Հերտա Մյուլլեր

Հերտա Մյուլլեր (գերմ.՝ Herta Müller, օգոստոսի 17, 1953(1953-08-17)[…], Նիչիդորֆ, Տիմիշ, Ռումինիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), ռումինացի բանաստեղծուհի ու թարգմանիչ, հասարակական գործիչ, նկարիչ։ 2009 թվականին արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի. «քնարերգության մեջ ուշագրավությամբ ու արձակում անկեղծությամբ պատկերում է զրկվածների կյանքը»։


== Կենսագրություն ==
Հերտա Մյուլլերը ծնվել է 1953 թվականի օգոստոսի 17-ին Ռումինիայի գերմանալեզու փոքրամասնության (այսպես կոչված, Բանատի շվաբներ) ներկայացուցիչների ընտանիքում։ Նրա պապը եղել է ֆերմեր ու առևտրական, հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է ՍՍ զորքերում։ Ռումինիայի՝ խորհրդային զորքերի կողմից գրավվելուց հետո մայրը՝ որպես գերմանացի, աքսորվել է Ուկրաինայի տարածքում գտնվող ճամբար, ազատվել է 1950 թվականին։
Հերտան ավարտել է Տիմիշոարայի համալսարանը (West University of Timişoara), որտեղ ուսումնասիրել է ռումինական ու գերմանական գրականություն։ 1976 թվականից որպես թարգմանիչ աշխատել է գործարանում։ 1979 թվականին զրկվել է աշխատանքից, որովհետև հրաժարվել էր համագործակցել Սեկուրիտետեի գաղտնի ոստիկանության հետ։
Աշխատել է մանկապարտեզում, տվել է գերմաներենի մասնավոր դասեր։ 1982 թվականին հրատարակել է իր առաջին գերմաներեն գիրքը՝ «Ընկճվածություն», որը, սակայն, փոփոխությունների էր ենթարկվել ռումինական գրաքնադատության կողմից (1984 թվականին գրքի ամբողջական տեքստը հրատարակվել է ԳԴՀ-ում և արժանացել մի շարք մրցանակների)։
1987 թվականին ամուսնու՝ գրող Ռիխարդ Վագների հետ միասին տեղափոխվել է ԳԴՀ և բնակություն հաստատել Արևմտյան Բեռլինում։ Դասախոսություններով հադես է եկել ԳԴՀ-ի, ԱՄՆ-ի ու այլ երկրների մի շարք համալսարաններում։


== Ստեղծագործությունը ==
Հերտա Մյուլլերը գրել է բանաստեղծություններ, արձակ ստեղծագործություններ, էսսեներ։ Հանդես է գալիս նաև որպես նկարիչ ու լուսանկարիչ։ Նրա ստեղծագործությունների հիմնական թեման իր ապրած անազատությունն է ու բռնությունները, անհատական ու կոլեկտիվ հիշողությունը, մոռացումը, ամնեզիան, հիշել չցանկանալը։ Մյուլլերի մի շարք վեպերի գործողությունները ծավալվում են ռումինական գավառում Նիկոլաե Չաուշեսկուի իշխանության տարիներին։


== Հասարակական ճանաչում ==
Գերմանիայի լեզվի ու պոեզիայի ակադեմիայի անդամ (1995)։ Հերտա Մյուլլերի բանաստեղծությունները, վեպերն ու էսսեները թարգմանվել են եվրոպական շատ լեզուներով, ինչպես նաև չինարեն ու ճապոներեն։
Արժանացել է մի շարք գրական մրցանակների, այդ թվում՝ Դուբլինի գրական մրցանակ 1998 թվականին, ավստրիական Ֆրանց Կաֆկայի անվան մրցանակ 1999 թվականին և Գրականության Նոբելյան մրցանակ 2009 թվականին։
2008 թվականին Շվեդիայի Գրողների միությունը Հերտա Մյուլլերի «Թագավորը խոնարհվում է ու սպանում» ժողովածուն ներառել է վերջին ժամանակների՝ կանանց կողմից գրված 10 լավագոււյն գրքերի ցանկում։


== Քաղվածքներ ==
«Նացիոնալիզմի դեպքում միշտ էլ վտանգ կա, որ իրադրությունը դուրս կգա հսկողությունից։ Նացիոնալիզմը միշտ էլ իր մեջ իռացիոնալության տարր է կրում»։


== Ստեղծագործություններ ==

Վեպեր.Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt (Բեռլին, 1987), անգլերեն թարգմանությունը՝ The Passport (1989)
Reisende auf einem Bein (1989)
Der Fuchs war damals schon der Jäger (Աղվեսն այն ժամանակ արդեն որսորդ էր) (1992)
Herztier (Գազան սիրտը) (1994)
Heute wär ich mir lieber nicht begegnet (Լավ կլիներ՝ ես այսօր ինձ չհանդիպեի) (1997)
Atemschaukel (Ներշնչում-արտաշնչում) (Օսկար Պաստիորի հետ համահեղինակությամբ, 2009)Քնարերգություն.Im Haarknoten wohnt eine Dame (Կինն ապրում է մազերի խրձում) (2000)Էսսեների ու արձակ ժողովածուներ.Niederungen (Ընկճվածություն) (Բուխարեստ, 1982)
Drückender Tango (Ցավալի տանգո) (Բուխարեստ, 1984)
Barfüßiger Februar (Բոկոտն փետրվար) (1987)
Wie Wahrnehmung sich erfindet (1990)
Der Teufel sitzt im Spiegel (Դևը բնակվում է հայելում) (1991)
Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett (1992)
Der Wächter nimmt seinen Kamm (1993)
Angekommen wie nicht da (1994)
Hunger und Seide (Սով և մետաքս) (1995)
In der Falle (1996)
Der fremde Blick oder das Leben ist ein Furz in der Laterne (1999)
Heimat ist das, was gesprochen wird (2001)
Der König verneigt sich und tötet (Թագավորը խոնարհվում է ու սպանում) (2003)
Die blassen Herren mit den Mokkatassen (2005)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Herta Müller/ Haines B., ed. Cardiff։ University of Wales Press, 1998
Predoiu G. Faszination und Provokation bei Herta Müller։ eine thematische und motivische Auseinandersetzung. Frankfurt/Main; New York։ P. Lang, 2001
Herta Müller. München։ Richard Boorberg, 2002
Daum T., Geissler K.-F. Herta Müller։ eine Würdigung. Frankfurt/Main։ Brandes & Apsel, 2003
Schau A. Leben ohne Grund։ Konstruktion kultureller Identität bei Werner Söllner, Rolf Bossert und Herta Müller. Bielefeld։ Aisthesis, 2003
Dascălu B.M. Held und Welt in Herta Müllers Erzählungen. Hamburg։ Dr. Kovac̆, 2004
Bozzi P. Der fremde Blick։ zum Werk Herta Müllers. Würzburg։ Königshausen & Neumann, 2005
Johannsen A.K. Kisten, Krypten, Labyrinthe, Raumfigurationen in der Gegenwartsliteratur։ W.G. Sebald, Anne Duden, Herta Müller. Bielefeld։ Transcript, 2008


== Արտաքին հղումներ ==

Հերտա Մյուլլերը գրապահարանում
ՀԵՐԹԱ ՄՅՈՒԼԵՐ / գրականության նոբելյանակիր – 2009
Отзывы на книги Мюллер (անգլ.)
Линки Archived 2007-10-21 at the Wayback Machine.
Герта Мюллер: «Родина — это и биография» (ռուս.)
Три стихотворения Мюллер Archived 2018-07-12 at the Wayback Machine.