Յանկել Ադլեր

Յանկել Յակուբ Ադլեր (լեհ.՝  Jankiel Adler հուլիսի 26, 1895(1895-07-26)[…], Tuszyn, Łódź East County, Լոձի վոյեվոդություն, Լեհաստան - ապրիլի 25, 1949(1949-04-25)[…], Aldbourne, Wiltshire, Ուիլտշիր, Միացյալ Թագավորություն), լեհ-հրեա նկարիչ, գրաֆիկ ու դիզայներ, պոետ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Բելառուսից ներգաղթած հրեական ընտանիքում։ 1912 թվականին Բելգրադում իր հորեղբոր մոտ սկսել է սովորել փորագրության արվեստը։ Նույն թվականին սկսեց աշխատել որպես փորագրող Բելգրադի փոստային բաժանմունքում։
1914 թվականին տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ որոշ ժամանակ ապրել է Բարմենում և սովորել «Կիրառական արվեստի դպրոցում»՝ պրոֆեսոր Գ. Վիտյուհտերի ղեկավարության տակ։
1918-1919 թվականներին ապրել է Լոձում, որտեղ դարձել է «Երիտասարդ իդիշ» նկարիչների ավանգարդ խմբի հիմնադիրներից և առաջատար նկարիչներից մեկը։ 1918 թվականին Լոձում կայացավ նրա աշխատանքների առաջին ցուցահանդեսը, որը կազմակերպել էր «Նկարիչների և կերպարվեստի սիրահարների ասոցիացիան»։ Այստեղ՝ Լոձում, նա սկսեց հրատարակել իր բանաստեղծությունները։
1919 թվականին Ադլերը ներկայացրել է իր աշխատանքները Վարշավայի «Polonia» հյուրանոցի լեհական արվեստի ակումբում։
Մինչև 1920 թվականը ապրել է Վարշավայում։ 1920 թվականին մեկնում է Բեռլին, որտեղ ընկնում է «Die Aktion»-ի շուրջ համախմբված նկարիչների շրջան։ 1921 թվականին վերադառնում է Բարմեն և դառնում «Die Wupper» նկարիչների խմբի անդամ։
1922 թվականից ապրել և աշխատել է Մ. Էռնստի և Գ. Կամպենդոնկի հետ Դյուսելդորֆում։ Եղել է Հռենոսյան մոդեռնի անդամ։
1931-1933 թվականներին դասավանդել է «Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում» և ընկերություն է արել Պաուլ Կլեեի հետ։
1935 թվականին ունեցել է ցուցահանդես, որին հաջորդել են ցուցահանդեսներ Իտալիայում, Չեխոսլովակիայում և ԽՍՀՄ-ում։ 1937 թվականին Ադլերը դարձավ այն նկարիչներից մեկը, ում աշխատանքները ցուցադրվեցին Մյունխենում՝ «Դեգեներատիվ արվեստ» ցուցահանդեսում։ Նույն թվականին նա հանդիպում ունեցավ Պիկասոյի հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր Ադլերի նկարչական ոճը դարձել է ավելի մոնումենտալ ու հարուստ գույներով։
1940 թվականին նա կամավոր մեկնել է լեհական բանակ Ֆրանսիայում, որտեղ տարհանվել է Շոտլանդիա, ավելի ուշ հիվանդության պատճառով զորացրվել։
1943 թվականից մինչև իր մահը ապրել է Լոնդոնի մերձակայքում գտնվող Ալդբորնում։ Մահացել է սրտի կաթվածից, երբ իմացել է, որ իր ողջ ընտանիքը՝ այդ թվում 10 եղբայրներն ու քույրերը, մահացել են Հոլոքոստի ժամանակ։


== Ստեղծագործություն ==
Աշխատել է Վարշավայում, Բեռլինում, Դյուսելդորֆում, Փարիզում ու Լոնդոնում։
Ադլերը Լեհաստանում հրեական մշակութային շարժման մի մասն էր, նրա ստեղծագործություններից շատերը եղել են հրեական թեմայով։
1917 թվականից նա ստեղծել է մի շարք նկարներ էքսպրեսիոնիզմի ոգով։
Դրամատիկ նոստալգիան, հոռետեսական ֆատալիզմը, աղետի կանխազգացումը համակել էին նրա նախապատերազմյան նկարները, որոնք եղել են հրեական բանահյուսության, աստվածաշնչյան և թալմուդյան պատմությունների թեմաներով։ Նա մեկնաբանեց քրիստոնեական պատկերագրության առակները, որպես հրեական ավանդույթի վերածննդի խորհրդանշական արտահայտություն։
Ժամանակի ընթացքում նա հեռացավ էքսպրեսիոնիզմից։ Կուբիզմի և կոնստրուկտիվիզմի ազդեցության տակ նա ստեղծել է ոճավորված ֆիգուրատիվ կոմպոզիցիաներ՝ չհրաժարվելով պատմողական մոտիվներից։ Գաղափարական ուղղության ոլորտում նա ձգտել է համադրել անձնական փորձը, ազգային ինքնությունը և կրոնական ու էթնիկական արժեքները։ Վաղ կուբիզմի գեղագիտության համաձայն՝ նա թեման արտահայտել է միաժամանակ մի քանի տեսակետից։ Նատյուրմորտներում նա կպցրեց պաստառի կտորներ տարբեր նախշերով և թերթերի հատվածներով. ընդօրինակել է փայտի հյուսվածքը, կոմպոզիցիայի դաշտում մուտքագրել տառեր և թվեր, ինչպես նաև եբրայերեն գեղագրություն։


== Ծանոթագրություններ ==