365/2022

Útdráttur

A höfðaði mál gegn B og krafðist endurgreiðslu fjárhæðar sem hún innti af hendi til tveggja fjármálafyrirtækja. Annars vegar sem veðþoli samkvæmt veðskuldabréfi útgefnu af B og hins vegar sem ábyrgðarmaður á fullum efndum B á kaupleigusamningi. B hélt því fram að endurkrafa A væri fyrnd og jafnframt að samningur B um greiðsluaðlögun leiddi til þess að A ætti ekki endurkröfu á hendur B.

Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að B hefði síðast greitt af veðskuldabréfinu 24. apríl 2013 og af kaupleigusamningnum 29. nóvember 2013.

Við það tímamark hefði hafist 10 ára fyrningarfrestur krafnanna samkvæmt 6. gr. laga nr. 14/1905 um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Hefðu þær því verið ófyrndar við höfðun málsins 15. júlí 2021. Þá var ekki fallist á það með B að eftirgjöf nefndra fjármálafyrirtækja á kröfum á hendur honum á grundvelli samnings um greiðsluaðlögun leiddi til þess að A ætti ekki endurkröfu á hendur honum fyrir samsvarandi fjárhæð og hún hafði greitt á grundvelli ábyrgðarskuldbindinga sinna, enda nyti sú krafa verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Voru kröfur A því teknar til greina.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf, K-kk-nf H-kk-nf og S-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 7. júní 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjaness 11. maí 2022 í málinu nr. E- [...]/2021.

2

Áfrýjandi krefst þess að hann verði sýknaður af kröfum stefndu. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4

Atvik máls eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi. Eru þau óumdeild með aðilum að því undanskildu að þá greinir á um hvernig þeim fjármunum sem áfrýjandi tók að láni árin 2006 og 2007 var ráðstafað. Áfrýjandi heldur því fram að þeim hafi verið varið til að standa straum af kostnaði við sameiginlega neyslu aðila en stefnda segir andvirði lánanna hafa runnið alfarið til áfrýjanda.

5

Áfrýjandi hefur lagt fram ný skjöl fyrir Landsrétti. Um er að ræða tölvupóstsamskipti skipaðs umsjónarmanns með greiðsluaðlögun áfrýjanda, annars vegar við Landsbankann hf. og hins vegar við Íslandsbanka hf. Samkvæmt gögnunum samþykkti Landsbankinn hf. frumvarp að greiðsluaðlögun áfrýjanda 25. febrúar 2013 og var samþykki bankans áréttað 8. mars sama ár. Hinn 12. mars 2013 samþykkti Íslandsbanki hf. frumvarpið með þeim fyrirvara að aðrir kröfuhafar samþykktu það einnig óbreytt.

Málsástæður aðila

6

Fyrir Landsrétti hefur stefnda byggt á því að verði ekki fallist á fjárkröfu hennar að öllu leyti skuli dæma áfrýjanda til að greiða henni 1.227.972 krónur. Þessi kröfugerð stefndu byggir á þeim grunni að áfrýjandi hafi ekki notið fullrar eftirgjafar samningskrafna við greiðsluaðlögun. Sú fjárhæð sem eftir stóð af samningskröfum Landsbankans hf. og Íslandsbanka hf., miðað við 90% eftirgjöf, hafi numið samtals 1.302.749 krónum, sbr. lýstar kröfur, en 1.227.972 krónum að teknu tilliti til leiðréttingar á lánssamningi Landsbankans hf. á tímabili greiðsluaðlögunar. Þegar stefnda hafi innt af hendi greiðslur til bankanna tveggja á árinu 2016 hafi þessar eftirstöðvar krafna þeirra verið ógreiddar. Áfrýjandi hafi því staðið í skuld við bankana þegar stefnda innti greiðslur sínar af hendi. Stefnda tekur sérstaklega fram hvað þessa málsástæðu varðar að hún hafi fyrst fengið tækifæri til þess að kynna sér efni greiðsluaðlögunarsamnings áfrýjanda þegar hann lagði samninginn fram undir rekstri málsins í héraði. Af þeim sökum sé málsástæðuna ekki að finna í stefnu. Hún hafi aftur á móti verið færð fram af hálfu stefndu við munnlegan flutning málsins í héraði.

7

Áfrýjandi mótmælir framangreindri málsástæðu stefndu sem of seint fram kominni.

8

Að öðru leyti en að framan er rakið vísast til hins áfrýjaða dóms um málsástæður aðila.

Niðurstaða

9

Áfrýjandi reisir kröfu sína um sýknu meðal annars á því að samningur hans um greiðsluaðlögun hafi verið frjáls skuldaskila samningur. Með samningnum hafi verið stefnt að því að gera áfrýjanda kleift að endurskipuleggja fjármál sín og koma á jafnvægi milli skulda og greiðslugetu, sbr. 1. gr. og 3. mgr. 16. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Kröfuhafar áfrýjanda hafi samþykkt greiðsluaðlögunarsamninginn, þar sem honum hafi verið veittur 36 mánaða greiðslufrestur og 90% eftirgjöf af samningskröfum að greiðsluaðlögunartímabilinu loknu. Áfrýjandi hafi efnt skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum að fullu og kröfuhafar hans gefið eftir 90% krafna sinna. Samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laga nr. 101/2010 hafi efndir áfrýjanda í samræmi við samning hans um greiðsluaðlögun haft sömu áhrif og ef þær kröfur sem samningurinn tók til hefðu verið efndar eftir upphaflegu efni sínu. Í samræmi við meginreglu kröfuréttar þar um hafi stefnda því losnað undan skuldbindingum sínum þegar kröfuhafar aðalskuldara gáfu eftir kröfur sínar á hendur honum. Á kvæði 4. mgr. 7. gr. greiðsluaðlögunarsamningsins um að samningurinn tæki ekkitil ábyrgðarmanna fái engu um það breytt, enda geti kröfuhafi og aðalskuldari ekki samið svo um sín á milli með bindandi hætti fyrir ábyrgðarmann.

Greiðslur stefndu til bankanna hafi því verið umfram skyldu.

10

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 101/2010 getur einstaklingur sem sýnir fram á að hann sé eða verði um fyrirsjáanlega framtíð ófær um að standa í skilum með fjárskuldbindingar sínar leitað greiðsluaðlögunar í samræmi við lögin. Einstaklingur telst ófær um að standa við fjárskuldbindingar sínar þegar ætla má að hann geti ekki eða eigi í verulegum erfiðleikum með að standa við fjárskuldbindingar sínar um fyrirséða framtíð með tilliti til eðlis skuldanna, eigna og fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna hans að öðru leyti, sbr. 2. mgr. 2. gr. sömu laga.

11

Fyrir liggur að með ákvörðun umboðsmanns skuldara 3. október 2012 var umsókn áfrýjanda um greiðsluaðlögun á grundvelli laga nr. 101/2010 samþykkt, sbr. 7. gr. laganna, að undangenginni rannsókn umboðsmanns samkvæmt 5. gr. þeirra. Til grundvallar þeirri ákvörðun lá eðli málsins samkvæmt sú niðurstaða umboðsmanns að fjárhag áfrýjanda væri svo fyrir komið sem greinir í 1. og 2. mgr. 2. gr. laga nr. 101/2010 samkvæmt framansögðu. Var umsjónarmaður með greiðsluaðlöguninni skipaður 12. sama mánaðar.

12

Frumvarp aðstoðarmanns með greiðsluaðlögun áfrýjanda til samnings um greiðsluaðlögun hans lá fyrir 7. mars 2013. Tók samningur um greiðsluaðlögun áfrýjanda gildi öðru hvoru megin við mánaðamót mars og apríl það ár, svo sem slegið er föstu í hinum áfrýjaða dómi. Að því gætt u sem að framan er rakið, en að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms, þykir þeim samningi ekki verða jafnað til frjáls skuldaskila samnings er haft hafi þau réttaráhrif sem áer byggt af hálfu áfrýjanda.

13

Samkvæmt framansögðu enað öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur.

14

Með vísan til úrslita málsins verður áfrýjanda gert að greiða stefndu málskostnað fyrir Landsrétti með þeim hætti sem greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Áfrýjandi, B, greiði stefndu, A, 800.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.