418/2020

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem B var heimilað að vista son A utan heimilis í sex mánuði. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í málinu lægi eingöngu fyrir úrskurður B á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, þar sem kveðið væri á um að sonur A skyldi vistaður utan heimilis í allt að tvo mánuði. Engin gögn hefðu hins vegar verið lögð fram sem sýndu fram á formlega ákvörðun B um að gera kröfu fyrir dómi um vistun sonar A til sex mánaða á grundvelli 28. gr. barnaverndarlaga, svo sem áskilið væri samkvæmt barnaverndarlögum. Var stöðuumboð lögmanns B samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn ekki talið breyta neinu um nauðsyn þess að fyrir lægi ákvörðun B um að gera slíka kröfu. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 7. júlí 2020. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 24. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 29. júní 2020 í málinu nr. U[…]/2020 þar sem varnaraðila var heimilað að vista son sóknaraðila utan heimilis í sex mánuði. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

2 Sóknaraðili krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en að því frágengnu að vistuninni verði markaður skemmri tími. Þá krefst hann málskostnaðar líkt og málið væri eigi gjafsóknarmál.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Niðurstaða

4 Markmið barnaverndarlaga er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna. Ber að leitast við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við. Í 12. gr. laganna er barnaverndarnefndum sveitarfélaga falið að fara með eftirlit með aðbúnaði, hátterni og uppeldisskilyrðum barna auk þess sem þar er mælt fyrir um að þær skuli beita úrræðum laganna til verndar börnum sem best eiga við hverju sinni og heppilegust þykja til að tryggja hagsmuni og velferð þeirra.

5 Samkvæmt 3. mgr. 14. gr. barnaverndarlaga er barnaverndarnefndum heimilt að fela starfsmönnum sínum könnun og meðferð einstakra mála eða málaflokka samkvæmt reglum sem hún sjálf setur. Með slíkum reglum geta nefndir framselt tilgreindum starfsmönnum vald til að taka einstakar ákvarðanir samkvæmt lögunum. Barnaverndarnefndum er þó óheimilt samkvæmt 4. mgr. sömu greinar að framselja starfsmönnum vald meðal annars til að taka ákvarðanir um málshöfðun samkvæmt 28. og 29. gr. barnaverndarlaga.

6 Fjallað er um upphaf barnaverndarmáls í V. kafla barnaverndarlaga. Því næst er í VI. kafla vikið að ráðstöfunum þeim sem barnaverndarnefndir geta gripið til í því skyni að vernda börn. Samkvæmt 27. gr. laganna getur barnaverndarnefnd úrskurðað gegn vilja foreldra að barn skuli vistað utan heimilis í allt að tvo mánuði enda mæli brýnir hagsmunir barns með því og úrræði samkvæmt 24. og 25. gr. laganna hafa ekki skilað árangri að mati barnaverndarnefndar eða hún hefur komist að þeirri niðurstöðu að þau séu ófullnægjandi. Telji barnaverndarnefnd nauðsynlegt að ráðstöfun samkvæmt 27. gr. laganna standi lengur skal nefndin gera kröfu um það fyrir héraðsdómi, eins og mælt er fyrir um í 1. mgr. 28. gr. laganna. Er þá með úrskurði dómara unnt að vista barn í allt að tólf mánuði í senn.

7 Eins og ráða má af 49. gr. barnaverndarlaga er barnaverndarnefnd einungis ályktunarhæf á fundum þegar fullur helmingur nefndarmanna situr fund enda sé formaður eða varaformaður á fundi. Það er í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttar, sbr. VIII. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Fjórir nefndarmenn hið fæsta skulu standa að úrskurði, sbr. 2. mgr. 49. gr. barnaverndarlaga. Samkvæmt almennum reglum tekur reglan um afl atkvæða til annarra ákvarðana barnaverndarnefndar, þar á meðal um þá ákvörðun að gera kröfu fyrir héraðsdómi samkvæmt 28. gr. laganna. Af 2. mgr. 63. gr. barnaverndarlaga og 33. gr. reglugerðar nr. 56/2004 verður ráðið að barnaverndarnefnd ber skylda til að halda fundargerð og varðveita með skipulögðum hætti gögn barnaverndarmála, þar á meðal allar ákvarðanir barnaverndarnefndar.

8 Í málinu liggur fyrir úrskurður varnaraðila 5. mars 2020 á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga þar sem kveðið var á um að sonur sóknaraðila skyldi vistaður utan heimilis í allt að tvo mánuði. Fundargerð sama fundar liggur fyrir. Ekki var þar tekin ákvörðun um að krefjast þess fyrir dómi að ráðstöfunin skyldi standa lengur. Í málinu liggur fyrir skjal þar sem fjallað er um málefni drengsins og lagt til að hann verði vistaður utan heimilis í eitt ár. Ætla verður að skjalið sé tekið saman af starfsmönnum barnaverndarnefndar en neðst á skjalinu er handskrifað „barnavernd 30/4 2020“. Ekki hafa verið lögð fram gögn um að þessi tillaga hafi verið lögð fyrir varnaraðila og hún samþykkt með tilskildum meirihluta nefndarmanna. Hefur varnaraðili ekki lagt fram aðra fundargerð barnaverndarnefndar í málinu en fyrrgreinda fundargerð 5. mars 2020 þótt sóknaraðili hafi frá öndverðu byggt á því að ekki lægi fyrir formleg ákvörðun varnaraðila um að gera kröfu fyrir dómi á grundvelli 28. gr. barnaverndarlaga. Í því sambandi verður jafnframt að líta til þess að þegar mál þetta var fyrst tekið fyrir á dómþingi í héraði bar varnaraðila að leggja fram staðfest afrit allra gagna sem ákvörðun var reist á, þar með talið úrskurði og endurrit úr fundargerðabók nefndarinnar, sbr. 2. mgr. 63. gr. barnaverndarlaga.

9 Þar sem ekki hefur verið lögð fram nein formleg ákvörðun varnaraðila um að gera þá kröfu sem höfð er uppi í málinu ber með vísan til þess sem að framan er rakið að vísa kröfu hans frá héraðsdómi. Breytir stöðuumboð lögmanns samkvæmt 1. mgr. 21. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn engu um nauðsyn þess að fyrir liggi ákvörðun varnaraðila um að gera slíka kröfu.

10 Kærumálskostnaður fellur niður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila í héraði og fyrir Landsrétti fer eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi og málinu vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir héraðsdómi og Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Ú-kk-ef G-kk-ef lögmanns, 1.100.000 krónur.