Արթին Մադոյան

Արթին Մադոյան (1904), լիբանանահայ կոմունիստ քաղաքական գործիչ։ Նա Լիբանանի Կոմունիստական կուսակցության ամենանշանավոր առաջնորդն էր։ Նրան համարում էին Սիրիայի կոմունիստ առաջնորդ Խալեդ Բագդաշի «աջ ձեռքը»։


== Երիտասարդություն ==
Մադոյանն Ադանայից փախուստի դիմած կոշկակարի որդին էր : Պատանեկության տարիներին Մադոյանը «Հանթչագի» անդամ էր, բայց հետագայում դարձավ կոմունիստ։ Նա սովորել է Ստամբուլում և եղել է «Հանթչագ» սոցիալ-դեմոկրատական ուսանողների միության անդամ։ Մադոյանը ընկերացել է Բեդիկ Թորոսյանի հետ, որը հետագայում դարձել է Հայ կոմունիսատական կուսակցության ղեկավար։


== Սպարտակ և Կոմունիստական կուսակցության հիմնադրում ==
1922 թվականի ամռանը Մադոյանը տեղափոխվեց Բեյրութ, որտեղ ընտանիքը ապաստան գտավ։ 1922 թվականին «Հանթչագի» սոցիալ-դեմոկրատական ուսանողների միությունը Բեյրութում մասնաճյուղ է հիմնել Մադոյանի հետ միասին և նրան նշանակել քարտուղար։ 1923 թվականին «Հանթչագ» ուսանողների միության մասնաճյուղը լուծարվեց, քանի որ Մադոյանը և Հայկազուն Բոյադյանը հիմնել էին հայկական կոմունիստական «Սպարտակ երիտասարդական» կազմակերպությունը։ Կազմակերպությունը կապեր էր պահպանում Հայ կոմունիստական կուսակցության և Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության հետ։ Այն բաղկացած էր աշխատողներից ու ուսանողներից և ուներ մոտ 15 անդամ Բեյրութում, ինչպես նաև՝ Հալեպում, Ալեքսանդրետտայում, Մոսուլում և Զահլեում։ Մադոյանը «Սպարտակի» գլխավոր քարտուղարն էր։ 1925 թվականին Սպարտակը միաձուլվեց Լիբանանի Ժողովրդական կուսակցության հետ՝ կազմավորելով սիրիական-լիբանանյան կոմունիստական կուսակցությունը : Մադոյանը  առաջին Կենտրոնական կուսակցության կոմիտեի վեց անդամներից մեկն էր։ Այն ժամանակ Մադոյանը Սուրբ Ժոզեֆի անվան բժշկական համալսարանի ուսանող էր։


== Գաղտնի աշխատանքներ ==
1925-1927 թվականների սիրիական ապստամբության ընթացքում Մադոյանը կապեր է հաստատել Սուլթան ալ-Ատրաշի հետ և համագործակցել է Բեյրութի և Յեբել ալ-Դրուզեի հետ զենքի մաքսանենգության գործում։ 1926 թվականին Ֆրանսիայի իշխանությունները ձերբակալել են Մադոյանին : Երբ 1928 թվականին Կենտրոնական կոմիտեն վերակազմավորվեց, Մադոյանը մնաց դրա անդամ։ 1931 թվականին Մադոյանը Կենտրոնական Կոմիտեին ծանոթացրեց Խալեդ Բագդաշի հետ, որից անմիջապես հետո Բագդաշը դարձավ կուսակցության գլխավոր քարտուղար։ 1933 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1937 թվականը Բագդաշը մնաց  Մոսկվայում, 1934 թվականին նա Մադոյանի առաջարկով դարձավ Կոմունիստական ինտերնացիոնալ կուսակցությունում արաբական կոմունիստական կուսակցությունների մշտական ներկայացուցիչը։ Բագդաշի բացակայության դեպքում Մադոյանն էր կազմակերպում կուսակցության ամենօրյա գործերը՝ Ֆարաջալլահ ալ-Հուլոյի և Նիկոլա Շավիի հետ միասին։ Մադոյանը Կոմունիստական ինտերնացիոնալին առաջարկել է ստեղծել ընդհանուր ղեկավարությամբ արաբական կոմունիստական կուսակցությունների ֆեդերացիա, բայց այդ գաղափարը չի հաստատվել Կոմունիստական ինտերնացիոնալի ղեկավարության կողմից՝ անվտանգության նկատառումներից ելնելով։


== 1934 թվականի ընտրություններ ==
Մադոյանը վիճեց Բեյրութի Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու նստավայրի հետ 1934 թվականին Լիբանանի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ։ Նա գտնվում էր նույն ցուցակում,ինչ Սասդեդդին Մոմնը (նույնպես կոմունիստական կուսակցության անդամ) և Իբրահիմ Հադադը : Նրանց քարոզարշավը կոչ էր անում աշխատավոր-գյուղացիական դաշինքը հասցնել ազգային անկախության, հողային բարեփոխումների, ժողովրդավարական ազատությունների և աշխատանքային իրավունքների աստիճանի : Առաջին փուլում Մադոյանը հավաքեց 565 ձայն, որոնցից 264-ը Մեդավար թաղամասից։ Երկրորդ փուլում նա հավաքեց 180 ձայն։


== Ժամանակավոր կուսակցության ղեկավար ==
Մադոյանի ղեկավարությամբ կուսակցությունը նորաստեղծ աշխատանքային շարժման մեջ զարգացրեց իր դերը, և ինչպես նաև 1936 թվականի սիրիական ապստամբության մեջ կարևոր դեր ունեցավ։  1938 թվականի փետրվարին Մադոյանը՝ որպես խմբագիր, ստեղծեց հայկական կոմունիստական «Ժողովրդի ձայն» օրաթերթը։


== 1943 թվականի ընտրություններ ==
1943 թվականի հունիսին Կոմունիստական կուսակցությունը խորհրդարանական ընտրություններում Մադոյանին ներկայացրեց, որպես Բեյրութի Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու իր թեկնածուն։ Այնուամենայնիվ 1943 թվականի օգոստոսի 27-ին Մադոյանի թեկնածությունը հանվել է։


== Համատեղ քարտուղարություն ==
1944 թվականին սիրիա-լիբանանյան կոմունիստական կուսակցությունը բաժանվեց Լիբանանի և Սիրիայի առանձին կուսակցությունների (չնայած դեռ մի տեսակ միություն կար)։ Այնուամենայնիվ, 1950 թվականի օգոստոսին կողմերը պառակտելու որոշումը չեղյալ հայտարարվեց՝ կազմավորելով համատեղ քարտուղարություն ինչպես Սիրիայի, այնպես էլ Լիբանանի համար։ Քարտուղարությունը կազմված էր Բագդաշից, Մադոյանից և Հասան Քրեյթիմից։


== 1951 թվականի ընտրություններ ==
1951 թ. Խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ, Մադոյանը կրկին ընտրվեց որպես Բեյրութի Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու նստավայրի թեկնածու։ Նա հավաքեց 2765 ձայն (Բեյրութի ձայների 12,6%-ը)։


== 1953 թվականի ընտրություններ ==
1953 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Ռամկավար ազատական կուսակցությունը որոշեց չմտնել իրենց սեփական որևէ թեկնածուի հետ Բուրճ Համուդի ընտրատարածք, Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու նստավայրի համար։ Կոմունիստական կուսակցությունը ձգտում էր օգտվել այս իրավիճակից՝ այնտեղ ուղարկելով Մադոյանին։ Ընտրություններից մեկ օր առաջ ոստիկանությունը Բուրճ Համուդում ձերբակալեց Մադոյանի նախընտրական քարոզչության քսանհինգ անդամներին։ Մադոյանը բողոք է ներկայացրել Արդարադատության նախարարությունում՝ ընդդեմ ձերբակալությունների։ Տիգրան Տոսբաթի դեմ միակ մրցակից Մադոյանը հավաքեց 709 ձայն (15.11%):
1954 թվականին Մադոյանը Կրատոմի, Ալ-Հուլոյի և Շոուի հետ միասին ստորագրեց կուսակցության պաշտոնական հաղորդագրությունը։ Քանի որ այդ ժամանակ կուսակցությունն արգելված էր, Լիբանանի կառավարությունը Մադոյանին և մյուս ստորագրողներին ռազմական պատասխանտվության տակ գցեց։ Նրանց մեկ ամսյա ազատազրկման էին ենթարկել։


== Խորհրդային կուսակցության 20-րդ համագումար ==
1956 թվականին Մադոյանը Բագդաշի, Շավիի և Յուսուֆ Ֆիշալի հետ միասին մասնակցեց Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցության 20-րդ համագումարին։


== 1963 թվականի բանտարկության դատավճիռ ==
1963 թվականին Մադոյանին դատապարտեցին մեկ տարվա ազատազրկման՝ կոմունիստական կուսակցության պաշտպանության մասին խոսելու համար։


== Քաղաքացիական պատերազմ ==
Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում հայաստանյան քաղաքական կուսակցությունների հանդիպումների ժամանակ Մադոյանը ներկայացնում էր Լիբանանի Կոմունիստական կուսակցությունը՝ Բարուռ Երեցյանի և Գառնիկ Ադդարյանի հետ միասին։


== Ինքնակենսագրություն ==
Մադոյանի ինքնակենսագրությունը եղել է «Կյանքը Բարիկադում։ Հիշողություններ և վկայություններ» գրքում, 1986 թվականին լույս է տեսել արաբերենով, իսկ 1988 թվականին հայերենով։


== Ծանոթագրություններ ==