289/2019

Útdráttur

A höfðaði mál gegn Í og krafðist ógildingar úrskurðar úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur og að Í yrði gert að greiða henni dráttarvexti af sanngirnisbótum sem henni höfðu verið greiddar. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að bætur hefðu verið greiddar á lögákveðnum gjalddaga og ætti A ekki rétt á dráttarvöxtum af þeim samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Var Í því sýknað af kröfum A í málinu.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 24. apríl 2019. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. mars 2019 í málinu nr. E4223/2018.

2 Áfrýjandi krefst þess að felldur verði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur 29. október 2016 í máli hennar og að stefndi verði dæmdur til að greiða henni 2.612.008 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 2.000.000 króna frá 13. júní 2011 til 13. desember 2012 en af 2.612.008 krónum frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum að fjárhæð 2.000.000 króna 11. júlí 2016 og að fjárhæð 629.317 krónur 8. janúar 2018. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar úr hendi stefnda í héraði og fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

3 Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Upphaf máls þessa er að áfrýjandi lýsti 13. maí 2011 kröfu um greiðslu sanngirnisbóta úr ríkissjóði vegna dvalar sinnar í Heyrnleysingjaskólanum á grundvelli laga nr. 47/2010 um sanngirnisbætur fyrir misgjörðir á stofnunum og heimilum sem falla undir lög nr. 26/2007. Með ákvörðun 2. september 2011 hafnaði sýslumaðurinn á Siglufirði kröfunni með vísan til þess að nefnd sem starfaði samkvæmt lögum nr. 26/2007 hefði ekki skoðað það tímabil sem áfrýjandi hefði dvalið í skólanum. Því væri ekki lagaheimild til að greiða henni bætur á þessum grundvelli. Áfrýjandi lýsti á ný kröfu um greiðslu sanngirnisbóta 6. mars 2012 vegna tímabilanna […] og […] er hún dvaldi í skólanum en kröfunni var hafnað með bréfi sýslumannsins 3. maí 2012 með sömu rökum og fyrr. Áfrýjandi skaut ákvörðun sýslumanns til úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur sem staðfesti niðurstöðuna.

5 Áfrýjandi höfðaði mál til ógildingar úrskurðinum og féllst héraðsdómur á kröfu hennar. Með dómi Hæstaréttar frá 17. desember 2015 í máli nr. 168/2015 var úrskurðurinn felldur úr gildi að hluta með vísan til þess að með lögum nr. 26/2007 hefði ráðherra verið falið ákvörðunarvald um hvernig valdsvið vistheimilanefndar skyldi nánar afmarkað. Með erindisbréfi til nefndarinnar hefði ráðherra hins vegar framselt henni það vald án efnisraka. Hefði nefndin því ekki verið til þess bær að lögum að takmarka könnun sína á skólanum með þeim hætti sem hún gerði. Það að neita áfrýjanda um sanngirnisbætur vegna atvika sem hún taldi hafa gerst á árunum […] á þeirri forsendu að nefndin hefði ekki fjallað um það tímabil var talið hafa falið í sér ólögmæta mismunun í hennar garð, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Var stefnda því gert að taka efnislega afstöðu til kröfu hennar að þessu leyti.

6 Með bréfi 2. febrúar 2016 sendi sýslumaður áfrýjanda sáttaboð um greiðslu bóta að fjárhæð 2.612.008 krónur. Með bréfi 14. júní 2016 samþykkti áfrýjandi sáttaboðið með fyrirvara um að hún teldi sig eiga rétt til dráttarvaxta af fjárhæðinni frá því mánuði eftir að hún setti fram upphaflega kröfu sína í málinu, það er frá 13. júní 2011 til greiðsludags. Með bréfi sýslumanns 15. júní 2016 var kröfu um dráttarvexti hafnað með vísan til þess að ekki væri lagaheimild til að verða við henni. Áfrýjandi undirritaði sáttaboð 30. sama mánaðar með fyrirvara um dráttarvaxtakröfu og fékk hún í kjölfarið greiddar bætur úr ríkissjóði í tveimur greiðslum, að fjárhæð 2.000.000 króna 11. júlí 2016 og að fjárhæð 629.317 krónur 8. janúar 2018. Var greiðsla bóta að þessu leyti í samræmi við fyrirmæli 4. mgr. 4. gr. laga nr. 47/2010.

7 Áfrýjandi skaut ákvörðun sýslumanns um synjun á greiðslu dráttarvaxta til úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur, sem staðfesti þá niðurstöðu með úrskurði 29. október 2016. Áfrýjandi höfðaði þá mál á hendur stefnda til heimtu dráttarvaxta og var fallist á kröfu hennar með dómi héraðsdóms 8. janúar 2018. Með úrskurði Landsréttar 12. október 2018 var dómur héraðsdóms hins vegar ómerktur og málinu vísað frá héraðsdómi vegna ágalla á kröfugerð áfrýjanda. Í kjölfarið höfðaði áfrýjandi mál þetta og krefst nú ógildingar úrskurðar úrskurðarnefndarinnar og að stefndi verði dæmdur til að greiða henni dráttarvexti af sanngirnisbótum sem henni voru greiddar, með þeim hætti sem rakið hefur verið. Með hinum áfrýjaða dómi var stefndi sýknaður af kröfum áfrýjanda.

Niðurstaða

8 Sem fyrr greinir telur áfrýjandi sig eiga rétt á dráttarvöxtum af sanngirnisbótum sem henni voru greiddar úr ríkissjóði á grundvelli laga nr. 47/2010. Kröfu sína reisir hún á ákvæðum III. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðbætur. Telur hún, með vísan til 1. mgr. 9. gr. þeirra laga, að miða eigi upphafsdag dráttarvaxta við 13. júní 2011, þegar mánuður var liðinn frá því er hún beindi kröfu um greiðslu sanngirnisbóta til sýslumannsins á Siglufirði.

9 Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001 segir að hafi gjalddagi verið fyrir fram ákveðinn sé kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi. Samkvæmt lokamálslið 3. mgr. 6. gr. laga nr. 47/2010 er gjalddagi sanngirnisbóta fyrsti dagur næsta mánaðar eftir að sýslumanni berst skriflegt samþykki viðtakanda bótanna. Sem að framan greinir samþykkti áfrýjandi sáttaboð sýslumanns með undirritun sinni 30. júní 2016 og fékk 11. næsta mánaðar greiddar bætur að fjárhæð 2.000.000 króna. Eftirstöðvar bótanna að fjárhæð 629.317 krónur voru í samræmi við 4. mgr. 4. gr. laga nr. 47/2010 greiddar 8. janúar 2018. Sanngirnisbætur voru því greiddar áfrýjanda á lögákveðnum gjalddaga og á hún ekki rétt á dráttarvöxtum af þeim samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001.

10 Með dómi Hæstaréttar í málinu nr. 168/2015 var komist að þeirri niðurstöðu að það að neita áfrýjanda um sanngirnisbætur vegna atvika sem hún taldi hafa gerst á tilgreindu árabili hefði skort lagastoð og að auki falið í sér ólögmæta mismunun í hennar garð. Var hluti úrskurðar úrskurðarnefndar um sanngirnisbætur felldur úr gildi með vísan til þessa. Af hinni ólögmætu stjórnvaldsákvörðun leiddi að áfrýjandi fékk ekki greiddar bætur, sem hún átti rétt á, fyrr en rúmum fimm árum eftir að hún hafði beint kröfu þar um til sýslumanns. Eins og mál þetta er lagt upp af hálfu áfrýjanda getur hins vegar ekki komið til skoðunar hvort skaðabótakrafa hafi stofnast vegna þeirrar ákvörðunar en slík krafa er annars eðlis en lögbundin krafa um sanngirnisbætur.

11 Samkvæmt framangreindu verður staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að sýkna stefnda af kröfum áfrýjanda.

12 Ákvæði héraðsdóms um málskostnað er staðfest. Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 600.000 krónur.