Լուիզա Լոուսոն

Լուիզա Լոուսոն (անգլ.՝ Louisa Lawson, ծննդյնա անունը՝ Ալբուրի, անգլ.՝ Albury, փետրվարի 17, 1848(1848-02-17), Mudgee - օգոստոսի 12, 1920(1920-08-12), Gladesville), ավստրալիացի բանաստեղծ, գրող, հրատարակիչ, սուֆրաժիստ և ֆեմինիստ։
Բանաստեղծ և հեղինակ Հենրի Լոուսոնի մայրը։


== Վաղ կյանք ==
Լուիսա Ալբուրին ծնվել է 1848 թվականի փետրվարի 17-ին, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Գուլգոնգ քաղաքի մերձակայքում գտնվող Գունտավանգ կայանում, Հենրի Ալբուրիի և Հարիեթ Ուինի ընտանիքում։ Ընտանիքի 12 երեխաներից երկրորդն էր, և այդ ժամանակաշրջանի շատ աղջիկների նման դպրոցից հեռացել է 13 տարեկանում։ 1866 թվականի հուլիսի 7-ին՝ 18 տարեկան հասակում, Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մադգի քաղաքի մեթոդիստական եկեղեցում ամուսնացել է նորվեգացի նավաստի Նիլս Լարսենի (Պիտեր Լոուսոն) հետ։ Նիլսը հաճախ աշխատանքի էր մեկնում ոսկու հանքեր կամ աներոջ հետ աշխատանքի՝ կնոջը թողնելով միայնակ չորս երեխաների հետ՝ Հենրի (1867), Ջեք (1869), Պոպի (1873) և Լյուսի (1877) երկվորյակը, որը մահացել է ութ ամսականում։ Լուիզան մեծ վիշտ է ապրել երկվորյաների մահվան պատճառով և մյուս երեխաների խնամքը թողել է ավագ զավակի՝ Հենրիի վրա, ինչը վատթարացրել է մոր և զավակի հարաբերություները և, նրանք հաճախ կռվում էին։ 1882 թվականին Լուիզան երեխաների հետ տեղափոխվել է Սիդնեյ, որտեղ ղեկավարել է գիշերօթիկ տներ։


== Հրատարակիչ ==

Լոուսոնը գիշերօթիկ տները վարելու ժամանակ խնայված գումարն օգտագործեց 1887 թվականին արմատական ֆեդերալ The Republican թերթում բաժնետոմսեր ձեռք բերելու համար։ Նա որդու՝ Հենրի հետ 1887-1888 թվականներին խմբագրել է  The Republican թերթը, որը տպագրվել է Լուիզայի տնակում։ Թերթը կոչ էր անում Ավստրալիայի հանրապետությանը միավորվել «Ֆեդերալ Ավստրալիայի դրոշի՝ Հարավային ծովերի Մեծ հանրապետության ներքո»։  The Republican թերթին փոխարինել է Nationalist թերթը, բայց այն թողարկվել է երկու անգամ։
Իր վաստակով և The Republican թերթում աշխատելու փորձի շնորհիվ Լոուսոնը կարողացավ 1888 թվականի մայիսին խմբագրել և հրատարակել Ավստրալիայում բացառապես կանանց կողմից ստեղծված The Dawn ամսագիրը, որը տարածվեց ամբողջ Ավստրալիայում և արտերկրում։ The Dawn-ն ուներ ֆեմինիստական ուժեղ հեռանկար և հաճախ էր անդրադառնում այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք էին կանանց ընտրելու և պետական պաշտոն զբաղեցնելու իրավունքը, կանանց կրթությունը, կանանց տնտեսական և իրավական իրավունքները, ընտանեկան բռնությունը և ժուժկալությունը։ The Dawn-ը 17 տարի շարունակ (1888-1905) հրատարակվոել է ամեն ամիս, որի կազմում աշխատել են 10 կին։ Լոուսոնի որդին՝ Հենրին, նույնպես թղթակցել է թերթին՝ տրամադրելով իր բանաստեղծություններն ու պատմությունները, և 1894 թվականին The Dawn-ը տպագրեց Հենրիի առաջին գիրքը ՝ «Կարճ պատմվածքներ, բանաստեղծություն և արձակ»։
1904 թվականին Լուիզան հրատարակել է իր Dert and Do հատորյակը, 1905 թվականին հավաքել և հրատարակել է իր բանաստեղծությունները The Lonely Crossing and other Poems ժողովածուում։


== Սուֆրաժիստ ==
1889 թվականին Լոուսոնը հիմնադրել է The Dawn Club-ը, որը Սիդնեյում դարձել է ընտրական իրավունքի շարժման հանգույց։ 1891 թվականին Նոր Հարավային Ուելսի սուֆրաժիստական լիգան կանանց ընտրական իրավունքի արշավ է սկսել, և Լոուսոնը թույլ է տվել, որ Լիգան օգտագործի Dawn-ի գրասենյակը` անվճար տպագրելու բրոշյուրներ և գրականություն։ Երբ 1902 թվականին կանանց վերջնականապես տրվեց քվեարկությոան իրավունք և Նոր Հարավային Ուելսում ընդունվեց կանանց ընտրության մասին օրինագիծը, Լոուսոնը Խորհրդարանի անդամներին ներկայացվեց որպես «Նոր Հարավային Ուելս նահանգի սուֆրաժիստների մայրը»։ Ժամանակին կանանց համար համընդհանուր ընտրական իրավունքը հիմնական խնդիրը չէր, և Լոուսոնը չէր քննադատում կառավարությանը Ավստրալիայի աբորիգեններին ընտրության չթույլատրելու համար։


== Հետագա կյանք ==
Լոուսոնը թոշակի է անցել 1905 թվականին, բայց շարունակել է գրել Սիդնեյի ամսագրերի համար և հրատարակել է 53 բանաստեղծություն ներառող The Lonely Crossing and Other Poems ժողովածուն։
Լուիզա Լոուսոնը մահացել է 1920 թվականի օգոստոսի 12-ին՝ 72 տարեկան հասակում, երկարատև և ծանր հիվանդությունիցի հետո՝ Գլեդսվիլի հոգեբուժարանում։ Հուղարկավորությունը կատարվել է 1920 թվականի օգոստոս 14-ին, Ռուքվուդ գերեզմանատանը։ Թաղված է ծնողների կողքին՝ Անգլիական եկեղեցու հատվածում։


== Հիշատակ ==
1941 թվականին Sydney Morning Herald հայտնել է, որ Լուիզա Լոուսոնի հիշատակը հավերժացնելու համար Սիդնեյի Domain-ում կբացվի նրա հուշանկյուն-նստարանը։
1975 թվականին Ավստրաիական փոստը Լուիզա Լոուսոնի պատվին թողարկել է նամականիշ, որը նախագծել է Des and Jackie O'Brien-ը, և այն մեկն էր այն վեց նամականիշների շարքից, որոնք թողարկվել են 1975 թվականի օգոստոսի 6-ին`Կանանց միջազգային տարվա կապակցությամբ։ Այն տպագրվել է Մելբուրնի Note Printing մասնաչյուղում ՝ լուսապատճենման գործընթացում օգտագործելով երեք գույն։
Լուիզա Լոուսոնի պատվին է անվանվել Նոր Հարավային Ուելս նահանգի Մարիկվիլ քաղաքում գտնվող զբոսայգին։ Լուիզա Լոուսոնի արգելոցում կա մի մեծ գունագեղ խճանկար, որը պատկերում է «The Dawn»-ի կազմը և մի հուշատախտակ, որի իվրա գրված է. ասվում է. «Լուիզա Լոուսոն (1848-1920), սոցիալական ռեֆորմատոր, գրող, ֆեմինիստ և Հենրի Լոուսոնի մայրը։ Այս քարերը մնացել են նրա  Մարվիվիլի Ռենվիկ փողոցում գտնվող տանից»։
Լուիզա Լոուսոնի կիսաշրջանը (Louisa Lawson Crescent) գտնվում է Գիլմորի Կանբերա արվարձանում։


== Ընտրյալ բանաստեղծություններ ==
"To a Bird" (1888)
"A Dream" (1891)
"A Birthday Wish" (1892)
"To a Bird" (1892)
"To My Sister" (1893)
"Lines Written During a Night Spent in a Bush Inn" (1901)
"The Digger's Daughter" (1903)
"The Hour is Come" (1903)
"Back Again" (1904)
"In Memoriam" (1905)
"A Child's Question" (1905)
"A Mother's Answer" (1905)


== Ծանոթագրություններ ==


== Հավելյալ գրականություն ==
State of Victoria. Great Australian Women, Louisa Lawson (1848-1920),
National Library of Australia. Federation Gateway, Lawson, Louisa (1848-1920)
Henry Lawson and Louisa Lawson Online Chronology
Hill of Death - lyrics by Louisa Lawson, music by Joe Dolce, winner of Best Folk Gospel Song, Australian Gospel Song Awards. Lyrics: [1] Videoclip: [2]
Selected Lead Articles from The Dawn։ Project Gutenberg of Australia։ eBook No.: 0606891 
Susan Magarey (2010)։ «Lawson, Louisa»։ Dictionary of Sydney։ Dictionary of Sydney Trust։ Վերցված է հոկտեմբերի 9, 2015 [CC-By-SA]
NSW State Archives - Louisa Lawson Suffragist and Businesswoman


== Արտաքին հղումներ ==
Lawson, Louisa (1848-1920) in The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia