159/2023

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem erfðaskrá var metin ógild vegna formgalla, sbr. 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þar sem tveir vottar höfðu ekki verið staddir samtímis við undirritun erfðaskrárinnar eða þegar arfleifandi kenndist við efni hennar.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir K-kk-nf H-kk-nf, R-kvk-nf B-kvk-nf og S-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 23. febrúar 2023. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 16. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 10. febrúar 2023 í málinu nr. Q- [...]/2022 þar sem viðurkennt var að varnaraðili, B, væri eini erfingi C við dánarbússkipti hans og að erfðaskrá hans, dagsett 11. desember án ártals, væri ógild og yrði ekki lögð til grundvallar við dánarbússkiptin. Kæruheimild er í 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og staðfest verði að við skipti á dánarbúi C verði erfðaskrá hans, dagsett 11. desember 2020, lögð til grundvallar skiptum. Þá er gerð krafa um að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila málskostnað vegna meðferðar málsins í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Málsatvik eru rakin í hinum kærða úrskurði. Eins og þar greinir hafði C verið sviptur fjárræði er hann gerði erfðaskrá þá sem deilt er um í málinu og dagsett er „11/12“.

Erfðaskráin var undirrituð af arfleiðsluvottum 11. desember 2020 og 16. febrúar 2021. C lést [...]2021 en hann sat þá í óskiptu búi eftir eiginkonu sína D. Dánarbú hans var tekið til opinberra skipta [...]2021.

5

Við opinber skipti dánarbúsins krafðist sóknaraðili þess að lögð yrði til grundvallar erfðaskrá C, sem var dagsett „11/12“ og vottuð af tveimur vitundarvottum, E

öldrunarlækni 11. desember 2020 og F lögmanni 16. febrúar 2021.

6

Í erfðaskránni var mælt fyrir um þá ráðstöfun eigna arfleifanda að sóknaraðili skyldi taka að arfi þriðjung eigna hans. Að öðru leyti átti arfur að ganga til varnaraðila, eina lögerfingja C. Við skipti dánarbúsins kom upp ágreiningur um gildi erfðaskrár C sem ekki tókst að jafna og beindi skiptastjóri ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms. Með hinum kærða úrskurði var komist að niðurstöðu um að erfðaskráin væri ógild þar sem hún uppfyllti ekki formsskilyrði 42. gr. erfðalaga nr. 8/1962 en arfleifandi var hins vegar talinn arfleiðsluhæfur samkvæmt 34. gr. erfðalaga.

7

Í 1. mgr. 40. gr. erfðalaga er kveðið á um að erfðaskrá skuli vera skrifleg og arfleifandi undirrita hana eða kannast við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum.

Þá segir í 2. mgr. 45. gr. sömu laga að þegar erfðaskrá, sem er undirrituð af arfleifanda og ber áritun votta, fullnægir ekki ákvæðum 40. til 43. gr. laganna að öðru leyti og erfingi telur að ógilda beri erfðaskrá samkvæmt 34., 37. eða 38. gr., þá verði sá sem vill byggja rétt á henni að hrinda staðhæfingu þess sem rengir með vætti arfleiðsluvotta eða öðrum sönnunargögnum. Í 2. mgr. 45. gr. erfðalaga felst sú lágmarkskrafa að arfleifandi undirriti erfðaskrá eða kannist við undirritun sína fyrir lögbókanda eða tveimur vottum, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 5. mars 2014 í máli nr. 132/2014.

8

Til viðbótar við framangreint lágmarksskilyrði mælir 42. gr. erfðalaga fyrir um að vottar skuli vera staddir samtímis við undirritun erfðaskrár eða þegar arfleifandi kennist við efni hennar. Með skilyrðinu er ætlunin að tryggja trausta sönnun um hagi manns á því tímamarki sem arfleifandi ritar undir eða kennist við erfðaskrá. Að virtum framburði E og F fyrir dómi verður lagt til grundvallar að þau hafi ekki bæði á sama tíma vottað undirritun erfðaskrárinnar eða verið viðstödd þegar arfleifandi kenndist við efni hennar. Þá liðu rúmir tveir mánuðir á milli undirritana vottanna og gátu þeir því ekki báðir borið um hag C þegar hann undirritaði erfðaskrána eða kenndist við hana. Erfðaskrá sem ekki uppfyllir þessar lágmarkskröfur fer í bága við skilyrði laga og getur ekki orðið grundvöllur ráðstöfunar arfs, sé hún rengd. Þegar af þeirri ástæðu og með vísan til þess að varnaraðili hefur gætt ákvæðis fyrri málsliðar 47. gr. erfðalaga um vefengingu erfðaskrárinnar verður niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

9

Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, A, greiði varnaraðila, B, 400.000 krónur í kærumálskostnað.