35/2021

Útdráttur

Ágreiningur málsaðila laut að því hvort Í hf. bæri að greiða A ehf. fjárkröfu samkvæmt tveimur reikningum, samtals að fjárhæð 2.285.274 krónum. Í dómi Landsréttar var rakið að ekkert væri komið fram í málinu sem benti til annars en að starfsmenn A ehf. hefðu innt af hendi þá vinnu sem væri grundvöllur fjárkröfu þess í málinu. Þá kom fram að gögn málsins bæru það með sér að verkið hefði verið unnið með vitneskju og fyrir atbeina Í hf. og að vinnuframlag hefði verið í samræmi við umfang verksins. Þar sem verkið hefði verið unnið að beiðni Í hf. hefði það ekki getað verið í góðri trú um að það yrði ekki krafið um greiðslu fyrir verkið. Að virtu samningssambandi milli A ehf. og Í hf. og gögnum málsins var ekki talið að A ehf. hefði sýnt slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum gagnvart Í hf. að efni væru til þess að líta svo á að krafa A ehf. væri fallin niður. Var krafa A ehf. því tekin til greina og Í hf. gert að greiða A ehf. umkrafða fjárhæð.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir R-kvk-nf H-kvk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf og I-kk-nf E-kk-nf, settur landsréttardómari.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 18. janúar 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. desember 2020 í málinu nr. E- 1436/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefnda verði gert að greiða honum 2.285.274 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. desember 2017 til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti, verði fallist á kröfur hans, en til vara að málskostnaður verði látinn niður falla á báðum dómstigum.

Niðurstaða

4

Í máli þessu greinir aðila á um hvort stefnda, Íslandshótelum hf., beri að greiða áfrýjanda, Arkitektum Laugavegi 164 ehf., fjárkröfu samkvæmt tveimur reikningum útgefnum 30. nóvember 2017, samtals að fjárhæð 2.285.274 krónur auk vaxta.

5

Aðdragandi málsins var sá að áfrýjandi varð hlutskarpastur í hönnunarsamkeppni sem stefndi efndi til á árinu 2015 vegna fyrirhugaðrar hótelbyggingar við Lækjargötu í Reykjavík. Aðilar áttu síðan í viðræðum um hönnunarsamning um verkið allt fram til ársins 2017 en af þeim samningi varð ekki. Á hinn bóginn tókst með þeim samningur í október 2015 um að áfrýjandi ynni að tillögu til skipulagsyfirvalda Reykjavíkurborgar um breytingu á deiliskipulagi vegna hótelbyggingarinnar. Var tillaga stefnda um breytingu á deiliskipulagi samþykkt í umhverfis- og skipulagsráði 1. febrúar 2017 og staðfest af borgarráði 9. sama mánaðar. Áfrýjandi gerði stefnda átta reikninga vegna vinnu við verkið á tímabilinu frá 8. desember 2015 til 30. september 2016 sem stefndi greiddi. Ekki var þó gerður reikningur vegna vinnu í marsmánuði 2016 á þeim tíma. Hinn 30. nóvember 2017 gaf áfrýjandi síðan út hina umdeildu reikninga, annan vegna vinnu starfsmanna sinna í mars 2016 að fjárhæð 1.801.984 krónur en hinn vegna vinnu á tímabilinu frá október 2016 til og með febrúar 2017 að fjárhæð 627.130 krónur. Stefndi hafnar greiðsluskyldu vegna reikninganna.

Vísar stefndi einkum til sjónarmiða um tómlæti með hliðsjón af því að venja hafi myndast um það í viðskiptasambandi aðila að reikningum væri framvísað með reglubundnum hætti. Auk þess sé ósannað að sú vinna sem er grundvöllur dómkröfu áfrýjanda hafi verið innt af hendi eða að minnsta kosti ekki í þeim mæli sem áfrýjandi heldur fram í málinu. Að því frágengnu hafi ekki verið sýnt fram á að vinnan hafi verið innt af hendi að beiðni stefnda.

6

Sem að framan greinir var tillaga áfrýjanda hlutskörpust í samkeppni sem stefndi efndi til á árinu 2015 vegna fyrirhugaðrar hótelbyggingar. Í samkeppnislýsingu kom fram að stefnt væri að því að ganga til samninga við höfunda þeirrar tillögu sem dómnefnd mælti með og gera hönnunarsamning við þá. Gögn málsins bera með sér að málsaðilar áttu í viðræðum um gerð hönnunarsamnings eftir að úrslit samkeppninnar lágu fyrir allt fram til ársins 2017. Hinn 24. maí það ár ritaði B-kk-nf B-kk-nf J-kk-nf, fyrirsvarsmaður áfrýjanda, Ó-kk-þgf T-kk-þgf, fyrirsvarsmanni stefnda, tölvubréf þar sem fram kom að dregist hefði að halda áfram vinnu við samninginn en áfrýjandi hefði mikinn áhuga á verkefninu og vildi ná samkomulagi um framhaldið. Gerð var grein fyrir þóknunartölum og áætlunum áfrýjanda sem þeir vonuðust til að gætu orðið grundvöllur að samningi um verkið. Þá sagði eftirfarandi: „Vinna við skipulagið sem ekki var rukkað fyrir en fólst í að fá deiliskipulagið samþykkt á loka metrunum var 33 tímar. Við fellum þá tíma niður (419.694 kr.).“ Ó-kk-nf svaraði með tölvubréfi daginn eftir þar sem vísað var til þess að dregist hefði hjá áfrýjanda að koma með hugmyndir að samkomulagi og teldi hann áfrýjanda hafa sýnt verkefninu lítinn áhuga. Nokkur samskipti áttu sér stað í kjölfarið en 15. júní ritaði Ó-kk-nf áfrýjanda tölvubréf þar sem fram kom að stefndi teldi hagsmunum sínum „betur borgið hjá nýjum hönnuði“. Eftir þetta áttu lögmenn málsaðila í nokkrum bréfaskiptum, síðast 29. september 2017. Þá liggur fyrir að áfrýjandi leitaði til siðanefndar Arkitektafélags Íslands vegna málsins í desember sama ár. Með úrskurði nefndarinnar 21. mars 2018 var talið að sá arkitekt sem stefndi leitaði til vegna hönnunar hótelsins hefði brotið gegn ákvæði siðareglna arkitekta með því að taka að sér verkefnið án þess að gera áfrýjanda viðvart svo að honum gæfist kostur á að gæta hagsmuna sinna.

7

Áfrýjandi hefur gefið þá skýringu á því að reikningarnir tveir sem um ræðir voru ekki gefnir út í beinu framhaldi af því að vinna sem lá þeim til grundvallar var innt af hendi hafi verið sú að hugsanlega hefðu kröfur um greiðslu fyrir vinnuna fyrir tímabilið frá október 2016 til febrúar 2017 verið gefnar eftir ef aðilar hefðu náð saman um hönnunarsamning um hótelbygginguna. Mistök við færslu í verkbókhald áfrýjanda hafi valdið því að dráttur hafi orðið á útgáfu reiknings vegna vinnu í mars 2016. Hafi þetta komið í ljós við yfirferð bókhaldsins vegna lokauppgjörs við stefnda eftir að ljóst var að ekki yrði af hönnunarsamningnum haustið 2017. Ekki er fallist á það með stefnda að skýring áfrýjanda að þessu leyti feli í sér nýja málsástæðu heldur er um að ræða frekari röksemd fyrir málatilbúnaði áfrýjanda um að reikningarnir tveir hafi verið gefnir út í tengslum við uppgjör þegar fyrir lá að stefndi ætlaði ekki að semja við hann um hönnun hótelbyggingarinnar.

8

Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi fylgdu sundurliðaðar tímaskýrslur starfsmanna áfrýjanda reikningunum tveimur. Þá liggja fyrir í málinu gögn um samskipti starfsmanna áfrýjanda, stefnda, minjaverndar og Reykjavíkurborgar vegna kynningar tillögu um breytingu á deiliskipulagi á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 16. mars 2016, auk kynningargagna sem unnin voru af áfrýjanda. Samkvæmt fundargerð mættu fyrirsvarsmaður og starfsmaður áfrýjanda á umræddan fund og kynntu tillöguna.

Jafnframt liggja fyrir tölvupóstsamskipti fyrirsvarsmanna áfrýjanda og stefnda 24. og 25. maí 2017, sem að framan greinir, þar sem fram kom hjá þeim fyrrnefnda að vinna við að fá deiliskipulagið samþykkt „á loka metrunum“ hafi numið 33 tímum. Með hliðsjón af framangreindu er ekkert fram komið sem bendir til annars en að starfsmenn áfrýjanda hafi innt af hendi þá vinnu sem er grundvöllur fjárkröfu hans í málinu. Þá bera gögn málsins með sér að verkið hafi verið unnið með vitneskju og fyrir atbeina stefnda og að vinnuframlag hafi verið í samræmi við umfang þess.

9

Það er meginregla kröfuréttar að kröfuhafi á rétt á fullum efndum kröfu sinnar. Þó kann hann að glata rétti sínum vegna aðgerðaleysis, meðal annars þannig að krafa hans teljist fallin niður vegna tómlætis. Við mat á því hvort svo sé hefur í dómaframkvæmd verið talið rétt að líta til huglægrar afstöðu skuldara, það er hvort skuldari mátti með réttu líta svo á að kröfuhafi myndi ekki fylgja kröfu sinni eftir.

Einnig getur skipt máli hvort kröfuhafa hafi verið kunnugt um réttindi sín. Þá verður að gæta þess að matið leiði til sanngjarnrar niðurstöðu sem ræðst af atvikum máls hverju sinni.

10

Sem að framan er rakið fólst viðskiptasamband aðila í því að áfrýjandi tók að sér að vinna tillögu fyrir stefnda um breytingu á deiliskipulagi til skipulagsyfirvalda. Um var að ræða tímabundið samningssamband og verður ekki fallist á það með stefnda að mótast hafi fastmótuð venja um reikningsgerð á meðan það varði. Þá er til þess að líta að meðan á samningssambandinu stóð áttu aðilar í viðræðum um að áfrýjandi fengi stærra verkefni hjá stefnda, það er samning um hönnun hótelbyggingarinnar, í samræmi við það sem ráðgert var í samkeppnislýsingu. Gögn málsins bera með sér að reikningsgerð áfrýjanda hafi tekið mið af því. Þannig liggur fyrir að áfrýjandi var reiðubúinn að gefa eftir reikninga vegna vinnu við deiliskipulagsverkefnið þegar fór að líða að lokum þess. Bera tölvupóstsamskipti fyrirsvarmanna aðila með sér að það tilboð hafi verið sett fram til að liðka fyrir viðræðum um hönnunarsamninginn en stefndi hafnaði tilboðinu með því að ganga til samninga við annan aðila um hönnunina. Þegar það lá fyrir gerði áfrýjandi stefnda reikninga vegna vinnu starfsmanna sinna sem ekki hafði verið greitt fyrir, þar með talið vegna marsmánaðar 2016. Verkið sem um ræðir var unnið að beiðni stefnda og gat hann því ekki verið í góðri trú um að hann yrði ekki krafinn um greiðslu fyrir það. Eins og rakið hefur verið áttu aðilar í samskiptum vegna hönnunarsamningsins allt fram til loka september 2017 en hinir umdeildu reikningar voru gefnir út 30. nóvember það ár.

11

Að öllu framangreindu virtu verður ekki talið að áfrýjandi hafi sýnt slíkt tómlæti við að halda fram rétti sínum gagnvart stefnda að efni séu til þess að líta svo á að krafa hans sé fallin niður.

12

Sjónarmið um fullnaðarkvittun sem stefndi byggir einnig á til stuðnings sýknukröfu sinni eiga ekki við í málinu enda hafði fullnaðaruppgjör ekki farið fram á milli aðila, eins og áður er rakið. Þá hefur dómurinn komist að þeirri niðurstöðu að stefndi hafi hafnað því tilboði sem fólst í tölvubréfi fyrirsvarsmanns áfrýjanda 24. maí 2017 og getur því ekki komið til lækkunar fjárkröfu áfrýjanda með vísan til þess.

13

Samkvæmt öllu framangreindu verður krafa áfrýjanda tekin til greina og stefnda jafnframt gert að greiða áfrýjanda málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti sem ákveðinn verður í einu lagi eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Stefndi, Íslandshótel hf., greiði áfrýjanda, Arkitektum Laugavegi 164 ehf., 2.285.274 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 30. desember 2017 til greiðsludags.

Stefndi greiði áfrýjanda 1.500.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.