534/2019

Útdráttur

J var sakfelldur í héraði fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2008 og 2009 vegna tekjuáranna 2007 og 2008 á þann hátt að hafa látið undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum fjármagnstekjur af uppgjöri á 44 framvirkum gjaldmiðlasamningum, samtals að fjárhæð 110.504.000 krónur. Fyrir Landsrétti krafðist J þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, til vara sýknu, að því frágengnu að ákvörðun refsingar yrði frestað en að öðrum kosti að fullnustu refsingar yrði frestað skilorðsbundið. Rétturinn féllst ekki á þá röksemd fyrir frávísun málsins að meðferð þess fyrir dómstólum bryti gegn banni við endurtekinni málsmeðferð samkvæmt 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu. Þá var heldur ekki fallist á að efni væru til að vísa málinu frá dómi á þeim grunni að úrskurður Landsréttar í málinu nr. 277/2018, sem staðfesti úrskurð héraðsdóms um að hafna kröfu J um frávísun þess, hefði verið kveðinn upp af dómstól sem ekki hefði verið skipaður samkvæmt lögum. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu J. Var refsing hans ákveðin fangelsi í fjóra mánuði auk þess sem honum var gert að greiða sekt í ríkissjóð að fjárhæð 19.338.200 krónur, sem nam tvöfaldri fjárhæð þess skattstofns sem undan var dreginn að frádregnum skatti af álagi. Var fullnustu refsingar J, bæði refsivist og fésekt, frestað skilorðsbundið í tvö ár, en ryfi hann skilorð skyldi 270 daga fangelsi koma í stað sektarinnar.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 4. júlí 2019 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 24. júní 2019 í málinu nr. S[…]/2013.

2 Af hálfu ákæruvaldsins er þess krafist að kröfu ákærða um að málinu verði vísað frá héraðsdómi verði hafnað, að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing hans verði þyngd.

3 Ákærði krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá héraðsdómi, til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvaldsins en að því frágengnu að refsing verði ákveðin svo væg sem lög frekast leyfi og verði að öllu leyti skilorðsbundin.

Málsatvik og sönnunarfærsla

4 Vitnið A gaf skýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti til viðbótar við þá skýrslu sem hann gaf fyrir héraðsdómi og var spiluð í hljóði og mynd.

5 Ákærða er gefið að sök meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2008 og 2009 vegna tekjuáranna 2007 og 2008 en ákærði lét undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum fjármagnstekjur, samtals að fjárhæð 110.504.000 krónur, sem voru tekjur ákærða af uppgjöri á alls 44 framvirkum gjaldmiðlasamningum sem gerðir voru við Glitni banka hf. Í ákærunni kemur fram að um hafi verið að ræða skattskyld afleiðuviðskipti sem skiluðu ákærða tekjum að fjárhæð 13.314.000 krónur tekjuárið 2007 og 97.190.000 krónur tekjuárið 2008 sem voru skattskyldar samkvæmt 3. tölulið Cliðar 7. gr., sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og með því komið sér undan greiðslu fjármagnstekjuskatts samtals að fjárhæð 11.050.400 krónur. Í ákæru er háttsemin talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt.

6 Skattrannsóknarstjóri ríkisins hóf 4. október 2011 rannsókn á skattskilum ákærða vegna tekjuáranna 2007 og 2008. Beindist rannsóknin einkum að vantöldum fjármagnstekjum ákærða að meðtöldum tekjum af framvirkum samningum sem hann gerði við Glitni banka hf. þau ár sem voru til rannsóknar. Gaf ákærði skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 25. október 2011. Með bréfi skattrannsóknarstjóra til ákærða 10. nóvember sama ár var honum veittur andmælaréttur í tilefni af skýrslu skattrannsóknarstjóra sem tekin var saman vegna rannsóknarinnar. Sendi ákærði andmæli sín með bréfi 7. desember 2011 og lauk skattrannsóknarstjóri við gerð skýrslunnar 30. sama mánaðar. Sama dag var mál ákærða sent ríkisskattstjóra til meðferðar samkvæmt 6. mgr. 103. gr. laga nr. 90/2003.

7 Ríkisskattstjóri boðaði endurákvörðun álagðra gjalda ákærða með bréfi 4. júní 2012. Með bréfi 17. júlí sama ár mótmælti ákærði fyrirhuguðum breytingum á opinberum gjöldum. Með úrskurði 20. ágúst 2012 var stofn til útreiknings fjármagnstekjuskatts ákærða gjaldárin 2008 og 2009 endurákvarðaður að viðbættu 25% álagi á vanframtalinn skattstofn, sbr. 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003.

8 Ákærði skaut úrskurði ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar með kæru 10. október 2012. Kröfu ákærða um frádrátt kostnaðar við uppgjör afleiðusamninga var vísað frá yfirskattanefnd sem hafnaði kröfum ákærða að öðru leyti, sbr. úrskurð 30. desember 2013. Hinn 28. janúar 2014 greiddi ákærði skattskuldina með fyrirvara um réttmæti kröfunnar.

9 Með bréfi 22. júní 2012 vísaði skattrannsóknarstjóri máli ákærða til rannsóknar hjá sérstökum saksóknara. Bréfinu fylgdi fyrrnefnd skýrsla skattrannsóknarstjóra og fylgiskjöl með henni. Embætti sérstaks saksóknara hóf rannsókn sína 25. september 2012 með því að taka skýrslu af ákærða. Þá var tekin skýrsla af A, starfsmanni […] Glitnis banka hf., 2. október sama ár.

10 Hinn 26. apríl 2013 gaf embætti sérstaks saksóknara út ákæru á hendur ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Ákærði neitaði sök við þingfestingu málsins fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 29. maí 2013. Í þinghaldi í málinu 10. september sama ár lagði ákærði fram greinargerð þar sem þess var krafist að málinu yrði frestað þar til niðurstaða yfirskattanefndar lægi fyrir í máli ákærða. Til vara var þess krafist að málinu yrði vísað frá dómi en til þrautavara að hann yrði sýknaður. Frávísunarkrafa ákærða var aðallega byggð á því að með ákvörðun ríkisskattstjóra um skattálag samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 hefði ákærða verið gerð refsing í skilningi 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. 5. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Færi frekari málsmeðferð því í bága við það ákvæði mannréttindasáttmálans þar sem þess væri krafist að ákærða yrði á ný gerð refsing fyrir sömu brotin. Í þessari fyrirtöku málsins var bókað í þingbók að aðilar væru sammála um að rétt væri „að fresta málinu uns fyrir liggur niðurstaða Hæstaréttar Íslands í málum þar sem reynir á sambærileg álitaefni um meginregluna um bann við endurtekinni refsingu eða málsmeðferð“. Ákvað dómari við svo búið að fresta málinu ótiltekið. Var málið næst tekið fyrir 6. júní 2014 og fór þá fram munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu ákærða. Hafnaði héraðsdómari kröfu ákærða með úrskurði 12. sama mánaðar og ákvað að aðalmeðferð í málinu skyldi fara fram 26. nóvember 2014. Af því varð ekki og var málinu frestað utan réttar með vísan til þess að beðið væri úrlausnar Mannréttindadómstóls Evrópu í málum þar sem reyndi á meginregluna um bann við endurtekinni málsmeðferð refsiverðrar háttsemi. Með dómi Mannréttindadómstóls Evrópu 18. maí 2017, í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi, var fallist á kröfur kærenda um að þeir hefðu verið saksóttir tvisvar fyrir sama brot með álagningu viðbótarálags á skatta. Í þinghaldi í málinu 27. janúar 2017 ákvað héraðsdómari að aðalmeðferð málsins færi fram 4. maí sama ár. Málið var þó ekki tekið fyrir að nýju fyrr en 14. nóvember sama ár. Í þinghaldi þann dag var á ný gerð krafa af hálfu ákærða um að málinu yrði vísað frá dómi, en þá hafði gengið dómur Hæstaréttar Íslands 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 þar sem krafist hafði verið frávísunar á sama grundvelli og í máli þessu. Var ákveðið að munnlegur málflutningur um frávísunarkröfu ákærða færi fram 23. janúar 2018. Vegna ágreinings um hæfi héraðsdómara fór málflutningurinn ekki fram fyrr en 20. febrúar 2018.

11 Með úrskurði héraðsdóms 14. mars 2018 var fallist á frávísunarkröfu ákærða á framangreindum grundvelli en auk þess var á því byggt af hálfu ákærða að með því að ákæruvaldið hafi haldið máli gegn ákærða til streitu á meðan önnur samkynja mál hefðu verið felld niður væri brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár. Úrskurður héraðsdóms var kærður til Landsréttar sem felldi úrskurðinn úr gildi 20. júní 2018 og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar. Í þinghaldi 5. mars 2019 kvaðst verjandi ákærða gera á ný kröfu um að málinu yrði vísað frá dómi. Væri það gert á grundvelli nýrra úrlausna Mannréttindadómstóls Evrópu sem hafi þýðingu fyrir málið. Var málið flutt um kröfu ákærða og tekið til úrskurðar. Úrskurður héraðsdóms var kveðinn upp 15. mars 2019. Var kröfu ákærða um frávísun málsins hafnað.

12 Aðalmeðferð fyrir héraðsdómi fór fram 27. maí 2019. Í skýrslu fyrir héraðsdómi kvað ákærði málið snúast um gjaldmiðlasamninga sem hefðu verið „gerðir og fullnustaðir“ af starfsmönnum Glitnis banka hf. sem hafi talið sig hafa umboð til þeirra ráðstafana án þess að bera viðkomandi samninga undir ákærða. Kvaðst ákærði hafa verið þess fullviss að bankinn myndi uppfylla þær lagaskyldur sínar að halda eftir og skila fjármagnstekjuskatti „þar sem slík skattlagning félli til“. Þá staðfesti ákærði framlögð skattframtöl fyrir þau gjaldár sem um ræðir og mótmælti því ekki að hann bæri ábyrgð á þeim. Loks kvaðst ákærði aðspurður ekki hafa forsendur til að meta hvort tölulegar niðurstöður í gögnunum væru réttar eða rangar. Hinn áfrýjaði dómur var kveðinn upp 24. júní 2019. Var ákærði sakfelldur samkvæmt ákæru og gert að sæta fangelsi í tvo mánuði sem bundið var almennu skilorði til eins árs. Þá var ákærða gert að greiða 19.350.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæta ella fangelsi í 270 daga. Í forsendum dómsins kemur fram að við ákvörðun refsingar ákærða sé horft til þess langa tíma sem sé liðinn frá því að brot ákærða voru framin.

13 Ríkissaksóknari áfrýjaði héraðsdómi til Landsréttar 4. júlí 2019. Málsgögn bárust ríkissaksóknara frá héraðsdómi 26. nóvember sama ár og voru send Landsrétti 20. janúar 2020. Greinargerð ákærða barst réttinum 11. mars sama ár og greinargerð ákæruvaldsins barst 1. apríl 2020. Aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti fór fram 18. nóvember 2020.

Niðurstaða

Krafa um frávísun

14 Krafa ákærða um frávísun málsins frá héraðsdómi er eins og áður byggð á því að í 4. gr. 7. viðauka við Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, sé lagt bann við endurtekinni refsingu eða málsmeðferð til úrlausnar um refsiverða háttsemi, það er sú regla sem nefnd er ne bisin idem. Ríkisskattstjóri hafi lagt 25% álag á ætlaða vantalda fjármagnstekjustofna ákærða fyrir tekjuárin 2007 og 2008 og hafi sú álagning verið staðfest með úrskurði yfirskattanefndar. Vísar ákærði til þess að með endanlegri ákvörðun um álag á ætlaða vantalda gjaldstofna samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 hafi honum verið refsað í skilningi 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmálann og hafi álagningin þar með öðlast hin svonefndu „neikvæðu efnislegu réttaráhrif“. Af þessu leiði að frekari meðferð málsins fyrir dómi fyrir nákvæmlega sama brot brjóti gegn fyrrnefndu ákvæði mannréttindasáttmálans þar sem sú krafa sé gerð í málinu að ákærða verði gerð refsing öðru sinni fyrir sömu brotin.

15 Með hliðsjón af dómum Hæstaréttar Íslands og Mannréttindadómstóls Evrópu verður lagt til grundvallar að meðferð á máli ákærða hjá skattyfirvöldum og beiting stjórnsýsluviðurlaga, sem fólu eins og áður segir í sér að bætt var álagi á vantalinn skattstofn, hafi verið sakamál í skilningi fyrrnefnds ákvæðis mannréttindasáttmálans. Jafnframt að með rekstri þess annars vegar og rannsókn og meðferð málsins hjá lögreglu, ákæruvaldi og fyrir dómi hins vegar hafi verið rekin tvö aðskilin mál vegna sama brots í skilningi ákvæðisins. Líkt og dómaframkvæmd ber með sér getur slíkt samrýmst fyrrnefndri reglu mannréttindasáttmálans að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, einkum að sýnt sé fram á að rekstur málanna hafi verið nægilega samþættur eða samtengdur í efni og tíma, þannig að úr hafi orðið ein samþætt heild.

16 Með fyrrnefndum úrskurði Landsréttar 20. júní 2018 í máli nr. 277/2018 eru færð rök fyrir því að í máli ákærða hafi verið fullnægt skilyrðum sem leiði af dómi Hæstaréttar Íslands 21. september 2017 í máli nr. 283/2016 og dómum Mannréttindadómstóls Evrópu svo að ekki verði talið að brotið hafi verið gegn reglunni um bann við endurtekinni málsmeðferð í sakamálum. Ákærði hefur aftur á móti bent á að niðurstaða Landsréttar taki mið af rökstuðningi Hæstaréttar Íslands í dómi í máli nr. 283/2016 og að niðurstaða Landsréttar samræmist ekki niðurstöðu mannréttindadómstólsins í máli J-kk-ef Á-kk-ef J-kk-ef og fleiri gegn Íslandi frá 18. maí 2017. Þá sé niðurstaða réttarins einnig í andstöðu við dóma mannréttindadómstólsins í tveimur málum sem síðar gengu, það er mál R-kk-ef Þ-kk-ef gegn Íslandi frá 12. febrúar 2019 og mál B-kk-ef Á-kk-ef gegn Íslandi frá 16. apríl 2019. Í þeim málum hafi íslenska ríkið borið fyrir sig varnarástæður sem hafi verið nánast orðrétt þýðing á forsendum Hæstaréttar Íslands í fyrrnefndu máli nr. 283/2016 sem hafi reynst haldlausar, enda hafi niðurstaðan í báðum málum verið sú að brotið hafi verið gegn 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmálans. Loks bendir ákærði á að eftir að Landsréttur hafi fellt úr gildi úrskurð héraðsdóms hafi Mannréttindadómstóll Evrópu komist að þeirri niðurstöðu að einn dómara málsins í Landsrétti hafi ekki verið skipaður dómari við réttinn með lögmætum hætti og hafi fengið tímabundið leyfi frá störfum. Telur ákærði að vafi leiki á því að úrskurður réttarins um heimvísun hafi verið kveðinn upp af hæfum og óvilhöllum dómstóli, sbr. 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

17 Við mat á því hvort málsmeðferð teljist nægilega samþætt að efni til verður að líta til þess hvort meðferð síðara málsins hafi verið til fyllingar eða viðbótar meðferð hins fyrra, hvort hin tvíþætta málsmeðferð hafi verið fyrirsjáanleg afleiðing þeirrar háttsemi sem um ræðir, hvort leitast hafi verið við af fremsta megni að forðast endurtekna öflun og mat sönnunargagna og loks hvort í síðari málsmeðferðinni hafi verið tekið tillit til þeirra viðurlaga sem áður voru á lögð. Við mat á því hvort rekstur mála telst nægilega samþættur í tíma er ekki gerð krafa um að meðferð beggja mála hafi farið fram samhliða frá upphafi til enda en þó þurfa tímaleg tengsl að vera nægilega náin til að koma í veg fyrir óhóflegt óhagræði, óvissu og tafir vegna málareksturs sem dregst yfir lengri tíma.

18 Eins og fram kemur í fyrrnefndum úrskurði Landsréttar í máli nr. 277/2018 voru mál ákærða rekin samhliða hjá skattyfirvöldum og lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum í 15 mánuði, það er frá 25. september 2012 þegar ákærði gaf skýrslu sakbornings hjá sérstökum saksóknara til 30. desember 2013 þegar úrskurður yfirskattanefndar var kveðinn upp. Skörunin hafi nær eingöngu stafað af því að ákærði nýtti sér rétt sinn til að kæra úrskurð ríkisskattstjóra frá 20. ágúst 2012 til yfirskattanefndar sem hafi kveðið upp úrskurð 14 mánuðum eftir að kæra barst. Þá segir að við mat á efnislegum tengslum mála ákærða sé til þess að líta að þau viðurlög sem honum hafi verið gert að sæta hjá skattyfirvöldum og þeim sem standi fyrir dyrum, verði hann sakfelldur fyrir dómstólum, hafi verið fyrirsjáanleg sem úrræði samkvæmt íslenskum rétti vegna brota á skattalögum. Enn fremur hafi ákærði á öllum stigum málsins haft vitneskju frá skattyfirvöldum um farveg málsins. Þá leiði enn fremur af 109. gr. laga nr. 90/2003 að frá sektarfjárhæð í sakamáli skuli draga álag samkvæmt 108. gr. laganna. Eins og fram er komið gaf ákærði skýrslu hjá skattrannsóknarstjóra 25. október 2011 og hjá sérstökum saksóknara 25. september 2012 eftir að máli hans hafði verið vísað þangað. Við síðari skýrslugjöfina óskaði ákærði sérstaklega eftir því að fá að leggja fram andmælabréf sitt til ríkisskattstjóra og kæru sína til yfirskattanefndar og var honum veittur tveggja vikna frestur til þess. Sendi ákærði gögn þessi til sérstaks saksóknara 8. og. 10. október 2012.

19 Þrátt fyrir þá staðreynd að rannsókn skattrannsóknarstjóra og sérstaks saksóknara hafi að meginstefnu til beinst að sömu atriðum var markmið þeirra lögum samkvæmt ekki það sama, sbr. til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar Íslands í máli nr. 283/2016. Rannsókn skattrannsóknarstjóra laut að því að upplýsa hvernig staðið hefði verið að skattskilum ákærða og hvort hann hefði vanrækt skyldur sínar í því efni. Í samræmi við ákvæði laga um meðferð sakamála miðaði rannsókn sérstaks saksóknara á hinn bóginn að því að afla nauðsynlegra gagna til þess að ákæranda væri að rannsókn lokinni unnt að meta hvort sækja skyldi ákærða til sakar. Í því fólst meðal annars að leiða í ljós hvort háttsemi ákærða teldist meiri háttar brot gegn skattalögum sem framið hefði verið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga. Var meðferð sakamálsins því til fyllingar eða viðbótar málsmeðferð skattyfirvalda, sbr. til hliðsjónar fyrrnefndan dóm Hæstaréttar Íslands. Þótt rannsóknin hafi beinst að mismunandi þáttum hlýtur rannsókn skattyfirvalda eðli máls samkvæmt að jafnaði að vera grundvöllur að rannsókn lögreglu og meðal gagna hennar. Svo var í þessu tilviki og verður ekki talið að rannsókn sérstaks saksóknara hafi falið í sér ónauðsynlega endurtekningu fyrri málsmeðferðar. Því ber að líta svo á að um hafi verið að ræða rekstur tveggja aðskilinna mála sem mynduðu að efni til eina samþætta heild.

20 Eins og áður er fram komið hefur rekstur mála ákærða hjá skattyfirvöldum, lögreglu, ákæruvaldi og fyrir dómstólum tekið tæplega níu ár og tvo mánuði miðað við upphafsdag rannsóknar skattrannsóknarstjóra 4. október 2011. Þar af voru málin rekin samhliða hjá skattyfirvöldum og lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum í 15 mánuði. Þá liggur fyrir að ákæra var gefin út á hendur ákærða áður en meðferð málsins lauk hjá skattyfirvöldum, eða rúmum átta mánuðum áður en úrskurður yfirskattanefndar gekk. Að þessu leyti sker mál ákærða sig frá þeim dómum Mannréttindadómstóls Evrópu sem ákærði hefur vísað til og byggir frávísunarkröfu sína á.

21 Með vísan til þess sem nú er fram komið verður talið að skilyrðum um nauðsynlega samþættingu mála ákærða að efni til og í tíma hafi verið fullnægt við rekstur á málum ákærða annars vegar hjá skattyfirvöldum og hins vegar hjá lögreglu, ákæruvaldi og dómstólum. Verður því hafnað kröfu ákærða um að málinu verði vísað frá héraðsdómi.

22 Með vísan til dóms Hæstaréttar Íslands 24. maí 2018 í máli nr. 10/2018 verður ekki fallist á að efni séu til að vísa málinu frá dómi á þeim grunni að úrskurður Landsréttar nr. 277/2018 hafi verið kveðinn upp af dómstól sem ekki var skipaður samkvæmt lögum.

Krafa um sýknu

23 Í málinu er ekki deilt um að gjaldeyrisviðskipti þau sem ákæran varðar teljast til svonefndra afleiðuviðskipta, sbr. nú lög nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, áður lög nr. 33/2003. Krafa ákærða um sýknu er reist á því að lagaákvæði um skattalega meðferð tekna sem stafa frá afleiðusamningum séu óskýr og að samkvæmt lögum sé óheimilt að skattleggja tekjur af afleiðusamningum sem vaxtatekjur samkvæmt 3. tölulið Cliðar 7. gr., sbr. 8. gr. laga nr. 90/2003, eins og gert hafi verið í máli hans. Sé hins vegar sú túlkun skattyfirvalda og sérstaks saksóknara rétt þannig að um sé að ræða vaxtatekjur hafi Glitni banka hf. borið að standa skattyfirvöldum skil á staðgreiðslu opinberra gjalda af viðskiptum ákærða samkvæmt 3. gr. laga nr. 94/1996 um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur.

24 Eins og fram er komið er ákærða gefið að sök meiri háttar brot gegn 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 en samkvæmt þeirri lagagrein skal skattskyldur maður sæta refsingu ef hann skýrir af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi rangt eða villandi frá einhverju því sem máli skiptir um tekjuskatt sinn. Það leysir ákærða ekki undan refsiábyrgð á framtali tekna sinna að Glitnir banki hf. hafi ekki haldið eftir staðgreiðslu skatts af tekjum af viðskiptunum samkvæmt lögum nr. 94/1996, sbr. til hliðsjónar dóma Hæstaréttar Íslands 22. maí 2014 í máli nr. 416/2013 og 5. júní 2014 í máli nr. 538/2013. Þá segir í samningi þeim um gjaldeyrisstýringu, sem ákærði og starfsmaður Glitnis banka hf. undirrituðu 18. október 2006, að bankinn beri ekki undir neinum kringumstæðum ábyrgð á þeim skattalegu afleiðingum sem kunni að verða samfara fjárfestingum samkvæmt samningnum. Einnig liggur fyrir samkvæmt sama samningi ákærða við Glitni banka hf. að ákærði gat sem viðskiptamaður bankans hvenær sem var fengið upplýsingar um árangur af fjárfestingum samkvæmt samningnum. Þeir afleiðusamningar sem leiddu til hagnaðar fyrir ákærða fólu í sér tekjur af peningalegum eignum sem voru skattskyldar samkvæmt 3. tölulið Cliðar 7. gr., sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/2003. Leggja verður dóm á mál þetta eftir gildandi skattalögum á þeim tíma sem tekna ákærða var aflað og bar að telja þær fram, sbr. lokamálslið 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga og áðurnefnda dóma Hæstaréttar Íslands 22. maí 2014 í máli nr. 416/2013 og 5. júní 2014 í máli nr. 538/2013 sem og dóm Hæstaréttar Íslands 11. júní 2014 í máli nr. 550/2014. Er ekki fallist á það með ákærða að fyrrnefnd ákvæði laga nr. 90/2003 veiti ekki fullnægjandi stoð fyrir því að unnt sé að refsa ákærða fyrir þá háttsemi sem tilgreind er í ákæru málsins.

25 Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms og framburðar A fyrir Landsrétti, sem bar að tekjur bankans vegna viðskiptanna hafi falist í gengismun, er hafnað sjónarmiðum ákærða um frádrátt af skattstofni vegna ætlaðs kostnaðar hans sem fólst í greiðslu þóknana til Glitnis banka hf.

26 Í máli þessu skýrði ákærði rangt frá fjármagnstekjum sínum gjaldárin 2008 og 2009 vegna tekjuáranna 2007 og 2008 svo að máli skipti um skattlagningu hans. Háttsemin er virt honum til stórkostlegs hirðuleysis og var um meiri háttar brot að ræða enda varðaði það verulegum fjárhæðum. Verður því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu ákærða fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003.

Ákvörðun refsingar og sakarkostnaðar

27 Ákærði hefur ekki áður sætt refsingu. Við ákvörðun refsingar hans verður litið til þess að brot hans varðar háum fjárhæðum og þess að mikill dráttur hefur orðið á rekstri málsins eins og að framan er rakið. Þannig eru nú liðin meira en níu ár frá upphafi rannsóknar skattrannsóknarstjóra og tæp átta ár frá útgáfu ákæru.

28 Samkvæmt framangreindu þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í fjóra mánuði. Með hliðsjón af 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 verður honum jafnframt gerð fésekt sem nemur tvöfaldri fjárhæð þess skattstofns sem undan var dreginn að frádregnum skatti af álagi samkvæmt 108. gr. laganna eða 19.338.200 krónur.

29 Þar sem meðferð málsins hefur dregist verulega án þess að ákærða verði um það kennt þykir fært að ákveða að fresta fullnustu refsingar ákærða, bæði refsivist og fésekt, eins og í dómsorði greinir.

30 Ákvæði hins áfrýjaða dóms um sakarkostnað verður staðfest. Ákærði verður dæmdur til að greiða áfrýjunarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákærði, J-kk-nf I-kk-nf G-kk-nf, sæti fangelsi í fjóra mánuði.

Ákærði greiði 19.338.200 krónur í sekt til ríkissjóðs. Fresta skal fullnustu refsingar ákærða og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá uppsögu dóms þessa haldi hann almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Rjúfi ákærði skilorð skal hann sæta fangelsi í 270 daga í stað sektarinnar verði hún ekki greidd innan fjögurra vikna frá því að ákærða var tilkynnt að refsing kæmi til framkvæmda.

Ákvæði héraðsdóms um sakarkostnað skal vera óraskað.

Ákærði greiði allan áfrýjunarkostnað málsins, samtals 1.895.244 krónur, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns fyrir Landsrétti, R-kk-ef H. H-kk-ef lögmanns, 1.835.200 krónur.