Գուրգեն Կարապետյան (օդաչու)

Գուրգեն Ռուբենի Կարապետյան (դեկտեմբերի 9, 1936(1936-12-09), Եկատերինբուրգ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 7, 2021(2021-12-07), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուսական օդաչու-փորձարկող, ավիացիայի ավագ լեյտենանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1991 թվական)։


== Կենսագրություն ==
Գուրգեն Կարապետյանը ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Սվերդլովսկում։ Ազգությամբ հայ։ Նրա հայրը՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր, զոհվել է 1943 թվականին Կալինինսկի ռազմաճակատում։ 10-րդ դասարանում՝ ընդունվելով Սվերդլովսկի աէրոակումբ, Գուրգենը որոշում է դառնալ ռազմական օդաչու։ Նրա քեռին՝ Գուրգեն Բեյբութի Կարապետյանը, ով Ուրալմաշի գլխավոր կոնստրուկտոր էր և Գուրգենին փոխարինել է հորը, համոզում է  տղային ընդունվել Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտի ինքնաթիռաշինության ֆակուլտետը։
1961 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը։ Ուսումնառությանը զուգահեռ Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում զբաղվում էր սավառնակային և ուղղաթիռային սպորտով։ Այսպես, 1960 թվականին Գուրգենը դառնում է ուղղաթիռային սպորտի ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 1961 թվականին նա աշխատում էր որպես գլխավոր ինժեներ Մոսկվայի Մ.Լ. Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում, իսկ 1962 թվականին ավարտել է օդաչու-փորձարկողների դպրոցի ուղղաթիռային բաժինը։
1962-1993 թվականները աշխատել է Մոսկվայի Մ․Լ․ Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում, որպես օդաչու-փորձարկող։ 1974 թվականին Կարապետյանը զբաղեցնում էր գործարանի ավագ օդաչու-փորձարկողի պաշտոնը։ Օդ է բարձրացրել և փորձարկել Մի-26, Մի-28, Մի-14, Մի-24 ուղղաթիռները ավտոռոտացիայի ռեժիմում։ 1962-1982 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում սահմանել է ավիացիոն 10 աշխարհի ռեկորդ։
1986 թվականի մայիսին Կարապետյանը մասնակցել է Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացմանը Չեռնոբիլի ատոմակայանում։ Մայիսի 9-ի գիշերը նրան զանգահարեցին տուն և հայտնեցին, որ նա պետք է գնա Չեռնոբիլ։ Արդեն հաջորդ օրը Կարապետյանը (որպես Միլի ուղղաթիռային գործարանի ներկայացուցիչ) և նրա գործընկեր Անատոլի Գրիշչենկոն (Մ․ Մ․ Գրոմովի անվան թռիչքահետազոտական  ինստիտուտի ներկայացուցիչ) օգնության են հասել գվարդիական ուղղաթիռային գնդին, որը աշխատում էր վթարի վայրում։ Մի-26 ուղղաթիռով նրանք պետք է կատարեին շատ բարդ առաջադրանք՝ օգտագործելով արտաքին կախոցը։ Երեք րոպեի ընթացքում նրանք պետք է 15 տոննա կշռող գմբեթով ծածկեին ռեակտորը և դրանով կանխել ռադիոակտիվ ճառագայթումը։
Ցավոք, առաջադրանքի հաջողությունը ձախողվել է օդաչու Անատոլի Գրիշչենկոյի առողջության վատթարացման պատճառով։ Ռադիոճառագայթման բարձր մակարդակի պատճառով նրա մոտ լեյկոզ է զարգացել։ Գուրգեն Կարապետյանը աջակցություն և օգնություն էր ցուցաբերում ընկերոջը փրկելու համար, սակայն չնայած ԱՄՆ-ում անցկացված ողնուղեղի փոխպատվաստման վիրահատությանը, 1990 թվականի հուլիսի 3-ին Գրիշչենկոն մահացել է Սիեթլի կլինիկայում։
1989 թվականի հունիսի 8-ին օդաչու-փորձարկող Գուրգեն Կարապետյանը և ղեկապետ-փորձարկող Վիկտոր Ցիգանկովը առաջին անգամ ցուցադրել են Մի-28Ա ուղղաթիռը Փարիզի Լա Բուրժե ավիասրահում։ Խորհրդային մարտական ուղղաթիռը այդ ժամանակ դարձել էր ավիասրահի և ցուցահանդեսի սենսացիա։
1991 թվականի հունվարի 24-ին ԽՍՀՄ նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի հրամանով պարգևատրվել է Խորհրդային միության հերոսի, Լենինի, «Ոսկե Աստղ» շքանշաններով։
Երկար տարիներ՝ 1974-1994 թվականներին, Գուրգեն Կարապետյանն եղել է գործարանի թռիչքահետազոտական համալիրի մեթոդական խորհրդի ներկայացուցիչ։ Այդ պաշտոնում նա մեծ աշխատանք է իրականացրել որակի բարելավման և փորձարկումների ժամանակ թռիչքների անվտանգության գործում, զբաղվում էր թռիչքային անձնակազմի որակավորման բարձրացմամբ։
Գուրգեն Կարապետյանը բնակվում է Մոսկվայում։ Աշխատել է Մ․ Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում` ռազմավարական զարգացման գծով գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնում։ Այժմ աշխատում է «Ռուսաստանի ուղղաթիռներ» հոլդինգում՝ որպես թռիչքների անվտանգության ծառայության պետ։


== Պարգևներ և կոչումներ ==
Խորհրդային Միության հերոս (1991 հունվարի 24, մեդալ № 11640),
Լենինի 2 շքանշան (1977 ապրիլի 27, 1991 հունվարի 24-ին),
Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1982 թվական),
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1989 թվական),
«Պատվո նշան» շքանշան»,
մեդալներ
ԽՍՀՄ վաստակավոր օդաչու-փորձարկող (1986 թվական)։


== Ընտանիք ==
Կինը՝ Լյուբով Կարապետյանը, Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտի ինքնաթիռաշինության ֆակուլտետի շրջանավարտ, զբաղվում է պարաշյուտային սպորտով։
Ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Заслуженные испытатели СССР / А. А. Симонов, — М.: Авиамир, 2009.


== Արտաքին հղումներ ==
Видные ученые-армяне, деятельность которых связана с космосом, ракетно-космическим оружием // Երկրամաս Archived 2014-05-09 at the Wayback Machine..
Карапетян Гурген Рубенович // Энциклопедия испытателей.
Карапетян, Гурген Рубенович // Большая биографическая энциклопедия.
Человек, поднявший в небо вертолет // Приморское отделение Союза Машиностроителей России Archived 2015-01-19 at the Wayback Machine..
Мужество: Он учил летать вертолеты // Журнал «Братишка» Archived 2015-01-19 at the Wayback Machine..