Կոիմբատուր

Կոմբիատուր (ռուս.՝ Коимбату́р կամ ռուս.՝ Коямпутту́р, թամիլերեն՝ கோயம்புத்தூர், անգլ.՝ Coimbatore), քաղաք Հնդկաստանի հարավում՝ Տամիլնադ նահանգում, հանդիսանում է համանուն շրջանի կենտրոնը։ Բնակչության քանակով երկրորդ քաղաքն է Տամիլնադ նահանգում և Հնդկաստանի 16 ագլոմերացիաներում։ Այն Հնդկաստանի երկրորդ էշելոնի ամենաարագ զարգացող քաղաքներից մեկն է և տեքստիլ արտադրության, արդյունաբերության, առևտրի, ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների, կրթության ու առողջապահության կարևոր կենտրոն է Տամիլնադ նահանգում։ Քաղաքը եղել է Կանգու Նադու պետության մայրաքաղաքը և նրան հաճախ անվանում են հարավային Հնդկաստանի Մանչեստր։ Քաղաքը գտնվում է Նոյալ գետի ափին և շրջապատված է Արևմտյան Գաթեր լեռնաճյուղավորությունով։


== Պատմություն ==
Կոիմբատուր տարածաշրջանը սանգամյան շրջանում կառավարվել է Չերա դինաստիայի անդամների կողմից և ծառայել է որպես Պալակկադյան անցումի արևելյան մուտք, հիմնական առևատրային ճանապարհ արևմտյան ափի և Տամիլնադի միջև։ Կոսսար ցեղը հիշատակվում է թամիլյան Սիլապպատհիկարամ էպոսում՝ մեր թվարկությունից առաջ երկրորդ դարում և սանգամայն գրականության այլ գործերում, որը կապված է Կոիմբատուր տարածաշրջանի (Կոնգու Նադու) հետ։ Կոիմբատուրի շրջակայքում գտնվել են մեծ թվով հռոմեական դրամներ և այլ արտեֆակտներ, որոնք հաստատում են տարածաշրջանի կապը Հին Հռոմի հետ։ Կոիմբատուրը գտնվել է հռոմեական Մուզիրասից Արիկամեդ տանող առևտրային ճանապարհի մեջտեղում։ 10- րդ դարում Չոլա միջնադարյան պետությունը գրավեց Կոնգու Նադուն։ 15- րդ դարում ժամանակակից Տամիլնադի նահանգի մեծ մասը անցավ Վիջանայարանայան կայսրության տիրապետության տակ։ Վիջանայարանայան կայսրությունը տարածաշրջան է գրավել Անդհրա-Պրադեշից և Կառնատակայից։ 17- րդ դարում Վիջանայարանայան կայսրության տապալումից հետո Մադուրայ Նոյակով դինաստիան հիմնեց անկախ թագավորություն։ Նայակները ներդրել են կառավարման պալայանակար համակարգը և Կոնգու Նադուն բաժանեց 24 մասերի։
18- րդ դարի երկրորդ կեսին Կոիմբատուր տարածաշրաջանը անցավ Մայսուր իշխանության տիրապետության տակ։ 1799 թվականին Անգլո - մայսուրական պատերազմից հետո Կոիմբատուրը անեքսիայի ենթարկվեց Բրիտանական արևելահնդկական ընկերությանկողմից և միացվեց Մադրասյան պետությանը։ Տարածաշրջանը ունեցել է ստրատեգիական դեր Պոլիգարյան պատերազմի ընթացքում (1801): 1865 թվականին Կոիմբատուրը դարձավ Կոիմբատուր շրջանի կենտրոնը, իսկ 1866 թվականին Կոիմբատուրը ստացավ համայնքի կարգավիճակ։ Տարածաշրջանի ինդուստրացումը սկսվել է 1888 թվականին և շարունակվել է 20- րդ դարի ընթացքում։ Տարածաշրջանը մեծ վնաս է կրել Մեծ սովի ընթացքում՝ 1876 -1878-ական թվականներին, որի արդյունքում տուժել է մոտ 200 000 մարդ։ 1900 թվականի փետրվարի 8 - ին տեղի ունեցած երկրաշարժի պատճառով Կոիմբատուրում տուժել են շատ շինություններ։ 20 - րդ դարի մեկ երրորդում Կոիմբատուրում մոտավորապես 20 000 մարդ մահացել են ժանտախտից, որը առաջացման պատճառներից մեկը նաև խմելու ջրի պակասն էր։ 1920 - ական և 1930 - ական թվականներին քաղաքը ապրել է տեքստիլ «պայթյուն», որը տևել է մինչև Մումբայի բամբակի արդյունաբերության անկումը։ 1981 թվականին Կոիմբատուր քաղաքը ստացել է համայնքային կորպորացիայի կարգավիճակ։


== Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր ==
Կոիմբատուրը գտնվում է Տամիլնադ նահանգի արևմուտքում՝ Կերալա նահանգի սահմանին մոտ։ Քաղաքը շրջապատված է Արևմտյան Գաթեր լեռնաճյուղավորությունով հյուսիսում և արևմուտքում, քաղաքից հյուսիս գտնվում է Նիլգիրի կենսոլորտային արգելոցը։ Քաղաքի հարավային մասով անցնում է Նոիյալ գետը, բացի դրանից քաղաքի տարածքում կան մի քանի լճեր։ Քաղաքի միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 411 մետր է։


=== Կլիմա ===
Կոիմբատուրը ունի հաճելի և առողջարար կլիմա։ Քաղաքի մոտ գտնվելը բուսականությամբ ծածկված անտառներին, Արևմտյան Գաթեր լեռնաճյուղավորություններին և զով քամին, որը փչում է Պալակկադյան անցումից, նույնիսկ շոգ եղանակը դարձնում են հաճելի։ Քաղաքի կլիման բնութագրվում է, որպես արևադարձային կլիմա չոր ձմեռներով և թաց ամառներով։ Անձրևային սեզոնները սկսվում են հոկտեմբերին և ավարտվում դեկտեմբերին։ Ամսվա ընթացքում միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 24°С - ից 30°С - ի սահմաններում։ Տեղումների տարեկան միջին մակարդակը կազմում է մոտ 700մմ, դրանից 47 % - ը գալիս է հյուսիս - արևելյան մուսսոնների հետ (հոկտեմբեր - նոյեմբեր), 28 % - ը՝ հարավ - արևմտյան մուսսոնների հետ։ Ամենաբարձր երբևէ գրանցված ջերմաստիճանը՝ 41°С - ն է, իսկ ամենացածրը՝ 12°С - ը։


== Բնակչություն ==

2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թիվը կազմում է 930 882 մարդ, իսկ ագլոմերացիայում՝ 1 461 139 մարդ։ Տղամարդկանց բաժինը կազմում է 52 %, իսկ կանանց բաժինը 48 %։ Կրթության մակարդակը կազմում է 78 % (81 % տղամարդկանց համար, 74 % կանանց)։ Երեխաների թիվը մինչև 6 տարեկան, կազմում է 11 %։ Կոիմբատուր քաղաքի խտությունը կազմում է 9500 մարդ/կմ²։ Բնակչության հիմնական լեզուն կոնգու թամիլն է (Թամիլերենի բարբառ)։


=== Բնակչության դինամիկա ===
1951՝ 198 000 մարդ
1961՝ 286 000 մարդ
1971՝ 356 000 մարդ
1981՝ 704 000 մարդ
1991՝ 816 321 մարդ
2001՝ 930 882 մարդ


== Տնտեսություն ==
Քաղաքի տնտեսության հիմքը տեքստիլ արդյունաբերությունն ու մեքենաշինությունն է։ Հնդկաստանում Կոիմբատուրը անվանում են «բամբակի քաղաք» կամ «հնդկական Մանչեստր»։ Տրիկոտաժի արտադրությամբ առաջատար համաշխարհային կենտրոններից մեկն է։ Մետաղների և ոսկերչական արտադրոււթյան ձեռնարկություն է։ Քաղաքի ՀԷԿ - ը Պայկարան է։ Քաղաքի արդյունաբերությանը դինամիկ կերպով շարունակում է զարգանալ։ Կոիմբատուրը մտնում է Հնդկաստանի զբոսաշրջիկների համար ավելի գրավիչ 10 քաղաքների մեջ։


== Տրանսպորտ ==

Կոիմբատուրի միջազգային օդանավակայանը գտնվում է կենտրոնից մոտավորապես 17 կմ հեռավորության վրա՝ Պիլամեդու շրջանում։ Ընդունում է Հնդկաստանի տեղական խոշոր քաղաքների չվերթների մեծ մասը։ Միջազգային չվերթներից են Սինգապուր, Շարջու և այլ չվերթներ։ Քաղաքի միջով անցնում են

№ 47 մայրուղին՝ Սալեն - Կոիմբատուր - Կոչին - Տրիվանդրում - Կանյակումարի ուղղությամբ,
№ 67 մայրուղին՝ Նագապատտինամ - Կոիմբատուր - Գուդալուր ուղղությամբ,
№ 209 մայրուղին՝ Դինդուկկալ - Կոիմատուր - Բանգալոր ուղղությամբ։


== Կրթություն ==

Կոիմբատուրը Հարավային Հնդկաստանի համալսարանային գլխավոր կենտրոններից մեկն է։ Քաղաքի ամենահին ԲՈՒՀ - ը՝ Տամիլնադի ագրարային համալսարանը, հիմնադրվել է 1868 թվականին։ Հնդկաստանում լայնորեն տարածված է նաև Կոիմբատուրյան տեխնոլոգիական համալսարանը։


== Տեսարժան վայրեր ==
Նրա տեսարժան վայրերից կարելի է նշել՝ Պերուր հինդուիստական տաճարը, Կովայ Կուտրալամ ջրվեժները (քաղաքից 37 կմ հեռավորության վրա), Անամալայ կենսոլորտային արգելոցը (քաղաքից 90 կմ հեռավորության վրա)։


== Ծանոթագրություններ ==