar hann kraup við hlið hans í lögreglubifreiðinni, en kvaðst hafa sett hnéð á herðablað hans. Einnig neitaði hann því að hafa þvingað handjárnaða handleggi brotaþola í sársaukastöðu. Hins vegar hafi hann ítrekað spurt brotaþola um nafn og gripið í öxl hans í því skyni að reisa hann við og leggja hann í hliðarstöðu svo að hann næði augnsambandi við hann. Hafi brotaþoli þá sagt til nafns og rekið upp gól um leið, líkt og hann væri sárþjáður, en ákærði hafi ekki tekið það alvarlega. Ákærði tók fram að hann hafi ekki lagt brotaþola í hliðarstöðu í lögreglubifreiðinni, eins og kennt er í Lögregluskólanum, þar sem hann kvaðst ekki hafa treyst brotaþola til þess að liggja þannig. Taldi hann að brotaþoli væri ekki í neinni hættu þótt hann lægi á maganum. Sérstaklega aðspurður taldi ákærði að þörf hafi verið á þeirri valdbeitingu sem raunin varð, en kvaðst skilja að gagnrýnt væri að hann hefði pikkað í andlit brotaþola þar sem hann lá á gólfinu. Væri slíkt ekki viðurkennd aðferð til að ná athygli handtekinna.

Brotaþoli sagðist ekki muna atvik vel, enda hefði hann verið nokkuð undir áhrifum áfengis þegar hann var handtekinn. Kvaðst hann lítið sem ekkert muna eftir því þegar lögreglan hafði afskipti af honum við veitingastaðinn, en sagðist hins vegar muna eftir því þegar þjarmað var að honum og honum lá við köfnun í lögreglubílnum. Lögreglumaðurinn hefði legið á honum með hnéð á hálsi hans og upp að hnakka. Ekki sagðist hann muna eftir fleiru sem gerðist í lögreglubílnum. Þó sagðist hann minnast þess að hafa hljóðað og beðist vægðar þar sem hann náði illa andanum. Aðspurður sagðist brotaþoli hafa leitað til læknis nokkru eftir handtökuna vegna sviða og doða vinstra megin í höfðinu og rakti það til þess er lögreglumaðurinn setti hnéð á háls hans og hnakka í lögreglubílnum. Kvaðst hann enn búa við sömu einkenni.

Vitnið B lögreglumaður gaf símaskýrslu frá London. Hún greindi frá upphafi afskipta af brotaþola utan við áðurnefndan veitingastað og ástæðum handtöku hans. Hún kvaðst hafa verið ökumaður lögreglubifreiðarinnar sem brotaþoli var færður í og hafi því ekki fylgst með því sem gerðist aftan í bílnum. Hins vegar sagðist hún hafa heyrt einhver óp og öskur í brotaþola á meðan hún ók á lögreglustöðina. Aðspurð sagði hún að bæði hún og ákærði hefðu verið við hlið brotaþola þegar hann var færður inn í lögreglubílinn og hafi það verið gert með viðurkenndum lögreglutökum. Ekki kvaðst hún muna hvort hún eða ákærði hafi haldið í höfuð brotaþola þegar hann var settur í bílinn, en bætti við að slíkt væri gert til að varna því að handtekinn maður ræki höfuðið í bílinn. Hún neitaði því að ákærði hafi slegið í höfuð brotaþola þegar hann var færður í bílinn.

Vitnið C kvaðst hafa verið dyravörður á [...] umrætt sinn. Hann lýsti afskiptum lögreglunnar af brotaþola og handtöku hans fyrir utan veitingastaðinn. Sagði hann brotaþola hafa verið mjög ölvaðan, dónalegan og ögrandi gagnvart lögreglumönnunum, en ekki minntist hann þess að brotaþoli hafi hótað þeim. Þá sagðist vitnið ekki hafa séð greinilega hvernig lögreglumennirnir hafi fært brotaþola í lögreglubílinn.

Vitnið D starfaði einnig sem dyravörður á [...] á þeim tíma sem atvik gerðust. Hann lýsti á sama hátt og vitnið C upphafi afskipta lögreglunnar af brotaþola fyrir utan veitingastaðinn. Ekki kvaðst hann minnast þess að brotaþoli hafi hótað lögreglumönnunum, en hann hafi hins vegar verið dónalegur við þá. Sem dæmi nefndi vitnið að brotaþoli hefði orðrétt sagt við ákærða „Ég er ég og þú ert fífl.“ Vitnið kvaðst ekki hafa séð þegar lögreglumenn færðu brotaþola í lögreglubifreiðina.

Vitnið E, varðstjóri og valdbeitingarþjálfari hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu, kvaðst þekkja til ákærða, en hann hafi starfað endrum og eins undir sinni stjórn í almennri deild, auk þess sem hann hafi sótt námskeið hjá sér við valdbeitingu lögreglumanna. Kvað hann ákærða fyrirmyndarlögreglumann og taldi þekkingu hans á valdbeitingaraðferðum mjög góða og bætti því við að honum hefði stöku sinnum verið falið að leysa af við þjálfun lögreglumanna við valdbeitingu. Í máli vitnisins kom fram að harka viðlög reglu tök og valdbeitingaraðferðir ráðist af atvikum og oft af því hvort hinn handtekni sé rólegur eða ofbeldisfullur og sýni mikla mótspyrnu.

Vitnið F lögreglufulltrúi kvaðst um margra ára skeið hafa annast kennslu í valdbeitingarheimildum lögreglunnar og aðferðum við valdbeitingu, bæði bóklega og verklega. Hann lýsti þeim aðferðum sem lögreglumönnum ber að beita þegar handtekinn maður er færður inn í lögreglubifreið, svo og þegar hinn handtekni er kominn á grúfu á gólf bifreiðarinnar. Hann neitaði þvíað það væri viðurkennd aðferð að lyfta handleggjum upp á handteknum manni með handjárn þegar hann lægi í grúfu, í því skyni að koma honum í hliðarlegu. Í þeim tilvikum væri lögreglumönnum kennd sú aðferð að hafa hægra hné á herðablaði hins handtekna og vinstra hné á síðu, en síðan væri hinum handtekna velt í hliðarlegu með því að grípa í upphandlegg hans eða öxl um leið og lögreglumaðurinn stingur fæti sínum milli handar og baks í gólfið. Vitnið neitaði því einnig að viðurkennt væri að slá eða pikka í andlit á fjötruðum manni til þess að ná athygli hans.

Vitnið G læknir gaf loks skýrslu í gegnum síma. Hann staðfesti framlagt vottorð um skoðun á brotaþola. Taldi hann ekki útilokað að lýsing brotaþola á þeim einkennum sem hann lýsti við skoðun gætu verið afleiðingar af valdbeitingu lögreglunnar um fimm vikum áður. Þá sagði vitnið að brotaþoli hefði ekki komið aftur til frekari skoðunar.

Niðurstaða

Í máli þessu er ákærði sakaður um að hafa sem lögreglumaður slegið brotaþola aftan í höfuðið við að setja hann inn í lögreglubifreið, slegið hann síðan tveimur höggum í andlit, þrýst hné sínu á háls og höfuð hans og þvingað handjárnaða handleggi hans ítrekað í sársaukastöðu fyrir aftan bak þar sem brotaþoli lá á gólfi lögreglubifreiðar á leið á lögreglustöð. Byggir ákæruvaldið á því að ákærði hafi farið offari í starfi og eigi gætt lögmætra aðferða við handtöku. Er háttsemin talin varða við 132. gr. og 1. mgr. 217. gr., sbr. 138. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ákærði neitar sök og krefst aðallega sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög framast leyfa. Kveðst hann einungis hafa beitt lögmætum og viðurkenndum aðferðum við handtöku brotaþola og flutning hans á lögreglustöð, auk þess sem gætt hafi verið meðalhófs. Hann viðurkennir þó að sú aðferð að pikka í höfuð brotaþola til þess að ná athygli hans orki tvímælis og sé ekki kennd á námskeiði í valdbeitingu í Lögregluskólanum.

Fram er komið að meðal málsgagna eru upptökur úr eftirlitsmyndavélum, annars vegar frá veitingastaðnum [...], en hins vegar úr Eyewitness-búnaði lögreglubifreiðarinnar sem brotaþoli var fluttur í á lögreglustöð. Fyrri upptakan er án hljóðs, en þar má sjá brotaþola koma út af veitingastaðnum með glas í hendi og er hann greinilega nokkuð ölvaður. Sjá má að dyravörður gerir athugasemd við að brotaþoli beri glasið út, en brotaþoli hirðir ekki um orð hans. Ákærði á þá einnig orðastað við brotaþola, en brotaþoli snýr sér að honum, hallar sér ögrandi fast að andliti hans og segir eitthvað. Ákærði hrifsar þá glasið úr höndum brotaþola og ýtir honum út á stétt fyrir framan veitingahúsið. Brotaþoli snýr sér þá við og nálgast ákærða með báðar hendur fyrir framan sig og virðist ætla að grípa í ákærða. Ákærði tekur hann þá lögreglutökum, leggur hann í jörðina og handjárnar með aðstoð starfsfélaga síns og dyravarðar. Samkvæmt framburði dyravarða sem gáfu skýrslu fyrir dóminum minntust þeir þess ekki að brotaþoli hafi hótað ákærða. Hins vegar hafi hann verið ögrandi og dónalegur. Kvaðst annar þeirra hafa heyrt brotaþola segja við ákærða „Ég er ég og þú ert fífl.“

Þar sem ákæran í máli þessu lýtur ekki að tilefni handtöku brotaþola utan við umræddan veitingastað verður að ætla að ákæruvaldið vefengi ekki lögmæti hennar.

Í kjölfar handtökunnar var brotaþoli færður í lögreglubifreið. Eins og fyrr greinir var þar Eyewitness-búnaður sem tekur upp það sem þar fer fram, bæði hljóð og mynd. Myndbandsupptakan, sem er tæpar þrjár mínútur að lengd, var spiluð fyrir ákærða í dómi og hann spurður um hvert atvik sem tilgreint er í ákæru. Jafnframt hefur dómari ítarlega skoðað myndskeiðið. Fyrst má þar sjá hvar ákærði og starfsfélagi hans halda í hvora hönd brotaþola aftan við lögreglubifreiðina og eru hurðir bifreiðarinnar opnar. Brotaþoli skjögrar nokkuð og berst lítillega um, en virðist eiga erfitt með að halda jafnvægi. Er hann í handjárnum fyrir aftan bak og heyrist mótmæla því að vera leiddur í lögreglubifreiðina. Starfsfélagi ákærða skipar brotaþola að leggjast á magann inni í bílnum, en ekki heyrist glöggt hvernig hann svarar því. Ákærði skipar sömuleiðis brotaþola að leggjast á magann og slær eða leggur höndina leiftursnöggt aftan á höfuð hans og reigir það fram. Er brotaþoli þannig dreginn inn í lögreglubifreiðina og lagður á magann á gólf bifreiðarinnar. Fylgir ákærði honum eftir í bifreiðina, krýpur við hlið hans og setur hægra hné sitt á höfuð hans. Brotaþoli heyrist umla eitthvað ógreinilegt og spyr ákærði hvort hann ætli að lemja lögreglumann og segir brotaþola að „grjóthalda kjafti“, en brotaþoli segist aldrei hafa lamið nokkurn mann eða nokkurn tíma hótað lögreglumanni. Ákærði slær brotaþola síðan tvívegis laust í andlitið með handarbaki kreppts hnefa og segir að brotaþoli hóti ekki lögreglumanni. Um leið lyftir ákærði hnénu af höfði brotaþola, en þar sem lögreglubifreiðin er á ferð og rými er þröngt aftan í henni er ekki unnt að fullyrða hvort hann þrýsti hnénu aftur á höfuð hans og háls. Brotaþoli hljóðar þó augnablik þegar hné ákærða virðist nema við höfuð hans og háls og segist alveg vera að deyja. Ákærði spyr síðan brotaþola ítrekað um nafn og svarar brotaþoli ekki strax. Lyftir ákærði þá með vinstri hendi hægri handlegg brotaþola, en brotaþoli var þá í handjárnum liggjandi á maganum á gólfi lögreglubifreiðarinnar, og hljóðar hann af sársauka og hreyfir fætur áður en hann gefur upp nafn sitt. Starfsfélagi ákærða, sem ók lögreglubifreiðinni, heyrist þá segja: „Er ekki allt í lagi?“

Eins og rakið er hér að framan gáfu tveir lögreglumenn skýrslu fyrir dóminum, en báðir hafa þeir annast kennslu í valdbeitingaraðferðum hjá lögreglunni. Í máli þeirra beggja kom fram að það ráðist af atvikum hverju sinni hve miklu afli og hörku lögreglumenn þurfi að beita við framkvæmd starfa sinna. Eðli málsins samkvæmt þurfi að beita þann sem sýnir mikla mótspyrnu og líklegur er til að skaða sig eða aðra öðrum tökum en þann sem er rólegur og yfirvegaður. Báðir útskýrðu þeir einnig viðurkenndar aðferðir lögreglu við handtöku og að færa handtekinn mann í lögreglubifreið og flytja á lögreglustöð.

Samkvæmt 14. gr. lögreglulaga nr. 90/1996 er handhöfum lögregluvalds heimilt að beita valdi við framkvæmd skyldustarfa sinna, en aldrei mega þeir þó ganga lengra í beitingu valdsins en þörf er á hverju sinni. Regla þessi byggist á meðalhófsreglunni, sem er ein af grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins og lögfest er í 12 gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í henni felst að stjórnvöld verði að gæta hófs í meðferð valds síns. Því ber lögreglunni ávallt að hafa þá reglu í heiðri við framkvæmd starfa sinna og ganga ekki lengra en nauðsyn krefur hverju sinni til þess að ná því markmiði sem að er stefnt.

Ákærði hefur neitað því að hafa slegið aftan í höfuð brotaþola þegar hann hugðist færa hann inn í lögreglubifreiðina, en viðurkenndi hins vegar að hafa lagt lófa sinn hratt á höfuð hans og rykkt höfðinu fram svo að hægt væri að leggja brotaþola inn í bílinn. Hafi það þó ekki gerst blíðlega. Fær framburður ákærða stoð í framburði samstarfsmanns hans fyrir dómi, lögreglumannsins B, en hún neitaði því að ákærði hafi slegið í höfuð brotaþola. Þar sem áðurnefnd myndbandsupptaka tekur heldur ekki af tvímæli um hvort ákærði hafi slegið brotaþola aftan í höfuðið, svo sem tilgreint er í ákæru, verður ákærði sýknaður af þeirri háttsemi, sbr. 108. gr. og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Ákærði neitaði því einnig að hafa slegið brotaþola tveimur höggum í andlit þegar sá síðarnefndi lá handjárnaður á gólfi lögreglubifreiðarinnar. Hann viðurkenndi þó að hafa pikkað tvívegis í höfuð hans með fingurgómum til þess að ná athygli hans. Tók hann fram að þessi aðferð væri þó ekki kennd í Lögregluskólanum og kvaðst skilja þá gagnrýni sem þetta sæti. Framburður ákærða samrýmist hins vegar ekki myndbandsupptöku af atvikinu, en þar má glöggt sjá að ákærði slær brotaþola tvisvar í andlitið með handarbaki kreppts hnefa. Þótt höggin sýnist ekki föst fær dómurinn ekki séð að nokkurt tilefni hafi verið til þeirra þar sem brotaþoli var ófær um að veita mótspyrnu, liggjandi á maganum í handjárnum fyrir aftan bak. Verður ákærði sakfelldur fyrir þá háttsemi. Hinu sama gegnir um þá háttsemi ákærða að setja hné sitt á höfuð brotaþola, þótt í skamma stund sé, svo og að þvinga handlegg hans í sársaukastöðu fyrir aftan bak á gólfi lögreglubifreiðarinnar, í því eina skyni að brotaþoli gæfi upp nafn sitt. Má heyra af upptökunni að sú aðferð hafi valdið brotaþola verulegum þjáningum. Er með engu móti unnt að fallast á að slíkar aðfarir teljist viðurkenndar valdbeitingaraðferðir lögreglu.

Samkvæmt framanrituðu verður ákærði sakfelldur fyrirað hafa af ásetningi slegið brotaþola tveimur höggum í andlit, þrýst hné sínu á höfuð hans og þvingað handlegg hans í sársaukastöðu fyrir aftan bak þar sem brotaþoli lá á gólfi lögreglubifreiðar. Aðfarir ákærða voru án tilefnis, brotaþoli var varnarlaus og handjárnaður fyrir aftan bak og verður ekki séð af áðurnefndu myndbandi að hann hafi reynt að veita mótspyrnu. Er fallist á það með ákæruvaldinu að ákærði hafi í umrætt sinn farið offari og ekki gætt lögmætra aðferða. Er háttsemi hans rétt lýst í ákæru og þar réttilega heimfærð til refsiákvæða.

Ákærði er fæddur í [...] og hefur ekki áður sætt refsingu. Við ákvörðun refsingar hans verður tekið tillit til þess. Á hinn bóginn ber einnig að líta til þess að ákærði hefur sem lögreglumaður verið fundinn sekur um að hafa af ásetningi beitt ólögmætum valdbeitingaraðferðum og gengið mun lengra í beitingu valds en tilefni var til. Þykir refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 45 daga, sem bundin skal skilorði eins og í dómsorði greinir.

Eins og áður er lýst gerir brotaþoli, A, kröfu um að ákærði greiði honum skaða- og miskabætur að fjárhæð 2.700.000 krónur, auk vaxta og málskostnaðar. Byggist krafa hans á því að ákærði hafi með háttsemi sinni bakað sér bótaábyrgð samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Meðal gagna málsins er læknisvottorð, dagsett 16. maí 2019, ritað af G, sérfræðingi á slysa- og bráðdeild LSH. Lýsir læknirinn þar komu brotaþola á slysadeild 24. apríl 2019 vegna áverka sem brotaþoli hlaut um mánuði áður. Hefur hann eftir brotaþola að hann hafi verið undir áhrifum áfengis og muni ekki allt sem gerðist, en lögreglumenn hafi gripið í sig og slengt sér í jörðina og haldið sér niðri. Hafi hann ekki fengið höfuðhögg og engin áverkamerki og því ekki leitað strax til læknis. Síðan hafi hann hins vegar fundið fyrir miklum stífleika í herðum og hálsi og átt erfitt með að hreyfa sig um hálsinn. Einnig hafi honum fundist að dofi væri í vinstri hluta andlits, sem teygði sig frá hársverði fram að auga. Niðurstaða skoðunar læknisins er að ekki séu finnanleg nein áverkamerki á höfði og engin eymsli yfir andlitsbeinum. Hann sé þó aumur við þreifingu í vöðvum í hálsi, en ekki eymsli í miðlínu, og hreyfiferill í hálsinum sé skertur, bæði við að teygja höfuð eða beygja háls fram og aftur og til hliðar. Ekki sé dofi í handlegg. Skoðun á heilataugum og úttaugum er alveg eðlileg og hvergi dofi né annað að finna. Greining læknisins er tognun og ofreynsla á hálshrygg. Læknirinn staðfesti vottorð sitt fyrir dómi og kvað hann ekki útilokað að lýsing brotaþola á þeim einkennum sem hann lýsti við skoðun gætu verið afleiðingar af valdbeitingu lögreglunnar um fimm vikum áður. Þá sagði hann að brotaþoli hefði ekki komið aftur til frekari skoðunar. Með vísan til ofangreinds læknisvottorðs og vættis læknisins fyrir dómi þykir verulega skorta á að færðar séu nægar sönnur á að einkenni brotaþola semhann lýsti við skoðun læknisins og segist nú enn búa við, verði rakin til handtöku hans eða þeirrar ólögmætu valdbeitingar sem lýst er í ákæru og ákærði er nú sakfelldur fyrir. Af þeirri ástæðu er óhjákvæmilegt að vísa kröfunni frá dómi vegna vanreifunar, sbr. 3. mgr. 174. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Í samræmi við niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 verður ákærði dæmdur til greiðslu sakarkostnaðar lögreglu, 42.300 króna, auk málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns, G-kk-ef S-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns, sem ákveðst 810.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.

I-kk-nf E-kk-nf héraðsdómari kvað upp dóminn.

Dómsorð:

Ákærði, T-kk-nf H-kk-nf T-kk-nf, sæti fangelsi í 45 daga, en fresta skal fullnustu refsingarinnar og hún falla niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Einkaréttarkröfu brotaþola er vísað frá dómi.

Ákærði greiði 852.300 krónur í sakarkostnað, þar af 810.000 krónur í málsvarnarlaun til skipaðs verjanda ákærða, G-kk-ef S-kk-ef Ó-kk-ef lögmanns.