339/2019

Útdráttur

Með dómi héraðsdóms var S sakfelldur fyrir samtals sjö umferðar og fíkniefnalagabrot og dæmdur í óskilorðsbundið níu mánaða fangelsi, auk þess að vera sviptur ökurétti ævilangt og gert að sæta upptöku á fíkniefnum. Eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms tóku ný umferðarlög gildi og samkvæmt þeim telst ökumaður nú aðeins undir áhrifum ávana og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana eða fíkniefni eða lyf finnast í blóði hans. Með dómi Landsréttar var refsing vegna verknaðar samkvæmt einum ákærulið, þar sem S var gefið að sök að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni vegna þess að fundist hafi terahýdrókannabínólsýra í þvagi hans, því felld niður með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. og 2. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga. Að öðru leyti staðfesti Landsréttur sakfellingu S, sem jafnframt hafði rofið skilorð eldri dóms. Refsing S var ákveðin fimm mánaða óskilorðsbundið fangelsi. Þá var S gert að greiða hluta sakarkostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, þar á meðal þann hluta kostnaðar við lögreglurannsókn sem tengdist þeim brotum sem S var réttilega sakfelldur fyrir í héraði.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómarinn S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og S-kvk-nf B-kvk-nf, settir landsréttardómarar.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 6. maí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 30. apríl 2019 í málinu nr. S9/2019.

2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst ákæruvaldið þess að ákærða verði gert að greiða allan sakarkostnað í héraði og fyrir Landsrétti.

3 Ákærði krefst þess að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa. Þá krefst hann málsvarnarlauna fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Með hinum áfrýjaða dómi var ákærði sakfelldur á grundvelli játningar fyrir sex brot gegn umferðarlögum nr. 50/1987 og brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana og fíkniefni í samræmi við ákæru 8. janúar 2019.

5 Nánar tiltekið var ákærði sakfelldur fyrir tvö umferðarlagabrot samkvæmt fyrsta og öðrum lið ákæru sem fólust í því að hann var talinn óhæfur til að stjórna bifreið örugglega vegna áhrifa ávana og fíkniefna og slævandi lyfja sem fundust bæði í blóði og þvagi hans en brotin voru talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 44. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a, allt sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Þriðja umferðarlagabrotið sem ákærði var sakfelldur fyrir var brot gegn sömu ákvæðum umferðarlaga en ávana og fíkniefni og slævandi lyf fundust í blóði hans. Ákærði ók auk þess sviptur ökurétti og var því jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Fjórða og fimmta umferðarlagabrotið sem ákærði var sakfelldur fyrir voru talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a og 1. mgr. 48. gr., allt sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Í báðum tilvikum fundust ávana og fíkniefni bæði í blóði og þvagi ákærða en ákærði ók sviptur ökurétti.

6 Brot ákærða sem hann var sakfelldur fyrir samkvæmt sjötta ákærulið fólst í því að hann ók bifreið sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana og fíkniefna en slík efni fundust í þvagi ákærða. Brotið var talið varða við 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a og 1. mgr. 48. gr., allt sbr. 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987.

7 Óumdeilt er að brot ákærða voru réttilega heimfærð til refsiákvæða í þágildandi umferðarlögum í hinum áfrýjaða dómi. Ný umferðarlög nr. 77/2019 tóku gildi eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms. Í samræmi við ákvæði 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 verður nú dæmt um háttsemi ákærða eftir hinum nýju umferðarlögum, bæði um refsinæmi þeirra verknaða sem ákærða eru gefnir að sök og um refsingu.

8 Ákvæði 1. og 2. mgr. 48. gr. núgildandi umferðarlaga eru efnislega samhljóða 1. og 2. mgr. 44. gr. eldri umferðarlaga. Í 6. mgr. 48. gr. núgildandi umferðarlaga er kveðið á um að ráðherra sé heimilt að kveða á um vanhæfismörk með nánari hætti í reglugerð, það er hvenær ökumaður teljist vera óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja. Þá er ákvæði 1. mgr. 58. gr. núgildandi umferðarlaga efnislega samhljóða 1. mgr. 48. gr. eldri umferðarlaga að því leyti sem hér skiptir máli.

9 Ákvæði 50. gr. núgildandi umferðarlaga kveður á um bann við akstri undir áhrifum ávana og fíkniefna og lyfja en samsvarandi ákvæði voru í 45. gr. a eldri umferðarlaga. Ákvæði 1. mgr. 50. gr. núgildandi umferðarlaga er efnislega samhljóða 1. mgr. 45. gr. a eldri umferðarlaga að því leyti sem hér skiptir máli en þó hefur verið bætt við ákvæðið nýjum málslið sem kveður á um að enginn megi stjórna eða reyna að stjórna vélknúnu ökutæki ef hann telst óhæfur til að stjórna ökutæki vegna neyslu lyfja, sbr. 6. mgr. 48. gr. Með 2. mgr. 50. gr. núgildandi umferðarlaga voru hins vegar gerðar þær breytingar á 2. mgr. 45. gr. a eldri umferðarlaga að ökumaður telst nú aðeins undir áhrifum ávana og fíkniefna eða lyfja og óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana og fíkniefni eða lyf skv. 1. mgr., sbr. 6. mgr. 48. gr. finnast í blóði hans en samkvæmt eldra ákvæðinu nægði að slík efni fyndust í blóði eða þvagi hans.

10 Þar sem í verknaðarlýsingu fyrstu fimm liða ákærunnar kemur fram að ávana og fíkniefni og slævandi lyf hafi fundist í blóði ákærða eða bæði í blóði og þvagi og hann verið sviptur ökurétti hafa umræddar breytingar á umferðarlögum samkvæmt framansögðu hvorki áhrif á refsinæmi verknaða ákærða samkvæmt þessum ákæruliðum, sem nú verða heimfærðir undir 1. og 2. mgr. 48. gr., 1. og 2. mgr. 50. gr. og 1. mgr. 58. gr. nýrra umferðarlaga, né á refsinguna. Sama gildir um refsinæmi og refsingu fyrir þá háttsemi ákærða samkvæmt sjötta ákærulið, að aka bifreið sviptur ökurétti, en sá verknaður verður nú sem fyrr segir heimfærður undir 1. mgr. 58. gr. nýrra umferðarlaga.

11 Í sjötta lið ákærunnar er ákærða auk aksturs án ökuréttinda gefið að sök að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana og fíkniefna og vísað til þess að fundist hafi tetrahýdrókannabínólsýra í þvagi ákærða. Þar sem umrædd háttsemi ákærða varðar ekki lengur refsingu samkvæmt umferðarlögum nr. 77/2019 og líta verður svo á að þessi breyting á umferðarlögum beri vitni um breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðarins er rétt með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. og 2. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga að refsing ákærða vegna þessa verknaðar falli niður, enda hefur refsing samkvæmt hinum áfrýjaða dómi ekki komið til framkvæmda. Hefur þessi verknaður ákærða því ekki áhrif á refsingu sem ákærða verður gerð í þessu máli fyrir önnur brot.

12 Samkvæmt hinum áfrýjaða dómi var dómur Héraðsdóms Reykjavíkur yfir ákærða 6. nóvember 2015 í máli nr. S584/2015, sem kvað á um fimm mánaða fangelsisrefsingu sem skilorðsbundin var til tveggja ára, tekinn upp og ákærða gerð refsing í einu lagi fyrir þau brot sem þá var dæmt fyrir og brot samkvæmt framangreindri ákæru.

13 Með umræddum dómi 6. nóvember 2015 var ákærði sakfelldur fyrir nytjastuld sem hann gerðist sekur um 25. maí 2015. Í dóminum var talið að ákærði hefði með brotinu rofið skilorð samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjaness 12. maí 2015 í máli nr. S548/2014 sem kvað á um fjögurra mánaða fangelsisrefsingu sem var skilorðsbundin í tvö ár. Ákæruvaldið hefur upplýst að síðastnefndur dómur hafi ekki verið birtur fyrir ákærða fyrr en 20. júlí 2015 og var því ekki rétt að líta svo á að ákærði hefði með brotinu 25. maí 2015 rofið skilorð síðarnefnda dómsins, sbr. 4. mgr. 57. gr. almennra hegningarlaga. Þar sem rannsókn á broti ákærða 25. maí 2015 hófst fyrir lok skilorðstíma dómsins frá 12. maí 2015 var í dómi 6. nóvember 2015 heimilt, með vísan til 60. gr. almennra hegningarlaga, að dæma refsingu fyrir brotið sér í lagi án skilorðs. Samkvæmt ákvæðinu var hins vegar ekki unnt að dæma ákærða til skilorðsbundinnar refsingar nema að taka bæði málin til meðferðar, dæma þau í einu lagi og tiltaka refsingu eftir reglum 77. gr. laganna, sbr. dóm Hæstaréttar 18. desember 2008 í máli nr. 262/2008. Sú ákvörðun dómara að taka bæði málin til meðferðar og dæma ákærða til skilorðsbundinnar refsingar að nýju hafði í för með sér að skilorðstími refsingar samkvæmt fyrri dóminum lengdist í raun. Enda þótt ákærði hafi rofið skilorð dómsins frá 6. nóvember 2015 með brotum sínum 12. og 14. október 2017 er, með hliðsjón af framangreindu og því að skilorðstími refsingar samkvæmt dóminum frá 12. maí 2015 hefði verið liðinn þegar hann framdi brot þau sem mál þetta varðar, rétt að taka aðeins upp þann hluta hins skilorðsbundna dóms 6. nóvember 2015 sem laut að broti ákærða 25. maí 2015 og dæma í einu lagi refsingu fyrir það brot og brot þau er mál þetta varðar.

14 Ákærði var með dómi Héraðsdóms Reykjaness 12. maí 2015 meðal annars sakfelldur og gerð refsing fyrir akstur undir áhrifum ávana og fíkniefna 7. nóvember 2014 og var brotið heimfært undir 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a þágildandi umferðarlaga. Með dómi sama héraðsdóms 14. september 2017, sem birtur var ákærða 15. október sama ár, var ákærði sakfelldur fyrir sams konar brot framið 13. október 2015. Ákærði var því með hinum áfrýjaða dómi dæmdur þriðja sinni fyrir brot gegn umræddu ákvæði umferðarlaga. Með hliðsjón af framansögðu, sakaferli ákærða og með vísan til 60., 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms, telst refsing ákærða hæfilega ákveðin fimm mánaða fangelsi.

15 Af hálfu ákærða hefur verið lagt fram í málinu vottorð sálfræðings frá 1. apríl 2019 þess efnis að ákærði hafi ekki neytt fíkniefna frá því um miðjan ágúst 2018 og slitið öll tengsl við neyslufélaga sína. Hann hafi síðan þá búið hjá fjölskyldu sinni og unnið sem háseti á línubáti frá október 2018. Af hálfu ákærða er því haldið fram að ekki hafi orðið breyting á högum hans eftir það og hefur það ekki verið vefengt af hálfu ákæruvaldsins.

16 Ákæra í máli þessu var gefin út 8. janúar 2019. Enda þótt fimm af þeim sjö brotum sem ákærða eru gefin að sök í málinu hafi verið framin á tímabilinu október 2017 til janúar 2018 og því nokkur dráttur orðið á meðferð þeirra brota hjá lögreglu og ákæruvaldi er til þess að líta að um langa brotahrinu var að ræða og að síðasta brotið sem ákært er fyrir var framið 5. ágúst 2018. Þrátt fyrir þær jákvæðu breytingar sem samkvæmt framansögðu hafa orðið á högum ákærða þykja, með vísan til sakaferils ákærða og fjölda fíkniefnaakstursbrota sem hann er nú sakfelldur fyrir, ekki efni til að skilorðsbinda refsinguna.

17 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verða ákvæði hans um ævilanga sviptingu ökuréttar og upptöku fíkniefna staðfest.

18 Sakarkostnaður sem ákærði var dæmdur til að greiða samkvæmt hinum áfrýjaða dómi var annars vegar kostnaður vegna blóðtökuvottorða og matsgerða Rannsóknarstofu HÍ, samtals að fjárhæð 1.086.676 krónur, og hins vegar málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans, 189.720 krónur. Með vísan til þess að 76.971 króna af umræddum kostnaði við lögreglurannsókn tengdist rannsókn á verknaði samkvæmt sjötta lið ákærunnar sem ákærða verður ekki gerð refsing fyrir verður hann aðeins dæmdur til að greiða 1.009.705 krónur af þessum rannsóknarkostnaði. Þá þykir rétt að ákærði greiði helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns í héraði eins og þau voru ákveðin í hinum áfrýjaða dómi. Jafnframt verður ákærði dæmdur til að greiða helming áfrýjunarkostnaðar málsins, þar með talið helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, eins og nánar greinir í dómsorði. Rétt þykir að sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.

Dómsorð:

Ákærði, S-kk-nf F-kk-nf J-kk-nf, sæti fangelsi í fimm mánuði.

Ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar og upptöku fíkniefna eru staðfest.

Ákærði greiði 1.104.565 krónur af sakarkostnaði í héraði, þar með talið helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns eins og þau voru ákveðin í héraðsdómi.

Ákærði greiði helming áfrýjunarkostnaðar málsins, 169.915 krónur, þar með talið helming málsvarnarlauna skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 316.200 krónur.

Sakarkostnaður greiðist að öðru leyti úr ríkissjóði.