Անհայտ զինվորը (վեպ)

«Անհայտ զինվորը» (ֆիններեն՝ Tuntematon sotilas), ֆինն գրող Վյայնյո Լիննայի ռազմական վեպը, որը հրապարակվել է 1954 թվականի դեկտեմբերի 3-ին։ Այն ներկայացնում ֆիննական գնդացրային վաշտի պայքարը խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ (1941-1944)։ Գիրքը հիմնված է հեղինակի՝ Վյայնյո Լիննայի ռազմական փորձի վրա։, սակայն վեպի բոլոր կերպարները հորինված են։ Այս ստեղծագործությունը ֆիննական ամենահայտնի վեպերից մեկն է։ «Անհայտ զինվորը» երեք անգամ էկրանավորվել է (1955, 1985 և 2017 թվականներին), ինչպես նաև թարգմանվել է աշխարհի ավելի քան 20 լեզուներով։ Վեպը լույս է տեսել նաև սկզբնական ամբողջական (չխմբագրված) տարբերակով՝ «Ռազմական վեպ» (2000) խորագրով։


== Սյուժե ==
«Անհայտ զինվորը» վեպի իրադարձությունները սկսվում են 1941 թվականի հուլիսին՝ խորհրդա-ֆիննական պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո, որը ֆիննական պատմագրության մեջ կոչվում է «պատերազմ-շարունակություն»։ Վեպի հերոսները՝ ֆիննական գնդացրային վաշտի զինվորները, հրաման են ստանում շարժվել խորհրդային սահմանի ուղղությամբ։ Ոչ իրենց կամքով պատերազմի մեջ հայտնված ֆինն զինվորները սկզբում զգում են վստահ են իրենց ուժերին և համոզված են, որ վերին դասակարգի պաշտպանությունն ու ուրիշի տարածք ներխուժելն իրենց պարտքն է։ Նրանք նվաճում են Պետրոզավոդսկը և ակտիվորեն շարժվում դեպի արևելք։ Սակայն հետո ամեն ինչ այնքան էլ հարթ չի ընթանում, և գալիս է դիրքային պատերազմի շրջանը։ Հերոսները բախվում են դաժան փորձությունների և ժամանակի ընթացքում հասկանում են պատերազմի դաժանությունն ու հուսահատությունը։


== Հերոսներ ==
Վեպը չունի մեկ գլխավոր հերոս, նրա հերոսները սովորական ֆիններ են, որոնք ռազմաճակատ են եկել երկրի տարբեր անկյուններից և խոսում են տարբեր բարբառներով, ունեն տարբեր սոցիալական ծագում և քաղաքական հայացքներ, և նրանցից յուրաքանչյուրն ունի պատերազմը հաղթահարելու իր ուղին։ Վեպ պատկերում է մեծ թվով տարբեր մարդկանց ռեալիստական, բայց, միևնույն ժամանակ, համակրանքի արժանի դիմանկարները։ Վեպի հերոսներից շատերը զոհվում են, սակայն վաշտում տիրող ընդհանուր մթնոլորտը ողջ պատմության ընթացքում մնում է հանգիստ ու գործարար, նույնիսկ մանկամիտ ու զվարճալի, չնայած պատերազմին, կորուստերին ու հուսահատությանը, իսկ ձևականությունների ու կարգապահության հանդեպ զինվորների շարունակական անհարգալից վերաբերմունքը հիասթափության է հասցնում որոշ սպաների։ Վեպը ընթերցող հանրությանը զարմացրել է անկեղծության ու իրատեսության նոր մակարդակով, ինչը կապված է հեղինակի կողմից ընտրված տեսակետի հետ՝ ռազմական իրադարձությունները ներկայացնել շարքային զինվորի տեսանկյունից։ Բարձր պաշտոններ ունեցող անձինք կարծում էին, որ վեպը կեղծ տպավորություն է ստեղծում Ֆինլանդիայի պատմության այս փուլի մասին, մինչդեռ լայն հանրության շրջանում նրա ժողովրդականությունը ցույց է տալիս, որ չչափազանցված ռեալիզմը արձագանք է գտնում ընթերցողի մոտ։ Ընթերցողները, որոնք իրենք են ծառայել առաջնագծում, համարել են, որ վեպը հուսալի կերպով արտացոլել է ռազմաճակատայինների մտքերն ու խոսքերը և պատերազմի մասին լավ գիրք է։ WSOY հրատարակչության հայտարարության համաձայն՝ «Անհայտ զինվորը» պատերազմի քննադատությունն է և հուշարձան ֆինն զինվորին»։ 1954 թվականին վեպի հրատարակումը տեղի է տվել ընթերցողների շրջանում բազմաթիվ բանավեճեր իպատերազմի դաժանության և անիմաստ լինելու թեմայով։ Ժանրային տեսանկյունից վեպը հարում է պատերազմի մասին արձակի այն տեսակին, որը շեշտը դնում է շարքային զինվորի կամ կրտսեր սպայի առօրյայի նկարագրության վրա, չի խուսափում տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ բարդ վերաբերմունքի, էթիկական հակամարտությունների նկարագրություններից, որոնք անխուսափելիորեն առաջանում են մարտական գործողությունների ժամանակ։


== Էկրանավորումներ ==
«Անհայտ զինվորը» վեպը երեք անգամ էկրանավորվել է։ Առաջին էկրանավորումը թողարկվել է 1955 թվականին, որպես ռեժիսոր հանդես է եկել Էդվին Լայնեն։ Ռեժիսորի խնդրանքով վեպի հեղինակ Վյայնյո Լիննան գլխավոր դերը կատարող յուրաքանչյուր դերասանի համար գրել է նրա կերպարի համառոտ բնութագիրը։ Այս էկրանավորումը տարիներ շարունակ ցուցադրվել է Ֆինլանդիայի անկախության օրը, և այն դիտել է երկրի բնակչության մոտ 20 %-ը։
Երկրորդ անգամ վեպն էկրանավորվել է 1985 թվականին (ռեժիսոր՝ Ռաունի Մոլբերգ)։ Վարձույթի առաջին տարում ֆիլմը դիտել է 590 271 մարդ։ Կինոնկարն ստացել է «Յուսսի» երեք ազգային կինոմրցանակ՝ ռեժիսուրայի (Ռաունի Մոլբերգ) և դերասանական խաղի (Ռիստո Տուորիլա, կրտսեր լեյտենանտ Կոսկելի դերի համար, Պաավո Լիսկի, կրտսեր սերժանտ Ռոկայի դերի համար)։
2017 թվականին՝ Ֆինլանդիայի անկախության 100-ամյակի առթիվ, էկրան է բարձրացել վեպի երրորդ էկրանավորումը։ Ֆիլմի ռեժիսորը, ինչպես նաև սցենարիստներից ու պրոդյուսերներից մեկը, եղել է Ակու Լոուխիմիեսը։ Կինոժապավենն ավելի քան 1 մլն դիտում է ունեցել Ֆինլանդիայում։ Ֆիլմի հիման վրա նկարահանվել է նաև հինգմասանոց սերիալ, որի առաջին սերիան ցուցադրվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Yle TV1 հեռուստաալիքով։ Բոլոր սերիաները թողարկվել են միաժամանակ YLE Areena հոսքային հեռարձակման ծառայությունում։


== Թարգմանություններ ==
«Անհայտ զինվորը» վեպը թարգմանվել է քսանից ավելի լեզվով։ Առաջին թարգմանություններից են եղել դանիերեն (1955) և շվեդերեն (1955) թարգմանությունները։ Հետագայում թարգմանվել է անգլերեն (1957, 2015։, ռուսերեն(1991։, 2017։), մարերեն (2006, 2008), չինարեն (1997), եբրայերեն (1984) և այլ լեզուներով։


== Ծանոթագրություններ ==