130/2020

Útdráttur

A og B deildu um forsjá dóttur sinnar, lögheimili og umgengni. Í dómi Landsréttar kom fram að framburður aðila fyrir dómi og gögn málsins bæru með sér að samskiptavandi þeirra væri mikill og þau ræddu ekki saman um málefni dóttur þeirra. Jafnframt væri fram komið að ekki hefði dregið úr þeim vanda þeirra en samskiptin færu að mestu fram með aðstoð fjölskyldu B. Taldi Landsréttur að forsendur sameiginlegrar forsjár þeirra með stúlkunni væru því brostnar. Í málinu lá fyrir matsgerð um forsjárhæfni A og B sem aflað var undir rekstri málsins í héraði og var þar komist að þeirri niðurstöðu að báðir aðilar væru hæfir til að fara með forsjá stúlkunnar en að veikleikar væru í forsjárhæfni A. Féllst Landsréttur á það með héraðsdómi að það samræmdist best högum og þörfum stúlkunnar að B færi ein með forsjá hennar. Þá taldi Landsréttur ekki efni til að breyta því fyrirkomulagi um umgengni sem héraðsdómur ákvað. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir H-kvk-nf Þ-kvk-nf og R-kvk-nf H-kvk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 5. mars 2020. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. febrúar 2020 í málinu nr. E[…]/2019.

2 Áfrýjandi krefst þess að forsjá dóttur aðila C verði sameiginleg með aðilum til 18 ára aldurs hennar og að lögheimili barnsins verði hjá áfrýjanda. Þá krefst hann þess að umgengni hans við barnið verði aðra hverja viku en umgengni í sumarfríi, vetrarfríi og um stórhátíðir verði jöfn milli aðila. Einnig krefst áfrýjandi þess að stefndu verði gert að greiða áfrýjanda einfalt meðlag með barninu til 18 ára aldurs, eins og það er ákveðið af Tryggingastofnun ríkisins á hverjum tíma. Loks krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem honum hefur verið veitt.

3 Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms auk málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi fór stefnda fram á skilnað frá áfrýjanda […] júlí 2018 og krafðist forsjár dóttur þeirra en áfrýjandi krafðist þess að forsjáin yrði sameiginleg og lögheimili hennar yrði hjá honum. Sættir tókust ekki með aðilum og höfðaði stefnda í framhaldinu mál þetta á hendur áfrýjanda.

5 Í hinum áfrýjaða dómi er rakin matsgerð D sálfræðings 18. nóvember 2019, sem aflað var undir rekstri málsins í héraði, sem og framburður sálfræðingsins fyrir dómi. Kvaðst hún telja það óheppilegt að málsaðilar færu sameiginlega með forsjá stúlkunnar þar sem samskipti þeirra væru takmörkuð og erfið.

6 Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 76/2003 skal dómari kveða á um hvernig forsjá barns eða lögheimili skuli háttað eftir því sem barni er fyrir bestu. Þá kemur fram að við mat á því skuli meðal annars litið til hæfis foreldra, stöðugleika í lífi barns, tengsla þess við báða foreldra og skyldu þeirra til að tryggja rétt barnsins til umgengni, hættu á að barnið, foreldri eða aðrir á heimili barnsins hafi orðið eða verði fyrir ofbeldi og vilja barns að teknu tilliti til aldurs og þroska. Samkvæmt 3. mgr. sömu greinar getur dómari ákveðið að annað foreldri fái forsjá barns. Þá getur dómari ákveðið að kröfu foreldris að forsjáin verði sameiginleg ef dómari telur þær aðstæður vera fyrir hendi að slíkt geti þjónað hagsmunum barnsins. Við mat á því hvort forsjáin skuli vera sameiginleg ber dómara, auk þeirra atriða sem nefnd eru í 2. mgr., að taka mið af því hvort forsjá hafi áður verið sameiginleg og aldri og þroska barns. Þá ber sérstaklega að líta til þess hvort ágreiningur eða samskipti foreldra séu líkleg til að koma í veg fyrir, hindra eða draga úr möguleikum barns til að alast upp við þroskavænleg skilyrði, sbr. 4. mgr. sömu lagagreinar.

7 Heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá foreldra var lögfest með 13. gr. laga nr. 61/2012, um breytingu á barnalögum, en tillaga um hana kom fram í meðförum Alþingis á frumvarpi til breytingalaganna. Í nefndaráliti kemur fram að lögð sé áhersla á að dómara beri aðeins að dæma sameiginlega forsjá ef fyrir liggur að um jafnhæfa forsjárforeldra sé að ræða, ágreiningur þeirra á milli sé ekki svo djúpstæður að hann sé líklegur til að hafa áhrif á barnið, að foreldrarnir séu líklegir til að geta unnið í sameiningu að velferð barnsins og síðast en ekki síst að í hverju tilfelli fari fram mat á því hvort sameiginleg forsjá sé barni fyrir bestu. Sé ágreiningur foreldra þannig að ætla megi að hann stríði gegn hagsmunum barns beri ekki að dæma sameiginlega forsjá. Þá megi raunar einnig telja að forsenda þess að dómara sé fært að dæma sameiginlega forsjá sé að ágreiningur foreldra lúti að tiltölulega veigalitlum atriðum.

8 Við mat á því hvernig forsjá dóttur aðila skuli skipað verður ekki litið fram hjá því að framburður aðila fyrir dómi og gögn málsins bera með sér að samskiptavandi þeirra sé mikill og þau ræði ekki saman um málefni dóttur þeirra, heldur skiptist á síma og tölvuskilaboðum þegar nauðsyn ber til. Jafnframt er fram komið að ekki hefur dregið úr þeim vanda þeirra en samskiptin fara að mestu fram með aðstoð fjölskyldu stefndu. Forsendur sameiginlegrar forsjár þeirra með stúlkunni eru því brostnar og er þá einkum horft til þeirra sjónarmiða sem reifuð eru í 4. mgr. 34. gr. barnalaga og lögskýringargögnum með lögum nr. 61/2012 sem að framan greinir.

9 Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi var það niðurstaða matsgerðar að báðir aðilar væru hæfir til að fara með forsjá stúlkunnar en veikleikar væru í forsjárhæfni áfrýjanda. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er það niðurstaðan að það samrýmist best högum og þörfum stúlkunnar að stefnda fari ein með forsjá hennar. Þá eru ekki efni til að breyta því fyrirkomulagi um umgengni sem ákveðið var með hinum áfrýjaða dómi. Samkvæmt því verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

10 Rétt er að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað stefndu fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður stefndu, B, fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, K-kvk-ef T-kvk-ef, 500.000 krónur.