Երևանի տրամվայ

Երևանյան տրամվայը Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում նախկինում գործող տրամվայի համակարգ է։ Բացվել է 1906 թվականի սեպտեմբերի 29-ին քաղաքային ձիաքարշ երկաթգծի տեսքով, հիմնադիրն է եղել գործարար Միրզոյանը։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին տրամվայի համակարգն ունեցել է մինչև 12 երթուղի, որոնց սպասարկել է 3 դեպո։
Փակվել է 2004 թվականի հունվարի 21-ին։ Փակման պահին Երևանի տրամվայի համակարգը բաղկացած էր մեկ երթուղուց։


== Պատմություն ==

Հայաստանի միակ քաղաքը, որտեղ երբևէ գոյություն է ունեցել տրամվայը, Երևանն էր։ 1906 թվականի սեպտեմբերի 29-ին բացվել է գործարար Միրզոյանի քաղաքային ձիաքարշը։ Ձիաքարշի նմանօրինակ նեղուղին գոյություն է ունեցել մինչ 1918 թվականի օգոստոսը, երբ պատերազմի հետևանքով տրամվայն ավերվել է։
1933 թվականի հունվարի 12-ին սկսվել է լայնակոս էլեկտրաքարշական տրամվայի գործարկումը։ Տրամվայի վագոնների թիվը ամեն հինգ տարին մեկ միջինում ավելացել է 25%-ով․ եթե 1933 թվականին այն կազմում էր 16, ապա 1945 թվականին՝ արդեն 77 վագոն, իսկ 1965 թվականին՝ շարժակազմի 222 միավոր։ Օգտագործվել է 2 տեսակի տրամվայ՝ ԿՏՄ-5Մ3 (71-605) և ՌՎԶ-6Մ2։ Քանի որ տրամվայի ծախսերն ավտոբուսի համեմատ գերազանցում էին 2.4 %-ով, ինչպես նաև թանկ էլեկտրաէներգիայի և Երևանի Հրազդանի Մեծ կամրջի (Կիևյան կամուրջ) վրայով տրամվայի անցնելու ժամանակ առաջացած խնդիների պատճառով 2003 թվականի հունիսի 20-ին փակվել է №7 (Էրեբունի - Զեյթուն) երթուղին։
2004 թվականի հունվարի 21-ին տրամվայի համակարգը Երևանում պաշտոնապես փակվել է։ Ուղիների մեծ մասը վերացվել է, տրամվայները վերածվել են մետաղաջարդոնների, տրամվայի դեպոն օգտագործում են տարբեր մասնավոր ձեռնարկություններ, իսկ ենթակայանը սպասարկում է Երևանի տրոլեյբուսին։


== Շարժակազմ ==
Փակման պահին (2004 թ.) Երևանի տրամվայի շարժակազմը բաղկացած էր Ռիգայի (ՌՎԶ-6) և Ուստ-Կատավի (ԿՏՄ-5) գործարանների վագոններից։


== Երթուղիներ ==
1983 թվականի դրությամբ գործել է տրամվայի 11 երթուղի։ 1989 թվականի դրությամբ գործել է տրամվայի 8 երթուղի (հանվել են թիվ 4, 8 և 10 երթուղիները)։

Զեյթուն - Ռուբինյանց, Դ. Անհաղթի փ/ներ - Կոմիտասի պ. - Կասյան փ. - Բաղրամյան պ., Պռոշյան, Պարոնյան, Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի փ/ներ - Արշակունյաց, Բագրատունյաց պ/ներ - Անվադողերի գործարան
Լիոնի այգի - Կուստոյի, Ս. Դավթի փ/ներ - Տիգրան Մեծի պ. - Խանջյան, Նալբանդյան, Կորյունի փ/ներ - Մաշտոցի պ. - Նաիրի կինոթատրոն (հետադարձը Մաշտոցի պ/ից Իսահակյան, Գ. Քոչարի, այնուհետև Կորյունի փ/ներ)
Անվադողերի գործարան - Բագրատունյաց, Արշակունյաց պ/ներ - Ագաթանգեղոսի, Խանջյան, Նալբանդյան, Կորյունի փ/ներ - Մաշտոցի պ. - Նաիրի կինոթատրոն (հետադարձը Մաշտոցի պ/ից Իսահակյան, Գ. Քոչարի, այնուհետև Կորյունի փ/ներ)
(օղաձև երթուղի) «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Սեբաստիայի փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Կիևյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Պռոշյան փ․ - Պարոնյան փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Տիգրան Մեծի պ․ - Արցախի պ․ - Արին Բերդի փ․ - Թամանցիների փ․ - Բագրատունյաց պ․ - Արշակունյաց պ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Պարոնյան փ․ - Պռոշյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Կիևյան փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Սեբաստիայի փ․ - «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Շահումյանի 9-րդ փ․
Զեյթուն - Ռուբինյանց, Դ. Անհաղթի փ/ներ - Կոմիտասի պ. - Կասյան, Կիևյան, Լենինգրադյան, Սեբաստիայի փ/ներ, Բագրատունյաց պ. - Արտաշիսյան փ. - Չարբախ
Լիոնի այգի - Կուստոյի, Սասունցի Դավթի փ/ներ - Արցախի պ. - Էրեբունու, Խ. Դաշտենցի, Խաղաղ Դոնի, Տիտոգրադյան փ/ներ, Էրեբունու զանգված
Էրեբունու հրապարակ - Էրեբունու փ. - Արցախի, Տիգրան Մեծի պ/ներ - Ագաթանգեղոսի, Սբ. Գ. Լուսավորչի, Պարոնյան, Պռոշյան փ/ներ, Բաղրամյան պ. - Կասյան փ. - Կոմիտասի պ. - Դ. Անհաղթի, Ռուբինյանց փ/ներ - Զեյթուն
Էրեբունու հրապարակ - Էրեբունու փ․ - Արցախի պ․ - Տիգրան Մեծի պ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Արշակունյաց պ․ - Բագրատունյաց պ. - կաբելի գործարանի դիսպետչերական կետ - տրամվայի շրջապտույտ
Անվադողերի գործարան - Բագրատունյաց, Արշակունյաց պ/ներ - Ագաթանգեղոսի փ. - Տիգրան Մեծի, Արցախի պ/ներ - Էրեբունու փ. (Էրեբունու հրապարակից հետադարձով) - Արցախի պ., Արին Բերդի փ. - Անվադողերի գործարան
(օղաձև երթուղի) «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Սեբաստիայի փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Կիևյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Պռոշյան փ․ - Պարոնյան փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Արշակունյաց պ․ - Բագրատունյաց պ․ - Արին Բերդի փ․ - Արցախի պ․ - Տիգրան Մեծի պ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Պարոնյան փ․ - Պռոշյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Կիևյան փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Սեբաստիայի փ․ - «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Շահումյանի 9-րդ փ․
.
Անվադողերի գործարան - Արին Բերդի, Արցախի փ/ներ - Էրեբունու փ. (Էրեբունու հրապարակից հետադարձով) - Արցախի, Տիգրան Մեծի պ/ներ - Ագաթանգեղոսի փ. - Արշակունյաց, Բագրատունյաց պ/ներ - Անվադողերի գործարան


== Դեպո ==
Տրամվայի շարժումը Երևանում սպասարկում էր 3 դեպո։
№1 դեպոն գտնվում էր Արշակունյաց պողոտայում։
№2 դեպոն գտնվում էր Լենինգրադյան փողոցում։ Այս դեպոն դադարեցրել է իր գործունեությունը 2004 թվականին։
№3 դեպոն գտնվում էր Նուբարաշենի խճուղում։


== Տես նաև ==
Երևանի տրոլեյբուս


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Hidden Yerevan: Just a memory / Երևանյան տրամվայը` միայն հիշողություն, CivilNet առցանց հեռուստաընկերություն,
Երևանի՝ անհետ կորած տրամվայի գծերով, CivilNet առցանց հեռուստաընկերություն,
«Երևան դեժավյու». Մոդեռնիստական քաղաքի ատրիբուտները` տրամվայ, «Արգիշտի» սրճարան, Panorama.am, մարտի 31, 2014
Երևանի համեստ հմայքը Archived 2020-08-15 at the Wayback Machine., Երևան ամսագիր, մարտի 5, 2013