85/2021

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem meðal annars var leyst úr ágreiningi um hvort lífeyris- og séreignarlífeyrisréttindi B skyldu koma til skipta við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar A og B. Í úrskurði Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna þeirri kröfu A að lífeyris- og séreignarlífeyrisréttindi B að tiltekinni fjárhæð kæmu til skipta milli þeirra. A hafði uppi varakröfu um að B yrði gert að greiða henni tilgreinda fjárhæð til að bæta henni það að framangreindum lífeyrisréttindum væri haldið utan skipta, sbr. 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Í úrskurði Landsréttar var ekki talið að aðstæður aðila, heilstætt virtar, væru slíkar að ósanngjarnt teldist gagnvart A í skilningi fyrrgreinds ákvæðis að lífeyrisréttindum B væri haldið utan skipta. Var því jafnframt staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna varakröfu A.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf og H-kvk-nf B-kvk-nf, settur landsréttardómari, kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 12. febrúar 2021 en kærumálsgögn bárust réttinum 19. sama mánaðar. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. febrúar 2021 í málinu nr.

Q - [...]/2019 þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti til fjárslita þeirra á milli vegna hjónaskilnaðar. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr.20/1991 um skipti á dánarbúum o. fl.

2

Sóknaraðili krefst þess að við fjárskipti aðila verði viðurkennt að lífeyris- og séreignar lífeyrisréttindi varnaraðila að fjárhæð 22.269.214 krónur komi til skipta milli aðila. Til vara er þess krafist að varnaraðila verði gert að greiða sóknaraðila og verðtryggingu frá 3. maí 2018 til greiðsludags. Þá er þess krafist að niðurstaða héraðsdóms um skyldu sóknaraðila til greiðslu málskostnaðar verði felld úr gildi.

Loks krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik og málsástæður

4

Eins og nánar greinir í hinum kærða úrskurði gengu aðilar í hjúskap á árinu 2006 og eignuðust saman [...] börn en þau slitu samvistum og óskuðu eftir skilnaði að borði og sæng hjá sýslumanni 3. maí 2018. Að kröfu sóknaraðila var búið tekið til opinberra skipta til fjárslita þeirra á milli með úrskurði 9. maí 2019. Ekki er um það deilt að viðmiðunardagur skipta sé 3. maí 2018 eins og ákveðið vará skiptafundi 17. maí 2019.

5

Við skiptin reis ágreiningur milli aðila um tiltekin atriði sem skiptastjóri vísaði til úrlausn ar héraðsdóms 26. september 2019 á grundvelli 112. gr., sbr. 1. mgr. 122. gr. laga nr. 20/1991. Með hinum kærða úrskurði var leyst úr þessum ágreiningsefnum en sóknaraðili hefur með kæru sinni skotið til Landsréttar ágreiningi um hvort lífeyris- og séreignar lífeyrisréttindi varnaraðila skuli koma til skipta við fjárslitin og um málskostnaðarákvörðun héraðsdóms. Önnur atriði sem fjallað er um í hinum kærða úrskurði koma hér ekki til úrlausnar.

6

Helstu málsástæður aðila eru raktar í hinum kærða úrskurði. Kæra sóknaraðila er á því reist að mat héraðsdóms á því hvort ósanngjarnt teljist að halda umræddum lífeyrisréttindum varnaraðila utan skipta sé rangt eins og atvikum sé háttað. Þá sé ákvörðun héraðsdóms um málskostnað ósanngjörn og í ósamræmi við úrslit málsins þar sem fallist hafi verið að mestu á kröfur sóknaraðila. Varnaraðili tekur undir mat héraðsdóms og andmælir því að sanngirnisrök standi til þess að verða við kröfum sóknaraðila. Þá sé fjárhæð varakröfu sóknaraðila „úr öllu samhengi við dómaframkvæmd“. Enn fremur sé eðlilegt að sóknaraðili hafi verið látin bera málskostnað enda hafi verið hafnað þeim hluta krafna hennar, sem vörðuðu hæstar fjárhæðir og „mest lá undir í héraðsdómsmálinu“.

Niðurstaða

7

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að hafna þeirri kröfu sóknaraðila að lífeyris- og séreignarlífeyrisréttindi varnaraðila að fjárhæð 22.269.214 krónur komi til skipta milli aðila.

8

Varakrafa sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að greiða henni 11.134.607 krónur til að bæta henni það að framangreindum lífeyrisréttindum sé haldið utan skipta styðst við ákvæði síðari málsliðar 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Eins og tekið er fram í úrskurði héraðsdóms felur það ákvæði í sér undantekningu frá þeirri almennu reglu 2. töluliðar 1. mgr. sömu greinar að lífeyrisréttindi komi ekki til skipta við fjárslit vegna hjónaskilnaðar. Kemur aðeins til álita að víkja frá þeirri meginreglu þegar sérstaklega stendur á, sbr. til dæmis dóm Hæstaréttar 17. september 2012 í máli nr. 568/2012. Við slíkt mat verður að líta heildstætt á allar aðstæður aðila, sbr. síðastgreindan dóm og dóm Hæstaréttar 18. desember 2001 í máli nr. 253/2001.

9

Málsaðilar eru á svipuðum aldri og eiga bæði, miðað við almennar lífslíkur, allmörg ár eftir á vinnumarkaði til þess að afla sér tekna og lífeyrisréttinda. Bæði hafa þau aflað sér menntunar sem á að geta nýst þeim til tekjuöflunar og hefur varnaraðili gert það á undanförnum árum. Þótt gögn málsins beri ekki með sér að sóknaraðili hafi enn látið reyna á menntun sína sem [...] er ekki annars að vænta en að sú menntun muni geta nýst henni til tekjuöflunar, auk þess sem upplýst er af hennar hálfu að hún sé nú að afla sér frekari menntunar á sviði [...].

10

Skiptum bús aðila er enn ólokið og liggur því ekki fyrir hver niðurstaða þeirra búskipta verður. Eins og málið liggur fyrir nú virðist ljóst að megineign búsins sé fasteignin [...], sem samkvæmt ákvæði úrskurðar héraðsdóms, sem ekki er hér til úrlausnar, skal koma að fullu til skipta að jöfnu milli aðila. Er hreinn eignarhluti aðila í fasteigninni talinn nema um 44- 45 milljónum króna að gættum fyrirliggjandi verðmötum og að teknu tilliti til áhvílandi veðskulda, eins og greinir meðal annars í kæru sóknaraðila.

Meiri óvissa ríkir um virði hlutafjáreignar aðila í einkahlutafélaginu [...] sem aðilar eru sammála um að varnaraðili eigi að þriðjungi í séreign, með vísan til kaupmála.

Ekki er að sjá að um verulegar skuldir sé að ræða í búinu aðrar en áður nefndar veðskuldir. Þótt mismunur á lífeyrisréttindum aðila samkvæmt matsgerð tryggingastærðfræðings sé talsverður, og sá mismunur sé jafnframt nokkuð hátt hlutfall af þeim eignarhluta sem ætla má að muni koma í hlut aðila við lok skiptanna, verður ekki talið að aðstæður aðila, heildstætt virtar séu slíkar að ósanngjarnt teljist gagnvart sóknaraðila, í skilningi síðari málsliðar 2. mgr. 102. gr. hjúskaparlaga, að lífeyrisréttindum varnaraðila sé haldið utan skipta.

11

Samkvæmt framanrituðu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður niðurstaða hans um að hafna framangreindri varakröfu sóknaraðila staðfest.

12

Eftir atvikum þykir rétt að málskostnaður milli aðila í héraði og kærumálskostnaður falli niður.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og kærumálskostnaður fellur niður.