Էնդի Ուորհոլ

Էնդի Ուորհոլ (անգլ.՝ Andy Warhol, օգոստոսի 6, 1928(1928-08-06)[…], Փիթսբուրգ, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - փետրվարի 22, 1987(1987-02-22)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ, պրոդյուսեր, դիզայներ, գրող, կոլեկցիոներ, պոպ-արտի առաջնորդներից և այս ուղղության ամենից ճանաչված ներկայացուցիչներից մեկը, «homo universale» գաղափարախոսության հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==
Էնդի Ուորհոլը ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 6-ին Պենսիլվանիա նահանգի Պիտսբուրգ քաղաքում Միկովայից ԱՄՆ գաղթած սլովակ Անդրեյ և Ջուլիա Ուորհոլների ընտանիքում, ընտանիքի չորրորդ երեխան էր։ Երրորդ դասարանում Ուորհոլը մի քանի ինֆեկցիոն հիվանդություն է տարել (Sydenham's chorea) և երկար ժամանակ ստիպված է եղել անցկացնել անկողնում։ Հենց այդ ժամանակ Ուորհոլը հետաքրքրվեց նկարչությամբ և սկսեց թերթերից կոլաժներ հավաքել։ Հիվանդությունից հետո նրա մոտ ձևավորվում է վախ բժիշկների հանդեպ և մելամաղձություն։ Նա 13 տարեկան էր, երբ հայրը դժբախտ պատահարից մահանում է։ 1945 թվականին ավարտում է Շենլի դպրոցը, որից հետո որոշում է ընդունվել Պիտսբուրգի համալսարան՝ արվեստի ուսուցիչ դառնալու մտադրությամբ, բայց ընդունվում է Պիտսբուրգի Կարնեգիի անվան տեխնոլոգիաների ինստիտուտի կոմերցիոն արվեստի բաժին, որն ավարտում է 1949 թվականին և տեղափոխվում Նյու Յորք, որտեղ զբաղվում է գովազդի գրաֆիկական դիզայնով, նկարում նորաձևության ամսագրերի համար։


== Ստեղծագործական ուղի ==
Ուորհոլի աշխատանքները Նյու-Յորքի ցուցասրահներում ցուցադրվել են 1950-ական թվականներից։ 1952 թվականին իր առաջին անհատական ցուցահանդեսն է ունեցել Hugo պատկերասրահում, որտեղ ներկայացրեց 15 աշխատանք, որոնք ստեղծվել էին Թրուման Կոպոտեի ստեղծագործությունների հիման վրա։ Առաջին խմբակային ցուցահանդեսը ունեցել է 1955 թվականին Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1953 թվականին լույս ընծայել իր առաջին նկարազարդ գիրքը՝ «Ա-ն այբուբենն է, սերը` վարդագույն տորթ», որը իր հաճախորդներին ու գործընկերներին նվիրեց։ 1957 թվականին հիմնում է Andy Warhol ձեռնարկությունը։
1960-ականներին Ուորհոլը ստեղծում է ամերիկյան կյանքի խորհրդանիշներով նկարներ. սկսած Campbell’s ապուրների և Կոկա-Կոլայի տուփերից մինչև Էլվիս Փրեսլիի և Մերիլին Մոնրոյի, քաղաքական առաջնորդներ Մաո Ցզե-Դունի, Վլադիմիր Լենինի դիմանկարները, որոնք հետագայում դառնում են լուսանկարչի այցեքարտը։ 1962 թվականին նա առաջին անգամ փորձարկում է մետաքսագրությունը, որը նույնպես դառնում է նրա ոճի խորհրդանիշներից մեկը։ 1963 թվականին Ուորհոլը 231 East 47th Street հասցեում հիմնում է ստուդիա, որը հայտնի դարձավ որպես "Factory"։ Նրա շուրջ հավաքվեցին Նյու-Յորքի բոհեմական միջավայրի ներկայացուցիչները՝ նկարիչներ, լուսանկարիչներ, դերասաններ, երաժիշտներ և այլն

1960-ականների սկզբին Ուորհոլը քայլեր է անում կինեմատոգրաֆիայի աշխարհում. թողարկվում են «Քուն» (դերասանը քնում է 5 ժամ 20 րոպե տևողությամբ), «Համբույր», «Հարուստ աղքատիկը», «Աղջիկը Չելսիից», «Միայնակ կովբոյները» և այլ ֆիլմերը։ Այդ ժամանակ Ուորհոլը թողել էր նկարչությունն ու ամբողջությամբ իրեն նվիրել էր կինոյին։ 1968-1972 թվականներին Ուորհոլն ակտիվորեն աշխատում է կինոյում՝ բեմադրելով մի քանի փորձնական ֆիլմեր, որոնցում անշարժ տեսախցիկը ֆիքսում էր կյանքի հոսքը։ Արտասովոր ձևով միախառնելով մասսայական և ավանգարդ-էլիտար արվեստի սկզբունքները՝ Ուորհոլը տվեց պոստմոդեռնիստական «բաց արվեստին» հատուկ մասշտաբայնություն և դրամատիկական հզորություն։ Արդյունքում հինգ տարվա ընթացքում թողարկվում է 600 ֆիլմ։
1969 թվականին Էնդի Ուորհոլը Ջերարդ Մալանգայի հետ համատեղ հիմնադրում է Interview ամսագիրը։ 1974 թվականին բեմադրում է Փոն Ֆիլիպսի «Մարդը լուսնի վրա» մյուզիքլը։ 1979 թվականին իր վաղեմի ընկեր Ստյուարտ Պիվարի հետ հիմնում են Նյու Յորքի Արվեստի ակադեմիան։
1987 թվականի փետրվարին հեռացնում են Ուորհոլը լեղապարկը և հիվանդանոցում վիրահատությունից հետ փետրվարի 22-ի գիշերը նա մահանում է սրտի կանգից։
1994 թվականին Պիտսբուրգում հիմնադրվում է Էնդի Ուորհոլի թանգարանը, որտեղ ներկայացված են պոպ-արտի խորհրդանիշի արվեստի մեծ հավաքածուն ու արխիվը։ Այն երկրի միակ թանգարանն է, որը նվիրված է մեկ անձի։


== Մեջբերումներ Էնդի Ուորհոլից ==


== Գրականություն ==
"A symposium on Pop Art". Arts Magazine, April 1963, pp. 36–45. The symposium was held in 1962, at The Museum of Modern Art, and published in this issue the following year.
Bockris Victor (1997)։ Warhol: The Biography։ New York: Da Capo Press։ ISBN 0-306-81272-X 
Celant, Germano. Andy Warhol: A Factory. Kunstmuseum Wolfsbug, 1999. 3-7757-0773-5
Colacello Bob (1990)։ Holy Terror: Andy Warhol Close Up։ New York: HarperCollins։ ISBN 0-06-016419-0 
Danto Arthur C. (2009)։ Andy Warhol։ Yale University Press։ ISBN 978-0-300-13555-8 
Dillenberger Jane D. (2001)։ The Religious Art of Andy Warhol։ New York: Continuum International Publishing Group։ ISBN 0-8264-1334-X 
Doyle, Jennifer, Jonathan Flatley, and José Esteban Muñoz, eds (1996). Pop Out: Queer Warhol. Durham: Duke University Press.
Foster Hal (1996)։ The Return of the Real։ An October Book, MIT Press 
Garrels Gary (1989)։ The Work of Andy Warhol: Discussions in Contemporary Culture, no. 3.։ Beacon NY: Dia Art Foundation 
Guiles Fred Lawrence (1989)։ Loner at the Ball: The Life of Andy Warhol։ New York: Bantam։ ISBN 0-593-01540-1 
James, James, "Andy Warhol: The Producer as Author", in Allegories of Cinema: American Film in the 1960s (1989), pp. 58–84. Princeton: Princeton University Press.
Koestenbaum Wayne (2003)։ Andy Warhol։ New York: Penguin։ ISBN 0-670-03000-7 
Krauss, Rosalind E. "Warhol's Abstract Spectacle". In Abstraction, Gesture, Ecriture: Paintings from the Daros Collection. New York: Scalo, 1999, pp. 123–33.
Lippard, Lucy R., Pop Art, Thames and Hudson, 1970 (1985 reprint), 0-500-20052-1
Livingstone Marco, Dan Cameron, Royal Academy (1992)։ Pop art: an international perspective։ New York: Rizzoli։ ISBN 0-8478-1475-0 
Michelson Annette (2001)։ Andy Warhol (October Files)։ Cambridge MA: The MIT Press 
Scherman, Tony, & David Dalton, POP: The Genius of Andy Warhol, New York, NY: HarperCollins, 2009
Suarez, Juan Antonio (1996). Bike Boys, Drag Queens, & Superstars: Avant-Garde, Mass Culture, and Gay Identities in the 1960s Underground Cinema. Indianapolis: Indiana University Press.
Watson Steven (2003)։ Factory Made: Warhol and the 1960s։ New York: Pantheon։ ISBN 0-679-42372-9։ Արխիվացված է օրիգինալից օգոստոսի 29, 2010-ին 
Warhol Andy (1975)։ The Philosophy of Andy Warhol: (From A to B and Back Again)։ Hardcore Brace Jovanovich։ ISBN 0-15-189050-1 
Warhol Andy, Pat Hackett (1980)։ POPism: The Warhol Sixties։ Hardcore Brace Jovanovich։ ISBN 0-15-173095-4 
Warhol Andy, Pat Hackett (1989)։ The Andy Warhol Diaries։ Warner Books 
Yau John (1993)։ In the Realm of Appearances: The Art of Andy Warhol։ Hopewell, NJ: Ecco Press։ ISBN 0-88001-298-6 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Gagosian Gallery, Andy Warhol
Andy Warhol, Ընտրված անհատական ցուցահանդեսներ(չաշխատող հղում)
Andy Warhol, Գրքեր և կատալոգներ(չաշխատող հղում)
Նյույորքյան աճուրդում Էնդի Ուորհոլի 2 աշխատանքները վաճառվել են $151,5 միլիոնով(չաշխատող հղում)
Էնդի Ուորհոլ-ը Բրիտանիկա հանրագիտարանում
Andy Warhol at the National Gallery of Art
Warhol Foundation in New York City
Andy Warhol Collection in Pittsburgh
The work of Andy Warhol spoken about by David Cronenberg
Warholstars: Andy Warhol Films, Art and Superstars
Warhol & The Computer
Andy Warhol
Andy Warhol at the Jewish Museum