Հելֆորդ Մաքինդեր

Սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքինդեր ( անգլ.՝ Halford John Mackinder, փետրվարի 15, 1861(1861-02-15)[…], Gainsborough, Լինքոլնշիր, Լինկոլնշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - մարտի 6, 1947(1947-03-06), Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի աշխարհագրագետ և աշխարհաքաղաքագետ, Գաղտնի խորհրդի անդամ, «Հարթլենդի» տեսության հիմնադիր։
Հելֆորդը հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նրա աֆրիկյան բեռնակիրներից ութը սպանվեցին Քենիա լեռ կատարած արշավանքի ժամանակ։


== Կենսագրություն ==
1883 թվականին Հելֆորդ Մաքինդերը ավարտելով Օքսֆորդի համալսարանը՝ ստացել է կենսաբանության, իսկ հաջորդ տարի՝ նորագույն պատմության գիտական ​​աստիճան։ 1887 թվականից համալսարանում դասավանդել է աշխարհագրություն, նախքան կնշանակվեր Լոնդոնի  տնտեսագիտության և աշխարհաքաղաքական գիտությունների դպրոցի տնօրեն։ Սկսած 1910 թվականից մինչև 1922 թվականները նա եղել է համայնքների պալատի անդամ, իսկ 1919-1920 թվականների ընթացքում՝ բրիտանական սուրհանդակ Հարավային Ռուսաստանում։ 

Աշխարհաքաղաքականություն եկել է 1904 թվականին։ Նույն թվականին հրատարակվել է նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» (անգլ. Geographical pivot of history), որտեղ Մաքինդերը ներմուծել է  Հարթլենդի հայեցակարգը։ Հաճախ հենց այդ հրապարակումը դիտարկվում է  աշխարհաքաղաքականության սկիզբը որպես գիտություն, չնայած ինքը՝ Մաքինդերը չի օգտագործել այդ տերմինը։
Մաքինդերը Հարթլենդ (անգլ. Heartland - «սրտի երկիր»)  անվանել է Եվրասիայի կենտրոնական մասը, որի շուրջ գտնվում են ներքին ( Եվրոպա - Արաբիա - Հնդկաչին) և արտաքին աղեղները (Ամերիկա - Աֆրիկա - Օվկիանիա)։ Հատկապես հարկ է նշել, որ Մաքինդերն արտաքին աղեղի մեջ է ներառել նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։
Մաքինդերն, ի տարբերություն իր հայրենակիցների մեծամասնության, պետության համար կարևոր աշխարհաքաղաքական գործոն է համարել ցամաքային տարածքի մեծությունը, քան ծովային հզորությունը։ 1919 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, լույս է տեսել նրա երկրորդ աշխատությունը՝ «Ժողովրդավարական իդեալներն ու իրականությունը», որտեղ նա հետևյալ կերպ է ձևակերպել իր մաքսիման․ 

1943 թվականին լույս է տեսել Մաքինդերի վերջին՝ երրորդ աշխատությունը՝ «Երկրագունդը և խաղաղության հասնելը», որտեղ արմատապես վերանայված է  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո համաշխարհային համակարգի ապագան։ Իր աշխատությունում Մաքինդերն ներմուծել է նոր աշխարհաքաղաքական առանցք՝ ԱՄՆ-ը, հիմնավորել է աշխարհաքաղաքական բլոկների գաղափարը և կանխատեսել է երկու հակադիր՝ Միացյալ Նահանգների և Սովետական Միության (Հարթլենդ) առանցքների շուրջ պտտվող երկբևեռ աշխարհների առաջացումը։ Այդ պատճառով Մաքինդերին ընդունված է համարել Ատլանտականության հայեցակարգի հիմնադիր։


== Գործունեությունը Հարավային Ռուսաստանում ==
1919 թվականին Հալֆորդ Մաքինդերը նշանակվել է Գերագույն կոմիսար հարավային Ռուսաստանում (Անտանտի երկրների կողմից գրավված Ուկրաինայի գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը) և ուղարկվել է Արևելյան Եվրոպայի միջոցով, որպեսզի ներկայացնի գեներալ Դենիկինի գլխավորած հակաբոլշևիկյան ուժերի վիճակի մասին։  Այս առաքելությունը հնարավորություն է տվել Մաքինդերին Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ իր առաջարկությունները ներկայացնել բրիտանական կառավարությանը՝ այն գաղափարների ոգով, որոնց մասին նա արտահայտել է իր «Ժողովրդավարության իդեալներն ու իրականությունը» գրքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Վերսալի պայմանագրի նախապատրաստմանը մասնակցելով, Մաքինդերը հասել է նրան, որպեսզի պայմանագրով ամրագրվեն սահմանային պետությունների (Լեհաստան, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա ) առաջացած սահմանները, որոնք կսահմանեին գերմանացիների և սլովենների բաժանարար սահմանները։


== Տես նաև ==
Մեծ խաղ
Աշխարհաքաղաքականություն
Աշխարհառազմավարություն
Հարթլենդ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Хэлфорд Макиндер: трилогия хартленда и призвание геополитика(ռուս.)
Хэлфорд Макиндер. Круглая Земля и обретение мира (перевод и комментарии Вадима Цымбурского) // Журнальный клуб Интелрос «Космополис» № 16, 2007 (ռուս.)