Ալեքսանդր Մեժիրով

Ալեքսանդր Պետրովիչ Մեժիրով (ռուս.՝ Алекса́ндр Петро́вич Ме́жиров, սեպտեմբերի 26, 1923(1923-09-26), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - մայիսի 22, 2009(2009-05-22), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Հայտնի է որպես զինվորական թեմաներով գրող բանաստեղծ («Ճանապարհը հեռու է», 1947 թ., «Վերադարձ», 1955 թ., բանաստեղծությունների ժողովածուներ)։ «Հողմապակի» (1961 թ.), «Լադոգայի սառույցը» (1965 թ.), «Պայտ» (1967 թ.), «Ուշ բանաստեղծություններ» (1971 թ.) և այլ ժողովածուներում Մեժիրովի լիրիկան հիմնականում փիլիսոփայական բնույթ ունի։


== Կենսագրություն ==
1923 թվականի սեպտեմբերի 26-ին, Մոսկվայում, հրեական ընտանիքում, որը նրա ծնվելուց կարճ ժամանակ առաջ էր տեղափոխվել Չեռնիգովից։ Հայրը՝ Պինխուս (Պյոտր) Իզրաիլևիչ Մեժիրովը (1888—1958), իրավաբան էր, տնտեսագետ, հեղինակել է «Цены и торговые накидки: Краткое пособие для инструкторов-ревизоров и ревизионных комиссий коопорганизаций при проверке цен» գիրքը (М.: Советская торговля, 1934), մայրը՝ Ելիզավետա Սեմյոնովնան (1888—1969), գերմաներենի ուսուցչուհի էր։ Ընտանիքն ապրել է վարձակալած բնակարանում։
Ալեքսանդրը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, դարձել հրաձգային վաշտի քաղղեկ, 1943 թվականին Լենինգրադի համար մղվող մարտերում կոնտուզիա է ստացել, զինվորական հոսպիտալում բուժվելուց հետո՝ 1944 թվականին զորացրվել՝ կրտսեր լեյտենանտի կոչումով։
Սովորել է Մաքսիմ Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտում (1943—1947 թթ.), որոշ ժամանակ՝ նաև Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում։ Բանաստեղծություններ գրել է 1941 թվականից։ Բանաստեղծական առաջին ժողովածուն («Дорога далека» խորագրով) լույս է տեսել 1947 թվականին։ 1946 թվականին անդամագրվել է ԽՍՀՄ գրողների միությանը։
1992 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում՝ Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաքում, ուր ավելի վաղ տեղափոխվել էին դուստրն ու թոռնուհին։ Ռուսական պոեզիայի մասին դասախոսություններ է կարդացել Պորտլենդի համալսարանի ռուսական բաժնում։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Շարունակել է ստեղծագործե։ Նրա վերջին խոշոր երկը «Позёмка» պոեմն է (1993)։
Մահացել է 2009 թվականի մայիսի 22-ին Նյու Յորքի Ռուզվելտի անվան բժշկական կենտրոնում։ Դուստրը նրա մոխիրը պարունակող աճյունասափորը տեղափոխել է Մոսկվա, և 2009 թվականի սեպտեմբերի 25-ին այն ամփոփվել է Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը՝ զոքանչի՝ Ֆ. Յաշչենկոյի շիրմի կողքին։


== Ընտանիքը ==
Կինը՝ Ելենա (Լյոլյա) Աֆանասևնան (ծնվ. 1921).
Դուստրը՝ Զոյան (գրական կեղծանունը՝ Զոյա Վելիխովա, ծնվ. 1949), բանաստեղծուհի, ակնարկագիր. ամուսնացել է բանաստեղծ Սերգեյ Ալիխանովի հետ, ունեցել մեկ դուստր՝ Աննա անունով.
Քույրը՝ Լիդիա Պետրովնա Տոլստոուխովան (1926—2002), քիմիկոս-տեխնոլոգ էր, գյուտարար.
Հիշատակվում է, որ բանաստեղծն ազգակցական կապեր է ունեցել քանդակագործ Էռնստ Նեիզվեստնու հետ։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Ալեքսանդր Մեժիրովը բիլյարդի և թղթախաղի վարպետի համբավ էր վայելում։
1988 թվականի հունվարի 25-ին Մոսկվայի Լենինգրադյան խճուղով ավտոմեքենան վարելիս անզգուշորեն վրաերթի է ենթարկել դերասան Յուրի Գրեբենշչիկովին, փախուստի դիմել պատահարի վայրից՝ առանց օգնություն ցույց տալու տուժածին (Մեժիրովի դուստրը վիճարկում է այս տեղեկությունը): Դրանից չորս ամիս անց Գրեբենշչիկովը վախճանվել է հիվանդանոցում։ Այդ ողբերգությունը առիթ է դարձել բանաստեղծի վրա բազմաթիվ հարձակումներ գործելու։ Մեժիրովի դստեր վկայությամբ՝ բանաստեղծը խորապես ցավել է պատահածի համար։


== Երկեր ==


== Թարգմանությունների ժողովածուներ ==
Стихи грузинских поэтов. / Пер. с грузинского. Тбилиси, 1952
Книга друзей. / Пер. с грузинского. Тбилиси, 1956
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1964
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1965
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1965
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1966
Марцинкявичюс Ю. Стена. / Пер с литовского. Вильнюс, 1968
Марцинкявичюс Ю. Стена. / Пер с литовского. М., 1969
Марцинкявичюс Ю. Миндаугас. / Пер с литовского. Вильнюс, 1973
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Фрунзе, 1977
Карим М. Не бросай огонь, Прометей! / Пер. с башкирского. Уфа, 1979
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. Вильнюс, 1979
Марцинкявичюс Ю. Мажвидас. / Пер с литовского. Вильнюс, 1984
Теснина. Из грузинской поэзии./ Пер. с грузинского. Тбилиси, 1984
Марцинкявичюс Ю. Кровь и пепел. / Пер с литовского. М., 1987
Оразбаев И. Наследник./ Пер. с казахского. Алма-Ата, 1988


== Պարգևներ ==
«Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ - 18.6.1943 թ.
Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - (1986) («Проза в стихах» գրքի համար)
Վրացական ԽՍՀ պետական մրցանակ - (1987)
Վաժա Փշավելայի անվան մրցանակ՝ Վրաստանի անկախ գրողների միության կողմից - (1999).
1994 թվականին Ալեքսանդր Մեժիրովն արժանացել է ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինտոնի պարգևին, որը նրան է հանձնվել Սպիտակ տանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Аннинский Л. Неисчерпаемость поэзии // «Москва», 1963, № 12;
Вильям-Вильмонт Н. Еще не найденная дорога // «Лит. газета», 1948, 11 февр.;
Винокурова И. Со всеми вместе // Новый мир. — 1987. — № 9;
Глушкова Т. Мастер // Литературное обозрение. 1976. № 1;
Евтушенко Е. О двух поэтич. поколениях // «Лит. газета», 1955, 25 янв.;
Казак В. Лексикон русской литературы XX века. — М., 1996;
Кожинов В. Лирика военного поколения / Социалистический реализм и художественное развитие человечества. — М., 1966;
Кожинов В. Всего опасней — полузнанья // «Моск. комсомолец», 1966, 15 июня;
Лавлинский Л. Ритмы жизнеутверждения (Заметки о поэмах «среднего» поколения) // «Знамя», 1966, № 6.
Лазарев Л. Продолжатели // «Лит. газета», 1950, 2 сент.;
Приходько В. Человек, пришедший с войны // Приходько В. Постижение лирики. — М., 1988;
Пьяных М. Поэзия Александра Межирова. — Л.: Советский писатель, 1985. — 208 с.;
Пьяных М. // Русские писатели, XX век. — Ч. 2. — М., 1998;
Таганов Л. Возраст поэта: Лирика А. Межирова // Таганов Л. На поэтических меридианах. — Ярославль, 1975;
Урбан А. Динамика поэтического мира: Александр Межиров // Урбан А. В настоящем времени. — Л., 1984.
Урбан Л. Ответственность за слово // «Нева», 1962, № 6;
Справочник Союза писателей СССР [по состоянию на 01.01.1970] / ред. М. В. Горбачев, сост. Н. В. Боровская. — М.: Советский писатель, 1970. — 792 с. — 6000 экз.
Справочник Союза писателей СССР [по состоянию на 01.06.1985] / Ред. К. Н. Селихов; сост.: В. А. Астахова, А. И. Либецкая, Л. И. Цветкова. — М.: Советский писатель, 1986. — 784 с. — 10 000 экз.