armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կոնստանցա

Կոնստանցա (Constanta), քաղաք և նավահանգիստ Ռումինիայում, Սև ծովի ափին, Կոնստանցա գավառի վարչական և առողջարանային շրջանի կենտրոնն է։ 260 հզ. բն. (1979)։ Տրանսպորտային հանգույց է, օդանավակայան, նավթամուղով կապված է Պլոեշտիի հետ։ Ձկնորսական բազա է։ Զարգացած է սննդի և թեթև արդյունաբերությունը, մեքենաշինությունը։ Ունի հնագիտական և գեղարվեստի թանգարաններ։ Կոնստանցայի տեղում հոնիացի-հույները VI դ. հիմնել են Տոմիս քաղաք-պետությունը, որը մ. թ. ա. 29-ին նվաճել են հռոմեացիները։ Մ. թ. 8—17-ին այստեղ աքսորված է եղել բանաստեղծ Օվիդիոսը։ Հռոմեական կայսր Կոստանդին Մեծը (իշխել է 306—337 թվականներին) քաղաքը վերանվանել է Կոստանդինիանա։ 1413—1878 թվականներին Կոնստանցան (թուրք. Քյոսթենջե) գտնվել է օսմանյան տիրապետության տակ։ 1878-ից Ռումինիայի կազմում է։


== Անվանում ==
Մ․ թ․ ա․ 6-րդ դարում հոնիացի հույներն այստեղ հիմնել են Տոմիս քաղաք-պետությունը, որը մ․ թ․ ա․ 29 թվականին նվաճել են հռոմեացիները։ Մոտ 320 թվականին հռոմեական Կոնստանտին Մեծը Տոմիսը վերանվանեց Constantiniana (իր քրոջ անունով)․ այստեղից էլ այժմյան Կոնստանցա անվանումը։ Օսմանյան տիրապետության տարիներին (1413-1878) քաղաքի թուրքերեն անվանումը եղել է Քյոսթենջե։


== Հայերը Կոնստանցայում ==
Հայերը Կոնստանցայում սկսել են բնակություն հաստատել XVIII դ. (1760 թ.-ին ունեցել են մատուռ)։ 1877—1878 թ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, երբ Կոնստանցան անցավ Ռումինիային, հայերի վիճակը բարելավվեց, նրանք 1879—1880 թ.-ին կառուցեցին Ս. Աստվածածին եկեղեցին և դպրոց։ Հետագայում հայերի թիվը ստվարացավ ի հաշիվ 1894—1896 թ.-ի հայկական կոտորածներից և 1922 թ.-ի Զմյուռնիայի աղետից փրկված հայերի (1926 թ.-ին՝ 3000, 1932 թ.-ին՝ 3200 մարդ)։ Հիմնականում զբաղվել են արհեստներով ու առևտրով, ոմանք ունեցել են աղյուսի, հյուսվածքեղենի, երկաթաձուլական փոքրիկ գործարաններ։ Բացի 1879 թ.-ին ստեղծված թաղական խորհրդից, հայերի կյանքը ղեկավարել և կազմակերպել են բարեգործական-մշակութային ընկերությունները՝ «Հայ երիտասարդների միությունը» (հիմն. 1900 թ.-ին), «Բարեգործական ընկերությունը» (հիմն. 1901 թ.-ին), ՀԲԸՄ Կ թ.-ի մասնաճյուղը՝ 1911 թ.-ից, 1920-ական թթ. ՀՕ Կոնստանցայի մասնաճյուղը, որին 1940 թ.-ին փոխարինել է «Զանգու» կազմակերպությունը։ 1945 թ.-ին ստեղծվել է «Հայաստանյան ճակատ» թերթի մասնաճյուղ, որը կարևոր դեր է կատարել կոնստանցահայերի՝ Սովետական Հայաստան հայրենադարձման գործում։ 1948—1959 թ.-ին գործել է Հայ դեմորատական կոմիտեն։ Թատերական, երաժշտական, մարզական ևն միջոցառումներ են անցկացրել «Քնար» երգեցիկ-թատերական ընկերությունը (1905), «Արաքս» թատերասրահը (1908) ու կրթական միությունը (1920-ական թթ.)» «Երևան», «Րաֆֆի» մշակութային միությունները, «Կոմիտաս», «Քնար», «Մևան» երգչախմբերը, ՀՄԸՄ, «Աշակերտական միությունը»։ Առաջին հայկ. վարժարանը՝ «Լուսավորչյան»-ը, բացվել է 1879 թ.-ին, որին հաջորդել է «Հայկազյան»-ը (1896—1959)։ 1979 թ.-ին Կոնստանցայում ապրել է շուրջ 1200 հայ, որոնք ակտիվորեն մասնակցում էին սոցիալիստական հասարակարգի կառուցմանը Ռումինիայում։


== Ծանոթագրություններ ==
Իրավաբանական օգնություն

Իրավաբանական օգնություն, կառավարության ծրագիր, ըստ որի վճարվում են անվճարունակների իրավաբանական ծախսերը։ Օրինակ, Մեծ Բրիտանիայում այն բաժանված է երկու մասի՛ որոնք կոչվում են համայնքի իրավաբանական ծառայություն և քրեական պաշտպանության ծառայություն։


== Գրականություն ==
Փիթեր Քոլին,  Իրավաբանության բացատրական բառարան (Dictionary of Law), Երևան, «Գիտանք հրատարակչություն», 2005 — 336 էջ։
Խոլոդովկա (գյուղ, Տուլչինի շրջան)

Խոլոդովկա (ուկրաիներեն՝ Холодівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տուլչինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1810 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Խոլոդովկա գյուղում բնակվում էր 1 064 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,51 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 235,92 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ումբուսի

Ումբուսի (էստ․՝ Umbusi), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պիլտսամաա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 71 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Լետկալու

Լետկալու (էստ․՝ Lätkalu), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կոլգա-Յաանի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 50 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Բորովցի (այլ կիրառումներ)

Բորովցի, կարող է վերաբերել՝

Բորովցի - գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կիցմանի շրջանում
Բորովցի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում
Կտտկենի սև

Կտտկենի սև (լատ.՝ Sambucus nigra), ցախեկեռասազգիներ ընտանիքի, կտտկենի ցեղի բույս։


== Նկարագրություն ==
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2—6 մ բարձրությամբ (հաճախ ծառանման տեսք է ունենում, հասնելով մինչև 10 մ-ի)։ Ճյուղերը մոխրավուն են, ծածկված բազմաթիվ ոսպնյակներով։ Երիտասարդ ընձյուղները կանաչ են, մերկ կամ ծածկված նոսր մազմզուկներով։ Միջուկը լայն է, սպիտակ։ Տերևները բարդ են, մինչև 32 սմ երկարությամբ, կազմված 5-7 (երբեմն՝ 3-9) տերևիկներից, որոնք ձվաձև-էլիպսաձև են կամ երկարավուն-ձվաձև, 4-12 սմ երկարությամբ և 1,5-6 սմ լայնությամբ, գագաթում կտրուկ սեղմված, սրածայր, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ջղերի ուղղությամբ կարճ մազմզուկներով, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, մերկ կամ նոսր մազմզուկապատ՝ ջղերի ուղղությամբ, տրորելիս տհաճ հոտ է արձակում։
Ծաղկաբույլերը գագաթնային, խիտ բազմածաղիկ, տափակ հովանոցանման հուրաններ են 10-20 սմ տրամագծով։ Պսակը համարյա սպիտակ է, 0,5—0,8 սմ տրամագծով։ Փոշանոթները դեղին են։ Սերմնարանը 3 բնանի է, գնդաձև։ Պտուղը փայլուն-սև է, 0,5-0,8 սմ տրամագծով։ Ձմռանը մնում է թփի վրա, որպես կեր ծառայում թռչունների համար։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Բնափայտը սպիտակադեղնավուն է, ամուր ու թեթև։ Բավականին ստվերատար է և խոնավասեր։


== Տարածվածություն ==
Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Ղրիմում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսային շրջաններում և Զանգեզուրում, անտառային գոտիներում և հատկապես թավուտներում։


== Կիրառություն ==
Ճոռաշիվերից պատրաստում են չիբուխ, շվի և այլ մանր իրեր։ Բույսի բոլոր օրգանները օգտագործվում են ժողովրդական բժշկության մեջ, միզամուղ, լուծողական և փսխեցնող դեղամիջոցներ պատրաստելու համար։ Պտուղներից ստանում են զանազան ներկանյութեր, դրանք պարունակում է վիտամին E, կարոտին։ Ծաղիկները պարունակում են 0,3 տոկոս եթերայուղեր, խոլին, աստին, վալերիանաթթու, քացախաթթու։ Բազմանում է սերմերով, անդալիսով և կիտրոններով։ Օգտագործվում է խմբերում, ենթանտաոռում։ Առանձնապես մեծ կիրառում ունի կտրտված տերևավոր այլատեսակը (լատ.՝ f. laciniata (Լ.) Zabel), որը լայնորեն, տարածված է Հայաստանում, հիմնականում ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։


== Ծանոթագրություններ ==
Երմոլինո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԵրմոլինոԵրմոլինո (ռուս.՝ Ермолино), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Դավիթ Կվաճաձե

Դավիթ Կվաճաձե (վրաց.՝ დავით კვაჭაძე, դեկտեմբերի 25, 1951(1951-12-25), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային բռնցքամարտիկ։ ԽՍՀՄ եռակի չեմպիոն (1976, 1977, 1980)։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ։


== Կենսագրություն ==
Դավիթ Կվաճաձեն ծնվել է 1951 թվականին Թբիլիսիում։ Բռնցքամարտով սկսել է զբաղվել 1963 թվականին մարզիչ Գուրամ Բումբիաշվիլիի ղեկավարությամբ։
1971 թվականին դարձել է «Буревестник» մարզական միության անդամ։ Առաջնություններին պատրաստվելիս նրան ակտիվորեն օգնել է եղբայրը՝ Ռոլանդ Կվաճաձեն, ով հետագայում դարձել է Վրաստանի բռնցքամարտի հավաքականի ավագ մարզիչ։ Դավիթ Կվաճաձեն՝ որպես բռնցքամարտիկ, լավ է պաշտպանվում, ինչի համար ստացել է «անթափանցելի»։ Մենամարտերում լավ է օգտագործում արագությունն ու մանևրերը։
1976, 1977, 1980 թվականներին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն կիսածանր քաշային կարգում։ 1977 թվականին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն։ 1980 թվականին մասնակցել է Ամառային օլիմպիական խաղերին։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ է 1981 թվականից։ Անցկացրել է 180 մենամարտ, որոնցից 165-ում հաղթել է։ Արժանացել է ԽՍՀՄ ու Վրաստան ակնառու բռնցքամարտիկի տիտղոսների։ Մարզական կարիերան ավարտել է 1981 թվականին՝ վերջին մենամարտում հաղթանակ տանելով ամերիկացի բռնցքամարտիկ Լոնի Էպսի նկատմամբ։
1990-ական թվականներին ղեկավարել է Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիան և զբաղվել է մարզչական գործունեությամբ։ Նրա մի քանի աշակերտներ դարձել են ԽՍՀՄ, Եվրոպայի ու աշխարհի չեմպիոններ։ Նրա երկու սաներ դարձել են ֆրանսիական սավատ բռնցքամարտի վարպետներ։ Աշխատել է որպես լուսանկարիչ։
2012 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Դավիթ Կվաճաձեն կրկին ընտրվել է Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիայի նախագահ, ինչից հետո ձեռնամուխ է եղել վրացական բռնցքամարտի վերածննդի գործին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Энциклопедия бокса.
https://www.youtube.com/watch?v=YSuNzbz1Uqc
Դավիթ Կվաճաձե (ռուս.)
Դավիթ Կվաճաձե (վրաց.)
Դավիթ Կվաճաձե (վրաց.)
Դավիթ Կվաճաձեն՝ լուսանկարիչ
Հարցազրույց Դավիթ Կվաճաձեի հետ
Դավիթ Կվաճաձեի ընտրությունը որպես Վրաստանի սիրողական բռնցքամարտի ֆեդերացիայ նախագահ
Լիչակ

Լիչակ (ռուս.՝ Лычак), գյուղ Ռուսաստանի, Վոլգոգրադի մարզի Ֆրոլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին հայտնի գրանցված տվյալներով կազմում էր 690 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Վարդավ (Բայազետի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդավ (այլ կիրառումներ)Վարդավ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Սպիտակ ջուր

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպիտակջուր (այլ կիրառումներ)Սպիտակ ջուր, ժամանակավոր ջրհոսք Հայկական լեռնաշխարհում, Կուրի ավազանում, Աղստև գետի ձախակողմյան վտակը։


== Ծանոթագրություններ ==
Ջիմի Ֆելոնի երեկոյան շոու

Ջիմմի Ֆելոնի երեկոյան շոու, ամերիկյան գիշերային թոք-շոու, որը վարում է Ջիմի Ֆելոնը NBC ալիքով։ Շոուի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի փետրվարի 17-ին։ Ծրագիրը հեռարձակվում է աշխատանքային օրերին ժամը 23:35։ Շոուն սկսվում է Ֆելոնի թեմատիկ մենախոսությունից, ապա անցնում է կատակերգական սկետչերի/խաղերի՝ ավարտելով հյուրերի հետ հարցազրույցներով և երաժշտական ներկայացումներով։ 2015 թվականի օգոստոսի 13-ին NBC հեռուստաընկերությունը հայտարարել էր, որ Ֆելոնը որպես հաղորդավար մնալու պայմանագիր է կնքել առնվազն մինչև։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
https://www.nbc.com/the-tonight-show Ջիմի Ֆելոնի երեկոյան շոու. պաշտոնական կայք
Սղերդի գավառակ

Սղերդ, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Կենտրոնը Սղերդ քաղաքն է։


== Տնտեսություն ==
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն, խաղողագործություն և պտուղ բանջարեղենի մշակությունն էր։ Գավառում աճում էր խաղողի, սեխի, նռան, վարունգի ամենաընտիր տեսակները։
Մեծ համբավ ուներ Սղերդի գինին և հայ արհեստավորների կողմից պատրաստված մետաղյա և խեցեղեն իրերը։


== Վարչական բաժանում ==
1909 թվականին գավառակն ուներ 70 բնակավայր՝ 10 000-ից ավելի բնակչով, որից 3000-ը հայեր, մնացածը քրդեր, թուրքեր, ասորիներ։ Սղերդի հայերը թուրք ջարդարարների ձեռքով զանգվածաբար ոչնչացվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի տարիներին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Սերգեյ Պետրով (ֆուտբոլիստ)

Սերգեյ Անդրեևիչ Պետրով (հունվարի 2, 1991(1991-01-02), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս ֆուտբոլիստ, «Կրասնոդար» ակումբի պաշտպան։


== Կենսագրություն ==
Մինչև երրորդ դասարանը ֆուտբոլով զբաղվել է հարազատ Նիկոլսկ քաղաքի դպրոցում։ 16 տարեկանում հայտնվել է «Զենիթի» կազմում։ 2008-ից 2010 թվականներին հանդես է եկել երիտասարդական առաջնությունում։
2010/11 մրցաշրջանում մեկ անգամ ընդգրկվել է Եվրոպայի Լիգայի խաղի հայտացուցակում, բայց խաղադաշտ դուրս չի եկել։
Հիմնական կազմում նորամուտը կատարել է 2011 թվականի մարտի 13-ին Ռուսաստանի առաջնության 1-ին տուրի «Թերեկ» ակումբի դեմ խաղում՝ կիսապաշտպաններ Վլադիմիր Բիստրովի ու Սերգեյ Սեմակի վնասվածքների, ինչպես նաև Իգոր Դենիսովի որակազրկման պատճառով ընդգրկվել է խաղի հայտացուցակում՝ խաղի 90-րդ րոպեին փոխարինելով Սաբոլչ Խուստիին։
2011 թվականի հուլիսի 25-ին պայմանագիր է կնքել «Կռիլյա Սովետով» ակումբի հետ։
2012 թվականի դեկտեմբերին տեղափոխվել է «Կրասնոդար» ակումբ՝ պայմանագիր կնքելով «2,5 + 1 տարի» սխեմայով։
2019 թվականի նոյեմբերի 19-ին հեղինակել է իր նորամուտային գնդակը Ռուսաստանի հավաքականի կազմում՝ Սան Մարինոյի հավաքականի դեմ խաղում:


== Ելույթների վիճակագրություն ==


=== Ակումբային ===
14.08.2019-ի դրությամբ


=== Հավաքական ===
2019 թվականի նոյեմբերի 20-ի դրությամբԸնդհանուր։ 5 խաղ/ 1 գոլ; 3 հաղթանակ, 0 ոչ-ոքի, 2 պարտություն:


== Ձեռքբերումներ ==


=== Թիմային ===
 «Կրասնոդար»Ռուսաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 2015, 2019


=== Անձնական ===
Ընդգրկվել է Ռուսաստանի առաջնության 33 լավագույն ֆուտբոլիստների ցանկում (1) - № 3 — 2018/19


== Ծանոթագրություններ ==
Մանլեու (քաղաք)

Մանլյեու (իսպ.՝ Manlleu), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Կատալոնիա ինքնավար համայնքի Բարսելոնա նահանգի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Օսոնա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 17,2 կմ²։ Բնակչությունը՝ 20450 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 79 կմ հեռավորության վրա։


== Ժողովրդագրություն ==


== Անվանի անձինք ==
Ֆրանկի Սարբո (1904-1976) –ավազակ
Ջերարդ Օտետ–ֆուտբոլիստ
Մերսե Մոլիստ–լրագրող
Խուան Անտոնիո Սամարանչ (1920-2010)–գործարար և քաղաքական գործիչ, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի 7-րդ նախագահ (1980-2001)։ Համարվում է 20-րդ դարի օլիմպական շարժման ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկը։ Եղել է ՄՕԿ-ի ցմահ պատվավոր նախագահ։
Խոսեպ Վիլյադոմատ (1899-1989) - քանդակագործ


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ Archived 2008-02-21 at the Wayback Machine.
Página del Ayuntamiento Archived 2008-02-21 at the Wayback Machine.
Información de la Generalidad de Cataluña Archived 2007-03-10 at the Wayback Machine.
Información del Instituto de Estadística de Cataluña (իսպ.)
El Manlleu d'ahir: fotos antiguas e información histórica Archived 2007-12-14 at the Wayback Machine.
Vídeo de El Manlleu d'ahir (իսպ.)
Fotos comparativas de Manlleu Archived 2008-01-05 at the Wayback Machine.
Manlleu en el Diccionario de Pascual Madoz (1850) (իսպ.)
Աշոցք (գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աշոցք (այլ կիրառումներ)Աշոցք (Աշոցան կամ Արշոցան), Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի կազմում` 14-րդ գավառն է։
Գավառի կենտրոնը Աշոցք ավանն էր (ներկայիս Ղազանչի (Ղայղուլի) գյուղի տեղում)։


== Աշխարհագրություն ==
Աշոցք գավառի տարածքը համապատասխանում է ներկայիս Շիրակի մարզի Աշոցքի շրջանին։ Այն ունի դաշտային ցուրտ ու համեմատաբար խոնավ կլիմա։


== Պատմություն ==
Աշոցքը ուրարտական արձանագրություններում հիշատակվում է Իշկիգուլա (Iskigulu) ձևով։ Մինչև Հայաստանի առաջին բաժանումը, այն ամենայն հավանականությամբ մտել է Գուգարք նահանգի, իսկ այնուհետև` Այրարատ նահանգի կազմի մեջ։ Աշոցքը կազմում էր Աշոցյան նախարարական տան ժառանգական սեփականությունը։


== Տես նաև ==
Այրարատ
Մեծ Հայքի վարչական բաժանում


== Գրականություն ==
Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան։ «Միտք»։


== Արտաքին հղումներ ==
Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը


== Ծանոթագրություններ ==
Վինի Թուխի փողոց

Վինի Թուխի փողոց (լեհ.՝ Ulica Kubusia Puchatka), փողոց Վարշավայի Սրեդմեստիեում։ Ձգվում է Սուրբ խաչի փողոցից (լեհ.՝ Ulica Świętokrzyska) մինչև Վարեցկա փողոց։
Փողոցը հիմնադրվել է 1950-ական թվականների առաջին կեսին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կործանված շենքերի ավերակների տեղում և նախատեսված է եղել Նովի Սվյատ (լեհ.՝ Nowy Świat) փողոցի ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելու համար։ Փողոցի կառուցման նախագիծը մշակվել է ճարտարապետ Զիգմունդ Շտապինսկու և Վարշավայի տեխնոլոգիական համալսարանի ուսանողների կողմից։
Վինի Թուխի փողոցն ունի 149 մետր երկարություն և 23 մետր լայնություն, նրա երկու կողքերին կառուցված են քառահարկ շենքեր, որոնց առաջին հարկերը նախատեսված են խանութների ու գրասենյակների համար։ Փողոցի երկայնքով 1954 թվականին տնկվել են երկու շարք լորենիներ, որոնք հատուկ բերվել են Շեցինից։ Փողոցից ոչ հեռու տեղակայված են Վարշավայի մետրոյի 2 գծի Նովի Սվյատ - Ունիվերսիտետ կայարանը։
Նախկինում փողոցը կրել է Վլադիմիր Լենինի անունը, սակայն 1954 թվականին որոշվել է այն վերանվանել Վինի Թուխի պատվին, որը Վարշավայի պատանի բնակիչների շրջանում անցկացված մրցույթի արդյունքում ճանաչվել է ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող հեքիաթային հերոսը։
Վարշավայից բացի Վինի Թուխի անունը կրող փողոցներ կան նաև Օլշտինում ու Պոզնանում։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վինի Թուխի փողոց(լեհ.)
(2767) Տակենուչի

(2767) Տակենուչի (անգլ.՝ Takenouchi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,022451 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7674 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2775 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1919,28 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187571 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,88° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(2767) Տակենուչի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ռազմիկ Զոհրաբյան

Ռազմիկ Արտավազդի Զոհրաբյան (ապրիլի 1, 1950(1950-04-01), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1950 թ. ապրիլի 1-ին Երևանում։
1969-1971 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում։
1971-1974 թթ. աշխատել է Երևանի ավտոպահեստամասերի գործարանում որպես արտադրամասի հերթափոխի պետ։
1971 թվականից զբաղվում է քաղաքական գործունեությամբ, եղել է ընդհատակյա Ազգային միացյալ կուսակցության անդամ։
1974-1984 թթ. դատապարտվել է ազատազրկման՝ հակասովետական ագիտացիայի և պրոպագանդայի համար նախատեսված հոդվածով։
1984-1990 թթ. աշխատել է Երևանի մի քանի գործարաններում՝ տարբեր պաշտոններում։
2002-2007 թթ. աշխատել է ՀՀ վարչապետի օգնական։
2007 թ. հունիսի 6-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է ՀՀ վարչապետի օգնականի պաշտոնից։
2007 թ. մայիսի 12-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունից։ ՀՀԿ խորհրդի անդամ, ՀՀԿ նախագահի տեղակալ։
2007 թվականի հունիսի 19-ին դարձել է ՀՀ ԱԺ Պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
2012 թ. մայիսի 6-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։
2017 թվականին հեռացել է ՀՀԿ-ից ու քաղաքականությունից։


== Պարգևներ ==
2000 թ. պարգևատրվել է ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրով,
2005 թ.՝ ՀՀ ՊՆ «Գարեգին Նժդեհ» մեդալով և ՀՀ վարչապետի հուշամեդալով։Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։


== Աղբյուրներ ==
Սափոր գունազարդ (մ․թ․ա․ 18-17-րդ դարեր, Ներքին Գետաշեն)

Սափոր գունազարդ, մ․թ․ա․ 18-17-րդ դարերում Ներքին Գետաշենում հայտնաբերված սափոր, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 2431-18 համարի ներքո։


== Նկարագրություն ==
Փոքրադիր կարասաձև անոթ է՝ ուռուցիկ ձգված իրանով։ Լայնաբերան է, դուրս ծալված, կլոր շրթնապսակով, կարճ պարանոցով, հարթ նստուկով։ Մակերեսը անգոբապատ է, կարմիր, փայլեցված։
Պարանոցը հարդարված է շրթնապսակից ուղղահայաց իջնող ժապավենազարդով և հորիզոնական երեք գոտիներով։ Իրանի վերին մասում պատկերված են վեց կենդանի՝ դինամիկ ընթացքի մեջ։ Շարքը գլխավորում է արու և էգ եղջերուների զույգը։ Եղջերուն հսկայամարմին է, գլուխը պսակված բազմաճյուղ շքեղ եղջյուրներով։ Նրա առջևից ընթանում է նրբիրան էգը։ Եղջերուներին հետևում է արու և էգ քարայծների զույգը։ Էգ քարայծի գավակից վեր պատկերված է արև խորհրդանշող սկավառակ։ Սրանց հետապնդում են բաց երախներով երկու արու գայլեր։ Կենդանիներից վեր պատկերված է դեպի ձախ ընթացող վեց թռչունների շարքը (յուրաքանչյուր կենդանուն՝ համապատասխանաբար մեկ թռչուն)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
Թարմիլ

Թարմիլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Արղանամադենի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Լուցա (Ատտիկա)

Լուցա, Արտեմի (հուն․՝ Άρτεμη ή Άρτεμις), քաղաք Հունաստանում։ Գտնվում է Էգեյան ծովի Պետալիա ծոցի Արտեմիդի ծովախորշի ափին՝ Աթենքի «Էլեֆտերիոս Վենիզելոս» միջազգային օդանավակայանից 7 կմ հյուսիս-արևելք՝ Ռաֆինա նավահանգստից 6 կմ դեպի հարավ՝ Սպարտա քաղաքից 9 կմ դեպի արևելք և Աթենքի կենտրոնից 25 կմ դեպի արևելք։ Ծովի մակարդակից ունի 2 մետր բացարձակ բարձրություն։ Մտնում է Ատտիկայի ծայրամասում գտնվող Արևելյան Ատտիկե ծայրամասային միավոր Սպատա Արտեմի համայնքի կազմի մեջ։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝  բնակչությունը կազմել է 21 488 մարդ։ Տարածքը 18, 653 կմ² է։
Բնակավայրը հիմնադրվել է 1940 թվականին։ Լուցա համայնքը ստեղծվել է 1974 թվականին։ 1977 թվականին քաղաքի անունը Լուցայից (Λούτσα) փոխվել է Արտեմիս (Άρτεμις)։
Քաղաքը հատում է Ռաֆինա-Լավրիոն ազգային ճանապարհը։


== Պատմություն ==
Հին Աթենքի դեմերից մեկը Արաֆենն էր, որը առնչվում էր Էգեիդա ֆիլին։ Լուցայի տարածքում՝ Էրասինոսի գետաբերանից հարավ, եղել է Հալա Արաֆենիդեսը՝ Արաֆեն դեմի նավահանգիստը, որը հայտնի է եղել թավրիդյան Արտեմիսի պաշտամունքով և Աթենքին ձուկ է մատակարարել։ Ըստ լեգենդի՝ պաշտամունքը հաստատվել է Օրեսթեսի և Իֆիգենիայի կողմից, երբ նրանք Թավրիդից վերադարձել են փայտե արձանիկով, որը տեղադրել են Հալի Արաֆենիդեսում։ Ստրաբոնը հայտնել է, որ Կարիստայից (Կարիստոս) Եվբեա գոյություն է ունեցել անցում դեպի Հալի Արաֆենիդես։
Թավրիդից Արտեմիսի սրբավայրում՝ ծովի մոտ, եղել է դորիական սյունաշարով ծայրամաս՝ 6×12 չափսի, ինչպես Բրավրոնում (այժմ՝ Վրավրոնա)։ Աստվածուհու պատվին կազմակերպվել են տոնակատարություններ՝ Տավրոպոլիաներ (Ταυροπόλια), որոնց մասնակցել են հարևան դեմերից ժամանած աղջիկները։ Տոնախմբություներ են կազմակերպվել նաև Դիոնիսոսի պատվին։


== Բնակչություն ==


== Ծանոթագրություններ ==
Սուխոդրևկա

Սուխոդրևկա (ռուս.՝ Суходревка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալուգայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սուխոդրև գետի աջ ափին՝ 69 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ուգրա, ենթաավազանը՝ Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 09010100412110000021566
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 110002156
Ավազանի կոդը - 09.01.01.004
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 10
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
(8634) Նյուբաուեր

(8634) Նյուբաուեր (անգլ.՝ Neubauer), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի ապրիլի 5-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,6477 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1669 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1285 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1573,63 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228771 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,14° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8634) Նյուբաուեր աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Վահաբականներ

Վահաբականներ, վահաբիզմ (արաբ․՝ الوهابية‎‎), 18-րդ դարի 40-ական թվականներին Նեջդում (Կենտրոնական Արաբիա) առաջացած իսլամական կրոնա-քաղաքական հոսանքի հետևորդներ։ Հիմնադիր-տեսաբանը Մուհամմադ իբն Աբդ ալ Վահհաբն էր (1703-1787), որի ուսմունքի հիմնական դրույթը մարդակերպ միակ աստծու նկատմամբ բացարձակ հավատն է (մերժել են իսլամի զարգացման ընթացքում առաջացած սրբերի պաշտամունքը, դերվիշությունը և այլն)։ Այստեղից էլ վահաբականների մուվահհիդուն (միաստվածյաններ) ինքնանվանումը։ Իր սոցիալական էությամբ վահաբականների ուսմունքը պաշտպանում էր ունևոր խավերի շահերը, թեև սոցիալական արդարության և ներդաշնակության («եղբայրության») քարոզ էր անում։ Վահաբականներին բնորոշ էին ծայրահեղության հասնող մաքրակրոնությունը և ջիհադի ջատագովումը, թեպետ վերջինս ավելի հրահրվում էր նոր ուսմունքը չընդունող մուսուլմանների, քան հեթանոսների և այլահավատների դեմ։ Վահաբականների ուսմունքը միաժամանակ ուղղված էր միջցեղային և մանրիշխանական երկպառակությունները վերացնելուն։ Այն բացահայտորեն ուղղված էր օսմանյան «թուրքականացված» իսլամի դեմ, որը վահաբականների շարժմանը տալիս էր ավելի շատ թուրքական տիրապետության դեմ ռազմաքաղաքական պայքարի, քան կրոնական դոգմաների պահպանմանն ուղղված պայքարի բնույթ։ Վահհաբականությունը օսմանյան տիրապետության դեմ արաբիայի ազգային շարժման առաջին դրսևորումներից էր։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսին Սաուդ տոհմը վահաբականների ուսմունքի դրոշի ներքո Կենտրոնական Արաբիայում ստեղծեց քաղաքական իշխանություն, որը հետզհետե Արաբական թերակղզին միավորեց մեկ պետականության (այժմ՝ Սաուդյան Արաբիա) մեջ։ 

Վահհաբականությունը Սաուդյան Արաբիայում հռչակված է պետական, պաշտոնական գաղափարախոսություն։ Այժմ վահհաբականության մեծաթիվ հետևորդներ կան նաև Ասիայի և Աֆրիկայի մի շարք երկրներում։
Հիսուս Քրիստոս գերաստղ

Jesus Christ Superstar (Հիսուս Քրիստոս Գերաստղ)՝ Էնդրյու Լլոյդ Վեբերի և Թիմ Ռայսի ռոք-օպերան է։ Աստվածաշնչի հիման վրա պատմում է Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի վերջին շաբաթի մասին։ Մինչև Բրոդվեյում բեմադրվելը 1970 թ. թողարկվել է ալբոմը, որտեղ Հիսուս Քրիստոսի դերերգը կատարում էր Յան Գիլլանը։


== Հղումներ ==
Original Album Cover Artwork by Ernie Cefalu
JCS Database and Online Communities JesusChristSuperstarZone.com
Ted Neeley's personal website Archived 2013-05-22 at the Wayback Machine. Neeley On The Road.
Սիլանդրո

Սիլանդրո  (իտալերեն՝ Silandro, գերմ.՝ Schlanders), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում։ Տեղակայված է Տրենտինո Ալտո Ադիջե շրջանի Բոլցանո պրովինցիայում։
Բնակչությունը կազմում է 5928 մարդ, խտությունը կազմում է 52 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 115 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 39028, հեռախոսային կոդ՝ 0473։


== Ժողովրդագրություն ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Ազգային վիճակագրության ինստիտուտ(իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Ազդեցության գործոն

Ազդեցության գործոնը կամ ԱԳ (անգլերեն՝ impact factor կամ IF), գիտական և հասարակագիտական պարբերականների մեջբերումների միջին քանակի չափման ցուցանիշ է։ Հաճախ ԱԳ-ն օգտագործվում է որևէ պարբերականի հարաբերական կարևորությունը իր բնագավառում հատկանշելու համար. ավելի բարձր ազդեցության գործոնով պարբերականները ավելի ցածր ԱԳ-ով պարբերականներից ավելի կարևոր են համարվում։ Ազդեցության գործոնը հնարել է Յուջին Գարֆիլդը, Գիտական Ինֆորմացիայի Ինստիտուտի (անգլերեն՝ Institute for Scientific Information կամ ISI) հիմնադիրը, որն այժմ Թոմսոն Ռոյթերզի մաս է կազմում։ Ազդեցության գործոնները հաշվարկվում են ամեն տարի՝ այն պարբերականների համար, որոնք ինդեքսավորված են Թոմսոն Ռոյթերզի Journal Citation Reports-ում։


== Հաշվարկում ==
Ամեն տարի, որևէ պարբերականի ազդեցության գործոնը իր հոդվածների մեջբերումների միջին թիվն է՝ նախկին երկու տարվա ընթացքում։ Օրինակ՝ մի պարբերականի 2003 թվականի ազդեցության գործոնը հաշվարկվում է այսպես՝

A = 2001 և 2002 թվականներում հրատարակված պարբերականի հոդվածների մեջբերման անգամները՝ ինդեքսավորված պարբերականների միջոցով 2003 թվականին
B = 2001 և 2002 թվականներում հրատարակված «մեջբերելի հոդվածների» ընդհանուր թիվը։ («մեջբերելի հոդվածները» ընդհանրապես լինում են հոդվածներ, գրախոսումներ, գիտական աշխատություններ (proceedings), կամ նշումներ. և ոչ խմբագրականներ կամ Նամակներ-Խմբագրին։)2003 ազդեցության գործոն = A/B(Նկատեք որ 2003 թվականին ազդեցության գործոնները փաստորեն հրատարակվում են 2004 թվականին. ԱԳ-ները չեն կարող հաշվակվեն մինչև բոլոր 2003 թվականի հրատարակչությունները ինդեքսավորող գործակալության կողմից չստացվի։)


== Աղբյուրներ ==
Արսենևո (գյուղ, Միխայլովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱրսենևոԱրսենևո (ռուս.՝ Арсеньево), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 43 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Յուրինեա նրբագեղ

Յուրինեա նրբագեղ (լատ.՝ Jurinea elegans), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Նկարագրություն ==
Ճիպոտանման ցողուններով և մինչև 30 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Զամբյուղներն ունեն 5 սմ տրամագիծ։ Ծածկոցը մերկ է։ Ծաղիկները վարդագույն են։


== Տարածվածություն ==
Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Նախիջևանի սահմանից մինչև Շվանիձոր)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում և Իրանում։


== Էկոլոգիա ==
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռոտ տեղերում, ֆրիգանանման համակեցություններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։


== Պահպանություն ==
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող հիմնական վտանգը կապված է լեռնաարդյունահանող արդյունաբերության ընդլայնման և դրանից բխող ենթակառուցվածքի զարգացման հետ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանի Ագարակավանի շրջակայքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Կըզչոմու

Կըզչոմու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի  Մարաշի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Վարդենիս (թերթ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդենիս (այլ կիրառումներ)Վարդենիս, երկօրյա թերթ։ Եղել է Հայաստանի Կոմունիստական Կուսակցության Վարդենիսի շրջանային կոմիտեի և ժողովրդական պատգամավորների Վարդենիսի շրջանային խորհրդի օրգան։ Լույս է տեսել 1972 թվականից, Վարդենիսում։ 1963-1972 թվականներին անվանվել է «Առատության համար»։
Տուզլուկուշ

Տուզլուկուշ (ռուս.՝ Тузлукуш, բաշկիրերեն՝ Туҙлыкыуыш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 377 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Արտյոմովկա (գյուղ, Ամվրոսիևսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱրտյոմովկաԱրտյոմովկա (ուկրաիներեն՝ Артемівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Արտյոմովկա գյուղում բնակվում էր 632 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Թախթաքյոփրու

Թախթաքյոփրու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Աստաշովո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)

Աստաշովո (ռուս.՝ Асташово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Արուս (արագացուցիչ)

Արուս, էլեկտրոնաօղակային արագացուցիչ Երևանում, իր տեսակի մեջ խոշորագույնը նախկին ԽՍՀՄ-ում։ Կառուցվել է 1960-1966 թվականներին, գործարկվել 1967 թվականին՝ Արտեմ Ալիխանյանի ղեկավարությամբ։ Անվանումը ծագել է ռուսերեն Արմյանսկի ուսկորիտել՝ «Հայկական արագացուցիչ» բառակապակցության հապավումից։ Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի ենթակառուցվածքներից է։ Լայնորեն կիրառվել են մինչև 90-ական թվականները։ Վերաթողարկվել է 2005 թվականին։ Ներկայումս Արուսի միջոցով որևէ գիտական հետազոտություն չի իրականացվում։ 2004 թվականին հայ գիտնականները ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր Վասիլի Ցականովի գլխավորությամբ մշակել են երրորդ սերնդի նոր սինքրոտրոնային արագացուցիչի նախագիծ՝ Քենդլը։


== Կառուցվածք և աշխատանքի սկզբունք ==
Երևանի էլեկտրոնային օղակաձև արագացուցիչի մագնիսական համակարգը բաղկացած է 48 բլոկներից, իսկ մի բլոկը՝ երկու մասից (կիզակետող և չկիզակետող)։ Բլոկները հավասարաչափ տեղաբաշխված են շրջանագծով, որի երկարությունը մոտ 217 մետր է։ Ներարկիչը, որը 50 ՄէՎ էներգիայով գծային արագացուցիչ է, վայրկյանում 50 անգամ էլեկտրոնների փունջ է մղում օղակաձև արագացուցիչի վակուումային խցիկը։ Վերջինիս լայնական կտրվածքը գրեթե էլիպսաձև է, որի կիսաառանցքները 6 (հորիզոնական) և 2.4 (ուղղահայաց) սմ են։ Արագացնող դաշտը, որն ունի 132 ՄՀց հաճախություն, առաջանում է 24 ռեզոնատորներում։
Արագացման մեկ ցիկլի ընթացքում (մոտ 8-9 մկ վրկ) էլեկտրոնների էներգիան մեծանում է մինչև 6 միլիարդ էՎ, դրան զուգընթաց աճում է նաև մագնիսական դաշտի մեծությունը։ Աշխատանքային ցիկլի վերջում էլեկտրոնները կամ նրանց առաջացրած բարձր էներգիայի գամմա քվանտները դուրս են բերվում փորձարարական դահլիճ և օգտագործվում հետազոտական նպատակներով։


== Տես նաև ==
Քենդլ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Թումանյան Ա.Ռ., Մարտիրոսյան Հ.Ա., Երևանի էլեկտրոնային արագացուցիչը — «Արուս», Երևան, 1970։
Լաբրադորի թերակղզի

Լաբրադորի թերակղզի (labrador, պորտ.՝ Iavrador - հողագործ), թերակղզի Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևելքում (Կանադայում)։ Տարածությունը 1,6 միլիոն կմ2 է։ Կազմված է մինչքեմբրյան ապարներից, Կանադական վահանի մասն է։ Ունի բլրային մակերևույթ, պահպանվել են անթրոպոգենի սառցապատման հետքեր։ Գերակշռում են 200-800 մ բարձրությունները, առավելագույնը՝ 1676 մ (Աերկ լեռ)։ Կան երկաթի, նիկելի և պղնձի հանքավայրեր։
Կլիման մերձարկտիկական է և բարեխառն։ Տարածքի մեծ մասում գերակշռում է բազմամյա սառածությունը։ Գետերը սահանքավոր են։ Շատ են լճերն ու ճահիճները։ Բուսածածկույթում տիրապետում են անտառատունդրան և նոսր անտառները, հարավում՝ տայգան սաղարթավոր ծառատեսակների հետ։ Կենդանիներից տարածված են կզաքիսը, աղվեսը, լուսանը, մշկամուկը։ Արդյունահանում են երկաթ։ Կա մորթիների և ձկան արդյունագործություն։ Նշանավոր քաղաքներն են Շե ֆեբվիլը, Սեթ Իա, Ֆորտ Շիմոն, Լաբրադոր Սիթին։
Մոտ 1000 թվականին այստեղ առաջին անգամ եղել են նորմանները և այն անվանել Hellaland՝ «Քարե երկիր», բայց նաև Winland «Խաղողի երկիր»։ Թերակղզու ափը 1500 թվականին կրկին հայտնագործել է պորտուգալացի ծովագնաց Գաշպար Կորտիլիասը, որն այն անվանել է Terra de Lavradores՝ «Հողագործների երկիր»։ Նա հույս ուներ, որ այդ երկրի բնակիչներին կարելի կլիներ որպես ստրուկներ օգտագործել պլանտացիաներում։ Այն անվանումն հետագայում ձևափոխվելով դարձել է Լաբրադոր։


== Ծանոթագրություններ ==
Կորկորան արվեստի պատկերասրահ

Կորկորան արվեստի պատկերասրահ (անգլ.՝ Corcoran Gallery of Art), մասնավոր գեղարվեստական թանգարան Վաշինգտոնում, որը (մինչև 2014 թվականը) ուներ ամերիկյան արվեստի ամենալիակատար հավաքածուներից մեկը։
Պատկերասրահը հիմնադրել է Վիլյամ Վիլսոն Կորկորանը (անգլ.՝ William Wilson Corcoran )` 1869 թվականին։ Հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաքի մշակույթի ամենահին մասնավոր հիմնարկություններից մեկը։ Հիմնական շեշտը պատկերասրահում դրված է ամերիկյան արվեստի վրա։
Սկզբնապես պատկերասրահը տեղակայված էր Փենսիլվանիա պողոտայի շենքում, որտեղ այժմ գտնվում է Renwick Gallery  պատկերասրահը։ Այս շենքի կառուցումը սկսվել է դեռ Քաղաքացիական պատերազմից առաջ։ Պատերազմի ժամանակ այն օգտագործվում էր որպես պահեստ, իսկ 1874 թվականին այստեղ բացվեց պատկերասրահը։ 1897 թվականին Կորկորանի Պատկերասրահի հավաքածուն գերազանցեց այս շենքի մարերեսը։ Կառուցվեց նոր շենք, որը նախագծել էր Էռնեստ Ֆլեգը[en]` բոզար ոճով։
2014 թվականին դատարանի որոշմամբ թանգարանը լուծարվեց (ֆինանսական խնդիրների պատճառով), նրա շենքը փոխանցվեց Ջորջ Վաշինգտոն համալսարանին, իսկ գեղարվեստական հավաքածուի մոտ  17000 աշխատանքներ լրացրերին Արվեստի ազգային պատկերասրահը։

Պատկերասրահ
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք Archived 2021-04-25 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Պատկերասրահի տեղագրություն
Կամերան Վերին

Կամերան Վերին, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի ձախ ափին՝ լեռնային և անտառապատ վայրում։
Նշված է Կովկասի 5 վերստանոց քարտեզում։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
(1965) վան դե Կամպ

(1965) վան դե Կամպ (անգլ.՝ van de Kamp), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,569155 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2982 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8401 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1504,13 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,239342 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,22° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1965) վան դե Կամպ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Սսի պայմանագիր (1194)

Սսի պայմանագիր 1194, կնքվել է Սիս քաղաքում, Կիլիկյան Հայաստանի և դրացի Անտիոքի դքսության միջև։ Երկու երկրների միջև սահմանային վեճերը կարգավորելու և բարեկամություն հաստատելու պատրվակով, Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III Կակազը (1173—1205) 1193 թվականին Հայոց թագավոր Լևոն Բ Մեծագործին հրավիրել է բանակցության՝ նրան ձերբակալելու և իրեն ձեռնտու պայմանագիր պարտագրելու մտադրությամբ։ Սակայն Լևոն Բ հանդիպման վայրը փոխել է Կաստոն բերդը, ինքը ձերբակալել դքսին և նրան տարել Սիս։ Նրանց միջև հաշտության պայմանագիրը ստորագրվել է տևական բանակցություններից հետո՝ Երուսաղեմի թագավորի միջնորդությամբ։ Դուքսն ընդունել է Հայոց թագավորի գերագահությունը, վերադարձրել դեռևս 1185 թվականին զավթած սահմանամերձ (Ջահան գետից մինչև Կաստոն բերդը) հայկական հողերը, ինչպես նաև Ասորվոց դրունք ռազմական կարևոր հանգույցը։ Պայմանագիրն ամրապնդվել է դքսի գահաժառանգ որդի Ռայմոնդի և Լևոն Բ-ի եղբոր դուստր Ալիսի (Ալիծ) ամուսնությամբ։ Բոհեմունդ III Կակազն ազատ է արձակվել՝ Ռայմոնդ որդուն պատանդ թողնելով Սսում։ Սի քանի տարի անց Լևոն Բ որդեգրել է հանկարծամահ եղած Ռայմոնդի գահաժառանգ որդի Ռուբենին և նրան հռչակել նաև իր գահաժառանգը (Անտիոքի դքսությունը Կիլիկյան Հայաստանին միացնելու նպատակով)։
Լյուդվիգսֆելդե

Լյուդվիգսֆելդե (գերմ.՝ Ludwigsfelde), քաղաք Գերմանիայում, Բրանդենբուրգ երկրամասում։
Մտնում է Տելտով Ֆլեմինգ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 24 044 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 109,30 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդն է 12 0 72 240։ Լյուդվիգսֆելդեում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բացի զինվորական օդակայանից՝ կար մեկ շինություն ևս՝ Լյուֆտվաֆեն՝ ավիաշարժիչ արտադրող գործարանը․ այստեղ աշխատում էին Դախաուի և Մաութհաուզենի համակենտրոնացման ճամբարի բռնավորները։ Գործարանում աշխատանքը կատարում էր 19 հազար մարդ, որոնց մեծ մասը օկուպացվել էին ԽՍՀՄ տարածքներից և ուղարկվել Գերմանիա՝ հարկադրական աշխատանքի։

Քաղաքը հիշատակվում Գյունտեր Գյորլիխի «Թերթում հայտարարություն» (Eine Anzeige in der Zeitung) վեպում։


== Արտաքին հղումներ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Կալկա

Կալկա (ֆր.՝ calque), թափանցիկ թուղթ կամ գործվածք, որ օգտագործվում է գծագրելիս։ Գծագիրը տուշով պատճենահանելու և լուսապատճենն ստանալու համար նախատեսված կալկան լավ կալանդրած թուղթ կամ գործվածք է՝ մշակված թաղանթաստեղծ յուղանյութերով։ Մատիտով գծագրման և այդ գծագրից անմիջապես պատճեններ ստանալու համար նախատեսված կալկան թափանցիկ չկալանդրած թուղթ է։
Կադյակ

Կադյակ (անգլ.՝ Kodiak Island), կղզի Հյուսիսային Ամերիկայի ափի մետ։ Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ալյասկայի նահանգի կազմի մեջ։ Մայրցամաքից անջատված է Շելիխովի նեղուցով։ Տարածությունը 9.5 հազար կմ2 է, բարձրությունը՝ մինչև 1353 մ։ Հիմնական բնակավայրը Կադյակ քաղաքն է։


== Ծանոթագրություններ ==
Կոմոնո

Կոմոնո (ճապ.՝ 菰野町 Կոմոնո-տյո), Ճապոնիայի Միե պրեֆեկտուրայի Միե գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 106,89 կմ², բնակչությունը՝ 40 333 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 377,33 մարդ/կմ²։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Կոմոնո ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Միե պրեֆեկտուրայում, որը սահմանակցում է Սիգա պրեֆեկտուրայի հետ։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Յոկաիտի, Ինաբե, Հիգասիոմի, Կոկա քաղաքները։ Ավանի որոշակի հատվածներ սահմանակից են Սուզուկա Քուազի ազգային պարկին։


== Բնակչություն ==
Ավանի բնակչությունը կազմում է 40 333 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 377,33 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.


== Սիմվոլիկա ==
Ավանը խորհրդանշող ծառ է համարվում Zelkova serrata-ն, ծաղիկ՝ Aster komonoensis Makino-ն, իսկ թռչուն՝ Cettia diphone-ը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ճապոնական Կոմոնո ավանի պաշտոնական վեբկայք (ճապոներեն)
Մահարձ (գետ)

Մահարձ (այժմ՝ Մարջանսու), գետ Իրաքում, Մեծ Զավ գետի ձախ վտակը։ Երկարությունը մոտ 100 կմ է։ Սկիզբ է առնում Զագրոսի շղթայի Բոզդաղ լեռնազանգվածի հարավարևմտյան լանջից, մոտ, 2800 մ բարձրությունից։ Սնումը ձնաանձրևային է, հորդացումը՝ գարնանը։
Կաղապար:Իրաք-անավարտ
Աբբոտինա

Աբբոտինա (լատ.՝ Abbottina), ճառագայթալողակ ձկների դասի, ծածանազգիների ընտանիքի ձկների ցեղ։ Ցեղի անվանումը տրվել է ի պատիվ կենդանաբան Ջեյմս Ֆիշեր Էբոթի, ով Էտաջիմայի Ճապոնական ռազմական ակադեմիայի պրոֆեսոր էր։


== Նկարագրություն ==
Աբբոտինայի մարմինը երկարավուն է, երկարաձիգ և կողային սեղմված։ Դունչը երկարավուն է, սրածայր, վերին տեսքը՝ գոգավոր։ Գլխի մեջտեղում են գտնվում փոքրիկ աչքերը։ Շրթունքները մսալի են ու գորտնուկավոր չեն։ Վերին ծնոտի վերջավորությունը չի հասնում աչքի սկզբին։ Յուրաքանչյուր վերին ծնոտում գտնվում է մեկական փոքրիկ բեղիկ


== Դասակարգում ==
Ցեղը ներառում է 5 տեսակ։

Abbottina binhi  Nguyen, 2001
Abbottina lalinensis Huang & Li, 1995
Abbottina liaoningensis Qin in Lui & Qin et al., 1987
Abbottina obtusirostris (Wu & Wang, 1931)
Abbottina rivularis (Basilewsky, 1855) — գետային աբբոտտինա, կամ ամուրյան կեղծքառթակ


== Տարածում ==
Ցեղի ներկայացուցիչները հանդիպում են Ասիայում։ Ինվազիվ տեսակ է համարվում գետային աբբոտտինան (լատ.՝ Abbottina rivularis): Այս տեսակը լայնորեն տարածված է Եվրոպայի, Մոնղոլիայի և Կենտրոնական Ասիայի ջրային ավազաններում։


== Ծանոթագրություններ ==
Տենեևո (գյուղ, Ալիկովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՏենեևոՏենեևո (ռուս.՝ Тенеево, չուվաշերեն՝ Тени), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 262 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Գետաբեկի շրջան

Գետաբեկի շրջան (ադրբ.՝ Gədəbəy rayonu), շրջան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Գետաբեկ քաղաքն է։


== Տեսարժան վայրեր ==
Խունիսավանք


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայքը Archived 2010-08-23 at the Wayback Machine.
Վայրի ճագար

Վայրի ճագար (լատ.՝ Oryctolagus cuniculus), նապաստականմանների կարգի կաթնասուն կենդանի։ Ընտանի ճագարի ցեղերի նախահայրը (այս ճագարաբուծություն)։ Մարմնի երկարությունը 35-45 սմ է, կենդանու միջին զանգվածը 1,3-2,2 կգ է։ Ականջների երկարությունը 6-7,2 սմ է։ Գույնը՝ գորշ մոխրագույն։ Բազմանում է տարին մի քանի անգամ (յուրաքանչյուր ծնին՝ 3-9 ձագ)։ Սնվում է հիմնականում խոտաբույսերով։ Հսկայական գաղութներով ապրում է բաց տարածություններում։ Որսի լավ կենդանի է (օգտագործվում են միսը և մորթին)։ Հայրենիքը Հարավ-Արևմտյան Եվրոպան և Հյուսիս-Արևմտյան Աֆրիկան է։ Ներմուծվել է և լայնորեն տարածվել Կենտրոնական Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիայում, Նոր Զելանդիայում, Ավստրալիայում, Հարավային Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ի հյուսիսային շրջաններում, Ռուսաստանում, Հարավ-Արևմտյան Ուկրաինայում։ Որոշ երկրներում (օրինակ, Ավստրալիայում) մեծ վնաս է հասցնում գյուղատնտեսությանը և ֆաունային։


== Ծանոթագրություններ ==
Կոսցյուշկո շրջան (Ինդիանա)

Կոսցյուշկո շրջան (անգլ.՝ Kosciusko County), ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.393 կմ² է, բնակչությունը՝ 74.057 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վարշաու բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1835 թ.։ Կոչվել է լեհ քաղաքական և ռազմական գործիչ Տադեուշ Կոստյուշկոյի պատվին։
Լաբիրինթաբորբ

Լաբիրինթաբորբ, ներքին ականջի հիվանդություն։


== Պատճառներ ==
Պատճառները միջին ականջի, ուղեղապատյանների բորբոքային պրոցեսներն են։ Վարակը ներքին ականջ կարող է թափանցել նաև արյան միջոցով։ Լաբիրնթաբորբը ըստ բորբոքման բնույթի լինում է`

շճային կամ թարախային,ըստ տեղակայման՝ 

սահմանափակ կամ տարածուն։


== Հիմնական ախտանշաններ ==
Հիմնական ախտանշանները՝ գլխապտույտ, սրտխառնոց, փսխում (գլխի դիրքը փոխելիս), աղմուկ ականջներում և հավասարակշռության խանգարումններ։ Տարածուն թարախային լաբիրնթաբորբի դեպքում վերոհիշյալ երևույթներն առավել արտահայտված են։ Ախտահարված ականջի հավասարակշռության և լսողության ֆունկցիան լրիվ ընկնում է։ Շճային լաբիրնթաբորբի դեպքում նկատվում է հավասարակշռության ֆունկցիայի ընկճում կամ գրգռում, լսողության տարբեր աստիճանի թուլացում, ակնաշարժ։ Սահմանափակ լաբիրնթաբորբ ի հայտ է գալիս պարբերաբար, նոպայաձև։ Առաջանում է ակնաշարժ, գլխապտույտ։


== Բուժում ==
Բուժումը, հիվանդի անհապաղ հոսպիտալացում, խիստ անկողնային ռեժիմ, անտիբիոտիկներ։ Ծանր դեպքերում՝ վիրահատություն։


== Ծանոթագրություններ ==
Անդրեևկա (գյուղ, Ժարինսկոե գյուղական բնակավայր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱնդրեևկաԱնդրեևկա (ռուս.՝ Андреевка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բուրավետ նյութեր

Բուրավետ նյութեր, օրգանական միացություններ, որոնց բնորոշ է հաճելի հոտը։


== Հիմնական տեղեկություններ ==
Բուրավետ կամ անուշաբույր նյութերը օգտագործվում են տնտեսության մեջ՝ հիմնականում թեթև արդյունաբերությունում։ Օգտագործվում են հիմնականում օծանելիքների և կոսմետիկայի արտադրության մեջ, ինչպես նաև այն օճառին, սննդին և այլ ապրանքներին տալիս են որոշակի բույր։ Բուրավետ նյութերը լայն տարածում ունեն բնության մեջ։
Նրանք հայտնաբերված են եթերային յուղերի, անուշաբույր խեժերի և այլ բարդ նյութերի (կամ խառնուրդների) կամ օրգանական միացությունների տեսքով։ Բնության մեջ տարածված են ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական ձևերով։


== Բուրավետ նյութերի ցանկ ==


=== Ա ===
Ադոկսալ
Ակվանալ
Անիսիլացետատ
Անիսիլյան ալդեգիդ
Ացետոին
Ացետոյան էֆիր


=== Բ ===
Բենզալգեդիդ
Բենզինացետատ


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Օծանելիք
Կրիվելի (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)

Կրիվելի (ռուս.՝ Кривели), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրի (Երևան)

Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրի, Հայաստանի ազգային հերոս, Արցախյան ազատամարտի առաջամարտիկ Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրին գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում՝ Մովսես Գորգիսյանի անվան այգում։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2014 թվականին։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Հայկ Թոքմաջյան


== Ծանոթագրություններ ==