702/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á beiðni 105 M slhf. um dómkvaðningu matsmanns til að meta fasteignir að Kirkjusandi í Reykjavík sem ÍA hf. hafði annast framkvæmdir á og séð um hönnun og byggingarstjórn. Áður en matsbeiðnin var lögð fyrir héraðsdóm hafði ÍA hf. höfðað mál á hendur 105 M slhf. og Í hf. til greiðslu skuldar og skaðabóta í tengslum við uppgjör á verksamningi um stýriverktöku við byggingu fyrrnefndra fasteigna við Kirkjusand. Daginn eftir að matsbeiðnin var lögð fram höfðaði 105 M slhf. gagnsakarmál á hendur ÍA hf.

Matsbeiðni 105 M slhf. byggði á 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála en samkvæmt ákvæðinu getur aðili sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta beiðst dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Með öflun matsgerðarinnar hyggst 105 M slhf. renna stoðum undir kröfugerð sína í aðalsök og gagnsök. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að samkvæmt fyrri málslið 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991 skuli öflun sönnunargagna í máli að jafnaði fara fram fyrir þeim dómara sem fer með málið. Ákvæðið hafi verið skýrt á þann veg að eftir að mál hafi verið höfðað fari öflun sönnunargagna, þar á meðal öflun matsgerðar, fram fyrir þeim dómara sem kemur til með að leysa úr málinu, þó að því gættu að ekki eigi við sú undantekning sem getur í síðari málslið 1. mgr. sömu lagagreinar. Þá vísaði Landsréttur til þess að sá dómari sem tók afstöðu til matsbeiðninnar muni ekki fara með fyrrnefnt mál sem rekið sé á milli ÍA hf. og 105 M slhf. vegna ágreinings um efndir á verksamningi. Þar með brast lagaskilyrði fyrir því að dómarinn leysti úr því hvort umbeðið mat færi fram. Taldi Landsréttur því að lög stæðu ekki til þess að vikið yrði frá milliliðalausri málsmeðferð með vísan til þess að matsbeiðni hafi borist héraðsdómi áður en gagnstefna var gefin út. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili, Íslenskir aðalverktakar hf., skaut málinu til Landsréttar með kæru 16. nóvember 2021. Sóknaraðili, Vátryggingafélag Íslands hf., skaut málinu til Landsréttar fyrir sitt leyti með kæru degi síðar. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 8. desember 2021. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 3. nóvember 2021 í málinu nr. M- 3030/2021 þar sem fallist var á beiðni varnaraðila um að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur maður til að vinna matsgerð samkvæmt framlagðri matsbeiðni. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili, Íslenskir aðalverktakar hf., krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað en til vara að beiðninni verði hafnað að því er varðar einstakar matsspurningar.

Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3

Sóknaraðili, Vátryggingafélag Íslands hf., krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að varnaraðila verði synjað um dómkvaðningu matsmanns en til vara að matsmaður verði eingöngu dómkvaddur til að svara tilteknum spurningum sem settar eru fram í matsbeiðni varnaraðila. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

4

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

5

Með stefnu 29. apríl 2021 höfðaði sóknaraðili, Íslenskir aðalverktakar hf., mál á hendur varnaraðila og Íslandssjóðum hf. fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur til greiðslu skuldar og skaðabóta í tengslum við uppgjör á verksamningi um stýriverktöku við byggingu fasteigna við Kirkjusand í Reykjavík. Nam dómkrafan 3.829.205.938 krónum. Málið var þingfest 11. maí 2021. Með stefnu 4. júní 2021, sem mun hafa verið birt sama dag, höfðaði varnaraðili gagnsakarmál á hendur sóknaraðila, Íslenskum aðalverktökum hf., þar sem gerð var krafa um greiðslu á 3.878.596.655 krónum. Gagnstefna var lögð fram í þinghaldi 29. júní 2021 ásamt greinargerð varnaraðila í aðalsök þar sem hann krafðist aðallega sýknu af kröfum sóknaraðila en til vara lækkunar á þeim. Í greinargerð sinni í gagnsök sem lögð var fram 28. september 2021 krafðist sóknaraðili sýknu af öllum kröfum varnaraðila.

6

Matsbeiðni varnaraðila barst Héraðsdómi Reykjavíkur 3. júní 2021 og er hún byggð á 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 en samkvæmt ákvæðinu getur aðili sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta beiðst dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni. Samkvæmt greinargerð varnaraðila til Landsréttar helgast aðild Vátryggingafélags Íslands hf. að matsmálinu af því að það hafi með verkábyrgð að fjárhæð 500.000.000 króna ábyrgst verkið sem um ræðir gagnvart varnaraðila og að auki ábyrgðartryggt byggingarstjóra þess.

7

Með öflun matsgerðar hyggst varnaraðili renna stoðum undir kröfugerð sína í aðalsök og gagnsök.

8

Samkvæmt fyrri málslið 1. mgr. 47. gr. laga nr. 91/1991 skal öflun sönnunargagna í máli að jafnaði fara fram fyrir þeim dómara sem fer með það. Í þessum orðum birtist meginregla einkamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Með samanburði við 2. mgr. sömu greinar hefur ákvæðið verið skýrt á þann veg að eftir að mál hefur verið höfðað fari öflun sönnunargagna, þar á meðal öflun matsgerðar, fram fyrir þeim dómara sem kemur til með að leysa úr málinu, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 14. janúar 2015 í máli nr. 821/2014, þó að því gættu að ekki eigi við sú undantekning sem getur í síðari málslið 1. mgr. sömu lagagreinar.

9

Fyrir liggur að sá dómari sem tók afstöðu til matsbeiðninnar mun ekki fara með mál það sem samkvæmt framansögðu er nú rekið á milli sóknaraðilans Íslenskra aðalverktaka hf. og varnaraðila fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur vegna ágreinings um efndir á verksamningi. Þar með og að því virtu sem að framan er rakið brast lagaskilyrði fyrir því að dómarinn leysti úr því hvort umbeðið mat færi fram. Svo sem hér háttar til standa lög þannig ekki til þess að vikið verði frá milliliðalausri málsmeðferð með vísan til þess að matsbeiðni hafi borist héraðsdómi áður en gagnstefna var gefin út en á því hefur varnaraðili byggt. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

10

Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Varnaraðili, 105 Miðborg slhf., greiði sóknaraðilum, Íslenskum aðalverktökum hf. og Vátryggingafélagi Íslands hf., hvorum um sig 500.000 krónur samtals í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.