Հինգ ինչու

Հինգ ինչու (անգլ.՝ Five whys), որևէ խնդրի հիմքում ընկած պատճառահետևանքային կապերն ուսումնասիրելու տեխնիկա։ Տեխնիկայի հիմնական խնդիրն է թերության կամ խնդրի սկզբնապատճառի որոնումը միևնույն հարցը կրկնելու եղանակով՝ ինչու՞: Հաջորդող ամեն հարց տրվում է նախորդ հարցի պատասխանին։ Հինգ թիվն ընտրված է էմպիրիկ եղանակով և բավարար է համարվում տիպային խնդիրների լուծման համար։
Ոչ բոլոր խնդիրներն են ունենում միևնույն սկզբնապատճառը։ Եթե ցանկանում եք գտնել մի քանի պատճառ, անհրաժեշտ է կրկնել տեխնիկան տարբեր հարցերի ընտրությամբ։
Մեթոդը չի ենթադրում խիստ կանոններ և սահմանափակումներ, թե ինչ հարցեր կարելի է տալ կամ ինչքան պետք է շարունակվեն հարցադրումները լրացուցիչ պատճառները բացահայտելու համար։ Այսպիսով, եթե նույնիսկ հետևենք մեթոդին, արդյունքը կախված կլինի գիտելիքներից և մարդկանց համառությունից։


== Օրինակ ==
Շարժիչը չի աշխատում (խնդիր).

Ինչու՞: - Մարտկոցը նստել է։
Ինչու՞: - Գեներատորը չի աշխատում։
Ինչու՞: - Խնդիրներ կան գեներատորի փոկի հետ։
Ինչու՞: - Փոկը կարգին է եղել մինչև այդ պահը, սակայն ոչ մի անգամ չի փոխվել։
Ինչու՞: - Փոկի շահագործման ժամանակը սպառվել է, անհրաժեշտ է փոխել այն։Նմանատիպ հարցերը կարելի է շարունակել, սակայն հինգ հարցերը, որպես կանոն, թույլ են տալիս վերհանել խնդրի սկզբնապատճառը։ Անհրաժեշտ է պատասխանողին պարտադրել զերծ մնալ ենթադրություններից և տրամաբանական ծուղակներից՝ դրա փոխարեն հետևելով պատճառահետևանքային կապերի շղթային՝ խնդրի աճմանը զուգընթաց, և բացահայտել վերացական մակարդակից մինչև սկզբնապատճառը։ Ուշադրություն դարձնենք այն բանին, որ այս օրինակում 5-րդ ինչու-ն խախտում է գործընթացը կամ դրսևոում է վարքագծի փոփոխում, ինչը վկայում է սկզբնապատճառի հայտնաբերման մասին։
Վերջին պատասխանը ցույց է տալիս գործընթացը։ Սա հինգ ինչուների մեթոդի կարևոր հատկանիշներից է. իրական սկզբնապատճառը պետք է ցույց տա այն գործընթացը, որն այնքան էլ լավ չի աշխատում կամ բացակայում է։ Ոչ փորձառու անձը հաճախ կարող է նկատել, որ պատասխանները մատնանշում են դասական պատճառները՝ ոչ բավարար ժամանակ, ֆինանսների սղություն, աշխատուժի պակաս և այլն։ Դրանք իրականում կարող են լինել, սակայն այս խնդիրները չեն գտնվում անձնական վերահսկողության տիրույթում։ Նման դեպքերում ինչու՞ հարցի փոխարեն նախընտրելի է կիրառել ինչու՞ չստացվեց գործընթացը հարցը։
Օգտագործելով հինգ ինչուների մեթոդը՝ պետք է հիշել մեկ պարզ դիտարկում. «Չեն կոտրվում մարդիկ, կոտրվում են գործընթացները»։


== Պատմություն ==
Հինգ ինչուների տեխնիկան մշակել է Սակիչի Տոյոդան։ Մեթոդը կիրառվել է «Տոյոտա» ընկերությունում արտադրության մեթոդաբանության զարգացման ընթացքում։ Այս եղանակը խնդիրների լուծման քննարկումներում եղել է հիմնական բաղադրիչը, որն իրականացվել է որպես «Տոյոտայի» արտադրողականության համակարգի մաս։ «Տոյոտայի» արտադրական համակարգի ստեղծող Սակիչի Տոյոդան հինգ ինչուների մեթոդը համարել է «Տոյոտայի գիտական մոտեցման հիմք։ Հինգ անգամ տալով ինչու՞ հարցը, տարորոշվում է խնդրի բնույթը, լուծումը դառնում է հասկանալի»։ Ուրիշ ընկերություններում մոտեցումն այլ կերպ է դրսևորվում։ Ռիկարդո Սիմլերի ղեկավարությամբ «Semco» ընկերությունում կիրառել են երեք ինչուների տեխնիկան նպատակներն ընտրելու և որոշում կայացնելու նպատակով։ Հետագայում մեթոդը ճանաչում է ձեռք բերել «Տոյոտա» ընկերության սահմաններից դուրս և ներկայումս կիրառվում է կայձենում, վեց սիգմաներում։


== Մեթոդներ ==
Երկու հիմնական մեթոդ է կիրառվում հինգ ինչուների օգնությամբ վերլուծություն կատարելու համար։

Իսիկավայի աղյուսակ
Աղյուսակային ձև։Այս գործիքները թույլ են տալիս, որ վերլուծությունը լինի ճյուղավորված, որպեսզի ի հայտ բերվեն հիմնական մի քանի պատճառներ։


== Քննադատություն ==
Չնայած հինգ ինչուների մեթոդը հզոր գործիք է ինժեներների և տեխնիկապես կոփված մարդկանց ձեռքին, որ օգնում է բացահայտել խնդիրների իրական պատճառները, այն քննադատության է արժանացրել Տերուկի Մինորան (Teruyuki Minoura)՝ «Տոյոտայի» գնումների բաժնի նախկին ղեկավարը։ Մեթոդը պարզունակ է սկզբնապատճառի խոր վերլուծության համար։ Այսպիսի քննադատության պատճառներ են հանդիսացել.

Հետազոտողների շրջանում խնդիրները մակերեսորեն բացահայտելու միտումը, ոչ թե խնդրի սկզբնապատճառների բացահայտումը։
Իրենց գիտելիքներից դուրս գալու ունակ չլինելը հետազոտողների ոլորտում. մարդն ուղղակի չի կարող գտնել պատճառը, որոնց մասին գիտելիք չունի։
Հետազոտողներին սատարումը ավելի ճիշտ ինչու՞ հարցի ձևակերպմամբ։
Տարբեր մարդիկ, կիրառելով նույն տեխնիկան, ի հայտ են հանում նույն խնդրի տարբեր սկզբնապատճառներ։
Հակվածություն է առաջանում մեկ պատճառ վերհանելու, մինչդեռ մի հարցը կարող է ունենալ տարբեր պատճառներ։Կարող է առաջանալ լուրջ խնդիր, եթե մեթոդը կիրառվի միայն դեդուկցիայի համար։ Պետք է խուսափել սրանից մինչև հաջորդ քայլին անցնելը։ Բացի այդ, ամեն փուլում ստուգելով անհրաժեշտ և բավարար պայմանները` հնարավոր է զերծ մնալ պատճառի կեղծ ընտրությունից և նպաստել մի քանի պատճառների դիտարկմանը։


== Ծանոթագրություններ ==