Նալբանդյան փողոց (Երևան)

Նալբանդյան փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Անվանվել է ի պատիվ հայ գրող և բանաստեղծ Միքայել Նալբանդյանի։ Նախկինում փողոցը կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա, 1870 թվականին՝ Գուբերնատորսկայա, 1884 թվականին՝ Արշակ Տեր-Ղուկասյան փողոց, 1920 թվականին՝ Ազատամարտիկների փողոց, 1921 թվականից՝ Միքայել Նալբանդյանի փողոց։ Նախկինում փողոցը գտնվել է Երևանի կենտրոնական հատվածում՝ պատմական գոտում։ Քաղաքի գլխավոր մայրուղիներից մեկն էր, որը մտել է եռաճառագայթ համակարգի կանոնավոր պլանի կառուցվածքի մեջ։ Սկսվել է Տաճարային  (Շահումյանի) հրապարակից և ձգվել դեպի հյուսիս-արևելք, որոշ թեքումով դեպի Աստաֆյան փողոց՝ կապելով ամրոցը և Առևտրային հրապարակը կենտրոնական բնակարանների հետ և բացելով հյուսիս-արևելյան մասը քաղաքի այգիների պարագծով։ Նախկինում Տեր-Ղուկասյանի փողոցը ձգվել է դեպի ներկայիս Վազգեն Սարգսյան փողոց և դուրս եկել Շուկայի հրապարակ (Շահումյանի հրապարակ)։


== Պատմություն ==
Փողոցի երկարությունը, համաձայն 1906-1911 թվականների հատակագծի, Շուկայի փողոցից (ներկայումս՝ Մովսես Խորենացի փողոցի հատված) մինչև ծայրամաս կազմել է 1735 մետր։ Փողոցի բարեկարգման և շինարարական աշխատանքները սկսվել են 1860-ական թվականներին և շարունակվել են մինչև 1890-ականները։ Հենց այդ ժամանակահատվածում փողոցը ստանում է դրան բնորոշ ճարտարապետական ամբողջական, կոկիկ ու ներկայանալի տեսքը այդտեղ կառուցված հասարակական և վարչական հաստատությունների առկայության շնորհիվ։
Մոտավորապես 1860-ական թվականներին կոչվել է Սուլեյմանխանովսկայա փողոց, 1870 թվականներին՝ Նահանգային, քանի որ այստեղ՝ Դեղատան փողոցի անկյունում գտնվում էր Էրիվանի գեներալ-նահանգապետի շենքը, ով այն ժամանակ իր նստավայրը ամրոցից տեղափոխեց քաղաք։ 1884 թվականից փողոցը կրում է Արշակ Տեր-Ղուկասյանի անունը, այն բանից հետո, երբ Կայսրը բավարարեց Երևանի Նահանգային փողոցի վերանվանման վերաբերյալ Քաղաքային խորհրդի միջնորդությունը, որն այդ ժամանակ դեռ կոչվում էր Սուլեյմանխանովսկայա։
Գեներալ-լեյտենանտ Ա. Տեր-Ղուկասյանը (1819-1881), ում անգլիացի գիտնական-ճանապարհորդ Հ. Ֆ. Բ. Լինչը հիշատակում է որպես «ռուսական բանակի դիվիզիայի ամենափայլուն գեներալը»  և ով պարգևատրվել է հայրենական և մի շարք այլ շքանշաններով և դարձել 1877 թվականի թուրքական արշավանքի հերոսը՝ փրկելով հազարավոր հայերի ռազմական գործողությունների տարածքներից ։
Քաղաքի կենտրոնում փողոցն անցնցել է հարավ-արևելյան հրապարակով ու Քաղաքային բուլվարի (ներկայումս՝ Շահումյանի հրապարակի) երկայնքով և այդ հատվածում ունեցել է համապատասխանաբար միակողմանի կառուցապատում։ Տեր-Ղուկասյանի փողոցի առաջին շենքը, որը միաժամանակ մտել է Տաճարային հրապարակի անսամբլի մեջ Թիֆլիսի առևտրային բանկն էր (N2), հաջորդ անկյունը զբաղեցրել է քաղաքի առաջին հայտնի դեղատներից մեկը, որի անունով էլ հետագայում կից փողոցը կոչվեց Դեղատան։


== Նշանակալի օբյեկտներ ==
Հանրապետության հրապարակ մետրոյի կայարան
Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարան
Ազգային անվտանգության ծառայություն
Հրշեջ դեպոյի շենք, 1930 (ճարտարապետներ՝ Նիկողայոս Բունիաթյան, Աննա Տեր-Ավետիքյան, Կոստանդին Հովհաննիսյան)
ՎՏԲ-Հայաստան բանկ
Հայբիզնեսբանկ
Վլադիմիր Ենգիբարյանի անվան բռնցքամարտի մասնագիտացված մարզադպրոց
ՀՀ Ոստիկանություն
Վարչական շենք. Արհմիությունների տունը և Կապի նախարարությունը
ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայություն
Հայաստանում Չեխիայի դեսպանություն


== Հուշարձաններ ==
Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)
Անդրեյ Սախարովի հուշարձան
Ասորի ժողովրդի 1915 թ. անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան
Միացյալ խաչ (հուշարձան, Երևան)
Հայ բարերարների ճեմուղի
Ակսել Բակունցի հուշակոթող


== Հատվող փողոցներ ==
Մելիք-Ադամյան փողոց
Փավստոս Բուզանդի փողոց
Արամի փողոց
Վարդանանց փողոց
Պուշկինի փողոց
Թումանյան փողոց
Սայաթ-Նովայի պողոտա
Խանջյան փողոց
Մոսկովյան փողոց
Ալեք Մանուկյան փողոց
Իսահակյան փողոց
Չարենցի փողոց


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Տես նաև ==
Երևանի փողոցների ցանկ
Երևանի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
Երևան քաղաքի քաղաքային նշանակության փողոցների ցանկ
Սերգեյ Ավագյան,  Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010 — 272 էջ։
Նալբանդյան փողոց, մաս 1-ին
Նալբանդյան փողոց, մաս 2-րդ
Մարիետտա Գասպարյան «Երևանի XIX-XX» դարի սկզբի ճարտարապետությունը (ռուսերեն)