armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ստորին Վոչա

Ստորին Վոչա (ռուս.՝ Нижняя Воча ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վաշկա գետի աջ ափին՝ 95 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 64 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  03030000112103000048174 
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103004817''
Ավազանի կոդը - 03.03.00.001''
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Բամբկիկ

Բամբկիկ, հայկական իգական անուն։ Հայերեն բամբակ բառի փաղաքշական ձևն է։ Գործածվել է 14-րդ դարում։ Հայտնի է նաև անվան թուրքական Փամպուխ ձևը։


== Գործածություններ ==
Բամբկիկ, կին Վարդանի, մայր Խաչատուրի, «ասպնջականի» Յոհան վարդապետի, որ 1356 թվականին Սուրխաթում Ստեփանոս գրչին գրել տվեց Եսայի և Թուղթք Պողոսի։


== Ծանոթագրություններ ==
Ջանիկ Առուշանյան

Ջանիկ Առուշանյան (8 հոկտեմբերի, 1974, Քարին տակ, Շուշիի շրջան - 12 հունվարի, 1994, Մարտակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Ջանիկ Առուշանյանը ծնվել է 1974 թ. հոկտեմբերի 8-ին Շուշիի շրջանի Քարինտակ գյուղում։1991 թ. ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Անձնագրային ռեժիմի ստուգման ժամանակ օմոնականները նրան կալանավորել ու Շուշիի բանտ են տեղափոխել, ազատ է արձակվել ազգությամբ ռուս մոր միջամտությամբ։ 1992 թ. մասնակցել է գյուղի պաշտպանության համար մղված մարտերին։ 1992 թ. ծառայել է Ստեփանակերտի վաշտում, 1993 թ. ծառայել է Շուշիի վաշտում։ Մասնակցել է Քելբաջարի, Հորադիզի, Մարտակերտի մարտական գործողություններին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 12-ին Մարտակերտի պաշտպանության համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։ 


== Ծանոթագրություններ ==
Վինյո Հոքե

Վինյո Հոքե (ֆր.՝ Vigneux-Hocquet), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա երկրամասի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Վերվեն կանտոնի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Լանը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02801։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 283 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին 156 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 107-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 49-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 68,6 %, 1999 թվականին եղել է 61,8 %)։ 107 ակտիվ քաղաքացիներից 95-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (54 տղամարդ և 41 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 12 մարդ (4 տղամարդ և 8 կին)։ 49 ոչ ակտիվ մարդկանցից 13-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 16-ը եղել են թոշակառու, 20-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Աղբյուրներ ==
Վինյո Հոքեի ազգային համալսարի վիճակագրությունը (ֆր.)


== Ծանոթագրություններ ==
Առաջին տիկին

Առաջին տիկին, երկրի նախագահի կինը։
Սկզբնապես «First Lady» տերմինը վերաբերել է ԱՄՆ-ի նախագահի տիկնոջը, բայց հետո տերմինը տարածվել է նաև այլ լեզուներ և հիմա վերաբերում է ցանկացած երկրի նախագահի տիկնոջը։ Որոշ երկրներում տերմինը նաև թարգմանվում է, օրինակ՝ Իսպանիայում «Primera Dama», Ռուսաստանում «Первая Леди», Ֆրանսիայում «Première Dame»։


== Պատմություն ==

ԱՄՆ-ում տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1849 թվականին, երբ որ նախագահ Զաքարի Թեյլորը կոչեց «First Lady» 4-րդ նախագահի Ջեյմս Մեդիսոնի կնոջը՝ Դոլլի Մեդիսոնին, նրա պաշտոնական թաղմանը։ Սակայն առաջին կինը, որին սկսեցին կոչել «Առաջին տիկին» Հերրիեթ Լեյնն է՝ ԱՄՆ-ի 15-րդ նախագահի՝ Ջեյմս Բյքենենի, զարմուհին էր (Բյուքենը եղել է միակ ամուրի ԱՄՆ-ի նախագահ և Սպիտակ տան տիրուհու դերը կատարում էր նրա զարմուհին)։ Բայց միջազգային ճանաչում այս հասկացությունը ստացել է 1877 թվականին։ Այն ժամանակ Մերի Էյմսը իրեն թերթի լրահաղորդման մեջ Ռութերֆորդ Խեյզի իննագուրացիայի մասին օգտագործեց «առաջին տիկին» տերմինը իր կնոջ Լյուսի Ուեբբ Հեյզին, ծայր աստիճան հանրամատչելի ամբողջ ԱՄՆ-ում։
Առաջին տիկինները դիվանագիտական հարաբերություններ են պահպանում այլ երկրների նախագահների տիկինների հետ։ Պաշտոնական այցերի ժամանակ նախագահները կազմակերպում են այսպես կոչված «կանացի ծրագրեր», որտեղ առաջին տիկինները շփվում են։ Որոշ առաջին տիկիններ եռանդուն կերպով խառնվում են երկրի դիվանագիտական գործերին, ամենահայտնի օրինակները - Էլեոնորա Ռուզվելթը և Էվա Պատտերսոնն են։ Հիլլարի Քլինթոնն առաջադրել է իր թեկնածությունը 2008 թվականի ԱՄՆ-ի նախագահի ընտրությունների ժամանակ, սակայն հետո հանել է այն։ Արգենտինայի երկու առաջին տիկինները - Իսաբլ Մարթինես դե Պերոնը և Քրիստինա Ֆերնանդես դե Քիրշները փոխել են իրենց ամուսիններին նրանց նախագահի դիրքում (Խուան Պերոնին և Նեստոր Քիրշներին)։ Կարելի է նշել, որ Իսաբել Պերոնը դարձել է աշխարհի առաջին կին-նախագահը։


== Տես նաև ==
Հայաստանի առաջին տիկին


== Աղբյուրներ ==
Հյուսիսային Լինքոլնշիր

Հյուսիսային Լինքոլնշիր (անգլ.՝ North Lincolnshire)՝ ունիտար միավոր Լինքոլնշիր կոմսության հյուսիսում։ Ունիտար միավորի գլխավոր և ամենամեծ քաղաքը Սկանտորպն է (բնակչություն՝ 72 հազար մարդ)։


== Պատմություն ==
Կազմավորվել է 1996 թվականի ապրիլի 1-ին՝ Գլենֆորդ, Սկանտորպ, Բոտֆերի շրջանների վերակազմավորման և Լինքոլնշիր կոմսության կազմի մեջ մտնելու ժամանակ (նախկինում մտնում էին Համբերսայդ կոմսության կազմի մեջ)։


== Աշխարհագրություն ==
Զբաղեցնում է 846 կմ² տարածք, հյուսիս-արևելքից ողողվում է Համբերի էստուարի ջրերով, հարավ-արևելքում սահմանակից է Հյուսիսարևելյան Լինքոլնշիրին, հարավում՝ Լինքոլնշիր և Նոթինգեմշիր կոմսություններին, արևմուտքում՝ Սաութ Յորքշիր կոմսությանը, հյուսիս-արևմուտքում՝ Իստ Ռայդինգ օֆ Յորքշիր կոմսությանը։


== Կազմ ==
Ունիտար միավորի կազմի մեջ մտնում է 8 քաղաք՝

Բարտոն-ապոն-Համբեր
Բրիգ
Բրոտոն
Կիրտոն ին Լինդսի
Կրոուլ
Սկանտորպ
Ուինտերտոն
Էպվորտ


== Բնակչություն ==
Հյուսիսային Լինքոլնշիր ունիտար միավորի տարածքում բնակվում է 152 849 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը 181 մարդ/կմ² է (2001 թվականի տվյալներ)։


== Սպորտ ==
Սկանտորպ քաղաքում հիմնվել է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ՝ «Սկանտորպ Յունայթեդ», որը 2010/2011 թվականին մասնակցել է Անգլիայի ֆուտբոլային լիգայի առաջնությանը՝ մրցակիցներին ընդունելով Գլենֆորդ Պարկ մարզադաշտում (9 հազար հանդիսատես)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт унитарной единицы Северный Линкольншир(անգլ.)
Շատիյոն ան Միշայ

Շատիյոն ան Միշայ (ֆր.՝ Châtillon-en-Michaille), կոմունա Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում։ Մտնում է Բերգալդ սիուր Վազելին կանտոնի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Նանտիու։
Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01091։


== Բնակչություն ==
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 3120 մարդ։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի համայնքներ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (ֆր.)
Տավեժնյա

Տավեժնյա (ուկրաիներեն՝ Тавежня), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1887 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տավեժնյա գյուղում բնակվում էր 299 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,37 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 218,25 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ազայ Կուլիև

Ազայ Աժդար օկլի Կուլիև (ադրբ.՝ Azay Əjdər oğlu Quliyev, հունիսի 23, 1971(1971-06-23), Վաղատին, Սիսիանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, ԱՀ Նախագահին առընթեր հասարակական կազմակերպություններին պետական ​​աջակցության խորհրդի նախագահ, Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի III, IV, V և VI գումարման պատգամավոր, Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության Խորհրդարանական վեհաժողովի քաղաքական հարցերի ու անվտանգության հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ (2013-2016), ԵԱՀԿ ԽՎ փոխնախագահ, ԵԱՀԿ ԽՎ Մետաքսի ճանապարհին աջակցության խմբի նախագահ, ԵԱՀԿ ԽՎ-ում Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի պատվիրակության ղեկավար, Քաղաքական գիտությունների դոկտոր։


== Կենսագրություն ==
Ազայ Կուլիևը ծնվել է 1971 թվականի հունիսի 23-ին, Զանգեզուրի Գարաքիլսայի շրջանի Վաղատին գյուղում։ 

1989-1991 թվականներին ծառայել է բանակում։
1992-1998 թվականներին սովորել է Բաքվի պետական ​​համալսարանի պատմության ֆակուլտետում։
1995-1996 թվականներին սովորել է Անկարայում ՝ Թուրքիայի և Մերձավոր Արևելքի պետական ​​կառավարման ինստիտուտում։
2010 թվականինի փետրվար-մարտ ամիսներին նա սովորել է Քենեդիի դպրոցում, Հարվարդ, ԱՄՆ։
2007-2013 թվականներին սովորել է Բաքվի պետական ​​համալսարանի դոկտորանտուրայում։
2015 թվականին նա ընտրվել է ԱՀ Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր։
2016 թվականին նշանակվել է ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի փոխնախագահ։
2020 թվականին նշանակվել է ԵԱՀԿ ԽՎ-ում Ադրբեջանի Հանրապետության Միլլի Մեջլիսի պատվիրակության ղեկավար։
2008 թվականից նա Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր հասարակական կազմակերպություններին պետական ​​աջակցության խորհրդի նախագահն է։


== Ծանոթագրություններ ==
Նովովասիլևկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՆովովասիլևկաՆովովասիլևկա (ուկրաիներեն՝ Нововасилівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի Պրիազովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1823 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Նովովասիլևկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 2 530 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12,48 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 225,24 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
(981) Մարտինա

(981) Մարտինա (անգլ.՝ Martina), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1917 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Սերգեյ Բելյավսկու կողմից Սիմեիզում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,092511 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4602 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7248 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1986,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181233 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,07° անկյուն։
Մարտինա աստերոիդը պատկանում է Ֆեմիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 535 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 3,08 ա. մ., իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,24 ա. մ. հեռավորության վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(981) Մարտինա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Դամիեն Սարգ

Դամիեն Սարգ (ֆր.՝ Damien Sargue, իրական անվանումը՝ Դամիեն Գրա, ֆր.՝ Damien Gras; հունիսի 26, 1981(1981-06-26), Կան), ֆրանսիացի երգիչ։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն ===
Դամիեն Սարգը ծնվել է 1981 թվականի հունիսի 26-ին Ֆրանսիայի Կան քաղաքում։ Նրա մայրը՝ Միրիամը եղել է անշարժ գույքի գործակալ, իսկ հայրը՝ Պիեռը եղել է շինարարության ղեկավար։ Նրա ծնողները բաժանվել են, երբ երեխան եղել է դեռ մեկ տարեկան։ Դամիենը ունի եղբայր՝ Ժուլիենը և երկու քույր՝ Սառան և Ժյուլին։ Մոր կամքով ութ տարեկանից սկսել է զբաղվել վոկալով։


=== Կարիերա ===
Տասը տարեկանում Դամիենը, «Emmen-moi» երգով, «Sacrée soirée» (հայերեն՝ Սուրբ երեկո) հաղորդաշարի ժամանակ հաղթել է TF1 հեռուստաընկերության «Les numeros 1 de demain» (հայերեն՝ Վաղվա օրվա համար 1) մրցույթը և ստացել հրավեր՝ ձայնագրելու սինգլ։ «Emmene-moi» սինգլը ձայնագրվել է 1992 թվականին։ Բացի այդ, Դամիենը հանդես է եկել Դանցա մականունով։ Այդ մականունը նա վերցրել էր «Ո՞վ է այստեղ ղեկավարը» հեռուստասերիալի դերասաններից մեկի Տոնի Դանցայի անվանումից։ Դամիենը համատեղել է դպրոցը և երաժշտական կրթությունը՝ մշտապես մասնակցելով տարբեր փառատոնների և երաժշտական մրցույթների, որոնք տեղի էին ունենում ողջ Ֆրանսիայով մեկ։ Կաննում տեղի ունեցած ֆրանսիական երգի փառատոնում, Սարգը զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։
1996 թվականին Դամիենը ստացել է հրավեր մասնակցելու «Notre-Dame de Paris» մյուզիքլում, որտեղ պետք է կատարեր Ֆեբայի և Գրինգուարի հատվածները։ Այսպիսի շանսի համար, Դամիենը կիսատ է թողել դպրոցական կրթությունը։ Նրա նոր բեմական անունը դարձել է Սարգը։
Դամիենը սկսել է ավելի հայտնի դառնալ, երբ ստացել է Ռոմեոյի դերը Ժերար Պրեսգուրվիկի «Ռոմեո և Ջուլիետ» մյուզիքլում։ 2000 թվականին թողարկվել է նրա «Romeo & Juliette — De la haine a l’‘amour» ալբոմը։ Սկավառակի երգերը ֆրանսախոս երկրներում մեկը մյուսի հետևից դարձել են ոսկե, պլատինե և ադամանդե։ Ընդհանուր առմամբ, ստեղծվել է ներկայացման 37 երգերով երեք կոմպակտ սկավառակ։
2004 թվականին Սարգը ձայնակցել է կոմս Ռաուլ դե Շանիին «Օպերայի ուրվականը» ֆիլմի ֆրանսիական տարբերակում։ 2007 թվականին Դամիենը թողարկել է իր սոլո «Damien Sargue» ալբոմը։ 2009 թվականին Դամիենի կատարմամբ «Les rois du monde» երգը դարձել է «Ինկոգնիտո» ֆիլմի սաունդթրեքը։
2012 թվականին Դամիենը ստավել է Պինոկիոյի դերը՝ «Պինոկիո։ Վերածննունդ» մյուզիքլում։
2013 թվականի սեպտեմբերին մասնակցել է «Պարեր աստղերի հետո» մրցույթի ֆրանսիական տարբերակի չորրորդ եթերաշրջանում, որտեղ զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։
2016 թվականին ստացել է Արամիսի դերը՝ «Երեք հրացանակիրներ» մյուզիքլում։


=== Անձնական կյանք ===
1998-2000 թվականներին հանդիպել է երգչուհի էլեն Սեգարայի  հետ։ 2001 թվականին հանդիպել է պարուհի Քրիստին Ասսիդի հետ։ 2009 թվականին Դամիենը և երգչուհի Ջոյ Էսթերը ամուսնացել են Լաս Վեգասում։ 2011 թվականին զույգը բաժանվել, այդպես էլ պաշտոնապես չգրանցելով իրենց ամուսնությունը Ֆրանսիայում։ 2010 թվականից մինչ օրս հարաբերությունների մեջ է գտնվում Էմիլի Սուդրեի հետ։ 2014 թվականին զույգը ունեցել է դուստր՝ Բիլի Ռոուզին։ 2017 թվականին նրանք ամուսնացել են։


== Ծանոթագրություններ ==
Թրեխվի

Թրեխվի (վրաց.՝ თრეხვი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1040 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 12 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Նոյեմբերի 29

Նոյեմբերի 29, տարվա 333-րդ (նահանջ տարիներին՝ 334-րդ) օրն է։

Տարվա ավարտին մնում է 32 օր։


== Դեպքեր ==
1920 - Հայհեղկոմը Հայաստանում հռչակեց խորհրդային կարգեր - Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն։
1925` Հիմնադրվել է Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանը։
1956 - Հայաստանի Հանրային Հեռուստատեսության առաջին եթերը։
1967 - Երևանում տեղի ունեցավ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքի վրա կառուցված 1915 թ. Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձան-կոթողի բացումը։


== Ծնունդներ ==
1797 - Գաետանո Դոնիցետի, իտալացի երգահան (մ. 1848)
1895 - Ուիլյամ Տաբմեն, Լիբերիայի պետական և քաղաքական գործիչ
1909 - Վարազդատ Հարությունյանը, հայ նշանավոր ճարտարապետ, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (մ. 2008)
1911 - Ռուբեն Աղաբաբյան, հայ բանաստեղծ, ճարտարապետ, ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր (վ. 1970)։
1917 - Կոստանդին Մարության, հայ խորհրդային շինարար
1919 - Համբարձում Համբարձումյան, հրետանու գեներալ-լեյտենանտ։
1921 - Ռաֆայել Արամյան, հայ արձակագիր, թարգմանիչ (վ. 1978)։
1924 - Մարուսյա Մարտիրոսյան, հայ խորհրդային դերասանուհի
1932 - Ժակ Շիրակ, Ֆրանսիայի նախագահ։
1947 - Սերգեյ Սեինյան, օրթոպեդ, ուռուցքաբան
1968 - Ռալֆ Սուքե,— գերմանացի փուլիստ։
1973 - Ռայան Գիգզ, ուելսցի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան


== Մահեր ==
1942 - Մաքսիմ Կոնչալովսկի՝ սովետական թերապևտ, ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
1951 - Լևոն Շանթ, գրող և մանկավարժ (ծ. 1869)
1978 - Վարսիկ Աթանեսյան, հայ խորհրդային պետական կուսակցական աշխատող
2001 - Ջորջ Հարրիսոն, անգլիացի ռոք-երաժիշտ (ծ. 1943)
Քվարցային պլագիոպորների սյունաձև անջատումներ

Քվարցային պլագիոպորֆիրների սյունաձև անջատումներ, երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Տավուշի մարզի Հովք գյուղից 900 մ դեպի հյուսիս արևելեք, Աղստև գետի ձախ ափին, Երևան- Իջևան ավտոմայրուղու ձախ կողմում։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Բնության պետական հուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը հուշարձանների ցանկում
Բերձոր (այլ կիրառումներ)

Բերձոր անունը կարող է վերաբերել՝

Բերձոր՝ քաղաք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, հանդիսանում է շրջանի վարչական կենտրոնը (ներկայում գտնվում է Արցախում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի խաղաղապահ ստորաբաժանման ենթակայության ներքո),
Բերձոր՝ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։
Իգոր Գրոմիկո

Իգոր Գրոմիկո (ռուս.՝ Игорь Анатольевич Громыко, հունիսի 25, 1954(1954-06-25)), ռուսական դիվանագետ։ ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության ղեկավար Անդրեյ Գրոմիկոյի թոռը։


== Կենսագրություն ==
1976 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը։
1979 թվականից աշխատում է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Դիվանագիտական ծառայությունում, ապա՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ում։
Աշխատել է տարբեր դիվանագիտական պաշտոններում՝ նախարարության կենտրոնական ապարատում և արտասահմանյան հիմնարկներում։
2003-2006 թվականներին եղել է Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանության խորհրդական-դեսպանորդ։
2007 թվականից ԱՊՀ երկրների չորրորդ դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
2009 թվականի դեկտեմբերի 28-ից մինչև 2014 թվականի փետրվարի 3-ը Մինսկում Անկախ Պետությունների Համագործակցության կանոնադրական և այլ մարմիններում Ռուսաստանի Դաշնության մշտական ներկայացուցիչ։
Տիրապետում է անգլերեն լեզվին։


== Դիվանագիտական աստիճան ==
1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2012 թվականի հուլիսի 30)։
2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2006 թվականի փետրվարի 1)։


== Ընտանիք ==
Պապը՝ Անդրեյ Գրոմիկո, 1957-1985 թվականներին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարար։
Հայրը՝ Անատոլի Անդրեևիչ Գրոմիկո, ՌԳԱ թղթակից անդամ։
Մայրը՝ Մարգարիտա Գրոմիկո


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրությունը Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցչության կայքում
Ռուսական արտասահմանյան գործակալությունների ղեկավարները՝ ՌԴ ԱԳՆ կայքում
Պատրիկ Արտեմի

Պատրիկ Արտեմի (իրական անուն, ազգանուն՝ Պատվական Արտեմի Շաքարյան, նոյեմբերի 20, 1939(1939-11-20), Մարց, Ալավերդու շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ արձակագիր, Հայաստանի գրողների միության անդամ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1939 թվականի նոյեմբերի 20-ին Լոռու մարզի Մարց գյուղում։ Ավարտել է Ալավերդու Միքայել Նալբանդյանի անվան թիվ 6 միջնակարգ դպրոցը։ Ուսումը շարունակել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետի հեռակա բաժնում։ Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո՝ 1960-1961 թվականներին, աշխատել է Հագվի գյուղի դպրոցում՝ որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Այնուհետև եղել է Ալավերդու շրջանային պիոներ տան վարիչ (1961-1962), շրջանային «Լոռի» թերթի նամակների բաժնի վարիչ, որից հետո՝ թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1965-1975 թվականներին «Սովետական Հայաստան» թերթի հյուսիսային շրջանների հատուկ թղթակիցն էր։
1975 թվականին տեղափոխվել է Երևան, դարձել կենտրոնական խմբագրության հատուկ թղթակից։ 1978-1990 թվականներին եղել է «Սովետական Հայաստան» թերթի նամակների և ֆելիետոնի բաժնի վարիչ, ապա ստեղծել և մինչև 1992 թվականը խմբագրել է «Ժողովրդական թերթը»։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է Ավտոմոբիլային տրանսպորտի մինիստրություն, դարձել վառելիքաէներգետիկ ռեսուրսների վարչության պետ։
1998 թվականից սկսել է զբաղվել գրողական գործունեությամբ։
2009 թվականից ապրում է Ամերիկայում։ Ամուսնացած է, ունի 2 դուստր։


== Երկեր ==
«Ինչպես մանկության հեքիաթ» (1971)
«Լեռան երեկոն» (2004)
«Հարդագողի ճամփորդներ» (2009)
«Սորան» (2017)
«Խաղը» (2017)
«Ժամադրություն» (2019)
«Отрина» (2020)
«Подсолнуховое поле» (2020)
«Մեզոզոյան խենթեր» (2021)Պատրաստում է տպագրության «Գոյարարի հարսնացուն» պատմվածքների, նյութերի և հուշերի ժողովածուն։


== Թատրոնում ==
2021 թվականի ամռանը Ալավերդու քաղաքային թատրոնում բեմադրվել է «Ծապան» ներկայացումը՝ հիմնված Պատրիկ Արտեմիի համանուն պատմվածքի վրա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պատրիկ Արտեմի
Մանկության հանդերի աղվեսը / Պատրիկ Արտեմի
Պատրիկ Արտեմի. «Սուլթանը»․ պատմվածք Archived 2021-08-30 at the Wayback Machine.
Պատրիկ Արտեմի. «Թռիչք ժամանակի միջով». պատմվածք Archived 2021-08-30 at the Wayback Machine.
Պատրիկ Արտեմի «Սորան»
Պլեյաս (Էկվադոր)

Պլեյաս, պաշտոնապես՝ Խեներալ Վիլյամիլ Պլեյաս, ափամերձ քաղաք, որը գտնվում է Էկվադորի Գուայաս նահանգում։ Այն Պլեյաս գավառի նստավայրն է և ստեղծվել է 1989 թվականին։ Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի այնտեղ բնակվում է 24,070 մարդ։ Քաղաքն իր պաշտոնական անունը ստացել է անկախության հերոս, գեներալ Խոսե դե Վիլամիլի պատվին։ Պլեյասը կարևոր տուրիստական կենտրոն է և գտնվում է Գուայակիլից մոտ 96 կմ հեռավորության վրա։


== Տնտեսություն ==
Պլեյասի տնտեսություն հիմնական բազան  կազմում են  մի շարք հյուրանոցներ և հանգստյան գոտիներ, որոնք  գտնվում են այդ  տարածքում։ Պլեյասի մոտ կան մի շարք լողափեր, որոնցից են «Պլեյա ջեներալ Վիլամիլը», «Պասեո աքուատիկո Վիլյամիլը», «Պլեյա ել Արենալը», «ՊոԷնգաբաոն»։ Բացի զբոսաշրջությունից, Պլեյասն  ունի աճող ձկնորսական համայնք և հայտնի է իր ծովամթերքներով ու այդ ուտելիքներով հարուստ խոհանոցով։ 
Պլեյասը  նաև հանդիսանում է Գոմեզ Ռենդոնի ռազմական ակադեմիայի տունը։


== Ծանոթագրություններ ==
Փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտ

Կոչումը պատկանում է բարձրագույն կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից։ ՀՀ փրկարար ծառայությունում այն բարձրագույնն է (բարձր է փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորի կոչումից)։


== Փրկարարական ծառայության գեներալ-լեյտենանտները ==
     Ներկայումս գտնվում է փրկարարական ծառայության մեջ

Կաղապար:Հայաստանի փրկարար ծառայության կոչումներ


== Ծանոթագրություններ ==
Ալեքսեյ Պապովյան

Ալեքսեյ Սերգեյի Պապովյան (փետրվարի 26, 1941(1941-02-26), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ քանդակագործ։


== Կենսագրություն ==
1971 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1972 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների, սիմպոզիումների և բիենալեների մշտական մասնակից (Հայաստան, Ռուսաստան, Գերմանիա, Ֆրանսիա, Սուդան, Բալթյան երկրներ, Հունգարիա, Լեռնային Ղարաբաղ և այլն)։ 1974 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։


== Ստեղծագործություններ ==
Գրոտեսկի, այլաբանության, կերպարանափոխության միջոցներով Պապովյանը հասել է դրամատիկ երանգների, շոշափել բարոյաէթիկական խնդիրներ։

«Ցուլ», 1974, բրոնզ
«Կերպարանափոխություն», 1979
«Պրոմեթևս», 1970-1980, թրծակավ
«Քաջ Նազար», 1970-1980, թրծակավ
«Հեծյալը», 1970-1980, թրծակավ
«Այծքաղ», 1994, բրոնզ
«Արագիլ», 1994, բրոնզԱշխատանքները գտնվում են Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Երևան), Հայաստանի ազգային պատկերասրահում (Երևան), Վանաձորի գեղարվեստի թանգարանում (Հայաստան), «Վալուա» պատկերասրահում (Փարիզ), Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա), Երևանի, Ռիգայի, Մոսկվայի, Փարիզի, Բուդապեշտի և այլ մասնավոր հավաքածուներում։


== Ցուցահանդեսներ ==


=== Անհատական ցուցահանդեսներ ===
1980 Ֆիզիկայի ինստիտուտ (Երևան)
1991 «Yanc» ակումբ (Փարիզ)
1996 Հայաստանի նկարիչների միություն (Երևան)
1996 Հայաստանի դեսպանատուն (Փարիզ)
1999 «Art Present» պատկերասրահ (Փարիզ)
2000 Արվեստների կենտրոն (Ուլմ, Գերմանիա)
2002 A.L.B.A. (Փարիզ)


== Մրցանակներ ==
1973 «Քանդակագործություն և գույներ» համամիութենական ցուցահանդեսում արժանացել է բրոնզե շքանշանի (Մոսկվա)
1986 Զինտարիայում կայացած միջազգային սիմպոզիումում արժանացել է դիպլոմի (Լատվիա)


== Գրականություն ==
Պողոս Հայթայան, Պապովյան, Ալեքսեյ, Հայ քանդակագործների կյանքն ու գործը։ Երևան, 2008։


== Ծանոթագրություններ ==
Կալչո (քաղաք)

Կալցիո (իտալերեն՝ Calcio), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում Է Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 5161 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 328 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 16 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 24054, իսկ հեռախոսային կոդը՝ 0363։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կապի տվյալներ ==
Հեռխոս՝ 0363 968444
Էլեկտրոնային հասցե՝ info@comune.calcio.bg.it
Պաշտոնական կայք http://www.comune.calcio.bg.it


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Ռուաֆիե

Ռուաֆիե (ֆր.՝ Roiffieux), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 2703 մարդ, բնակչության խտությունը` 138.47 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19.52 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 440 կմ հարավ-արևելք, Լիոն քաղաքից` 65 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 55 կմ հյուսիս։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 1788 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 1224-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 564։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,5 %։ 1224 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 1140 անձ (618 տղամարդ և 522 կին)։ Գործազուրկ են եղել 84 անձ (36 տղամարդ և 48 կին)։ 564 անաշխատունակներից 142-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 234-ը` թոշակառուներ, իսկ 188-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Արդեշ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Ինչ-որ տեղ

Ինչ-որ տեղ, (անգլ.՝ Somewhere), Սոֆիա Կոպպոլայի կատակերգական դրամա։ Սցենարի հեղինակը հենց ինքը՝ Սոֆիա Կոպպոլան է։ 2010 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ֆիլմը ստացավ «67-րդ Վենետիկի կինոփառատոնի» գլխավոր մրցանակը՝ «Ոսկե Առյուծը»։ Ռուսաստանում ֆիլմը էկրան բարձրացավ 2010 թվականի նոյեմբերի 18-ին, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։


== Սյուժե ==
Սթիվեն Դորֆը խաղում է հոլիվուդյան դերասան Ջոննի Մարոյի դերը, որը վարում է շատ ազատ և միօրինակ ապրելակերպ, որից ինքն էլ արդեն հոգնել է։ Հարուստ և ճանաչված դերասանը ապրում է Շատո Մարմոն Chateau Marmont հյուրանոցում։ Ժամանակ առ ժամանակ նրան այցելության է գալիս իր 11 ամյա աղջիկը, որի մորից նա բաժանված է։ Աղջկա դերակատարը Էլ Ֆեննինգն է։ Նա աղջա հետ շատ քիչ ժամանակ է անցկացնում, քանի որ միշտ զբաղված է հարբեցողությամբ և իր խճճված կյանքով։ Բայց նա հասկանում է, որ այս ամենը այսպես չպիտի շարունակվի։


== Դերերում ==
Սթիվեն Դորֆ — Ջոննի Մարկո
Էլ Ֆեննինգ — Կլեո
Քրիս Պոնտիուս — Սեմմի
Միշել Մոնագան — Ռեբեկկա
Բենիսիո դել Տորո — կամեո
Ամանդա Անկա — Մարջ
Էլլի Քեմփեր — Քլեր
Անժելա Լինդվալլ — շիկահեր
Մարինա Լինչուկ
Ալեքսանդր Նեվկիյ — ռուս լրագրող
Նիկոլ Տրունֆիո — լողազգեստով աղջիկ


== Արտադրություն, վերաթողարկում և կարծիքներ ==
Ֆիլմից շատ դրվագներ վերցված են Սոֆիա Կոպպոլայի կյանքից՝ իր և հոր հարաբերություններից։ Նկարահանումները կատարվել են 2009 թվականի հունիս - հուլիս ամիսներին Լոս Անջելեսում և Իտալիայում։
Պրեմիերան տեղի է ունեցել «67-րդ Վենետիկի կինոփառատոնի» ժամանակ՝ 2010 թվականի սեպտեմբերի 3-ին։
Ֆիլմը կինոքննադատների կողմից հիմնականում դրական գնահատականներ է ստացել։ Rotten Tomatoes-ում 164 %-ից ֆիլմի արդյունքների 72 %-ը դրական է.։ Իսկ Metacritic-ում 100-ից 67-ը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆիլմի պաշտոնական կայքը Archived 2010-06-26 at the Wayback Machine.
«Ինչ-որ տեղ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Ինչ-որ տեղ»(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում
Մոդուլոր

Մոդուլոր, մnդուլյոր, մոդյուլոր (ֆր.՝ modulor), համաչափությունների համակարգ։ 1940-ական թթ․ առաջարկել է Լե Կորբյուզիեն (իր աշխատակիցների հետ)։
Մոդուլորի հիմքում ընկած են մարդու մարմնի չափերը և համաչափությունները (ելակետային մեծություններն են․ մարդու պայմանականորեն ընդունված հասակը՝ կանգնած վիճակում, 183 սմ, մինչև արեահյուսակը՝ 113 սմ, թևը բարձրացրած վիճակում՝ 226 սմ), ոսկե հատումը ԱՖիբոնաչչիի թվերի շարքը։


== Նպատակը և կիրառությունը ==
Մոդուլորի ստեղծման նպատակն էր ճարտարապետության և գեղարվեստական ձևաստեղծման մեջ արմատավորել մարդու չափումների վրա հիմնված մոդուլ։ 

Մոդուլորը կիրառվել է Լը Կորբյուզիեի նախագծած մի շարք կառույցներում և իր որոշակի ազդեցությունն ունեցել համաշխարհային ճարտարապետության և հատկապես դիզայնի վրա։
Աբգար Օրբելի

Աբգար Հովսեփի Օրբելի (1849 - 1912), հայ իրավաբանական գործիչ, դատավոր, փաստաբան։
Հովսեփ Օրբելու ավագ որդին, Վարվառա Արղության-Երկայնաբազուկի ամուսինը, Ռուբեն, Լևոն և Հովսեփ Օրբելի եղբայրների հայրը, Օրբելիների իշխանական տոհմից։


== Կենսագրություն ==
Աբգար Օրբելին ծնվել է 1849 թվականին Հովսեփ Օրբելու ընտանիքում։ Սովորել և ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Ուսումը ավարտելուց հետո, հոր պահանջով վերադարձել է հայրենիք և որպես հաշտարար դատավոր, պաշտոնավարել է Նախիջևան քաղաքում, Նոր Բայազետում, ապա՝ Քութայիսում։ Հետագայում, տեղափոխվելով Թիֆլիս, աշխատել է որպես դատախազի օգնական, այնուհետև զբաղվել է մասնավոր փաստաբանական գործունեությամբ։
Մահացել է 1912 թվականին։


== Ընտանիքը ==

Աբգար Օրբելին ամուսնացել էր իշխանուհի Վարվառա Արղության-Երկայնաբազուկի հետ։ Ունեցել են երեք որդի՝

Ռուբեն Օրբելի (փետրվարի 26, 1880 - մայիսի 9, 1943), հայ խորհրդային հնագետ, ստորջրյա հնագիտության հիմնադիրը ԽՍՀՄ-ում.
Լևոն Օրբելի - (հուլիսի 7 1882 - դեկտեմբերի 9, 1958), հայ ֆիզիոլոգ, էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի ուսմունքի ստեղծողներից, բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ.
Հովսեփ Օրբելի - (մարտի 20, 1887 - փետրվարի 2, 1961), հայ արևելագետ, հնագետ, հասարակական գործիչ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Օրբելի եղբայրներ Archived 2020-03-31 at the Wayback Machine.
Վիկինգներ (հեռուստասերիալ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վիկինգներ (այլ կիրառումներ)Վիկինգներ (անգլ.՝ Vikings) իռլանդական և կանադական պատմական հեռուստասերիալ, որի սյուժեն գրվել է Մայքլ Հիրսթի կողմից «History» հեռուստաալիքի համար։ 
Սերիալն առաջին անգամ եթեր է բարձրացել 2013 թվականի մարտի 3-ին և ավարտվել 2020 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ ունենալով 6 եթերաշրջան և ընդհանուր 89 էպիզոդ։ 
«Վիկինգներ։ Վալհալա» սիկվել հեռուստասերիալը եթեր է բարձրացել 2022 թվականի փետրվարի 22-ին՝ «Netflix» ստրիմինգային հարթակում


== Դերերում ==


== Ծանոթագրություններ ==
Էդուարդ Թոփչյան (դիրիժոր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էդուարդ Թոփչյան (այլ կիրառումներ)Էդուարդ Ստեփանի Թոփչյան (1971, մայիսի 6, Երևան), հայ դիրիժոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2006)։
Գրականագետ Էդուարդ Թոփչյանի թոռն է, գրականագետ, հրապարակախոս, արվեստաբան, նկարիչ Ստեփան Թոփչյանի որդին, գրող, գրականագետ, գրաքննադատ, դրամատուրգ, արձակագիր Ալեքսանդր Թոփչյանի եղբորորդին, բանասեր, թարգմանիչ Արամ Թոփչյանի կրտսեր եղբայրը։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը։ Դիրիժորության դասեր է առել Օհան Դուրյանից։ 1991 թվականին ստեղծել է «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, որը Թոփչյանի ղեկավարությամբ Եվրոպայում հանդես է եկել շուրջ 700 հյուրախաղային համերգներով։
Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ առաջին ելույթը կայացել է 2000 թվականին։ 2007 թվականից թավջութակահար Ալեքսանդր Չաուշյանի հետ համատեղ Երևանյան միջազգային երաժշտական ամենամյա փառատոնի նախաձեռնողն ու գեղարվեստական ղեկավարն է։ 2012 թվականից հանդիսանում է Իսպանիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր հրավիրյալ դիրիժորը։
Նրա ղեկավարությամբ հնչել են («Աիդա», «Սևիլյան սափրիչը», «Թիկնոցը», «Մադամ Բատերֆլայ», «Տուրանդոտ», «Սիմոն Բոկանեգրա», «Ռիգոլետտո», «Պայացներ», «Օթելլո», «Եվգենի Օնեգին», իսկ արտերկրի հյուրախաղերի ընթացքում՝ նաև «Դոն Ժուան», «Պիկ թագուհին», «Կախարդական սրինգ», «Տուրանդոտ» օպերաները։

Թոփչյանի գլխավորած համերգներում հանդես են եկել համաշխարհային հռչակ վայելող արտիստներ՝ Պլասիդո Դոմինգոն, Պինխաս Ցուկերմանը, Ռենատո Բրուզոնը, Ջուզեպե Ջակոմինին, Սերգեյ Լարինը, Վլադիմիր Չեռնովը, Վինչենցո լա Սքոլան, Ռայնա Կաբայվանսկան, Միշա Մայսկին, Նատալյա Գուտմանը, Սթիվեն Իսերլիսը, Դավիդ Գերինգասը, Յուրի Բաշմետը, Կիմ Քաշքաշյանը, Դիմուտ Պոպենը, Էմանուել Պահուդը, Թիբոր Վարգան, Ռադովան Վլատկովիչը, Սերգեյ Նակարյակովը, Բորիս Բերեզովսկին, Ջուլյա Ֆիշերը, Սերգեյ Խաչատրյանը, Իզաբել Ֆաուստը, Դայշին Կաշիմոտոն, Սերգեյ Բաբայանը, Կոնստանտին Լիֆշիցը, Ֆրանսուա-Ժոել Տիոլիեն, Յանա Բուսկովան, Ալեքսեյ Լյուբիմովը, Բերնդ Գլեմզերը, Բերնար Ռինգեյսենը, Ելենա Բաշկիրովան, Նարեկ Հախնազարյանը, Իզաբել Բայրաքդարյանը, Ալեքսանդր Չաուշյանը։


== Պարգևներ ==
Վալենտինո Բուչչիի միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ (1995, Հռոմ)։
2006 ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
2009 ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
2013 «Իտալական Հանրապետությանը ծառայելու համար» շքանշան (Իտալիայի նախագահ Ջորջո Նապոլիտանոյի ստորագրությամբ)
2017 ՀՀ մշակույթի նախարարության շնորհակալագիր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ
Մարդն իր տեղում. Էդուարդ Թոփչյան
Աստերոիդների ցանկ (183501-183600)

Աստերոիդների ցանկ (183401-183500)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (183601-183700)
 Աստերոիդների ցանկ (183401-183500)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (183601-183700)
Տարիկ Աբդուլ-Վահադ

Տարիկ Աբդուլ-Վահադ (ֆրանս.՝ Tariq Abdul-Wahad, ծնված որպես՝ Օլիվյե Միքայել Սեն-ժան [Olivier Michael Saint-Jean], նոյեմբերի 3, 1974(1974-11-03), Մեզոն-Ալֆոր), ֆրանսիացի նախկին բասկետբոլիստ, բասկետբոլային մարզիչ։
Ծնվել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզին մոտ գտնվող Մեզոն-Ալֆոր ավանում։ Ծնողները եղել են բնիկներ՝ Ֆրանսիական Գվիանայից։ 1997 թվականին Սեն Ժանն ընդունում է իսլամ և անվափոխվում Տարիկ Աբդուլ-Վահադ։
Ուսանողական առաջնությունում ներկայացրել է Միչիգանի, իսկ ավելի ուշ՝ Սան Հոսեի նահանգային համալսարանը։ Ընտրվել է NBA-ի 1997 թվականի առաջին ռաունդի 11-րդ ընտրությամբ՝ «Սակրամենտո Քինգսի» կողմից՝ դառնալով լիգայի պատմության առաջին ֆրանսիացի մարզիկը, ով ծնվել և մեծացել է Ֆրանսիայում։ 1997–1999 թվականներին հանդես է եկել «Քինգսում»։ Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում խաղացել է նաև «Օռլանդո Մեջիքի», «Դենվեր Նագեթսի» և «Դալաս Մավերիքսի» կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրությունը NBA.com կայքում
Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում
Ջրի վարակազերծում

Ջրի վարակազերծում, սանիտարատեխնիկական միջոցառումներ, որոնց նպատակը խմելու ջրում գտնվող վարակիչ հիվանդությունների (խոլերա, դիզենտերիա, պարատիֆեր, ամեոբիազ, տուլարեմիա) հարուցիչների ոչնչացումն է։ Տարբերում են Ջրի վարակազերծման քիմիական կամ ռեագենտային և ֆիզիկական կամ ոչ ռեագենտային մեթոդներ։ Քիմիական մեթոդներից են՝ ջրի քլորացումը, օզոնացումը, ծանր մետաղների իոններով վարակազերծումը և այլն։ Ֆիզիկական մեթոդների դեպքում օգտագործում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ, գերձայն և այլն։ Քիմիական մեթոդների դեպքում վարակազերծման կայուն արդյունք ստանալու համար անհրաժեշտ է ներմուծվող ռեագենտի ճիշտ դոզավորում և ջրի հետ դրանց բավարար տևողությամբ շփման ապահովում։ Դոզան հաշվվում է ավելցուկով (մնացորդային քլոր և օզոն), որն ապահովում է վարակազերծումից որոշ ժամանակ անց ջրի մեջ թափանցող մանրէների ոչնչացումը։ Քլորացումը Ջրի վարակազերծման առավել տարածված մեթոդ է ազդեցությունը պայմանավորված է ազատ քլորի և նրա միացությունների հատկությամբ ընկճել մանրէների ֆերմենտային համակարգերը, որոնք կատալիզում են օքսիդա-վերականգնման պրոցեսները։ Օգտագործում են քլոր, քլորի երկօքսիդ, քլորամին և քլորակիր։ Ավելցուկային ազատ քլորի քանակությունը քլորացումից 30 ր անց պետք է լինի 0,3 մգ/լ-ից ոչ պակաս։ Վարակիչ հիվանդությունների վտանգի դեպքում կատարվում է ջրի գերքլորացում։ Քլորացումը կիրառում են նաև դաշտային պայմաններում (առավել հուսալի է գերքլորացումը)։ Օզոնացման դեպքում օզոնը ջրում տարրալուծվելով առաջացնում է ատոմական թթվածին, որը քայքայում է մանրէների բջիջների ֆերմենտային համակարգերը և օքսիդացնում ջրի տհաճ հոտը պայմանավորող որոշ միացություններ։ Օզոնացումը Ջրի վարակազերծման լավագույն մեթոդներից է, կիրառվում է միայն կենտրոնացված ջրամատակարարման դեպքում։ Ծանր մետաղների (պղինձ, արծաթ և այլն) իոնների փոքր կոնցենտրացիաները ես օժտված են մանրէասպան հատկությամբ։ 20-րդ դարի սկզբներին կիրառել են նաև Ջրի վարակազերծում, բրոմի և յոդի միացություններով։ ժամանակակից պրակտիկայում յոդատներով Ջրի վարակազերծում կիրառվում է հիմնականում խպիպի տարածման շրջաններում։ Քիմիական նյութերը (օրգանական քլորամիններ, յոդօրգանական միացություններ) կարող են օգտագործվել անհատական Ջրի վարակազերծման համար։ Դրանք օժտված են բարձր մանրէասպան ակտիվությամբ, անվնաս են մարդու համար, ջրում արագ են լուծվում, չեն փոխում ջրի օրգանոլեպտիկ հատկությունները և այլն։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով վարակազերծման դեպքում քայքայվում են բակտերիային բջիջների ֆերմենտային համակարգերը, ոչնչանում են՝ բակտերիաների ոչ միայն վեգետատիվ, այլև սպորավոր ձևերը և չեն փոխվում ջրի օրգանոլեպտիկ հատկությունները։ Գերձայնով վարակազերծելիս ջրում ստեղծվում է ճնշումների մեծ տարբերություն, որի հետևանքով պատռվում է բակտերիաների բջջաթաղանթը և բջիջը մահանում է։ Ջրի վարակազերծման ֆիզիկական անհատական մեթոդներից ամենահուսալին և տարածվածը ջրի եռացնելն է, որի դեպքում ոչնչանում են մանրէները, հեռանում են լուծված գազերը, նվազում է ջրի կոշտությունը։ Պետական տիպօրինակի համաձայն պահանջվում է, որ 1 մլ չնոսրացված ջրում բակտերիաների ընդհանուր քանակությունը լինի 100ից, աղիքային ցուպիկինը (կոլի ինդեքս)՝ 3-ից, կախված նյութերինը՝ 1,5 մգ-ից ոչ ավելի, իսկ հեղուկ միջավայրերում որոշելիս (կոլի տիտրը) 300-ից ոչ պակաս։ ՀՍՍՀ-ում առավել տարածված է Ջրի վարակազերծման քլորացման մեթոդը՝ հիմնականում գազային քլորի և քլորակրի միջոցով, վերջին ժամանակներս՝ նաև օզոնով։
Բոկայնա դի Մինաս

Բոկայնա դի Մինաս (պորտ.՝  Bocaina de Minas), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Զոնա դա Մատայի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 5012 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 501,446 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 10,0 մարդ/կմ2։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1953 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 16.437.364,00 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 3.288,13 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,724 (տվյալները ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։
Յանու պանիր

Յանու պանիր (լատիշ․՝ Jāņu siers), լատվիական ազգային պանրատեսակ, որի պատրաստումն ու համտեսում-ճաշակումը տարվա  ամենաերկար օրերին՝ հունիսի 21-23-ին նշվող արևի ու պտղաբերության տոնի՝ Յանի տոնի պարտադիր տարրերից մեկն է ավանդաբար համարվում։ Պանրի այդ տեսակը ներկայումս դարձել է լատվիական մշակույթի խորհրդանիշերից մեկը։
2015 թվականի նոյեմբերի 16-ին Եվրոպական խորհուրդը յանու պանիրը ներառել է Traditional Speciality Guaranteed (TSG) գրանցամատյանում։ Լատվիայում այդ պանրատեսակն արտադրելու թույլտվություն շնորհված է ընդամենը հինգ ձեռնարկության (Valmieras piens-ին, Rankas piens-ին, Lazdonas piensaimnieks-ին, Straupe-ին,  Dundaga-ին), և միայն դրանք իրավունք ունեն արտադրելու (այն էլ՝TSG չափանիշների իրականացմամբ) և իրենց արտադրանքը պիտակավորելու որպես Jāņi պանիր։


== Բաղադրիչները ==
Հիմնական բաղադրամասերն են կաթնաշոռը (լատիշերեն՝ biezpiens) և թարմ կաթը, որոնց կարող են ավելացվել ալյ մթերքներ ու  համեմունքներ։ (հաճախ, ավանդույթի համաձայն, եփելիս ավելացնում են քիմիոնի սերմեր)։


== Պատրաստումը ==

Կաթը տաքացնում են, մասնաբաժիններով ավելացնում կաթնաշոռը, խառնում ու եռացնում (72–77 °C (162–171 °F), մինչև որ կաթը մերվում է, շիճուկն առանձնանում։ Շիճուկը հեռացնում են, առաջացած պանրազանգվածը քամում, տաք զանգվածին ավելացնում են կարագ, ձու, թթվասեևր, աղ, քիմիոն և մարմանդ կրակի վրա տաքացնում, անընդհատ խառնում, մինչև որ ստացվում է համասեռ զանգված։ Պատրաստի զանգվածը լցնում են կաղապարների մեջ, սառեցնում։ Սառը տեղում մի քանի օր մնալուց հետո պանիրը հասունանում է, և կարելի է արդեն ճաշակել։


== Գրականություն ==
Linda Dumpe, Anna Šmite, Aija Golde (2004). Jāņu siers. Rīga: SO «Siera klubs». 204. lpp. ISBN 9984-976-20-3.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Latviškas Joninių sūris. WorldRecipes.eu
Sūrio gamyba, 12 min. youtube.com
Video recepte: Gatavojam Jāņu sieru!. 2011. gada 17. jūnijs. SievietesPasaule. YouTube. Skatīts: 2013. gada 12. augustā.
Jāņi cheese Traditional Speciality Guaranteed specification անգլերեն. Official Journal of the European Union
Рецепты на Лиго: Янов сыр из даров леса. rus.tvnet.lv (23 июня 2018). Дата обращения 20 июля 2018.
Янов сыр – символ солнца. Sputnik (23 июня 2019). Дата обращения 24 декабря 2019.
Դակալևկա

Դակալևկա (ուկրաիներեն՝ Дакалівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանում։
1987 թվականի տվյալներով Դակալևկա գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,155 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Բասելյա

Բասելյա  (իսպ.՝ Basella, բասկ.՝ Bassella, կատ.՝ Bassella), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Լյեյդա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայքնի կազմում։
Տարածքը կազմում է 70,3 կմ²։ Բնակչությունը՝ 259 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)


== Բնակչություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ Archived 2010-04-20 at the Wayback Machine.
Datos estadísticos
Museo de la moto Archived 2008-01-22 at the Wayback Machine.
Դեյր Ատիյայի շրջան

Դեյր Ատիյայի շրջան (արաբ․՝ ناحية دير عطية‎‎), շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետությունում։ Գտնվում է երկրի հարավում՝ Ռիֆ Դիմաշկ մարզում։ Հանդիսանում է Ալ-Նաբքի գավառի երեք շրերջաններից մեկը։ Վարչական կենտրոնն Դեյր Ատիյա քաղաքն է։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել 29,254 մարդ։
Ունի 3 գյուղ և ավան

Դեյր Ատիյա (արաբ․՝ ديرعطية‎‎), բնակչություն՝ 10,984
Ալ-Ջարաջիր (արաբ․՝ الجراجير‎‎), բնակչություն՝ 4,022
Ալ-Հումայրա (արաբ․՝ الحميرة‎‎), բնակչություն՝ 1,740


== Ծանոթագրություններ ==
Թբիլիսիի մաթեմատիկայի ինստիտուտ

Թբիլիսիի մաթեմատիկայի ինստիտուտ (վրաց.՝ ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტი), գիտահետազոտական-ուսումնական հաստատություն։ Գտնվում է Թբիլիսիում։


== Պատմություն ==
Ստեղծվել է 1933 թվականին` որպես Թբիլիսիի համալսարանի կառուցվածքային միավոր։ Համալսարանի կազմից դուրս էր եկել 1935 թվականին և մտել ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիայի վրացական մասնաճյուղ։ Վրացական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի կազմից 1941 թվականին տեղափոխվեց Ակադեմիայի համակարգ.
1941-ից 1976 թվականներին ինստիտուտը ղեկավարել է Ն. Ի. Մուսխելեշվիլին]։
1967 թվականին ինստիտուտը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։


== Գիտական հետազոտություններ ==
Մշակվել են տոպոլոգիայի խնդիրներ, թվերի տեսություն, ֆունկցիայի տեսություն, դիֆերենցիալ և ինտեգրալային հավասարումների տեսություն,  մոտավոր վերլուծություն և առաձգականության մաթեմատիկական տեսություններ։


== Գրականություն ==
БСЭ, Էջ 315—316:


== Ծանոթագրություններ ==
Գեորգիևկա (գյուղ, Մարյինի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳեորգիևկաԳեորգիևկա (ուկրաիներեն՝ Георгіївка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Մարյինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գեորգիևկա գյուղում բնակվում էր 1 167 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռազմական տեղագրություն

Ռազմական տեղագրություն, Ռազմագիտության բաժիններից մեկը, որը ուսումնասիրում է մարտական գործողությունների վարման նպատակով ուսումնասիրում է տեղանքը, հորիզոնի կողմերը, մարտական գործունեության ապահովման համար դաշտային չափումների, հրամանատարների՝ աշխատանքային քարտեզների վարման և գրաֆիկական մարտական փաստաթղթերի, քարտեզների մշակման եղանակներն ու միջոցները։


== Ռազմական տեղագրության առանձնակահատկություններ ==
Ռազմական տեղագրության հատուկ բաժինը ուսումնասիրում է տեղանքի կողմերը, պատերազմական դաշտի գնահատումը և զինված ուժերի անցնելիք ճանապարհահատվածի աշխարհագրական դիրքի և կլիմայական պայմանների գնահատումը։
Ի տարբերություն հասարակ քարտեզագրության, ռազմական տեղագրությունը կիրառվում է ոչ թե քաղաքացիության մեջ, այլ զինված ուժերում։ Այս ռազմական բաժինը ևս իր հերթին հիմնված է քարտեզագրության և աշխարհագրության պատմության վրա։
Համեմատելով հասարակ ռեգիոնալ քարտեզագրության հետ, կարելի է արձանագրել շատ տարբերություններ։ Ռազմական տեղագրության քարտեզները առավել լավ են նկարագրում տեղանքի լեռնագրությունը։


== Ծանոթագրություններ ==
Լայլա Մագգա

Լայլա Մագգա (շվեդերեն՝ Lajla Magga, Mattsson, նոյեմբերի 4, 1942(1942-11-04), Շվեդիա), մանկական գրող, գրում է հարավսաամերեն լեզվով, ուսուցիչ և բառարանագիր, պարգևատրվել է Հյուսիսային երկրների «Gollegiella» հեղինակավոր մրցանակով (2010) սամերեն լեզվի պահպանման և զարգացման գործում ոնեցած ներդրման համար։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1942 թվականի նոյեմբերի 4-ին, Շվեդիայի Օրե կոմունայի Կալի տեղանքում, եղջերվապահներ Գուստավ Մաթսոնի (Gustaf Edvard Mattson, 1897-1973) և Էլինա Լարսոնի (Elin Margareta Larsson, 1887-1973) ընտանիքում։
Սովորել է Օսլոյի համալսարանում, որտեղ ստացել է հարավսասմերենի ուսուցչի որակավորում։
1984 թվականին հրապարակել է իր առաջին գիրքը՝«Maahke ryöknie», այնուհետև մի շարք մանկական գրքեր, բառարաններ և դասագրքեր։
1993 թվականին, լեզվաբան Կնուտ Բերգսլանդի հետ համատեղ հրապարակել են «Åarjelsaemiendaaroen baakoegaerja/Sydsamisk-norsk ordbok» (հարավսաամերեն-նորվեգերեն բառարան), իսկ ավելի ուշ մանկական գրքերի շարք, և նորվեգերեն-հարավսաամերեն բառարան ։
2010 թվականին պարգևատրվել է Հյուսիսային երկրների «Gollegiella» մրցանակով։ Այժմ ամուսնու՝ Ուլե Մագգայի հետ աշխատում է Աստվածաշնչի հարավսաամերեն թարգմանությամբ, գրում է հարավսաամերենի քերականությունը։
Ապրում է Կյոտուկեյնում, Նորվեգիայում։


== Մատենագիտություն ==
Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja Sydsamisk-norsk ordbok. Iđut 1993. Bokhylla (вместе с Bergsland, Knut)
Govne-boetske / saemiegielese. 1984. Tana: Jår’galæd’dji
Maahke ryöknie = Máhtte rehkenasta Tana: Jår’galæd’dji. 1984
Daate lea Piere Tana: Jår’galæd’dji. 1984
Norsk-sydsamisk ordbok - Daaroen-åarjelsaemien baakoegærja. Iđut 2009.
Sørsamisk grammatikk. Davvi Girji 2012 (Ուլե Մագգայի հետ միասին)


== Ծանոթագրություններ ==
Գիտության հանրամատչելիացում

Գիտության հանրամատչելիացում, տեղեկատվություն ստանալու համար պատրաստվածության որոշ մակարդակ ունեցող մարդկանց լայն զանգվածների համար ժամանակակից և մատչելի ձևով գիտական փաստերի տարածման գործընթաց


== Հանրամատչելի գիտության հասարակություններ ==
Որոշ կազմակերպություններ այժմ զբաղվում են գիտության հանրամատչելիացմամբ, այդ թվում՝ Գիտության զարգացման աջակցման ամերիկյան ասոցիացիա, Դինաստիա հիմնադրամ, Ռիչարդ Դոքինզի բանականության և գիտության սատարման հիմնադրամ։
Գիտության հանրամատչելիացման համար տրվում են որոշ մրցանակներ, այդ թվում՝ Քալինգի մրցանակ, Մայֆլ Ֆարադեյի մրցանակ, «Լուսավորիչ» մրցանակ։


== Տես նաև ==
Սյուզաննա Քեյսեն

Սյուզաննա Քեյսեն (անգլ.՝ Susanna Kaysen, նոյեմբերի 11, 1948(1948-11-11), Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկյան գրող, վիպասան և սցենարիստ։


== Կենսագրություն ==
Սյուզաննա Քեյսենը ծնվել է 1948 թվականի նոյեմբերի 11-ին Քեմբրիջում՝ Մասսաչուսեթս մարզում, որտեղ էլ անցել է նրա մանկությունը։  Նա տնտեսագետ Կարլ Քեյսենի դուստրն  է։ Հայրը դասավանդել է Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտիում և եղել է  նախագահ Ջոն Քեննեդիի և նրա կնոջ՝ Աննետ Քեյսենի նախկին խորհրդականը։ Սյուզաննան ունի քույր։ Քեյսենը սովորել է Բոստոնի միջնակարգ դպրոցում և Քեմբրիջի դպրոցում։ 1967 թվականին նա ունեցավ հոգեկան խնդիրներ։


=== Հիվանդություն ===
1967 թվականին նրան ուղարկել էին  McLean Hospital՝ հոգեբանական ընկճախտի բուժում անցնելու նպատակով։ Նրան  հոգեկան խանգարում էին ախտորոշել ինքնասպանության փորձ կատարելու պատճառով,  ինչի հետ,  սակայն,  նա  համաձայն չէր։ Տասնութ ամիս բուժվելուց հետո նա դուրս է գրվում  հիվանդանոցից։ Հետագայում իր կյանքի այս շրջանը նա նկարագրել է Ընդհատված կյանք ինքնակենսագրականում։


== Ստեղծագործություն ==


=== Ընդհատված կյանք ===
Սյուզաննան իր կյանքի պատմության մասին գրել է ինքնակենսագրական՝ Ընդհատված կյանք (Girl, Interrupted) վերնագրով, որը լույս է տեսել 1993 թվականին, և որի մոտիվներով 1999 թվականին նկարահանվել է ֆիլմ, որտեղ Քեյսենի դերը կատարել է Վայնոնա Ռայդերը։
Ընդհատված կյանք  ինքնակենսագրականում 1967 թվականի ապրիլին տասնութամյա աղջիկը ինքնասպանության փորձի արդյունքում հայտվում է Բելմոնտում գտնվող Մակլինա հիվանդանոցում, որտեղ բուժվում էին Պոլլին, Սինտիան, Լիզան, Ջորջինան, Դեյզին և ուրիշներ։ Այնտեղ Սյուզաննան ծանոթանում  է Լիզա անունով  բավական ագրեսիվ մի աղջկա հետ, և նրանք ընկերանում են։ Թեև նա չի ընդունում, որ դա ինքնասպանություն է, այնուամենայնիվ նրան ախտորոշում են անձնային խանգարում։
Սյուզաննան ունենում էր տեսողական պատկերների իմաստավորման դժվարություններ։  Նա համարում էր, որ հոգեպես առողջ լինելը կեղծիք է, մտացածին մի բան, որպեսզի «առողջներն» իրենց համարեն «նորմալ»։ Նա նաև բժիշկներին հարցնում էր, թե ինչպես են նրանք բուժում հոգեկան հիվանդությունը․ ուղեղն են բուժում, թե խելքը։
Հիվանդանոցում գտնվելու ընթացքում Սյուզաննան անցել է ապաանձնավորման  բոլոր փուլերով։ Երբ նրան թվում էր, թե «կորցրել է ոսկորները», կրծոտում էր մատները։  Ատամնաբուժարան գնալու մտքից անգամ խելագարության էր հասնում։ Երբ նա դուրս էր գալիս ընդհանուր անզգայացման վիճակից, նրան չէին ասում, թե ինչքան երկար է տևել նրա անգիտակից վիճակը։ Ու նա վախենում էր, որ կորցրել է ժամանակը։


== Մատենագրություն ==
Asa, As I Knew Him, 1987, ISBN 978-0-679-75377-3
Far Afield, 1990, ISBN 978-0-679-75376-6
Girl, Interrupted, 1993, ISBN 978-1-85381-835-6
The Camera My Mother Gave Me, 2001, ISBN 978-0-679-76343-7


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
Austin Chronicle interview with Kaysen, via the Wayback Machine
Susanna Kaysen, ֆոտոներ, գրքեր, հեղինակի հրապարակումներ
Susanna Kaysen — author of Girl Interrupted