Վինչենցո Կատենա

Վինչենցո Կատենա (իտալերեն՝ Vincenzo Catena, 1470[…], Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն - սեպտեմբեր 1531, Վենետիկ, Վենետիկի հանրապետություն), 15-րդ դարի վերջի և 16-րդ դարի սկզբի վենետիկցի նկարիչ։ Նա ստեղծել է կրոնական կոմպոզիցիաներ և դիմանկարներ։


== Կենսագրություն ==
Շատ քիչ տեղեկություններ են պահպանվել նկարչի վաղ տարիների մասին։ Նրա ծննդյան ամիսը, տարեթիվը և ծննդյան վայրը մնում են վիճելի։ }ննդյան տարին տեղադրվel է կա՛մ 1470 թվականին, կա՛մ 1480 թվականին։ Եթե նա ծնվել է 1470 թվականին (կամ մոտ է 1475 թվին), ապա 1500-ին նա մոտ 30 տարեկան էր կամ մի փոքր պակաս, այսինքն՝ նա պատկանում էր Ջորջիոնի և Տիցիանի սերնդին։
Ենթադրությունների համաձայն, նա կարող էր լինել Բիաջիո Կատենայի որդին, ով եկել էր Իստրիայից։
1520 թվականին հայտնի նկարչի (40 տարեկանը լրացած) լուրը տարածել է վենետիկցի Մարկանտոնիո Միխելին, ով նաև ներկայացրել է նկարչի աշխատանքների ցուցակը, որը իրեն հայտնի էր Վենետիկի բնակիչների մասնավոր հավաքածուներում։ Կատենայի հաճախորդների թվում են եղել Վենետիկի մեծահարուստները, իսկ նկարչի հովանավորն էր Դոջ Լեոնարդո Լորեդանը։
Վենետիկում Վինչենցո Կատենան ժողովրդականություն է ձեռք բերել հաճախորդների պահպանողական շրջանակում, հատկապես որպես ջանասեր դիմանկարիչ։ Նա ինչ-որ կերպ մտերիմ էր Սեբաստիանո դել Պիոմբոյի հետ, ով Ջորժինեի մահից հետո դարձավ արտադրամասի վարիչը։ Հայտնի է, որ Կատենան ներկա է եղել իր քրոջ՝ Սեբաստիանո դել Պիոմբոյի հարսանիքին։
Նկարչի մահվան ստույգ ամսաթիվը հայտնի չէ։ Հայտնի է, որ հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 1531 թվականի սեպտեմբերին։


== Վարպետի ոճաբանության մասին ==

Վինչենցո Կատենայի ոճը (մինչև Վենետիկում արտադրված գեղարվեստական ​​սխեմաների լիարժեք օգտագործումը) զարգացել է որոշակի հակադրությամբ հեղինակավոր վարպետ Ջիովանի Բելինիի կամ նրա ուսանող Ջորջիոնեի ոճի։ Նույնիսկ Կատենայի ստեղծագործությունների բանաստեղծական տրամադրությունը գալիս է 15-րդ դարի վենետիկյան գեղանկարչության պահպանողականությունից և նշանավորվում է կաշկանդված և ցամաքային պրագմատիզմով։ Որպես նկարիչ նա ավելի մոտ է Վիտորե Կարպաչոյի ստեղծագործություններին կամ Ալվիզա Վիվարինիին, քան Ջիովանի Բելլինին կամ Ջորջիոնին։ Նա զգուշորեն առաջ է գնացել, բայց  չի հաղթահարել դինամիզմի պակասը ոչ կրոնական ստեղծագործություններում, ոչ էլ իր իսկ ստեղծագործության դիմանկարներում։ Կատենան ջանասիրաբար նկարել է է դիմանկարների վաղ վենետիկյան հագուստը և այն ներկայացրել իր սեփական կրոնական ստեղծագործությունների մեջ։ «Քրիստոսը Էմմաուսում» աշխատությունում միայն Քրիստոսը վերարտադրվել է իդեալական ձևով, մինչդեռ սեղանի հերոսները, նրանց հագուստը, կենցաղային մանրամասները ամբողջովին վենետիկյան են։ Սա սեղանի տակ գտնվող փոքրիկ շուն է, սնունդ տեղափոխող ծառան, Քրիստոսի թիկունքում թանկարժեք կտոր։ Աջ կողմում սև կերպարի կերպարի նորաձև սանրվածքն ու հագուստը կարելի է տեսնել Վիտորե Կարպաչոյի դիմանկարներում։ Երբեմն դիմանկարը տեղափոխվել է կրոնական կոմպոզիցիա, ինչպես և այլ վենետիկցի նկարիչներ, («Ջուդիթը Հոլոֆերնեսի կտրած գլխով ճարմանդով», 1530-ականների սկզբին)։
Նկարիչը նաև անկեղծորեն արձակ էր կրոնական պատկերների մեջ։ Նա չէր կարող լարվել մասնավոր հաճախորդի համար մեկ այլ կրոնական կերպար ստեղծելիս և ներկայացնել, օրինակ, նույն տիպի կին կերպարներ, ինչպես քույրերը։ Իր ստեղծագործություններում Վինչենցո Կատենան հավատարիմ էր դանդաղ պատմությանը (տես «Ս. Ջերոնիմի բջիջը», «Ռազմիկ-ձիավորը սրբազան ընտանիքից առաջ», շուրջ 1520 թվական)։ Նրան արագորեն շրջանցեցին իրականությունն ու դինամիզմը, վենետիկյան նկարչության այնպիսի վարպետներ, ինչպիսիք են Տիցիանը, Լորենցո Լոտոն կամ, ավելի փոքր չափով, Սեբաստիանո դել Պիոմբոն։


== Կատենայի ստեղծագործություններ ==

		
		
		


=== Կրոնական ստեղծագործություններ ===

		
		
		
		


== Ընտրված աշխատանքներ ==
Մադոննան և երեխան չորս սրբերի հետ, Ուոլթերսի արվեստի թանգարան, Բալթիմոր
«Ջովաննի Նովելոյի դիմանկարը»
«Հիսուս Քրիստոսը Էմաուսում», Կարրարայի ակադեմիա, Բերգամո
Ջան Ջորջիո Տրիսինո, Լուվր, Փարիզ
«Սրով անհայտ երիտասարդ», Կարարայի ակադեմիա, Բերգամո
«Մադոննան և երեխան», Բեռլին
«Քրիստոսը դրախտի բանալիները առաքում է Պետրոս առաքյալին», Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարան, Բոստոն, ԱՄՆ
«Գողգոթության ճանապարհը», Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարան, Բոստոն, ԱՄՆ
«Սուրբ ընտանիքն ու անհայտ սուրբը», բլ. 1501 գ
«Սուրբ ընտանիք», Ռյազանի արվեստի թանգարան, Ռուսաստան
«Ավետում»
«Մադոննան և երեխան սրբերի հետ», Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ
«Սբ. Եկատերինա Ալեքսանդրացի », Դուբրովնիկ
«Քրիստոսը Էմմաիսիում», Ուֆֆզի, Ֆլորենցիա
«Բջջ Սբ. Ջերոմ », Շտեդելևսկու անվան ինստիտուտ, Մայնի Ֆրանկֆուրտ
«Սուրբ ընտանիք Հովհաննես Մկրտչի հետ», 1518
«Բջջ Սբ. Jerome », 1510, Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
«Անհայտի դիմանկարը», Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
«Մադոննան և երեխան Հովհաննես Մկրտչի հետ», մինչև 1515 թվական, Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
«Ռազմիկ-հեծյալը սուրբ ընտանիքի առաջ», շուրջ 1520 թվական, Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
«Doge Andrea Gritti», 1530 թվական, Ազգային պատկերասրահ (Լոնդոն)
«Քրիստոսը դրախտի բանալիները առաքում է Պետրոս առաքյալին», Պրադոյի ազգային թանգարան, Մադրիդ
«Քրիստոս այգեպանը» կամ «Մի՛ դիպչիր ինձ», Միլան
«Մադոննան ու երեխան Սբ. ռազմիկ », Մեսինա
«Անհայտ վենետիկցի սենատոր», Մետրպոլիտենի արվեստի թանգարան, Նյու Յորք
«Հովիվների երկրպագություն», Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն քաղաքի արվեստի թանգարան
«Սբ. ընտանիքի հանգիստը Եգիպտոսի ճանապարհին », 1525 թվական, Կանադայի ազգային պատկերասրահ, Օտտավա
«Մադոննան և երեխան», Աշմոլյան թանգարան, Օքսֆորդ
«Մադոննան և երեխան սրբերի հետ (Զաքարիա, Էլիզաբեթ, Հովհաննես Մկրտիչ)», Ազգային պատկերասրահ (Պրահա)
«Մադոննան և երեխան սրբերի հետ», Մարկեի ազգային պատկերասրահ, Ուրբինո
«Սենթ Լուի Թուլուզից, Ֆրանցիսկոս Ասիսիից և Բոնավենտուրայից», «Ակադեմիա» պատկերասրահ, Վենետիկ
«Էկնիգոյի անհայտ նավահանգիստը », Պատմության արվեստի թանգարան, Վիեննա


== Տես նաև ==
Սեբաստիանո դել Պիոմբո


== Գրականություն ==
G. Robertson. Vincenzo Catena. — Edin., 1954.
Гос. Эрмитаж, каталог 1, «Западноевропейская живопись». — Л.: «Аврора», 1976.
Kindlers Malereilexikon. — Z.: 1964—1971.
E. M. Dal Pozzolo. Appunti su Catena. «Venezia Cinquecento» «'16»' (2006) Nr. 31, 5—104.


== Ծանոթագրություններ ==