352/2021

Útdráttur

E höfðaði mál gegn T ehf. og krafðist þess að viðurkenndur yrði réttur hans til greiðslu þriggja mánaða leyfis samkvæmt ákvæði kjarasamnings Samtaka atvinnulífsins og Blaðamannafélags Íslands frá 1. maí 2015, í hlutfalli við starfstíma sinn hjá T ehf. Fyrir lá að með dómi Hæstaréttar 16. nóvember 1990 í máli nr. 351/1989 hafði efnislega samhljóða ákvæði í eldri kjarasamningi verið túlkað þannig að blaðamenn ættu ekki rétt á hlutfallslegum greiðslum vegna þessa leyfis ef þeir hefðu unnið skemur en í fimm ár. Í dómi Landsréttar var rakið að E hafi ekki sannað að venja hafi myndast um þá túlkun og framkvæmd á ákvæði kjarasamningsins sem hann byggði á. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu T ehf. af kröfum E.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir E-kk-nf J-kk-nf, J-kk-nf S-kk-nf og O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 31. maí 2021 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 15. apríl 2021 í málinu nr. E- 7317/2020.

2

Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 381.489 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. mars 2019 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dómsog málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Atvik málsins eru skilmerkilega rakin í hinum áfrýjaða dómi og eru þau óumdeild.

Deilt er um það hvort áfrýjandi eigi rétt til greiðslu vegna svokallaðs þriggja mánaða leyfis, samkvæmt grein 4.3 í kjarasamningi Samtaka atvinnulífsins og Blaðamannafélags Íslands frá 1. maí 2015, í hlutfalli við starfstíma sinn hjá stefnda. Í hinum áfrýjaða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að greiðsla sérstaks leyfis samkvæmt grein 4.3 væri fortakslaust háð því skilyrði að starfsmaður hefði unnið óslitið sem blaðamaður í fimm ár. Til stuðnings þessari niðurstöðu var vísað til dóms Hæstaréttar 16. nóvember 1990 í máli nr. 351/1989 þar sem komist var að sömu niðurstöðu um efnislega samhljóða ákvæði í eldri kjarasamningi. Fyrir liggur að áfrýjandi vann skemur en fimm ár hjá stefnda. Þá var einnig komist að þeirri niðurstöðu í hinum áfrýjaða dómi að áfrýjanda hefði ekki tekist að sanna að við túlkun ákvæðisins hefði í framkvæmd yfir langan tíma skapast venja fyrir því að blaðamenn sem hefðu starfað skemur en fimm ár ættu rétt á greiðslu í hlutfalli við þann tíma sem þeir hefðu starfað sem blaðamenn.

5

Áfrýjandi lagði fyrir Landsrétt yfirlýsingu M-kk-ef B-kk-ef, sem gegndi starfi fjármálastjóra hjá Birtingi útgáfufélagi ehf. á árunum 2009 til 2017, þar sem hann staðfestir að á starfstíma hans hafi ávallt verið gerður upp hlutfallslegur áunninn réttur starfsmanna til þriggja mánaða leyfisins, hvort sem blaðamaður hefði unnið lengur eða skemur en fimm ár hjá fyrirtækinu.

6

Svo sem rakið er í forsendum hins áfrýjaða dóms hefur áfrýjandi leitast við að sanna áður greinda venju með vitnisburði þriggja fyrrverandi og núverandi fyrirsvarmanna Blaðamannafélags Íslands, þeirra F-kvk-ef B-kvk-ef, L-kk-ef G-kk-ef og H-kk-ef J-kk-ef. Þá hefur áfrýjandi lagt fram gögn og bréf sem unnin voru af F-kvk-þgf B-kvk-þgf sem eiga að sýna hvernig ákvæðið hafi verið túlkað í gegnum tíðina. Að auki byggir áfrýjandi mál sitt á yfirlýsingu H-kk-ef S-kk-ef starfsmanns Árvakurs 4. desember 1992 en þar kemur fram að hann hafi setið í samninganefnd fyrir hönd útgefenda á árunum 1968 til 1983. Í yfirlýsingunni segir að „enginn vafi sé á því, að útgefendum beri að greiða blaðamanni það sem hann á inni af áunnum rétti til þriggja mánaða leyfis, sé honum sagt upp starfi.“Í yfirlýsingunni er ekki tekið fram að þessi regla gildi um blaðamenn sem hafa unnið skemur en fimm ár og er hún því ekki afdráttarlaus um þau tilvik. Þá liggur fyrir í málinu yfirlýsing S-kvk-ef L-kvk-ef G-kvk-ef mannauðstjóra Árvakurs á árunum 2010 til 2019 um að ekki hafi tíðkast að greiða blaðamönnum sem hefðu starfað skemur en fimm ár fyrir þetta leyfi. Fyrir héraðsdómi staðfesti S-kvk-nf að einungis hefði reynt á þetta í einu tilviki á starfstíma hennar.

7

Almennt getur venja um framkvæmd kjarasamnings ráðið miklu um túlkun ákvæða hans. Þegar um er að ræða almennan kjarasamning sem tekur til margra aðila, eins og hér er raunin, verður að gera þá kröfu til þess að framkvæmd teljist hafa skapað venju, aðhún sé föst í sessi og að efni hennar sé skýrt og ótvírætt. Sá sem ber fyrir sig venju, ber sönnunarbyrðina fyrir því að venja hafi myndast. Sem fyrr segir var niðurstaða Hæstaréttar árið 1990 sú að túlka bæri sambærilegt kjarasamningsákvæði með þeim hætti sem stefndi heldur fram. Að virtum þeim kröfum sem gerðar eru til sönnunar venju og þegar litið er til þeirra sönnunargagna sem liggja fyrir í málinu og rakin eru hér að framan verður áfrýjandi ekki talinn hafa sannað að venja hafi myndast um þá túlkun og framkvæmd á grein 4.3 í kjarasamningnum sem hann byggir á og fæli í sér aðra túlkun en birtist í framangreindum dómi Hæstaréttar. Samkvæmt þessu verður niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu stefnda og málskostnað staðfest.

8

Rétt þykir að hvor aðili um sig beri kostnað af rekstri málsins fyrir Landsrétti.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.