112/2020

Útdráttur

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að sonur hans og B yrði tekinn úr umráðum B með beinni aðfarargerð og afhentur honum.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómarinn D-kk-nf Þ-kk-nf B-kk-nf og Á-kvk-nf Ó-kvk-nf og S-kvk-nf B-kvk-nf, settir landsréttardómarar, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 27. febrúar 2020, sem barst réttinum sama dag. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 11. mars sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 13. febrúar 2020 í málinu nr. A[…]/2019 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að fá son málsaðila tekinn úr umráðum varnaraðila og afhentan sér. Kæruheimild er í 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

2 Sóknaraðili krefst þess að hinum kærða úrskurði verið hrundið og að fyrrgreind krafa verði tekin til greina. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði auk kærumálskostnaðar.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Niðurstaða

4 Málsatvikum og málsástæðum er lýst í hinum kærða úrskurði. Eins og þar kemur fram eiga málsaðilar son sem er 13 ára, fæddur […]. Málsaðilar voru í sambúð er drengurinn fæddist. Þau slitu sambúð á árinu […] en voru í einhverju sambandi eftir það, eða til ársins […]. Málsaðilar fara sameiginlega með forsjá drengsins. Umgengni við hann mun hafa verið jöfn í fyrstu eftir sambandsslitin en á árinu 2014 fóru samskipti málsaðila að vera erfið og heldur sóknaraðili því fram að varnaraðili hafi farið að tálma umgengni sóknaraðila við drenginn. Varnaraðili mótmælir því að hafa tálmað umgengni og ber því við að drengurinn vilji ekki umgengni við sóknaraðila. Umgengni mun ekki hafa farið fram síðan sumarið 2017.

5 Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003 á barn rétt á að umgangast með reglubundnum hætti það foreldra sinna sem það býr ekki hjá, enda sé það ekki andstætt hagsmunum þess. Í 2. mgr. 46. gr. laganna er sérstaklega kveðið á um að foreldri sem barn býr hjá er skylt að stuðla að því að barn njóti umgengni við hitt foreldri sitt nema hún sé andstæð hag og þörfum barns að mati dómara eða lögmælts stjórnvalds.

6 Sóknaraðili lagði fram beiðni til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. september 2015 um ákvörðun um umgengni við drenginn vegna ágreinings við varnaraðila um umgengni. Með úrskurði sýslumanns 3. mars 2017 var kveðið á um reglulega umgengni barnsins við sóknaraðila aðra hverja helgi frá fimmtudegi til mánudagsmorguns. Einnig var mælt fyrir um sumarleyfisumgengni og um hátíðir. Sóknaraðili kærði framangreindan úrskurð til dómsmálaráðuneytisins og gerði kröfu um rýmri umgengni. Með úrskurði dómsmálaráðuneytisins 17. september 2018 var úrskurður sýslumanns staðfestur. Umgengni fór ekki fram í samræmi við úrskurðinn og fór sóknaraðili fram á við sýslumanninn á höfuðborgarsvæðinu að dagsektir yrðu lagðar á varnaraðila til að þvinga fram umgengni. Með úrskurði sýslumanns 17. október 2018 voru lagðar dagsektir á varnaraðila, þar til látið hefði verið af tálmunum á umgengni.

7 Þrátt fyrir framangreindan úrskurð um dagsektir hefur umgengni ekki farið fram og hefur sóknaraðili því krafist þess að henni verði komið á með aðför á grundvelli 50. gr. barnalaga nr. 76/2006. Um meðferð máls og framkvæmd aðfarar gilda ákvæði 45. gr. barnalaga og ber meðal annars að gæta ákvæða 43. gr. laganna, um rétt barns til að tjá sig um mál. Getur dómari hafnað aðfararbeiðni ef varhugavert verður talið að gerðin nái fram að ganga með tilliti til hagsmuna barns.

8 Gögn málsins bera með sér að ágreiningur málsaðila hefur valdið drengnum mikilli andlegri vanlíðan. Héraðsdómur fól sálfræðingi að kanna viðhorf drengsins og í fyrirliggjandi skýrslu hans kemur fram að drengurinn upplifi tilfinningalega togstreitu gagnvart föður sínum. Honum þyki vænt um föður sinn en sé skýr í þeirri afstöðu að vilja ekki umgangast hann. Drengurinn hafi nefnt ýmislegt því til skýringar, eins og stjórnsemi og skapofsa föður. Í vitnaskýrslu fyrir héraðsdómi staðfesti sálfræðingurinn að drengurinn hefði verið mjög ákveðinn í afstöðu sinni og verið trúverðugur. Hann væri að lýsa eigin upplifun og hefði sagt að móðir hans talaði ekki illa um föður hans. Þannig bæri ekki á innrætingu af hálfu móður. Þá taldi sálfræðingurinn að miðað við líðan drengsins yrði það mjög erfitt fyrir hann ef hann yrði þvingaður til að hafa umgengni við föður sinn.

9 Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. barnalaga ber að taka réttmætt tillit til skoðana barns í samræmi við aldur og þroska þess, sbr. og 12. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Þá skal það sem barni er fyrir bestu ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. 2. mgr. 1. gr. barnalaga. Að þessu virtu og skýrslu sálfræðingsins um viðhorf drengsins, sem er 13 ára, er varhugavert eins og á stendur að fallast á kröfu sóknaraðila. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

10 Kærumálskostnaður fellur niður. Um gjafsóknarkostnað varnaraðila fyrir Landsrétti fer eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, V-kvk-ef Þ. S-kvk-ef, 350.000 krónur.