Կառլ Չեռնի

Կառլ Չեռնի (գերմ.՝ Carl Czerny, փետրվարի 21, 1791(1791-02-21) կամ փետրվարի 20, 1791(1791-02-20), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն - հուլիսի 15, 1857(1857-07-15)[…], Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն), ավստրիացի դաշնակահար-մանկավարժ և կոմպոզիտոր։ Ազգությամբ չեխ է։
Սովորել է հոր՝ Վենցել Չեռնիի, 1801-1803 թվականներին՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենի մոտ։
19-րդ դարի 1-ին կեսի վիեննական դաշնամուրային դպրոցի հիմնադիրն է։ Աշակերտներից են Ֆերենց Լիստը, Թեոդոր Լեշետիցկին, Պ․ Դյոլերը, Թեոդոր Կուլլակը։ Հեղինակ է 1000-ից ավելի գործերի (սիմֆոնիկ, կամերային-գործիքային, եկեղեցական և այլն)։ Ժառանգության հիմնական մասը դաշնամուրային երկերն են (այդ թվում՝ այլ կոմպոզիտորների գործերի խմբագրումներ և վերադաշնակումներ)։ Մանկավարժական պրակտիկայում օգտագործվում են նրա էտյուդները։ Չեռնիի կոմպոզիտորական և դաշնամուրային սկզբունքները կապված են կլասիցիզմի և ռոմանտիկ ուղղությանը։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն ===
Կառլ Չեռնին ծնվել է Վիեննայում և մկրտվել Սուրբ Լեոպոլդի եկեղեցում։ Ծնողներն ունեին չեխական ծագում։ Ծնողները Կառլի հետ չեխերեն էին խոսում։ Չեռնիի ընտանիքը երաժշտական ընտանիք էր․ պապը ջութակահար էր Նիմբուրկում՝ Պրահայի մոտ, հայրը՝ Վենզելը, հոբոյահար, երգեհոնահար և դաշնակահար էր։ Երբ Չեռնին 6 ամսական էր, հայրը աշխատանքի ընդունվեց Լեհաստանի կալվածքներից մեկում որպես դաշնամուրի ուսուցիչ, ընտանիքը տեղափոխվեց Լեհաստան, որտեղ բնակություն հաստատեց մինչև Վիեննա վերադառնալը՝ 1795 թվականը։
Տաղանդաշատ Չեռնին սկսեց դաշնամուր նվագել 3 տարեկանում, իսկ երաժշտություն գրել՝ 7-ում։ Նրա առաջին ուսուցիչը հայրն էր, որը նրան սովորեցնում էր հիմնականում Բախ, Հայդն և Մոցարտ։ Չեռնին ծնողների տանն սկսեց դաշնամուրի մենահամերգներ ունենալ։ Առաջին հանրային կատարումը 1800 թվականին էր, երբ նվագեց Մոցարտի Piano Concerto No. 24 կոնցերտը։


=== Բեթհովենի աշակերտ ===
1801 թվականին չեխ կոմպոզիտոր և ջութակահար Վենզել Կրամպհոլցը Լյուդվիգ վան Բեթհովենի տանը կազմակերպեց Չեռնիի լսումները։ Բեթհովենը Չեռնիին խնդրեց կատարել իր Piano Sonata No. 8-ը և Ադելաիդան։ Բեթհովենը տպավորվեց 10-ամյա տղայով և իրեն աշակերտ վերցրեց։ Չեռնին աշակերտեց Բեթհովենին մինչև 1804 թվականը։
Չեռնիի ինքնակենսագրությունը և նամակները բազում կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տվյալ ժամանակաշրջանում Բեթհովենի մասին։ Չեռնին առաջինն էր, ով հաղորդեց Բեթհովենի խլության մասին․ տարիներ առաջ, մինչ այդ փաստի հանրային դառնալը։
Բեթհովենը 1806 թվականին Չեռնիին ընտրեց որպես իր Piano concerto no. 1 կոնցերտի առաջին կատարող և 1812 թվականի փետրվարին՝ 21 տարեկան հասակում, Չեռնին Վիեննայում առաջին անգամ կատարեց Բեթհովենի Piano Concerto No. 5, «Emperor»-ը։ Չեռնին գրել է, որ իր երաժշտական հիշողությունն իրեն թույլ էր տալիս 1804-1805 թվականներին անգիր կատարել Բեթհովենի բոլոր աշխատանքներն առանց բացառության, նա նվագում էր արքայազն Կառլ Լիխնովսկու պալատում շաբաթական 1-2 անգամ։ Չեռնին իր ամբողջ կյանքի ընթացքում կապ պահպանեց Բեթհովենի հետ, ինչպես նաև դաշնամուրի դասեր էր տալիս Բեթհովենի թոռանը՝ Կառլին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Botstein, Leon (2004). "Beethoven's Pupil" Archived 2015-04-27 at the Wayback Machine., American Symphony Orchestra programme note, accessed 23 September 2014.
Czerny, Carl, tr. Ernest Sanders (1956). "Recollections from my Life" (1842), in "The Musical Quarterly", July 1956, Vol. XLII, No. 3, pp. 302–317.
Kuerti, Anton (1997). "Carl Czerny: In the Shadow of Beethoven", in Queen's Quarterly, September 1997,Vol. 104, No. 3. Accessed 23 September 2014.
Loesser, Arthur (1990). Men, Women and Pianos: A Social history. New York: Dover Publications.  9780486265438
Mitchell, Alíce L. (1980). "Czerny, Carl" in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie, vol. 5, pp. 138–141. London: MacMillan. 0333231112
Rowland, David (ed.) (1998). The Cambridge Companion to the Piano. Cambridge: Cambridge University Press. 978-0-521-47986-8
Thayer, Alexander Wheelock, rev.and ed. Elliot Forbes (1991). Thayer's Life of Beethoven (2 vols). Princeton: Princeton University Press. 9780691027173.
Walker, Alan (1988). Franz Liszt: The Virtuoso Years 1811-1847. London: Faber. 9780571152780.


== Գրականություն ==
Айзенштадт С. А., Учитель музыки. Жизнь и творчество Карла Черни, М., Композитор, 2010, 215 с.
История мировой музыки։ жанры, стили, напавления / [Сост. А. и С. Минаковы], М., Эксмо, 2010, с. 177—178.
Ройзман Л., К. Черни и его редакция клавирных сочинений Баха, М., Советская музыка, 1940, 40.
Терентьева H., Карл Черни и его этюды, Л., 1978.
Steger H., Beiträge zu C. Czernys Leben und Schaffen (со списком сочинений), Mьnch., 1925 (Diss.).
Hasenцhrl F., К. Czernys solistische Klavierwerke, W., 1927 (Diss.).
Giocondo Fino D., Carlo Czerny un grande pedagogo del pianoforte, Il Monumento, 1927, v. 2
Haas R., Carl Czerny, Musica, 1957, Jahrg. 11, H. 7-8.
Maс Ardle D. W., Beethoven and the Czernys, Monthly musical record, 1958, v. 88, No 988
Gardavskэ C., Liszt und seine tschechischen Lehrer, Studia musicologica Academiae Scientiarum Hungaricae, 1963, t. 5.


== Արտաքին հղումներ ==
Հոդված Կառլ Չեռնիի մասին «Belcanto.ru» կայքում
Չեռնիի էտյուդների ձեռագրեր (299 և 740) Archived 2010-09-17 at the Wayback Machine.
Կառլ Չեռնիի մասին classon.ru կայքում