Պիբլոկտո

Պիբլոկտո (հայտնի է նաև որպես՝ պիբլոկտոկ, արկտիկական հիստերիա), պսիխոտիկ համախտանիշ, որը հաճախ հանդիպում է Էսկիմոսների և ընդհանրապես Բևեռային շրջանում ապրող ազգերի մոտ։ Մեծ մասամբ նկատվում է կանանց մոտ։ Հիստերիկ փսիխոզ է, որի ժամանակ հիվանդը կարող է կատարել իր և շրջապատի համար վտանգավոր և իռացիոնալ գործողություններ, որոնք փսիխոզի ավարտից հետո մոռացվում են։ Ավելի հաճախ դրսևորվում է ձմռանը։ Մի շարք մասնագետներ այն նկարագրում են որպես մշակութային-առանձնահատուկ համախտանիշ, սակայն ավելի ուշ հրատարակություններում պիբլոկտոի գոյությունը կասկացծի տակ է դրվում։ Մշակութային-որոշիչ անվան տակ համախտանիշը մտնում է DSM-IV դասակարգման մեջ։


== Պատմություն ==
Պիբլոկտոյի առաջին դեպքը գրանցվել է 1892 թվականին և, ինչպես ներկայացվում է, համախտանիշը բնորոշ է արկտիկական շրջանին։ Ճանապարհորդներն առաջինն էին, ովքեր բախվեցին պիբլոկտոին։ Օրինակ՝ ծովակալ Ռոբերտ Պիրին մանրամասն նկարագրել է այս համախտանիշը՝ Գրենլանդիայում էքսպեդիցիայի ժամանակ։ Պիրիի թիմն ականատես եղավ տեղացի կանանց ցոփությանը և օգտագործենց նրանց՝ տեղացի տղամարդկանց բացակայության ժամանակ։ Պիբլոկտոն հանդիպում է ոչ միայն փոքրաքանակ բնիկ ազգերի մոտ․ այսպես 1800-ականներին նկարագրվել են նավաբեկյալ նավաստիների դեպքեր, որոնց մոտ եղել են պիբլոկտոյին բնորոշ ախտանշաններ։ Այս խանգարումը, ինչպես ենթադրվում է, գոյություն է ունեցել մինչ հյուսիսային ցեղերը շփում կունենային քաղաքակրթության հետ և գոյություն ունի առ այսօր։


== Ծագում ==
Պիբլոկտոն առավել հաճախ հանդիպում է Գրենլանդիայի և Ալյասկայի էսկիմոսների մոտ։ Համանման ախտանիշներ 1800-ական թվականներին գրանցվել են նաև եվրոպացի նավաստիների մոտ, ովքեր երկար ժամանակ գտնվել էին Արկտիկայում։ Տարածքը, որտեղ առաջին անգամ Պիբլոկտոն ի հայտ է եկել ներկայումս անհայտ է։ Այդ վիճակն առավել հաճախ դրսևորվում է էսկիմոս կանանց մոտ և առավել տարածված է երկարատև բևեռային գիշերների ժամանակ։


== Ախտանիշներ ==
Պիբլոկտոն ընթանում է չորս փուլով․ սոցիալական օտարում, գրգռում, ջղաձգում և ելք տվյալ վիճակից։ Պիբլոկտոն բնութագրվում է հիստերիկ ռեակցիաների հանկարծակի առաջացմամբ, որն ուղեկցվում է բղավոցով, լացով, տարբեր տեղեր անտեղի տեղաշարժով։ Պիբլոկտոյի նոպայից մի քանի օր կամ ժամ առաջ հիվանդների մոտ կարող է նկատվել ինքնամփոփություն և դյուրագրգռություն։ Հիվանդները, հատկապես իգական սեռի ներկայացուցիչները, ներշնչող են, նրանց մոտ նկատվում է վառ դրսևորված սեռական գերզգայականություն։
Նախանշաններից հետո, որոնց ընթացքն ուղեկցվում է դեպրեսիայով և աստենիայով, դիտարկվում են վառ արտահայտված կարճաժամկետ հոգեշարժական գրգռվածության էպիզոդներ՝ ուղեկցված ողբով, ճիչով, երբեմն ունեցվածքի ոչնչացմամբ, հագուստի պատառոտմամբ, գետնին թավալվելով։ Դա տևում է մոտ 2 ժամ և ավարտվում ամնեզիայով։ Այնուհետև սկսվում է ռեմիսիան։


== Պատճառներ ==
Չնայած, որ մինչ այսօր մարդկանց մոտ պիբլոկտոյի առաջացման պատճառը հայտնի չի, արևմուտքի գիտնականները խանգարումը կապում են արևի բացակայության, ծայրահեղ ցածր ջերմաստիճանի հետ։ Հնարավոր է պատճառը թաքնված է սոցիալ-մշակութային խմբի մեկուսացված լինելու մեջ։ Նաև ենթադրվում է, որ պիբլոկտոյի պատճառ կարող է լինել զգայական դեպրիվացիան։
Այս մշակութային-առանձնահատուկ համախտանիշը կարող է կապված լինել օրգանիզմում А վիտամինի ավելցուկի հետ։ Էսկիմոսներն օգտագործում են մեծ քանակությամբ А վիտամին պարունակող սնունդ, ինչը հնարավոր է լինի պիբլոկտոյի առաջացման գործոն։
Էսկիմոսյան կրոնը պիբլոկտոն կապում է չար ոգիների հետ։


== Տես նաև ==
Հիստերիա


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Landy D. Pibloktoq (hysteria) and Inuit nutrition: possible implication of hypervitaminosis A. — не переведено. — |том=21|выпуск=2|страницы=173–185|год=1985|pmid=4049004
Littleton, K. Psychosis in inuit society. — не переведено. — |том=64|страницы=76–96|год=1962
Morton R. Hypervitaminosis A. — не переведено.|том=11|выпуск=4|страницы=90–142|год=1978|pmid=
Higgs, Rachel D. (2011) «Pibloktoq — A study of a culture-bound syndrome in the circumpolar region», The Macalester Review: Vol. 1: Iss. 1, Article 3.