Մադլեն Լ՛Էնգլ

Մադլեն Լ՛Էնգլ  (անգլ.՝ Madeleine L'Engle) նոյեմբերի 29, 1918(1918-11-29)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 6, 2007(2007-09-06)[…] կամ սեպտեմբերի 8, 2007(2007-09-08), Լիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, հայտնի է երեխաների և մեծահասակների համար պատմվածքներով և հատկապես վեպերի շարքով․ «Ժամանակի կորուստ», «Քամին շեմին է», «Մոլորակն արագ է պտտվում», «Մեծ ջուր», «Կղզիները ժամանակում»։ Մադլենի աշխատանքները արտացոլում են նրա կրոնական հայացքները և հետաքրքրությունը ժամանակակից գիտության հանդեպ։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Մադլեն Լ՛Էնգլը ծնվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 19-ին Նյու Յորքում։ Անունը ստացել է ի պատիվ նախատատի։ Գրողի մայրը, որին նույնպես կոչել են Մադլեն, եղել է դաշնակահարուհի։ Նրա հայրը՝ Չարլզ Ուոդսվորթ Քեմփը, եղել է գրող, քննադատ և օտարերկրյա թղթակից։ Մադլենի խոսքով՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ իր հայրը հարձակման է ենթարկվել մանանեխի գազով, ինչը հանգեցրել է նրա թոքերի վնասմանը։ Հետագայում գրողի մյուս հարազատները վիճարկել են այդ տեղեկությունը։ Նրա մայրական կողմի պապը՝ Բիոն Բարնեթը եղել է Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլի Barnett Bank-ի հիմնադիրներից մեկը։
Հինգ տարեկան հասակում Մադլեն Լ'Էնգլը գրել է իր առաջին պատմվածքը, իսկ ութ տարեկանում սկսել է սեփական օրագիրը լրացնել։ Բայց այս առաջին քայլերը գրականության մեջ չեն ազդել իր հաջողության վրա Նյու Յորքի մասնավոր դպրոցում, որտեղ սովորել է։ Ուսուցիչները նրան համարել են ամաչկոտ, անշնորհք և նույնիսկ հիմար աղջիկ։ Այդ պատճառով Մադլեն Լ'Էնգլը իր ժամանակը մշտապես անցկացրել է գրքերի և իր պատմվածքները գրելու համար։ Ծնողների մոտ հաճախ վեճեր են ծագել Մադլենի դաստիարակության վերաբերյալ, և արդյունքում երիտասարդ գրողը ստիպված է եղել հաճախել տարբեր գիշերօթիկ դպրոցներ և լինել տնային դաստիարակչուհու հսկողության տակ։ Լ'Էնգլների ընտանիքը հաճախ է տեղափոխվել։ Երբ նրանք բնակություն են հաստատել Ֆրանսիական Ալպերին մոտ գտնվող ամառանոցոում, Մադլեն Լ'Էնգլը նկարագրել է իր հույսը, որ մաքուր օդը կարող է օգնել հոր հիվանդ թոքերին։ Այնտեղ Մադլենին ուղարկել են Շվեյցարիայի գիշերօթիկ դպրոց։ Սակայն 1933 թվականին գրողի տատիկը հիվանդացել է, և ընտանիքը ստիպված է եղել տեղափոխվել Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլին մոտ։ Մադլեն Լ'Էնգլը սկսել է հաճախել Չարլստոնի գիշերօթիկ դպրոցը։ Նրա հայրը մահացել է 1935 թվականին, բայց Մադլենը չի հասցրել տուն գալ, որպեսզի հրաժեշտ տա նրան։


=== Հետագա կյանք ===
Մադլեն Լ’Էնգլը 1937 թվականից մինչև 1941 թվականը սովորել է Սմիթի Քոլեջում։ Գերազանց առաջադիմությամբ ավարտելով քոլեջը, բանաստեղծուհին տեղափոխվում է Նյու Յորք։ 1942 թվականին Անտոն Չեխովի «Բալի այգին» պիեսի նկարահանման ժամանակ հանդիպում է դերասան Հյու Ֆրանկլինին։ Մեկ տարի անց իր «Անձրև» վեպի թողարկումից հետո ամուսնանում է նրա հետ։ 1947 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Ջոզեֆինան։
1952 թվականին նրանք տեղափոխվում են Գոշենի հին ֆերմային տուն, Կոնեկտիկուտ նահանգ։ Եվ քանի որ Ֆրանկլինը այլևս չէր աշխատում, որպես դերասան, նրանք գնում և հիմնում են փոքրիկ խանութ։ Մադլենը դեռ շարունակում էր զբաղվել գրականությամբ։ Նույն թվականին ծնվում է նրանց որդին՝ Բիոնը։ Չորս տարի անց մահանում են նրանց ընկերները, թողնլով իրենց յոթամյա դստերը՝ Մարիային, որին Ֆրանկլինները շուտով որդեգրում են։ Այդ ժամանակահատվածում Մադլեն Լ’Էնգլը ղեկավարել է ժողովական եկեղեցու երգչախումբը։


=== Կարիերա ===
1958 թվականի նոյեմբերին հրատարակիչների կողմից ևս մեկ մերժում ստանալուց հետո Մադլեն Լ'Էնգլը որոշում է դադարեցնել բանաստեղծական գործունեությունը։ «Այսքան ժամանակ ծախսելով աշխատանքիս վրա, ես այդպես էլ չկարողացա հետ վերադարձնել իմ չարչարանքը»։ Շուտով նա հասկացավ, որ չի կարող կանգ առնել, և շարունակել է գրել։
1959 թվականին Մադլենը որոշում է վերադառնալ Նյու Յորք, որպեսզի ամուսինը շարունակի դերասանական կարիերան։ Մեկնելուց առաջ ընտանիքը տաս օր վրաններով արշավում է, որի ընթացքում գրողը հորինում է իր ամենահայտնի՝ «Ժամանակի ճեղքումը» գրքի միտքը։ Այս վեպը ավարտում է 1960 թվականին։ Մադլենը մինչև Ջոն Ֆերրարիին գիրքը հրատարակելու համար հանձնելը՝ ստացել էր երեք մերժում։ Վեպը տպագրվել է 1962 թվականին։
1960 թվականից մինչև 1966 թվականը (այնուհետև 1989 և 1900 թվականներին) Մադլեն Լ’Էնգլը դասավանդել է Նյու Յորքի սուրբ Հիլդի և Սուրբ հյուի դպրոցներում։ 1965 թվականին աշխատել է Նյու Յորքի Յոհան Բոգոսլովայի մայր տաճարի գրադարանում, որպես գրադարանավարուհի։ Ավելի ուշ այդ տաճարում երկար ժամանակ գրականություն է դասավանդել։ 1960-ական, 1970-ական և 1980-ական թվականներին, Մադլեն Լ’Էնգլը տասնյակ գրքեր է գրել երեխաների և մեծահասակների համար։ Իր մեծահասակների համար նախատեսված գիրքերից մեկը՝ «Two-Part Invention», գրվել է 1986 թվականին՝ իր ամուսնու մահից հետո․ նա մահացել էր քաղցկեղից։ Գրքում պատմում է իր ամուսնական կյանքի մասին։


=== Վերջին տարիները ===
1991 թվականին Մադլեն Լ’Էգլը լուրջ վիրավորվել է ավտովթարից։ Բայց շուտով 1992 թվականին լիովին ապաքինվել է և պատրաստ է լինում Անտարկտիդա ճանապարհորդության։ Իր որդին՝ Բիոն Ֆրանկլինը 1999 թվականի դեկտեմբերին մահանում է 48 տարեկան հասակում։
Վերջին տարիներին Մադլենը այլևս չի կարողացել ճանապարհորդել կամ դասավանդել՝ օստեոպորոզի պատճառով, ինչը վատթարացել է ներուղեղային արյունազեղումից հետո, որը նա կրել էր 2002 թվականին։ Ինչպես նաև հրաժարվում է իր դասընթացներից և հրապարակային ելույթներից։ 2001 թվականից հետո հրատարակվեցի նրա պատմվածքների հավաքածուները, որոնք երբևէ չէին տպագրվել։
Մադլեն Լ’Էնգլը մահացել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Լիտչֆիլդում իրենց տնից ոչ հեռու գտնվող ծերանոցում, Կոնեկտիկուտ նահանգ։ Նա թաղված է Նյու Յորքի Յոհան Բոգոսլովայի մայր տաճարում։


== Ստեղծագործություններ ==
«Անփրև» (1945)
«Երկուսն էլ երիտասարդ էին» (1949)
«Ծանոթացեք Օսթինների հետ» (1960)
«Ժամանակի ճեղքում» (1962)
«Կեսգիշերային արև» (1963)
«Սուրբ Ծննդից 24 օր առաջ» (1964)
«Պատանի միաեղջյուրը» (1968)
«Հանգստի օղակում» (1972)
«Քամին շեմին» (1973)
«Ամառը նախատատի մոտ» (1974)
«Իռացիոնալ ժամանակահատված» (1977)
«Կողի վրա թեքվիր մոլորակ» (1978)
«Հավերժ աշխարհի օղակը» (1980)
«Քայլել ջրի վրա» (1980)
«Հայտնագործության երկու մասերը» (1988)


=== Էկրանավորում ===
«Ժամանակի բեկում» վեպը եկրանարկվել է երկու անգամ
«Ժամանակի թռիչք» (Ամերիկա-կանադական հեռուստաֆիլմ, 2003 թվական)
«Ժամանակի բեկում» («Դիսնեյ» ընկերության ֆիլմը, 2018 թվական)
«Հավերժ աշխարհի օղակը» (Դիսնեյ ալիքի ֆիլմը, 2002 թվական)
«Կամիլա Դիկինսոն» (Ամն, 2012 թվական)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
www.madeleinelengle.com Պաշտոնական կայք