Բարդայի հրթիռահրետակոծություն

Բարդայի հրթիռահրետակոծություն (ադրբ.՝ Bərdənin bombalanması), 2020 թվականին Արցախի Հանրապետության դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի շրջանակներում տեղի ունեցած հրթիռահրետանային հարվածների շարք, որի թիրախը եղել է Ադրբեջանի Բարդա քաղաքը։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ հրթիռահրետակոծությունների արդյունքում զոհվել և վիրավորվել են տասնյակ քաղաքացիական անձինք։
Բարդայի ուղղությամբ առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվել է 5 և վիրավորվել 13 քաղաքացիական անձ։ Հաջորդ օրը՝ հոկտեմբերի 28-ին, Բարդան թիրախավորվում է ևս մի քանի հրթիռների կողմից, որի արդյունքում սպանվում է ևս 21 բնակիչ, այդ թվում՝ «Կարմիր մահիկ»-ի կամավոր։ 
Ադրբեջանական կողմը հարձակումների մեջ մեղադրում է Հայաստանի զինված ուժերին, մինչդեռ ի պատասխան դրա՝ ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը իր ֆեյսբուքյան էջում պաշտոնապես հերքում է այդ ինֆորմացիան՝ այն համարելով «կեղծ և անհիմն»։ Արցախի պաշտպանության բանակը հարձակումներից հետո հրապարակել է Բարդայում տեղակայված ռազմական օբյեկտների ցանկը, մասնավորապես՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն։


== Նախապատմություն ==
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի զինված ուժերը՝ Թուրքիայի և միջազգային ահաբեկչական խմբավորումների գործուն աջակցությամբ լայնամասշտաբ հարձակման է անցնում արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, որը վերաճում է հինգերորդ սերնդի աննախադեպ պատերազմի։ Պատերազմական գործողությունների առաջին օրվանից սկսած ադրբեջանական կողմերը ռազմական ավիացիայի և հրետանային միջոցների կիրառմամբ թիրախավորում է Արցախի բազմաթիվ քաղաքացիական օբյեկտներ, որոնք արդյունքում զոհվում են մի շարք խաղաղ բնակիչներ։ 
Բարդա քաղաքը գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծից շուրջ 20 կմ հյուսիս-արևելք և ունի 40 հազար բնակիչ։ Պատերազմական գործողություններին զուգընթաց առաջին բանակցությունները սկվել են հոկտեմբերի 9-ին Մոսկվայում՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների մասնակցությամբ։ Ավելի քան 10 ժամ տևած բանակցությունների արդյունքում տեղական ժամանակով ժամը 03:00-ին կողմերը հանդես են գալիս համատեղ հայտարարությամբ՝ նշելով, որ կեսօրից հետո ուժի մեջ կմտնի հումանիտար հրադադար։ Այնուամենայնիվ, հրադադարի ուժի մեջ մտնելուց անմիջապես հետո ադրբեջանական կողմը խախտում է պայմանավորվածությունը և վերստին հարձակման անցնում շփման գծի ողջ երկայնքով։ 
Հոկտեմբերի 4-ին Ադրբեջանի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը՝ Գանձակը, չորս անգամ ենթարկվում է բալիստիկ հրթիռակոծությունների, արի արդյունքում զոհվում է 25 և վիրավորվում 125 քաղաքացիական անձ։ Հոկտեմբերի 26-ին հրադադարի մեկ այլ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում Միացյալ Նահանգների նախաձեռնությամբ, սակայն այն նույնպես խախտվում է ուժի մեջ մտնելուց րոպեներ անց։


== Հրթիռահրետակոծություն ==

Բարդայի առաջին հրթիռահրետակոծությունը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 27-ին, որի արդյունքում զոհվում է 5 և վիրավորվում 13 քաղաքացիական անձ։ Երկրորդ հարձակումը տեղի է ունենում հոկտեմբերի 28-ին, տեղական ժամանակով ժամը 13:00-ի սահմաններում։ Ըստ ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալների՝ օգտագործվել են կասետային ռումբեր, որոնցով թիրախավորվել են առավել խիստ բնակեցված քաղաքային շրջանները, հիմնականում՝ առևտրի օբյեկտները։  
Երկրորդ հրթիռակոծությունների արդյունքում սպանվել է 21 խաղաղ բնակիչ, վիրավորվել՝ 70-ից ավելի անձ։ Մահացածների թվում եղել է «Կարմիր մահիկ»-ի 39-ամյա կամավոր, ևս երկու կամավորներ վիրավորվել են։ Մեծապես վնասվել են քաղաքացիական ենթակառուցվածքները և տրանսպորտային ցանցը։ Ըստ Ադրբեջանի ՊՆ-ի, երկրորդ հարձակման ժամանակ օգտագործվել է ԲՄ-30 Սմերչ համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ։  
Ադրբեջանը հարձակումների պատասխանատվությունը բարդում է ՀՀ ԶՈւ-ի վրա, մինչդեռ հայկական կողմը հերքում է ադրբեջանական զրպարտանքները։ 
Մասնավորապես, Արցախի պաշտպանության բանակը հրթիռահրետակոծություններից անմիջապես հետո հայտարարում է   Բարդայում տեղակայված ռազմական նշանակության օբյեկտների մասին՝ 1-ին ԲԿ շտաբ, վերանորոգման գումարտակ, կապի առանձին գումարտակ, զենիթահրթիռային դիվիզիոն, տանկային բրիգադ և հակատանկային դիվիզիոն։


== Ադրբեջանական պատասխան ==
Հարձակումներից անմիջապես հետո Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հրապարակում է անօդաչու թռչող սարքի կադրեր, որում նշանառված էր հայկական կենդանի ուժը


== Արձագանք ==
Բարդայի հրթիռահրետակոծությունները դատապարտվում են Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության կողմից։ Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմը առաջին հարձակումը որակում է որպես «ադրբեջանական ժողովրդի նկատմամբ ցեղասպանության նոր ակտ»։ Ադրբեջանի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը մեկնաբանում է երկրորդ հարձակումը, այն անվանելով «ահաբեկչություն խաղաղ բնակչության դեմ»։ Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը խոստանում է պատշաճ պատասխանել հարձակումներին։ Ադրբեջանի փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևան հայտարարում է, որ հարձակումները բարբարոսական են՝ միևնույն ժամանակ ցավակցության խոսք հայտնելով։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հարձակումները որակում է «մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ»։
Հարձակումները դատապարտող հայտարարություն է տարածել Թուրքիան։ Այս ամենը դատապարտել են նաև Ադրբեջանում Պակիստանի, Իրանի և Ղազախստանի դեսպանությունների կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==