Արտակարգ դրություն Հայաստանում

Արտակարգ դրություն Հայաստանում, հատուկ իրավական ռեժիմ Հայաստանում, որը հայտարարվում է սահմանադրական կարգին սպառնացող անմիջական վտանգի դեպքում։ Անկախությունից հետո Հայաստանում արտակարգ դրություն հայտարարվել է երեք անգամ, որից վերջինը հայտարարվել է 2020 թվականի մարտի 16-ին՝ մեկամսյա ժամկետով, COVID-19 համավարակի պատճառով։


== Հայտարարում և չեղարկում ==
Համաձայն Հայաստանի Սահմանադրության Հոդված 120-ի՝

Սահմանադրական կարգին սպառնացող անմիջական վտանգի դեպքում Կառավարությունը հայտարարում է արտակարգ դրություն, ձեռնարկում է իրավիճակից բխող միջոցառումներ և այդ մասին ուղերձով դիմում է ժողովրդին։
Արտակարգ դրություն հայտարարվելու դեպքում իրավունքի ուժով անհապաղ գումարվում է Ազգային ժողովի հատուկ նիստ։
Ազգային ժողովը կարող է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ վերացնել արտակարգ դրությունը կամ չեղյալ հայտարարել արտակարգ դրության իրավական ռեժիմով նախատեսված միջոցառումների իրականացումը։
Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմը սահմանվում է օրենքով, որն ընդունվում է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ։


== Ժամանակագրություն ==
1990 թվականի օգոստոսի 29-ին ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի որոշմամբ Հայաստանում հայտարվել է արտակարգ դրություն։ Որոշման պատճառը «Հայոց ազգային բանակ» ռազմական կազմակերպության հակաօրինական գործողություններն էին, ինչը բերել էր հանրապետությունում
իրադրության սրման։
1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին հայ-ադրբեջանական սահմանում լարված իրավիճակով պայմանավորված՝ Մեղրու շրջանում հասարակական կարգն ամրապնդելու, երկաթուղու բնականոն աշխատանքն ապահովելու նպատակով ՀՀ նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի հրամանագրով Մեղրու շրջանում հայտարարվել է երեք ամիս ժամանակով արտակարգ դրություն և սահմանվել պարետային ժամ` ժամը 22-ից մինչև 6-ը։
1992 թվականի մարտի 14-ին 15-օրյա ժամկետով արտակարգ դրություն է հայտարվել Արթիկ քաղաքում և սահմանվել պարետային ժամ` ժամը 24-ից մինչև 6-ը։ Պատճառը նախկին խորհրդային ՀՕՊ գնդի հրամանատարի մասնացությամբ զինված ընդհարումներն էին, որոնց արդյունքում 4 մարդ էր զոհվել և կային պատանդներ։
1992 թվականի հունիսի 22-ին ՀՀ Գերագույն խորհրդի որոշմամբ արտակարգ դրություն է սահմանվել Կապանի և Մեղրու շրջաններում։
1992 թվականի հուլիսի 29-ին ՀՀ Գերագույն խորհուրդի որոշմամբ արտակարգ դրություն է հայտարարվել Կրասնոսելսկի շրջանում (Ճամբարակ), Գորիս քաղաքում և Գորիսի շրջանում։
1993 թվականի փետրվարի 8-ին ՀՀ նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրամանագրով արտակարգ դրություն էր սահմանվել Արմավիրի շրջանում հայ-թուրքական սահմանամերձ գոտում հանրապետության ազգային անվտանգությանը սպառնացող վտանգավոր միջադեպերից խուսափելու, իրավակարգի պահպանությունը ուժեղացնելու ու կարգուկանոնը վերականգնելու նպատակով։ Արտակարգ դրությունը սահմանվել էր մեկ ամիս ժամկետով, սակայն հինգ օր անց այն չեղյալ է հայտարարվել։
1996 թվականին, երբ ընդդիմությունը վիճարկում էր նախագահական ընտրությունների արդյունքները և դուրս էր եկել փողոց, նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը սեպտեմբերի 26-ին «Իրավիճակից թելադրվող անհետաձգելի միջոցառումների մասին» հրամանագիր ստորագրեց, որը նորանկախ Հայաստանի Հանրապետության առաջին արտակարգ դրությունն էր երկրի ողջ տարածքում։
2008 թվականի մարտի 1-ին ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը զանգվածային բողոքի գործողությունների հետևանքով Հայաստանի մայրաքաղաքում 20-օրյա արտակարգ դրություն է հայտարարել, որը ենթադրում է հանրահավաքների, ցույցերի և երթերի անցկացման արգելք, իսկ ԶԼՄ-ները կարող են հրապարկել միայն պաշտանական տեղեկատվություն։


=== COVID-19 համավարակ ===

2020 թվականի մարտի 16-ին ՀՀ Կառավարությունը կորոնավիրուսի համավարակով պայմանավորված ՀՀ ամբողջ տարածքում 2020-ի մարտի 16-ից ժամը 18։30-ից մինչև սեպտեմբերի 11-ը հայտարարել էր արտակարգ դրություն։ Արտակարգ դրություն հայտարարելու մասին որոշման ընդունումից հետո, իրավունքի ուժով հայտարարվել էր Ազգային ժողովի նիստ։
Արտակարգ դրության պարետ էր նշանակվել փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։


== Սահմանափակումներ ==
«Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի մասին» ՀՀ օրենքով արտակարգ դրության գործողության ժամկետը Հայաստանի Հանրապետության ամբողջ տարածքում չի կարող գերազանցել 30 օրը, իսկ առանձին տարածքներում` 60 օրը։
Արտակարգ դրություն հայտարարելու դեպքում կարող են սահմանափակվել անձանց ազատ տեղաշարժվելու իրավունքը, ինչպես նաև սահմանվել նշված տարածք մուտք գործելու և տարածքից դուրս գալու հատուկ ռեժիմ։
ՀՀ սահմանադրության 208-րդ հոդվածի համաձայն արտակարգ դրության ժամանակ հանրաքվե չի անցկացվում։


== Տես նաև ==
Արտակարգ դրություն
Արտակարգ դրություն Հայաստանում (2020)


== Ծանոթագրություններ ==