Ալեքսանդր Յուժին-Սումբատով

Ալեքսանդր Իվանի Յուժին (իրական ազգանունը՝ իշխան Սումբատով, սեպտեմբերի 16 (28), 1857, սեպտեմբերի 4, 1857(1857-09-04), սեպտեմբերի 16, 1857(1857-09-16) կամ սեպտեմբերի 4, 1852(1852-09-04), Տուլայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 17, 1927(1927-09-17), Նիս և Անթիբ
, Տուլայի մարզ, Ռուսական կայսերություն-17 սեպտեմբեր 1927, Անթիբ, Ֆրանսիա), ռուս և սովետական դերասան, դրամատուրգ, թատերական գործիչ, հայրական կողմից ծագումով վրացի։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1922)։


== Կենսագրություն ==
Ալեքսանդր Իվանի Յուժինը ծնվել է Տուլայի մարզում, որոշ տվյալների համաձայն՝ Կուկուևո (այժմ՝ Եֆրեմովսկի շրջան) կամ Մուրավլյովկա գյուղում (այժմ՝ Պլավսկի շրջան Տուլայի մարզ)։ Հայրական կողմից տատիկը վրաց իշխանուհի  Բագրատիոն-Մուխրանի Սոֆիան սերել է Բագրատիոնների մի ճյուղից։
Ավարտել է Թիֆլիսի թիվ 1 արական վարժարանը, նրա դասընկերն է եղել Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոն։
Սովորել է Պետերբուրգի Կայսերական համալսարանի իրավաբանական բաժնում։ Ուսման տարիներին մասնակցել է սիրողական ներկայացումների։ Պրոֆեսիոնալ բեմ է դուրս եկել 1876 թվականին Թիֆլիսում՝ Սոլցև բեմական անվամբ։ 1878-1879-ականներին հանդես է եկել Սանկտ Պետերբուրգի ակումբային բեմերում։ 1881 թվականին Մոսկվայում ընդունվել է Աննա Բրենկոյի թատրոն։ 1882- թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերն աշխատել է Փոքր թատրոնում։
Փոքր թատրոնում Ալեքսանդր Յուժինը զբաղեցրել է նաև ադմինիստրատիվ պաշտոններ. 1909 թվականից եղել է խմբի ղեկավար, 1918 թվականից՝ Խորհրդի անդամ, 1919 թվականից՝ տնօրինության անդամ, 1923 թվականից՝ տնօրեն, 1926 թվականից պատվավոր տնօրեն։ Այս պաշտոններում նա իրեն դրսևորել է որպես մեծ կազմակերպիչ և ադմինիստրատոր։
Յուժինը եղել է հաղթանդամ, թիկնեղ տղամարդ՝ կարճ պարանոցով, խոշոր գլխով և հզոր ձայնով։ 
1877 թվականից Յուժինը սկսել է դրամատուրգիական գործունեությունը։ Առաջինը գրել է«Կյանքի իրավունքները» պիեսը։ 1881 թվականին Փոքր թատրոնում բեմադրվել է նրա «Տերևները խշշում են», ապա «Բազեներ և ագռավներ»  (գրված՝ Վ.Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հետ համատեղ, առաջին անգամ բեմադրվել է Կորշի թատրոնում 1885 թվականին), «Արկազանովներ» (1886) և «Շղթաներ» (1888), «Դավաճանություն» (1903) պիեսները։
Գլխավորել է «Սրեդա» (Չորեքշաբթի) գրական-գեղարվեստական խմբակը։ 1908 թվականի փետրվարի 17-ից Ֆրանսիայի Մեծ Արևելքի «Վերածնունդ» մասոնական օթյակի անդամ է։ 1922 թվականից մինչև իր մահը եղել է Մոսկվայում Ա. Ն. Օստրովսկու հուշարձանի կառուցման կոմիտեի նախագահ։ Եղել է նաև Մոսկվայի գիտնականների տան ակումբի ավագանու խորհրդի անդամ (1924)։
Ա. Ի. Յուժինը մահացել է 1927 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, Ժյուան-Լե-Պեն առողջարանային քաղաքում (այժմ Անթիբ)՝ «Քրիզանթեմ» առանձնատանը, Նիսից ոչ հեռու։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։


== Հիշատակ ==
1929-1994-ականներին Մեծ Պալաշյոսկի անցուղին անվանվել է Յուժինի անցուղի։ Անցուղում է գտնվում  նրա տուն-թանգարանը։Թիֆլիսում կա Սումբատաշվիլի-Յուժինի անվան փողոց։
Յուժինի անունն է կրում Դոնեցկի փողոցներից մեկը։


== Ստեղծագործություն ==


=== Դերերը թատրոնում ===


=== Ֆիլմեր Ալեքսանդր Յուժինի մասին ===
«Александр Сумбатов-Южин. Битва за театр (վավերագրական ֆիլմ)» (2011, Ցենտրնաուչֆիլմ, Ռուսաստան). Ռեժիսոր՝ Վիկտոր Բելյակով։
«Князь Сумбатов-Южин (վավերագրական ֆիլմ)» (2007, «Ալմա Մատեր» հեռուսատատեսություն, Ռուսաստան). Ռեժիսոր՝ Օլգա Մարկիչևա։


== Գրականություն ==
«Сумбатов, Александр Иванович»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Князь Александр Иванович Сумбатов-Южин: Воспоминания. Статьи. Исследования / сост. Г.М. Полтавская. — М.: Малый театр, 2007. — 368 с.
Жизнь по закону развивающей красоты: Сборник статей об А.И. Сумбатове-Южине / сост. Г.М. Полтавская. — М.: Малый театр, 2009. — 144 с.
Владимир Шулятиков. Критические этюды (А. И. Сумбатов) \\ «Курьер», № 125, 1901.
«Дорогой друг и коллега по сладостям театрального управления…». Переписка В. А. Теляковского и А. И. Южина. 1917—1924. Публ. и вст. ст. М. Г. Светаевой, примеч. М. Г. Светаевой и Н. Э. Звенигородской \\ Документы и факты из истории отечественного театра XX века. Вып. 3 / Ред.-сост. В. В. Иванов. М.: «АРТ», 2004. С. 250—199; 520—537.


=== Մենագրական գրականության մեջ ===
Гоголева, Елена Николаевна|Гоголева Е.Н. На сцене и в жизни. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Искусство (издательство)|«Искусство», 1989. — 297 с. — (Театральные мемуары). — 30 000 экз. — ISBN 5210003736Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна|Щепкина-Куперник Т.Л. Из воспоминаний. — М.: Всероссийское театральное общество|ВТО, 1959. — С. 98—109. — 463 с.


== Ծանոթագրություն ==


== Գրականություն ==
Айхенвальд, Юрий Александрович|Айхенвальд Ю. А. Александр Иванович Сумбатов-Южин. — М.: Искусство, 1987. — 303 с. — (Жизнь в искусстве).
Дурылин, Сергей Николаевич|Дурылин С. Сумбатов / отв. ред. В. М. Фриче // Литературная энциклопедия. — М. : Изд-во Коммунистической академии, 1939. — Т. 11. — Стб. 112—113.
Щуров И. А. Сумбатов / Глав. ред. А. А. Сурков // Краткая литературная энциклопедия. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — Т. 7: "Советская Украина" - Флиаки. — Стб. 260—261.


== Արտաքին հղումներ ==
А. И. Сумбатов-Южин. Пьесы
А.И. Сумбатов-Южин. Студент и 38-й № галереи Малого театра и Солнечный блик (ինքնակենսագրական ուրվագծեր)
Յուժին-Սումբատովը armenlur.am կայքում