207/2018

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var kyrrsetning sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu á 100% eignarhluta X í A ehf., en kyrrsetning sýslumanns að öðru leyti felld úr gildi. Í úrskurði Landsréttar var vísað til þess að X væri grunaður um brot á 109. gr. laga nr. 90/2003 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa fengið greiðslur frá aflandsfélagi inn á bankareikning í sinni eigu og vantalið tekjur í skattframtölum um tiltekna fjárhæð. Einnig væri A ehf. grunað um brot á sömu lagaákvæðum með því að hafa vantalið tekjur á árunum 20112016 um tiltekna fjárhæð. Landsréttur benti á að kröfur sóknaraðila á hendur varnaraðila og A ehf. vegna skattrannsóknarinnar væru mjög háar þegar tekið væri mið af ætluðu verðmæti þekktra eigna varnaraðila og eigin fjár félagsins. Þá hefðu breytingar orðið á eignum varnaraðila sem hann hefði ekki að fullu gefið trúverðugar skýringar á. Varnaraðili hefði að auki ekki upplýst um aðrar eignir sem hann kynni að eiga og gætu staðið til tryggingar greiðslu. Að þessu gættu taldi Landsréttur fullnægt því skilyrði 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 að hætta væri á undanskoti eigna. Landsréttur rakti að næði krafa tollstjóra um innheimtu á tiltekinni fjárhæð hjá A ehf. fram að ganga myndi hún þurrka út eigið fé félagsins og við þær aðstæður væri virði hlutabréfa félagsins lítið, ef þá nokkurt. Með vísan til alls þessa staðfesti Landsréttur kyrrsetningu sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu í eignum varnaraðila.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 19. febrúar 2018, sem barst réttinum ásamt hluta af kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Endanleg gögn kærumálsins bárust réttinum 28. febrúar 2018. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. febrúar 2018, í málinu nr. K[…]/2018, þar sem staðfest var kyrrsetning sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu á 100% eignarhluta sóknaraðila í A ehf. en að öðru leyti fallist á kröfu varnaraðila um að kyrrsetning sýslumanns yrði felld úr gildi. Kæruheimild er í klið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms verði felldur úr gildi og að kyrrsetningargerð sýslumannsins nr. […] á höfuðborgarsvæðinu verði staðfest að öllu leyti.

2 Varnaraðili kærði úrskurð héraðsdóms til Landsréttar fyrir sitt leyti 19. febrúar 2018. Varnaraðili krefst þess að kæru tollstjóra verði vísað frá Landsrétti og þess að hinn kærði úrskurður um staðfestingu á kyrrsetningu sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu á 100% eignarhluta sóknaraðila í A ehf. verði felldur úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

3 Í hinum kærða úrskurði kemur fram að skattrannsóknarstjóri hefur til rannsóknar ætluð stórfelld brot varnaraðila í tengslum við rekstur fyrirtækis hans A ehf. Rannsókn málsins er á frumstigi og ljóst að hún er umfangsmikil. Grunur leikur á að varnaraðili hafi brotið gegn 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og geta ætluð brot varðað allt að sex ára fangelsi. Í rannsóknargögnum málsins kemur fram að rannsóknin lýtur að því að varnaraðili hafi fengið greiðslur frá aflandsfélagi, sem hann er talinn vera í eignar og stjórnunartengslum við, inn á bankareikning í eigu varnaraðila hjá banka í Lúxemborg. Telur sóknaraðili að tekjur varnaraðila í skattframtölum, fyrir tekjuárin 2011, 2013 og 2016, séu vantaldar um 236.850.925 krónur og að ætluð brot varnaraðila teljist meiri háttar. Áætlar sóknaraðili að sektar og skattfjárhæð vegna þessara brota geti numið 326.800.000 krónum.

4 Varnaraðili hefur ekki andmælt því að hafa fengið framangreindar greiðslur inn á bankareikning sem er í hans eigu. Hann hefur heldur ekki gefið skýringar á því hvernig þær eru tilkomnar.

5 Í tengslum við framangreinda rannsókn lagði héraðssaksóknari 22. desember 2017 hald á bankainnstæðu varnaraðila að fjárhæð 27.000.000 króna, sbr. úrskurð Landsréttar í máli nr. 200/2018 sem kveðinn var upp 28. febrúar 2018.

6 Í gögnum málsins kemur fram að skattrannsóknarstjóri hefur einnig til rannsóknar ætlað brot A ehf. gegn 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sóknaraðili telur að rökstuddur grunur sé um að A ehf. hafi vantalið tekjur á árunum 20112016 um 1.275.115.886 krónur sbr. úrskurð Landréttar í máli nr. 199/2018 frá 28. febrúar 2018 og að vangoldinn skattur vegna þess nemi að minnsta kosti 430.000.000 króna. Telur sóknaraðili brotin vera meiri háttar og að sektargreiðslur vegna ætlaðra brota geti numið 870.000.000 króna.

7 Fyrir liggur að héraðssaksóknari hefur vegna framangreindrar rannsóknar lagt hald á innstæður á bankareikningum A ehf. sem eru að jafnvirði 153.348.202 krónur, sbr. úrskurð Landsréttar í máli nr. 199/2018. Þá kemur fram í gögnum málsins að 25. janúar 2018 kyrrsetti sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu bankainnstæður og ökutæki hjá A ehf. að verðmæti 82.752.040 krónur vegna kröfu sóknaraðila vegna væntanlegrar skattabreytingar og sektar að fjárhæð 1.300.000.000 króna, sbr. kyrrsetningargerð nr. […]. Gerðinni var lokið með árangurslausri kyrrsetningu að hluta.

8 Hinn 22. desember 2017 krafðist sóknaraðili kyrrsetningar á eignum varnaraðila til tryggingar kröfu að fjárhæð 326.800.000 krónur vegna væntanlegrar skattbreytingar og sektar. Krafan var gerð með vísan til 6. og 7. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt vegna ætlaðra brota varnaraðila gegn 109. gr. sömu laga og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Forsenda beiðninnar var ætluð hætta á undanskoti eigna. Hinn 28. desember 2017 kyrrsetti sýslumaður tvær fasteignir, bankainnstæðu, eignarhlut í einkahlutafélagi og kröfur samkvæmt kaupsamningi um fasteign eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði, sbr. kyrrsetningargerð nr. […].

9 Varnaraðili telur verðmæti eigna sem voru kyrrsettar hjá honum 28. desember 2017 vera 666.041.307 krónur og þar af sé verðmæti hlutabréfa í A ehf. hið sama og virði eigin fjár félagsins miðað við ársreikning fyrir árið 2016 eða 520.715.055 krónur.

10 Í hinum kærða úrskurði er staðfest kyrrsetning í 100% eignarhluta varnaraðila í A ehf. en kyrrsetningu hafnað í öðrum eignum á þeim grundvelli að virði hlutabréfanna sé nægjanlegt til þess að tryggja kröfu að fjárhæð 326.800.000 krónur.

Niðurstaða Landsréttar

11 Áður er rakið að heimild til að kæra úrskurð héraðsdóms um kyrrsetningu er í klið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sú heimild er ekki takmörkuð við endurskoðun á úrskurði héraðsdóms um kyrrsetningu hlutabréfanna heldur nær hún einnig til úrskurðar um höfnun á kyrrsetningu á öðrum eignum. Kröfu varnaraðila um frávísun á kröfu sóknaraðila er því hafnað.

12 Kyrrsetning samkvæmt 6. og 7. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt er þvingunaraðgerð í þágu meðferðar sakamáls og hefur það markmið að tryggja fjármuni til greiðslu sektar, sakarkostnaðar og upptöku ávinnings, sem aflað hefur verið með broti. Skilyrði kyrrsetningar samkvæmt ákvæðinu er að hætta þyki á að eignum verði skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun.

13 Að framan er rakið að sóknaraðili telur að kröfur á varnaraðila og fyrirtæki hans, A ehf., vegna skattrannsóknarinnar geti numið um 1.626.800.000 krónum, sem skiptist þannig að kröfur á varnaraðila nemi 326.800.000 krónum og kröfur á A ehf. nemi 1.300.000.000 króna. Ljóst er að ef þessar kröfur ná fram að ganga breyta þær verulega efnahag varnaraðila og A ehf. 14 Þegar tekin eru saman verðmæti eigna varnaraðila sem hafa verið haldlagðar og kyrrsettar, fyrir utan eignarhluta hans í A ehf., nemur verðmæti þeirra samkvæmt áætlun varnaraðila 172.326.252 krónum.

15 Sóknaraðili byggir málatilbúnað sinn á því að eignabreytingar hjá varnaraðila á undanförnum misserum gefi tilefni til að ætla að hætta sé á undanskoti eigna. Hins vegar byggir varnaraðili á því í greinargerð sinni að hann hafi gefið trúverðugar skýringar á þeim eignabreytingum sem átt hafi sér stað á undangengum misserum vegna sölu á bifreið og fasteignum að […] og […]. Fallast má á með varnaraðila að sjónarmið sóknaraðila um sölu á bifreið og fasteign að […] styðji ekki sérstaklega sjónarmið sóknaraðila um hættu á undanskoti eigna.

16 Varnaraðili byggir á því að hann hafi selt fasteign að […], sem hann búi í, og keypt í hennar stað fasteign að […], sem hann ætli að búa í þegar […] hafi verið afhent kaupanda. Þá hefur komið fram hjá varnaraðila að þær 60.000.000 króna sem hafi farið út af bankareikningi hans 20. desember 2017, eða tveimur dögum áður en haldlagning héraðssaksóknara fór fram, hafi verið greiðsla til félagsins B ehf. vegna kaupa á fasteigninni að […]. Þessi viðskipti séu eðlileg og bendi ekki til hættu á undanskoti eigna.

17 Í afsali, sem liggur frammi í málinu og dagsett er 14. desember 2017, kemur fram að fasteigninni að […] hafi verið afsalað frá B ehf. til varnaraðila. Skjal þetta er móttekið til þinglýsingar 21. desember 2017. Í afsalinu kemur fram að kaupverðið sé að fullu greitt og að það byggi á kaupsamningi frá 26. apríl 2017. Sú skýring varnaraðila að 60.000.000 króna hafi verið notaðar til að greiða kaupverð […] er ekki í samræmi við yfirlýsingu í afsali um að kaupverðið hafi verið að fullu greitt 14. desember 2017. Varnaraðili skrifaði undir afsalið bæði sem kaupandi og fyrir hönd seljanda.

18 Sóknaraðili hefur lagt fram í Landsrétti veðbandayfirlit fyrir […], Garðabæ, dagsett 19. febrúar 2018. Í því kemur fram í athugasemd að þinglýstur eigandi fasteignarinnar nú sé B ehf. á grundvelli skjals um riftun afsals. Varnaraðili heldur því fram að kyrrsetning sóknaraðila, sem fór fram 28. desember 2017, hafi leitt til verulegra vanefnda á kaupsamningi hans við B ehf. um […]. Varnaraðili hefur ekki gert grein fyrir því í hverju vanefndirnar hafi verið fólgnar í ljósi þess að í afsalinu, sem dagsett er 14. desember 2017, er fullyrt að kaupverðið hafi verið greitt. Þá kveður varnaraðili 60.000.000 króna hafa verið greiddar félaginu B ehf. eftir framangreinda yfirlýsingu í afsalinu.

19 Varnaraðili hefur í málatilbúnaði sínum ekki gert grein fyrir því að hann eigi nú aðrar eignir en þær sem voru haldlagðar eða kyrrsettar. Þá hefur hann ekki gert neina grein fyrir því uppgjöri, sem fullyrt er að hafi farið fram við riftun á afsalinu um […]. Varnaraðila hefði verið í lófa lagið að gera skýra grein fyrir því hvernig í þeim viðskiptum lá og uppgjöri á þeim. 20 Við mat á því hvort uppfyllt séu skilyrði kyrrsetningar, um að hætta þyki á að eignum verði ella skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun, ber einkum að líta til eðlis peningaeigna sem unnt er að færa af bankareikningum á skömmum tíma, fjárhæða krafna sem liggja að baki kyrrsetningu og eignastöðu þess sem þola þarf kyrrsetninguna, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands 26. febrúar 2010 í máli nr. 73/2010.

21 Að framan er rakið að kröfur á hendur varnaraðila og félagi hans A ehf. eru mjög háar þegar tekið er mið af ætluðu verðmæti þekktra eigna varnaraðila og eigin fjár félagsins. Þá liggur fyrir í málinu að breytingar hafa orðið á eignum varnaraðila á undangengnum mánuðum, sem varnaraðili hefur ekki að fullu gefið trúverðugar skýringar á. Varnaraðili hefur að auki ekki upplýst um aðrar eignir sem hann kann að eiga og þannig sýnt fram á að hann gæti greitt þær skuldir sem á hann gætu fallið vegna rannsóknar skattrannsóknarstjóra.

22 Að þessu gættu þykir því fullnægt skilyrðum 6. mgr. 113. gr. laga nr. 90/2003 fyrir lögmæti kyrrsetningargerðar sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. desember 2017 um að hætta sé á undanskoti eigna og verður hinn kærði úrskurður staðfestur að því leyti.

23 Í hinum kærða úrskurði er komist að þeirri niðurstöðu að hlutabréfin í A ehf. séu fullnægjandi trygging fyrir kröfum tollstjóra. Fyrir liggur að kyrrsetning, sem fór fram á eignum A ehf. 25. janúar 2018, lauk að hluta til með árangursleysi. Ekki liggja fyrir upplýsingar í málinu um að óskað hafi verið eftir endurupptöku á þeirri gerð svo að félagið gæti bent á frekari eignir til kyrrsetningar þannig að kyrrsetningunni hefði ekki þurft að ljúka að hluta með árangursleysi. Fyrir liggur að ef krafa tollstjóra um innheimtu á 1.300.000.000 króna hjá félaginu nær fram að ganga mun hún þurrka út eigið fé félagsins, sem nam 520.715.055 krónum samkvæmt ársreikningi 2016. Við þær aðstæður er líklegt að virði hlutabréfa félagsins sé lítið, ef þá nokkurt. Í öllu falli er virði þeirra óvíst. Varnaraðili hefur ekki óskað eftir endurupptöku á kyrrsetningargerðinni, sem fór fram hjá honum, í því skyni að láta meta virði hlutabréfanna, sbr. 15. og 22. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl., sbr. og ákvæði 38. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

24 Með vísan til þess sem að fram er rakið ber að hafna kröfu varnaraðila um niðurfellingu kyrrsetningarinnar og staðfesta kyrrsetningu sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu 28. desember 2017 í eignum varnaraðila.

25 Með vísan til 38. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 234. gr. og 1. mgr. 235. gr. sömu laga, kemur krafa varnaraðila um málskostnað fyrir héraðsdómi ekki til álita. Kærumálskostnaður verður ekki úrskurðaður, sbr. 3. mgr. 237. gr. laga nr. 88/2008.