258/2023

Útdráttur

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu L um að X skyldi gert að sæta áfram farbanni á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016 um handtöku og afhendingu manna til og frá Íslandi vegna refsiverðra verknaða á grundvelli handtökuskipunar, sbr. b-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, var hafnað. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ráða megi af 3. mgr. 30. gr. laga nr. 51/2016 að gert sé ráð fyrir að þvingunarráðstöfun samkvæmt lögunum skuli halda gildi sínu þar til frestur til afhendingar samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar er liðinn, þótt fyrir liggi endanleg ákvörðun um afhendingu eftirlýsts manns. Talið var að sérstakar aðstæður hafi gert það að verkum að afhending varnaraðila hefði ekki getað farið fram og væri frestur til afhendingar samkvæmt 1. mgr. 30. gr. því ekki liðinn. Var af þeim sökum fallist á kröfu L um að X yrði gert að sæta áfram farbanni.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir A-kk-nf E. J-kk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðili skaut málinu til Landsréttar með kæru 4. apríl 2023, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 4. apríl 2023 í málinu nr. R- [...]/2023 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að sæta áfram farbanni. Kæruheimild er í l-lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

2

Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að varnaraðila verði gert að sæta áfram farbanni til miðvikudagsins 4. október 2023 klukkan 16.

3

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og að skipuðum verjanda hans verði úrskurðuð þóknun vegna meðferðar málsins fyrir Landsrétti.

Niðurstaða

4

Krafa sóknaraðila um farbann byggir á 14. gr. laga nr. 51/2016 um handtöku og afhendingu manna til og frá Íslandi vegna refsiverðra verknaða á grundvelli handtökuskipunar og b-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 1. mgr. 100. gr. sömu laga en samkvæmt 2. gr. laga nr. 51/2016 skulu, þegar annað er ekki tekið fram í lögunum, ákvæði laga nr. 88/2008 gilda eftir því sem við á. Í skýringum við 14. gr. í því frumvarpi sem varð að lögum nr. 51/2016 segir að í greininni sé lagt til að í þágu rannsóknar og til að tryggja afhendingu á eftirlýstum manni verði heimilt að beita þvingunarráðstöfunum samkvæmt lögum nr. 88/2008 með sambærilegum hætti og vegna rannsóknar á sambærilegum verknaði sem sætir málsmeðferð hér á landi, enda geti viðkomandi verknaður sem tilgreindur er í handtökuskipuninni leitt til afhendingar samkvæmt frumvarpinu. Þá kemur fram í 2. málslið 1. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016 að við mat á beiðni um gæsluvarðhald skuli dómur leggja til grundvallar upplýsingar í handtökuskipuninni nema þær séu augljóslega rangar. Gildir hið sama um mat á beiðni um aðrar vægari þvingunarráðstafanir en í skýringum við 14. gr. segir að með vægari þvingunarráðstöfunum í 3. mgr. greinarinnar sé aðallega átt við farbann samkvæmt 100. gr. laga nr. 88/2008.

5

Af framangreindu og gögnum málsins verður að leggja til grundvallar að upplýsingar í handtökuskipuninni um refsidóma varnaraðila í Lettlandi svari til þess að almennum skilyrðum gæsluvarðhalds samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt en að úrslitum ráði hvort því skilyrði b-liðar málsgreinarinnar sé mætt að ætla megi að varnaraðili muni reyna að komast úr landi, leynast eða koma sér með öðrum hætti undan fullnustu refsingar. Varnaraðili er erlendur ríkisborgari og samkvæmt gögnum málsins er hann án atvinnu og tengist ekki fjölskylduböndum hér á landi. Þá liggur fyrir að hann hefur ekki fundist þrátt fyrir leit lögreglu í kjölfar þess að hann hætti 10. febrúar 2023 að sinna tilkynningarskyldu til lögreglu. Verður samkvæmt því fallist á að varnaraðili hafi lítil tengsl við landið og að skilyrði b-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 séu uppfyllt til að nærvera hans verðitryggð þar til afhending til Lettlands á sér stað.

6

Beiting þvingunarráðstafana samkvæmt 1. og 3. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016 hefur þann tilgang að koma í veg fyrir að eftirlýstur maður geti komið sér undan málsmeðferð samkvæmt lögunum. Fyrir liggur að ákvörðun ríkissaksóknara 3. febrúar 2023 um að fallast á beiðni lettneskra yfirvalda um afhendingu varnaraðila til Lettlands á grundvelli evrópskrar handtökuskipunar 15. mars 2022 var staðfest með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur 3. mars 2023 semekki var kærður til Landsréttar.

Samkvæmt því liggur nú fyrir endanleg ákvörðun um afhendingu varnaraðila til Lettlands á grundvelli laga nr. 51/2016.

7

Samkvæmt 1. mgr. 30. gr. laga nr. 51/2016 skal afhending eftirlýsts manns eiga sér stað eins fljótt og unnt er þegar endanleg ákvörðun um afhendingu á grundvelli evrópskrar handtökuskipunar liggur fyrir eða í síðasta lagi tíu sólarhringum eftir að ákvörðunin var tekin. Segir í lokamálslið síðastnefndrar málsgreinar að sé ekki unnt vegna sérstakra aðstæðna að afhenda eftirlýstan mann innan þeirra tímamarka sem þar er kveðið á um skuli ríkissaksóknari strax semja um nýjan frest við þann sem gaf handtökuskipunina út. Fyrir liggur að varnaraðili hefur ekki fundist þrátt fyrir leit lögreglu en samkvæmt sóknaraðila eru engar vísbendingar um að hann hafi enn farið úr landi. Verður því að líta svo á að sérstakar aðstæður liggi fyrir sem hafa gert það að verkum að ekki hefur reynst unnt að afhenda varnaraðila.

8

Samkvæmt 3. mgr. 30. gr. laga nr. 51/2016 skal eftirlýstur maður sem er í gæsluvarðhaldi látinn laus ef afhending á sér ekki stað innan tímamarka samkvæmt 1. og 2. mgr. sömu greinar. Af þessu ákvæði má skýrlega ráða að beinlínis er gert ráð fyrir að þvingunarráðstöfun samkvæmt lögunum í formi gæsluvarðhalds skuli halda gildi sínu þar til frestur til afhendingar er liðinn þótt fyrir liggi endanleg ákvörðun um afhendingu eftirlýsts manns. Eðli máls samkvæmt gildir hið sama um vægari þvingunarráðstafanir eins og farbann sem beitt er á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016. Verður samkvæmt því ekki fallist á þá niðurstöðu héraðsdóms að ákvæði 2. mgr. 100. gr. laga nr. 88/2008 geti leitt til þess að þvingunarráðstöfun á grundvelli laga nr. 51/2016 ljúki í síðasta lagi þegar endanleg ákvörðun liggur fyrir um afhendingu eftirlýsts manns, eftir atvikum með úrskurði héraðsdóms. Gengur slík skýring gegn fyrrgreindu orðalagi 30. gr. laga nr. 51/2016 og þeim tilgangi 14. gr. laganna að koma í veg fyrir að eftirlýstur maður komi sér undan málsmeðferð, eftir atvikum með þvíað fara í felur þegar endanleg ákvörðun um afhendingu liggur fyrir.

9

Samkvæmt öllu framangreindu verður að líta svo á að heimilt sé að beita farbanni á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016 á meðan frestur samkvæmt 1. mgr. 30. gr. sömu laga er ekki liðinn. Þar sem varnaraðili hefur ekki enn fundist þrátt fyrir leit lögreglu liggja fyrir sérstakar aðstæður sem gera það að verkum að afhending getur ekki farið fram, sbr. lokamálslið 1. mgr. 30. gr. laga nr. 51/2016. Verður samkvæmt því fallist á kröfu sóknaraðila um að varnaraðila verði gert að sæta áfram farbanni til 4. október 2023 á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga nr. 51/2016, sbr. b-lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 og 1. mgr. 100. gr. sömu laga.

10

Samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga nr. 88/2008, sbr. 2. gr. laga nr. 51/2016, greiðist úr ríkissjóði þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, sem ákveðin verður að meðtöldum virðisaukaskatti eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Varnaraðili, X, skal sæta farbanni allt til 4. október 2023 klukkan 16.

Þóknun skipaðs verjanda varnaraðila, B-kk-ef H-kk-ef lögmanns, 150.660 krónur, greiðist úr ríkissjóði.