605/2022

Útdráttur

Með dómi Landsréttar árið 2020 var X sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum. Með úrskurði Endurupptökudóms frá 2022 var fallist á beiðni X um endurupptöku málsins. Ákæruvaldið tók undir kröfu X um að vísa málinu frá héraðsdómi þar sem efnismeðferð og sakfelling myndi brjóta í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um rétt til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis vegna sama brots. Að gættri þeirri kröfugerð, sem X hefði tekið undir, og í ljósi málsatvika og dóma Hæstaréttar í málum nr. 46/2021, nr. 34/2021, nr. 11/2022 og nr. 21/2022, var málinu vísað frá héraðsdómi.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og K-kk-nf H-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Með úrskurði Endurupptökudóms 22. september 2022 í málinunr. 12/2022 var fallist á beiðni ákærða um endurupptöku á landsréttarmálinu nr. 388/2019 sem dæmt var 18. desember 2020.

2

Ákæruvaldið og ákærði krefjast þess að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

3

Málið var dómtekið 27. mars 2023 án sérstaks málflutnings í samræmi við óskir aðila, sbr. 3. málslið 1. mgr. 205. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Málsatvik

4

Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf 13. janúar 2011 rannsókn á skattskilum ákærða.

Skattrannsóknarstjóri tók saman skýrslu um rannsóknina 14. október 2011 og var málið sent ríkisskattstjóra til meðferðar 18. sama mánaðar.

5

Með úrskurði ríkisskattstjóra 28. mars 2012 var stofn til útreiknings fjármagnstekjuskatts ákærða vegna gjaldáranna 2007 til og með 2009 endurákvarðaður að viðbættu 25% álagi á vanframtalinn skattstofn, sbr. 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Ákærði skaut úrskurði ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar með kæru 25. júní 2012 og krafðist þess að hækkun á skattstofni hans yrði endurskoðuð. Með úrskurði yfirskattanefndar 19. júní 2013 var kröfum ákærða hafnað.

6

Skattrannsóknarstjóri vísaði máli ákærða til rannsóknar hjá embætti sérstaks saksóknara 3. maí 2012 og hófst rannsókn málsins hjá því embætti með skýrslutöku af ákærða 19. nóvember sama ár. Embætti sérstaks saksóknara gaf út ákæru á hendur ákærða 22. janúar 2013 þar sem honum voru gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2007, 2008 og 2009 vegna tekjuáranna 2006, 2007 og 2008 með því að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum tekjur af uppgjöri af samtals 584 gjaldmiðlasamningum sem gerðir voru við Landsbanka Íslands hf. og Íslandsbanka/Glitni Banka hf. Með því hefði ákærði vanframtalið fjármagnstekjuskattstofn sinn um samtals 593.522.000 krónur sem honum hefði borið að greiða fjármagnstekjuskatt af, samtals 59.352.200 krónur. Voru brotin talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003.

7

Mál ákærða var þingfest í héraði 8. febrúar 2013. Við fyrirtöku þess 29. maí sama ár lagði verjandi ákærða fram greinargerð þar sem þess var krafist að málinu yrði frestað uns niðurstaða yfirskattanefndar í tilefni af kæru hans 25. júní 2012 lægi fyrir. Til vara var þess krafist að málinu yrði vísað frá dómi en að því frágengnu að ákærði yrði sýknaður af kröfum ákæruvaldsins. Í þinghaldinu færði héraðsdómari til bókar að málinu yrði frestað til 17. september 2013 meðan beðið væri niðurstöðu í máli ákærða fyrir yfirskattanefnd. Með bréfi verjanda ákærða til héraðsdómara 24. júní 2013 var upplýst að niðurstaða yfirskattanefndar lægi fyrir.

8

Með úrskurði héraðsdóms 25. apríl 2018 var fallist á kröfu ákærða um frávísun málsins en sá úrskurður var ómerktur með úrskurði Landsréttar 9. maí 2018 í máli nr. 388/2018 og málinu vísað aftur heim í hérað til munnlegs málflutnings og uppkvaðningar úrskurðar á ný. Með úrskurði héraðsdóms 17. sama mánaðar var á ný fallist á frávísunarkröfu ákærða. Með úrskurði Landsréttar 4. október 2018 í máli nr. 456/2018 var sá úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

9

Með dómi héraðsdóms Reykjavíkur 4. janúar 2019 var ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök samkvæmt ákæru en ákvörðun refsingar frestað skilorðsbundið í eitt ár með vísan til 57. gr. almennra hegningarlaga. Ákæruvaldið áfrýjaði héraðsdómi til Landsréttar 15. maí 2019 að fengnu áfrýjunarleyfi og kvað Landsréttur upp dóm 18. desember 2020 í máli nr. 388/2019. Með honum var ákærði dæmdur til átta mánaða skilorðsbundinnar fangelsisvistar og skilorðsbundinnar sektar til ríkissjóðs að fjárhæð 103.680.100 krónur sem og til greiðslu alls sakarkostnaðar. 10

Með beiðni til Endurupptökudóms 24. júní 2022 fór ákærði fram á endurupptöku á framangreindu landsréttarmáli nr. 388/2019 meðal annars á grundvelli a-liðar 1. mgr. 228. gr., sbr. 1. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008. Eins og fyrr greinir var fallist á þá beiðni hans með úrskurði dómsins 22. september 2022 í málinu nr. 12/2022. Af því tilefni gaf ríkissaksóknari út fyrirkall degi síðar vegna endurupptöku málsins sem birt var ákærða 30. sama mánaðar.

Niðurstaða

11

Svo sem að framan greinir hefur ákæruvaldið tekið undir þá kröfu ákærða að málinu verði vísað frá héraðsdómi. Byggir sú krafa á því að efnismeðferð og sakfelling myndi brjóta í bága við 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, um rétt til að vera ekki saksóttur eða refsað tvívegis vegna sama brots og vísar ákæruvaldið meðal annars til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu 31. ágúst 2021 í máli nr. 12951/18. Með dóminum hafi komið fram sú breyting frá fyrri dómaframkvæmd réttarins að við mat á því hvort skilyrðum um nauðsynlega samþættingu mála að efni til og tíma sé fullnægt við rekstur mála hjá skattayfirvöldum annars vegar og lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum hins vegar, beri ekki að líta til þess tíma sem mál var rekið fyrir yfirskattanefnd enda yrði að öðrum kosti dregið úr þeirri vernd sem 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við sáttmálann væri ætlað að veita gegn tvöfaldri málsmeðferð og refsingu.

12

Að mati ákæruvaldsins hefur framangreind breyting á dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins, sem hafi jafnframt verið staðfest með dómi Hæstaréttar 2. mars 2022 í máli nr. 46/2021, leitt til þess að ekki séu uppfyllt skilyrði um samþættingu í tíma við rekstur mála ákærða og því beri að vísa málinu frá héraðsdómi. 13

Að gættri kröfugerð ákæruvaldsins, sem ákærði hefur tekið undir, og í ljósi málsatvika og dóma Hæstaréttar í málum nr. 46/2021, nr. 34/2021, nr. 11/2022 og nr. 21/2022, ber að vísa málinu frá héraðsdómi.

14

Eftir þessum málsúrslitum greiðist sakarkostnaður vegna fyrri málsmeðferðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti, sem lauk með dómi Landsréttar 18. desember 2020 í máli nr. 388/2019, að öllu leyti úr ríkissjóði.

15

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði samkvæmt 6. mgr. 231. gr., sbr. 6. mgr. 232. gr. laga nr. 88/2008, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður málsins vegna fyrri málsmeðferðar fyrir héraðsdómi og Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, G-kk-ef J-kk-ef lögmanns, 3.338.840 krónur.

Allur kostnaður af rekstri málsins fyrir Landsrétti vegna endurupptöku þess greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, 418.500 krónur.