602/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var beiðni I um dómkvaðningu matsmanns til að leggja mat á hvenær handritaðar dagbókarfærslur sem voru sönnunargögn í dómi Hæstaréttar nr. 306/2007 hefðu verið skrifaðar. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í forsendum dóms Hæstaréttar hefði ekki einvörðungu verið byggt á umræddum dagbókarfærslum heldur ýmsum öðrum sönnunargögnum og framburði vitna. Að því virtu og þegar litið væri til framburðar tilgreinds vitnis fyrir héraðsdómi fengist ekki séð að umbeðin sönnunarfærsla gæti raskað þeim forsendum sem niðurstaða Hæstaréttar Íslands var reist á. Þá yrði ekki séð að máli skipti hvort umrædd dagbókarskráning hefði átt sér stað þann dag eða einhverju síðar. Ekki fékkst annað séð en að matsgerð sú sem I hugðist afla væri bersýnilega þýðingarlaus í ljósi þess tilgangs sem matsbeiðnin væri reist á. Var því ekki talið að I hefði lögvarða hagsmuni af dómkvaðningunni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og Þ-kk-nf I-kk-nf N-kk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 13. október 2021. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 3. nóvember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 29. september 2021 í málinu nr. M- 85/2018 þar sem beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns var hafnað. Kæruheimild er í c-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdómara að dómkveðja matsmann í samræmi við matsbeiðni hans. Þá krefst sóknaraðili kærumálskostnaðar úr hendi varnaraðila.

3

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. Þá krefst varnaraðili kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Atvikum málsins er lýst í hinum kærða úrskurði. Þar kemur fram að beiðni sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns hafi verið sett fram í því skyni að afla matsgerðar til stuðnings beiðni um endurupptöku hæstaréttarmáls nr. 306/2007, sbr. XXIX. kafla laga nr. 91/1991, en að hún kynni einnig að verða notuð sem sönnunargagn í ógildingar- og/eða skaðabótamáli.

5

Með dómi Hæstaréttar Íslands 28. febrúar 2008 í máli nr. 306/2007 var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sannað þætti að J-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf listmálari hefði með munnlegri yfirlýsingu 7. nóvember 1968 til þáverandi borgarstjóra, G-kk-ef H-kk-ef, gefið varnaraðila listaverk og ýmsa aðra muni sem hann átti þá í vinnustofu sinni að Sigtúni 7 í Reykjavík. Í forsendum dómsins segir meðal annars að gögn málsins bendi eindregið til þess að ákvörðun listamannsins um að afhenda varnaraðila þá muni sem um ræðir hafi átt sér aðdraganda og mótast á nokkrum tíma, einkum eftir að varnaraðili hafi ákveðið að reisa listasafn og sýningarhús sem skyldi bera nafn hans. Þá er vikið að því í forsendunum að í framburði G-kk-ef A-kk-ef fyrir héraðsdómi hafi komið fram að hann hafi verið staddur að Sigtúni 7 þegar listamaðurinn hafi gefið áður nefndar eigur sínar með munnlegri yfirlýsingu hinn tilgreinda dag til G-kk-ef H-kk-ef borgarstjóra sem hafi einnig verið staddur í vinnustofunni. Einnig er þar gerð grein fyrir dagbókarfærslum G-kk-ef áður nefndan dag og 28. október 1968 þar sem vikið hafi verið að gjöf listamannsins, en ljósrit af færslum þessa tvo daga voru meðal málsgagna. Enn fremur er í dóminum greint frá minnisblaði B-kk-ef G-kk-ef lögmanns 21. september 1982 vegna athugunar hans í þágu erfingja listamannsins á því hvort munir þeir sem hann afhenti varnaraðila hefðu verið „afhentir til geymslu eða sem gjöf“. Samkvæmt því ræddi lögmaðurinn við G-kk-þf H-kk-þf, sem þá hafði látið af starfi borgarstjóra, og hafi hann ekki verið í neinum vafa um að um gjöf hefði verið að ræða og að listamanninum hefði verið umhugað um að verk hans dreifðust ekki meira en orðið var. Því hafi hann viljað að varnaraðili eignaðist þau og varðveitti á Kjarvalsstöðum. Einnig er haft eftir honum að listamaðurinn hafi ekki viljað að skýrt yrði frá gjöfinni opinberlega og því hafi ekki verið bókað um hana í fundargerðum borgarráðs.

6

Í matsbeiðni sóknaraðila til héraðsdóms sem er dagsett 18. júní 2018 var þess óskað að dómkvaddur yrði hæfur og óvilhallur matsmaður til að leggja mat á hvenær framangreindar handritaðar dagbókarfærslur í stílabók vitnisins G-kk-ef A-kk-ef hafi verið skrifaðar. Tekur matsbeiðni nánar tiltekið til þess að metið verði hvort dagbókarskráning sé eða kunni að hafa verið rangfærð, það er skrifuð síðar en dagsetning færslnanna gefi til kynna. Kröfu sína um að beiðni um dómkvaðningu verði hafnað byggir varnaraðili á því að um þarflausa sönnunarfærslu í skilningi 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 sé að ræða.

7

Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991 hafa aðilar forræði á sönnunarfærslu í einkamálum. Í dómaframkvæmd hefur aðilum verið játaður víðtækur réttur til að afla matsgerðar til að færa sönnur á staðhæfingar sínar, enda bera þeir áhættu af sönnunargildi matsgerðar og standa straum af kostnaði við öflun hennar. Þessi réttur takmarkast á hinn bóginn af ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar þar sem segir að dómari geti meinað aðila um sönnunarfærslu ef hann telur bersýnilegt að atriði sem aðili vill sanna skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslaust til sönnunar. Ákvæði 3. mgr. felur í sér undantekningu frá meginreglu 1. mgr. 46. gr. um málsforræði aðila og ber því að skýra það þröngt.

8

Samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, sem matsbeiðni sóknaraðila er grundvölluð á, er aðila sem hefur lögvarinna hagsmuna að gæta heimilt að beiðast dómkvaðningar matsmanns þótt hann hafi ekki haft uppi kröfu vegna matsatriðis í dómsmáli ef það er gert til að staðreyna kröfu eða sanna atvik að baki henni.

9

Í forsendum dóms Hæstaréttar Íslands í máli nr. 306/2007 er ekki einvörðungu byggt á dagbókarfærslum G-kk-ef A-kk-ef til sönnunar því að um gjöf listamannsins til varnaraðila hafi verið að ræða heldur ýmsum öðrum sönnunargögnum og framburði vitna, svo sem að hluta er áður rakið. Að því virtu og þegar litið er til þess framburðar vitnisins G-kk-ef A-kk-ef fyrir héraðsdómi í málinu að hann hafi verið viðstaddur þegar listamaðurinn gaf varnaraðila þá muni sem um ræðir fæst ekki séð að umbeðin sönnunarfærsla geti raskað þeim forsendum sem niðurstaða Hæstaréttar Íslands var reist á. Þá verður heldur ekki séð að máli skipti hvort skráning G-kk-ef A-kk-ef á þeim upplýsingum sem koma fram í dagbók hans um gjöfina og önnur ótengd atriði sem hann skráði undir yfirskriftinni:

„7. nóv., 1968, fimmtudagur“ hafi átt sér stað þann dag eða einhverju síðar.

10

Sóknaraðili hefur í engu rökstutt á hvern hátt matsgerð um þau atriði sem matsbeiðni hans lýtur að gæti haft þýðingu fyrir höfðun dómsmáls af þeim toga sem hann hefur vísað til.

11

Að virtu því sem að framan er rakið verður ekki annað séð en að matsgerð sú sem sóknaraðili hyggst afla og lýtur að því að færa sönnur á það hvenær handritaðar dagbókarfærslur í stílabók G-kk-ef A-kk-ef hafi verið skráðar sé bersýnilega þýðingarlaus í ljósi þess tilgangs sem matsbeiðnin er reist á. Verður því ekki talið að sóknaraðili hafi lögvarða hagsmuni af dómkvaðningunni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991. Hinn kærði úrskurður verður því staðfestur.

12

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, I-kk-nf S-kk-nf K-kk-nf, greiði varnaraðila, Reykjavíkurborg, 350.000 krónur í kærumálskostnað.