163/2018

Útdráttur

X voru gefnar að sök tvær líkamsárásir samkvæmt 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í fyrra tilvikinu gegn stjúpsyni sínum A, en sú háttsemi var einnig talin varða við 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, en í síðara tilvikinu gegn eiginkonu sinni B. Héraðsdómur sakfelldi X í báðum tilvikum og dæmdi hann til greiðslu miskabóta. X áfrýjaði málinu í kjölfarið til endurskoðunar á ætluðu broti hans gegn eiginkonu hans B. Landsréttur sýknaði X af þeim sakargiftum þar sem slíkur vafi þótti leika á um að atvik hefðu verið með þeim hætti sem í ákæru greindi að ósannað væri, í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, að X hefði brotið gegn B. Jafnframt var miskabótakröfu B vísað frá dómi. Með hliðsjón af sakfellingu héraðsdóms fyrir brot X gegn A og atvikum öllum var refsing hans ákveðin fangelsi í 30 daga og var sú refsing bundin skilorði til eins árs.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir R-kvk-nf B-kvk-nf, S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og V-kk-nf H. V-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 18. janúar 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Suðurlands 29. desember 2017 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af ákærulið II en til vara að honum verði „vægasta refsing dæmd“. Þá krefst hann þess að skaðabótakröfu verði vísað frá dómi en til vara að hún verði lækkuð.

4 Brotaþolarnir A og B krefjast þess aðallega að ákærði verði dæmdur til að greiða hvoru þeirra 500.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði en til vara að Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um einkaréttarkröfurnar og vexti af þeim.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvik eru rakin í hinum áfrýjaða dómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir framburði ákærða, brotaþola og vitna við aðalmeðferð málsins í héraði. Við meðferð málsins fyrir Landsrétti gáfu viðbótarskýrslur ákærði, brotaþoli og vitnið M lögreglumaður.

6 Í bréfi lögreglustjórans […] 19. júní 2018, sem lagt var fram við meðferð málsins fyrir Landsrétti ásamt fylgigögnum, er staðfest að myndir af áverkum brotaþola hafi verið teknar klukkan 1.56 aðfaranótt föstudagsins 22. janúar 2016. Myndatakan hafi farið fram eftir að brotaþoli greindi stuttlega frá atvikum á lögreglustöð en þangað hafi hún leitað strax í kjölfar árásarinnar.

7 Af hálfu ákæruvalds hefur verið lögð fram þýðing O, löggilts skjalaþýðanda og dómtúlks, á hluta af framburði brotaþola fyrir héraðsdómi.

Niðurstaða

8 Málinu var áfrýjað til endurskoðunar á niðurstöðu héraðsdóms að því er varðar II. lið ákæru. Samkvæmt þeim ákærulið er ákærða gefin að sök líkamsárás með því að hafa veist að eiginkonu sinni, brotaþola í málinu, á heimili þeirra aðfaranótt föstudagsins 22. janúar 2016, tekið fast um axlir hennar og haldið henni með þeim afleiðingum að hún hlaut mar á axlir með sjáanlegu handafari.

9 Óumdeilt er að á þeim tíma er umrætt atvik á að hafa átt sér stað stóð skilnaður ákærða og brotaþola fyrir dyrum og deila var uppi um forsjá barns þeirra og eignaskipti. Þá er óumdeilt að ákærði og brotaþoli bjuggu enn saman en deildu þó ekki svefnherbergi. Einnig hefur komið fram að á heimilinu dvöldu einnig bróðir ákærða og eiginkona hans ásamt barni sínu.

10 Ákærði hefur frá upphafi rannsóknar greint frá atvikum á sama veg. Hann hafi í umrætt sinn verið genginn til náða og í fastasvefni þegar hann hafi vaknað við að eitthvað datt á gólfið. Brotaþoli hafi þá verið komin inn í herbergið og hafi hún staðið og horft á hann. Hann hafi spurt hana hvað hún væri að gera en hún hafi ekki svarað honum heldur snúist á hæl og yfirgefið herbergið. Í þann mund hafi bróðir hans komið upp stigann og spurt hvað gengi á. Fyrir Landsrétti sagði ákærði að hann hefði fyrst rumskað við að eitthvað datt á gólfið en um hefði verið að ræða skrautmun vafinn úr vírum. Skömmu síðar hefði vasi úr gleri, sem staðið hefði á kommóðu í herberginu, dottið í gólfið og brotnað og við það hefði hann vaknað betur upp og opnað augun. Hann hefði þá séð brotaþola inni í herberginu og í fyrstu haldið að hún væri enn og aftur að halda fyrir sér vöku en það hefði hún gert undangengnar nætur. Kvaðst ákærði hafa legið í rúminu og ekki verið búinn að reisa sig upp þegar hann hefði spurt brotaþola hvað hún væri að gera. Þegar bróðir hans hafi komið upp til hans hefði hann verið sestur upp í rúminu, enn hálfsofandi, og átt í vandræðum með að vakna vegna þess hversu vansvefta hann var. Hann hafi hringt í lögreglu að áeggjan bróður síns sem hafi haft af því áhyggjur að eitthvað amaði að brotaþola og hún kynni að fara sér að voða.

11 Vitnin, K og H, báru um það, bæði hjá lögreglu og fyrir héraðsdómi, að brotaþoli hefði verið róleg þegar hún yfirgaf íbúðina og að þau hafi ekki getað merkt það á henni að hún hefði orðið fyrir áfalli. Þá hefur vitnið K borið um að þegar hann kom upp í svefnherbergið til ákærða hafi hann setið á rúminu eins og hann væri nývaknaður. Þegar hann hefði spurt ákærða hvað hefði gerst hefði ákærði svarað því til að hann vissi það ekki því hann hefði verið sofandi. Við mat á framburði vitna þessara ber að líta til þess að þau eru nátengd ákærða. Á hinn bóginn liggur fyrir að þau gáfu bæði skýrslu hjá lögreglu áður en ákærða var sleppt úr haldi daginn eftir. Fær framburður ákærða stuðning í framburði þeirra.

12 Nokkurt ósamræmi er í framburði brotaþola hjá lögreglu, fyrir héraðsdómi og fyrir Landsrétti, auk þess sem frásögn hennar er bæði óskýr og ónákvæm. Brotaþoli hefur borið um að hafa farið til vinafólks síns um kvöldið og skilið símann sinn eftir á upptöku á meðan. Þegar hún hafi komið til baka hafi hún hlustað á upptökuna og heyrt samtal ákærða, bróður hans og mágkonu á meðan hún var í burtu. Þar hafi komið fram frásögn af áformum ákærða varðandi skilnaðinn og af samskiptum hans við son hennar.

13 Í skýrslu sinni hjá lögreglu 27. janúar 2016 sagðist brotaþoli hafa farið inn í svefnherbergi ákærða til að ná í hleðslutæki fyrir símann sinn. Hún hafi kveikt ljós í herberginu og þegar hún hafi verið að leita að hleðslutækinu hafi hún ekki getað stillt sig um að segja ákærða að hún vissi allt. Fyrir héraðsdómi og Landsrétti minntist brotaþoli ekki á að hún hefði farið inn í herbergið til að ná í hleðslutækið en sagðist hafa farið þar inn til að segja ákærða að hún vissi allt eftir að hafa hlustað á upptökuna. Fyrir Landsrétti sagðist brotaþoli hafa verið í slíku uppnámi að hún hefði fyrst orðið að fara inn á baðherbergið til að skvetta framan í sig köldu vatni áður en hún fór inn til ákærða. Lýsing brotaþola á því sem fram hafi komið í áðurgreindri upptöku hefur stigmagnast við meðferð málsins en fyrir Landsrétti greindi hún meðal annars frá því að þar hefði komið fram að ákærði hataði ungan son hennar og hygðist beita hann mjög alvarlegum líkamsmeiðingum. Brotaþoli kvaðst hafa látið lögreglu í té umrædda upptöku en upptakan eða þýðing á því sem þar á að hafa komið fram hefur ekki verið lögð fram í málinu.

14 Lýsing brotaþola á árás ákærða er bæði óskýr og ónákvæm. Í skýrslu sinni hjá lögreglu sagði brotaþoli að ákærði hefði orðið mjög reiður þegar hún hefði tjáð honum að hún vissi allt. Verður ekki annað ráðið af framburði hennar þar en að ákærði hafi staðið upp úr rúminu. Hafi ákærði tekið um axlir hennar og kallað hana skrímsli. Brotaþoli sagði að ákærði hefði tekið svo fast á henni að hún hefði haldið að hann myndi brjóta hana. Í sama mund hefði hún slæmt hendinni í vasann sem dottið hefði á gólfið og brotnað. Fyrir héraðsdómi sagði brotaþoli í fyrstu að ákærði hefði stokkið upp úr rúminu og ráðist á sig, en leiðrétti það síðar og sagði: „Hann stóð ekki upp en svona fór úr rúminu.“ Í framburði brotaþola í héraði kom ekki skýrt fram hvar ákærði tók á henni en af lýsingu brotaþola má þó ráða að ákærði hafi tekið svo fast á henni að hún hafi ekki getað staðið almennilega í fæturna. Þá hafi ákærði hrist hana. Ákærði hafi sleppt takinu þegar þau heyrðu bróður ákærða koma upp stigann eftir að vasinn datt á gólfið og brotnaði. Fyrst sagði brotaþoli að ákærði hefði haldið henni í nokkrar mínútur en nánar aðspurð sagði hún að um hefði verið að ræða „svona eina mínútu“. Þegar brotaþoli gaf skýrslu fyrir Landsrétti var lögð fyrir hana ljósmynd af vettvangi sem fylgdi frumskýrslu lögreglu. Sagði brotaþoli að ákærði hefði legið í hjónarúminu, nær glugganum og fjær sér, og verið að skoða eitthvað í spjaldtölvunni sinni þegar hún kom inn í svefnherbergið. Á ljósmyndinni má sjá að við fótagafl hjónarúmsins stóð kommóða og kvaðst brotaþoli hafa staðið við annað horn hennar, fjær glugganum. Bilið á milli kommóðunnar og rúmsins hafi verið það þröngt að þar hefðu ekki getað staðið tvær manneskjur. Brotaþoli sagði að ákærði hefði ekki farið fram úr rúminu heldur reist sig upp í því og gripið svo fast í hana að hún hefði haldið að hann myndi brjóta eitthvað í henni. Nánar aðspurð sagði brotaþoli að ákærði hefði líklega farið upp á hnén í rúminu. Síðar greindi brotaþoli frá því að ákærði hefði reist sig upp í rúminu og verið í einhvers konar sitjandi stöðu þegar hann greip í hana. Sjálf hefði hún verið í losti og ekki getað hreyft sig og því ekki hörfað undan árás ákærða. Ákærði hefði verið mjög reiður og þetta hefði gerst mjög hratt. Tók brotaþoli fram að hún myndi ekki í smáatriðum hvernig þetta gerðist. Aðspurð sýndi brotaþoli með látbragði hvernig ákærði greip í hana og var það um axlir hennar ofanverðar og yfir viðbeinin.

15 Samkvæmt áverkavottorði sáust við skoðun á brotaþola umrædda nótt handaför með „imprinting“ putta á öxlum sem þóttu samræmast því að haldið hefði verið fast um axlir hennar. Eins og greinir í héraðsdómi var að kröfu ákærða kvaddur til matsmaður í málinu til að leggja mat á áverka brotaþola samkvæmt ljósmyndum sem lögregla tók af brotaþola skömmu eftir komu á lögreglustöð. Í matsgerð hins dómkvadda matsmanns, F réttarmeinafræðings, kemur fram að fast handtak eða grip geti skilið eftir sig klasa af hringlaga marblettum, mögulega með fari eftir þumalfingur á gagnstæðri hlið og séu slíkir áverkar skilgreindir sem svokallaðir „gripáverkar“. Miðað við staðsetningu og mynstur á áverkum brotaþola geti þeir hafa orsakast af föstu taki á báðum upphandleggjum/öxlum. Þar sem myndirnar sýni ekki framhlið brotaþola sé ekki hægt að greina mögulega gripáverka framan á henni. Þá séu áverkarnir varla sýnilegir á myndunum. Af þessum sökum sé læknisfræðilega ekki unnt að skilgreina áverkana með áreiðanlegum hætti sem dæmigerða „gripáverka“. Áverkarnir gætu einnig hafa myndast við það að brotaþola hefði verið þrýst upp að einhverju hörðu með óreglulegu mynstri, til dæmis af afli niður í gólf í láréttri stöðu. Tvær samhliða rákir eða línulega marblettir aftan á vinstri öxl væru eftir snertingu við hart eða teygjanlegt, mjótt og langt yfirborð og væru dæmigerðir áverkar eftir högg með priki eða ef slegið hefur verið með opnum lófa. Af litnum á áverkunum að dæma, en í þeim hafi verið farinn að koma fram blámi, taldi matsmaðurinn að marblettirnir gætu hafa myndast á bilinu frá því innan við klukkustund og allt að 18 til 24 klukkustundum áður en ljósmyndirnar voru teknar. Marblettirnir gætu ekki hafa myndast á fimm til tíu mínútum, það væri of skammur tími. Ekki færi að örla á bláma í marblettum fyrr en eftir 20 til 30 mínútur. Í niðurstöðu matsgerðarinnar tekur matsmaðurinn fram að vegna þess hversu óskýrar ljósmyndirnar séu og með hliðsjón af því að ekki sjáist framan á brotaþola á myndunum sé ekki hægt að greina á milli þess hvort áverkarnir væru eftir fast handtak eða eftir snertingu við hart yfirborð. Þá er tekið fram í niðurstöðu matsgerðarinnar að af staðsetningu, formgerð og mynstri áverkanna að dæma sé ekki um dæmigerða sjálfsáverka að ræða. Í skýrslu sinni fyrir dómi sagði matsmaðurinn að til þess að hægt væri að kveða upp úr um það með vissu hvort um sjálfsáverka væri að ræða eða ekki yrði að ganga úr skugga um hvort brotaþoli næði til þessara staða en það færi eftir því hversu liðug hún væri.

16 Fyrir liggur að brotaþoli fór rakleiðis á lögreglustöð eftir að hún fór af heimilinu og var komin þangað um fimm mínútum síðar. Samkvæmt framburði L lögreglumanns fyrir héraðsdómi var brotaþoli með marbletti aftan á öxlum strax við komu á lögreglustöð og kvaðst hann ekki muna eftir að marblettirnir hefðu breyst sjáanlega á þeim tíma sem brotaþoli var þar. Hann sagði að myndirnar hefðu verið teknar eftir skýrslutöku af brotaþola. Með hliðsjón af framburði lögreglumannsins og niðurstöðu matsgerðarinnar leikur verulegur vafi á því hvenær umræddir áverkar mynduðust og með hvaða hætti.

17 Á meðal gagna málsins eru hljóðupptökur sem ákærði lét lögreglu í té við rannsókn málsins. Hefur brotaþoli staðfest að á upptökunum heyrist hún ræða við foreldra sína á netinu 18. og 19. janúar 2016. Liggur fyrir þýðing löggilts skjalaþýðanda á því sem þar kemur fram. Hinn 18. janúar 2016 ræddi brotaþoli við foreldra sína meðal annars um yfirvofandi skilnað sinn við ákærða og um ágreining þeirra vegna eignaskipta. Hefur brotaþoli eftir P, vinkonu sinni, að ákærði ætti eftir að koma sér í klandur. Ekki væri hægt að senda hann úr landi þar sem hann væri með vegabréf en hann yrði rekinn úr íbúðinni enda ætti hann það skilið. Síðan sagði brotaþoli orðrétt: „Bara eitt orð frá mér, bara tilkynna marblett til lögreglunnar. Og svo búið! Ég ætla að gera þetta. Ég kæri hann. Helvítis skepna!“ Daginn eftir sagði hún foreldrum sínum frá því að hún væri með frábæran lögmann og að ætlunin væri að taka húsið upp í miskabætur. Þá sagði hún að þetta hefði verið erfitt í byrjun þar sem hún hefði ekki þekkt kerfið og ekki kunnað tungumálið. Nú væri hún ekki hrædd við neitt. Hún kynni að tala, ætti marga vini, kynni á kerfið, hvert ætti að sækja og hvað skyldi gera.

18 Brotaþoli hefur ekki gefið trúverðugar skýringar á framangreindum orðaskiptum sínum við foreldra sína. Verður ekki annað ráðið af upptökunum en að brotaþoli hafi lagt á ráðin um að kæra ákærða fyrir líkamsárás og fella á hann sök. Með hliðsjón af því, óstöðugum framburði hennar og óljósum lýsingum hennar á árásinni þykir framburður hennar ótrúverðugur. Er þá einnig litið til þess að hvorki er hægt að slá því föstu að áverkar brotaþola séu eftir fast handtak um axlir hennar né að þeir hafi myndast skömmu áður en brotaþoli leitaði til lögreglu og ljósmyndir af áverkunum voru teknar. Framburður ákærða þykir á hinn bóginn trúverðugur. Eins og greinir í 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Eins og atvikum er háttað leikur slíkur vafi á um að atvik hafi verið með þeim hætti sem í ákærulið II greinir að ósannað er í skilningi 1. mgr. 109. gr. sömu laga að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæruliðnum greinir. Ber því að sýkna ákærða af því broti sem honum er þar gefið að sök.

19 Ákærði var í héraðsdómi sakfelldur fyrir brot það sem greinir í ákærulið I og sætir sú niðurstaða ekki endurskoðun Landsréttar. Með hliðsjón af því og atvikum öllum er refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 30 daga en fresta skal fullnustu refsingarinnar og skal hún falla niður að liðnu einu ári frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

20 Með hliðsjón af niðurstöðu málsins að því er varðar ákærulið II og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 verður bótakröfu brotaþola, B, vísað frá dómi.

21 Eins og áður greinir var dómi héraðsdóms áfrýjað eingöngu til endurskoðunar á niðurstöðu hans að því er varðar sekt ákærða og bótakröfu samkvæmt ákærulið II. Kemur einkaréttarkrafa samkvæmt ákærulið I því ekki til skoðunar í málinu. Engu að síður var H-kk-nf B-kk-nf lögmaður skipaður réttargæslumaður beggja brotaþola við meðferð málsins fyrir Landsrétti og lagði hann fram greinargerð af hálfu þeirra beggja. Ber að taka tillit til þess við ákvörðun þóknunar hans.

22 Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun og útlagðan kostnað skipaðra verjenda ákærða og þóknun réttargæslumanns brotaþola við meðferð málsins fyrir héraði verða staðfest. Ákærði greiði 1/3 hluta alls sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraði eða 973.376 krónur. Annar sakakostnaður í héraði og allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða og réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, allt eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 30 daga, en fullnustu refsingar er frestað og skal hún falla niður að liðnu einu ári frá uppkvaðningu dómsins að telja haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Bótakröfu brotaþola, B, er vísað frá dómi.

Ákvæði héraðsdóms um málsvarnarlaun og útlagðan kostnað skipaðra verjenda og þóknun skipaðs réttargæslumanns vegna meðferðar málsins fyrir héraðsdómi eru staðfest.

Ákærði greiði 1/3 hluta alls sakarkostnaðar eins og hann var ákveðinn í héraði eða 973.376 krónur. Annar sakarkostnaður í héraði og allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, A-kvk-ef B-kvk-ef J-kvk-ef lögmanns, 868.000 krónur, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, H-kk-ef B-kk-ef lögmanns, 295.120 krónur, ásamt ferðakostnaði hans, 67.700 krónur.