Թեյլորի կանոն

Թեյլորի կանոնը դրամավարկային քաղաքականության կանոն է, որը որոշում է ՀՆԱ-յի փոփոխության արդյունքում համապատասխան նոմինալ տոկոսային դրույքը, ինֆլյացիայի տեմպը և այլ մակրոտնտեսագիտական ցուցանիշներ։ Կանոն, որի հիման վրա կենտրոնական բանկը փոփոխում է հաշվառման դրույքը։


== Պատմություն ==
Կանոնը առաջին անգամ առաջարկվել է Սթենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոն Թեյլորի կողմից 1993 թվականին՝ «Դիսկրեցիոն քաղաքականություն ընդդեմ պրակտիկ կանոնների» աշխատությունում։ Միաժամանակ 1993 թվականի նոյեմբերին նույն հետևություններով լույս է տեսնում Դեյլ Հենդերսոնի և Ուորվիկ Մակկիբինի աշխատությունը։


== Դրույքավարկային քաղաքականության կանոններ ==
Կանոնները նպաստում են գների կանոնավորությանը և ամբողջական զբաղվածությանը անորոշությունների համակարգված իջեցման և կենտրոնական բանկի հետագա գործողությունների հանդեպ վստահության բարձրացմանը։ Կանոնը արգելում է արձագանքել տնտեսագիտության վիճակին մինչև այն պահը, երբ նմանատիպ պատասխանները ընդգրկված են հենց կանոնի մեջ։


== Որոշում ==
Թեյլորի կանոն․ նոմինալ տոկոսային դրույքը պետք է անդրադառնա ինֆլյացիայի փաստային տեմպերի բաժանմանը ինֆլյացիայի ընդհանուր մակարդակից և իրական համախառն ներքին արդյունքից պոտենցիալ ՀՆԱ-յի և տրվում է հետևյալ ձևով։

  
    
      
        
          i
          
            t
          
        
        =
        
          π
          
            t
          
        
        +
        0
        ,
        02
        +
        0
        ,
        5
        y
        +
        0
        ,
        5
        (
        
          π
          
            t
          
        
        −
        0
        ,
        02
        )
      
    
    {\displaystyle i_{t}=\pi _{t}+0,02+0,5y+0,5(\pi _{t}-0,02)}
  ,
որտեղ 
  
    
      
        
          i
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle i_{t}}
  ՝ նոմինալ դրույք, 
  
    
      
        
          π
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle \pi _{t}}
  ՝ ինֆլյացիայի մակարդակը նախորդ շրջանում, 
  
    
      
        y
        =
        (
        Y
        −
        
          
            
              Y
              ¯
            
          
        
        )
        
          /
        
        
          
            
              Y
              ¯
            
          
        
      
    
    {\displaystyle y=(Y-{\bar {Y}})/{\bar {Y}}}
  ՝ համախառն արդյունքից տոկոսային շեղումը արդյունքի մակարդակից՝ ամբողջական զբաղվածության դեպքում։Ընդհանուր գործակիցների համար կանոնը ունի հետևյալ տեսքը․

  
    
      
        
          i
          
            t
          
        
        =
        
          π
          
            t
          
        
        +
        
          r
          
            t
          
          
            ∗
          
        
        +
        
          a
          
            π
          
        
        (
        
          π
          
            t
          
        
        −
        
          π
          
            t
          
          
            ∗
          
        
        )
        +
        
          a
          
            y
          
        
        (
        
          y
          
            t
          
        
        −
        
          
            
              
                y
                ¯
              
            
          
          
            t
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle i_{t}=\pi _{t}+r_{t}^{*}+a_{\pi }(\pi _{t}-\pi _{t}^{*})+a_{y}(y_{t}-{\bar {y}}_{t})}
  ,
որտեղ 
  
    
      
        
          i
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle i_{t}}
  ՝ կարճաժամկետ նոմինալ դրույք, 
  
    
      
        
          π
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle \pi _{t}}
  ՝ ինֆլյացիայի մակարդակ, չափված որպես ՀՆԱ-յի դեֆլյատոր, 
  
    
      
        
          π
          
            t
          
          
            ∗
          
        
      
    
    {\displaystyle \pi _{t}^{*}}
  ՝ ինֆլյացիայի ցանկալի մակարդակ, 
  
    
      
        
          r
          
            t
          
          
            ∗
          
        
      
    
    {\displaystyle r_{t}^{*}}
  ՝ հավասարակշռված իրական տոկոսային դրույքի ենթադրելի մակարդակ, 
  
    
      
        
          y
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle y_{t}}
  ՝ ընդհանու ՀՆԱ-յի լոգարիթմ, 
  
    
      
        
          
            
              
                y
                ¯
              
            
          
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle {\bar {y}}_{t}}
  ՝ պոտենցիալ ՀՆԱ-յի լոգարիթմ, որը որոշվում է գծային մեթոդով։


== Թեյլորի կանոն ==
Համաձայն Թեյլորի կանոնի իրական դրույքը՝ 
  
    
      
        
          i
          
            t
          
        
        −
        
          π
          
            t
          
        
      
    
    {\displaystyle i_{t}-\pi _{t}}
  -ը պետք է անդրադառնա․

տարբերությունը թողարկման և ամբողջական զբաղվածության դեպքում թողարկման մակարդակից,
տարբերությունը ինֆլյացիայի և նրա նպատակային նշանակության միջև (որը որոշված է Թեյլորի կողմից՝ 2% կամ 0,02)։Եթե թողարկումը գտնվում է ամբողջական զբաղվածության մակարդակում, իսկ ինֆլյացիան համապատասխանում է կողմորոշիչին 2 %-ով, ապա Թեյլորի կանոնով կենտրոնական բանկը սահմանում է իրական դրույքը 2%-ի չափով, որը համարյա հավասար է երկարաժամկետ միջին մակարդակին։ Եթե տնտեսությունը գերզբաղված է և թողարկումը ընդհանուր զբաղվածության պայմաններում իր սահմանները գերազանցում է, ապա ինֆլյացիան բարձր է իր նպատակային արժեքից։ Այս դեպքում կենտրոնական բանկը խստացնում է դրամավարկային քաղաքականությունը տոկոսային դրույքի բարձրացման հաշվին։ Եթե ՀՆԱ-ն արտադրության մակարդակից ցածր է ամբողջական զբաղվածության ժամանակ և ինֆլյացիան ցածր է նպատակային արժեքից, ապա դրույքը պետք է իջնի 2%-ից ցածր, այդպիսով մեղմացնելով դրամավարկային քաղաքականությունը։ Թեյլորը իր աշխատանքում ասել է, որ այս կանոնը վիճակագրապես ճշգրիտ բնութագրում է ԴՊՀ ԱՄՆ-ի փաստային վարքը։
Սակայն Թեյլորը չի համարել, որ ԴՊՀ-ն պետք է ավտոմատ կերպով հետևի կանոնին, կանոնը միայն ծառայում է դրամավարկային քաղաքականության կառավարման համար։ Տվյալ կանոնից հրաժարվելը հնարավոր է միայն որոշակի պայմանների գոյության դեպքում։ Այնուամենայնիվ ԴՊՀ-ն պետք է անպայման հաշվի առնի այս կանոնը (կամ գտնվի նրան շատ մոտ)։


== Թեյլորի սկզբունք ==
Այլ հավասար պայմաններում ինֆլյացիայի 1%-ով աճը պետք է հանգեցնի տոկոսային դրույքի ավելի քան 1%-ի բարձրացմանը։ Այս օրինաչափությունը կոչվում է Թեյլորի սկզբունք։ Քանի որ իրական տոկոսային դրույքը հավասար է նոմինալ տոկոսային դրույք հանած ինֆլյացիայի մակարդակ, ապա տոկոսային դրույքը պետք է բարձրացվի, որպեսզի սառեցնի տնտեսությունը ինֆլյացիայի տեմպերի բարձրացման դեպքում (նոմինալ տոկոսային դրույքը բարձրանում է ավելին, քան ինֆլյացիայի մակարդակը)։


== Թեյլորի սկզբունքի վերափոխություն ==
Ասկարիի և Ռոպելեի և Կայլիի 2007 թվականների աշխատանքներում նշվում է, որ Թեյլորի սկզբունքի կիրառումը բավարար չէ որոշակիության հաստատման համար, եթե միջին ինֆլյացիան դրական է և այլ ոչ թե զրոյական։ Կոիբիոնի և Հորոդնիչենկոյի 2008 թվականի աշխատանքներում նույնպես նշվում էր, որ կենտրոնական բանկը պետք է բարձրացնի դրույքը տասը մեկի, եթե ինֆլյացիան գերազանցում է 6%-ը։ Նման մեթոդներում անհրաժեշտ է ցուցչավորել ինֆլյացիան Թեյլորի սկզբունքի պահպանման համար։
Քրիստիանոյի, Էյհենբաումի և Էվանսի 2005 թվականի, Ռավեննայի և Ուոլշայի 2006 թվականի, Լոսայի և Տուեստայի 2006 թվականի և Կուոցումիի և Վան Զանդվեջի 2008 թվականի աշխատանքներում նշվում է, որ Թեյլորի սկզբունքի կիրառումը բավական չէ որոշակիության հաստատման համար, եթե տոկոսային դրույքը ազդում է իրական սահմանային ծախսերի վրա։ Նմանատիպ մոդելներում անհրաժեշտ է ընդգրկել միջժամանակային ճյուղը ընկերության աշխատուժի հետ կապված հարցումների պայմաններում։
Կոկրեյնի կարծիքով ընդհանուր որոշակիությունը հայտնվում է այն ենթադրությունից, թե ինչպիսի քայլերի կդիմի կենտրոնական բանկը ի պատասխան ինֆլյացիայի հավասարակշռված մակարդակից շեղման դեպքում։


== Քննադատություն ==
Բալարդի և Միտրիի 2002 թվականին կատարված ուսումնասիրությունները ապացուցում են եզակի ստացիոնար հավասարակշռության գոյությունը, որի դեպքում քաղաքականությունը պետք է անդրադառնա բավարար կարգով (քան ինֆլյացիայի մակարդակը) նոմինալ տոկոսային դրույքի աճով՝ աճած ինֆլյացիայի և թողարկման խզման դեպքում։ Սակայն Թեյլորի կանոնում որոշված չեն թե որ գործակիցները պետք է օգտագործվեն ինֆլյացիայի և թողարկման կողմից։ Ինչքան շատ են գործակիցները այդքան ավելի արագ խուճապից հետո ինֆլյացիան շարժվում է երկարաժամկետ նպատակային մակարդակին, իսկ թողարկումը տրված մակարդակին, սակայն բարձր գործակիցները մեծացնում են ռիսկը, որ ինֆլյացիան և թողարկումը կգերազանցեն բնական մակարդակները։ Տոկոսային դրույքների կարճաժամկետ վոլատիության նույնպես բացասական է ազդում տնտեսության վրա։ Լանսինգի և Տրեհանի 2001 թվականի աշխատանքներում նշվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում Թեյլորի կանոնը համարվում է բարենպաստ դիսկեցիոն քաղաքականության դեպքում, որպես գործիք։ Լյուբիկի և Շուրֆեյդի ուսումնասիրությունները 2004 թվականին կատարված հաստատում են, որ ոչ բավարար անդրադարձը կենտրոնական բանկերի կողմից հանգեցնում է ինֆլյացիայի ցնցմանը։ Սակայն Թեյլորի կանոնը չի որոշում թե ինչպես հաշվել ինֆլյացիայի մակարդակը, թողարկումը և բնական մակարդակը։
Կլարիդի, Գալի և Գերտլերի 2000 թվականին կատարված աշխատանքները ԴՊՀ-ի, Բունդեսբանկի և Ճապոնիայի Բանկի ուսումնասիրությունների ժամանակ հաստատում է Թեյլորի կանոնի և տոկոսային դրույքի փաստային տվյալների համապատասխանությունը նոմինալ դրույքի ընդգրկման պայմաններում։ Սակայն կան նաև օրինակներ, երբ ԴՊՀ ԱՄՆ-ն փոփոխել է դրույքը Թեյլորի կանոնի խախտման ժամանակ։ Թեյլորի կանոնում կարելի է փոփոխել տվյալ թողարկման և կանխատեսելի փոփոխականներով ինֆլյացիայի ցուցիչները մի քանի հաջորդ մասերով, որը թույլ է տալիս տնտեսագիտությանը ավելի արագ անդրադարձ կատարել։
Օրֆանիդիսի 2000 թվականին կատարված աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1970 ական թվականների իրական ժամանակների տվյալների օգտագործման դեպքում ավելի վատ էր որոշվում անհրաժեշտ նոմինալ դրույքը։ 1970-ական թվականներին ընդունված որոշումները ուժեղորեն թերագնահատում էին թողարկման բնական մակարդակը և այդ իսկ պատճառով չափազանց խթանում էին տնտեսությունը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Նյութեր Ջոն Թեյլորի պաշտոնական վեբ կայքից
Դաշնային պահուստների համակարգի անդրադարձը Թեյլորի կանոնին