Անդրհորդանանի հուշագիր

Անդրհորդանանի հուշագիր (անգլ.՝ Trans-Jordan memorandum), բրիտանական հուշագիր  է, որն ընդունվել է Ազգերի լիգայի խորհրդի կողմից 1922 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Այն պարունակում էր Պաղեստինի մանդատի իրականացման միջոցառումների նկարագրությունը, որով Անդրհորդանանը բացառվում էր որպես հրեական բնակավայրերի համար նախատեսված տարածքներից։


== Նախորդ իրադարձություններ ==
Երուսաղեմում բրիտանական վարչակազմի իշխանությունը տարածվում էր միայն Հորդանան գետից արևմուտք ընկած տարածքի վրա։ Հորդանանից արևելք գտնվող տարածքը կառավարվում էր Մաանում բրիտանական ներկայացուցիչ կապիտան Ալեք Քըրքբրայդի կողմից։ 1920 թվականի հուլիսին Սիրիայից Ֆեյսալ բեն Հուսեյնի վտարումից հետո Բրիտանիան քայլեր ձեռնարկեց պատերազմի ժամանակ սըր Հենրի Մաքմահոնի տված խոստումները կատարելու համար՝ Մեքքայի շերիֆ Հուսեյն բին Ալիի հետ նամակագրությամբ։ 1921 թվականի մարտին Ուինսթոն Չերչիլը, ով ստանձնել էր գաղութների պետքարտուղարի պաշտոնը, 1921 թվականի մարտին Կահիրեում գաղտնի ժողով գումարեց՝ որոշելու Մերձավոր Արևելքում բրիտանական մանդատների քաղաքական ապագան։ Այս հանդիպման ժամանակ որոշվեց Հուսեյնի որդիներից մեկին՝ Ֆեյսալին, դարձնել Իրաքի թագավոր, իսկ մյուս որդուն՝ Աբդուլլային, կառավարել դեռևս գոյություն չունեցող Անդրհորդանան պետության (այն պաշտոնապես անջատվել է Պաղեստինից 1923 թվականին)։ Հաշիմյան կառավարիչներին տնօրինության տալով բրիտանական բոլոր մանդատային տարածքները, բացառությամբ Պաղեստինի, Չերչիլը կարող էր պնդել, որ կատարել է պատերազմի ժամանակ Մակմահոնի կողմից Մեծ Բրիտանիայի անունից տրված բոլոր խոստումները։. Անդրհորդանանի հուշագիրը դարձավ Մեծ Բրիտանիայի վերոնշյալ գործողությունների օրինական շարունակությունը։


== Բովանդակություն ==
Պաղեստինյան մանդատի 25-րդ հոդվածը թույլ էր տալիս բացառել Անդրհորդանանը վերջինիս որոշ դրույթներից։ 1922 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Լորդ Բալֆուրը, որը ներկայացնում էր Մեծ Բրիտանիան Ազգերի լիգայում, հիշեցրեց Լիգայի խորհրդին 25-րդ հոդվածը։ Այնուհետև նա տեղեկացրեց խորհրդին այս հոդվածը կիրառելու բրիտանական կառավարության մտադրության մասին և հաստատման հուշագիր ներկայացրեց։
Հուշագրի տեքստը սկսվեց մեջբերելով Պաղեստինի մանդատի 25-րդ հոդվածը։ Այնուհետև այն շարունակվում է. «…ենթարկվելով սույն հոդվածի դրույթներին, Նորին Մեծության կառավարությունն առաջարկում է Խորհրդին ընդունել հետևյալ բանաձևը. Պաղեստինի մանդատի հետևյալ դրույթները չպետք է տարածվեն Անդրհորդանանի տարածքի վրա …»: Այնուհետև թվարկվեցին 4-րդ, 6-րդ, 13-րդ, 14-րդ, 22-րդ, 23-րդ հոդվածները, ինչպես նաև ներածության և 2-րդ, 7-րդ և 11-րդ հոդվածների որոշ մասեր, ներառյալ հրեական պետության ստեղծմանը վերաբերող մանդատի հոդվածները։ Ազգերի լիգայի խորհուրդը հաստատեց հուշագիրը։
Այդ ժամանակից ի վեր բրիտանական իշխանությունները ներկայացրել են կառավարման երկու տարբեր ռեժիմներ՝ մեկը Պաղեստինի, երկրորդը՝ Անդրհորդանանի համար։ Ֆորմալ առումով այս տարածքները կառավարվում էին մեկ մանդատով, սակայն գործնականում պաշտոնական փաստաթղթերի մեծ մասը կազմվում էր այնպես, կարծես դրանք երկու առանձին մանդատներ լինեին։ 1923 թվականի մայիսին Անդրհորդանանը ստացավ ներքին ինքնակառավարում, որտեղ Աբդուլլահ բեն Հուսեյնն էր ինքնակառավարման ղեկավարը, իսկ բրիտանական վարչակազմի ներկայացուցիչը՝ Հարրի Սենտ Ջոն Ֆիլբին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«The Palestine Order in Council»/«Palestine Legislative Council Election Order», 10 August 1922
The international law foundations of Palestinian nationality: a legal examination of nationality in Palestine under Britain’s rule
Jordan — History: The making of Transjordan, King Hussein’s official page
U.S. Library of Congress country study