49/2018

Útdráttur

Á var sakfelldur fyrir líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa slegið A hnefahögg í andlitið með þeim afleiðingum að nánar tilgreind bein í andliti A brotnuðu. Landsréttur hafnaði þeim málatilbúnaði Á að þar sem upptökur af skýrslum hans og vitna hefðu ekki verið spilaðar fyrir Landsrétti og engar viðbótarskýrslur hefðu verið teknar fyrir réttinum, bæri í ljósi meginreglunnar um milliliðalausa málsmeðferð einungis að byggja á framburði Á við úrlausn málsins. Þá var ekki fallist á þá vörn Á að háttsemi hans hefði helgast af neyðarvörn, sbr. 12. gr. fyrrgreindra laga. Við ákvörðun refsingar var litið til 2. og 3. tl. 1. mgr. 70. gr. og 3. mgr. 218. gr. c sömu laga og refsing Á ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu þeirrar refsingar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var Á gert að greiða A 600.000 krónur í miskabætur.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir K-kvk-nf S-kvk-nf, O-kvk-nf M-kvk-nf A-kvk-nf og S-kk-nf T-kk-nf M-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar Íslands 27. október 2017 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Gögn málsins bárust Landsrétti 2. janúar 2018 en samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 49/2016, sbr. 76. gr. laga nr. 117/2016 og 4. gr. laga nr. 53/2017, hefur málið verið rekið fyrir Landsrétti frá þeim tíma. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Norðurlands eystra 13. október 2017 í málinu nr. S[…]/2017.

2 Ákæruvaldið krefst þess að refsing ákærða verði þyngd.

3 Ákærði krefst þess aðallega að honum verði ekki gerð refsing en til vara að hann verði dæmdur til vægustu refsingar sem lög leyfa og refsing verði bundin skilorði að öllu leyti. Þá krefst hann lækkunar skaðabóta. 4 Brotaþolinn A krefst þess að ákærði verði dæmdur til að greiða honum 1.000.000 króna með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði. Þá krefst hann staðfestingar á málskostnaðarákvörðun héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti.

Málsatvik og sönnunarfærsla

5 Ákærði og brotaþoli voru skipverjar um borð í togaranum […], 29. maí 2016. Fyrir héraðsdómi báru báðir mennirnir að á milli þeirra hefði verið ósætti og að ákærði hefði reitt brotaþola hnefahögg í andlit í „stakkageymslu“ skipsins. Engin vitni voru að verknaðinum.

6 Hjá lögreglu bar brotaþoli að stympingar hefðu hafist með því að hann hefði ýtt með flötum lófa við ákærða og hefði lófinn komið á öxl eða vanga ákærða. Fyrir héraðsdómi kannaðist hann þó aðeins við að hafa ýtt við öxl ákærða, en taldi sig ekki hafa „klappað“ andlit hans fyrr en hugsanlega eftir að ákærði reiddi honum hnefahöggið. Ákærði bar aftur á móti bæði fyrir dómi og hjá lögreglu að brotaþoli hefði reitt honum hnefahögg í andlitið áður en hann svaraði með sínu höggi. Þá báru þeir báðir fyrir dómi að í kjölfar hnefahöggs ákærða hefði komið til frekari stympinga þeirra á milli.

7 B, skipstjóri […], bar fyrir héraðsdómi að brotaþoli hefði verið óvinnufær eftir atvikið og að hann hefði verið settur í land tveimur dögum síðar.

8 Með áverkavottorði frá Sjúkrahúsinu á Akureyri, 10. júní 2016, er staðfest að 31. maí sama ár leitaði brotaþoli þangað með áverka sem fólust í „mölbroti“ framan til, utanvert og aftanvert í hægri kinnskúta og svokölluðu „blowout“ broti í hægri augntóft, allt með verulegri tilfærslu. Þurfti hann í kjölfarið að gangast undir aðgerð.

9 Samkvæmt gögnum frá heilsugæslunni […] leitaði ákærði þangað 10. júní 2016 og komu þá fram þreyfieymsli við kjálka og small í kjálkanum þegar hann opnaði munninn upp á gátt.

10 Samkvæmt vottorðum C læknis, 5. janúar 2017 og 25. júlí 2017, hefur brotaþoli eftir hnefahöggið og aðgerð á auga verið með bólgur og verki í auga og þolir lítið áreiti, svo sem hitabreytingar eða blástur á auga, auk þess sem atburðurinn hefur reynt á hann andlega. Mat hann það svo að vinnufærni og lífsgæði brotaþola væru skert. Vottorð D læknis, 22. september 2017, er mjög á sama veg.

11 Við meðferð málsins fyrir Landsrétti var hvorki óskað eftir spilun upptaka af skýrslum ákærða og vitna fyrir héraðsdómi né viðbótarskýrslutökum.

Niðurstaða

12 Fyrir héraðsdómi neitaði ákærði sök en viðurkenndi þó að hafa reitt brotaþola hnefahögg í andlitið í „stakkageymslu“ um borð í […], sunnudaginn 29. maí 2016.

13 Ákærði byggir á því að þar sem upptökur af skýrslum ákærða og vitna hafi ekki verið spilaðar fyrir Landsrétti og ekki hafi verið teknar þar viðbótarskýrslur hafi engin sönnunarfærsla farið fram af hálfu ákæruvaldsins fyrir Landsrétti. Beri því í ljósi meginreglunnar um milliliðalausa málsmeðferð einungis að byggja á framburði ákærða við úrlausn málsins.

14 Með lögum nr. 49/2016 voru gerðar þær breytingar á lögum nr. 88/2008 um meðferð sakamála að fyrir Landsrétti yrði mögulegt að spila upptökur af skýrslum sem teknar voru í héraði, leiða ný vitni og taka viðbótarskýrslur af þeim sem gáfu skýrslu fyrir héraðsdómi. Er þar um heimild en ekki skyldu að ræða og þurfa málsaðilar að rökstyðja beiðnir um slíkt, sbr. elið 2. mgr. 203. gr. laga nr. 88/2008. Dómarar Landsréttar meta hvort nauðsyn er á munnlegri sönnunarfærslu eða spilun á upptökum, sbr. 1. mgr. 206. gr. laga nr. 88/2008. Við það mat er meðal annars litið til þess hvaða atriði eru enn umdeild í máli og hvort þörf sé á að beita framangreindum úrræðum vegna endurmats á sönnunargildi munnlegs framburðar. Þá geta dómarar Landsréttar kynnt sér upptökur af skýrslum sem teknar voru í héraði, þótt þær hafi ekki verið spilaðar við aðalmeðferð í Landsrétti. Að öðru leyti en að framan greinir fer sönnunarfærsla og endurskoðun sönnunarmats fram á grundvelli endurrita af skýrslum sem teknar voru í héraði, líkt og skýrt kemur fram í skýringum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 49/2016. Verður því ekki fallist á það með ákærða að í máli þessu séu einhverjir þeir gallar á sönnunarfærslu sem leiða eigi til þess að líta beri fram hjá framburði annarra en ákærða.

15 Ákærði ber að öðru leyti fyrir sig að hann hafi reitt brotaþola hnefahögg í neyðarvörn, en brotaþoli hafi verið fyrri til að slá hann. Sé verkið honum því refsilaust samkvæmt 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

16 Engu verður slegið föstu um það hvort ákærði hafi hlotið meiðsl á kjálka fyrir eða eftir að hann reiddi brotaþola höggið en báðir menn bera um stympingar sín á milli eftir það, auk þess sem ákærði leitaði ekki læknis fyrr en 12 dögum eftir atvikið. Jafnvel þótt gengið væri út frá því að brotaþoli hefði verið fyrri til að reiða ákærða hnefahögg er ekkert fram komið um að hann hafi stefnt að frekari atlögu. Þá er ljóst af samanburði á áverkum brotaþola og þeim áverkum sem ákærði telur hann hafa veitt sér að ákærði beitti í öllu falli vörnum sem voru augsýnilega hættulegri en ástæða var til. Verður því ekki talið að viðbrögð ákærða í umrætt sinn hafi getað helgast af neyðarvörn.

17 Með vísan til framangreinds er fallist á að ákærði hafi gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greinir og að brot hans sé réttilega heimfært til refsiákvæða í ákæru.

18 Ákærði er fæddur í júní 1965. Sakaferill hans hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar. Við ákvörðun refsingar verður aftur á móti litið til þess að atlaga ákærða beindist að höfði brotaþola, en slíku fylgir ávallt hætta á alvarlegum áverkum, auk þess sem hún hefur valdið brotaþola töluverðu heilsutjóni, sbr. 2. og 3. tl. 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Aftur á móti er einnig til þess að líta að brotaþoli átti með háttsemi sinni upptök að líkamlegum átökum við ákærða, sbr. 3. mgr. 218. gr. c almennra hegningarlaga. Þykir refsing ákærða og skilorðsbinding hennar í þessu ljósi hæfilega ákveðin í hinum áfrýjaða dómi.

19 Að öllu framangreindu virtu verður hinn áfrýjaði dómur staðfestur um sakfellingu ákærða, heimfærslu brots hans til refsiákvæðis, refsingu og skilorðsbindingu hennar.

20 Með vísan til læknisvottorða sem rakin eru í efnisgrein 10 hér að framan er ljóst að ákærði hefur með háttsemi sinni bakað sér bótaábyrgð gagnvart brotaþola. Þykja miskabætur samkvæmt 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 hæfilega ákveðnar 600.000 krónur.

21 Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skulu vera óröskuð.

22 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað brotaþola í héraði verður staðfest. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða brotaþola málskostnað vegna þjónustu lögmanns hans fyrir Landsrétti, sem ákveðst eins og í dómsorði greinir.

23 Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður að öðru leyti en því að ákærði, Á-kk-nf V-kk-nf S-kk-nf, greiði A 600.000 krónur með vöxtum eins og dæmdir voru í héraði.

Ákærði greiði A 200.000 krónur í málskostnað fyrir Landsrétti.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, 460.212 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, V-kk-ef H-kk-ef V-kk-ef lögmanns, 434.000 krónur.