813/2019

Útdráttur

A krafðist viðurkenningar á skyldu V hf. til greiðslu bóta úr slysatryggingu sjómanna vegna vinnuslyss sem hann hafði orðið fyrir um borð í skipi í maí 2013 þar sem hann starfaði sem háseti. Ekki var ágreiningur um að A hefði við slysið orðið fyrir varanlegu líkamstjóni og að slysið hefði verið bótaskylt. Ágreiningur aðila sneri að því við hvaða tímamark ætti að miða upphaf frests samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga og hvort bótaréttur A væri niður fallinn þar sem hann hefði ekki haft uppi kröfu sína innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem krafa hans væri reist á. Í dómi Landsréttar kom fram að skýra yrði ákvæðið svo að þegar krafist væri bóta vegna varanlegs líkamstjóns bæri að miða upphaf frestsins við það hvenær sá, sem orðið hefði fyrir slíku tjóni, hefði raunverulega gert sér grein fyrir því að slys hefði varanlegar afleiðingar fyrir hann. A hefði ákveðið að hefja nýja vinnu haustið 2016 og hann hefði gefist upp í því starfi í janúar 2017 vegna verkja. Jafnvel þótt lagt væri til grundvallar að A hefði á öðru hvoru þessu tímamarki gert sér grein fyrir því að einkenni hans væru að öllum líkindum varanleg, hefði tjónstilkynning borist V hf. 20. janúar 2017 og þar af leiðandi löngu innan frestsins. Var krafa A tekin til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf og S-kk-nf M-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 3. desember 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. nóvember 2019 í málinu nr. E464/2019.

2 Áfrýjandi krefst þess að viðurkennd verði skaðabótaskylda stefnda samkvæmt skilmálum slysatryggingar sjómanna vegna vinnuslyss áfrýjanda um borð í skipinu […] 2. maí 2013. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og málsástæður

4 Svo sem er rakið í hinum áfrýjaða dómi varð áfrýjandi fyrir slysi 2. maí 2013 um borð í fiskiskipinu […] þar sem hann starfaði sem háseti. Er því ómótmælt af hálfu stefnda að áfrýjandi hafi við slysið orðið fyrir varanlegu líkamstjóni vegna áverka á öxl og jafnframt að um bótaskylt slys hafi verið að ræða samkvæmt skilmálum lögboðinnar slysatryggingar sjómanna sem vinnuveitandi áfrýjanda hafði keypt hjá honum. Á hinn bóginn byggir stefndi á því að árs tilkynningarfrestur samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga hafi verið liðinn þegar honum var send tilkynning um slysið.

5 Fyrir liggur að stefnda var fyrst tilkynnt um slysið með tölvuskeyti lögmanns áfrýjanda 20. janúar 2017, en áfrýjandi mun hafa undirritað meðfylgjandi eyðublað vegna tjónsins 3. sama mánaðar. Í málinu er ágreiningur aðila einskorðaður við hvaða tímamark miða eigi upphaf þess frests sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 og hvort bótaréttur áfrýjanda gagnvart stefnda sé niður fallinn sökum þess að áfrýjandi hafi ekki haft uppi kröfu sína gagnvart stefnda innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem krafa hans um slysabætur er reist á.

6 Í málinu liggur fyrir læknisvottorð dagsett 7. apríl 2017 þar sem teknar eru saman upplýsingar úr gögnum lækna á sjúkrahúsi […] vegna áfrýjanda á tímabilinu 2007 til 2017. Þar kemur fram að fyrsta koma áfrýjanda til læknis eftir slysið var 3. júní 2013, en röntgenmynd var tekin af öxlinni 2. júlí þess árs. Reyndist hún eðlileg. Hinn 31. sama mánaðar var pöntuð segulómskoðun á axlarliðnum eftir að áfrýjandi hafði enn leitað læknisaðstoðar. Niðurstaða segulómskoðunar gaf hins vegar ekki til kynna markverðar breytingar á liðnum eða útskýrði verki áfrýjanda.

7 Samkvæmt sama vottorði leitaði áfrýjandi til bæklunarlæknis 25. september 2013 og hafði þá átt erfitt með að lyfta handleggnum við vinnu vikurnar á undan og fengið við það mikinn verk. Var hann við skoðun talinn aðeins betri hvað þetta varðaði en alls ekki góður. Kemur fram það álit bæklunarlæknisins að um sé að ræða „alvarlega tognun á hæ. öxl, AC lið“. Var áfrýjanda ráðlagt að sleppa næsta túr, hvíla öxlina með tilliti til erfiðisvinnu og koma á ný til læknis að fjórum til sex vikum liðnum.

8 Áfrýjandi leitaði á ný til læknis 4. desember 2013 og var þá bókaður tími hjá heimilislækni 18. sama mánaðar. Samkvæmt áðurgreindu læknisvottorði hafði áfrýjandi þá verið frá vinnu undanfarna mánuði, sótt sjúkraþjálfun í alls 21 skipti og var talinn mun betri en þó ekki góður. Fékk áfrýjandi sprautu af sterum og deyfilyfjum. Segir í v-hk-þgf að stefnt sé á að láta reyna á þetta og sjá til hvort hann komist á sjó eftir áramót. 9 Hinn 20. febrúar 2014 leitaði áfrýjandi enn á ný til læknis vegna verkjar í hægri hendi. Samkvæmt læknisvottorðinu reyndist áfrýjandi aumur í hægri þumli og var sjúkraþjálfari beðinn um að vinna með þetta ásamt hægri öxlinni. Samkvæmt vottorðinu kom áfrýjandi aftur til læknis 9. apríl og 11. maí 2015, en í bæði skiptin vegna vandamála í hægri olnboga. Hinn 28. sama mánaðar leitaði áfrýjandi enn til læknis vegna verkja í hægri öxl og var honum þá ráðlögð áfram bólgueyðandi meðferð og áframhaldandi sjúkraþjálfun. Síðasta læknisheimsókn áfrýjanda samkvæmt umræddu vottorði er tilgreind 17. janúar 2017 og kemur fram að honum hafi þá áfram verið ráðlögð bólgueyðandi meðferð og sjúkraþjálfun. Í vottorðinu, sem eins og áður segir er dagsett 30. apríl 2017, segir að ekki sé hægt að meta með vissu batahorfur vegna meiðsla áfrýjanda í hægri öxl.

10 Í öðru læknisvottorði, dagsettu 30. janúar 2018, eru teknar saman upplýsingar um komur áfrýjanda til lækna eftir að áðurgreint vottorð 30. apríl 2017 var ritað. Þar kemur fram að eftir lækniskomu 3. maí 2017 hafi áfrýjandi enn verið settur á bólgueyðandi lyf vegna verkja í hægri öxl og sendur í segulómun. Engin áverkamerki hafi verið að sjá þar sem skýrt gætu einkenni hans. Þá kemur fram að áfrýjandi hafi leitað til læknisins 9. júní 2017 og svo enn haft samband við hann í síma 12. desember þess árs. Við komu til læknisins 30. janúar 2018 hafi áfrýjandi verið áfram með verki í hægri öxl og axlarsvæði. Kemur fram það álit læknisins að einkennin stafi frá framangreindu slysi í maí 2013 og séu varanleg.

11 Skilja verður aðilaskýrslu áfrýjanda fyrir héraðsdómi á þá leið að hann hafi verið með verki í hægri öxl meira og minna á öllu því tímabili sem hér um ræðir og hafi vinnufærni hans verið skert af þeim sökum. Hafi hann getað haldið áfram starfi sínu sem háseti með hvíld og sjúkraþjálfun á milli túra auk þess sem leitast hafi verið við að létta undir með honum við störf hans um borð. Samkvæmt skýrslunni ákvað áfrýjandi að hætta sjómennsku í október eða nóvember 2016, meðal annars vegna umræddra einkenna í öxlinni. Samkvæmt skýrslunni fékk áfrýjandi þá starf í landi sem fólst meðal annars í því að lyfta þyngri hlutum. Hafi einkennin þá tekið sig upp með þeim afleiðingum að hann hafi þurft að hætta starfinu eftir um tvo og hálfan mánuð eða um svipað leyti og hann mun fyrst hafa leitað lögmannsaðstoðar vegna slyssins.

Niðurstaða

12 Samkvæmt 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 glatar sá sem á rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu, sjúkratryggingu eða heilsutryggingu, með eða án uppsagnarréttar, þeim rétti ef krafa er ekki gerð um bætur til vátryggjanda innan árs frá því að hann fékk vitneskju um þau atvik sem hún er reist á. Í athugasemdum við það frumvarp sem varð að lögum nr. 30/2004 er ákvæðið skýrt efnislega á þá leið að upphaf frestsins miðist „við þann tíma er vátryggður fékk upplýsingar um þau atvik sem eru tilefni kröfu hans um vátryggingarbætur“. Segir enn fremur að það sé á ábyrgð vátryggðs ef hann gerir sér ekki grein fyrir því að atvikin, sem hann hefur fengið upplýsingar um, veita honum rétt til vátryggingarbóta. Sé óhjákvæmilegt að skipa reglum með þessum hætti, enda verði að ætlast til þess að vátryggður hafi sjálfur vara á sér í þessum efnum og í raun sé ekki öðrum til að dreifa.

13 Umrætt ákvæði 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 fól í sér breytingu frá þágildandi reglum um tómlæti í lögum nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Er tekið fram í fyrrgreindum athugasemdum frumvarpsins að þótt regla ákvæðisins sýnist ströng sé hún þó mun rýmri en heimild standi til að kveða á um í vátryggingarsamningi samkvæmt ákvæðum gildandi laga. Er jafnframt tekið fram í athugasemdunum að frumvarpinu sé ætlað að veita vátryggðum að þessu leyti meiri lágmarksvernd en leiði af lögum nr. 20/1954.

14 Samkvæmt framangreindu verður ákvæði 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004 ekki skýrt á þá leið að með „atvikum sem krafa er reist á“ sé átt við tjónsatburð án tillits til þess hvort afleiðingar hafa þá að einhverju eða öllu leyti komið fram, sbr. einnig dóm Hæstaréttar 22. október 2009 í máli nr. 7/2009. Verður þar af leiðandi að skýra ákvæðið svo að þegar krafist er bóta vegna varanlegs líkamstjóns, svo sem um ræðir í máli þessu, beri að miða upphaf frestsins við það hvenær sá, sem orðið hefur fyrir slíku tjóni, hefur raunverulega gert sér grein fyrir því að slys hefði varanlegar afleiðingar fyrir hann, sbr. dóm Hæstaréttar 21. maí 2015 í máli nr. 10/2015. Samkvæmt þessu er ekki nægilegt að áfrýjandi hafi haft tilefni til þess að fá úr því skorið hvort einkenni hans kynnu að vera varanleg, en í þessu efni er til þess að líta að áfrýjandi er ekki læknisfræðimenntaður og hafði þar af leiðandi takmarkaða möguleika á því að gera sér grein fyrir þessu atriði einn og óstuddur.

15 Áður hafa verið rakin gögn málsins um komur áfrýjanda til lækna, meðferð hans og líðan. Að mati dómsins verður ekki dregin sú ályktun af þessum gögnum að læknar eða aðrir meðferðaraðilar hafi á árunum 2013 til 2016 talið að einkenni áfrýjanda væru varanleg og því síður að áfrýjandi hafi verið upplýstur um slíkt álit með beinum eða óbeinum hætti. Þvert á móti verður sú ályktun fremur dregin af gögnunum, svo og af viðleitni áfrýjanda sjálfs til að halda áfram í vinnu sinni sem háseti og leitast samhliða við að bregðast við verkjum með meðferð, að ekki hafi verið talið útséð um hvort um varanleg einkenni væri að ræða.

16 Svo sem áður er lýst ákvað áfrýjandi að hefja nýja vinnu haustið 2016 og jafnframt liggur fyrir að hann gafst upp í því starfi í janúar 2017 vegna verkja. Jafnvel þótt lagt væri til grundvallar að áfrýjandi hafi á öðru hvoru þessu tímamarki gert sér grein fyrir því að einkenni hans væru að öllum líkindum varanleg, barst tjónstilkynning stefnda 20. janúar 2017 og þar af leiðandi löngu innan þess árs frests sem kveðið er á um í 1. mgr. 124. gr. laga nr. 30/2004.

17 Samkvæmt framansögðu verður fallist á kröfu áfrýjanda um viðurkenningu á bótaskyldu stefnda, eins og nánar segir í dómsorði. 18 Eftir úrslitum málsins verður stefndi dæmdur til að greiða málskostnað fyrir héraði og Landsrétti sem þykir hæfilega ákveðinn 2.000.000 króna og renni til ríkissjóðs, sbr. 4. mgr. 128. gr. og 166. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

19 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað er staðfest, en allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda stefnda, Vátryggingafélags Íslands hf., samkvæmt skilmálum slysatryggingar sjómanna vegna vinnuslyss áfrýjanda, A, 2. maí 2013 um borð í skipinu […].

Stefndi greiði 2.000.000 króna í málskostnað fyrir héraði og Landsrétti sem renni til ríkissjóðs.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um gjafsóknarkostnað er staðfest.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, K-kk-ef B. T-kk-ef, 725.806 krónur.