Մայիս Ավդալբեգյան

Մայիս Թադևոսի Ավդալբեգյան (ապրիլի 5, 1918(1918-04-05), Իգդիր - փետրվարի 5, 1983(1983-02-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան  գրականության ինստիտուտի հայ հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչ։
Տնտեսագետ, հայագետ  Թադևոս Ավդալբեգյանի դուստրը։


== Կենսագրություն ==
Մայիս Ավդալբեգյանը ծնվել է 1918 թվական ապրիլի 5-ին, Երևանի նահանգի Իգդիր քաղաքում,  պատմաբան,  բանասեր,  տնտեսագետ, թարգմանիչ   Թադևոս Հայրապետի Ավդալբեգյանի  և Արաքսյա Հակոբի Կանայան-Ավդալբեգյանի ընտանիքում։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի լեզվագրական  ֆակուլտետը։ Հայոց  լեզու և գրականություն է դասավանդել  Փարպի գյուղի միջնակարգ  դպրոցում։ 1942 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրան և հայագետ Մանուկ Աբեղյանի ղեկավարությամբ մասնագիտացել հայ հին և միջնադարյան գրականության բնագավառում։  1944-1947  թվականներին  աշխատել է Գրականության ինստիտուտում։  1946 թվականին հաջողությամբ  պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա՝ «Խաչատուր Կեչառեցի» թեմայով։ 1947-1953  թվականներին  դասախոսել է  Լենինականի  Միքայել Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, որտեղ վարել է հայ հին գրականության  պատմության դասընթացը։ 1953  թվականին վերադարձել է Երևան և կրկին աշխատանքի անցել Գրականության ինստիտուտում։  1972  թվականին Ավդալբեգյանը պաշտպանել է «Հայ  գեղարվեստական արձակի  սկզբնավորումը»  թեմայով  դիսերտացիա  և  ստացել բանասիրական  գիտությունների դոկտորի  աստիճան։  1977 թվականից մինչև  իր կյանքի ավարտը վարում է ինստիտուտի հայ հին և միջնադարյան գրականության բաժնի վարիչի պաշտոնը՝ մեծապես նպաստելով հայագիտության այս  ճյուղի զարգացմանը։


== Գիտական գործունեություն ==
Ավդալբեգյանի գիտահետազոտական գործունեությունն ընթացել է երկու ուղղություններով՝ հայ միջնադարյան գրական հուշարձանների քննական բնագրերի  պատրաստում ու հրատարակում և դրանց գրականագիտական ուսումնասիրում ու գնահատում։ Մասնակցելով «Էջեր հայ միջնադարյան գեղարվեստական  արձակից» արժեքավոր  հրատարակության (1957)  աշխատանքներին՝ Ավդալբեգյանը պատրաստել է ժողովածուում ընդգրկված առակների ու պարականոն զրույցների բնագրերն  ու  ծանոթագրությունները։ Ավդալբեգյանը գրականագիտական ընդարձակ ուսումնասիրություններով ու ծանոթագրություններով  հրապարակ է հանել նաև  Խաչատուր Կեչառեցու (1958) և Գրիգորիս Աղթամարցու (1963) տաղերի քննական բնագրերը, որոնք «Միջնադարյան հայ  տաղերգուներ» հայտնի մատենաշարի 1-ին և 6-րդ  գրքերը  եղան։ «Հայ գեղարվեստական արձակի սկզբնավորումը»  (1971),  «Յայսմաւուրք» ժողովածուները և նրանց պատմագրական արժեքը» (1982) մենագրություններում անդրադառնալով վարք-վկայաբանական,  պատմագրական, հայսմավուրքային երկերի և պարականոն զրույցների քննությանը, նա դրանք արժեքավորել է զուտ գեղարվեստական արձակի  դիտակետից՝ բացահայտելով առանձին տեսակների ժանրային, կերպավորման, կառուցվածքային և ոճական մի շարք օրինաչափություններ։
Ավդալբեգյանը հետազոտել է Միքայել Նալբանդյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյան ի,  Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի  ստեղծագործական վաստակը և իր հոդվածներով ու զեկուցումներով հայտնաբերել և հաստատել ազգային հին գրականության լավագույն  ավանդների  յուրովի շարունակություն նոր և խորհրդահայ դասականների երկերում։
Նշանակալից է Ավդալբեգյանի ավանդը հոր՝ Թադևոս Ավդալբեգյանի ժառանգության անտիպ նյութերի հրատարակման և պատմական ճշմարտության հրապարակման գործերում։


== Մանկավարժական գործունեություն ==
Ավդալբեգյանը գիտահետազոտական գործունեությունը հաջոզությամբ զուգակցել է գիտամանկավարժական աշխատանքով։ Համատեղության  կարգով  դասավանդել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում, աշխատել ՀԽՍՀ մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ մասնակցել դպրոցական դասագրքերի ու ծրագրերի ստեղծման գործին։


== Մահ ==
Մահացել է 1983 թվականի փետրվարի 5-ին, Երևանում։


== Երկեր ==
Մուրադյան, Պ. (1964) Մայիս Ավդալբեգյան, Գրիգորիս Աղթամարցի. Ուսումնասիրություն, քննական բնագրեր և ծանոթագրություններ, Հայկական ՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1963, 360 էջ. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2, էջեր 279-285
Հայ գեղարվեստական արձակի սկզբնավորումը (մենագրություն), 1971։
«Յայսմաւուրք» ժողովածուները և նրանց պատմագրական արժեքը (մենագրություն), 1982։
«Գրիգորիս Աղթամարցի», Մայիս Ավդալբեգյան, Երևան, 1984։
Նյութեր Զ. Ագուլեցու «Օրագրոիթյան» և Ա. Երևանցու «Պատմություն պատերազմացն» գրքերի հրատարակման պատմության վերաբերյալ (Պատմա֊բանասիրական հանդես, 1974, նո. 1;
Թ. Ավդալբեգյան «Ռուս֊հայերեն տնտեսագիտական տերմինների բառարան», Երևան, 1964։
Թ. Ավդալբեգյան «Հայագիտական հետազոտություններ», Երևան, 1969։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Mayis Avdalbegian (1918-1983)
Avdalbegian, Mayis (1918-1983)