Պետրոս Վելիջանյան

Պետրոս Վելիջանյան (անգլ.՝ Khajeh Petros Velijanian, 1580, Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան - 1649, Նոր Ջուղա, մարզ 5, Սպահան, Իրան), խոջա Պետրոս Վելիջանյան, ջուղահայ վաճառական, բարերար,  1627 թվականին կառուցել է  Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցին։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագում ===
Խոջա Վելիջանյանների տոհմը 17֊րդ դարում Ջուղայի ամենահայտնի առևտրական տոհմերից մեկն է եղել։ «Վելիջանը գաղթել է Հայաստանից, դառնալով Խոջա Վելիջանյանների ազգատոհմի նահապետը։ Նրանից ծնվել է խոջա Պետրոս և խոջա Մարտիրոսը, ովքեր օժտված են եղել  թե՛ ունեցվածքի մեծությամբ և թե՛ հոգու ջերմեռանդությամբ։ Պետրոս Վելիջանյանի գերդաստանից են եղել նաև խոջա Պետրոս Ոսկան Վելիջանյանը, խոջա Ոսկան Վելիջանյանը, խոջա Պողոս Վելիջանյանը, Մինաս Վելիջանյանը։ 


=== Ընտանիք ===
Պետրոս  Վելիջանյանը ծնվել է Նոր Ջուղայում, հայրը՝ խոջա  Վելիջանը, նույնպես վաճառական էր, մայրը՝ Շուշանիկը։  Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցու բեմի արևելյան կողմի պատի կիսակոր մասում, շրջագծի մեջ պատկերված  Հիսուսի ոտքերի տակ, ոսկեզօծ տառերով գրված է․

Խոջա Պետրոս Վելիջանյանը  ունեցել է չորս որդի ՝ Պողոս, Մինաս, Հովհաննես և Ղուկաս։ Ունեցել է նաև աղջիկներ, որոնց անունները գրված են եկեղեցու պատերին։


== Գործունեություն ==
Պետրոս Վելիջանյանը 1627 թվականին կառուցել է  Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցին՝ «Մէյդանի Բեթղահէմը»,  որը պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին։ Այն գտնվում է  Նոր Ջուղայի Մեծ Մեյդան թաղամասում։ Ըստ ավանդության, մի Զատկի կիրակի նա և կինը  ցանկանում են մտնել խոջա Ավետիքի կառուցած Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, սակայն մարդաշատության պատճառով չեն կարողանում մտնել։  Կա նաև  մեկ այլ վարկած, ըստ որի խոջա Ավետիքը ծառային պատվիրում է խոչընդոտել խոջա Պետրոսի մուտքը, որպեսզի նա նույնպես  եկեղեցի կառուցի։ Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցու ներսում կան շատ արձանագրություններ, որոնցից մեկը վերաբերում է եկեղեցու կառուցմանը.

Ըստ եկեղեցու խորանի մոտ  եղած արձանագրությունների որմնանկարները Նոր Ջուղայի մեծ վարպետ Մինաս Ջուղայեցու աշխատանքներն են։ 72 հրաշագեղ որմնանկարներն իրենց դետալներով աչքի են ընկնում հատկապես գմբեթի գեղեցկությամբ։ Ըստ ավանդության, մի հայ վարպետ կառուցել էր Շահի Մզկիթի գմբեթը, և որպեսզի այլևս դրա նման մեծ գմբեթ չկառուցի, կտրում են նրա ձեռքը։ Բայց նա մեկ ձեռքով կառուցում է Բեթղեհեմի եկեղեցին։  Այս գմբեթի կառուցմանը   պարսիկները ցանկացել են արգելել, և  բողոքել են Շահին, սակայն նա  ընթացք չէր տվել  այդ բողոքին։
Նոր Ջուղայում կա նաև Խոջա Պետրոսի անունով  փողոցՊետրոս Վելիջանյանի տունը 1997 թվականի օգոստոսի 1-ին, 1906  համարով  գրանցվել է  Իրանի ազգային հուշարձանների ցանկում


== Մահ ==

Եկեղեցու բակի հյուսիսային կողմի դռան մոտ, ծածկի տակ գտնվում է խոջա Պետրոսի աճյունը, որի մարմարե տապանաքարն ունի հետևյալ արձանագրությունը.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Նոր Ջուղա
Full text of "Hay mshakuyt'e" [Armenian Culture]-04"
Հայերը Մադրասում
The Hindu. Խոջա Պետրոս Ոսկան՝ Մարմալոնգ կամուրջի հեղինակը
Early Modern Merchants as Collectors (Oxford, 15-16 Apr 12)
Toward a Global Middle Ages: Encountering the World through Illuminated .
Medieval Armenian Manuscripts at the University of California, Los Angeles
…Նա մեկ ձեռքով կառուցում է Բեթղեհեմի եկեղեցին…». Նարինե Գրիգորյան
(չաշխատող հղում) Հայ-Իրանական ճարտարապետական զուգահեռներ
JULFA i. SAFAVID PERIOD
Articles EmailPrint Isfahan Churches
Bedkhem Church
Հայկական գանձարան
His Heart was in Julfa: Petrus Uscan and his Will
رونق تجارت ابریشم در دوره شاه عباس
موزه مردم شناسی ارامنه جلفای نو یکساله شد
Նոր Ջուղայի տպարանն ու իր տպագրած գրքրերը (1636-1972)
The Art of Armenia: An Introduction
Toward a Global Middle Ages: Encountering the World through Illuminated ...
Early Modern Merchants as Collectors (Oxford, 15-16 Apr 12)
From the Workshops of New Julfa to the Court of Tsar Aleksei Mikhailovich
"Reproducing the Resurrection: From European Prints to Armenian Manuscripts", in Toward a Global Middle Ages: Encountering the World through Illuminated Manuscripts, ed. Bryan C. Keene (Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2019), pp. 148-155.

[1]
[2]
Մերձավոր արևելք