Պերիդոտ

Պերիդոտ կամ խրիզոլիտ, սիլիկատային միներալ։ Օլիվին կոչվող թանկարժեք սիլիկատային միներալի ((Mg Fe)2SiO4) տարատեսակ, որն ավելի հարուստ է մագնեզիումով, և բանաձևն ավելի մոտ է Mg2SiO4: Բյուրեղները նման են կարճ պրիզմայաձև սյուների, որոնք ավարտվում են բուրգաձև գլխիկով։


== Ծագումնաբանություն ==
Պերիդոտ անվան ծագումը պարզ չէ։ Օքսֆորդի անգլերեն լեզվի բառարանն առաջարկում է անգլոնորմանդական pedoretés  բառի ձևափոխված տարբերակը, որը նշանակում է օպալ, բայց ոչ արաբական faridat-ը, որը նշանակում է թանկարժեք քար։ Միջնադարի անգլերեն բառարաններում այս բառի մի քանի տարբերակ է հանդիպում, օրինակ՝ պերիդոտ, պերիտոտ, պելիդոդ, պիլիդոդ և այլն։
Պերիդոտի ամենավաղ օգտագործումը եղել է Սուրբ Օլբանս աբբայության լատինագիր մատյաններում, թարգմանվել է 1705 թվականին և, հնարավոր է, առաջին օգտագործման դեպքն է եղել անգլերեն լեզվում։ Այնտեղ գրված է, որ 1245 թվականին եպիսկոպոս Ջոնը իր մահից հետո աբբայությանն է կտակել տարբեր իրեր, որոնց մեջ կար նաև պերիդոտ։
Խրիզոլիտը հին հունարեն բառ է՝ χρυσός-ոսկի և λίθος-քար։


== Տեսք ==
Շատ քիչ միներալներ են, որ գոյություն ունեն միայն մեկ գույնի մեջ, պերիդոտը այդ քչերից մեկն է։ Հիմնական գույնը կանաչ ձիթապտղի գույնն է, կանաչի ինտենսիվությունը կախված է երկաթի քանակությունից։ Այդ պատճառով պերիդոտի առանձին միներալներ կարող են ունենալ դեղնականաչից մինչև կանաչադարչնագույն երանգներ։ Հազվագյուտ դեպքերում՝ պերիդոտը կարող է ունենալ մաքուր կանաչ գույն՝ առանց դեղին կամ դարչնագույն երանգների։


== Տարածվածություն ==
Քանի որ պերիդոտը հանդիսանում է սիլիկատային միներալ, այն բոլոր սիլիկատների նման ձևավորվում է լավայի մեջ։ Հանդիպում է նաև երկնաքարերում։
Պերիդոտները իրարից տարբերվում են չափերով և բաղադրությամբ։ Հրաբխային ակտիվության ժամանակ ձևավորված պերիդոտը լիթիումի, նիկելի և ցինկի ավելի բարձր բաղադրություն ունի, քան երկնաքարի մեջ ձևավորվածը։
Օլիվինը տարածված միներալ է, բայց ոսկերչական որակի պերիդոտ տարատեսակը բավականին հազվագյուտ է՝ քիմիապես անկայուն լինելու պատճառով։ Օլիվինը սովորաբար հանդիպում է մանր հատիկների ձևով և հողմահարված վիճակում՝ անպիտան դեկորատիվ նպատակների համար։
Ֆորստերիտի (անգույն օլիվին) խոշոր բյուրեղներն օգտագործում են պերիդոտի զարդաքարերը երեսակելու համար, հանդիպում են հազվադեպ, արդյունքում օլիվինը համարվում է արժեքավոր քար։
Հնագույն ժամանակներում՝ Ք.ա. 300-ական թվականներին, Կարմիր ծովի Սուրբ Հովհաննես կղզում արդյունահանում էին պերիդոտ, որն այն ժամանակ անվանում էին տոպազիոս։
Այսօր պերիդոտի հիմնական աղբյուրը հանդիսանում է Արիզոնայում Սան Կարլոս Ապաչ հնդկացիների տարածաշրջանը։ Արդյունահանվում է նաև Արիզոնայի այլ վայրերում, ԱՄՆ-ի Արկանզաս, Հավայան կղզիներ, Նևադա, Նյու Մեքսիկո նահանգներում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Չինաստանում, Եգիպտոսում, Քենիայում, Մեքսիկայում, Մյանմայում, Նորվեգիայում, Պակիստանում, Սաուդյան Արաբիայում, Հարավային Աֆրիկայում, Շրի Լանկայում և Տանզանիայում։
Պերիդոտի բյուրեղներ ստացվել են նաև որոշ երկնաքարերից։


== Գեմոլոգիա ==
Երբեմն պերիդոտն ընկալում են որպես զմրուխտ կամ այլ կանաչ քար։ Հայտնի գեմոլոգ Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցը քննարկել է զմրուխտների և պերիդոտների խառնաշփոթները եկեղեցական գանձարաններում, մասնավորապես՝ Գերմանիայի Քյոլնի տաճարում գտնվող Երեք մոգերի գանձարանում։
Պերիդոտ օլիվինի ամենամեծ նմուշը գտնվում է Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան թանգարանում, քաշը՝ 62 կարատ։
Համարվում է, որ պերիդոտը օգոստոսին ծնված մարդկանց քարն է։


== Մշակույթ ==
Պերիդոտ (հնչունացված՝ Շելբի Ռաբորա), Cartoon Network հեռուստաալիքի Սթիվենի տիեզերքը շոուի գլխավոր գործող անձը։
Պերիդոտ (հնչունացված՝ Յուկի Կայդա), ճապոնական Jewelpet անիմե շոուի գործող անձ, որն իրենից ներկայացնում է փոքրիկ շուն։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
USGS peridot data
Emporia Edu Archived 2011-08-08 at the Wayback Machine.
Florida State University – Peridot