323/2021

Útdráttur

A höfðaði mál á hendur V til heimtu bóta vegna uppsagnar hans úr starfi hjá V. Byggði V á því að uppsögnin hefði verið heimil án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins þar sem starf A hefði verið lagt niður, sbr. 1. mgr. 43. gr. sömu laga, en féllst á það undir rekstri málsins að A hefði notið réttar til launa í veikindaleyfi eftir að sex mánaða uppsagnarfresti hans lauk. Í dómi Landsréttar var fallist á það með V að uppsögn A hefði ekki tengst persónu hans eða nokkru því sem greinir í 21. gr. laga nr. 70/1996.

Aftur á móti var talið að V hefði borið að leggja mat á það hvernig A nýttist í starfsemi V svo og á hæfni hans í samanburði við aðra starfsmenn á upplýsingatæknisviði, áður en ákveðið var að segja honum upp störfum. Rétturinn rakti efni skýrslu sem KPMG vann fyrir V, minnisblaðs starfsmanns V og funda sem haldnir voru og taldi ljóst að V hefði rannsakað málið nægilega. Því hefði undirbúningur ákvörðunar V um uppsögn A verið fullnægjandi. Var því ekki fallist á að V hefði brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ekki var heldur á það fallist að V hefði brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar eða andmælarétti A, sbr. 12. og 13. gr. sömu laga. Lagði Landsréttur því til grundvallar að uppsögn A hefði verið lögmæt. Ekki var heldur talið að í uppsögninni hefði falist ólögmæt meingerð af hálfu V gegn æru eða persónu A í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í samræmi við kröfugerð sína var V því gert að greiða A bætur vegna launa í veikindaleyfi eftir að sex mánaða uppsagnarfresti hans lauk en að öðru leyti var V sýknaður af öllum kröfum A.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir A-kvk-nf E-kvk-nf, Á-kk-nf H-kk-nf og J-kk-nf S-kk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Aðaláfrýjandi skaut málinutil Landsréttar 19. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 21. apríl 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Aðaláfrýjandi krefst þess aðallega að hann verði einungis dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 1.485.390 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. janúar 2020 til greiðsludags en að hann verði að öðru leyti sýknaður af kröfum gagnáfrýjanda. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. Til vara krefst aðaláfrýjandi þess að fjárhæð dæmdra bóta verði lækkuð og að málskostnaður fyrir Landsrétti falli niður.

3

Gagnáfrýjandi áfrýjaði málinu fyrir sitt leyti 13. ágúst 2021. Gagnáfrýjandi krefst þess aðallega að aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum 66.958.280 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Þá krefst gagnáfrýjandi þess einnig að aðaláfrýjanda verði gert að greiða honum miskabætur að fjárhæð 1.500.000 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þingfestingardegi til greiðsludags. Til vara krefst gagnáfrýjandi staðfestingar hins áfrýjaða dóms. Þá krefst hann málskostnaðar fyrir Landsrétti.

4

Upphaflega krafðist aðaláfrýjandi aðallega sýknu af öllum kröfum gagnáfrýjanda en til vara að fjárhæð dæmdra bóta yrði lækkuð. Við aðalmeðferð málsins í Landsrétti breytti aðaláfrýjandi kröfugerð sinni með vísan til þess að samkvæmt dómum Landsréttar í málum nr. 121/2021 og 305/2021 ætti gagnáfrýjandi rétt til launa í veikindaorlofi að því leyti sem þau væru enn ógreidd.

Niðurstaða

5

Ágreiningur málsins varðar það álitaefni hvort aðaláfrýjanda hafi verið heimilt að segja upp ótímabundnum ráðningarsamningi gagnáfrýjanda með uppsögn 19. september 2019 án undangenginnar áminningar samkvæmt 21. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Aðaláfrýjandi byggir á því að uppsögnin hafi verið heimil þar sem starf gagnáfrýjanda hafi verið lagt niður, sbr. 1. mgr. 43. gr. sömu laga. Einnig deila aðilar um það hvort gagnáfrýjandi eigi rétt til miskabóta vegna uppsagnarinnar. Aðilar máls deila hins vegar ekki lengur um það að gagnáfrýjandi hafi notið réttar til launa í veikindaleyfi eftir að sex mánaða uppsagnarfresti hans lauk í apríllok 2020 en gagnáfrýjandi lauk veikindaleyfi 18. júní sama ár.

6

Eins og lýst er í hinum áfrýjaða dómi er gagnáfrýjandi [...] að mennt, með próf sem [...] og BS- próf í [...] frá Háskólanum í Reykjavík. Hann starfaði hjá upplýsingatæknideild aðaláfrýjanda á árunum [...] til 2019, síðast sem [...]. Auk forstöðumanns unnu í deildinni [...] starfsmenn í rekstrareiningu og [...] í hugbúnaðareiningu, þar á meðal gagnáfrýjandi. Samkvæmt starfslýsingu var starf gagnáfrýjanda fólgið í því að hafa umsjón með hugbúnaðargerð fyrir aðaláfrýjanda, stuðla að því að hugbúnaðarverkefni væru leyst á sem bestan og hagkvæmastan hátt og að fjármunir aðaláfrýjanda væru nýttir sem best í hugbúnaðarverkefnum. Helstu verkefnum var lýst sem verkefnastýringu hugbúnaðarlausna ytri aðila og innri, hugbúnaðarþróun, þarfagreiningu hugbúnaðarlausna í samvinnu við verkkaupa, mati og vali á útfærsluleiðum hverju sinni, mati og vali á ytri aðila eða innri til að framkvæma verkið og endurskoðun og breytingum á stefnu aðaláfrýjanda í þróun upplýsingatæknimála og tæknistefnu með tilliti til tækniþróunar í hugbúnaðargeiranum. Í aðilaskýrslu sinni í héraði kvaðst gagnáfrýjandi hafa unnið við gerð [...] og forritun kerfa honum tengdum og hefði þeirri vinnu að mestu lokið um 2014 til 2015. Eftir það og þar til gagnáfrýjanda var sagt upp störfum hefði hann aðallega unnið við viðhald þessara kerfa.

7

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður staðfest sú niðurstaða að uppsögn gagnáfrýjanda hafi ekki tengst persónu hans eða nokkru því sem greinir í 21. gr. laga nr. 70/1996.

8

Einnig er staðfest með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms sú niðurstaða að aðaláfrýjanda hafi borið að leggja mat á það hvernig gagnáfrýjandi nýttist í starfsemi stofnunarinnar, svo og á hæfni gagnáfrýjanda í samanburði við aðra starfsmenn á upplýsingatæknisviði, áður en ákveðið var að segja honum upp störfum.

9

Í framlögðum leiðbeiningarreglum fjármálaráðuneytisins til stjórnenda um uppsagnir ríkisstarfsmanna vegna rekstrarlegra ástæðna frá árinu 2011 kemur meðal annars fram að þegar ákvörðun um uppsögn sé byggð á samanburði á frammistöðu eða starfshæfni einstakra starfsmanna eða stöðu verkefna þeirra gæti málið ekki talist nægjanlega upplýst í skilningi 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 nema aflað sé upplýsinga um þessi atriði hjá viðkomandi starfsmanni. Regla 44. gr. laga nr. 70/1996 útiloki ekki að forstöðumaður ákveði umfram lagaskyldu að gefa þeim starfsmanni, sem gæti misst starf sitt, færi á að tjá sig um málið áður en ákvörðun er tekin. Slíkt gæti orðið til þess að upplýsa málið betur og að sá sem ákvörðunin beinist að skilji betur ástæður hennar.

Þessi leiðbeiningarregla er í samræmi við ákvæði 1. mgr. 44. gr. laga nr. 70/1996, þar sem fram kemur að ekki sé skylt að gefa starfsmanni kost á að tjá sig um ástæður uppsagnar áður en hún tekur gildi ef uppsögn á rætur að rekja til annarra ástæðna en þeirra sem greinir í 21. gr. laganna. Er í 1. mgr. 44. gr. sérstaklega tekið sem dæmi ef starfsmanni er sagt upp vegna hagræðingar í rekstri stofnunar. Samkvæmt þessu er ljóst að það er háð mati hverju sinni hvort mál teljist nægilega upplýst þótt ekki hafi verið rætt við viðkomandi starfsmann áður en ákvörðun um uppsögn er tekin.

10

KPMG vann skýrslu fyrir aðaláfrýjanda í febrúar 2019 um skipulag upplýsingatæknimála hans. Skýrslan var meðal annars byggð á viðtölum við starfsmenn upplýsingatæknideildar, þar á meðal gagnáfrýjanda. Í skýrslunni var meðal annars lýst starfsemi deildarinnar og verksviði einstakra starfsmanna, þar á meðal gagnáfrýjanda. Því var lýst að mikill ávinningur gæti falist í því að fækka hugbúnaðarlausnum og aðlaga verklag þannig að mögulegt væri að nýta staðlaðar lausnir, sem og að útvista hluta verkefnavinnu og tilteknum innviðum. Á fundi 4. apríl 2019 var farið yfir skýrslu KPMG og kynnti B, forstöðumaður upplýsingatækni og skjalastjórnunar aðaláfrýjanda, áform um að aðaláfrýjandi myndi hætta eigin hugbúnaðarþróun og var honum falið að undirbúa þessar breytingar. Á fundi 20. júní sama ár fjallaði B um að brýn þörf væri á starfsmanni sem gæti borið uppi rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis og væri þekking á hýsingu, sýndarumhverfi og skýjaþjónustu mikilvæg. Forstjóri aðaláfrýjanda hafi þá spurt um möguleika á að nýta starfsmenn sem í dag störfuðu við hugbúnaðarþróun til þessara starfa. B hafi sagst hafa borið saman þekkingu og reynslu þeirra starfsmanna við fyrirliggjandi þarfir og ljóst væri að þessir starfsmenn hefðu ekki þá þekkingu sem þörf væri á og ekki væri tími til að byggja hana upp. Var samþykkt á fundinum að auglýsa eftir starfsmanni. Í minnisblaði KPMG til aðaláfrýjanda frá ágúst 2019 var tekið fram að félagið hefði bent stjórnendum aðaláfrýjanda á að hverfa frá því fyrirkomulagi að reka eigin hugbúnaðarþróun, takmarka umfang sérkerfa eins og kostur væri, leggja niður starfsemi hugbúnaðardeildar í núverandi mynd og útvista hugbúnaðarþróun að mestu leyti.

11

B bjó til minnisblað 1. september 2019 um greiningu starfa innan upplýsingatæknideildar vegna skipulagsbreytinga. Þar er vísað til þess að í tengslum við endurskipulagningu á upplýsingatækniumhverfi aðaláfrýjanda væri ljóst að þörf væri á starfsmanni með þekkingu á nútímalegum hýsingarlausnum en á sama tíma yrði takmörkuð þörf á forritunarþekkingu innan deildarinnar. Greining hafi verið gerð á störfum innan deildarinnar,,, sérstaklega með tilfæringar á mönnum og verkefnum í huga.“ Sérstaklega hafi verið horft til þess hvort komast mætti hjá uppsögnum, meðal annars með því að sleppa því að ráða nýjan starfsmann. Tilgreind voru þau lykilatriði sem horft væri til við ráðningu á nýjum starfsmanni í kerfisrekstur. Því er lýst að tveir starfsmenn aðaláfrýjanda sem störfuðu við hugbúnaðargerð, og var gagnáfrýjandi annar þeirra, hefðu,, ekki komið með beinum hætti að kerfisrekstri undanfarin ár“ þótt forritunarvinna þeirra hafi að einhverju marki tengst slíku. Þá hafi þeir ekkert komið að rekstri sýndarumhverfis eða hýsingu í skýjaþjónustu og liggi bakgrunnur þeirra og menntun ekkert á sviði sýndarumhverfis og skýjahýsingar. Þeir gætu því ekki tekið þau verkefni að sér. Síðan er í minnisblaðinu lýst öðrum störfum innan deildarinnar, hvaða starfsmenn sinni þeim og farið yfir hvort þörf væri á viðbótarvinnuafli við þau störf. Var í minnisblaðinu komist að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki.

12

Á fundi degi síðar kynnti B nýjar áherslur í hugbúnaðarmálum aðaláfrýjanda og var fært til bókar að við þessar breytingar legðust niður tvö störf hugbúnaðarsérfræðinga innan upplýsingatæknideildar. Hæfnigreining hefði farið fram með það fyrir augum að þessir starfsmenn gætu farið í önnur störf innan upplýsingatæknideildar og var þar vísað til fyrrgreinds minnisblaðs B. Meðal annars hafi verið horft til starfs í kerfisrekstri en ekki væri talið að þeir hefðu hæfni til þess starfs. Ekki væru sjáanleg nein hentug verkefni innan deildarinnar önnur en mögulegt tveggja ára tímabundið starf fyrir einn starfsmann í minjaskráningu. Ákveðið var að kynna breytingar fyrir viðkomandi starfsmönnum og kanna hug þeirra til tilfærslu í starfi. Þá var jafnframt ákveðið að starfsmennirnir færu í launað leyfi meðan unnið væri að lausn.

13

Samkvæmt framangreindu er ljóst að aðaláfrýjandi greindi ítarlega hvaða áhrif nýjar áherslur í hugbúnaðarmálum myndu hafa á störf hjá aðaláfrýjanda og komst að þeirri rökstuddu niðurstöðu að við þessar breytingar væri nauðsynlegt að leggja niður tvö störf hugbúnaðarsérfræðinga innan upplýsingatæknideildar, þar á meðal starf gagnáfrýjanda. Þá kannaði aðaláfrýjandi hvort önnur störf stæðu gagnáfrýjanda til boða og færði rök að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki. Aðspurður í aðilaskýrslu sinni hvort gagnáfrýjandi hefði þekkingu til þess að bera uppi rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis, kvaðst hann hafa góðan grunn til þess en þyrfti að setja sig inn í verkefnið eins og þegar maður skiptir um starf. Ekki verður því séð að viðtal við gagnáfrýjanda hefði breytt neinu um þá niðurstöðu aðaláfrýjanda að hann gæti ekki tekið að sér starf hjá aðaláfrýjanda við rekstur netþjóna og hýsingarumhverfis.

Samkvæmt þessu er fallist á það með aðaláfrýjanda að hann hafi rannsakað málið nægilega og því hafi undirbúningur ákvörðunar aðaláfrýjanda um uppsögn gagnáfrýjanda verið fullnægjandi. Verður því ekki á það fallist að aðaláfrýjandi hafi brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga.

14

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er staðfest sú niðurstaða að ekki hafi verið brotið gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar eða andmælarétti gagnáfrýjanda, sbr. 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga.

15

Samkvæmt öllu framangreindu er það niðurstaða réttarins að uppsögn gagnáfrýjanda hafi verið lögmæt. Í samræmi við kröfugerð sína verður aðaláfrýjandi dæmdur til að greiða gagnáfrýjanda 1.485.390 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 27. janúar 2020 til greiðsludags en að öðru leyti verður aðaláfrýjandi sýknaður af skaðabótakröfu gagnáfrýjanda.

16

Ákvörðun aðaláfrýjanda um uppsögn gagnáfrýjanda tengdist hvorki starfshæfni hans né persónu. Ekki verður talið að í uppsögninni hafi falist ólögmæt meingerð af hálfu aðaláfrýjanda gegn æru eða persónu gagnáfrýjanda í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Verður aðaláfrýjandi því einnig sýknaður af miskabótakröfu gagnáfrýjanda.

17

Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála verður aðaláfrýjanda gert að greiða gagnáfrýjanda hluta málskostnaðar hans vegna reksturs málsins sem ákveðst í einu lagi í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð :

Aðaláfrýjandi, Vegagerðin, greiði gagnáfrýjanda, A, 1.485.390 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 27. janúar 2020 til greiðsludags.

Aðaláfrýjandi greiði gagnáfrýjanda samtals 800.000 krónur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti.