Օքսիդիչներ

Օքսիդիչներ, այլ նյութեր օքսիդացնելու հատկություն ունեցող քիմիական նյութեր: Օքսիդացնել ասելով՝ հասկանում ենք էլեկտրոն կորզելու գործընթաց: Սովորական օքսիդիչներն են՝ թթվածինը, ջրածնի պերօքսիդը և հալոգենները: Մի դեպքում օքսիդիչն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը ռեակցիայի ընթացքում էլեկտրոններ է վերցնում փոխազդող նյութի ատոմներից, մյուս դեպքում այն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը տալիս է իր էլեկտրաբացասական ատոմը, սովորաբար թթվածինը: Այրման, պայթյունի և օրգանական օքսիդավերականգնման ռեակցիաների ժամանակ տեղի է ունենում էլեկտրաբացասական ատոմի՝ թթվածնի տեղափոխում:


== Էլեկտրոն ընդունողներ ==
Օքսիդավերականգնման ռեակցիան էլեկտրոնների անցումներով իրականացվող ռեակցիա է, որին մասնակցում են օքսիդիչը (էլեկտրոնների ակցեպտոր) և վերականգնիչը (էլեկտրոնների դոնոր): Դասական մետաղօրգանական օքսիդիչ է հանդիսանում ֆերոցենիում իոնը՝ Fe(C5H5)+2, որն էլեկտրոն ընդունելով վեր է ածվում Fe(C5H5)2 նյութին: Ամենաուժեղ էլեկտրոնային ակցեպտորներից, որը հասանելի է վաճառքում, կապույտ գույնի կատիոն ռադիկալ նյութն է, որն ստանում են N(C6H4-4-Br)3 նյութից:

Կան տարբեր աղյուսակներ, որոնցում ներկայացված են զանազան ռեագենտների էլեկտրոն ընդունելու հատկությունները՝ օքսիդավերականգնման պոտենցիալը, օրինակ՝ Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ):


== Ատոմ փոխանակող օքսիդիչ ==
Շատ դեպքերում օքսիդիչն իր մոլեկուլում առկա թթվածնի ատոմը «տալիս է» այն նյութին, որի հետ փոխազդում է: Այս համատեքստում օքսիդիչը կարող է անվանվել օքսիգենացնող ռեագենտ կամ թթվածին փոխանցող ագենտ: Օրինակ՝ MnO−4 (պերմանգանատ իոն), CrO2−4 (քրոմատ իոն), OsO4 (օսմիումի քառօքսիդ), և հատկապես ClO−4 (պերքլորատ իոն): Բոլոր նշված նյութերը պարունակում են թթվածին: Որոշ դեպքերում այս նյութերը կարող են հանդես գալ որպես էլեկտրոնային ակցեպտորներ՝ կախված փոխազդող նյութի բնույթից:


=== Օքսիդացնող ագենտներ ===
Թթվածին (O2)
Օզոն (O3)
Ջրածնի պերօքսիդ (H2O2) և այլ անօրգանական պերօքսիդներ
Ֆտոր (F2), քլոր (Cl2) և այլ հալոգեններ
Ազոտական թթու (HNO3) և նիտրատներ
Ծծմբական թթու (H2SO4)
Պերօքսիերկծծմբական թթու (H2S2O8)
Պերօքսիմոնոծծմբական թթու (H2SO5)
Քլորիտ, քլորատ, պերքլորատ և այլ նմանատիպ հալոգենմիացություններ
Հիպոքլորիտ և այլ հիպոհալոգենիտներ՝ ներառյալ կենցաղում օգտագործվող սպիտակեցնող միջոցները (NaClO)
Քրոմի վեցվալենտ միացությունները՝ քրոմական թթու, երկքրոմական թթու, քրոմի եռօքսիդ, քրոմատներ և երկքրոմատներ
Նատրիումի պերբորատ
Ազոտի ենթօքսիդ (N2O), ազոտի երկօքսիդ (NO2) և ազոտի երկօքսիդի դիմեր (N2O4)
Կալիումի նիտրատ (KNO3), սև վառոդ
Նատրիումի բիսմուտատ


== Վտանգավոր նյութերի որոշում ==
Վտանգավոր օքսիդացնող քիմիկատն այն նյութն է, որը կարող է առաջացնել կամ նպաստել այլ նյութի այրմանը: Այս սահմանման համաձայն՝ որոշ նյութեր, որոնք վերլուծաբան քիմիկոսների կողմից դասակարգված են որպես օքսիդիչներ, չեն համարվում վտանգավոր օքսիդիչներ: Դրա օրինակ է հանդիսանում կալիումի երկքրոմատը, որը չի անցնում օքսիդացնող նյութի վտանգավոր ապրանքատեսակի փորձարկում: ԱՄՆ տրանսպորտի նախարարությունն ունի օքսիդիչ նյութերի կոնկրետ սահմանում: Գոյություն ունի օքսիդիչների երկու սահմանում, դրանք են՝ 5-րդ դասի 5.1 (а) 1 և  5.1 (а) 2 ենթադասերը: Առաջին ենթադասը վերաբերում է պինդ օքսիդիչներին, որոնց այրման ժամանակամիջոցը փոքր կամ հավասար է կալիումի բրոմատի և ցելյուլոզի 3:7 հարաբերակցությամբ խառնուրդի այրման ժամանակամիջոցին: Երկրորդ ենթադասը վերաբերում է հեղուկ օքսիդիչներին, որոնք 690-2070 կՊա ճնշման դեպքում ինքնաբոցավառվում են ավելի կարճ ժամանակամիջոցում, քան 1:1 հարաբերությամբ 65 % ազոտական թթվի և ցելյուլոզի խառնուրդը:


== Ընդհանուր օքսիդիչներ ==


== Տես նաև ==
Այրում
Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)


== Ծանոթագրություններ ==