783/2019

Útdráttur

Með úrskurði héraðsdóms var krafa D, eiginkonu E heitins, um að innstæður á tilteknum bankareikningum í Bandaríkjunum féllu ekki undir opinber skipti á dánarbúi E, tekin til greina. A o.fl., börn E frá fyrra hjónabandi, kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að allar innstæður á dánardegi E á umræddum bankareikningum féllu undir dánarbússkiptin. Í kjölfar andláts E höfðu umræddir reikningar verið skráðir á nafn D á grundvelli tiltekinnar réttarreglu í bandarískum lögum. Deildu aðilar um hvort hin bandaríska réttarregla ætti að leiða til þess að innstæður reikninganna teldust alfarið í eigu D, líkt og héraðsdómur hafði fallist á, eða hvort þær ættu að falla undir dánarbússkiptin. Í málinu lá fyrir að árið 2009, skömmu eftir að D og E gengu í hjúskap, gerðu þau kaupmála. Með umræddum kaupmála var nánar tilgreindur sumarbústaður gerður að séreign D en tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í umræddum kaupmála, sem gerður var eftir stofnun bankareikninganna, hafi ekkert verið minnst á að um þær eignir ætti að gilda séreignafyrirkomulag. Var það talið gefa til kynna að D og E hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Var D látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða. Krafa A o.fl., um að innstæður umræddra bankareikninga á dánardegi E féllu undir skipti á dánarbúi E, var því tekin til greina.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, E-kk-nf J-kk-nf og H-kvk-nf Þ-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1 Sóknaraðilar skutu málinu til Landsréttar með kæru 25. nóvember 2019 en málsgögn og greinargerð bárust réttinum 9. desember sama ár. Greinargerð varnaraðila barst réttinum 16. desember 2019. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 12. nóvember 2019 í málinu nr. Q[…]/2018 þar sem viðurkennt var að innstæður á reikningi varnaraðila í Bank of America nr. […] og á reikningi hennar í Merill Edge nr. […] falli ekki undir skipti á dánarbúi E og að beita beri ákvæðum laga í SuðurKarólínu um eignarhald á innstæðum á þeim bankareikningum. Kæruheimild er í 1. mgr. 133. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

2 Sóknaraðilar krefjast þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og breytt á þá leið að fallist verði á að allar innstæður á dánardegi E, […] 2017, á fyrrgreindum reikningum falli undir skipti á dánarbúi E ásamt þeim vöxtum sem bæst hafi við innstæðurnar frá dánardegi. Þá krefjast sóknaraðilar þess að varnaraðila verði gert að greiða þeim málskostnað í héraði og kærumálskostnað.

3 Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Málsatvik

4 Eins og nánar er rakið í hinum kærða úrskurði varðar sakarefni málsins það álitaefni hvort nánar tilgreindar innstæður á tveimur bankareikningum í Bandaríkjunum skuli falla undir opinber skipti á dánarbúi E sem lést […] 2017. Varnaraðili var eiginkona E heitins en sóknaraðilar eru börn hans af fyrra hjónabandi. Fyrir liggur að varnaraðili og E stofnuðu umrædda bankareikninga sameiginlega árin 2005 og 2008 og voru þeir skráðir á nöfn þeirra beggja. Fyrir liggur að í kjölfar andláts E voru reikningarnir að frumkvæði varnaraðila skráðir á hennar nafn. Af hennar hálfu er á því byggt að um eignarhaldið á bankareikningunum hafi gilt réttarregla í bandarískum lögum sem nefnist í íslenskri þýðingu „sameiginlegt eignarhald með erfðarétti“ (e. joint tenancy with the right of survivorship) og hafi breytingin á skráningu reikninganna yfir á hennar nafn byggst á þeirri reglu. Reglan mun fela efnislega í sér, samkvæmt fyrirliggjandi matsgerð um efni hennar sem varðar þó fyrst og fremst skráningu fasteigna, að eignarréttur sameigenda færist yfir á hinn langlífari við andlát hins skammlífari.

5 Af hálfu varnaraðila er á því byggt að fyrrgreind réttarregla bandarískra laga feli í sér að innstæðurnar á bankareikningunum séu alfarið í hennar eigu og komi ekki til skipta í dánarbúinu og var á það fallist í hinum kærða úrskurði. Sóknaraðilar byggja á hinn bóginn á því að innstæðurnar eins og þær voru á dánardegi E eigi að falla undir dánarbússkiptin eins og aðrar eignir sem ekki hefðu verið gerðar að séreign varnaraðila með kaupmála, ásamt vöxtum sem á innstæðurnar hafi fallið frá þeim tíma.

Niðurstaða

6 Samkvæmt 2. mgr. 96. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 skulu efnisreglur um fjárskipti milli hjóna einnig eiga við um skipti vegna andláts maka nema annað leiði af lögum. Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. sömu laga skulu skiptin ná til heildareigna hvors hjóna nema samningar um séreignir, reglur um lögmæltar séreignir eða fyrirmæli gefanda eða arfleiðanda leiði til annars, sbr. ákvæði 74. til 77. gr. og 94. gr. sömu laga.

7 Af framangreindum lagaákvæðum leiðir að allar hjúskapareignir varnaraðila falla undir skiptin á dánarbúi E en séreignir hennar standa þar fyrir utan.

8 Varnaraðili og E gengu í hjónaband […] 2009. Í málinu liggur fyrir kaupmáli sem þau gerðu […] sama ár en umræddir bankareikningar höfðu eins og fyrr greinir báðir verið stofnaðir fyrir það tímamark. Samkvæmt 1. gr. kaupmálans var nánar tilgreindur sumarbústaður að […], sem þá var skráður sem eign E, gerður að séreign varnaraðila. Í 2. gr. kaupmálans var hins vegar tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga.

9 Samkvæmt 54. gr. hjúskaparlaga verður eign maka hjúskapareign nema sérstakar heimildir standi til annars. Á þetta við um eignir sem maki flytur í búið við hjúskaparstofnun eða öðlast síðar og gegnir einu með hverjum hætti eignar er aflað að lögum. Eign verður ekki gerð að séreign maka nema fullnægt sé skilyrðum XI. kafla hjúskaparlaga um séreignir. Einu gögnin sem liggja fyrir um innstæðurnar á umræddum tveimur bankareikningum eru yfirlit um þær og undirritað umsóknareyðublað fyrir annan reikninginn. Gögnin bera með sér að varnaraðili og E hafi verið skráðir eigendur þeirra en af þeim verður ekki afdráttarlaust ráðið að um eignarhaldið hafi átt að gilda fyrrgreind réttarregla bandarískra laga um „sameiginlegt eignarhald með erfðarétti“ (e. joint tenancy with the right of survivorship). Óháð því verður ekki fram hjá því litið að í fyrrgreindum kaupmála varnaraðila og E sem gerður var hér á landi eftir stofnun bankareikninganna er ekkert minnst á að um þessar eignir ætti að gilda séreignarfyrirkomulag. Gefur það að fyrra bragði til kynna að þau hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Verður varnaraðili látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða en af því leiðir að hvorki reynir á það álitaefni hvort hin erlenda réttarregla hafi gilt um innstæðurnar né hvort til greina komi að leggja efni hennar til grundvallar við mat á því hvort líta beri á eignina sem séreign varnaraðila fremur en hjúskapareign. Í ljósi þess og að engin gögn hafa verið lögð fram í málinu sem fullnægja skilyrðum XI. kafla hjúskaparlaga um stofnun séreignar yfir innstæðunum verður ekki talið að fullnægt sé því skilyrði 54. gr. hjúskaparlaga að sérstök heimild standi til annars en að telja þær til hjúskapareignar sem skal samkvæmt 1. mgr. 99. gr. hjúskaparlaga falla undir dánarbússkiptin, sbr. 2. mgr. 96. gr. sömu laga.

10 Í málatilbúnaði varnaraðila í héraði var jafnframt á því byggt til vara að meta bæri fyrirliggjandi gögn um innstæðurnar „sem erfðagerning“ í skilningi erfðalaga nr. 8/1962 „sem rúmist innan heimildar 35. gr. laganna“. Eins og fyrr greinir hafa í málinu eingöngu verið lögð fram yfirlit og stofngögn um bankareikningana sem fullnægja augljóslega ekki formskilyrðum erfðalaga um erfðaskrár eða eftir atvikum um gerð annars konar „erfðagerninga“. Verður af þeim sökum ekki fallist á þessa málsástæðu varnaraðila.

11 Samkvæmt framangreindu verður krafa sóknaraðila tekin til greina. Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu verður varnaraðila gert að greiða sóknaraðilum málskostnað í héraði og kærumálskostnað eins og nánar greinir í úrskurðarorði.

Úrskurðarorð:

Innstæður á dánardegi E þann […] á reikningi […] í Bank of America og á reikningi í Merill Edge nr. […] falla undir skipti á dánarbúi hans ásamt þeim vöxtum sem bæst hafa við innstæðurnar frá dánardegi.

Varnaraðili, D, greiði sóknaraðilum, A, B og C, hverju um sig samtals 150.000 krónur í málskostnað í héraði og kærumálskostnað.