330/2019

Útdráttur

X var sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við A án hennar samþykkis með því að notfæra sér að A gat ekki spornað við verknaði hans vegna ölvunar og svefndrunga. Við ákvörðun refsingar X var litið til þess að tafir hefðu orðið á málsmeðferðinni sem honum yrði ekki um kennt og þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í 21 mánuð auk þess sem honum var gert að greiða A 1.500.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, K-kvk-nf S-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 15. mars 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. febrúar 2019 í málinu nr. S[...]/2018.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að honum verði ekki gerð sérstök refsing. Að því frágengnu krefst hann þess að honum verði gerð eins væg refsing og lög leyfa. Þá krefst hann þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi, til vara að hann verði sýknaður af henni en til þrautavara að krafan verði lækkuð.

4 Brotaþoli, A, krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða henni miskabætur að fjárhæð 2.500.000 krónur auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 28. maí til 18. október 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Málsatvikum og framburði ákærða og vitna fyrir héraðsdómi er skilmerkilega lýst í hinum áfrýjaða dómi.

6 Ákærði og vitnið F gáfu skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti. Þá voru spilaðar í heild upptökur af framburði brotaþola og vitnanna D og C í héraði.

Niðurstaða

7 Í máli þessu er ákærða gefin að sök nauðgun með því að hafa að morgni sunnudagsins 28. maí 2017 haft samræði við brotaþola án samþykkis hennar með því að notfæra sér að þannig var ástatt um hana að hún gat ekki spornað við verknaðinum en brotaþoli hafi verið ölvuð og sofandi meðan ákærði hafði við hana samræði.

8 Í málinu liggur fyrir matsgerð rannsóknastofu Háskóla Íslands í lyfja og eiturefnafræði 19. júní 2017 þar sem fram kemur að etanólstyrkur í blóði brotaþola hafi að lágmarki verið 1,4 prómill um klukkan 9:30 28. maí 2017. N, gæða og sviðsstjóri hjá rannsóknastofunni, gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins í héraði og bar að etanólstyrkur í blóði brotaþola gæti hafa verið 1,8 til 1,9 prómill um klukkan 7:00. Þeir vitnisburðir sem liggja fyrir um ástand brotaþola bera og skýrlega með sér mikla ölvun hennar umrætt sinn. Sjálf bar hún fyrir héraðsdómi að hún teldi sig aldrei hafa verið jafn ölvaða og að hún hafi átt mjög erfitt með að standa í fæturna. L, vinkona brotaþola sem var barþjónn á veitingastaðnum [...] umrætt sinn, bar að brotaþoli hefði ekki staðið í lappirnar og að hún hefði aldrei hleypt henni út af staðnum einni. Þá kvað I, sem var með ákærða í bænum umrætt sinn, brotaþola varla hafa staðið í lappirnar og taldi hann brotaþola ekki hafa getað þraukað bílferð. D, vinkona brotaþola sem var með í bílferðinni frá Reykjavík til [...], bar að brotaþoli hefði sofið ölvunarsvefni nær alla leiðina og að mjög erfitt hefði verið að vekja hana. Vitni sem hittu brotaþola síðar um morguninn lýstu því jafnframt að hún hefði þá enn verið undir áhrifum. Samkvæmt framansögðu þykir mega slá því föstu að brotaþoli hafi verið mjög ölvuð þegar atvik málsins áttu sér stað og í litlu ástandi til að sporna við gjörðum annarra.

9 Samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála hvílir á ákæruvaldinu að færa sönnur á sekt ákærða. Það er dómenda að meta hvort nægileg sönnun, sem ekki verði vefengd með skynsamlegum rökum, sé komin fram um hvert það atriði er varðar sekt og ákvörðun viðurlaga við broti, sbr. 109. gr. sömu laga. Tekur þetta mat meðal annars til þess hvaða sönnunargildi skýrsla ákærða eigi að hafa sem og skýrslur vitna. Í þessu sambandi geta skýrslur vitna, sem ekki hafa skynjað atvik af eigin raun, haft þýðingu enda sé unnt að draga ályktanir um sakarefnið af slíkum framburði.

10 Ákærði og brotaþoli lýsa atvikum í svefnherberginu umræddan morgun með ólíkum hætti.

11 Ákærði hefur verið stöðugur í framburði sínum um að samræðið hafi verið með vilja brotaþola. Nokkurt misræmi var þó í framburði hans fyrir dómi og hjá lögreglu án þess þó að það hafi meginþýðingu við sönnunarmat í málinu. Fyrir héraðsdómi bar ákærði að hann og brotaþoli hefðu legið í þrjár til fimm mínútur þögul í rúminu. Þau hafi svo farið að ræða um [...] en þau hafi bæði verið á leið í nám við slíkan skóla. Með „tímanum þá byrjar hún svona að nuddast að mér og byrjar svona að breyta tóninum sínum og leit út eins og hún væri dálítið svona að æsast upp, eins og að sækja eftir meira. Og ég var dálítið, æstist allur upp sjálfur við það og ég prufa að fara með hendina á lærið á henni og ég svona prufaði að strjúka upp og sjá hvort hún neitaði því eða ekki. Og hún […] sýndi enga neitun.“ Hún hafi nuddað sér upp að honum og byrjað að „hreyfa sem sagt, er svona nuddandi lærunum og sem sagt rassinum og slíku svona upp við lærið á mér […] og ég skil ekki, ég veit ekki hvernig ég á að útskýra tóninn hennar en allavega já og það byrjaði sem sagt, ég sá það sem merki […] svo ég bara já“. Þau hafi byrjað að kyssast og „ég byrja að fingra og síðan tek ég nærbuxurnar af, ég fer ofan á hana og já, sofum saman. Hún grípur fast utan um mig, heldur utan um axlirnar á mér og síðan já, síðan var ég tæpur, stoppaði og hérna eftir svona eina mínútu, hálfa mínútu þá hérna allt í einu ýtir hún mér af.“ Áður en hún stöðvaði hann og ýtti honum af sér hafi hann verið búinn að segja henni að hann héldi að hann gæti ekki haldið áfram. Fyrir Landsrétti bar ákærði á sama veg og tók fram að hann hefði skilið hreyfingar hennar, hljóðin frá henni og „hvernig stemmningin í henni var“ á þann veg að hún væri samþykk kynmökunum.

12 Hjá lögreglu greindi ákærði svo frá að þau hefðu legið í rúmi brotaþola, þau hefðu talað saman og reynt að sofna en ekki tekist það. Þau hefðu farið að kyssast. Hann hefði þá reynt „að fara lengra og hún byrjar sem sagt að stynja og sýnir ekkert, ekkert merki að hérna, hvernig á maður að orða það, svona að neita eða hún sem sagt, það leit allt út eins og hún væri að samþykkja sem sagt. Byrjaði að stynja og svona og síðan leiddi það að kynlífinu.“ Hann hafi byrjað „að nudda smá […], sjá hvort að hún sé að færa hendina mína í burtu eða eitthvað skilurðu, bara til að sjá um bara basically bara merki um að hún vilji það. Og það endaði með því að ég fari nær og byrja að nudda og svona og hún byrjar að stynja og endar með því að ég fari svo, færi mig ofan á hana og byrjar, við byrjum að sofa saman.“ Samfarir þeirra hefðu staðið í stuttan tíma. Brotaþoli hafi svo beðið hann um að hætta og ýtt honum af sér.

13 Þá gaf ákærði ólíkar skýringar á því að hafa farið með brotaþola og vinkonu hennar alla leið upp í [...] í stað þess að fara úr bílnum við heimili sitt í [...]. Fyrir lögreglu bar hann meðal annars á þann veg að hann hefði fyrst viljað koma brotaþola heim til sín, þar sem hann hafi haldið að hún væri of full og hugsaði ekki skýrt. Framburður hans að því leyti var hins vegar á annan veg fyrir dómi.

14 Brotaþoli hefur verið skýr og stöðug í framburði sínum um atvik málsins. Eins og vísað er til í héraðsdómi er þó misræmi í framburði hennar þegar kemur að atburðum er tengdust heimferðinni úr miðbæ Reykjavíkur en þar virðist hún ekki hafa munað öll atvik. Fyrir héraðsdómi bar brotaþoli að hún hefði boðið ákærða að gista í rúmi sínu, sem hafi verið einbreitt rúm með tveimur sængum. Hún hafi klætt sig úr kjól og sokkabuxum og skriðið upp í rúm klædd brjóstahaldara og nærbuxum. Hún hafi lagst til svefns á hliðinni með aðra sængina, snúið höfðinu að veggnum svo ákærði hefði nóg pláss og sofnað ölvunarsvefni. Hún hafi rumskað við það að ákærði sló hana í kinnina og spurði hana hvort hún væri vakandi. Hún hafi sagst vilja fara aftur að sofa og sofnað aftur. Hún hafi svo vaknað í sömu stellingu við að hann var að hafa við hana kynmök. Hún hafi þá ýtt honum frá sér og spurt hann hvað hann væri að gera. Hún hafi ekki tekið þátt í þessu kynlífi. Brotaþoli bar með sama hætti hjá lögreglu.

15 Ákærði og brotaþoli hafa bæði borið á þann veg að enginn kynferðislegur samdráttur hafi verið með þeim fyrr um kvöldið eða áður en þau lögðust í rúmið.

16 Þótt ákærði og brotaþoli séu ein til frásagnar um það sem gerðist í herberginu umræddan morgun liggur fyrir framburður fimm vitna sem hittu brotaþola skömmu eftir að atvik gerðust og báru öll að brotaþoli hefði verið í miklu uppnámi og illa á sig komin. Hefði hún greint þeim frá því að ákærði hefði nauðgað sér. Hjúkrunarfræðingur sem hitti brotaþola á neyðarmóttöku Landspítalans síðar um morguninn bar á sama hátt um mikið uppnám brotaþola en hún lýsti atvikum fyrir honum með sama hætti.

17 Þá er til þess að líta að ákærði sendi brotaþola svofelld smáskilaboð að kvöldi 28. maí 2017: „Fyrirgefðu [...] mér líður hræðinlega með hvað gerðist í gær, getum við ekki talað um þetta?“ Ákærði gaf þá skýringu á skilaboðunum að honum hefði liðið illa vegna þess sem gerðist þar sem brotaþoli væri fyrrverandi kærasta besta vinar hans.

18 Eins og að framan greinir hefur framburður brotaþola um atvik málsins verið staðfastur og verður hann metinn trúverðugur. Þá fær framburður hennar stuðning í framburði vitna sem hittu hana skömmu eftir að atvik áttu sér stað og því sem fyrir liggur um ölvunarástand hennar umrætt sinn. Ákærði hefur sömuleiðis verið nokkuð stöðugur í sínum framburði eins og áður er rakið þótt hann hafi fyrir héraðsdómi og Landsrétti leitast við að gera hlut brotaþola meiri í því að þau hófu samfarir. Af framburði hans verður ráðið að þar sem brotaþoli hafi ekki vísað atlotum hans á bug hefði hann mátt líta svo á að hún væri samþykk þeim. Þegar litið er til þess, sem upplýst er um ölvunarástand brotaþola umrætt sinn, mátti ákærða á hinn bóginn vera ljóst að brotaþoli var sökum mikillar ölvunar og svefndrunga ekki fær um að taka afstöðu til þess hvort hún vildi hafa samræði við hann. Að öllu framangreindu gættu verður framburður brotaþola um atvik lagður til grundvallar niðurstöðu málsins.

19 Samkvæmt framansögðu telst hafið yfir skynsamlegan vafa að ákærði hafði samræði við brotaþola þar sem hún lá ölvuð og sofandi og gat ekki spornað við verknaðinum. Verður ákærði af þessum sökum sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum er gefin að sök í ákæru sem er þar réttilega heimfærð til 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

20 Um þrjú og hálft ár eru liðin frá því að atvik málsins gerðust en ákærði var þá tvítugur. Rúmt ár leið frá því að rannsókn lögreglu var lokið þar til ákæra í málinu var gefin út. Þá liðu nærri sjö mánuðir frá því að ríkissaksóknari óskaði eftir dómsgerðum frá héraðsdómi þar til þær voru afgreiddar þaðan. Hafa þannig orðið tafir á málsmeðferðinni sem ákærða verður ekki um kennt. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hvað varðar ákvörðun refsingar þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í 21 mánuð.

21 Brot það sem ákærði er sakfelldur fyrir var til þess fallið að valda brotaþola miklum miska. Með hliðsjón af því og þeim gögnum sem liggja fyrir um þær andlegu afleiðingar sem brotaþoli hefur þurft að glíma við vegna brots ákærða verður ákvæði héraðsdóms um miskabætur staðfest.

22 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verður staðfest.

23 Ákærða verður gert að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, X, sæti fangelsi í 21 mánuð.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað og miskabætur til handa brotaþola, A, skulu vera óröskuð.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 1.833.444 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, O-kk-ef E-kk-ef lögmanns, 1.376.400 krónur og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Þ-kvk-ef B-kvk-ef lögmanns, 407.185 krónur.