Վարձակալություն

Վարձակալություն, գույքային պայմանագրի մի ձև, որում գույքը փոխանցվում է ժամանակավոր տիրապետման և օգտագործման (կամ միայն ժամանակավոր օգտագործման) վարձակալին՝ սեփականատիրոջը վճարելու դիմաց։ Օրինակ՝ գյուղատնտեսությունում և արդյունահանող արդյունաբերություններում վճարվում է հողի կամ ընդերքի ժամանակավոր օգտագործման համար։ Ներառում է հողի վարձավճարը, նյութական ակտիվների օգտագործման տոկոսների մարում։ Պայմանագրին համապատասխան վարձակալված գույքի օգտագործման արդյունքում վարձակալողի կողմից ստացված մրգերը, ապրանքներն ու եկամուտները նրա սեփականությունն են։ Ռուսաստանի հարավում և արևմուտքում կայսերական շրջանում (ներկայիս Լեհաստան, Լիտվա, Բելառուս, Ուկրաինա) խոսակցական լեզվում վարձակալություն բառը օգտագործվել է նաև «պանդոկ» տիպի հաստատություն նշանակելու համար։ Ռուսաստանում վարձավճարը կարգավորվում է Քաղաքացիական օրենսգրքով։ Հատուկ կարգավորում կա նաև վարձակալության որոշակի տեսակների և գույքի որոշակի տեսակների համար։


== Օբյեկտներ ==
Վարձակալության օբյեկտը շարժական և անշարժ իրերն են, այդ թվում՝ հողամասեր, ձեռնարկություններ, շենքեր, շինություններ, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ և այլ իրեր, որոնք օգտագործման ընթացքում չեն կորցնում իրենց բնական հատկությունները (այդպիսի իրերը կոչվում են ոչ սպառվող)։ Վարձակալության պայմանագիրը պետք է հստակ սահմանի վարձակալության տրվող հատուկ գույքը, այսինքն՝ տվյալները, որոնք թույլ են տալիս անհատականացնել վարձակալության օբյեկտը, պետք է ուղղակիորեն նշված լինեն պայմանագրում։ Այլ երկրների օրենսդրությունում թույլատրվում է վարձակալել ոչ միայն իրեր, այլ նաև գույքային արժեք ունեցող իրավունքներ, ինչպես նաև արժեթղթեր (մասնավորապես բաժնետոմսեր) և նույնիսկ առևտրային գործընկերության բաժնետոմսեր։


== Վարձակալության պայմանագիր ==
Քաղաքացիական վարձակալության պայմանագիր է, որը կնքվել է գույքի սեփականատիրոջ և այն անձի միջև, որը ցանկանում է ժամանակավորապես տիրանալ և օգտագործել գույքը։ Դա փոխհատուցվող, փոխադարձ և համաձայնեցված համաձայնագիր է։ Այն վարձակալած գույքի սեփականատիրոջը անվանում են վարձատու, իսկ գույքը վարձակալող անձին՝ վարձակալ։ Սովորաբար, պայմանագրում նշվում են կողմերը, գույքի կազմը և արժեքը, գույքի տնօրինման համար վարձակալողի պարտավորությունները, վարձակալության ժամկետը, այս ժամանակահատվածի վարձավճարի չափը, ինչպես նաև դրա վճարման կարգը և պայմանները։ Այս ժամանակահատվածում վարձակալողի կողմից գույքի տիրապետման և (կամ) օգտագործման արդյունքում ստացված մրգերը, ապրանքներն ու եկամուտները համարվում են նրա սեփականությունը, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։ Վարձակալության պայմանագիրը պահպանվում է ինչպես սեփականության իրավունքի փոխանցման, այնպես էլ վարձակալողի մահվան դեպքում (ապա իրավունքներն ու պարտականությունները փոխանցվում են ժառանգին)։ Վարձակալության պայմանագիրը պետք է պարունակի տեղեկատվություն վարձակալվող գույքը ճանաչելու համար, հակառակ դեպքում այն համարվում է կողմերի կողմից չհամաձայնեցված։ Վարձակալության պայմանագիրը պետք է կնքվի գրավոր, եթե այն կնքվում է մեկ տարուց ավելի ժամկետով, և եթե պայմանագրի կողմերից գոնե մեկը իրավաբանական անձ է, անկախ պայմանագրի գործողությունից։ Ավելի քան մեկ տարի ժամկետով անշարժ գույքի վարձակալության պայմանագիրը ենթակա է պետական գրանցման (պայմանագրի գրանցումն իրականացվում է դաշնային գրանցման ծառայության համապատասխան տարածքային մարմնում)։


=== Պայմանագրի կողմեր ===
Վարձատու՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որը վարձակալին գույք է տրամադրում ժամանակավոր օգտագործման և տիրապետման համար վճար։ Գույքը կարող է վարձակալվել միայն դրա սեփականատիրոջ կամ սեփականատիրոջ կողմից լիազորված անձի կամ օրենքով։Վարձակալ՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, որը կնքել է վարձակալության պայմանագիր և վարձատուին վճարում է տրամադրված գույքի օգտագործման և/կամ տիրապետման համար։ Քաղաքացիական օրենսդրությունը չի նախատեսում վարձակալողի նկատմամբ որևէ պահանջ և սահմանափակում (բացառությամբ քաղաքացիական իրավունակության, ինչպես նաև քաղաքացիական իրավահարաբերությունների այլ սուբյեկտների)։


=== Պայմանագրի ժամկետներ ===
Ռուսաստանի Դաշնության օրենքների համաձայն, վարձակալության պայմանագրի գործողության ժամկետը սահմանվում է կողմերի համաձայնությամբ և ամրագրվում է պայմանագրում։ Եթե պայմանագրում ժամկետը նշված չէ, ապա այդպիսի պայմանագիրը համարվում է կնքված անորոշ ժամանակով։ Նման դեպքը պայմանագրի կողմերին ցանկացած պահի թույլ է տալիս հրաժարվել այն կատարելուց, բայց դրա մասին մեկ ամիս առաջ նախազգուշացնելով մյուս կողմին, իսկ անշարժ գույքի վարձակալության դեպքում՝ երեք ամիս առաջ։

անժամկետ՝ պայմանագրի գործողության ժամկետը չի որոշվում կողմերի համաձայնությամբ,
երկարաժամկետ՝ 5-49 տարի,
միջնաժամկետ՝ 1-5 տարի,
կարճաժամկետ՝ մինչև 1 տարի։


== Վարձակալության տեսակներ ==
Օրենսդրության համաձայն՝ վարձակալությունները կարող են տարբերվել ըստ տեսակների՝ վարձակալություն, ենթավարձակալություն և այլն։ Բացի այդ, Ռուսաստանի օրենսդրությունը առանձին-առանձին սահմանում է տարբեր տեսակի շարժական և անշարժ գույքի վարձակալության առանձնահատկությունները.


=== Հողի վարձակալություն ===
Հողամասի վարձակալությունը հողօգտագործման ձև է, երբ հողի սեփականատերը իր հողամասը վարձավճարով տալիս է մեկ այլ անձի՝ հողագործության համար։ Հողի վարձակալությունը ի հայտ է եկել հողի մասնավոր սեփականության ստեղծման ժամանակներից նույնիսկ ստրկատիրական համակարգում և զարգացել է կապիտալիզմի պայմաններում։ Հողի վարձակալությունը տարածված է եղել նախահեղափոխական Ռուսաստանում, իսկ ԽՍՀՄ-ում արգելված է եղել։ Ռուսաստանի ժամանակակից օրենսդրությունում հողամասերի վարձակալությունը կարգավորվում է «Հողային օրենսգրքով»։


=== Տրանսպորտային միջոցների վարձակալություն ===
Վարձակալության տեսակ, որի օբյեկտը տրանսպորտային միջոցներն են։


=== Լիզինգ ===
Լիզինգը, այլ կերպ ասած՝ ֆինանսական վարձակալությունը, գույքային հարաբերությունների մի ամբողջ համալիր է, որը բնութագրվում է նրանով, որ վարձակալը պարտավոր է որոշակի վաճառողից ձեռք բերել վարձակալողի կողմից նշված գույքի սեփականությունը և վարձակալին տրամադրել այդ գույքը ժամանակավոր վարձատրության դիմաց։ Լիզինգային գործարքի տնտեսական բովանդակությունը կարող է տարբերվել Ռուսաստանի քաղաքացիական իրավունքի նորմատիվ փաստաթղթերում դրա ձևակերպումից։


=== Վարձույթ՝ հետագա գնմամբ ===
Լիզինգից այն տարբերվում է նրանով, որ վարձատուն վարձակալողի համար գույքը հատուկ չի գնում, և նաև նրանով, որ երկու կողմերը բավարար են գործարք կնքելու համար։


=== Ենթավարձակալություն ===
Ենթավարձակալությունը վարձակալողի կողմից ամբողջությամբ կամ մասամբ վարձակալված գույքի փոխանցումն է երրորդ կողմին, որի դեպքում վարձակալը դառնում է վարձատու՝ տվյալ անձի նկատմամբ։


=== Ոչ նյութական ակտիվների վարձակալություն ===
Ոչ նյութական ակտիվների վարձակալություն՝ ցանկացած ոչ նյութական ակտիվների վարձույթ (մտավոր սեփականության իրավունքներ, ծրագրեր, ապրանքային նշաններ), ինչը ենթադրում է այս ակտիվի օգտագործման կամ բաշխման իրավունքները փոխանցելու իրավունք։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Аренда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.(ռուս.)
Мануйлов А. А. Аренда сельскохозяйственная // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.(ռուս.)