335/2021

Útdráttur

BR krafðist þess að A yrði svipt forsjá þriggja barna sinna á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með dómi héraðsdóms var fallist á kröfu BR hvað varðar tvo syni A. Hún var aftur á móti sýknuð af kröfu um sviptingu forsjár dóttur hennar sem var á unglingsaldri. Þeirri niðurstöðu var ekki skotið til Landsréttar. Dómur héraðsdóms skírskotaði til forsjárhæfnimats um að A hefði glímt við andlega sjúkdóma og aðra erfiðleika um árabil og virtist umönnun barna hennar líða stórlega fyrir það. Hún væri ófær um að vernda börn sín gegn þessum erfiðleikum sem birtust í alvarlegri vanrækslu. Með vísan til gagna málsins, forsjárhæfnismatsins, matsgerðar dómkvadds matsmanns sem og framburðar sérfræðinga og starfsmanna BR fyrir dómi var það mat dómsins að hæfni A til að fara með forsjá drengjanna væri alvarlega skert. Þá hefði sú mikla aðstoð og hjálp sem hún hefði fengið ekki skilað viðunandi og varanlegum árangri og því talið að áskilnaði 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga væri fullnægt. Væru því skilyrði laganna til forsjársviptingar uppfyllt hvað synina tvo snerti. Í dómi Landsréttar var þessi niðurstaða héraðsdóms staðfest með vísan til forsendna hans.

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Á-kk-nf H-kk-nf og R-kvk-nf B-kvk-nf og A-kk-nf S-kk-nf sálfræðingur.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 25. maí 2021. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 12. maí 2021 í málinu nr. E- [...]/2020.

2

Áfrýjandi krefst sýknu af kröfum stefnda um sviptingu forsjár barnanna C og D. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

3

Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms.

Niðurstaða

4

Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

5

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður. Um gjafsóknarkostnað áfrýjanda fer samkvæmt því sem í dómsorði greinir.

Dómsorð :

Hinn áfrýjaði dómur er staðfestur um að áfrýjandi, A, sé svipt forsjá C og D.

Ákvæði hins áfrýjaða dóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað skulu vera óröskuð.

Málskostnaður fyrir Landsrétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður áfrýjanda fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, B-kk-ef J-kk-ef, 1.000.000 króna.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 12. maí 2021

Með réttarstefnu sem var gefin út 3. desember 2020, höfðaði stefnandi, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, mál á hendur stefndu, A, [...] á [...]í [...], og krafðist þess að stefnda yrði svipt forræði þriggja barna sinna, B, kt. [...], C, kt. [...], og D, kt. [...], á grundvelli a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hendi stefnanda eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Málið sætir flýtimeðferð í samræmi við 53. gr. b í barnaverndarlögum nr. 80/2002. Dómsformaður tók við meðferð málsins 14. janúar síðastliðinn en hafði fram að þeim tíma engin afskipti haft af meðferð þess.

Málsatvik

Stefnda fer ein með forsjá þeirra þriggja barna sem krafa stefnanda um sviptingu forsjár lýtur að. Faðir stúlkunnar, sem nú er á [...]ári, mun hafa átt við mikinn fíkniefnavanda að stríða um langt árabil og lítt eða ekki sinnt stúlkunni. Faðir drengjanna, sem nú eru [...]og [...]ára, er látinn en hann átti einnig við mikinn vímuefnavanda að stríða. Stefnda á enn eldri son sem fæddur er [...] en hann mun hafa flust til föður síns árið [...]og lotið forsjá hans fram til 18 ára aldurs.

Stefnandi hefur haft málefni stefndu og barna hennar til meðferðar allt frá árinu 2002 er fyrsta tilkynning vegna elsta sonar hennar barst. Alls munu 18 tilkynningar hafa borist vegna vanrækslu á elsta syni stefndu og gerðar ellefu áætlanir um meðferð máls í samræmi við 23. grein barnaverndarlaga nr. 80/2002 af þeim sökum, að því er fram kemur í gögnum málsins en stefnda andmælti því fyrir dómi að stefnandi hefði haft afskipti af málefnum elsta sonar hennar.

Fyrsta tilkynningin vegna dóttur stefndu barst stefnanda er hún var rétt [...]gömul, 12. maí 2008, vegna ofbeldis föður hennar er beindist að stefndu. Stefnandi þurfti fyrst að láta málefni stúlkunnar til sín taka síðla árs 2008, samkvæmt því sem bókað var á svokölluðum meðferðarfundi 25. nóvember 2008. Þar kom fram að stefnda væri illa stödd heilsufarslega, andlega og líkamlega og einnig félagslega og réði illa við umönnun barna sinna. Þess var getið að úrræði er lotið hefðu að stuðningi við stefndu áður en dóttir hennar fæddist hefðu ekki borið árangur. Nefnd voru stuðningsúrræði, svo sem [...], [...] og [...], sem hefðu reynst árangurslaus vegna erfiðleika stefndu hvað ástundun snerti. Bókað var að stefnda upplifði lífsitt mjög erfitt og að hún ætti erfitt með að annast börn sín, hún segðist vera [...].

Könnun á málefnum stefndu lauk í ársbyrjun 2009 þar sem ályktað var að áhyggjur væru vegna barna stefndu í umsjón hennar sökum vangetu og veikinda hennar. Hún byggi við langvarandi og margvíslega erfiðleika, meðal annars [...]. Fjölmörg úrræði sem hefðu verið reynd hefðu ekki gengið vegna úthaldsleysis og vangetu stefndu til að stunda úrræðin. Hún hefði alltaf verið til samvinnu en engin árangur hefði náðst þrátt fyrir það. Var gerð tillaga um að gerð yrði meðferðaráætlun í samræmi við barnaverndarlög.

Meðferðaráætlun var gerð 3. mars 2009 sem fól í sér að börn stefndu yrðu vistuð á [...]í allt að tvo mánuði með það að markmiði að greina samskipti stefndu við börn hennar og meta hæfni hennar til að annast þau. Endurmeta átti áætlunina að fjórum mánuðum liðnum eða fyrr ef þörf væri á. Í samantekt eftir þá áætlun sem dagsett er 19. maí 2009 var rakið að stefnda hefði alveg séð um stúlkuna meðan á vistun stóð þó athugasemdir væru gerðar við mætingu hennar. Stúlkan hefði dafnað vel en starfsmenn hefðu áhyggjur af framtaksleysi stefndu. Drengurinn hefði ekki verið vistaður á [...]vegna andstöðu föður sem hefði tekið hann til sín meðan á vistun dóttur stefndu hefði staðið.

Mál stefndu var á ný tekið fyrir á fundi stefnanda 14. janúar 2010. Þar var bókað að stefnda ætti við [...]að stríða og hún teldi sig þurfa á innlögn á geðdeild að halda. Stefnda hefði óskað þess að stúlkan yrði vistuð meðan á því stæði en eldri sonur stefndu yrði hjá föður sínum. Ályktað var af hálfu stefnanda að gerð yrði meðferðaráætlun með stefndu þar sem unnið yrði að því með henni að hún legðist inn á geðdeild en stúlkan yrði vistuð hjá ættingjum á meðan. Þá var óskað eftir aðstoð sálfræðings stefnanda vegna stöðu stefndu. Samdægurs var útbúin meðferðaráætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga er fól í sér þær ráðagerðir sem höfðu verið til umfjöllunar hjá stefnanda. Við það var miðað að áætlunin yrði endurmetin að liðnum þremur mánuðum eða fyrr ef þurfa þætti.

Stefnandi tók mál stefndu fyrir á fundi 31. maí 2010. Þar var það rakið að ekki hefði komið til innlagnar á geðdeild þar sem ekki hefði verið talin ástæða til innlagnar að svo komnu. Því hefði ekki orðið af vistun stúlkunnar utan heimilis. Lagt var til grundvallar að stefnda myndi fara á svokallað HAM-námskeið og fara í meðferð hjá [...]um haustið. Því var lýst að stefnda greindi frá miklum [...]og vanlíðan. Hún ætti erfitt með að vakna á morgnanna og takast á við daginn. Stúlkan svæfi með henni en eldri sonur hennar sæi að mestu um sig sjálfur á þeim tíma dags. Af hálfu skóla og leikskóla væru ekki gerðar athugasemdir við umhirðu og aðbúnað barnanna en bæði mættu þau stundum of seint, sérstaklega stúlkan. Stefnda hafði sjálf samband í lok maímánaðar og lýsti mikilli vanlíðan. Hún hefði verið langt niðri og þyrfti að koma börnunum frá sér á meðan hún næði tökum á vanlíðaninni. Af þeim sökum hefði stúlkan verið að fara til væntanlegrar stuðningsfjölskyldu og drengurinn til föðurömmu sinnar. Ályktað var af hálfu stefnanda að staða stefndu væri slæm. Hún hefði verið að berjast við [...]í langan tíma og stuðningur við hana hefði ekki skilað tilætluðum árangri. Gerð var tillaga um að ný meðferðaráætlun yrði gerð og meðal annars sótt um stuðning inn á heimili stefndu í formi tilsjónar. Auk þess var óskað frekari stuðnings er varðaði heimaþjónustu og unnið að því að koma á stuðningsfjölskyldu fyrir stúlkuna. Sálfræðiviðtöl yrðu í boði fyrir son stefndu og farið á ný með henni til viðtals á geðdeild til að afla henni aðstoðar þar. Gerð var meðferðaráætlun í samræmi við þessar ráðagerðir með það að markmiði að styrkja stefndu í að leita sér viðeigandi stuðnings til að bæta aðstæður og líðan barna hennar. Meta skyldi áætlunina að fjórum mánuðum liðnum.

Í samræmi við 44. gr. barnaverndarlaga lét menntasvið Reykjavíkurborgar stefnanda í té upplýsingar um dóttur stefndu, 3. júní 2010, um líðan hennar og framgöngu í leikskóla. Þar var því lýst að dóttir stefndu sýndi hegðun sem benti til þess að henni liði illa, hún væri vælin og vildi ekki láta snerta sig og sýndi oft bjargarleysi. Þá væri hún oft svöng þegar hún kæmi í leikskólann en langoftast kæmi hún þangað um hádegi og missti þannig af hópastarfi með hinum börnunum og yrði því utanveltu. Þá ætti stúlkan það til að vera grimm í samskiptum við hin börnin. Hún væri höstug við þau, tæki af þeim dót og hrinti þeim jafnvel. Hún léki sér vel ein, fyndist gaman úti og væri myndarlegt barn sem gæti vel leikið sér með öðrum börnum og verið í góðum samskiptum. Mikilvægt væri að hjálpa móður að koma reglu og rútínu á lífið því stúlkan þyrfti á því að halda.

Mál stefndu var næst tekið fyrir á meðferðarfundi 24. júní 2010. Stefndu hefði liðið mjög illa og verið með sjálfsvígshugsanir. Var það metið svo að með þessa líðan gæti stefnda ekki annast börnin og yrði að leita sér aðstoðar á geðdeild. Sonur stefndu fór að eigin ósk á heimili föðurafa og föðurömmu þar sem faðir hans var líka í heimili og í ljósi stöðunnar hugðist hann koma í [...]og hætta [...]. Dóttir stefndu var vistuð á [...]sem hún hafði áður dvalið á með samþykki stefndu og við það miðað að dvölin þar yrði til tveggja mánaða. Ályktað var að vandi stefndu hefði verið verulegur um langan tíma og hún væri það illa stödd að hún væri ekki hæf til að annast börn sín. Hún hefði farið beint á geðdeild og þaðan á [...]þar sem hún hefði verið að misnota lyf frá geðlækni. Stefndu yrði útvegaður tilsjónaraðili á heimili til að aðstoða hana við að koma lífi sínu í farveg þannig að henni yrði kleift að dvelja sem mest með dóttur sinni á [...]og sú vistun gæti orðið greiningar- og leiðbeiningarvistun þegar stefnda hefði heilsu til en góð tengsl virtust vera milli stefndu og dóttur hennar. Ekki kom þó til þess að dóttir stefndu yrði á [...]vegna andstöðu stefndu en þess í stað var dóttir hennar vistuð hjá afasystur sinni í [...]með samþykki stefndu.

Í samræmi við framangreint var á ný gerð meðferðaráætlun til fjögurra mánaða samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga í ljósi mikils vanda stefndu. Markmið áætlunarinnar var að halda utan um vistun stúlkunnar og fylgjast með drengnum hjá föður hans.

Mál stefndu var næst tekið fyrir um miðjan ágústmánuð. Þá var hún enn á [...] en á leið í framhaldsmeðferð. Vel gengi með dóttur stefndu hjá vistunaraðilum og hún yrði hjá þeim áfram þar til stefnda hefði lokið meðferð og hefði undirbúið komu dóttur sinnar til sín á ný. Í samræmi við þessa ráðagerð samþykkti stefnda að dóttir hennar yrði áfram vistuð út september hjá afasystur sinni.

Í lok september 2010 fór dóttir stefndu til hennar á ný en 13. október sama ár greindi forsvarsmaður leikskóla dóttur stefndu frá því að mæting barnsins væri á ný farin að versna.

Mál stefndu var á ný tekið fyrir á meðferðarfundi hjá stefnanda 28. október 2010 og þar bókað að sonur stefndu væri enn hjá föður en dóttir hennar á ný komin í hennar umsjón. Á ný væri farið að bera á slakri mætingu dótturinnar í leikskóla og stefnda stríddi við vanlíðan þannig að allt stefndi aftur í sama far hjá henni. Stefnda hefði notið stuðnings um lengri tíma sem hún virtist ekki nýta sér sem skyldi. Bókað var að rætt yrði við stefndu og föður sonar hennar um það hvernig dvalarstað hans yrði háttað. Eins yrði rætt við stefndu um hvað hún hygðist fyrir hvað varðaði eigin líðan og aðstæður dóttur hennar. Þá var bókað að fylgt yrði eftir umsókn um [...]fyrir stefndu auk umsókna um tilsjónaraðila og stuðningsfjölskyldu, en fyrir lægi að afasystir dóttur hennar væri reiðubúin að taka það hlutverk að sér. Gerð var samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga, 9. nóvember 2010, í samræmi við þessar ráðagerðir, með það að markmiði að styrkja stefndu og bæta aðstæður og líðan barna hennar. Stefnda var talin hafa náð tökum á misnotkun lyfja í meðferðinni en líðan hennar og staða væri óbreytt.

Í samræmi við 44. gr. barnaverndarlaga lét þjónustumiðstöð Reykjavíkurborgar í [...]stefnanda í té upplýsingar um stefndu 22. desember 2010. Í bréfi þjónustumiðstöðvarinnar var rakin frásögn af aðstoð sem stefndu hefði verið veitt allt frá árinu 1999 og greint frá þeim erfiðleikum sem hún hefði átt við að stríða í gegnum árin. Hún hefði verið í reglulegum viðtölum hjá félagsráðgjafa frá 2004 og í gildi væri samningur um félagslega heimaþjónustu. Frá því var greint að eftirfylgd eftir meðferð á [...]gengi brösuglega þar sem fundirnir væru haldnir á morgnana og stefnda ætti í vandræðum með að vakna ylli því líka að hún ætti í miklum vandræðum með að koma börnum sínum í leikskóla og skóla. Þannig væri hún oft að mæta með dóttur sína í leikskóla milli 11:00 og 12:00. Ástandið gagnvart leikskóla væri raunar betra en það hefði oft verið en starfsmenn leikskólans hefðu oft hringt í stefndu á morgnana til að vekja hana. Þess var getið að hún stæði í málaferlum við föður sonar síns sem hefði óskað eftir fullu forræði og eins kom fram að fjármál hennar væru í mikilli óreiðu, hún nyti framfærslu frá félagsmálayfirvöldum og sótt hefði verið um endurhæfingarlífeyri fyrir hana.

Mál stefndu var á ný tekið fyrir á meðferðarfundi hjá stefnanda 2. febrúar 2011. Greint var frá því að stefnda hefði verið boðuð til viðtals og farið yfir stöðu mála. Hún hefði ekki verið tilbúin til að þiggja úrræðið Greining og ráðgjöf inn á heimilið en verið til í að skoða nánar [...]. Hún teldi sig þurfa á aðstoð að halda vegna vanlíðanar, [...], þannig að vandi hennar væri af andlegum toga. Fram komu upplýsingar um að [...]hefði ítrekað reynt að ná sambandi við stefndu án árangurs þannig að hún væri ekki lengur á lista þar. Bókað var af hálfu stefnanda að stefnda væri tilbúin að hafa tilsjónaraðila áfram inn á heimilinu. Að sögn tilsjónaraðila gengi betur hjá stefndu en hún þyrfti þó stuðning til að aga börnin. Stefnda bar upp óskir um stuðningsfjölskyldu og að komast til geðlæknis. Ályktað var af hálfu stefnanda að helsti vandi stefndu væriaf andlegum toga og hve erfitt henni reyndist að halda dóttur sinni í reglu og koma henni á réttum tíma í leikskóla. Stefnda var talin þurfa stuðning í formi tilsjónar og stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur sína. Þá þyrfti að styðja hana vegna andlegra veikinda hennar en hún væri til samvinnu með að fara til geðlæknis. Af framanröktu var sú ályktun dregin að ekki væri þörf á að vinna að málefnum stefndu og barna hennar á grundvelli barnaverndarlaga þar sem stefnda gæti sótt þann stuðning sem hún þarfnaðist á þjónustumiðstöð.

Stefnanda barst tilkynning frá leikskóla dóttur stefndu um vanrækslu 23. ágúst 2011 þess efnis að stefnda hefði virst vera undir áhrifum áfengis er hún kom með dóttur sína á leikskólann þann morgun.

Í samræmi við 44. gr. barnaverndarlaga lét þjónustumiðstöð Reykjavíkurborgar í [...]stefnanda í té upplýsingar um stefndu 27. nóvember 2011. Frá því var greint að hún nyti heimaþjónustu einu sinni í viku og dóttir hennar færi til stuðningsfjölskyldu eina helgi í mánuði, til frænku stefndu í [...]sem hefði haft hana í fóstri þegar stefnda fór í meðferð. Upplýst var jafnframt að félagsráðgjafi hefði beitt sér fyrir því að stefnda færi í greiningu hjá sálfræðingi og hann hefði greint stefndu með [...]. Frá því var greint að margt gott hefði áunnist með mikilli vinnu við að mæta margvíslegum þörfum stefndu en hún myndi þurfa utanaðkomandi stuðning um óákveðinn tíma.

Mál stefndu var á ný tekið fyrir á meðferðarfundi hjá stefnanda 26. janúar 2012 þar sem könnun á málefnum stefndu var lokið en hún hafði verið hafin í tilefni af vanrækslutilkynningu 23. ágúst 2011, og tilkynningu um að faðir dóttur stefndu hefði ráðist inn á heimilið í nóvember og haft í hótunum við stefndu. Bókað var að ekki þætti tilefni til frekari afskipta stefnanda með vísan til þess stuðnings sem hún nyti á vegum þjónustumiðstöðvar Reykjavíkurborgar. Stefndu yrði tilkynnt um það.

Stefnanda barst tilkynning frá lögreglu 23. júní 2012 þar sem greint var frá því að stefnda og bróðir hennar hefðu verið að deila um þrif á heimili móður þeirra, sem svaf ölvunarsvefni, en systkinin byggju þar bæði. Deila þeirra hefði endað með handalögmálum og orðið til þess að sonur stefndu flúði út úr íbúðinni fram á stigagang þar sem nágranni fann hann grátandi. Samkvæmt bakvaktaskýrslu sem útbúin var af þessu tilefni kvaðst stefnda hafa flutt með börnin 7. maí er hún hefði misst íbúð sína vegna skulda. Hún byggi í einu herbergi í kjallara fjölbýlishússins með börn sín tvö á meðan hún biði félagslegs húsnæðis.

Stefnanda barst á ný tilkynning frá lögreglu 6. júlí 2012 er nágranni hringdi í lögreglu eftir að hafa fundið dóttur stefndu, [...]ára að aldri, eina í stigaganginum grátandi en enginn svaraði í íbúð ömmu hennar. Þar sem enginn svaraði er lögregla knúði dyra var farið með dóttur stefndu á lögreglustöð. Þegar tókst að ná sambandi við stefndu bar hún um að hafa verið í búð en nágranni hefði verið að passa dóttur hennar. Nágranninn staðfesti þá frásögn en taldi barnið hafa verið að leika sér í leiktækjum á lóðinni.

Leikskóli dóttur stefndu svaraði fyrirspurn stefnanda um dóttur hennar 27. september 2012. Greint frá því að hegðun stúlkunnar væri þannig að stundum væri mjög stuttur í henni þráðurinn og hún sýndi ýkt viðbrögð. Hún ætti það til að segja eitthvað ljótt við börnin og kennara og ögra þeim. Hún ætti ástundum erfitt með að sætta sig við hvernig föt hennar væru og mætti því með reiði og pirringi sem gæti tekið langa stund að greiða úr. Þá gengi hún með hnefana kreppta og rétti helst ekki úr höndunum nema hún þyrfti að nota þær. Hún hefði einnig tekið upp á því að [...]. Hegðun hennar hefði leitt til þess að leitað var af hálfu leikskólans til sálfræðings hjá þjónustumiðstöð [...]. Mætingar í leikskólann væru sem fyrr í sama fari, stúlkan væri að koma milli klukkan 11:00 og 12:00 og væri nánast alltaf sótt eftir klukkan 16:30, er vistunartími hennar væri liðinn. Tekið var fram að samskipti við stefndu hefðu verið mjög góð og ályktað að síðustu að dóttir stefndu væri mjög dugleg að bjarga sér sjálf, hún vildi vel og væri mjög hænd að stefndu en hegðun stúlkunnar vekti athygli og við því væri verið að bregðast.

Stefnanda barst tilkynning 13. nóvember 2012 er laut að áhyggjum af dvöl barna stefndu á heimili ömmu þeirrar vegna drykkju en hún væri virkur alkóhólisti.

Í samræmi við 44. gr. barnaverndarlaga lét þjónustumiðstöð Reykjavíkurborgar í [...]stefnanda í té upplýsingar um stefndu 21. nóvember 2012. Gerð var grein fyrir þeirri þjónustu sem stefnda nyti en hún fælist í leikniþjálfun, sem raunar hefði verið gert hlé á frá vori þar sem stefnda byggi á heimili móðursinnar. Eins hefði verið gert hlé á heimaþjónustu af sömu ástæðu. Árangur sem náðst hefði áður hefði farið forgörðum við það að stefnda flutti á heimili móður sinnar. Hún myndi þurfa á áframhaldandi aðstoð að halda og því yrði sótt um áframhald á stuðningsfjölskyldu vegna dóttur hennar auk þess sem leikniþjálfari og félagsráðgjafi myndu áfram veita henni aðstoð. Þess var getið sérstaklega að stefnda hefði í tvígang afþakkað íbúðir sem henni hefðu verið boðnar af hálfu [...]. Einnig voru raktar áhyggjur af dóttur stefndu á leikskóla, einkum áráttu- og þráhyggjuhegðun sem hún sýndi þar og vegna slakrar mætinga.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi hjá stefnanda 4. desember 2012. Rakið var að barnaverndarmáli hefði verið lokað í febrúar 2011 en málefni stefndu tekin til meðferðar að nýju vegna framangreindra tilkynninga frá leikskóla, lögreglu og nágrönnum. Greint var frá því að þar sem stefnda hefði ekki komið til viðtals þrátt fyrir ítrekaðar boðanir hefði verið gripið til þess ráðs að fara á heimili stefndu þar sem hún bjó hjá móður sinni. Lýst var slökum aðbúnaði stefndu í kjallaraherbergi með börnin. Stefnda hefði látið vel af sér, hún væri komin með reglu á líf sitt og ramma fyrir börnin með aðstoð lyfja og félagsþjónustunnar en það hefði komið sér mjög illa fyrir hana að þurfa að flytja til móður sinnar. Aðspurð kvaðst hún ekki hafa sótt boðuð viðtöl þar sem hún væri reið Reykjavíkurborg og félagsþjónustunni vegna húsnæðisvanda síns. Ályktað var af hálfu stefnanda að börn stefndu gætu ekki verið lengur á heimili móðurömmu, en stefnda hefði í tvígang neitað félagslegum íbúðum. Ræða þyrfti málið betur við stefndu og félagsþjónustuna en ekki væri fyrirséð að málinu yrði lokið hjá stefnanda að svo stöddu.

Leikskóli dóttur stefndu sendi stefnanda tilkynningu 5. desember 2012 og lýsti áhyggjum af aðbúnaði dóttur hennar heima fyrir. Greint var frá því að á fundi er laut að könnun á áráttuhegðun dóttur stefndu, hefði komið fram að aðstæður á heimili móður hennar væri óviðunandi vegna drykkju móður hennar auk þess sem [...]byggju þar sem báðir tengdust eiturlyfjum. Stefnda hefði lýst því að hún hefði hafnað tveimur íbúðum sem henni hefðu verið boðnar þar sem í annarri hefði henni þótt eldhús of lítið og í hinni væri opið úr eldhúsi inn í stofu. Stefnda hefði greint frá því að hún þyrfti aðstoð við að komast á fætur á morgnana og að ástandið væri mjög slæmt, öskur og læti. Bókað var að oftast væri komið með dóttur stefndu of seint í leikskólann og síðustu vikur eftir klukkan 12:00 og jafnvel ekki fyrr en klukkan 13:00. Stefnda hefði borið um að vera ófær um að laga þetta fyrr en hún fengi aðstoð. Dóttir stefndu liti ekki vel út, hún væri föl, með mikla bauga undir augum og almennt þreytuleg í útliti. Þráðurinn í henni væri mjög stuttur og umburðarlyndi gagnvart öðrum börnum mun minna en verið hefði, hún væri vælin og talaði eins og smábarn. Þá kvartaði hún undan því að henni væri illt í klofinu en kennir nærbuxunum um það þegar innt er eftir skýringu. Þeim ráðleggingum sem leikskólinn hefði gefið stefndu færi hún ekki eftir og því séu forsvarsmenn leikskólans orðnir ráðþrota með úrræði.

Þjónustumiðstöð Reykjavíkur í [...] kom tilkynningu í samræmi við 17. gr. barnaverndarlaga á framfæri 5. desember 2012 þar sem miklar áhyggjur væru af heimilisaðstæðum dóttur stefndu og sérkennilegri hegðun sem ykjust og versnuðu þegar heimilisaðstæður væru slæmar. Jafnframt væru grunsemdir um að dóttir stefndu hefði mögulega orðið fyrir eða væri beitt kynferðislegu ofbeldi. Fyrir lægi að dóttir hennar hefði um langt skeið búið við slæmar aðstæður, mikið óöryggi og óskipulag og upplifað átök á milli stefndu og föður og milli móðurömmu og móðurbræðra og stefndu. Mikil afturför hefði orðið hjá stefndu við að flytja til móður sinnar eftir að góðum árangri hefði verið náð í stuðningi um vorið 2012. Dóttir stefndu hefði átt við líkamlega erfiðleika að stríða frá tveggja ára aldri að sögn stefndu, stúlkan hefði alltaf þurft að hafa sængina í rúmi sínu beina [...]. Á tímabili hefði hún alltaf verið að ræskja sig og verið mikið með lófa lokaða. Stefnda teldi ekki að stúlkan hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi. Dóttir stefndu ætti einnig erfitt með einbeitingu og ef móðir hennar væri að flýta sér sýndi hún oft mikinn mótþróa. Starfsmaður þjónustumiðstöðvar fór yfir að vandi dóttur hennar væri eðlilegur íljósi þeirra aðstæðna sem hún hefði búið við frá fæðingu en óskipulag og óstöðugleiki í búsetu gæti skýrt mikla þörf hennar fyrir að hafa stjórn á umhverfi sínu. Þess var óskað að stefnandi gripi inn í vegna heimilisaðstæðna og gruns um kynferðislegt ofbeldi með þeim úrræðum sem stefnandi hefði yfir að ráða.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi 6. desember 2012 vegna framangreindra tilkynninga frá leikskóla og félagsþjónustu. Bókað var að rætt yrði við stefndu um efni tilkynninganna og sótt um könnunarviðtal og læknisskoðun ef þurfa þætti í Barnahúsi.

Mál stefndu var á ný tekið fyrir á meðferðarfundi 17. desember 2012. Fram kom að faðir sonar stefndu hefði komið til viðtals og greint frá því að drengurinn hefði verið hjá sér nánast alfarið síðan í október og hann hefði verulegar áhyggjur af aðstæðum ogaf stefndu. Faðirinn lýsti sig reiðubúinn til að hafa drenginn hjá sér um þriggja mánaða skeið og að gengið yrði frá því formlega. Stefnda hefði einnig komið til viðtals og verið gerð grein fyrir því að börn hennar gætu ekki búið lengur hjá móðurömmu. Stefnda féllst á að sonur hennar yrði hjá föður sínum næstu þrjá mánuði en bókað var að henni væri ljós alvarleiki þeirrar kröfu að hún yrði að fara út af heimili móður sinnar, þar gæti dóttir hennar ekki verið. Stefnda ritaði einnig undir tilvísun til Barnahúss til þess að unnt væri að kanna með eymsli dóttur hennar. Ályktað var að gera þyrfti meðferðaráætlun og vinna með stefndu í að finna húsnæði. Þegar það væri búið þyrfti að vinna í að koma viðeigandi úrræðum á til stuðnings stefndu. Fyndi stefnda ekki annað húsnæði í bráð yrði að koma dóttur hennar af heimilinu enda aðstæður þar algjörlega óviðunandi. Fylgjast þyrfti síðan með líðan barnanna, á leikskóla og í skóla og á heimilum þeirra.

Dóttir stefndu fór í könnunarviðtal í Barnahúsi 18. desember 2012. Ekkert kom fram í viðtalinu sem benti til þess að hún hefði orðið fyrir kynferðisbroti og var stefnandi upplýstur um það með bréfi dagsettu 15. janúar 2013.

Gerð var meðferðaráætlun í samræmi við 23. grein barnaverndarlaga 29. janúar 2013. Markmið þeirrar áætlunar var að tryggja aðstæður dóttur stefndu með tilliti til húsnæðismála hennar. Í þeim tilgangi átti meðal annars að kanna húsnæðismál stefndu í samvinnu við félagsmálayfirvöld og stuðning á heimili hennar þegar hún væri komin í eigið húsnæði. Þá yrði skoðaður stuðningur við stefndu vegna kvíða og vanlíðunar. Einnig átti að setja af stað óboðað eftirlit með heimili móðurömmu. Áætlunina átti að endurskoða þremur mánuðum síðar.

Lögreglan á höfðuborgarsvæðinu tók saman upplýsingar, í samræmi við 44. gr. barnaverndarlaga, að beiðni stefnanda um afskipti lögreglu af föður dóttur stefndu frá árinu [...]er stúlkan fæddist. Fram kom að á því tímabili væru skráð 86 tilvik þar sem lögreglan hefði haft afskipti af honum. Flest þessara afskipta tengdust líferni föður dóttur stefndu. Afskiptin hafi lotið að slagsmálum, líkamsárásum, brotum á vopnalögum, hótunum, vörslu og meðferð fíkniefna, ofneyslu lyfja, nytjastuldi, fjársvikum, þjófnuðum, akstri undir áhrifum vímuefna, húsbrotum og fleira.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 2. júlí 2013. Fram kom að stefnda hefði fengið um vorið nýtt húsnæði fyrir sig og að unnið væri að því með þjónustumiðstöð [...] að koma á stuðningi við hana á heimili. Enn ætti stefnda í erfiðleikum með [...]og að halda reglu á lífi sínu og dóttur en sonur hennar dveldi hjá föður sínum. Bókað var að meðferðarætlun væri runnin út en starfsmenn stefnanda sæju fyrir sér að hitta stefndu með haustinu.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 24. október 2013. Bókað var að stefnda þyrfti stuðning áfram sem stefnandi muni fylgja eftir auk þjónustumiðstöðvar [...]. Gera þyrfti meðferðaráætlun til fimm mánaða er lyti að því að stefnda fái ráðgjafa heim til að vinna að því að koma reglu á daglegt líf þar sem mætingar dóttur í skóla hefðu verið óviðunandi. Þá yrði sótt um stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur stefndu. Að því væri svo stefnt að þjónustumiðstöðin tæki alfarið yfir stuðning við stefndu. Útbúin var meðferðaráætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga í samræmi við þessar ráðagerðir 6. nóvember 2013 með það markmið að veita stefndu víðtækan stuðning frá stefnanda og þjónustumiðstöð [...] til að bæta aðstæður dóttur stefndu og efla stefndu í uppeldishlutverki sínu. Í þessum tilgangi yrði sótt um stuðning hjá geðteymi [...], sótt yrði um tilsjón á morgnanna frá [...]um eins mánaðar skeið. Samvinna yrði við þjónustumiðstöð vegna stuðningsfjölskyldu og tilsjónar með heimili tvisvar í viku. Samvinna yrði við skóla og meðferðaraðila dóttur stefndu og fleira. Áætlunina átti að endurskoða að fimm mánuðum liðnum.

Stefnanda barst skýrsla vegna afskipta [...]af málefnum stefndu 8. janúar 2014. Könnun á þess vegum leiddi í ljós erfiðleika sem tengdust kvöld- og morgunrútínu. Því var sinnt að vekja mæðgurnar á morgnana og koma dóttur stefndu í skólann en auk þess miðaðist inngrip við að veita stefndu uppeldisráðgjöf og setja upp sjónrænt skipulag fyrir kvöld- og morgunrútínu. Stefndu hefði reynst erfiðast að fylgja rútínu á kvöldin sem hefði bein áhrif á gengið á morgnana. Mælt var með að bætt yrði inn stuðningi á kvöldin til að hjálpa stefndu að framfylgja nauðsynlegu skipulagi.

Stefnanda barst tilkynning um grun um vanrækslu frá frístundamiðstöðinni [...] 8. janúar 2014 þar sem dóttir stefndu væri eftir skóla til klukkan 17:15 en þá loki frístundaheimilið. Dóttir hennar væri ítrekað sótt of seint en rætt hafi verið sex sinnum við stefndu af þeim sökum án árangurs.

[...]skóli sem dóttir stefndu hafði hafið nám í lét stefnanda í té upplýsingar [...], í samræmi við ósk þar að lútandi. Vel var látið af persónulegum samskiptum við dóttur stefndu en þess getið hvað aðbúnað snerti að oft skorti á að hún væri með námsgögn með sér og mætti jafnvel án skólatösku. Af þeim sökum væri hún ekki send heim með heimanám heldur veitt heimanámsaðstoð tvisvar í viku í skólanum. Ekki gengi að senda hana heim með heimalestur þar sem honum væri sárasjaldan sinnt. Þá væru bekkjafélagar hennar farnir að veita því athygli hversu oft hún kæmi of seint í skólann. Með fylgdi yfirlit yfir skólasókn þar sem fram kom meðal annars að hún hafði mætt 32 sinnum of seint auk þess að vera alveg fjarverandi tvo daga. Umsjónarkennari hafði áhyggjur af dóttur stefndu, meðal annars hvort hún væri vansvefta þar sem hún væri oft þreytt. Hún hefði meðal annars sofnað í tímum og sé með stóra bauga undir augum. Samskipti við stefndu hafi verið góð en henni verði tíðrætt um eigin [...]og hve erfitt hún eigi með að fara á fætur á morgnana.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 13. febrúar 2014. Þar var fjallað um tilkynningar og upplýsingar sem borist höfðu frá síðasta meðferðarfundi. Jafnframt var fjallað um fundi sem starfsmenn stefnanda höfðu átt með stefndu þar sem meðal annars hefði verið rætt um mikilvægi þess að skapa dóttur stefndu festu og að stefnda myndi hætta að vera með hana á miklu flakki á kvöldin, meðal annars heim til móðurömmu dóttur hennar langt fram á kvöld. Þá væri staða dóttur hennar í námi áhyggjuefni þar sem hún hefði misst af svo miklu á liðnum árum. Þegar haft hefði verið samband við stefndu 20. janúar hafi komið fram að dóttir hennar væri í sumarbústaðardvöl með föðurömmu sinni í nokkra daga vegna veikinda stefndu. Stefnda hefði einnig óskað stuðnings við að vakna á morgnana sem hún eigi í miklum erfiðleikum með og henni finnist erfitt að halda stúlkunni í reglu vegna óreglulegs lífs hennar sjálfrar. Í byrjun febrúar hafi á ný verið haldinn fundur þar sem fram kom að mætingar í skóla hafi farið í sama farið og áður um leið og stuðningi frá [...]lauk. Staða dóttur stefndu væri áhyggjuefni en ekki hefði verið hægt að lestrarprófa hana eins og bekkjarfélagana þar sem hún hafi ekki kunnað stafina. Skólinn hafi af þeim sökum alfarið tekið yfir lestrarkennslu hennar þannig að hún læsi daglega í skólanum þar sem stefnda sinnti því ekki. Á fundinum kom fram að stefnda nyti stuðnings föðursystur dóttur sinnar þannig að hún færi til hennar alla virka daga eftir skóla og dveldi hjá þeim en stefnda tæki á móti dóttur föðursysturinnar til sín um helgar og annaðist stúlkurnar þá báðar. Samkvæmt skólanum hefði staða dóttur stefndu batnað frá því að þetta fyrirkomulag komst á. Dóttir stefndu muni vera farin að stunda ballett sem föðursystir hennar og stefnda annist um að skutla henni á þær æfingar og sækja hana. Fram kom hjá stefndu að hún hefði áhyggjur af eigin líkamlegri heilsu þar sem hún sé að fá dofa í hendur og fætur og sé mjög þreytt og eigi erfitt með að vakna. Bókað var af hálfu stefnanda að starfsmenn telji stefndu hafa sinnt dóttur sinni illa í gegnum tíðina og stúlkan sé farin að sýna merki vanrækslu, meðal annars að dragast aftur úr námi. Góð tengsl séu milli mæðgnanna. Aðstæður virtust ekki batna með tilliti til hagsmuna stúlkunnar, þrátt fyrir margháttuð ítrekuð úrræði sem hefðu verið reynd. Stefnda lýsi því að hún búi við slæmt andlegt ásigkomulag vegna hamlandi [...]. Af hálfu starfsmanna stefnanda var talið að breytingar yrðu að eiga sér stað hjá stefndu, hún yrði að bæta uppeldisaðstæður dóttur sinnar. Í þeim tilgangi að gera henni það kleift var lagt til að stúlkan yrði utan heimilis í allt að sexmánuði á meðan stefnda leitaði sér aðstoðar við hæfi með endurhæfingu í samstarfi við lækni og þjónustumiðstöð, auk þess sem óskað yrði eftir aðkomu geðdeildar Landspítala að málinu.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 15. maí 2014. Bókað var að þar sem ekki hefði enn orðið af vistun dóttur stefndu utan heimilis og skólanum að ljúka væri lagt til að gerð yrði meðferðaráætlun með stefndu um að komið yrði á stuðningi í formi tilsjónar. Slík meðferðaráætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga var gerð 25. júní 2014 þar sem unnið yrði að því á grundvelli barnaverndarlaga að stúlkan yrði vistuð utan heimilis á meðan móðir færi í endurhæfingu í byrjun komandi skólaárs. Markmið áætlunarinnar var að aðstoða stefndu við að undirbúa komandi haust með tilliti til endurhæfingar.

[...]skóli sendi stefnanda bréf 12. nóvember 2014 þar sem lýst var miklum áhyggjum af mætingum og líðan dóttur stefndu. Hún mæti svo illa í skólann að hún sé með 0 í einkunn fyrir mætingu. Heimalestri sé ekki sinnt, bækur týnist og vegna fjarvista hafi hún misst mikið úr námi og þurfi því sérkennslu.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 11. desember 2014. Rakið var að ekki hefði komið til þess að settur yrði tilsjónaraðili með heimili stefndu þar sem hún hefði verið að fara erlendis er meðferðaráætlunin var undirrituð. Þannig var ákveðið hinkra til hausts með það hvort tilsjónaraðili yrði settur sem var svo ekki gert. Vísað var til ítrekaðra tilkynninga skóla dóttur stefndu vegna áhyggna af henni, bæði símleiðis og með áðurgreindri skriflegri tilkynningu. Reynt hefði verið ítrekað að ná sambandi við stefndu sem svaraði ekki í síma, svaraði ekki rafrænum skilaboðum og mætti ekki í boðuð viðtöl. Loks 24. nóvember hafi náðst samband við stefndu sem bar um að hún og dóttir hennar hefðu ítrekað verið veikar um haustið sem væri ástæða fyrir slæmum mætingum dóttur hennar í skólann. Stefnda bar um að nenna ekki að vakna á hverjum morgni til að tilkynna veikindi dóttur. Reynt var að boða stefndu til viðtals næstu vikur en hún mætti ekki né boðaði forföll. Fram kom hjá skóla dóttur stefndu að dóttir hennar væri í umsjá frænku sinnar um hálfsmánaðar skeið samkvæmt því sem stúlkan hefði sagt starfsmanni skólans. Jafnframt voru áhyggjur skólans af stöðu stúlkunnar áréttaðar en ekki hefði verið unnt að láta hana þreyta lestrarpróf heldur hafi þurft að leggja fyrir hana stafapróf sem væri til marks um hve illa stúlkan væri stödd námslega. Hún væri einnig oft pirruð, önug og þráðurinn í henni stuttur í samskiptum við önnur börn. Bókað var að starfsmenn stefnanda teldu að dóttir stefndu þyrfti á mun meiri reglu að halda ef hún ætti að ná þroska og velferð hennar að vera borgið. Lokatilraun þyrfti að gera til að koma málefnum stúlkunnar í það horf að viðunandi væri. Gera þyrfti meðferðaráætlun til fimm mánaða og að nauðsyn væri á að framkvæma sálfræðilegt forsjárhæfnismat á stefndu til að meta styrkleika hennar og veikleika sem uppalanda. Reynt yrði í því ljósi að leggja mat á hvað unnt væri að gera til að bæta aðstæður dóttur stefndu. Þá var lagt til að aðstæður hjá frænku dóttur stefndu yrðu skoðaðar en aðbúnaður stúlkunnar þar virtist vera í lagi og hún mæti í skólann eins og vera ber. Ef forsendur yrðu til þá yrði stúlkan vistuð hjá frænku sinni áfram á meðan forsjárhæfnismat væri framkvæmt og stefnda leiti sér viðeigandi endurhæfingar.

Gerð var meðferðaráætlun, sem dagsett er 26. janúar 2015, sem fólst í að stuðla að því að stefnda fengi aðstoð við vanda sínum með endurhæfingu þannig að hún gæti sinnt dóttur sinni svo viðunandi væri. Bókað var að föðuramma dóttur hennar væri flutt á heimili þeirra og hygðist aðstoða stefndu með stúlkuna. Það væri til hagsbóta fyrir þær mæðgur og því þurfi ekki að grípa til vistunar stúlkunnar að svo stöddu. Endurmeta átti áætlunina 10. júlí 2105 eða fyrr ef þurfa þætti.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 5. febrúar 2015. Þar sem fjallað var um ofangreinda stöðu hvað varðaði aðkomu föðurömmu dóttur stefndu.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 19. mars 2015. Þar var bókað að föðuramma hefði flutt snemma í febrúar út af heimili stefndu, vegna ósættis þeirra á milli, en hún hefði þó áfram komið á heimilið á morgnana til að koma stúlkunni í skólann á réttum tíma. Stefnda væri með fulltingi heimilislæknis búin að sækja um að komast í endurhæfingu [...]. Er starfsmenn stefnanda hefðu haft samband við stefndu 18. mars hefði hún greint frá því að hún væri orðin þreytt á samskiptum við föðurömmu dóttur hennar og teldi réttast í ljósi þeirrar stöðu að dóttir hennar yrði vistuð utan heimilis sem allra fyrst svo stefndu auðnaðist að taka á sínum málum. Bókað var að samkvæmt upplýsingum skóla dóttur hennar hefði staða stúlkunnar í skólanum batnað efitr að föðuramma stúlkunnar fór að vekja hana á morgnana. Jafnframt var bókað að gera þyrfti meðferðaráætlun er lyti að þessum atriðum.

Tilkynningar um vanrækslu bárust til stefnanda 29. apríl og 20. maí 2015 undir nafnleynd er báðar lutu að vanrækslu á dóttur stefndu vegna amfetamínneyslu móður og einstaklinga sem vendu komur sínar á heimili hennar. Tekið var fram í síðari tilkynningunni að mikil óreiða væri í kringum dóttur stefndu sem virtist að mestu sjá um sig sjálf.

Stefnda ritaði undir samþykki 21. maí 2015 þess efnis að stefnandi vistaði dóttur hennar á fósturheimili í allt að sex mánuði með vísan til 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga. Sama dag var gerð áætlun um meðferð í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga í tilefni af því að stefnda væri að fara í endurhæfingu [...]. Því þyrfti að leita fósturheimilis fyrir dóttur hennar á meðan þeirri dvöl stæði og stefnda leiti sér endurhæfingar og ynni að bata eftir langvarandi andleg og líkamleg veikindi. Gert var ráð fyrir endurmati á áætluninni 15. desember 2015.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 26. maí 2015. Þar var fjallað um aðdraganda endurhæfingardvalar stefndu og jafnframt kannað hvort tilkynningar um fíkniefnaneyslu á heimili stefndu ættu við rök að styðjast og reyndist ekkert benda til að svo væri. Bókað var að mun betur hefði gengið með dóttur stefndu í skólanum á þeim tíma sem föðurömmu hennar naut við en um leið og hún hætti að taka þátt í umönnun stúlkunnar hefði allt farið í sama far og fyrr eftir því sem greint var frá af hálfu skóla dóttur stefndu. Ráðagerðir voru um að dóttir stefndu yrði með samþykki stefndu vistuð utan heimilis í sex mánuði og óskað yrði forsjárhæfnismats á stefndu og fleira.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 8. júlí 2015 þar sem fjallað var um ráðstöfun dóttur stefndu í samráði við hana til vistunaraðila sem tækju við henni frá 10. júlí 2015. Samþykkt var að hæfilegt væri að stúlkan færi til móður sinnar í umgengni aðra hverja helgi. Barnaverndarstofa samþykkti vistun dóttur stefndu 10. júlí 2015.

Stefnanda bárust upplýsingar um dóttur stefndu frá skóla hennar 1. október 2015. Þar var greint frá því að stúlkan hafi komið sérstaklega vel stemmd í byrjun skólaársins, í góðu jafnvægi og ætti auðveldara með að takast á við skólaumhverfið. Hún sé greinilega vel útsofin, mæti á réttum tíma, heimanámi sé mjög vel sinnt og hún hafi sýnt miklar framfarir í námi. Þá gangi samskipti hennar við önnur börn miklu betur og hún lendi sjaldan í útistöðum við bekkjarfélaga sína. Mun minna beri á áráttueinkennum en áður þótt þau séu enn til staðar.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 16. nóvember 2015. Þar var bókað að stefndu stæði til boða endurhæfing á [...]en hún hafði misst af plássi sem henni hafði staðið til boða 1. júní 2015. Bókað var að lagt yrði til að stefnandi styrkti stefndu sem næmi kostnaði af þeirri dvöl enda liður í endurhæfingu hennar til að freista þess að efla stöðu hennar sem móður.

Barnaverndarstofa framlengdi 2. desember 2015 leyfi til að vista dóttur stefndu hjá vistforeldum til 21. febrúar 2016.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 3. desember 2015. Rakin var atburðarás frá 26. maí 2015. Fjallað var um að mjög erfiðlega hefði gengið að ná sambandi við stefndu um haustið og fram í nóvember að sögn vegna veikinda. Stefnda hefði verið sátt við að dóttir hennar yrði áfram í vistun utan heimilis á meðan hún dveldi í [...]og nokkurn tíma þar á eftir þar sem hún myndi þurfa tíma til að aðlagast og unnið yrði hægt og rólega að heimkomu dóttur hennar þannig að ró stúlkunnar yrði raskað sem minnst. Bókað var að vonir stæðu til að stefnda myndi með endurhæfingu öðlast betri reglu á líf sitt en hún hefði haft undanfarin ár. Tíminn leiði það í ljós. Stefnda hafi verið öll að vilja gerð en framtakssemi hennar hafi verið mjög takmörkuð og stuðningur sem henni hafi verið veittur hafi komið að litlu gagni þar sem hún fylgi hlutum ekki eftir. Lagt var til að stefnda undirgengist sálfræðilegt forsjárhæfnismat til þess að unnt væri að meta hvernig best væri að koma til móts við hana þar sem fyrri stuðningur hafi ekki skilað tilætluðum árangri. Í ljósi góðra framfara dóttur stefndu var gerð tillaga af hálfu starfsmanna stefnanda að vistun hennar yrði til 10. júní 2016 er skóla lyki en stefnda hafði samþykkt slíka vistun. Stefnandi gerði áætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga 10. desember 2015 á þessum forsendum sem endurmeta skyldi 10. júní 2016.

Stefnda ritaði undir yfirlýsingu 10. desember 2015 þar sem hún samþykkti vistun dóttur sinnar utan heimilis til 10. júní 2016.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 16. mars 2016. Bókað var að starfsmaður stefnda hefði verið í sambandi við geðlækni á [...]sem hefði greint frá því að stefnda væri með mjög hamlandi einkenni [...]. Læknirinn kvæðist sjaldan hafa séð einstakling með jafn slæm einkenni og stefndu. Hún gæti tæpast annast um eigin lyfjagjöf sjálf heldur þyrfti tilsjónaraðila á heimilið til að liðsinna henni í því. Geðlæknirinn hefði lagt til að stefnda kæmi á ný til dvalar á [...]til að unnt væri að meðhöndla hana með lyfjagjöf. Tillaga var gerð um að stefnandi myndi greiða fyrir þessa dvöl stefndu á [...].

Ítarleg greinargerð var lögð fram á fundi stefnanda 12. apríl 2016 þar sem málsatvik vegna afskipta af málefnum dóttur stefndu voru rakin allt frá 2008 til mars 2016 og gerð tillaga til barnaverndarnefndar að samþykkt yrði vistun dóttur stefndu til 10. júní 2016 með vísan til 25. gr. barnaverndarlaga.

Mál stefndu var lagt fyrir fund barnaverndarnefndar 12. apríl 2016. Með vísan til fyrirliggjandi upplýsinga og gagnavar samþykkt samhljóða að vista dóttur stefndu utan heimilis frá 10. júlí 2015 til 10. júní 2016 og þess getið að samþykki stefndu lægi fyrir.

Greinargerð var á ný lögð fram á fundi stefnanda 21. júní 2016. Þar var rakið að stefnda væri enn í endurhæfingu á [...]og eigi eftir að fara þangað í september og mögulega aftur í janúar 2017. Starfsmenn stefnanda meti það svo að stefnda sé ekki búin að ljúka við endurhæfingarferlið, auk þess sem nú fyrst skapist forsendur til að hún undirgangist sálfræðilegt forsjárhæfnismat. Samkvæmt lækni hennar væri nauðsynlegt að sex til tólf mánuðir liðu í þeirri meðferð sem hún væri að undirgangast til að nauðsynlegur árangur náist. Stefnda væri að ná árangri en enn væri nokkuð langt í land. Í því ljósi væri lagt til að stúlkan yrði sex mánuði til viðbótar í fóstri á meðan stefnda næði árangri í meðferðinni og undirgengist forsjárhæfnismat. Fram kom að stefnda væri ósátt við þá ráðagerð þar sem hún hefði gert allt sem ætlast hafi verið til af henni og nóg væri komið. Gerð var tillaga um vistun utan heimilis til sex mánaða á grundvelli 25. gr. barnaverndarlaga en ef stefnda yrði ekki til samvinnu um það yrði úrskurðað af hálfu stefnanda um vistun utan heimilis í tvo mánuði á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga og lögð fram krafa fyrir héraðsdóm um áframhaldandi vistun stúlkunnar utan heimilis í fjóra mánuði í viðbót á grundvelli 28. gr. Á því tímabili yrði gerð áætlun um meðferð máls, sbr. 23. gr., er lyti að eftirfylgni með endurhæfingu stefndu og að hún undirgangist sálfræðilegt forsjár hæfnismat.

Stefnandi tók málefni stefndu fyrir á meðferðarfundi 3. júní 2016. Rakin var atburðarás liðinna mánaða. Vel hefði gengið hjá dóttur stefndu sem tæki góðum framförum í skóla. Stefnda væri í meðferð á vegum geðlæknis hjá [...]e nenn væri töluvert óunnið í þeim efnum. Vegna óljósrar stöðu stefndu var lagt til að vinna við forsjárhæfnismat myndi hefjast og rætt yrði við stefndu um áframhald vistunar til sex mánaða. Málið yrði síðan lagt fyrir barnaverndanefnd á þeim grunni. Ef stefnda féllist ekki á áframhald vistunar var lagt til að úrskurðað yrði um vistun á grundvelli 27. gr. barnaverndarlaga til tveggja mánaða og svo gerð krafa fyrir héraðsdómi á grundvelli 28. gr. um vistun í fjóra mánuði til viðbótar.

Af hálfu stefndu var ráðagerð um vistun dóttur hennar í sex mánuði hafnað með rökstuddum hætti af lögmanni fyrir hennar hönd. Í kjölfar þess var úrskurðað af hálfu stefnanda að dóttir stefndu yrði vistuð utan heimilis í tvo mánuði á þeim forsendum sem fram höfðu komið á meðferðarfundum og greinargerð starfsmanns stefnanda. Þá var gerð meðferðaráætlun á grundvelli 23. gr. þar sem framangreind vistun var lögð til grundvallar með það að markmiði að styðja stefndu í uppeldishlutverki sínu.

Málefni stefndu voru á ný tekin fyrir á meðferðarfundi stefnanda 23. ágúst 2016 til umfjöllunar um umgengni stefndu við dóttur sína í fóstri. Fram kom að stefnda vildi skilyrða samþykki við vistun utan heimilis við lengri umgengistíma hverju sinni, frá fimmtudegi fram á mánudag. Bókað var að dóttir stefndu bæri merki vanrækslu er hún kæmi úr umgengni, stúlkan væri hvorki sett í bað né tannburstuð og mikil óregla virtist vera á svefni því erfitt sé að koma reglu á að nýju eftir dvöl hjá stefndu. Fyrir lægi líka að stefnda væri [...]og geti því ekki tekið þau lyf sem lagt hafi verið upp með í endurhæfingu á [...]sem þar með gengi ekki lengur. Þá hafi tilsjón með stefndu runnið út í sandinn þar sem hún hafi að eigin hvötum hætt að taka lyfin án samráðs við lækni. Bókað var að afstaða starfsmanna stefnanda væri sú að ekki stæðu rök til að fallast á óskir stefndu um umgengi þar sem þær væru andstæðar hagsmunum dóttur stefndu, sbr. 4. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga.

Stefnda ritaði 29. ágúst 2016 undir samþykki fyrir vistun dóttur sinnar utan heimilis til 31. desember 2016. Þann sama dag var gerð meðferðaráætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga með það að markmiði að styðja stefndu í uppeldishlutverki sínu. Endurmeta átti áætlunina 31. desember.

Bókað var á meðferðarfundi stefnanda 4. október 2016 að samkvæmt upplýsingum skóla dóttur stefndu væri hún að mæta á réttum tíma og búin að lesa heima þegar hún kæmi í skólann eftir umgengni við stefndu. Dóttir hennar hefði hug á að umgengni yrði aukin og var fallist á það að hafa þann hátt á í október 2016 enda sinni stefnda heimanámi og því að koma stúlkunni í skóla á réttum tíma og að dóttir hennar fái nægan svefn.

Skóli dóttur stefndu lét stefnanda í té upplýsingar um stöðu dóttur hennar 10. október 2016. Þar kom fram að stúlkan hefði tekið miklum framförum, hún væri allt annað barn. Í betra jafnvægi, betur útsofin, nestuð og snyrtileg. Þess var getið að dóttir stefndu hefði áhyggjur hvað yrði um hana þegar væntanlegt barn móður hennar fæðist.

Þjónustumiðstöð [...] lét stefnanda í té upplýsingar á grundvelli 44. gr. barnaverndarlaga 17. nóvember 2016. Greint var frá samskiptum við stefndu 16. október þar sem hún hafi greint frá mikilli vanlíðan en þess var getið að væntanlegur barnsfaðir hennar væri byrjaður í neyslu fíkniefna og héldi til í íbúð hennar. Hún væri mikið ein og liði illa. Þess var getið að lítil samfella hefði verið í vinnslu mála stefndu þar sem viðtöl hefðu ítrekað fallið niður og stefnda verið í litlu sambandi. Þá var tekið fram að stefnda hefði fengið aðvörun frá [...]þar sem maður á hennar vegum hefði ítrekað verið með ónæði um nætur og raskað næturfriði nágranna og valdið skemmdum á sameign þannig að kalla hefði þurft á lögreglu.

Stefnandi tók mál stefndu fyrir á meðferðarfundi 24. nóvember 2016. Þar var bókað að rétt væri að auka umgengni milli stefndu og dóttur hennar þar sem stutt væri í lok fóstrunar.

Stefnda ritaði 28. nóvember 2016, undir samþykki fyrir framlengingu fósturvistunar dóttur hennar til 17. janúar 2017. Bókað var á meðferðarfundi 8. desember 2016 að vinna við forsjárhæfnismat hefði tafist þar sem erfiðlega hafi gengið að hefja vinnslu þess þar sem illa gekk að ná til stefndu. Þess væri vænst að það myndi liggja fyrir í upphafi næsta árs og því lagt til að stefnda samþykki vistun dóttur sinnar utan heimilis á meðan sú vinna klárast. Meðferðar fundur var síðan haldinn 9. desember 2016 og afráðið um umgengni stefndu við dóttur sína um jól og áramót.

Forsjárhæfnismat var gefið út 4. janúar 2017. Niðurstaða þess var ekki ótvíræð hvað varðaði hæfni stefndu til að fara með forsjá dóttur sinnar. Stefnda gæti tæplega nýtt sér greind sína að fullu vegna marktækra misbresta sem mælst hefðu á greindarfari en þessi veikleiki gæti tengst einbeitingarvanda og [...]sem hún stríði við. Þá hafi komið fram geðræn vandkvæði, aðallega [...]. Þá hafi margvísleg áföll og andstreymi í lífi stefndu gert hana meyra, framtakslausa og hjálparvana sem geri henni ókleift að rísa undir væntingum. Tekið var sérstaklega fram af hálfu matsmanns að við þáverandi aðstæður væri velferð og þroski dóttur hennar ekki tryggður þar sem engar breytingar hefðu átt sér stað á háttum stefndu í uppeldislegu og félagslegu tilliti liðin ár. Matsmaður taldi þó stefndu einnig búa að góðum kostum, hún væri ástrík gagnvart börnum sínum og þeim góður félagi. Í því ljósi taldi matsmaður að hún ætti að geta náð betur utan um líf sitt og uppeldishlutverk að skilyrðum uppfylltum sem mælt var með að útfærð yrðu ítarlega í skriflegum samningi milli stefnanda og stefndu. Taldi matsmaðurinn upp fimm atriði sem ganga yrði stíft eftir að stefnda fylgdi. Þá var einnig gerður fyrirvari um það að gæta þyrfti heildarhagsmuna [...]með góðu eftirliti og stuðningi frá stefnanda sem mun hafa þurft að láta málefni drengsins til sín taka á meðgöngu þar sem stefnda sinnti mæðravernd slælega.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi 5. janúar 2017. Í fundargerð voru málsatvik rakin frá sumri er stefnda féllst á vistun dóttur sinnar utan heimilis. Þess var getið að dóttir stefndu hefði verið að koma illa stemmd frá stefndu, illa sofin auk þess sem hún var [...], lundafar hennar hefði einnig versnað. Niðurstöður matsmanns á forsjárhæfni stefndu og stöðu hennar voru einnig raktar ítarlega. Komist var að þeirri niðurstöðu að leita þyrfti samþykkis stefndu til að framlengja vistun dóttur hennar í fóstri áfram í sex mánuði frá 17. janúar 2017 að telja og samþykkis fyrir samvinnu af hennar hálfu fyrir meðferðaráætlun sem væri í anda leiðbeininganna sem fram kæmu í forsjármatinu. Samþykki hún ekki vistun utan heimilis var gerð tillaga af hálfu starfsmanna stefnanda að úrskurðað yrði um vistun utan heimilis á grundvelli 27. og 28. gr. barnaverndarlaga.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi 19. janúar 2017 þar sem til umfjöllunar var umgengni stefndu við dóttur sína en fyrir lágu áhyggjur af líðan hennar þegar stúlkan færi til móður auk þess sem aðstæður stefndu sýndust vera erfiðar þar sem hún sé með ungabarn og nýjan sambýlismann sem lögregla hafi þegar þurft að fjarlæga af heimilinu einu sinni vegna fíkniefnaneyslu. Ákveðnar voru dagsetningar umgengni stefndu á komandi vikum sem háð væri því skilyrði að sambýlismaður undirgengist vímuefnapróf og þannig staðfest að hann væri ekki í neyslu. Féllist stefnda ekki á þessar hugmyndir yrði álitaefnið lagt fyrir barnaverndarnefnd til úrlausnar.

Þar sem stefnda féllst ekki á þessar ráðagerðir var málið tekið fyrir hjá barnaverndarnefnd í samræmi við ítarlega greinargerð sem lögð var fram 2. febrúar með þeirri tillögu aðallega að dóttir stefndu yrði vistuð til 17. júlí 2017 utan heimilis eða, ef stefnda andmælti, að leyst yrði úr málinu á grundvelli 27. og 28. gr. barnaverndarlaga. Andmælum stefndu var komið á framfæri með formlegum hætti 13. febrúar 2017 auk þess sem stefnda mætti sjálf fyrir nefndina ásamt lögmanni sínum. Í forsendum úrskurðar stefnanda var sérstaklega vikið að því að stefnda hefði eignast son [...]en strax á meðgöngu hafi borist tilkynning vegna áhyggna af sinnuleysi stefndu. Á samráðsfundi með heilsugæslunni [...]hefðu komið fram miklar áhyggjur af stefndu og ófæddu barni hennar í ljósi sögunnar. Hún hefði til að mynda ekki mætt í mæðraskoðun frá [...]. Stefndu ásamt sambýlismanni hennar væri veittur stuðningur frá stuðningsúrræðinu [...]en tilkynnt hafði verið um áhyggjur af umönnun drengsins af hálfu beggja forelda, þau þurfi bæði stuðning og fræðslu þrátt fyrir góðan vilja. Reifað var síðan fyrirliggjandi forsjármat og þær ályktanir sem þar voru dregnar. Í kjölfarið var kveðinn upp úrskurður 15. febrúar 2017 um vistun dóttur stefndu utan heimilis í tvo mánuði á grundvelli b. liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga.

Haldinn var meðferðar fundur 2. mars 2017. Greint var frá því að sambýlismaður stefndu hefði komið á fund starfsmanna stefnanda og veitt helstu upplýsingar um sig sjálfan. Stefnda og sambýlismaðurinn hafi verið að taka vel á móti starfsmönnum [...]en beðið væri greinargerðar [...]. Stefnda hefði ekki haft samband með óskir um aukna umgengni við dóttur sína en starfsmenn stefnanda töldu nauðsynlegt að reynt yrði á getu stefndu til að annast dóttur sína með aukinni umgengni og gerð tillaga þar að lútandi um að dóttir hennar dveldi hjá henni aðra hvora viku í marsmánuði.

[...]gaf út áfangaskýrslu 5. mars 2017, um þjónustu við heimili stefndu er laut að henni, nýfæddum syni og dóttur stefndu, þegar hún var í umgengi hjá móður. Í samantekt var fjallað um að tengsl stefndu við nýburann væru góð, sem og samband stefndu við dóttur sína. Tekið var fram að hafa þyrfti reglu á matmálstímum og heimanámi þegar dóttir hennar væri heima en starfsmenn [...]hefðu hitt dóttur stefndu svo sjaldan að ekki væru forsendur fyrir að leggja mat á stöðu hennar á heimilinu. Fram kom að barnsfaðir stefndu hefði verið fluttur af heimilinu í byrjun mars.

Kveðinn var upp úrskurður í Héraðsdómi Reykjavíkur, 22. mars 2017, þar sem úrskurður stefnanda um vistun dóttur stefndu utan heimilis var staðfestur og jafnframt úrskurðað um áframhaldandi vistun hennar til 17. júlí 2017.

Skóli dóttur stefndu sendi stefnanda upplýsingar í samræmi við beiðni þar að lútandi 4. maí 2017. Þar var málefnum dóttur stefndu almennt borin vel sagan en þess þó getið að þegar líða fari að umgengni við móður spennist dóttir hennar upp, verði oft þrætugjarnari og fari í vörn. Þegar umgengni standi yfir komi fyrir að stúlkan sé grátgjarnari og sýni þreytumerki sem bendi til að hún fari ekki að sofa á sama tíma og vanalega en stúlkan sé mikið rútínu- og reglubarn sem vilji hafa sinn ramma.

[...]gaf út áfangaskýrslu 15. maí 2017. Þar kom fram að þegar dóttir stefndu væri hjá henni þá væri ágæt regla á hlutum, hún læsi heima og væri hrein og snyrtileg og færi að sofa um klukkan 21:00 á kvöldin. Þess var sérstaklega getið að samband þeirra mæðgna væri mjög gott. Talið var að markmiðum ráðgjafar væri náð um að stefnda fylgi dagskipulagi vegna skóla og æfinga hjá dóttur hennar og stefnda fylgi því eftir að dóttir baði sig og sé snyrtileg til fara og sinni heimanámi samkvæmt áætlun.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu kom tilkynningu á framfæri 26. maí 2017, er laut að því að faðir dóttur stefndu hefði verið búinn að sprauta sig heima hjá föðurömmu dóttur stefndu sem hefði verið þar viðstödd ásamt stefndu og syni hennar. Af hálfu lögreglu var ákveðið að hafast ekki að þar sem lífsmörk föðursins voru eðlileg.

Stefnandi tók mál stefndu fyrir á meðferðarfundi 1. júní 2017. Farið var yfir stöðu mála stefndu í samræmi við framangreint og ályktað að stefnda væri að taka aukna ábyrgð á dóttur sinni og framfarir hefðu orðið í þeim efnum auk þess sem ekki væri tilefni til að hafa áhyggjur af nýburanum. Þ ví væri stúlkan á leið til móður sinnar að vistunartima liðnum sem rynni út 17. júlí 2017.

Starfsmenn stefnanda tóku saman greinargerð til að leggja fram á fundi barnaverndarnefndar 20. júní 2017. Farið var yfir stöðu mála og gerð tillaga um að dóttir stefndu færi á ný í umsjón móður og lyki fóstri þar með. Samhliða yrði gerð áætlun um meðferð máls þar sem lagt yrði til grundvallar að sótt yrði um langtímastuðning fyrir stefndu og fjölskyldu hennar. Sótt yrði um tilsjón með heimilinu og PMTO einstaklingsnámskeið fyrir móður, stuðningsfjölskylda fyrir dóttur stefndu og áframhaldandi sálfræðiviðtöl fyrir stúlkuna. Þá yrði höfð samvinna við meðferðaraðila stefndu og skóla dóttur hennar.

Málið var tekið fyrir á fundi barnaverndarnefndar 20. júní 2017 að stefndu viðstaddri. Á fundinum féllst hún á tillögur starfsmanna stefnanda. Barnaverndarnefnd tók undir mat starfsmanna á stöðu mála en ljóst væri að mæðgurnar væru í þörf fyrir áframhaldandi stuðning og var starfsmönnum falið að fylgja því eftir.

Sama dag, 20. júní 2017 var útbúin meðferðaráætlun í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga með það að markmiði að veita stefndu stuðning í uppeldishlutverki sínu. Lagt var á ráðin með að henni stæði sá stuðningur til boða sem reifaður hefði verið í greinargerð starfsmanna stefnanda. Áætlunina bar að endurskoða 20. október 2017.

Skóli dóttir stefndu leysti úr beiðni stefnanda um upplýsingar 10. nóvember 2017. Þar kom fram að dóttur hennar virtist ekki líða sérlega vel, hún væri gjarnan pirruð í skólanum. Þá var umhirðu hennar áfátt þar sem hún varð mjög [...]án þess að stefnda brygðist við og einn morguninn hefði dóttir stefndu kvartað vegna hungurverkja. Mæting hjá henni í skólann færi versnandi þannig að hún væri æ oftar of sein. Eins kæmi hún oft ekki nógu vel fram við bekkjarsystkini sín og kennara. Mjög erfitt væri að ná sambandi við stefndu.

Stefnanda barst tilkynning 21. nóvember 2017 undir nafnleynd þar sem áhyggjum var lýst af velferð dóttur stefndu sem þyrfti að taka alltof mikla ábyrgð á sjálfri sér, umhirðu væri ábótavant og henni ætlað að gæta yngri bróðurs síns ein.

Málefni stefndu vartekið til umfjöllunar á meðferðarfundi 22. nóvember 2017. Greint var frá skýrslu frá [...]sem hefði verið að veita stefndu stuðning inn á heimili hennar. Niðurstaða skýrslunnar var að stefnda væri jákvæð fyrir að þiggja ráðgjöf en hún fylgdi ekki ráðgjöfinni sem skyldi en metið var að stefnda þyrfti aðhald við skipulag heimilishalds. Ályktað var af hálfu stefnanda að gera þyrfti nýja meðferðaráætlun til að styðja stefndu áfram með dóttur sína. Lagt var til að sækja um úrræðið Greining og ráðgjöf heim og sótt yrði um viðtöl fyrir stúlkuna hjá sálfræðingi stefnanda. Til þess var horft að gera áætlun til fjögurra mánaða og ef það gengi vel myndi þjónustumiðstöð [...]taka við með langtímaþjónustu í huga.

Skóli dóttur stefndu sendi stefnanda erindi 13. desember 2017 og lýsti miklum áhyggjum af aðbúnaði og líðan stúlkunnar. Henni virðist líða illa sem birtist í pirringi og að hún væri í stöðugri vörn. Þá væri hún í félagslegum vanda og lenti upp á kant við bekkjarfélaga sína. Hún mæti oft seint í skólann, sé illa hirt og í óhreinum fötum. Skólanum hefði borist til eyrna að fíkniefnaneysla fari fram á heimili stefndu.

Gerð var áætlun um meðferð máls af hálfu stefnanda í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga 15. desember 2017. Áætlunin tók mið af umfjöllun á meðferðarfundi 22. nóvember að því viðbættu að fara skyldi í vitjun á heimili fjölskyldunnar.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi 9. apríl 2018. Þar var farið yfir þau tilvik sem upp höfðu komið. Stefnda kannaðist ekki við að dóttir hennar þyrfti að annast bróður sinn ein og þyrfti að bera of mikla ábyrgð á sjálfri sér. Stúlkan væri hins vegar stefndu erfið sem stefnda þyrfti aðstoð við. Ályktað var skoða þyrfti með sálfræðilegan stuðning fyrir dóttur stefndu til að meta vanda stúlkunnar svo unnt væri að vinna að úrbótum. Stúlkan væri tortryggin, sýndi kvíðahegðun og félagsfærni væri slök. Í byrjun apríl hefði stefnda sagt að vel gengi hjá þeim mæðgum og skóli stúlkunnar ekki gert athugasemd við framgang hennar á þeim tíma. Með hliðsjón af fyrirliggjandi upplýsingum var máli dóttur stefndu lokið hjá stefnanda þar sem ekki væri nauðsyn á að vinna það frekar á grundvelli barnaverndarlaga.

Starfsmaður stefnanda tók saman bakvaktarskýrslu í tilefni af útkalli á heimili stefndu 22. júlí 2018 klukkan 02:18 um nótt. Barnsfaðir stefndu hefði ráðist á hana og sparkað í kvið hennar. Fram kom að stefnda væri ólétt, en hún eignaðist yngsta son sinn í [...]. Dóttir stefndu varð ekki sjónarvottur að atvikinu en heyrði háreystina.

Stefnanda barst nafnlaus tilkynning 1. október 2018 um að óviðunandi aðstæður væru á heimili stefndu. Börnin væru skilin eftir eftirlitslaus heima eða í umsjá annarra barna. Dóttir stefndu væri oftast skítug og illa til fara.

Í samræmi við ósk þar að lútandi lét þjónustumiðstöð [...]samantekt í té um málefni stefndu 3. janúar 2019. Rakið var að mjög erfitt væri á löngum stundum að ná sambandi við stefndu en einnig væri hún framtakslaus við að sækja um þjónustu og þess háttar. Þá hafi hún ekki vilja þiggja alla þjónustu sem henni hefði verið boðið. Þannig afþakkaði hún Stuðninginn heim og taldi ekki þörf á PMT námskeiði og mætti síðan ekki í undirbúningshóp [...]sem hún hafði þó fallist á að taka þátt í. Hún hafi á orði að vilja bæta stöðu sína og barnanna en hefði reynst erfitt að láta verða af því. Þá væri barnsfaðir yngsta sonar stefndu búsettur á heimilinu en hann yrði ekki traustur aðili í lífi barnanna þar sem edrúmennsku hans væri viðbrugðið. Greint var frá því að þjónustumiðstöð hefði talsverðar áhyggjur af velferð dóttur stefndu eins og staðan væri og teldi mikilvægt að stefnandi kæmi að málefnum hennar. Erfitt væri hins vegar að greina stöðuna til hlítar þar sem frásögn stefndu, til dæmis af ofbeldi barnsföður hennar, tæki stakkaskiptum frá einum degi til þess næsta.

Skóli dóttur stefndu lét stefnanda í té upplýsingar 8. febrúar 2019. Rakið var að dóttir stefndu virðist haldin [...]og sæki mjög mikið í neikvæða athygli kennara. Þá mæti hún mjög oft seint bæði á morgnanna en einnig í tíma seinna á daginn. Stúlkan sé svo oft reið og pirruð við aðra nemendur og fleira.

Lögregla kom tilkynningu á framfæri vegna gruns um að barnsfaðir stefndu hefði verið að aka undir áhrifum fíkniefna með son þeirra með sér í bílnum. Hann var fluttur á lögreglustöð en fíkniefnaneysla var ekki staðfest.

Stefnanda bárust upplýsingar frá leikskóla sonar stefndu 24. apríl 2019. Frá því var greint að drengurinn ætti misjafna daga, stundum væri hann lítill í sér og þyrfti meira knús en vanalega. Þegar hann hefði byrjað á leikskólanum hefði hann átt erfitt með að taka ást og umhyggju og streist á móti ef það átti að knúsa hann. Það hafi breyst til hins betra. Hann sé alltaf hreinn og í hreinum fötum þegar hann kemur en föt hans anga af reykingalykt. Mæting var sögð góð en ekki væri tilkynnt fyrirfram um veikindi heldur sagt frá þeim þegar drengurinn kæmi á ný. Almennt væri hann vinsæll leikfélagi hjá börnunum en hann væri fljótur upp ef til ágreinings kæmi, til dæmis um leikföng og beiti þá árásargjarnri hegðun. Samskipti við foreldra voru sögð ágæt nema erfitt gæti reynst að ná í þau og þá sérstaklega móður. Svo virtist sem þau fylgdust ekki með tölvupóstum eða tilkynningum sem hengdar væru upp á vegg. Drengurinn væri oft sóttur of seint. Þess var sérstaklega getið að drengurinn væri stundum með sár á höndum og höfði sem engar skýringar væru gefnar á nema um þær væri spurt og í eitt skiptið hefði svarið verið loðið.

Þjónustumiðstöð [...]sendi stefnanda tilkynningu með vísan til 17. gr. barnaverndarlaga 13. maí 2019. Upplýst var að stefnda væri búin að [...]en barnsfaðir hennar væri í mikilli vímuefnaneyslu og væri farinn af heimilinu þannig að andleg heilsa stefndu væri ekki í jafnvægi og hún ekki að fá næga hvíld til að sinna börnunum þremur. Þess var freistað að koma á samstarfsyfirlýsingu við Heilsugæslustöðina í [...]vegna áhyggna af andlegri heilsu stefndu og félagslegri stöðu. Hún hefði hins vegar ekki undirritað yfirlýsinguna þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að ná til hennar. Af þeim sökum væri tilkynningu komið á framfæri við stefnanda.

Af hálfu starfsmanna stefnanda var tekin saman svonefnd niðurstaða könnunar sama dag þar sem upplýsingar liðinna missera voru dregnar saman. Ályktað var að um væri að ræða mál sem ætti sér langa sögu hjá stefnanda sem næði einnig til elsta sonar stefndu sem væri í umsjá föður en málið lyti að getuleysi stefndu til að annast börn sín. Hún hefði fengið öll þau úrræði sem þjónustumiðstöð [...] og stefnandi hefðu upp á að bjóða en málinu hefði verið lokað hjá stefnanda í kjölfar þess að dóttir stefndu fór til hennar á ný. Lítil samfella hefði verið í vinnslu málefna stefndu hjá þjónustumiðstöðinni þar sem mjög erfitt væri að ná í hana, hún svari ekki í síma eða slökkt sé á símanum. Fyrir liggi að stefnda hafi sagst vilja bæta stöðu sína og barnanna en henni hefði reynst erfitt að láta verða af því.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi 21. maí 2019. Þar var gerð grein fyrir framangreindum málsatvikum ítarlega og gerð grein fyrir því mati starfsmanna stefnanda að staða barna stefndu væri ekki nægilega góð. Stefnda hefði fengið um margra ára skeið margvísleg úrræði í þeim tilgangi að styrkja sig sem uppaldanda en svo virtist að hún eigi í miklum erfiðleikum með að sinna forsjárskyldum sínum. Í forsjárhæfnismati sem stefnda hefði undirgengist, sem gefið var út í byrjun janúar 2017, hefði það verði skilgreint sem forsenda fyrir því að henni væri unnt að annast um börn sín að hún myndi þiggja stuðningsúrræði. Hún hafi á hinn bóginn ítrekað hafnað slíkum úrræðum í kjölfar matsins og það þrátt fyrir að heimili stefndu hafi orðið enn þyngra eftir að fjórða barn stefndu fæddist. Af þessum sökum var lagt til að sótt yrði um úrræðið Greiningu og ráðgjöf heim, til að meta uppeldisfærni stefndu nú og veita henni leiðbeiningar og leiðsögn í uppeldishlutverki sínu. Þetta yrði gert í samvinnu við skóla, leikskóla, þjónustumiðstöðina, matsaðila og heilsugæslu. Stefnda hefði samþykkt þetta.

Gerð var meðferðaráætlun byggð á þessum ráðagerðum 1. júlí 2019 til fjögurra mánaða, til 1. nóvember 2019, með það að markmiði að styðja stefndu í uppeldishlutverki sínu til að markmiðum áætlunar yrði náð.

Stefnanda barst bréf frá heilsugæslunni í [...]vegna ungbarnaeftirlits vegna nýfædds sonar stefndu. Rakin voru tilvik þar sem stefnda hafði látið undir höfuð leggjast að mæta í ungbarnaeftirlit. Þá var þess getið að vel liti út með barnið sem dafnaði vel og virtist í góðum tengslum við stefndu. Þess var getið að helstu áhyggjurnar af velferð og uppeldisástæðum drengsins lytu að því að stefnda væri óáreiðanleg varðandi alla ramma. Hvort sem það lyti að komum til lækna eða að koma börnum á réttum tíma í leik- og grunnskóla. Ályktað var að svo virtist sem hún hefði ekki þroskað með sér þá eiginleika að sýna ábyrgð og aga á þessu sviði.

Stefnanda barst tilkynning frá heilsugæslunni 8. október 2019. Þar var greint frá því að hjúkrunarfræðingar [...]hefðu farið í matsviðtal við stefndu 1. október 2019. Aðkoman hefði verið sérstaklega slæm. Mikið hafi verið af dóti út um allt, mikil óhreinindi og óreiða. Spýtur og allskyns hlutir á gólfi sem auðveldlega geti valdið slysum á börnum. Umgengni væri svo slæm að þjónusta við heimaþrif sem stefnda hefði notið fengi ekki rönd við reist þar sem svo mikið sé af dóti á gólfum. Mátu hjúkrunarfræðingarnir það svo að stefnda væri vart fær um að annast um sig sjálfa og því þyrfti hún mikinn stuðning og aðstoð inn á heimili ef hún ætti að ná að sinna börnum sínum. Lýst var miklum áhyggjum af aðbúnaði barna stefndu á heimilinu og þess óskað að barnaverndanefnd léti málið til sín taka.

Bakvaktarskýrsla var útbúin vegna tilkynningar lögreglu um atvik 1. nóvember 2019 klukkan 03:30 um nótt. Er starfsmaður mætti var greint frá því að lögregla hefði komið á heimili stefndu í þriðja sinn sama kvöldið vegna óláta og heimilis ofbeldis. Lýst var óreiðu á heimilinu, fatahrúgur um allt, engin rúmföt á rúmum og sængur og teppi sjáanlega skítug. Lögregla lýsti harðneskjulegri meðferð barnsföður stefndu á yngsta syni hennar sem var grátandi er lögeglu bar að garði. Faðir sýndist vera bersýnilega vera undir áhrifum örvandi efna en stefnda verið það drukkin að hún hafi verið drafandi í tali við lögreglu auk þess sem hún hafði fengið töflu frá móður sinni. Neyslu sína útskýrði stefnda með ofsakvíðakasti sem hún hefði fengið. Starfsmaður stefnanda hlutaðist til um að föðurafi og sjúpmóðir barnsföður stefndu kæmu á staðinn og yrðu þar þangað til börnin væru farin í skóla og leikskóla um morguninn.

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu lét stefnanda í té upplýsingar á grundvelli 44. gr. barnaverndarlaga, um afskipti af stefndu og málefnum barna þeirra frá 1. janúar 2019 til 28. nóvember 2019 er bréf embættisins var ritað. Lögregla hafði haft afskipti af málefnum tengdum stefndu á þessu tímabili, í flestum tilvikum vegna gruns um akstur hennar eða barnsföður hennar undir áhrifum en einnig vegna heimilisófriðar, langalvarlegasta tilvikið laut að fyrrnefndu atviki er átti sér stað 1. nóvember.

Leikskóli næst yngsta sonar stefndu lét stefnanda í té upplýsingar um líðan hans 28. nóvember 2019. Sagt var að líðan drengsins hefði breyst gríðarlega á síðustu sex til átta vikum. Hann væri í miklu tilfinningarlegu ójafnvægi og ofsalega reiður. Upplifun starfsmanna var að honum liði mjög illa en hann væri farinn að sýna mikla ofbeldishegðun sem hann hefði ekki gert í langan tíma. Hann sé einnig mjög ör og oft erfitt að ná sambandi við hann og leiki oft í leik umsem ganga út á að skjóta, drepa og lemja. Hann sýni af sér mikla heift, hræki á gólfið eða á starfsfólk og öskri mjög hátt og ítrekað. Mikið beri á því að drengurinn komi óhreinn í leikskólann sem sé mikil breyting frá því sem áður var. Útiföt séu einnig orðin mjög óhrein og farin að lykta og þá hafi hann verið að koma með næturbleyju í leikskólann þrátt fyrir að hafa verið hættur á bleyju og þær bleyjur séu stundum þungar af pissi. Mæting hafi verið góð í vetur en stundum sé verið að mæta með hann beint í hádegismat eða hvíld sem sé óæskilegt. Drengurinn hafi verið vinsæll leikfélagi á deildinni sinni og semji yfirleitt vel við hin börnin en hafi upp á síðkastið tekið upp á því að meiða þau og þá yngstu börnin sem séu rétt eins árs. Samskipti við foreldra hafi í fyrstu verið góð en þau hafi versnað til muna. Að lokum var þess getið að drengurinn hefði verið að tala um að hafa upplifað ofbeldi á milli foreldra sinna, faðir hans hafi lamið móður hans.

Grunnskóli dóttur stefndu lét stefnanda í té upplýsingar er lutu að stúlkunni með bréfi 5. desember 2019. Þess var getið að dóttur stefndu virtist líða vel í skólanum, hún væri oftast dugleg og kurteis. Umhirða hennar væri góð, hún væri hrein snyrtileg og vel greidd. Námslega væri hún hins vegar ekki sterk og þyrfti stundum að einbeita sér betur í tímum en mæting hennar væri sæmileg. Þá væru samskipti hennar við önnur börn góð og hún ætti góðar vinkonur. Greint var frá því að talið væri að ástandið á heimili dóttur hennar væri ekki gott sem væri að valda stúlkunni kvíða.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 6. desember 2019. Rakið var að meðferðaráætlun væri útrunnin en margvíslegur stuðningur hefði verið settur inn til að styðja við móður í uppeldishlutverki og væri sú vinna nýhafin og stefnda til samstarfs um það og að nýta sér stuðninginn. Upplýsingar um dóttur stefndu væru góðar en slæmar um næst yngsta son stefndu. Barnsfaðir stefndu væri á heimilinu eftir að hafa að sögn lent í geðrofi [...]. Starfsmenn stefnanda létu það álit í ljós að ástæða væri til að hafa áhyggjur af stöðu fjölskyldunnar og að staðan á heimilinu væri óviðunandi. Í ljósi forsögu málsins og fyrirliggjandi forsjárhæfnismats var því beint til stefndu og barnsföðurs hennar að þau nýti sér þetta tækifæri til að sýna framá að geta nýtt sér þau úrræði sem stæðu til boða. Sérstaklega var áréttuð slæm staða næst yngsta sonar stefndu og áhyggjur af vímuefnaneyslu föður. Lagt var til að gerð yrði áframhaldandi meðferðaráætlun í samvinnu við báða foreldra til þriggja mánaða. Fullreyna þyrfti þann stuðning sem væri kominn í gang en hann væri skammt á veg kominn. Lagt var til grundvallar að Greining og ráðgjöf heim yrði áfram með sína vinnu á heimilinu og PMTO frá [...]einnig og áfram verði samvinna við Geðheilsuteymið, skóla og leikskóla og fleiri. Ákveðið yrði að óboðað eftirlit yrði með heimilinu og þess krafist að faðir sækti sér vímuefnameðferð og undirgangist vímuefnapróf þegar þurfa þætti. Gangi meðferðaráætlunin ekki eftir þá yrði málefnið endurmetið með tilliti til vistunar barnanna utan heimilis. Útbúin var áætlun um meðferð á grundvelli 23. gr. barnaverndarlaga 15. desember 2019 á þessum grunni.

Dagmóðir yngsta sonar stefndu lét stefnanda í té upplýsingar með bréfi dagsettu 29. janúar 2020. Fram kom þar að líðan drengsins hefði verið upp og ofan, annað hvort glaður og kátur eða þá mjög krefjandi, en hann hafi átt það til að öskra úr frekju tímunum saman. Dagmóðirin skilgreindi þetta sem frekju enda hefði drengurinn þagnað þegar hann var tekinn upp og fékk það sem hann vildi. Engar athugasemdir hefðu verið við umhirðu og samskipti við önnur börn oftast. Samskipti við foreldra hefðu í upphafi verið góð en farið versandi í nóvember og hafi samskiptum þeirra lokið í lok nóvember þegar dagmóðirin hefði skilyrt dvöl drengsins hjá sér við að greidd yrðu ógreidd gjöld fyrir septembermánuð. Barnið hefði ekki komið aftur.

Stefnandi fékk hjúkrunarbréf frá [...] 24. febrúar 2020 er laut að stefndu eftir úskrift frá teyminu. Tilgreint var í hverju þjónustan átti að felast, viðtölum og lyfjagjöf á vegum geðlæknis, sálfræðiviðtölum til að vinna með kvíða, viðtöl við félagsráðgjafa þjónustumiðstöðvar um fjármál, heimilishald og barnauppeldi, [...]yrði nýtt tvisvar sinnum í viku og fengin aðstoð frá iðjuþjálfa og skipulögð einstaklingsmiðuð iðjuþjálfun með vitjunum heim. Meta ætti færni stefndu, leiðbeina henni og þjálfa í athöfnum daglegs lífs. Rakin voru þau lyf sem stefnda hefði verið sett á sem hún hafði annað hvort hætt við að taka vegna aukaverkana eða tekið óreglulega. Hún hafi mætt í þrjá af fimm tímum hjá geðlækni. Sálfræðingi teymisins gekk erfiðlega að ná sambandi við hana til að hefja meðferð. Af sjö bókuðum tímum hefði hún ekki mætt í þrjá, 40 til 60 mínútum of seint í tvo og með yngsta son sinn með sér í einn tíma. Þannig hafi í raun verið hægt að nýta einn heilan tíma í meðferðarvinnu. Metið var að [...]hefði verið ofaukið og því hætt við þá meðferð en eftir að iðjuþjálfi hefði farið í tvígang heim til stefndu og veitt henni eitt viðtal hefði það verið mat iðjuþjálfans að ekki væri hægt að vinna með stefndu í ljósi núverandi aðstæðna á heimilinu en þær hefðu verið slæmar. Þannig hefði stefnda ekki verið að ná neinni samfellu í sín mál, ekki þegið lyfjagjöf til að hjálpa henni með [...], ekki nýtt sér hjálp iðjuþjálfa og ekki byrjað meðferðarvinnu hjá sálfræðingi. Skráðar hafi verið 36 tilraunir til að ná sambandi við stefndu símleiðis en það ekki tekist í 25 af þeim skiptum. Fram kom að hún og börn hennar hefðu verið mikið veik og að staðfest hefði verið að komið hefði upp mygla í húsnæðinu sem hún hafði á leigu frá [...]. Þá hafi hún lítið stuðningsnet og sé í erfiðleikum með að fá pössun fyrir börnin auk þess sem erfiðleikar væru í samskiptum við barnsföður hennar. Í ljósi alls þessa sé ekki annað fært en að útskrifa stefndu frá teyminu.

Tekið var saman stöðumat á vegum stefnanda vegna meðferðarvinnu sem fram hefði farið í svonefndri PMTO meðferð. Fram hefðu farið þrettán heimsóknir á tímabilinu 10. október 2019 til 24. febrúar 2020 en níu sinnum hefðu heimsóknir verið afboðaðar auk þess sem einn samráðsfundur hefði farið fram á [...]. Enn væri töluverður tími eftir af meðferðarvinnu. Helstu ástæður þess að meðferðin hefði dregist væru að stefnda hefði ekki sinnt heimavinnu eins og skyldi þannig að tímar hafi farið í að klára hana, auk þess hefðu tveir tímar farið í að fylla út greiningarlista sem stefnda hefði átt að gera milli tíma. Þá fóru sumir tímar í upprifjun þar sem langt leið milli tíma vegna afboðana. Heimilisaðstæður hefðu líka verið slæmar þar sem stefnda hafi staðið fyrir að skipta á gólfefnum í herbergjum íbúðarinnar og húsgögnum því staflað inn í stofu. Þá hefði stefnda haft allan hugann við myglu sem fundist hefði á þessum tíma auk þess sem yngsti sonur stefndu hafi misst pláss sitt hjá dagmóður í desember og því verið heima og með í meðferðartímum. Þá hefði dóttir stefndu flutt að heiman er mygla hafi fundist í herbergi hennar og búið hjá ömmu sinni og vinkonum síðan. Erfitt hefði verið að halda meðferð áfram við þær aðstæður sem laut að því sérstaklega að bæta samskipti stefndu og dóttur hennar. Við þessar aðstæður var metið að réttast væri að hætta meðferðinni þar til stefnda væri komin í öruggt húsnæði.

Grunnskóli dóttur stefndu lét stefnanda í té upplýsingar í samræmi við beiðni þar að lútandi 4. mars 2020. Þar kom fram að líðan dóttur stefndu væri nokkuð góð í skólanum, hún væri oft dugleg og oftast kurteis. Umhirða virðist vera góð, stúlkan væri hrein og snyrtileg en ekki alltaf með öll gögn. Námslega væri hún ekki sterk og mætti nokkuð oft einbeita sér betur í tímum en mæting var sögð góð. Samskipti við stefndu væru nokkuð góð en greinilegt væri að ekki væri allt eins og það ætti að vera. Meðal annars hafi deildarstjóri boðist til að aðstoða stefndu við að fylla út greiningargögn þar sem hún hefði ekki skilað þeim inn vegna [...]greiningar á dóttur hennar.

Stefnandi tók málefni stefndu til umfjöllunar á meðferðarfundi 6. mars 2020. Greint var frá fundum sem stefnda hafi átt með starfsmönnum stefnanda þar sem meðal annars var fjallað um áhyggjur leikskóla næst yngsta sonar hennar. Stefnda hafi ekki kannast við slíka hegðun og brást ekki við þegar lesnar voru upp erfiðar lýsingar á líðan drengsins. Stefnda hafi greint frá því að veikindi hafi staðið yfir frá því í nóvemer 2019 og fram til 9. janúar 2020 á heimilinu en óljóst var hvort hún og barnsfaðir hennar hefðu verið í sambandi á þessum tíma en hann hefði verið á stundum á heimilinu þar sem hún þyrfti á honum að halda til að passa drengina en hann væri erfiður í umgengni og raun meiri baggi en að gagn væri að. Í boðuðu eftirliti í janúarbyrjun hafi stefnda verið sofandi þegar starfmenn mættu og virkað þreytuleg þegar barnsfaðir var búinn að vekja hana. Áberandi mikið drasl hefði verið í íbúðinni, svartir ruslapokar á ganginum og allskyns dót á eldhúsborði þannig að borðað væri við borðstofuborð í stofu. Ótengdur vaskur var á baðherbergisgólfi vegna ólokinna framkvæmda og eins var ókláruð parketlögn í hjónaherbergi. Herbergi dóttur var það eina sem var snyrtilegt og vel umgengið. Aðspurður hafi barnsfaðir sagst búa á heimilinu, taka þátt í heimilishaldinu og umönnun barnanna. Frá því var greint að rætt hafi verið opinskátt við foreldrana um að áhyggjur væru af líðan næst yngsta sonarins þar sem alvarlegar upplýsingar lægju fyrir frá leikskóla. Farið hafi verið gróflega yfir sögu stefndu á vegum barnaverndarnefndar og þau upplýst um að enn séu áhyggjur til staðar sem nú stafi af því að foreldrar séu ítrekað að afboða þá þjónustu sem komið hefði verið upp hjá þeim og stefnda hefði ekki enn tekið við þeim stuðningi sem ætlast sé til af henni og hún samþykkt. Staða mála sé því óbreytt. Gildandi meðferðaráætlun renni út 16. mars og að öllu óbreyttu yrði málið endurmetið en einn möguleikanna væri að vista þyrfti börnin utan heimilis. Upplifun starfsmanna stefnanda sem hafi verið að veita stefndu þjónustu hefði verið að barnsfaðir hennar hefði mjög truflandi áhrif á alla meðferðarvinnu og stefnda sé stressuð með hann nálægt. Barnsfaðirinn muni svo hafa flutt út um miðjan janúar og þá hafi farið að ganga betur um tíma í meðferðinni auk þess sem yngsti sonur stefndu virtist mun værari og í betra jafnvægi en þegar faðir hans væri á staðnum. Við parketlögn á herbergi dóttur stefndu hafi komið í ljós mygla og stefnda hefði haft miklar áhyggjur af því að íbúðin væri óíbúðarhæf. Stefnda hefði svo flutt út úr íbúðinni og börnin farið hvert á sinn staðinn í fyrstu, dóttir hennar hefði flakkað á milli vinkvenna, stefnda dvalið hjá móðurömmu ásamt næstyngsta syni sínum en sá yngsti hjá föður sínum heima hjá föðurafa. Stefnda hefði orðið hissa á þeirri niðurstöðu [...]að unnt væri að búa í íbúðinni þar sem hún hefði talið hana óíbúðarhæfa vegna ryks og óreiðu. Drengirnir tveir hefðu svo dvalið hjá föður sínum og stefnda talið það í lagi því faðir þeirra væri allsgáður þegar hann héldi til hjá föðurafa drengjanna. Í byrjun febrúar var hringt í stefndu þar sem kom fram að hún væri hjá móðurömmu barnanna en hún þvertók fyrir að fá óboðað eftirlit inn á heimilið til að valda móðurömmu ekki áhyggjum. Bókað var að stefnda axlaði enga ábyrgð á eigin íbúð heldur varpaði henni á [...]og vildi ekki fá inn viðbragðsteymi þjónustumiðstöðvar til að taka til í íbúðinni heldur helst fá nýja íbúð. Starfsmaður stefnanda hitti stefndu svo á heimilinu degi síðar og var hún þar ein en drengirnir í pössun hjá vini. Var lagt að stefndu að búa í íbúðinni því ekki væri í boði að hún héldi til hjá móðurömmu á meðan ekki mætti viðhafa óboðað eftirlit af hálfu stefnanda og hún hefði fallist á það. Degi síðar bárust upplýsingar um að næst yngsti sonur stefndu væri búinn að missa leikskólaplássið þar sem ekki hefði verið staðið við samninga um greiðslu frá því í desember en áður hefði þjónustumiðstöð [...]verið búin að borga í tvígang uppsafnaðar skuldir af þessu tagi. Þá tilkynnti Geðheilsuteymið 12. febrúar að aflokinni vitjun á heimili stefndu að aðstæður á heimilinu væru að þess mati óboðlegar börnum. Jafnframt var áréttað að þar sem meðferð stefndu miðaði ekkert áfram því að hún tæki afar takmarkaðan þátt í henni yrði henni hætt. Degi síðar hafði [...]samband og hafði svipaða sögu að segja af aðstæðum á heimili stefndu auk þess sem greint var frá því að stefnda væri almennt reið út í kerfið, [...]og barnavernd. Mikil reiði og gremja væri til staðar. Þá væri dóttir stefndu ekki heima og því engin samskipti milli þeirra mæðgna. Síðar í febrúar greindi stefnda frá því að hún væri á flakki. Hún hefði farið til föðurafa sona sinna með þá með sér en hefði farið þaðan vegna ósættis við barnsföður sinn. Hún greindi frá því í samskiptum við starfsmenn stefnanda að erfitt væri að segja hvort honum væri treystandi fyrir drengjunum. Hann þyrfti að hennar mati á meðferð að halda. Sjálf hefði hún þurft pásu þar sem mikið álag væri búið að vera og hefði hún verið stödd heima hjá sér er starfsmaður hringdi í hana. Þar sem barnsfaðir hennar væri að fara [...]þá vissi hún ekki hvert hún myndi fara með drengina, mögulega til vinkonu sinnar eða móðurömmu þeirra. Ástæður þess að hún hefði farið úr íbúðinni hefðu verið upplýsingar um að mygla hefði verið þar en hún væri íbúðarhæf. Þar vildi hún ekki vera þar sem yngsti drengurinn væri búinn að vera með háan hita um nokkurra daga skeið og hún sjálf væri mikið veik. Hún hefði átt í hvassyrtum samskiptum við [...]af þessum sökum. Þá kom fram hjá henni að hún hefði hvorki greitt né samið um leikskólagjaldsskuldina og væri ósátt við gjaldtökuna. Hún væri svo ekki búin að finna nýtt dagforeldri fyrir yngsta soninn.

Stefnda mun hafa staðið í miklu stappi við [...]og verktaka á þeirra vegum vegna ástands íbúðarinnar. Mun hún hafa neitað að hleypa þeim inn til að gera úrbætur á íbúðinni og hreinsa hana, en eftir brýningar starfsmanns stefnanda féllst stefnda á að hafa samband við þá til að hleypa þeim inn. Metið var að ófært væri að tryggja aðstæður barnanna við þessar aðstæður því þegar starfsmaður stefnanda ræddi málið við stefndu voru drengirnir hjá föður sínum, dóttir hennar reyndist vera í gistingu hjá föðurömmu sinni, og stefnda hjá móður sinni. Félagsráðgjafi þjónustumiðstöðvar [...]hafði einnig samband við stefnanda og upplýsti að [...]hefðu borist margar kvartanir vegna íbúðar stefndu, mikil óreiða væri í stigagangi og mikil læti kæmu frá íbúðinni á öllum tímum sólarhrings. Starfsmaður stefnanda átti á ný samtal við stefndu í lok febrúar og kvaðst hún hafa fengið verkfræðistofu til að taka sýni af myglu og [...]hefðu farið rangt að varðandi mygluna í íbúðinni. Íbúðin hefði verið óíbúðarhæf og taldi stefnda allt þar inni ónýtt og að líkindum hægt að rekja veikindi hennar og barnanna til þessa og hún hygðist því ekki hleypa [...]inn til að laga íbúðina. Hún hefði verið ósátt við alla er kæmu að hennar máli og teldi á sér brotið. Starfsmaður stefnanda upplýsti hana um að saga hennar hjá stefnanda væri mun lengri en svo að hún snerist einvörðungu um myglumál.

Dregnar voru saman upplýsingar frá læknum og lögreglu auk munnlegra upplýsinga frá leikskóla næstyngsta sonar stefndu þar sem fram kom að líðan drengsins og hegðun hefði haldið áfram að versna verulega þegar kom fram í janúarmánuð. Einnig var af hálfu stefnanda rætt við dóttur stefndu sem lét vel af sér og líðan sinni, bæði hjá föðurömmu sinni og eins hjá móður sinni þar sem henni liði vel, þótt óþægilegt væri þegar hún væri að byrja og hætta aðbúa með barnsföður sínum, en aðspurð kvað hún betra að búa hjá móður þegar þau væru ekki saman.

Í samantekt meðferðarfundarins voru málefni stefndu hjá stefnanda dregin saman. Rakið var að málefni tengd getuleysi stefndu til að annast börn sín hefðu veriðtil meðferðar allt frá árinu 2002 er fyrsta tilkynning hefði borist vegna elsta sonar stefndu. Áður en hann hefði farið í umsjá föður 2012 hefðu borist 18 tilkynningar um vanrækslu á honum og gerðar ellefu áætlanir um meðferð máls samkvæmt 23. gr. barnaverndarlaga. Mál sem nú væru til meðferðar lytu að þremur yngri börnum hennar en alls hefðu borist 36 tilkynningar og bakvaktarskýrslur frá árinu 2008. Þær tilkynningar hefðu borist frá lögreglu, þjónustumiðstöð [...], skóla, leikskóla og undir nafnleynd vegna vanrækslu. Alls hefðu verið gerðar 19 áætlanir um meðferð máls í samræmi við 23. gr. barnaverndarlaga í máli dóttur hennar. Stefndu hefði verið veitt margháttaður stuðningur, svo sem [...], sálfræðiþjónusta, [...] á Landspítalanum, [...], Heimaþjónusta [...], [...], tilsjón, stuðningsfjölskylda, sálfræðingur vegna greiningar á [...], Leikniþjálfun og félagsleg heimaþjónusta. Hún hafi farið í meðferð á [...]og [...]og nýtti sér svo þjónustu á [...]í framhaldi þess. Nýjasti stuðningurinn hefði verið PMTO- einstaklingsmeðferð og [...] sem veiti þverfaglega þjónustu af hálfu iðjuþjálfa, geðlæknis, sálfræðings og félagsráðgjafa.

Þá var rakið að dóttir stefndu hefði verið vistuð utan heimilis í tvö ár, 2015 til 2017, og þá hefði farið fram forsjárhæfnismat sem leiddi í ljós að velferð og þroski stúlkunnar væri ekki tryggður á heimili stefndu. Engin sjáanlegur árangur hefði náðst á þessum tveimur árum þrátt fyrir fjölmörg stuðningsúrræði. Gerð hefði verið lokatilraun til að styðja stefndu til að taka við þjónustu, ráðgjöf, meðferð og stuðningi til að öðlast þá færni í uppeldishlutverkinu sem nauðsyn krefði. Þann stuðning hefði hún fengið og því hefði málinu verið lokað 2017. Mál hennar hefði aftur komið til kasta stefnanda í október 2018 og verið þar til ítarlegrar umfjöllunar eins og að framan er rakið. Starfsmenn stefnanda töldu tilefni til að hafa miklar áhyggjur af öryggi og velferð barna stefndu í hennar umsjá. Hún hefði ekki fylgt eftir þeim kröfum sem gerðar væru í gildandi meðferðaráætlun sem hún hefði samþykkt. Þrátt fyrir að fagaðilar hefðu reynt að koma til móts við þarfir stefndu virtist sem henni hefði verið sýndur skilningur og veittur sveigjanleiki lengur en hefðbundið væri. Allir aðilar hefðu ítrekað rætt við stefndu og lagt áherslu á að hún nýtti sér þann stuðning sem henni hefði staðið til boða, án árangurs. Dóttir hennar hefði liðnar vikur fyrst flakkað milli vinkvenna en svo haldið til hjá föðurömmu sinni. Stefnda hefði síðan í tvígang sent drengina eftir eigin hentugleikum í umsjón föður þeirra sem grunur léki á að væri í virki neyslu vímuefna, og hún sjálf hefði lýst áhyggjum af. Í þessu ljósi væru áhyggjur af getu stefndu til að veita börnum sínum vænleg uppeldisskilyrði og af öryggi þeirra hjá henni. Starfsmenn stefnanda töldu fullreynt með að veita stefndu frekari stuðning að svo stöddu og höfðu miklar efasemdir um að einhver breyting yrði á getu hennar til að annast börn sín. Börnin sýndu merki vanrækslu og vandinn ætti sér miklu lengri sögu en svo að unnt væri að horfa einvörðungu til núverandi húsnæðisvandamála. Í ljósi þessa var gerð tillaga um að börn stefndu yrðu vistuð utan heimilis í þrjá mánuði á meðan endurmat færi fram á forsjárhæfni hennar, auk geðmats, enda með öllu óljóst hvernig ætti að veita stefndu frekari stuðning í uppeldishlutverki hennar.

Stefnanda bárust upplýsingar frá leikskóla næstyngsta sonar stefndu 6. mars 2020. Þar var því lýst að líðan drengsins væri svipuð og fyrir áramót, jafnvel heldur verri þannig að um aukna reiði og heift hefði verið að ræða. Hann væri í miklu tilfinningalegu ójafnvægi og í stöðugri samkeppni um athygli við hin börnin. Borið hefði á því að drengurinn kæmi óhreinn í leikskólann, skítugur í framan og í óhreinum fötum. Þá hefði mætingum hans hrakað svakalega, hann mætti mjög gloppótt og þegar hann kæmi væri það milli 1 0:00 og 12:00 þannig að hann missi af öllu hópastarfi á deildinni og hreyfistundum í sal. Að öðru leyti var gerð grein fyrir stöðu drengsins með svipuðum hætti og þegar upplýsingar voru látnar í té fyrir áramótin. Sérstaklega var tekið fram að drengurinn væri enn að tala um ofbeldi milli foreldra og að faðir hans lemdi móður hans. Eins sýndi hann sérstaka hegðun er hann reiddist en þá væri eina ráðið til að fá hann til að róast að taka hann í fangið og halda fast utan um hann. Þá slakaði hann á og færi að hágráta, tilfinningahegðun sem forstöðumenn leikskólans hefðu ekki séð áður hjá svo ungu barni.

Þjónustumiðstöð [...]lét stefnanda í té upplýsingar um þá aðstoð sem stefnda hefði hlotið. Sú aðstoð laut einkum að fjárhagsaðstoð og aðstoð við að greiða úr fjárhagslegum vandamálum með umsóknum, meðal annars til umboðsmanns skuldara. Þessi stuðningur hefði að mestu verið gagnlegur fyrir fjölskylduna en þó hefði oft reynst erfitt að ná sambandi við stefndu vegna vanda hennar með síma. Tekið var fram að áhyggjur af velferð barna stefndu hefðu verið uppi um langa hríð og að ýmiss stuðningur hefði verið reyndur til að bæta uppeldisaðstæður. Nefnt var að stefnda hefði sagt frá því að dóttir hennar hefði nýverið grátið hjá fjölskyldu vinkonu sinnar og verið óhuggandi vegna vanlíðanar yfir aðstæðum þeirra systkina. Loks var þess getið að félagsráðgjafi stefndu hjá þjónustumiðstöðinni hefði nýverið fengið símtal frá [...]vegna ítrekaðra kvartana sem þeim hefðu borist vegna stefndu í íbúð hennar. Mikið drasl væri í ganginum og læti frá íbúðinni. Hún hefði svo haft í hótunum við nágranna sem kvartað hafði. Fjöldi kvartana hefði borist þeim frá upphafi leigutíma stefndu og því væru nágrannarnir orðnir langþreyttir.

Útbúin var tilkynning vegna vanrækslu 23. mars 2020 í tilefni af því að tvær tilkynningar undir nafnleynd höfðu borist um áhyggjur af aðstæðum stefndu í íbúð föðurömmu sona hennar. Starfsmenn mættu í lögreglufylgd en þá var allt með kyrrum kjörum en síðar sama kvöld var aftur haft samband og sagt að ættingi eiganda íbúðarinnar væri að vísa stefndu þaðan út. Starfsmenn og lögregla brugðust við og eftir umtalsverða fyrirhöfn tókst að hafa uppi á ættingja sem gat skotið skjólshúsi yfir stefndu um nóttina með börnin.

Stefnanda barst skýrsla talsmanns dóttur stefndu 26. mars 2020. Þar kom fram að dóttur stefndu liði vel með móður sinni og bræðrum og vildi fá að vera hjá henni. Stúlkan vildi ekki þurfa að vera vistuð utan heimilis en ef til þess þyrfti að koma þá vildi hún fá að vera hjá föðurömmu sinni en gæti ekki hugsað sér að fara til ókunnugs fólks.

Bókað var símtal við starfsmann [...]30. mars 2020, sem lýsti því að hreinsun og úrbætur á íbúð stefndu hefðu tafist um mánuð þar sem stefnda hefði ekki hleypt þeim inn í kjölfar þess að sýni var tekið af myglu.

Starfsmenn stefnanda tóku saman ítarlega greinargerð sem lögð var fyrir fund barnaverndarnefndar 31. mars 2020. Í greinargerðinni voru málsatvik rakin ítarlega í samræmi við framangreint. Lagt var til að börnin yrðu vistuð utan heimilis í þrjá mánuði samkvæmt 1. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga. Gerð yrði áætlun um meðferð máls í samræmi við 23. gr. laganna sem fælist í að stefnda færi í endurmat á forsjárhæfni og undirgengist geðmat samhliða því. Yrði stefnda ekki til samvinnu um vistun barna hennar væri lagt til að úrskurðað yrði um vistun barnanna utan heimilis í tvo mánuði samkvæmt 27. gr. og borgarlögmanni falið að gera kröfu um vistun í einn mánuð til viðbótar í samræmi við 28. gr. sömu laga. Stefnda andmælti kröfum um vistun barnanna utan heimilis og var málið því tekið til úrskurðar. Ákvað stefnandi að börn stefndu skyldu vistuð utan heimilis í tvo mánuði á vegum stefnanda frá úrskurðardegi sem var 7. apríl 2020.

Mál stefndu var tekið fyrir á meðferðarfundi sama dag, 7. apríl 2020, og ákveðið að synir stefndu yrði vistaðir til að byrja með á [...]en dóttir stefndu yrði áfram hjá föðurömmu fyrst um sinn þar sem hún hafði haldið til liðnar vikur.

Eftir að börnum stefndu hafði verið komið fyrir hjá ættingjum stefndu, meðal annars í samræmi við ábendingar hennar, samþykkti hún vistun þeirra utan heimilis til 7. júlí 2020 á meðan aflað væri endurmats á forsjárhæfni hennar.

Stefnandi óskaði eftir því við E geðlækni að hann gerði geðrannsókn vegna forsjárhæfnismatsins og við F sálfræðing að vinna eiginlegt forsjárhæfnismat. Matsmenn höfðu samráð sín á milli í nokkrum efnum en unnu sjálfstætt að rannsóknum sínum og greiningum á stefndu og skiluðu sinn hvorri skýrslunni til stefnanda. Þeir hófu vinnu sína í síðari hluta apríl 2020 og gáfu út skýrslur sínar í fyrri hluta júní 2020.

E hitti stefndu þrisvar til viðræðna og til að leggja fyrir hana ýmis próf en að auki rannsakaði hann sjúkraskrá stefndu frá geðsviði Landspítala og gögn frá stefnanda. Honum var falið að leysa úr átta atriðum, fjögur þeirra lutu að geðhögum stefndu en fjögur atriðanna lutu að uppeldislegum þáttum. Meðal þeirra síðarnefndu má nefna að innt var eftir hverjir væru styrkleikar og veikleikar stefndu í uppeldislegu tilliti, hvernig tengslum hennar væri háttað við börn hennar, hvort velferð og þroski barnanna væri tryggður við þau uppeldisskilyrði sem þeim stæðu til boða hjá stefndu og hvort hún byggi yfir nauðsynlegri og nægjanlegri hæfni til að veita börnum sínum fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni.

E skilaði ítarlegri skýrslu og komst að þeirri niðurstöðu að stefnda gæti ekki nýtt sér greind sína sem skyldi þar sem hún ætti við ýmiss konar andleg vandamál að stríða sem hún fengi enga bót við þar sem hún þægi hvorki meðferð né lyf við þeim og hefði því ekki tök á að láta sér líða betur. Þrátt fyrir nokkra innsýn í stöðuna og vandann hefði hún ekki getu til að bregðast við vandanum til úrbóta og hefði því hagað sér um lengri tíma eins og innsæislaus einstaklingur og þrátt fyrir grunnhæfni til að nýta sér geðmeðferð og stuðning væri augljóst að hún hefði ekki haft síðastliðin ár getu eða vilja til að nýta sér úrræði. Stefnda væri eðlilega greind og byggi ekki við alvarlegan geðsjúkdóm en veikleiki hennar væri getuleysi og viljaleysi til að breyta hegðun og þiggja lengri reglubundna meðferð í formi viðtala, ráðgjafar og lyfja. Hvað tengsl við börn hennar snerti taldi E að í þeim efnum væri ekkert að ef stefnda væri í andlegu jafnvægi en vandinn væri að hún hefði verið í miklu andlegu ójafnvægi síðastliðið ár og jafnvel enn verri en ella vegna nýlegs áfalls. Hún væri nú ekki hæf til að nýta sér meðferð og fyrri saga síðasta áratug staðfesti sama vanda. Hún hlyti að vera mjög illa fær á köflum um að sinna börnum sínum og veita þeim sterk, góð og varanleg tengsl þegar henni liði sífellt illa. Svaraði E því neitandi að velferð og þroski barnanna væri tryggður við núverandi aðstæður og tók fram að hún hefði ekki slíka hæfni til framtíðar með vísan til framanritaðs.

F hitti stefndu einnig þrisvar sinnum og lagði fyrir hana ýmis sálfræðipróf auk þess sem hann fylgdist með umgengni hennar við drengina annars vegar og stúlkuna hins vegar og ræddi við fósturaðila drengjanna og stúlkunnar. Að auki ræddi hann við leikskólakennara á leikskóla drengjanna. F hafði til hliðsjónar sömu átta atriðin og E og skilaði einnig ítarlegri skýrslu. Hvað greindarfarslega stöðu snerti þá lýsti hann vandkvæðum stefndu á svipaðan hátt og E en rakti í ítarlegu máli hvaða meðferð og stuðningsúrræði kæmu helst til greina til að bæta úr vandkvæðum hennar. Hann taldi þó óvíst um framvindu og árangur af slíkri meðferð þegar horft væri til slakrar meðferðarheldni fram til þess tíma. Auk þess taldi hann að skortur á innsæi og getu til að taka ábyrgð væri líklegur til að takmarka árangur meðferðar. Þrátt fyrir að stefnda gæti tjáð sig af nokkru innsæi um málefni barnanna taldi F innsæi hennar í eigin stöðu og vanda vera slakt þar sem hana skorti stöðugleika og seiglu til að taka ábyrgð á sínum málum. Reynslan sýndi að hún ætti í vanda með að fylgja leiðsögn og flosnaði iðulega upp frá samvinnu og meðferð af ýmsum sökum. Hæfni hennar til að þiggja meðferð væri þannig verulega skert og fátt sem benti til að það breyttist. Matsmaður taldi stefndu vera þess umkomna að mynda jákvæð tilfinningatengsl við börn sín og tjá sig um þroska þeirra og stöðu þó húnværi þess ekki umkomin að fylgja slíkum málum eftir. Hún væri fær um að sýna þeim ást og umhyggju í umgengni en hefði hins vegar á löngum tímabilum átt erfitt með að skapa þeim vernd og öryggi. Þá hefði hún á löngum tímabilum átt erfitt með að sinna almennri umönnun, andlegu og líkamlegu atlæti sem endurspeglast hefði í tilfinningalegu ójafnvægi og hegðunarerfiðleikum barnanna. Spurningu um hvort velferð og þroski barnanna væri tryggður við þau uppeldisskilyrði sem stefnda gæti veitt þeim svaraði matsmaður með sérstakri vísan til óstöðugleika í félags- og tilfinningalífi sem hefði ríkt síðustu mánuði áður en skýrslan var gefin út, í tengslum við þann harmleik er faðir drengjanna réð móður sinni bana. Það hefði enn aukið á vanlíðan og hjálparleysi stefndu. Þ á vísaði hann einnig til þess að húsnæðismál hefðu verið í ólestri liðna mánuði vegna myglu í félagslegu húsnæði hennar þannig að hún hefði verið á vergangi síðustu mánuði. Hún glímdi við alvarlegt [...]og væri í aðkallandi meðferðarþörf af þeim sökum. Teldist velferð og þroski barnanna því ekki vera tryggður við þessar aðstæður og þau uppeldisskilyrði sem hún gæti boðið þeim. Þá taldi hann í ljósi langvarandi vanda að forsjárhæfni stefndu væri verulega skert auk þess sem slök meðferðarheldni væri til þess fallin að rýra forsjárhæfni hennar og mælti með því að hún sækti sér meðferð og endurhæfingu innan geðsviðs Landspítalans. Með velferð barnanna hins vegar að leiðarljósi, bæði hvað varðaði vernd og öryggi, almenna ummönnun, atlæti, örvun og hvatningu, mælti matsmaðurinn með áframhaldandi fósturvistun utan heimilis móður þar til stefnda gæti sýnt fram á meiri stöðugleika hvað andlega heilsu snerti.

[...]Af hálfu stefndu var lögð fram matsbeiðni 18. desember 2020 til að fá forsjárhæfni hennar metna aftur, skilning hennar á þörfum barnanna og hvort stuðningsúrræði væru fyrir hendi til að unnt væri að skapa börnunum góð uppeldisskilyrði ef matsmaður teldi eitthvað skorta á forsjárhæfni hennar. Einnig var óskað mats á tengslum barnanna við stefndu og hvaða áhrif þaðgæti haft á börnin ef þau flyttust að nýju til stefndu.

Stefnandi andmælti kröfu stefndu með vísan til þess að fyrir lægi mjög nýlegt, ítarlegt mat á forsjárhæfni stefndu.

Leyst var úr þessum árgreiningi með úrskurði og kröfu stefndu synjað með vísan til 2. mgr. 56. gr. barnaverndarlaga. Á hinn bóginn var lagt fyrir stefnanda að afla viðbótarmatsgerðar F sálfræðings í tilefni af málsatvikum sem átt hefðu sér stað frá því að hann lauk matsgerð sinni í júní 2020. Annars vegar hefði orðið breyting á högum stefndu þar sem hún hefði flutt í nýtt húsnæði í öðru sveitarfélagi og hins vegar lægi fyrir að barnsfaðir stefndu hefði látist 25. desember 2020. Af þessum sökum var því beint til stefnanda að afla viðbótarmatsgerðar F og hann inntur mats á því hvaða áhrif ef einhver breytt búseta stefndu og fráfall föður sona hennar, hefði á forsjárhæfni hennar og þar með möguleika á að veita börnunum uppeldisskilyrði er tryggðu velferð þeirra og þroska.

F gaf út matsgerð sem dagsett er 3. mars 2021. Fram kom að hann hefði rætt við stefndu og lagt ýmis próf fyrir hana auk viðtals við félagsráðgjafa hjá [...]þar sem stefnda sækti námskeið og sálfræðing sem væri með stefndu til meðhöndlunar. Þá hefði F rætt við dóttur stefndu og fósturforeldra, bæði stúlkunnar og drengjanna tveggja. Greindi hann ítarlega frá samskiptum við þessa aðila og frá niðurstöðum þeirra prófana sem hann lagði fyrir stefndu.

Niðurstaða hans var að forsjárhæfni stefndu væri enn sem fyrr skert á grunni félagslegs- og tilfinningalegs óstöðugleika, langvarandi [...], áfallaeinkenna og persónuleikavanda auk [...]. Þessi samsetti vandi hefði gert henni erfitt fyrir að setja börnum sínum þroskavænlegan ramma þar sem hún hefði átt erfitt með allt skipulag og markasetningum sem leitt hefði til vanrækslu. Slök meðferðarheldni til margra ára hefði verið einkennandi og stefndu skort innsæi og þrautseigju til að taka á sínum málum, bæði hvað eigin heilsu snerti og velferð barnanna þrátt fyrir mikinn stuðning og mörg meðferðarúrræði. Breytt búseta og sviplegt fráfall barnsföður breytti litlu í þessum efnum, enn sem komið væri. Þess væri raunar frekar að vænta að fráfall barnsföður hefði enn aukið á meðferðarþörf og óstöðugleika stefndu.

Stefnda hefði þó engu að síður nýtt tímann vel síðustu mánuði frá því að síðasta mat fór fram. Hún hefði styrkt stöðu sína hvað forsjárgetu snerti með mikilli sjálfsvinnu sem hún hefði mögulega ekki haft tækifæri til þegar börnin voru hjá henni. Hún hefði þannig tekið á sínum málum af meiri festu en áður. Hún hefði sótt regluleg viðtöl hjá sálfræðingi og regluleg viðtöl hjá geðlækni vegna lyfjameðferðar. Þá hefði hún líka hafið tveggja ára endurhæfingarferli með þátttöku í námskeiði á vegum [...]sem ætlað væri félagslega illa stöddum konum á örorku sem væru með börn á framfæri. Þessir meðferðaraðilar hefðu staðfest við matsmann að stefnda sinnti meðferðum vel. Sérstaklega hefði hún hlotið lofsamlega umsögn vegna þátttöku sinnar í nefndu námskeiði. Jafnframt gat sálfræðingurinn, sem hefði stefndu til meðferðar þess, að hún hefði sótt ríflega fimmtán meðferðarviðtöl frá miðju sumri 2020 og sinnt meðferðinni vel en meðferðin fælist í að byggja upp traust, koma reglu á skipulag daglegs lífs og draga úr kvíða en stefnda hefði þörf fyrir ítarlegri áfallaúrvinnslu sem ekki væri enn tímabært aðtakast á við.

Matsmaður mat það svo að stefnda hefði verið í talsvert betra jafnvægi en þegar fyrra mat fór fram. Almennt hefðu samskipti gengið vel og stefnda verið jákvæð og áreiðanleg í samvinnu en hefði sem áður þörf fyrir stýringu og aðhald í samskiptum þar sem hún tapaði auðveldlega þræði og gleymdi sér í smáatriðum og hliðarsögum í frásögn sem væri dæmigert fyrir [...]-fólk eins og matsmaðurinn orðaði það. Hún hefði tekið stýringu vel og myndað eðlileg tengsl og tal væri eðlilegt að flæði og formi. Hún hafi verið vel áttuð á stað og stund og eigin persónu og ekki sýnt nein merki um óeðlilegan talþrýsting eða hugsanatruflanir og almennt ekki verið með yfirbragð kvíða og þunglyndiseinkenna. Stefnda hefði tjáð honum sterkan vilja til að vinna áfram að bættri líðan með aukinni virkni, reglu og rútínu í skipulagningu daglegs lífs.

Matsmaður dró þá ályktun að stefnda hefði styrkt stöðu sína talsvert með tilliti til forsjárhæfni. Hún hefði nýtt það svigrúm sem skapast hefði á meðan börnin voru í fóstri og unnið heilmikla sjálfsvinnu og henni liði betur. Áföllunum sem hefðu gengið yfir á liðnum mánuðum virtist hún hafa tekið með æðruleysi og haldið sínu striki með áframhaldandi sjálfsvinnu. Framhjá því yrði á hinn bóginn ekki litið, hvað forsögu og hagsmuni barnanna áhrærði, að þau hefðu búið við óviðunandi uppeldisaðstæður til margra ára vegna tilfinningarlegs óstöðugleika stefndu sem hefði átt í stormasömum samböndum við menn sem voru ofbeldisfullir og í fíkniefnaneyslu. Þessar aðstæður hefðu verið börnunum skaðlegar og það hefði birst í vanlíðan þeirra, hegðunar- og aðlögunarvanda. Fósturforeldrar hefðu varið miklum tíma í að skapa stöðuleika fyrir börnin með þéttum uppeldisramma. Mikið hefði áunnist að sögn fósturforeldra varðandi líðan og hegðun barnanna enþau hefðu áfram mikla þörf fyrir stýringu, aðhald og fyrirsjáanleika.

Matsmaður mat það svo að þrátt fyrir jákvæðar framfarir væri stefnda ekki komin á þann stað að geta tekið ábyrgð á uppeldi drengjanna sem hefðu áfram mikla þörf fyrir stöðugleika og aðþeim væri tryggður uppeldisfræðilegur rammi. Færu þeir aftur í umsjá stefndu væri ljóst að hún hefði ríka þörf fyrir stuðning og aðhald af hálfu barnaverndar og félagsþjónustu og lýsti matsmaður áhyggjum af því að hún ekki gæti staðið undir þeim kröfum. Taldi hann óraunhæft í ljósi forsögunnar að ætla stefndu að taka við uppeldi drengjanna eins og staðan væri í dag. Mat hann það svo að hagsmunum þeirra væri betur borgið með áframhaldandi fósturvistun en mikilvægt væri að tryggja reglulega umgengni og tengsl við móður.

Hvað dóttur stefndu snerti gat matsmaður þess að stúlkan hefði tekið miklum framförum í námi en ætti erfiðara félagslega. Almennt liði henni vel en henni væri lýst sem skapmikilli og stjórnsamri þannig að fósturforeldrar hefðu þurft að hafa mikið fyrir því að setja henni mörk. Glöggt hefði komið fram í viðtali við dótturina að hún hefði sterk tengsl við stefndu, saknaði hennar mikið og óskaði þess helst að fá að búa hjá henni. Mat matsmaður það svo að það væri raunhæfari kostur að dóttirin flytti til stefndu en drengirnir eins og staðan væri í dag. Taldi hann að horfa ætti til þess að látið yrði á aukna umgengni reyna með þann möguleika í huga að hún flytti alfarið til móður sinnar ef það gengi vel.

Áréttaði matsmaður þetta álit fyrir dómi hvað stúlkuna snerti en tók fram að ekki væru forsendur til að rjúfa fóstur drengjanna.

Á því tímabili sem mál þetta hefur verið rekið fyrir dómi hefur stefnda haft umgengni við börn sín á þann hátt að mæðgurnar hafa hist á tveggja vikna fresti en syni sína hefur stefnda hitt einu sinni í mánuði undir eftirliti. Umgengni við drengina er svo takmörkuð sem raun ber vitni þar sem stefnandi hefur metið það farsælla fyrir drengina með tilliti til aðstæðna en næstelsti sonur stefndu hefði sýnt skýr merki vanlíðunar í kjölfar umgengni við stefndu.

Stefnda var formlega borin út úr húsnæði því sem hún hafði á leigu á vegum [...]1. desember 2020 en hafði þá ekki búið þar um nokkuð langt skeið. Fyrir dómi kom fram að hún leigði þriggja herbergja íbúð að [...]í samræmi við tímabundinn leigusamning til þriggja mánaða í senn en samningurinn væri framlengjanlegur.

Barnsfaðir sona stefndu [...]og greindi stefnda börnum sínum frá því, þar á meðal drengjunum, en hún naut fulltingis sóknarprests og starfsmanns stefnanda við það.

Í framburði sínum fyrir dómi gerði stefnda grein fyrir aðstæðum sínum og á hvern hátt hlutir hefðu þróast síðasta árið og var sú frásögn mjög í takt við þær upplýsingar sem fram komu í álitsgerð F frá 3. mars 2021. Fram kom að hún hefði flutt [...]um haustið 2020 og leigði þar íbúð á almennum markaði með skammtímaleigusamningum. Hún gerði grein fyrir því að hún tæki þátt í meðferð á vegum [...]sem fælist í fundum einu sinni í viku með fyrirlestrum auk einstaklingsviðtala. Hún væri einnig undir læknishendi af hálfu geðlæknis, auk sálfræðimeðferðar. Þessar meðferðir gengju allar vel. Þá greindi hún frá því að stuðningsnet hennar hefði styrkst á liðnum misserum, bæði hefði hún til [...]að leita en einnig hefði hún endurnýjað samband við gamlar vinkonur sem byggju í [...].

Geðlæknir sem hefur stefndu til meðferðar bar um það fyrir dómi að hafa haft stefndu fyrst til meðferðar fyrir áratug en vegna yfirstandandi meðferðar hefði hún leitað fyrst til hans síðla árs 2019. Töluvert langan tíma hefði tekið að stilla lyfjagjöf þannig að nýttist stefndu og að endingu hefði meðferð við [...]verið frestað. Bæði þar sem þeirri lyfjagjöf hefðu fylgt aukaverkanir, sem stefnda þoldi illa, en einnig hefði verið brýnna að ráðast gegn [...]sem stefnda stríði við, en lyf gegn [...] geti aukið á slík einkenni. Stefnda hefði komið til hans í ríflega 20 skipti á þessu tímabili og hefði mæting hennar verið ágæt.

Þá liggur fyrir vottorð sálfræðings sem stefnda hefur leitað, til upphaflega að tilhlutan stefnanda, frá því um mitt sumar 2020 fram í mars 2021 þar sem fram kemur að meðferðarheldni stefndu hafi verið góð og hún mætt í 20 viðtöl. Stefnda hafi í upphafi verið afar kvíðin og óörugg og líðan hennar sveiflukennd en líðanin hafi batnað og orðið stöðugri. Áherslan í meðferðinni hafi verið á stuðning og fræðslu með það að markmiði að hjálpa henni að takast á við núverandi erfileika og draga úr kvíða.

Við aðalmeðferð málsins gaf stefnda aðilaskýrslu. Skýrslu sem vitni gáfu G, H, I, E, F, J, K, L, M og N.

Dómarar málsins hittu dóttur stefndu einslega á fundi þar sem henni var gefin kostur á að tjá sig um sakarefnið, í samræmi við 2. mgr. 55. gr. barnaverndarlaga. Stúlkan lýsti þeirri afstöðu að vera á móti sviptingu forsjár og þeim eindregna vilja að fá að búa með móður sinni og lúta forsjá hennar. Fram kom í máli stúlkunnar að þær mæðgur væru í daglegu sambandi og að hún leitaði stuðnings móður sinnar fram yfir fósturforeldra.

Málsástæður stefnanda

Á því er byggt af hálfu stefnanda að hann hafi haft afskipti af stefndu allt frá árinu 2002 vegna allra fjögurra barna hennar. Þar af hafi málefni dóttur hennar verið til meðferðar frá því að hún var ársgömul og drengjanna áður en þeir fæddust. Ítrekað hafi verið reynt að styrkja stefndu í uppeldishlutverki hennar án árangurs þar sem hún hafi ekki getað eða viljað tileinka sér hin fjölþættu stuðningsúrræði sem henni hafi staðið til boða. Það sé ljóst að börn stefndu hafi búið við alvarlega og langvarandi vanrækslu í umsjá hennar og þau hafi ríka þörf fyrir skýran ramma og stöðugleika sem ekki sé fyrir hendi meðan stefnda fari með forsjá þeirra. Í þeim tveimur forsjármötum sem gerð hafi verið, árið 2017 og 2020, sé samhljómur er varði skort á stöðugleika í uppeldisháttum, daglegri rútínu, andlegu jafnvægi og meðferðarheldni. Í fyrra matinu fólst að stefnda fengi lokatækifæri til að bæta forsjárhæfni sína. Henni hafi í kjölfarið verið veitt ýmis stuðnings- og meðferðarúrræði án viðunandi árangurs. Nú séu börn hennar að auki orðin þrjú er lúta forsjá hennar.

Stefnda hafi búið um langt árabil við verulegan og margþættan andlegan vanda. Fjölþætt meðferðarúrræði sem henni hafa staðið til boða hafi hún ekki nýtt sér. Annað hvort hafi hún afþakkað stuðning eða meðferð eða meðferðarheldnin verið svo slök að hætta hefur þurft meðferð. Þar sem stefnda hafi þannig verið ófær um að takast á við eigin vanda verði að álykta að hún hafi ekki sett hagsmuni barna sinna ofar sínum eigin. Stefnda hafi ekki staðist þá lokatilraun sem gerð hafi verið 2017, þannig að stefnandi telur hafið yfir allan vafa að daglegri umönnun barna stefndu sé verulega ábótavant hjá henni og að slíkt áframhaldandi óviðunandi ástand í hennar umsjá myndi stefna velferð barnanna og þroska í hættu. Stefnda sé því ekki hæf til að fara með forsjá barnanna.

Stefnandi telur að skilyrði a-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga séu uppfyllt þar sem daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum sé alvarlega ábótavant hjá stefndu með hliðsjón af aldri barna hennar og þroska. Börnin séu á ólíkum aldri og þarfir þeirra því mismunandi en öll hafi þau ríka þörf fyrir skipulag og stuðning sem stefndu hafi ekki reynst unnt að veita þeim. Jafnframt sé byggt á því að skilyrði d-liðar 1. mgr. 29. gr. séu uppfyllt þar sem fullvíst sé að líkamlegri eða andlegri heilsu eða þroska barnanna væri hætta búin sökum vanhæfni stefndu vegna andlegra vandamála hennar og getuleysis til að gera eitthvað í málunum til að bæta hag sinn. Hagsmunir barnanna séu ekki tryggðir hjá stefndu en það sé mat stefnanda að öll börnin hafi ríka þörf fyrir stöðugleika, öryggi, eftirfylgni og utanumhald. Að mati stefnanda búi börnin við óviðunandi uppeldisaðstæður í umsjá stefndu og þær stuðningsaðgerðir sem ítrekað hefur verið gripið til á grundvelli barnaverndarlaga, sem hafa að markmiði að bæta þær aðstæður, hafi ekki dugað til að breyta því ástandi og séu því fullreyndar. Þar sem brýnt sé að tryggja börnunum öryggi, stöðugleika og viðunandi uppeldisskilyrði sé hagsmunum þeirra best borgið með því að stefnandi verði svipt forsjá þeirra.

Byggt er á því að það séu grundvallarréttindi barna að búa við stöðugleika og þroskavænleg skilyrði í uppvexti og takmarkist forsjárréttur foreldra af þessum skýlausu mannréttindum barna. Þegar hagsmunir foreldra og barna vegast á séu það hagsmunir barnanna sem vegi þyngra. Þessi regla sé grundvallaregla í íslenskum barnarétti og komi einnig fram í þeim alþjóðlegu sáttmálum sem Ísland á aðild að. Vísað er í þessum efnum til þess að hinu opinbera sé skylt að veita börnum vernd svo sem kveðið er á um í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, barnaverndarlögum og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. einnig 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og í alþjóðasamningi Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Íslands hefur fullgilt.

Í ljósi þessa alls og með hagsmuni barna stefndu að leiðaljósi sé þess krafist að hún verði svipt forsjá þeirra enda muni önnur og vægari úrræði ekki skila árangri.

Málsástæður stefndu

Af hálfu stefndu er krafist sýknu af kröfum stefnanda. Byggt er á því að skilyrðum a-liðar 1. mgr. 29. gr. sé ekki fullnægt er lúti að því að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra við barn sé stórlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska. Af hálfu stefndu er því haldið til haga að fyrir liggi að hún sé í góðum tengslum við börn sín og við hana hafi börnin sín frumtengsl. Vissulega liggi fyrir að hún hafi oft átt í vandræðum með uppeldi þeirra og hafi þegið aðstoð frá stefnanda en ekki sé í því fólgin vanræksla. Um alvarlega vanrækslu verði að vera að ræða til að hægt sé að beita ákvæðinu sem grundvelli fyrir forsjársviptingu. Skilyrði a-liðar sé þannig ekki fullnægt þar sem það þurfi að liggja alveg fullkomlega ljóst fyrir að daglegri umönnun, uppeldi og samskiptum foreldra og barna sé svo ábótavant að engar líkur séu á að það geti breyst, en stefnandi hafi ekki gert tilrauntil að sýna fram á að þessi liður sé uppfylltur. Einungis tólf af þeim tilkynningum sem stefnanda hafi borist frá árinu 2008 lúti að stefndu en aðrar að öðrum eða tilvikum þar sem stefnda hafi hringt í lögreglu vegna heimilisofbeldis en með ólíkindum væri ef nota ætti slíkar tilkynningar sem grundvöll forsjársviptingar. Tilkynningarnar sem beinst hafi að stefndu hafi ekki verið svo alvarlegar að gríðarlegar áhyggjur þurfi að hafa af börnum hennar þannig að réttlæti forsjársviptingu. Þó mæting barnanna í skóla og leikskóla sé ekki með besta móti þá réttlæti það ekki heldur forsjársviptingu, enda sé til dæmis dóttir stefndu yfirleitt vel til höfð og nærist vel.

Stefnda krefst á sama hátt sýknu af kröfu um sviptingu forsjár á grundvelli d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga þar sem skilyrði d-liðar sé ekki fullnægt. Stefnandi hafi ekkert gert til að sýna fram á að stefnda sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjá barna sinna á þeim grundvelli sem stafliðurinn áskilur, að um slíkt sé að ræða vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana, greindarskorts eða að breytni stefndu sé líkleg til að valda börnum hennar varanlegum skaða. Engri vímuefnaneyslu hafi verið til að dreifa hjá stefndu, þá sé ljóst að hún búi ekki við greindarskort enda komi það fram í mati geðlæknis að greindarskerðing sé ekki vandamálið heldur hvernig greindin er nýtt. Þá sé stefnda ekki með geðrænar truflanir heldur með kvíða eftir áföll sem hún sé að ná tökum á en [...]geti tæpast talist geðrænar truflanir sem geti skert forsjárhæfni. Að auki hafi hún glímt við [...]sem sé afleiðing kvíða eftir áföll. Loks sé það af og frá að framganga stefndu sé líkleg til að valda börnum hennar alvarlegum skaða. Því sé það fullljóst að skilyrði d-liðar séu ekki uppfyllt.

Byggt er jafnframt á því af hálfu stefndu að skilyrði 3. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga sé ekki fullnægt það kveði á um að sviptingu forsjár skuli einungis beita þegar ekki sé unnt að nota önnur og vægari úrræði til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs. Í þeim efnum er byggt á því af hálfu stefndu að í raun hafi stefnandi veitt henni fá úrræði þar sem meðal úrræða sem stefnandi telji sér til tekna sé aðstoð sem stefnda hafi beitt sér fyrir að afla sér sjálf auk þess sem önnur hafi staðið í stuttan tíma eða orðið endasleppt vegna þess að ekki hafi verið unnt að ljúka þeim vegna myglu sem kom upp í íbúð hennar. Vissulega hafi verið eftirlit á vegum stefnda og vissulega hafi börn stefndu verið vistuð utan heimilis en slík úrræði geti ekki talist aðstoð við að bæta forsjárhæfni stefndu. Stefnandi búi að mörgum úrræðum sem nýta hefði mátt gagnvart stefndu en það hafi ekki verið gert og því sé 3. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga ekki fullnægt.

Stefnda byggir einnig á því að beita megi öðrum og vægari úrræðum en forsjársviptingu og þar sem það hafi ekki verið gert hafi fullnægjandi meðalhófs ekki verið gætt og það leiði til sýknu stefndu. Byggt er á því með hliðsjón af 1. tölulið 3. mgr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna að ætíð skuli taka ákvarðanir á grundvelli þess sem barni er fyrir bestu en það sé mat stefndu að börnum hennar sé best borgið í hennar umsjá, jafnvel þótt hún kunni að þurfa á aðstoð barnaverndaryfirvalda að halda, sbr. einnig 5. og 7. gr. sáttmálans er lúta að því að barni sé fyrir bestu að fá umönnun foreldra sinna. Áréttað er af hálfu stefndu að með hliðsjón af meðalhófi verði að horfa til þess að markmið barnaverndarlaga er að stuðla að því að börn geti búið við viðunandi uppeldisaðstæður, krafa laganna sé ekki að börn búi við bestu mögulegu aðstæður. Geti foreldrar tryggt börnum sínum viðunandi aðstæður þá eigi ekki að svipta þá forsjá barna sinna. Mörg úrræði standi stefnanda til boða til að efla stefndu enda markmið barnaverndarlaga að styrkja uppeldishlutverk foreldra því að hagsmunir barna séu almennt best tryggðir með því að þau alist upp hjá foreldrum sínum.

Stefnda telur að framganga stefnanda við takmörkun á umgengni stefndu við börn sín sé með þeim hætti að varðað geti við 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um lögfestingu sáttmálans.

Loks er gerð athugasemd við það að forsjárhæfnismat hafi farið fram í apríl og maí 2020 þegar fyrir hafi legið að barnsfaðir stefndu hefði [...]. Stefnda hafi af þessum sökum ekki verið í neinu ástandi til að undirgangast forsjárhæfnismat á þeim tíma og því sé slíkur annmarki á matinu að ekkert mark sé á því takandi.

Niðurstaða

Í máli þessu krefst stefnandi þess að stefnda verði svipt forsjá þriggja barna sinna, stúlku sem er á fjórtánda ári og tveggja drengja, fjögurra og tveggja ára, með vísan til a- og d-liða 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Stefnda krefst sýknu.

Kveðið er á um það í 1. mgr. 1. gr. barnaverndarlaga að börn eigi rétt á vernd og umönnun í samræmi við aldur þeirra og þroska. Foreldrum beri að sýna börnum umhyggju og nærfærni og gegna forsjár- og uppeldisskyldum við börn sín svo sem best hentar hag og þörfum þeirra. Foreldrum ber að búa börnum sínum viðunandi uppeldisaðstæður og gæta velfarnaðar þeirra í hvívetna. Þá er lögunum ætlað að tryggja það að börn sem búi við óviðunandi aðstæður fái nauðsynlega aðstoð og ber barnaverndaryfirvöldum að tryggja það svo sem kostur er. Við úrlausn þess verkefnis ber barnaverndaryfirvöldum að horfa til þeirrar meginreglu að beita þeim ráðstöfunum sem ætla má að séu börnum fyrir bestu og þá með hagsmuni barnanna að leiðarljósi og í fyrirrúmi. Hagsmunir annarra, þar með talið foreldra, eru víkjandi gagnvart þessu grundvallaratriði en barnaverndaryfirvöldum ber að láta á almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu reyna áður en gripið er til annarra og afdrifaríkari úrræða. Yfirvöldum ber enda að kappkosta að beita vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Íþyngjandi ráðstöfunum verður þannig ekki beitt nema lögmæltum úrræðum verði ekki náð með öðru vægara móti.

Fyrir liggur að taka afstöðu til þess hvort fyrirliggjandi gögn, skýrslur og framburður vitna fyrir dómi í máli þessu sýni fram á að dagleg umönnun og uppeldi barna stefndu sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri barnanna og þroska, sbr. a-lið 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga. Einnig ber að taka afstöðu til þess hvort fullvíst sé að líkamlegri eða andlegri heilsu barnanna eða þroska þeirra sé hætta búin sökum þess að stefnda sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjána, svo sem vegna geðrænna truflana, greindarskorts eða að breytni stefndu sé líkleg til að valda börnunum alvarlegum skaða, sbr. d-lið áðurnefndrar lagagreinar.

Óhjákvæmilegt er við mat á því hvort fallast beri á kröfur stefnanda að horfa til þess að mál stefndu hafa verið til meðferðar hjá stefnanda um mjög langt árabil, eins og rakið er ítarlega í málsatvikakafla þessa dóms. Þau afskipti hófust er elsti sonur stefndu var eins árs gamall árið [...]en svo fór að hann fluttist til föður síns þegar hann var [...]ára og fór faðir drengsins með forsjá hans frá þeim tíma þar til drengurinn náði 18 ára aldri. Stefnda fór með forsjá drengsins fyrstu æviár dóttur hennar en fyrir liggur að fyrstu afskipti vegna dótturinnar áttu sér líka stað er hún var um eins árs að aldri. Á meðferðarfundi hjá stefnanda var bókað 25. nóvember 2008 að stefnda væri illa stödd heilsufarslega, andlega og líkamlega og einnig félagslega og réði illa við umönnun barna sinna. Rakið var að úrræði er lotið hefðu að stuðningi við stefndu áður en dóttir hennar fæddist hefðu ekki borið árangur. Nefnd voru í því sambandi ýmis stuðningsúrræði,. svo sem [...], sem er samstarfsverkefni Velferðarsviðs Reykjavíkurborgar og Tryggingastofnunar ríkisins, [...], sem er hluti af Landspítalanum, og [...]náms- og starfsendurhæfing. Stuðningsúrræði þessi hefðu öll reynst árangurslaus vegna erfiðleika stefndu hvað ástundun snerti. Bókað var að stefnda upplifði líf sitt mjög erfitt og að hún ætti erfitt með að annast börn sín, hún segðist vera [...]. Áfram var fjallað um áhyggjur af velferð barna stefndu í ársbyrjun 2009 og nefnt að hún glímdi við langvarandi og margvíslega erfiðleika, þar á meðal [...]. Ákveðið var af þessum sökum að dóttir hennar yrði vistuð á [...]til að meta mætti hæfni stefndu til að annast hana en á heimilinu geta börn dvalið tímabundið ef foreldrar eiga í vanda sem sérstaklega þarf að ráða bót á. Þá var stúlkan vistuð utan heimilis um nokkurra mánaða skeið síðsumars og fram á haust 2010. Stefnda var þá svo illa stödd að hún var óhæf til að annast um börn sín en elsti sonur hennar fór til föður síns og foreldra hans. Stefnda leitaði til geðdeildar og var svo í kjölfarið lögð inn á [...]vegna lyfjafíknar. Áður en til vistunarinnar kom mætti dóttir stefndu seint og illa á leikskóla, oft um hádegi, auk þess sem hún sýndi öðrum börnum óásættanlega hegðun og var erfið í skapi og fór að sýna mjög sérkennilega hegðun. Á næstu árum bárust ítrekað upplýsingar um vanlíðan dóttur stefndu frá leikskóla hennar auk þess sem lögregla og starfsmenn stefnanda þurftu að hafa afskipti af stefndu er hún um þó nokkuð langt skeið bjó í einu herbergi í kjallara fjölbýlishúss sem móðir hennar bjó í. Móðir stefndu var í óreglu sem og [...]bræður hennar sem þar bjuggu einnig. Bókað var að dóttir stefndu hefði um langt skeið búið við slæmar aðstæður, mikið óöryggi og óskipulag og upplifað átök milli foreldra og fleiri úr nánustu fjölskyldu. Margháttuð stuðningsúrræði voru reynd til að efla stefndu í hlutverki sínu sem foreldri á þessum árum. Í þriðja sinn var dóttir hennar vistuð utan heimilis á fósturheimili 10. júlí 2015 og var utan heimilis í tvö ár, til 17. júlí 2017. Líðan dóttur stefndu tók miklum stakkaskiptum á þessum tíma með velgengi í námi sem og bættri stöðu félagslega. Á því tímabili sótti stefnda endurhæfingu hjá [...]með fulltingi stefnanda sem fjármagnaði dvöl hennar. Ákveðið var afhálfu stefnanda að fram færi sálfræðilegt forsjármat í því ljósi hve vandkvæði stefndu væru langvinn og þótt hún væri viljug til verkanna dygði það ekki til þar sem framtakssemi skorti. Af hálfu geðlæknis [...]kom fram að stefnda byggi við mjög hamlandi einkenni [...]og þyrfti á umtalsverðri lyfjagjöf að halda til að vinna á þeim vanda. Niðurstaða forsjárhæfnismatsins varð sú að mörg rök stæðu gegn því að stefnda hefði færni til að skapa dóttur sinni þroskavænleg uppeldisskilyrði og sinna foreldrahlutverki eðlilega. Uppvaxtarár stefndu, skólanám, áföll, geðræn einkenni, sambúð með barnsföður og vanræksla gagnvart dóttur hennar vitnaði meðal annars um þessa vangetu. Matsmaður taldi allt að einu að stefnda gæti öðlast viðunandi forsendur til að sinna uppeldi dóttur sinnar væru viðeigandi mótunarskilyrði fyrir hendi. Það væri í hennar höndum að sýna fram á hún gæti eflt sig sem foreldri og uppalanda þannig að slíkt gengi ekki gegn hagsmunum stúlkunnar. Setja þyrfti henni nákvæm skilyrði bundin í meðferðaráætlun eða samning í þeim tilgangi.

Er dóttir stefndu kom á ný á heimilið um sumarið 2017 mun stefnda þegar hafa hafið samband með föður yngstu sona stefndu sem fæddir eru [...]og [...]. Stefnandi hafði þá þegar fengið fregnir af því að [...]og Þjónustumiðstöð [...]hefðu hvor tveggja þurft að hafa afskipti af dvöl hans hjá stefndu síðla árs 2016. Fyrir liggur að stefnandi þurfti að hafa mikil afskipti af málefnum stefndu frá hausti 2018 eftir að hafa lokað máli vegna dóttur hennar vorið 2017. Eins og ítarlega er rakið hér framar fór ástand mál stefndu stigversnandi eftir því sem heimilið varð þyngra með fjölgun í heimilinu auk síaukinnar óreglu barnsföður stefndu. Um þverbak keyrði svo alveg í kringum áramót 2019 og 2020. Á þeim tíma var stefnda búin að missa pláss yngsta drengsins hjá dagmóður vegna vanskila og leikskólapláss eldri drengsins líka. Drengirnir báðir höfðu sýnt af sér slæma hegðun gagnvart öðrum börnum og átt í miklum erfiðleikum með skapsmuni og óviðeigandi hegðun á þessum tíma. Þá báru þeir augljós merki vanrækslu sérstaklega sá eldri, fatnaði var ábótavant og drengirnir jafnvel sjálfir óhreinir. Er við bættist að mygla greindist í íbúð stefndu fór stefnda nánast á vergang með syni sína tvo en dóttir hennar dvaldi ýmist hjá vinkonum eða föðurömmu sinni. Er stefnda var búin að missa svo algerlega stjórn á aðstæðum sínum og var ófær um að annast um börn sín, var gripið til þess ráðs að vista þau öll utan heimilis og æskja nýs mats á forsjárhæfni hennar í mars á síðasta ári. Niðurstöður geðlæknis sem falið var að rannsaka geðhagi stefndu með tilliti til forsjárhæfni og sálfræðings sem mat forsjárhæfni voru samhljóða í þeim efnum að stefnda væri ófær um að annast um börn sín.

Geðlæknirinn taldi stefndu búa við ýmiss konar andleg vandamál sem gerðu það að verkum að hún hefði ekki tök á að bregðast við vanda sínum en fyrir dómi rakti geðlæknirinn sérstaklega að vísbendingar væru uppi um að stefnda byggi við [...]sem ætti hér hlut að máli þar sem að stefnda sýndi slakan persónulegan þroska, hún hefði langa sögu um slakt innsæi og kenndi öðrum um aðstæður sínar og ætti einnig erfitt með að treysta og hlýta ráðum annarra. Til að staðfesta greiningu á persónuleikavanda stefndu þyrfti að fylgjast með henni yfir lengri tíma. Það væri á hinn bóginn engin spurning að slík persónuleikaveila ásamt [...], gæti úskýrt af hverju svo illa hafi gengið hjá stefndu að halda út meðferðir.

Sálfræðingurinn sem lagði mat á forsjárhæfni stefndu taldi að þó stefnda hefði nokkurt innsæi í málefni barna sinna þá væri innsæi hennar í eigin stöðu og vanda slakt og hana skorti stöðugleika og seiglu til að taka ábyrgð á eigin málum. Óstöðugleiki í félags- og tilfinningalífi, auk áfalla hefði einkennt lífshlaup stefndu frá bernsku. Það hafi mótað viðhorf og þroska hennar og þannig ýtt undir samsettan persónuleikavanda sem torveldi meðferð og auki á dýpt vanda hennar. Sálfræðingurinn lagði til grundvallar að stefnda væri fær um að veita börnum sínum ást og umhyggju og komst í þeim efnum að sömu niðurstöðu og aðrir sérfræðingar sem fjallað höfðu um þessi tengsl áður. Á hinn bóginn hefði hún á löngum tímabilum átt erfitt með að sinna almennri umönnun, andlegu og líkamlegu atlæti sem hefði endurspeglast í vandræðum barnanna hvað tilfinningalegt ójafnvægi og hegðunarerfiðleika þeirra áhrærði.

Í ljósi veikleika í greind, [...], persónuleikavanda, stormasamra samskipta og langvinnra [...]auk mikils skorts á ábyrgð í samvinnu stefndu væri velferð barna hennar ekki tryggð.

Í viðbótarmati sálfræðingsins frá þessu ári vegna breyttra aðstæðna stefndu, annars vegar vegna sviplegs fráfalls barnsföður hennar og svo vegna búferlaflutninga, var langtíma vanhæfni stefndu staðfest og skert forsjárhæfni. Matsmaðurinn taldi félagslegan og andlegan óstöðugleika enn til staðar, auk langvarandi [...]. Þessi samsetti vandi hefði leitt til vanrækslu á börnum stefndu.

Niðurstaða forsjárhæfnismats um andlega hagi stefndu eru í fullu samræmi við fyrri greiningar á vandamálum stefndu sem hafa ítrekað verið skrásett af læknum, sálfræðingum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum allt frá fæðingu dóttur hennar, árið [...]. Fyrir liggur að stefnda hefur glímt við þessa andlegu sjúkdóma meira og minna öll þessi ár, þótt einkennin hafi verið misalvarleg á köflum. Engin varanleg lausn hefur fundist á þessum vanda stefndu. Augljóst sýnist síðan af málsatvikum að eftir því sem þyngra verður fyrir fæti í félagslegu tilliti, þeim mun verra verði ástand stefndu. Hvort sem um ofbeldi barnsfeðra er að ræða eða afleiðingar fjárhagserfileika eða húsnæðisvandamála virðist umönnun barna stefndu líða stórlega fyrir erfiðleikana. Stefnda sýnist hafa verið ófær um að vernda börnin gegn slíkum erfiðleikum, sem birtist í alvarlegri vanrækslu.

Þegar á hinn bóginn er tekin afstaða til dómkrafna stefnanda verður að horfa til þess að aðstæður barna hennar eru ólíkar. Annars vegar er dóttir hennar á [...]ári og hins vegar eru synir hennar báðir, enn á leikskólaaldri, annar [...]ára og hinn [...]ára. Ólíku er þannig saman að jafna um þarfir barna stefndu. Stúlkan þarf eðli máls samkvæmt ekki sömu umsjón og drengirnir og er þar af leiðandi ekki jafn háð umönnun og atlæti forsjáraðila. Í því ljósi og vegna þess munar sem matsmaður gerði á hæfni stefndu til að annast börn sín með hliðsjón af aldri þeirra eru forsendur til að fjalla um málefni barnanna með tilliti til dómkrafna stefnanda sitt í hvoru lagi, fyrst afmarkað vegna drengjanna og síðan stúlkunnar.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið, gagna málsins, niðurstöðu fyrirliggjandi álitsgerðar um forsjárhæfni stefndu og mats hins dómkvadda matsmanns, sem og framburðar sérfræðinga og starfsmanna stefnanda fyrir dómi, er það mat dómsins að hæfni stefndu til að fara með forsjá drengjanna sé alvarlega skert.

Þá þykir fyllilega sýnt fram á það í málinu að þrátt fyrir markvissan og þéttan stuðning við stefndu í uppeldishlutverkinu hafi stefnda ekki reynst fær um að sinna brýnum þörfum drengjanna sem búið hafa við vanrækslu og nokkurt sinnuleysi um hagsmuni þeirra frá því fyrir fæðingu. Einnig verður ekki hjá því komist að horfa til þess að stefndu hefur reynst ofviða á köflum að annast eitt ungt barn og hefur þurft mjög mikinn stuðning. Fyrst þegar elsti sonur hennar fæddist [...]og svo þegar dóttir stefndu fæddist [...]. Í báðum tilvikum þurfti stefnandi að láta málefni stefndu mjög til sín taka strax er þau voru á fyrsta aldursári, án þess að viðunandi árangur yrði af. Þannig flutti elsti sonur stefndu til föður síns [...]ára og laut forsjá hans eftir það og dóttir stefndu, sem nú er tæpra [...]ára, er nú vistuð í fjórða skiptið á sinni ævi utan heimilis. Barnungir synir stefndu eru tveir þannig að álagið af umönnun þeirra er væntanlega mun meira en það sem stefnda hefur ítrekað kiknað undan við að sinna einu barni. Í þeim efnum verður einnig sérstaklega að líta til þess að drengirnir hafa sýnt það að þeir geti orðið mjög fyrirferðarmiklir þegar þeir skipta skapi og hafa átt í erfiðleikum með tilfinningastjórnun. Horfa verður einnig til þess að synir stefndu eru kornungir og þurfa því, eins og önnur börn á þeim aldri, mikla umsjón með öllum daglegum þörfum, hvort sem það eru líkamlegar þarfir, svo sem að gefa þeim að borða eða að sinna andlegum þörfum þeirra eins og til dæmis að hafa reglufestu í tilverunni, að þeir fái nægan nætursvefn og hafi traust skipulag á daglegu lífi, sem stefnda hefur hingað til ekki getað búið neinu af börnum sínum. Aðbúnaður drengjanna, líðan þeirra og hegðun hefur tekið stórstígum framförum þann tíma sem vistun utan heimilis stefndu hefur staðið en báðir þurfa þeir mikinn stuðning og ramma í sínu lífi. Þótt liðnir mánuðir, frá hausti 2020, hafi gengið vonum framar hjá stefndu fer því fjarri að unnt sé að leggja hagsmuni sona hennar að veði í von um að nú loks hafi orðið straumhvörf í lífi stefndu. Vel virðist hafa tekist til hjá henni á þessu tímabili en horfa verður til þess að enn eru grundvallarvandkvæði stefndu óleyst að mati sérfræðinga. Þess hefur ekki verið freistað að ráða bót á afleiðingum [...]sem metið hefur verið mjög hamlandi fyrir uppeldisfærni stefndu og enn hefur áfallaúrvinnsla ekki hafist hjá sálfræðingi sem hún leitar til. Endurhæfingarúrræði það sem stefnda sækir á vegum [...]miðar að breiðum hópi kvenna og er ekki sérstaklega sniðið að þeim þunga vanda sem stefnda hefur búið við árum saman. H eilsufarsvandamálliðinna áratuga sýnast þannig enn óleyst og víst má telja að þau verði ekki leyst í neinni sviphendingu. Þegar horft er síðan til síðustu mánaða sem vissulega hafa gengið ánægjulega vel fyrir stefndu verður, ekki fram hjá því litið að hún hefur ekki haft fyrir öðrum að sjá en sjálfri sér og að hún býr í húsnæði sem vart er framtíðarhúsnæði enda bundið skammtímaleigusamningum til þriggja mánaða í senn.

Með sérstakri hliðsjón af framangreindu, sem og þeim alvarlegu einkennum vanrækslu sem fram hafa komið hjá sonum stefndu þar sem daglegri umönnun þeirra hefur verið alvarlega ábótavant og andlegri heilsu þeirra og þroska því veruleg hætta búin, verður að álykta að stefnda sé augljóslega vanhæf til að fara með forsjá þeirra vegna andlegra truflana hennar sem áður hafa verið raktar. Það eitt og sér, sem óumdeilt er, að stefnda sýni drengjunum ást og væntumþykju og þeir séu hændir að henni, breytir ekki þessari niðurstöðu. Þykja því uppfyllt skilyrði a- og d-liða 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga í máli þessu hvað drengina snertir.

Að þeirri niðurstöðu fenginni ber að taka afstöðu til þess hvort unnt hefði verið að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta í máli þessu eða hvort þau úrræði laga og aðgerðir sem stefnandi hefur gripið til hafi verið reynd án viðunandi árangurs og fullreynt sé í þeim efnum. Stefnda byggir sýknukröfu sína meðal annars á því að krafa stefnanda brjóti í bága við meginreglu um meðalhólf stjórnsýsluréttar, sbr. ákvæði 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Stefnda byggir á því að önnur og vægari úrræði en forsjársvipting hafi ekki verið fullreynd.

Fyrir liggur að stefnda hefur notið mjög mikils stuðnings og margháttuð úrræði verið reynd til að stuðla að bættri forsjárhæfni hennar. Hefur sú þjónusta bæði verið beint á vegum stefnanda og eins hefur stefnda notið stefnanda óbeint þannig að stefnandi hefur komið því til leiðar að hún fái notið margs konar þjónustu sem talið hefur verið að gæti gagnast henni. Svo nokkur þessara úrræða séu rakin þá naut stefnda fulltingis [...]á Landspítala í tilefni af fæðingu yngri sona hennar en það er þjónusta sem veitt er bæði fyrir og eftir fæðingu barns þegar eru áhyggjur af tengslamyndun foreldra og barns. Sálfræðingar og ljósmæður hjálpa fólki með geðrænan vanda að tengjast börnunum, lesa í merki þeirra um þarfir og koma til móts við þau og kenna foreldrum að veita börnunum athygli og sinna þeim. Stefnda hefur einnig notið þjónustu [...]sem eru sjálfstætt starfandi þroskaþjálfarar sem nýta notendastýrða persónulega aðstoð, NPA, sem nýtt mun vera í málum af þessu tagi sem heimaþjónusta foreldra til að kenna þeimað sinna börnum. Þjónusta sem í raun er af sama tagi og þjónustan Greining og stuðningur heim, sem stefnda hefur einnig notið. Þá hefur stefnda einnig sótt þjónustu á göngudeild [...]en þar gefst kostur á að sækja fundi, námskeið og tíma hjá sálfræðingum og fíkniráðgjöfum bæði fyrir og eftir meðferð á [...]. Síðan var stefndu boðið upp á svonefnt PMTO-foreldrafærninámskeið (e. Parent Management Training - Oregon), fyrir foreldra barna á leik- og grunnskólaaldri. Færninámskeið þetta byggist á stífri atferlismótun með það að markmiði að þjálfa fólk í að taka á hegðunarvanda barna á meðan þau eru ung og áður en vandinn fer að vaxa og festast í sessi. Þegar lengst er gengið fær fólk einkaþjónustu með ráðgjafa inn á heimilið eins og stefnda. Ekki tókst hins vegar að vinna að verkefninu þar sem stefnda sinnti ekki heimanámi sem námskeiðinu fylgir. Stefndu hefur einnig staðið [...]til boða en verkefnið er hugsað fyrir einstæðar mæður, sem eiga við langvarandi félagslegan vanda að stríða vegna heilsufars- og eða félagslegra aðstæðna. Stefnandi fylgdi því einnig eftir að stefnda kæmist á [...]með því að greiða fyrir þá þjónustu fyrir stefndu og tryggja framhald þjónustunnar á meðan nauðsyn var talin á því. Um fjögurra mánaða skeið í lok árs 2019 og byrjun árs 2020 átti stefnda að njóta þjónustu sérstaks þverfaglegs teymis á vegum geðdeildar Landspítala án þess að nokkur árangur yrði af. Þá hefur stefndu ítrekað staðið til boða liðveisla og stuðningur inn á heimili, meðal annars við heimilishald og heimilisþrif, auk þess sem stefnandi hefur ítrekað útvegað stefndu sálfræðiþjónustu. Þrátt fyrir öll þessi úrræði hefur ætíð sótt í sama farið hjá stefndu en fyrir dómi kom nokkuð afdráttarlaust fram hjá henni að flestu öðru en henni væri um að kenna að svona hefði tekist til. Annaðhvort stæðu ytri aðstæður í vegi því að stefnda gæti haft gagn af þjónustunni, svo sem ofbeldisfullir barnsfeður og ágallar á húsnæði, eða að þjónustan hentaði ekki þörfum stefndu.

Í ljósi framangreindrar upptalningar verður ekki séð til hvaða úrræða stefnandi hefði getað gripið til þess að ekki hefði þurft að koma til þess að krefjast forsjársviptingar sona stefndu. Þvert á móti sýnist stefnda ítrekað hafa fengið að njóta vafans og málum ekki hafa verið fylgt eftir á stífasta máta við að knýja stefndu til að fylgja þeim meðferðaráætlunum sem hún hefur ritað undir á vegum stefnanda, sbr. 23. og 24. gr. barnaverndarlaga. Frá því að dóttir stefndu fæddist hefur stefnandi tekið málefni barna stefndu fyrir á 45 bókuðum meðferðarfundum þar sem aðstæður barna stefndu hafa verið reifaðar og leitað leiða til að bæta þar úr með því að efla stefndu og styrkja í uppeldishlutverki hennar. Í þeim tilgangi hafa verið gerðar ríflega 20 meðferðaráætlanir án þess að viðunandi og varanlegur árangur hafi orðið af. Verður því að telja að fullnægt sé 2. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga, þannig að tæmd séu önnur og vægari úrræði sem ella hefði verið unnt að grípa til.

Þegar litið er til hagsmuna dóttur stefndu horfir nokkuð öðruvísi við. Stúlkan er á [...]ári og hefur lýst eindregnum vilja sínum til að búa hjá móður sinni og lúta forsjá hennar. Til þeirrar afstöðu verður að líta í ljósi aldurs hennar, sbr. 2. mgr. 55. gr. barnaverndarlaga. Í þessum efnum verður einnig að horfa til þess að stúlkan virðist hafa náð þokkalegum tökum á eigin tilveru í kjölfar fósturvistunar utan heimilis á árabilinu 2015 til 2017. Þótt vissulega hafi frammistaða stúlkunnar í námi dalað, er hún laut forsjá stefndu á síðustu árumog þau ár verið stormasöm, þá virðist hún hafa náð að halda lífi sínu í þokkalegu horfi. Skólasókn var með fullnægjandi hætti og umsagnir grunnskóla hennar um líðan hennar í skóla og framgöngu voru almennt jákvæðar. Virðist stúlkan þannig hafa náð að taka ábyrgð á eigin velferð þar sem á hefur skort af hálfu stefndu. Þótt gjalda beri varhug við að börnum sé ætlað að taka ábyrgð sem þessa á eigin velferð og frammistaða stúlkunnar í skóla hafi tekið stakkaskiptum til hins betra eftir að hún fór í fóstur hjá frænku sinni á síðasta ári verður að telja að unnt sé að mæta þörfum hennar fyrir aðhald og stuðning í námi, reynist þörf verða á, með öðrum og vægari úrræðum en sviptingu forsjár. Þegar litli er til þessa og niðurstöðu matsmanns, sem telur það raunhæfan kost að stefnda fari með forsjá dóttur sinnar, verður stefnda sýknuð af kröfu stefnanda um sviptingu forsjár dóttur hennar.

Í samræmi við allt framangreint verður lagt til grundvallar að það samræmist best hagsmunum drengjanna C og D að stefnda verði svipt forsjá þeirra. Verður krafa stefnanda í máli þessu því tekin til greina hvað drengina snertir. Stefnda verður á hinn bóginn sýknuð af kröfu um að hún verði svipt forsjá dóttur sinnar B.

Stefnandi krefst ekki málskostnaðar. Stefnda nýtur gjafsóknar samkvæmt gjafsóknarleyfi, dagsettu 8. desember 2020, vegna máls þessa. Greiðist því allur málskostnaður stefndu úr ríkissjóði. Þar með talin er þóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef Þ-kk-ef, sem er hæfilega ákveðin 1.700.000 krónur.

D-kvk-nf A-kvk-nf lögmaður flutti málið af hálfu stefnanda og Þ-kk-nf Þ-kk-nf lögmaður fyrir stefndu.

B-kk-nf L. B-kk-nf héraðsdómari og dómsformaður kveður upp þennan dóm ásamt I-kvk-þgf Þ-kvk-þgf héraðsdómara og G-kvk-þgf O-kvk-þgf sálfræðingi.

Dómsorð

Stefnda, A, er svipt forsjá C og D. Stefnda er sýkn af kröfu stefnanda um sviptingu forsjár B.

Málskostnaður fellur niður. Allur málskostnaður stefndu greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Þ-kk-ef Þ-kk-ef, 1.700.000 krónur.