399/2019

Útdráttur

L hf. höfðaði mál gegn D til innheimtu skuldar samkvæmt verðtryggðu veðskuldabréfi sem D varð skuldari að samkvæmt skuldskeytingu 14. maí 2007. Í dómi Landsréttar kom fram að 10 ára fyrningarfrestur gilti um kröfu L hf. samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sbr. 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Var krafan því ekki fyrnd frá því tímamarki að veðskuldabréfið var gjaldfellt í september 2009 þar til stefna var birt í ágúst 2018. Sami fyrningarfrestur gilti um verðbætur sem teljast hluti af höfuðstól skuldar og greiðsla verðbóta því „afborgun af skuld“ í skilningi 2. töluliðar 3. gr. laga nr. 14/1905. Þá var ekki fallist á þær málsástæður D að kröfur L hf. væru fallnar niður vegna tómlætis. Var hinn áfrýjaði dómur staðfestur um annað en dráttarvexti.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf og E-kk-nf Ó-kk-nf, fyrrverandi héraðsdómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 31. maí 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 6. maí 2019 í málinu nr. E3093/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess aðallega að hinum áfrýjaða dómi verði hrundið og að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnda. Til vara krefst áfrýjandi þess að kröfur stefnda verði lækkaðar verulega og hann sýknaður af dráttarvaxtakröfu stefnda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi er krafa stefnda í málinu reist á verðtryggðu veðskuldabréfi sem gefið var út 23. október 2006, upphaflega að fjárhæð 25.000.000 króna með 25 ára lánstíma og tryggt með veði í fasteigninni Baugakór 1923, fastanúmer 2279013, í Kópavogi. Með skuldskeytingu 14. maí 2007 tókst áfrýjandi á hendur skyldur skuldara samkvæmt veðskuldabréfinu jafnframt því sem sú breyting var gerð á greiðsluskilmálum þess að lánstími skyldi vera 40 ár. Var þetta gert samhliða kaupum áfrýjanda á greindri fasteign sem veðið hvíldi á. Bréfið var gjaldfellt í kjölfar þess að vanskil urðu á greiðslu á gjalddaga 1. september 2009. Samkvæmt gögnum stefnda um stöðu lánsins nam höfuðstóll þess við gjaldfellingu, að meðtöldum vöxtum og verðbótum, 31.901.802 krónum sem var stefnufjárhæð málsins í héraði.

5 Við aðalmeðferð málsins í héraði var fallist á af hálfu stefnda að samningsvextir að fjárhæð 100.864 krónur væru fyrndir. Endanleg kröfufjárhæð var því 31.800.938 krónur sem áfrýjanda var gert að greiða samkvæmt niðurstöðu hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

6 Áfrýjandi byggir kröfur sínar á því að kröfur stefnda á hendur honum samkvæmt framangreindu veðskuldabréfi séu fallnar niður vegna tómlætis og fyrningar. Er á því byggt að tómlæti stefnda hafi varað frá gjaldfellingu veðskuldabréfsins 1. september 2009 þar til stefna var birt í Lögbirtingablaðinu 22. ágúst 2018 og hafi því staðið hátt í níu ár.

7 Af hálfu stefnda er því haldið fram að krafa hans sé ófyrnd. Reynt hafi verið að innheimta kröfuna allt þar til áfrýjandi flutti af landi brott, sem samkvæmt gögnum málsins var á árinu 2010, og hefði reynst ómögulegt að birta fyrir honum greiðsluáskoranir eða stefnu meðan hann var búsettur erlendis.

8 Eins og fram kemur í forsendum hins áfrýjaða dóms verður lagt til grundvallar, í samræmi við lagaskilareglu 28. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, að um fyrningu kröfu stefnda gildi 10 ára fyrningarfrestur samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda.

9 Samkvæmt skýrum ákvæðum veðskuldabréfsins er höfuðstóll skuldarinnar bundinn vísitölu neysluverðs til verðtryggingar. Segir þar að höfuðstóll skuldarinnar breytist í hlutfalli við breytingar á vísitölunni frá grunnvísitölu til gjalddaga á hverjum tíma. Þannig skuli útgefandi greiða til viðbótar hverri einstakri greiðslu afborgana og vaxta, verðuppbót á hverjum gjalddaga, sem miðist við hækkun vísitölu frá grunnvísitölunni. Verðtrygging skuldarinnar samkvæmt framansögðu er í samræmi við ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og reglur Seðlabanka Íslands nr. 492/2001 um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, sbr. nú reglur nr. 877/2018 um sama efni, eins og staðfest var með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 og úrskurði Landsréttar 10. september 2019 í máli nr. 537/2019. Samkvæmt framangreindu eru verðbætur hluti af höfuðstól skuldar og telst greiðsla verðbóta af láninu því „afborgun af skuld“ í skilningi 2. töluliðar 3. gr. laga nr. 14/1905. Samkvæmt því fyrnast kröfur um verðbætur á 10 árum í samræmi við 4. gr. sömu laga.

10 Samkvæmt framangreindu var krafa stefnda, sem gjaldkræf varð í september 2009, að engu leyti fyrnd þegar stefna var birt í ágúst 2018.

11 Að því er varðar málsástæður áfrýjanda um tómlæti verður að líta til þess að um er að ræða ófyrnda peningakröfu samkvæmt veðskuldabréfi sem hvílir á fasteign í eigu áfrýjanda. Horfa verður til þeirrar meginreglu kröfuréttar að það er skuldarans að eiga frumkvæði að því að greiða peningakröfu, en ekkert liggur fyrir um að áfrýjandi hafi boðið fram greiðslu eftir gjaldfellingu skuldabréfsins. Þá verður ekki fram hjá því litið að innheimtuaðgerðir stefnda féllu niður í kjölfar þess að áfrýjandi flutti af landi brott og óhægt var um vik að halda þeim fram gagnvart honum. Að þessu virtu verður ekki talið, þótt birting stefnu á hendur áfrýjanda hefði ekki tekist fyrr en raun varð, að hann hafi haft réttmæta ástæðu til að ætla að stefndi hefði fallið frá kröfu sinni samkvæmt veðskuldabréfinu og er málsástæðum áfrýjanda um sýknu af kröfu stefnda vegna tómlætis hafnað. Af sömu ástæðum er hafnað þeim málsástæðum áfrýjanda að stefndi hafi fyrirgert dráttarvaxtakröfu sinni vegna tómlætis eða aðgerðarleysis, sbr. 1. málslið 7. gr. laga nr. 38/2001.

12 Samkvæmt dómsorði hins áfrýjaða dóms er áfrýjanda gert að greiða dráttarvexti af tildæmdri fjárhæð frá 27. apríl 2014 til greiðsludags en samkvæmt stefnu hafði verið krafist dráttarvaxta frá 27. september sama ár til greiðsludags. Með þessu fór héraðsdómari út fyrir kröfu stefnda í dómi sínum, sbr. 1. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hinn áfrýjaði dómur verður þó ekki ómerktur af þessum sökum þar sem af forsendum hans verður ráðið að um bersýnilega ritvillu sé að ræða, sbr. 3. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Þá hefur af hálfu stefnda verið fallist á lækkun dráttarvaxta í samræmi við þetta.

13 Með vísan til framangreinds og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur um annað en dráttarvexti sem reiknast eins og í dómsorði greinir.

14 Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

15 Samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 18. október 2019 hefur áfrýjandi gjafsókn vegna rekstrar málsins fyrir Landsrétti. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur um annað en dráttarvexti sem reiknast af 31.800.938 krónum frá 27. september 2014 til greiðsludags.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, D-kk-ef H-kk-ef H-kk-ef, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hans, J-kk-ef M-kk-ef, 900.000 krónur.