791/2023

Útdráttur

S ehf., A ehf., G og I höfðuðu mál og kröfðust þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í og H vegna fjártjóns sem leitt hefði af því að jarðir þeirra voru staðsettar innan þynningarsvæðis brennisteinsdíoxíðs og flúors vegna stóriðjuvera á Grundartanga á nánar tilgreindu tímabili. Eignirnar lágu innan svæðis sem skilgreint hafði verið sem þynningarsvæði samkvæmt reglugerðum settum með stoð í lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir. Í og H kröfðust frávísunar málsins og byggðu meðal annars á því að kröfugerðin uppfyllti ekki skilyrði 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í úrskurði Landsréttar kom fram að málatilbúnaður S ehf., A ehf., G og I væri byggður á því að réttur þeirra til nýtingar eigna sinna hefði verið skertur allt frá því að þau keyptu þær. Ágreiningslaust væri að jarðirnar hefðu verið innan þynningarsvæðis þegar kaupin fóru fram og að þær hefðu verið keyptar í því ástandi sem þær voru. Ekki var fallist á að S ehf., A. ehf., G og I hefðu leitt líkur að tjóni með vísan til þess eins að möguleikar þeirra á að nýta jarðirnar væru takmarkaðir þar sem þær væru á þynningarsvæði. Þá væri ekkiá því byggt að athafnir Í og H eftir að kaupin fóru fram hefðu leitt til þess tjóns sem viðurkenningarkrafan laut að. Var því ekki talið að gerð hefði verið viðhlítandi grein fyrir því á hvaða grunni hafðar væru uppi kröfur til viðurkenningar á skaðabótaskyldu fyrir ætlað fjártjón, sem virtist hafa fallið til áður en jarðirnar voru keyptar. Þegar af þeirri ástæðu var ekki talið að S ehf., A. ehf., G og I hefðu reifað nægilega í málatilbúnaði sínum atriði sem lytu að því að heimilt væri að hafa uppi dómkröfur á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 og var niðurstaða héraðs dóms um frávísun málsins staðfest.

Úrskurður Landsréttar

Landsréttardómararnir Á-kvk-nf R-kvk-nf, J-kk-nf H-kk-nf og K-kvk-nf S-kvk-nf kveða upp úrskurð í máli þessu.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1

Sóknaraðilar skutum álinu til Landsréttar með kæru 15. nóvember 2023. Greinargerðir varnaraðila bárust réttinum 5. desember sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 2. nóvember 2023 í málinu nr. E - 2337/2023 þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðilum var vísað frá dómi. Kæruheimild er í j-lið 1. mgr. 143. gr. laga nr.91/1991 um meðferð einkamála.

2

Sóknaraðilar krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að lagt verði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefjast sóknaraðilar málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.

3

Varnaraðilar krefjast hvor um sig staðfestingar hins kærða úrskurðar auk kærumálskostnaðar.

Niðurstaða

4

Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði hafa sóknaraðilar höfðað mál þetta til viðurkenningar á skaðabótaskyldu varnaraðila vegna fjártjóns sem leitt hafi af því að jarðir þeirra „voru staðsettar innan þynningarsvæðis brennisteinsdíoxíðs og flúors vegna stóriðjuvera á Grundartanga á tímabilinu [...] til dómsuppkvaðningardags.“

Miðast upphaf þess tímabils sem greinir í einstökum dómkröfum við dagsetningar sem taka mið af því hvenær sóknaraðilar keyptu viðkomandi jarðir.

5

Til skýringar á þessum dómkröfum er í héraðsdómsstefnu vísað til þess að sóknaraðilar hafi orðið fyrir tjóni þar sem réttur þeirra til að nýta fasteignirnar hafi verið „skertur allt frá því að þau keyptu jarðirnar og mannvirkin“ en það mun hafa verið á tímabilinu janúar 2003 til febrúar 2021 svo sem nánar er rakið í stefnunni. Því er nánar lýst að vegna skilgreinds þynningarsvæðis í þágu stóriðju hafi sóknaraðilar ekki getað nýtt eignir sínar með þeim hætti sem þau kjósi, svo sem til íbúðabyggðar og ferðaþjónustu, auk þess sem verðmæti eignanna sé verulega skert vegna kvaða sem á þeim hvíli. Hafi kvaðir hvílt á eignunum „án þess að endurgjald, leigugjald eða bætur hafi komið fyrir not stóriðjunnar af þeim“.

6

Sóknaraðilar vísa til heimildar 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 til að hafa uppi dómkröfurnar og leita eingöngu dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu varnaraðila. Áskilnaður ákvæðisins um lögvarða hagsmuni hefur í dómaframkvæmd verið skýrður svo að sá sem höfðar mál verði að leiða nægar líkur að því að hann hafi orðið fyrir tjóni, gera grein fyrir því í hverju það hafi falist og hver tengsl þess séu við þau atvik sem bótaábyrgð er reist á, sbr. meðal annars dóma Hæstaréttar 18. ágúst 7

Samkvæmt því sem rakið hefur verið byggja sóknaraðilar á því að réttur þeirra til nýtingar eigna sinna hafi verið skertur allt frá því að þau keyptu þær. Þau telja tjón sitt, svo sem fyrr greinir, leiða af því að jarðirnar séu innan skilgreinds þynningarsvæðis vegna iðnaðarsvæðisins á Grundartanga. Það er ágreiningslaust að jarðir sóknaraðila voru innan þynningarsvæðis þegar þau festu kaup á þeim og að þau keyptu jarðirnar í því ástandi sem þær voru. Þá hafa sóknaraðilar ekki byggt á því að breytingar hafi orðið á þynningarsvæðinu eftir kaupin, heldur segir þvert á móti í héraðsdómsstefnu að varnaraðilinn íslenska ríkið hafi veitt heimildir til starfsemi stóriðjuvera að Grundartanga og við „útgáfu viðkomandi starfsleyfa, fyrst árið 1998 og síðast árið 2021, skilgreint eignir [sóknaraðila] innan þynningarsvæðis“.

8

Ekki verður á það fallist að sóknaraðilar hafi leitt líkur að tjóni með vísan til þess eins að möguleikar þeirra á að nýta jarðir sínar séu takmarkaðir þar sem þær séu á þynningarsvæði vegna nálægðar við stóriðju á Grundartanga. Þá hafa sóknaraðilar, svo sem áður greinir, ekki byggt á því að athafnir varnaraðila eftir að þau festu kaup á jörðunum hafi leitt til þess tjóns sem viðurkenningarkrafa þeirra lýtur að. Hafa sóknaraðilar þannig ekki gert viðhlítandi greinfyrir þvíá hvaða grunni þau hafa uppi kröfur til viðurkenningar á skaðabótaskyldu fyrir ætlað fjártjón, sem virðist hafa fallið til áður en þau keyptu jarðirnar.

9

Að framangreindu virtu hafa sóknaraðilar ekki reifað nægilega í málatilbúnaði sínum atriði sem lúta að því að heimilt sé að hafa uppi dómkröfur á grundvelli 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Þegar af þeirri ástæðu verður staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um að vísa máli sóknaraðila frá dómi.

10

Með vísan til 2. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 verður sóknaraðilum gert að greiða varnaraðilum kærumálskostnað eins og í úrskurðarorði greinir.

Úrskurðarorð :

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðilar, Skagastál ehf., At Iceland ehf., G-kk-nf Þ-kk-nf G-kk-nf og I-kvk-nf G-kvk-nf G-kvk-nf, greiði óskipt varnaraðilum, íslenska ríkinu og Hvalfjarðarsveit, hvorum um sig 300.000 krónur í kærumálskostnað.