923/2018

Útdráttur

K höfðaði mál á hendur F ehf. og krafðist greiðslu kjarasamningsbundinna veikindalauna í 13 mánuði úr hendi F ehf. og viðurkenningar á því að hann skyldi njóta almennra frímiðaréttinda hjá F ehf. í tíu ár. Landsréttur vísaði til þess að K hefði verið í tímabundnu leyfi frá störfum F ehf. en að störfum hjá N þegar hann veiktist alvarlega svo að leiddi til missis starfsréttinda hans. Þá hafi K fengið óskert veikindalaun í 13 mánuði frá N. Því taldi Landsréttur að veikindaréttindi K gagnvart F ehf. hefðu ekki orðið virk á ný enda hafi legið fyrir að K myndi ekki geta komið aftur til starfa þar sem hann hefði misst starfsréttindi sín. Það sama ætti við um starfskjör K að öðru leyti, svo sem frímiðaréttindi.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. desember 2018. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 23. nóvember 2018 í málinu nr. E641/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 16.168.862 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af 971.555 krónum frá 1. desember 2015 til 1. janúar 2016, af 2.388.368 krónum frá 1. janúar 2016 til 1. febrúar 2016, af 3.421.393 krónum frá 1. febrúar 2016 til 1. mars 2016, af 4.586.747 krónum frá 1. mars 2016 til 1. apríl 2016, af 5.645.725 krónum frá 1. apríl 2016 til 1. maí 2016, af 6.704.703 krónum frá 1. maí 2016 til 1. júní 2016, af 7.763.681 krónu frá 1. júní 2016 til 1. júlí 2016, af 8.822.659 krónum frá 1. júlí 2016 til 1. ágúst 2016, af 10.278.651 krónu frá 1. ágúst 2016 til 1. september 2016, af 11.687.455 krónum frá 1. september 2016 til 1. október 2016, af 12.746.433 krónum frá 1. október 2016 til 1. nóvember 2016, af 13.805.411 krónum frá 1. nóvember 2016 til 1. desember 2016, en af 16.168.862 krónum frá 1. desember 2016 til greiðsludags.

Jafnframt krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði að hann skuli njóta almennra frímiðaréttinda hjá stefnda samkvæmt grein 1711 í kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna við Samtök atvinnulífsins vegna stefnda frá 1. apríl 2015 í 10 ár, aðallega frá 1. desember 2016 til 1. desember 2026, en til vara frá 1. nóvember 2015 til 1. nóvember 2025.

Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik

4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi réðst áfrýjandi til starfa hjá stefnda sem flugmaður árið 2002 en var í ágúst 2010 veitt tímabundið launalaust leyfi til að starfa sem flugstjóri hjá flugfélaginu Norlandair. Leyfið var upphaflega veitt til 31. október 2012 en 5. september það ár féllst stefndi á beiðni áfrýjanda um framlengingu þess til 31. október 2015. Hinn 18. september 2012 veiktist áfrýjandi hins vegar skyndilega er hann fór í hjartastopp og gekkst í kjölfarið undir hjartaþræðingu auk þess sem græddur var í hann bjargráður.

5 Í október 2012 synjaði fluglæknir áfrýjanda um útgáfu 1. flokks heilbrigðisvottorðs vegna veikinda hans. Þá var áfrýjanda með bréfi Flugmálastjórnar Íslands 6. desember 2012 tilkynnt sú ákvörðun stofnunarinnar að fella úr gildi atvinnuflugmannsskírteini hans. Kom fram að með hliðsjón af læknisfræðilegum gögnum í málinu væri niðurstaða stofnunarinnar sú að um varanlegan heilsubrest væri að ræða hvað varðaði þær kröfur sem gerðar eru til heilbrigðis flugliða samkvæmt ákvæðum reglugerðar um heilbrigðiskröfur flugliða nr. 403/2008.

6 Áfrýjandi fékk greidd veikindalaun frá Norlandair í 13 mánuði í samræmi við ákvæði kjarasamnings Félags íslenskra atvinnuflugmanna og flugfélagsins. Þá fékk hann greiddar bætur frá tryggingafélagi á grundvelli kjarasamningsbundinnar skírteinistryggingar vegna missis atvinnuflugmannsskírteinis.

7 Fyrir liggur að áfrýjandi lauk námi í flugvirkjun eftir að atvinnuflugmannsskírteini hans var fellt úr gildi og var frá 1. ágúst 2015 ráðinn sem tæknimaður og við aðstoð við notendur flughermis hjá félaginu TRU Flight Training Iceland, fyrst til reynslu í sex mánuði en fastráðinn eftir það. TRU Flight Training Iceland mun vera í meirihlutaeigu Icelandair Group og kemur fram í gögnum málsins að áfrýjandi njóti almennra frímiðaréttinda hjá því flugfélagi.

8 Eins og fram kemur í héraðsdómi áttu áfrýjandi og starfsmenn stefnda í nokkrum samskiptum vegna ýmissa réttindamála hans eftir niðurfellingu atvinnuflugmannsréttinda hans. Ágreiningur var um rétt áfrýjanda til veikindalauna og frímiða hjá stefnda, sem kveðið var á um í kjarasamningi, og um setu hans á starfsaldurslista, samkvæmt reglum þar um sem voru hluti kjarasamningsins. Síðastnefnda ágreiningsefninu var vísað til sérstaks starfsráðs Félags íslenskra atvinnuflugmanna og stefnda. Með úrskurði ráðsins 27. janúar 2017 komst meirihluti þess að þeirri niðurstöðu að hafna bæri kröfu áfrýjanda um að halda óbreyttri röðun á starfsaldurslista stefnda. Í forsendum úrskurðarins kom fram að með vísan til aliðar 8. gr. starfsaldursreglna yrði að líta svo á að réttur áfrýjanda til starfsaldursröðunar hjá stefnda hefði í síðasta lagi fallið niður að þremur árum liðnum frá 31. október 2012, er honum var síðast veitt launalaust leyfi, og ætti hann því ekki rétt til að halda stöðu sinni á starfsaldurslista sem gilda skyldi frá 15. febrúar 2017 að telja. Áréttað var að með úrskurðinum væri ekki tekin afstaða til réttarstöðu áfrýjanda vegna veikinda hans að öðru leyti en því sem lyti að röðun á starfsaldurslista.

9 Hinn 30. október 2015 sendi áfrýjandi flugrekstrarstjóra stefnda svohljóðandi tölvuskeyti: „Hér með tilkynni ég formlega að ég get ekki mætt til vinnu þann 1.11. vegna veikinda eins og þér er kunnugt um.“ Í framhaldinu áttu sér stað frekari samskipti milli aðila með aðkomu stéttarfélags áfrýjanda og lögmanns Samtaka atvinnulífsins vegna ágreinings um rétt áfrýjanda til veikindalauna og frímiða en samkomulag náðist ekki í því efni.

Niðurstaða

10 Áfrýjandi krefst þess annars vegar að stefnda verði gert að greiða honum fjárhæð sem nemi launagreiðslum sem honum hafi borið samkvæmt ráðningarsamningi í 13 mánuði frá 1. nóvember 2015, en þann dag hafi verið ráðgert að hann sneri aftur til starfa að loknu launalausu leyfi. Fjárkröfu sína reisir hann á grein 72 um veikindadaga í kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna við Samtök atvinnulífsins vegna stefnda frá 1. apríl 2015. Þar segir að veikist flugmaður og forföll hans eru staðfest, skuli greiða honum full laun í allt að 13 mánuði.

11 Hins vegar krefst áfrýjandi þess að viðurkennt verði að hann eigi að njóta almennra frímiðaréttinda hjá stefnda í samræmi við grein 1711 í kjarasamningi um frímiðarétt sjúkra. Í þeirri grein kemur fram að flugmaður sem lætur af starfi vegna veikinda njóti almennra frímiðaréttinda í 10 ár. Vill áfrýjandi við það miða að hann eigi rétt á frímiðum hjá stefnda í 10 ár frá 1. desember 2016, það er við lok þess tímabils sem hann telur sig hafa átt rétt á veikindalaunum. Verði ekki á það fallist skuli miða við 1. nóvember 2015.

12 Eins og fram kemur í hinum áfrýjaða dómi leiðir af launalausu leyfi að ráðningarsamband starfsmanns og vinnuveitanda verður tímabundið óvirkt. Gagnkvæmar skyldur þess, svo sem vinnuskylda starfsmannsins og skylda vinnuveitandans til að greiða laun, falla niður meðan á leyfinu stendur. Áfrýjandi var í tímabundnu leyfi frá stefnda en að störfum hjá flugfélaginu Norlandair þegar hann veiktist alvarlega, svo að leiddi til missis starfsréttinda hans sem atvinnuflugmanns. Um rétt hans til launa í veikindaleyfi fór því eftir kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna við það flugfélag. Fyrir liggur að áfrýjandi fékk greidd óskert veikindalaun frá Norlandair í 13 mánuði í samræmi við ákvæði kjarasamnings þar um. Með því hafði vinnuveitandinn að fullu efnt skyldur sínar samkvæmt kjarasamningnum í þessu efni. Við þessar aðstæður gátu veikindaréttindi áfrýjanda gagnvart stefnda ekki orðið virk á ný enda lá þá fyrir að hann myndi ekki geta komið aftur til starfa þar sem hann hafði misst starfsréttindi sín sem atvinnuflugmaður. Hið sama á við um starfskjör áfrýjanda að öðru leyti, svo sem frímiðaréttindi.

13 Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna stefnda af kröfum áfrýjanda.

14 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað er staðfest. Áfrýjanda verður gert að greiða stefnda málskostnað fyrir Landsrétti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, K-kk-nf E-kk-nf, greiði stefnda, Flugfélagi Íslands ehf., 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Sératkvæði

O-kvk-ef M-kvk-ef A-kvk-ef

1 Ég er sammála niðurstöðu meirihluta dómara hvað varðar kröfu áfrýjanda til launa í veikindaforföllum en á öðrum forsendum en greinir í atkvæði þeirra. Þá er ég ósammála niðurstöðu þeirra hvað varðar viðurkenningarkröfu áfrýjanda.

2 Áfrýjanda, sem var í launalausu leyfi frá störfum hjá stefnda til 31. október 2015, var synjað um útgáfu heilbrigðisvottorðs samkvæmt kröfum Flugöryggissamtaka Evrópu 22. október 2012. Ástæðan var sú að hann hafði farið í hjartastopp og verið endurlífgaður 18. september 2012 auk þess sem í hann hafði verið græddur bjargráður 10. október sama ár. Með bréfi Flugmálastjórnar Íslands 6. desember 2012 var honum tilkynnt að atvinnuflugmannsskírteini hans væri fellt úr gildi. Á þeim tíma sem framangreind atvik gerðust var hann í starfi hjá flugfélaginu Norlandair og naut hann greiðslna í veikindaforföllum samkvæmt kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna og samtaka atvinnulífsins fyrir hönd þess flugfélags.

3 Samkvæmt framburði áfrýjanda fyrir héraðsdómi lærði hann eftir þetta flugvirkjun og réði sig síðan til starfa sem tæknimaður við flugherma hjá TRU Flight Training Iceland ehf. Samkvæmt ráðningarsamningi áfrýjanda við félagið frá 21. maí 2015, sem lagður var fram við meðferð málsins í Landsrétti, var hann ráðinn í fullt starf hjá framangreindum vinnuveitanda frá 1. ágúst 2015. Hann var á reynslutíma og með eins mánaðar uppsagnarfrest fyrstu sex mánuði ráðningartímans en eftir það var hann fastráðinn með þriggja mánaða uppsagnarfresti. Í ráðningarsamningnum var jafnframt kveðið á um hvernig fara skyldi með launagreiðslur ef starfsmaður óskaði eftir að vera leystur undan vinnuskyldu á uppsagnarfresti eða ef vinnuveitandi óskaði ekki eftir vinnuframlagi hans.

4 Hinn 30. október 2015 tilkynnti áfrýjandi stefnda að vegna veikinda gæti hann ekki mætt til vinnu 1. nóvember sama ár, en þann dag hefði hann átt að snúa til baka úr hinu launalausa leyfi. Fyrir héraðsdómi kvaðst hann mundu hafa snúið aftur til starfa hjá stefnda ef ekki hefði komið til framangreindra veikinda.

5 Áfrýjandi byggir fjárkröfu sína á því að samkvæmt kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna og samtaka atvinnulífsins fyrir hönd stefnda frá 1. apríl 2015 eigi hann rétt til greiðslu launa í veikindaforföllum í 13 mánuði frá 1. nóvember 2015, er hinu launalausa leyfi hjá stefnda lauk, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Jafnframt krefst áfrýjandi viðurkenningar á því að hann eigi kjarasamningsbundinn rétt til að njóta almennra frímiðaréttinda hjá stefnda í alls 10 ár frá 1. desember 2016 en til vara frá 1. nóvember 2015.

6 Stefndi byggir á því að áfrýjandi hafi ekki verið í ráðningarsambandi við stefnda 1. nóvember 2015 er hinu launalausa leyfi lauk, heldur í 100% starfi hjá öðrum vinnuveitanda. Tilkynning hans um veikindi hafi því verið markleysa. Jafnframt byggir hann á því að áfrýjandi hafi getað sinnt öðru starfi og því ekki verið óvinnufær vegna veikinda. Með missi atvinnuflugmannsréttinda sinna hafi hann aftur á móti misst jákvætt hæfisskilyrði fyrir því að starfa hjá stefnda. Því hafi honum mátt vera ljóst að ráðningarsambandi hans við stefnda hefði verið lokið vegna forsendubrests þegar hinu launalausa leyfi lauk. Þá byggir stefndi á því að áfrýjandi hafi tæmt 13 mánaða veikindarétt sinn hjá flugfélaginu Norlandair í kjölfar þess að hann veiktist á árinu 2012 og geti ekki notið launa vegna veikindaforfalla hjá tveimur vinnuveitendum. Sömu málsástæður leiði einnig til þess að hafna beri viðurkenningarkröfu áfrýjanda.

7 Réttindi og skyldur aðila ráðningarsamnings rakna við þegar launalausu leyfi lýkur, þar með talin vinnuskylda starfsmannsins og skylda vinnuveitandans til að greiða laun. Af því leiðir að starfsmaður sem er reiðubúinn að uppfylla vinnuskyldu sína gagnvart vinnuveitanda að loknu launalausu leyfi, en getur það ekki vegna veikinda, á rétt á greiðslum vegna veikindaforfalla að því marki sem hann hafði áunnið sér slíkan rétt áður en hann fór í leyfið, sbr. einnig til hliðsjónar 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985.

8 Áfrýjandi réði sig í fullt starf hjá TRU Flight Training Iceland ehf. frá 1. ágúst 2015. Hann var með eins mánaðar uppsagnarfrest fyrstu sex mánuði ráðningartímans og hefði því þegar hinu launalausa leyfi lauk ekki getað snúið til starfa hjá stefnda og uppfyllt vinnuskyldu sína þar án samþykkis nýs vinnuveitanda. Í þessu sambandi er þess jafnframt að gæta að áfrýjandi hefur ekki sýnt fram á að nýr vinnuveitandi hefði ekki haldið fast við uppsagnarfrest ef áfrýjandi hefði viljað hverfa aftur til starfa hjá stefnda, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar 7. maí 2015 í málum nr. 587/2014 og 588/2014. Áfrýjandi verður samkvæmt framansögðu ekki talinn hafa verið í stakk búinn til að uppfylla vinnuskyldu sína gagnvart stefnda, ef ekki hefði verið fyrir veikindin, þegar hinu launalausa leyfi lauk. Verður því ekki litið svo á að honum beri réttur til kjarasamningsbundinna launa hjá stefnda í veikindaforföllum.

9 Samkvæmt framansögðu tel ég að sýkna beri stefnda af fjárkröfu áfrýjanda.

10 Áfrýjandi krefst einnig viðurkenningar á því að hann skuli njóta almennra frímiðaréttinda hjá stefnda samkvæmt grein 17.11 í kjarasamningi Félags íslenskra atvinnuflugmanna og samtaka atvinnulífsins fyrir hönd stefnda, frá 1. maí 2015, í alls 10 ár frá 1. desember 2016, en til vara frá 1. nóvember 2015. Í ákvæðinu er kveðið á um að flugmaður sem láti af störfum vegna veikinda njóti almennra frímiðaréttinda í 10 ár auk þess sem þar er kveðið á um að eftir 10 ára starf bætist eitt ár við fyrir hver tvö ár í starfi.

11 Áfrýjandi var í launalausu leyfi og hafði því ekki lokið störfum hjá stefnda þegar hann varð veikur. Þá er ljóst að veikindin eru ástæða þess að hann menntaði sig til annarra starfa en flugmannsstarfa og réði sig síðan til TRU Flight Training Iceland ehf. frá 1. ágúst 2015. Af veikindunum leiddi einnig að áfrýjandi missti atvinnuflugmannsréttindi sín. Sá missir starfsréttinda afnemur fráleitt lögbundin lágmarkskjör áfrýjanda í formi kjarasamningsbundinna réttinda, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, og breyta þau sjónarmið um brostnar forsendur sem stefndi vísar til engu þar um.

12 Samkvæmt framansögðu verður litið svo á að starfslok áfrýjanda hafi borið að vegna veikinda. Verður eins og hér stendur á að miða við að þau hafi tekið gildi gagnvart stefnda 1. nóvember 2015 er áfrýjandi hefði átt að snúa aftur til starfa eftir launalaust leyfi. Af framangreindu leiðir jafnframt að áfrýjandi nýtur þeirra kjarasamningsbundnu réttinda sem kveðið er á um í þágu þeirra sem láta af störfum hjá stefnda vegna veikinda. Ákvæði greinar 17.11 í áðurnefndum kjarasamningi er skýrt um að við þær aðstæður skuli starfsmenn að lágmarki njóta almennra frímiðaréttinda í 10 ár og er það samkvæmt efni sínu óháð þeim réttindum sem þeir kunna að njóta annars staðar.

13 Samkvæmt framansögðu tel ég að fallast beri á viðurkenningarkröfu áfrýjanda þess efnis að hann skuli njóta almennra frímiðaréttinda hjá stefnda samkvæmt grein 17.11 í framangreindum kjarasamningi og að miða beri réttindin við tímabilið 1. nóvember 2015 til 1. nóvember 2025.