Էնն Մակբեթ

Էնն Մակբեթ (1875[…], Բոլթոն, Մեծ Մանչեսթեր, Միացյալ Թագավորություն - 1948[…], Կումբրիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանացի ասեղնագործ, դիզայներ, ուսուցիչ և հեղինակ, Գլազգոյի շարժման անդամ և Չառլզ Ռեննի Մակինթոշի համախոհը։ Եղել է ակտիվ սուֆրաժետ և պաստառներ է նախագծել սուֆրաժիստների և սուֆրաժետների շարժումների համար։


== Վաղ կյանք ==
Մակբեթը ծնվել է Բոլթոնի Հալիվել արվարձանում և սովորել Գլազգոյի արվեստի դպրոցում։ Մակբեթը երեխա ժամանակ կարմիր տենդի ինֆարկտ է տարել։ Նա ընտանիքի ինը երեխաներից եղել է ավագը։ Նրա հայրը ինժեներ-մեխանիկ Նորման Մակբեթն է եղել, իսկ մայրը՝ Էննի ՄաքՆիկոլը։ Նա սերել է գեղարվեստական ծագումից՝ նրա հորեղբայրները եղել են նկարիչներ Ռոբերտ Ուոլքեր Մակբեթը և Հենրի Մակբեթ-Ռեյբերնը, իսկ հայրական պապը դիմանկարիչ Նորման Մակբեթն է եղել։ 1902 թվականին նա մասնակցել է Թուրինի Ժամանակակից դեկորատիվ արվեստի առաջին միջազգային ցուցահանդեսի «շոտլանդական հատվածին», որտեղ Գիտության զարգացման բրիտանական ասոցիացիայի կողմից արծաթե մեդալի է արժանացել պրոֆեսոր Ռուկերին նվիրած Գլազգոյի զինանշանի ձևավորման համար։


== Ուսուցում ==

1901 թվականին Գլազգոյի արվեստի դպրոցում ուսումն ավարտելուց հետո Մակբեթը դարձել է Ջեսսի Նյուբերիի օգնականը, և նրա ապշեցուցիչ ասեղնագործությունը պարբերաբար լուսաբանվել է The Studio-ում։ 1906 թվականին Գլազգոյի արվեստի դպրոցում է դասավանդել մետաղագործություն, որտեղ 1907-1911 թվականներին նաև դասավանդել է կազմարարություն, իսկ 1912 թվականից՝ կերամիկական ձևավորում։
Մոտավորապես 1902-1911 թվականներին ասեղնագործության բաժինը Գլազգոյի արվեստի դպրոցի ամենամեծ արհեստագործական բաժինն է եղել։ Պահանջ է եղել, որ Գլազգոյի բոլոր աշակերտուհիներին պետք է կարել սովորեցնել։ Նյուբերիի, Մակբեթի և նրանց ուսանողների ստեղծած աշխատանքները երկու հիմնական տեսակի են եղել. համարձակ, կիրառական, նախշավոր ոճ՝ ոգեշնչված բնությունից և հայտնաբերված գործնական իրերի վրա, կամ ավելի սովորական գեղագիտություն, որը բաղկացած է եղել նկարների վահանակներից, որոնք հայտնաբերվել են կրակային էկրանների կամ եկեղեցական պատկերների վրա։ Նյուբերին կարող էր լինել ավելի համարձակ երկու դիզայներներից, թեև Մակբեթը վահանակներն ավելի լայն ասեղնագործել է արտահայտիչ կարերով։ Այս ասեղնագործված պանելների վրա պատկերված են եղել երիտասարդ աղջիկներ՝ ծաղկեպսակներով կամ աղջիկներ, որոնք լանդշաֆտի մեջ են՝ նման ժամանակաշրջանի վիտրաժների։
1908 թվականին նա հաջորդել է Ջեսսի Նյուբերիին որպես Գլազգոյի արվեստի դպրոցի ասեղնագործության և ասեղնագործության բաժնի վարիչ, իսկ 1912 թվականին դարձել է ասեղնագործության, դեկորատիվ արվեստի ստուդիայի ուսումնասիրությունների տնօրեն։ 1911 թվականին մասնակցել է Ազգային պատմության, արվեստի և արդյունաբերության շոտլանդական ցուցահանդեսի պլանավորմանը, եղել է Դեկորատիվ և կերպարվեստի բաժնի հանձնաժողովի կազմում։
Կրթական հոգեբան Մարգարեթ Սուոնսոնի հետ համատեղ Մակբեթը 1911 թվականին հրատարակել է Educational Needlecraft դասագիրքը։ Դասագիրքն արժանացել է միջազգային ճանաչումի և լայնորեն ազդել է ասեղնագործության ուսուցման վրա։ Այն մնացել է շոտլանդական դպրոցների ծրագրում մինչև 1950-ական թվականները։ Գլազգոյի արվեստի դպրոցի ասեղնագործության դասընթացները բաց են եղել ամբողջ համայնքի համար։ Դպրոցների ուսուցիչների համար շաբաթօրյա դասերը հանգեցրել են վկայականի տրամադրման Շոտլանդիայի կրթության վարչության կողմից։ Իր ուսուցման և հրապարակումների մեջ Մակբեթը տարածել է Գլազգոյի շարժման ձևավորման արմատական մոտեցումը և գործնականում կիրառել Արվեստների և արհեստների շարժման գաղափարները։ Նա բարձրացրել է տնային հագուստագործության կարգավիճակը և խրախուսել կանանց ստեղծել իրենց անհատական հագուստը։ Նա դիզայներական զգեստներ է բերել համեստ միջոցներով կանանց հասանելիության տակ՝ պաշտպանելով «համեստ նյութերի» օգտագործումը, ինչպիսիք են բամբակը, սպիտակեղենը և վթարը։ Իր հրապարակումներում Մակբեթը խրախուսել է դիզայներ-արհեստավոր կանանց նոր սերունդը, որը խրախուսել է նախշերի պատճենումը։
Անշուք նյութերի օգտագործումը նրան բաժանել է Մորիսի շրջանի արհեստավորներից, որոնք օգտագործել են հարուստ մետաքս։ Մակբեթը համարել է, որ նախորդ սերնդի ասեղնագործների մոտ ամենահայտնի մետաքսներն ու ատլասները ոչ միայն ավելի թանկ են եղել, այլև «իրոք ավելի քիչ գեղարվեստական»։
1920 թվականից սկսած Մակբեթը նաև ձեռագործություն է դասավանդել Կանանց ինստիտուտում և մասնակցել տեղական տնտեսական դժվարությունները մեղմելու ծրագրերին։ Իր Embroidered and Laced Leatherwork գրքում Մակբեթը ափսոսել է, որ կանայք իրենց ազատ ժամանակ արհեստներ են ստեղծել և արժեզրկել են իրենց աշխատանքը՝ դրա համար քիչ վճարելով, այնպես որ նյութերի արժեքը հազիվ է ծածկվել։ Կանանց ինստիտուտում իր ուսուցչական աշխատանքի միջոցով Մակբեթը նպատակ է ունեցել ստեղծել աշխատանքի տարածաշրջանային ոճեր՝ ստեղծելով ապրուստի միջոց արհեստավորների համար։


== Կանանց ընտրության իրավունքի ակտիվություն ==
Մակբեթը 1908 թվականին նախագծել է Կանանց ընտրության իրավունքի ազգային միության Էդինբուրգյան երթի դրոշը։ 1909 թվականի հոկտեմբերին Կանանց սոցիալական և քաղաքական միության (WSPU) Գլազգոյի մասնաճյուղը, որը Միացյալ Թագավորությունում կանանց ընտրության իրավունքի արշավի մարտական թևն է եղել, ներկայացվել է Մակբեթի կողմից մշակված ասեղնագործված պաստառով։ 1910 թվականի ցուցահանդեսի համար Մակբեթը նախագծել է WSPU-ի դրոշը՝ 80 սուֆրաժետ հացադուլավորների ասեղնագործված ստորագրություններով։ Այն հետագայում օգտագործվել է որպես դրոշակ։ Բացի ընտրության իրավունքի պաստառներ պատրաստելուց, Մակբեթը նաև Կանանց հասարակական և քաղաքական միության անդամ է եղել և մասնակցել է ռազմատենչ գործողություններին։ Արդյունքում նա բանտարկվել է, թեև, քանի որ նա չի ներկայացել դատարանում կամ թերթերում, կարծես թե դա արել է կեղծ անունով. նրա արարքի բնույթն անհայտ է։ 1912 թվականի մայիսին Գլազգոյի արվեստի դպրոցի քարտուղարին ուղղված նամակում Մակբեթը շնորհակալություն է հայտնել նրան իր «բարի նամակների» համար և գրել է. «Ես դեռ շատ ավելի քիչ եռանդուն եմ, քան ես սպասում էի... երկշաբաթյա մենակյաց բանտարկությունից հետո՝ հարկադրական սննդով»։ 1912 թվականին բանտում մնալուց հետո նա մի քանի ամսվա խնամքի կարիք է ունեցել որպես «կիսահաշմանդամ»։
Դպրոցի կառավարիչները անչափ շատ աջակցել են Մակբեթին նրա ապաքինման ժամանակ։ Մակբեթին տրվել է «ամեն ինչ, քանի դեռ նա լավացել է, որպեսզի վերադառնա աշխատանքի»։ Հավատարմության այս մակարդակը ընդգծել է արվեստագետների լուռ հավանությունը, ովքեր պաշտպանել են ընտրության իրավունքի գործը դպրոցի կառավարիչների կողմից։


== Գեղարվեստական արդյունք ==

Մակբեթը դարձել է հայտնի ասեղնագործ և դիզայներ։ Նրա բեղմնավոր արտադրանքը ներառել է մատյաններ, մետաղագործություն և գորգեր արտադրող Ալեքսանդր Մորթոնի և Կո.-ի, Դանդիի Դոնալդ Բրոս.-ի և Լիբերթիի և Նոքսի Սպիտակեղենի թելերի ընկերության դիզայնը։ Լիբերթիի համար Մակբեթը նաև տրամադրել է մոդեռն ոճի ասեղնագործության նմուշներ, որոնք ներկայացված են եղել ֆիրմայի փոստով պատվերների կատալոգներում մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։ Նրա նմուշները վաճառվել են Լիբերթիի կողմից՝ զգեստների և կահույքի ասեղնագործության համար։
1920 թվականին Մակբեթը տեղափոխվել է Կամբրիայի Վեստմորլենդի Պատերդեյլ։ Նա մնացել է Գլազգոյի արվեստների դպրոցի հրավիրյալ դասախոս մինչև 1928 թվականին իր թոշակի անցնելը։ Պատերդեյլում նա շարունակել է կատարել ասեղնագործություն, հաճախ ստեղծելով մեծ դեկորատիվ նմուշներ և արտադրել եկեղեցական կախիչներ ու զգեստներ։ Նա նաև զարդարել է ճենապակի և վառել իր սեփական ճենապակին իր իսկ կառուցած վառարանում։ Նա ստեղծել է գորգագործության մի պարզ մեթոդ, որը տպագրվել է 1929 թվականին իր «Գյուղացի կնոջ գորգը» գրքում։ Նա պնդել է, որ մեքենաները կժողովրդավարացնեն դիզայնը, և որ արհեստավորները, որոնք հասկանում են մեքենաների աշխատանքը, կարող են հասնել բարձր գեղարվեստական որակի։ Ամռանը Մակբեթն ապրել է Հելվելլիի ժայռի վրա՝ ինքնաշեն տան մեջ և ասեղնագործությամբ գրավել տեղի սարալանջերը։ Տանից դուրս նա ներկել է իր սեփական մանած թելերը փոսերի մեջ։


== Հանրությանը հասանելի աշխատանքներ ==

Պատերդեյլի Սբ. Պատրիկ եկեղեցում պահվում են նրա ասեղնագործություններից մի քանիսը։ Նրա աշխատանքների օրինակները երկար ժամանակ ցուցադրվել են Գլազգոյի Միսս Քրենսթոնի թեյարաններում։ Նա նախագծել և ասեղնագործել է Գլազգոյի տաճարի հաղորդության սեղանի ճակատային հատվածը։
Նրա ստեղծագործությունների շարքը, ինչպես ասեղնագործության, այնպես էլ կերամիկայի մեջ, 2018 թվականի մարտի 30-ից մինչև օգոստոսի 14-ը ցուցադրվել է Քելվինգրով թանգարանի իր «Գլազգոյի ոճը ստեղծելով» ցուցահանդեսում։
The Studio-ում է գտնվում նրա աշխատանքների բազմաթիվ պատկերները։


== Հրապարակումներ ==
Մակբեթը հրատարակել է ասեղնագործության վերաբերյալ վեց գիրք՝ Educational Needlecraft (առաջին անգամ հրատարակվել է 1911 թվականին, Մարգարետ Սուանսոնի հետ), The Playwork Book (առաջին անգամ հրատարակվել է 1918 թվականին), School and Fireside Crafts (առաջին անգամ հրատարակվել է 1920 թվականին Մեյ Սփենսի հետ), The Country Woman's Rug Book (առաջին անգամ հրատարակվել է 1921 թվականին), Needleweaving (առաջին անգամ հրատարակվել է 1922 թվականին) և Embroidered Lace and Leatherwork (առաջին անգամ հրատարակվել է 1924 թվականին)։ Նա նաև պատրաստել է մի քանի նմուշներ ոսկերչական իրերի համար, որոնցից մի քանիսը հայտնվել են որպես նկարազարդումներ Փիթեր Ուայլի Դևիդսոնի գրքերում։

		


== Ծանոթագրություններ ==