Յուրի Մառ

Յուրի Մառ (ռուս.՝ Ю́рий Никола́евич Марр, հունվարի 19, 1893(1893-01-19) - 1935, դեկտեմբերի 1), ռուս բանաստեղծ, գիտնական-արևելագետ։
Նիկողայոս Մառի որդին և շոտլանդացի Ջեյմս Մառի թոռը։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Պետերբուրգի Կարլ Մայի անվան գիմնազիան, Պետրոգրադի համալսարանի արաբ-պարսկական-թուրք-թաթարական բաժանմունքը։ 1919-1921 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի գրադարանում, ինչպես նաև թարգմանիչ հեռագրային գործակալությունում, իսկ 1922-1923 թվականներին Պետրոգրադում աշխատակցել է Ասիական թանգարանում։ Դասավանդել է Արևելյան լեզուների ինստիտուտում, ինչպես նաև Լենինգրադի համալսարանում։
1922-1925 թվականներին աշխատել է Արևելքի և Արևմուտքի գրականության և Լեզուների համեմատական պատմության գիտահետազոտական ինստիտուտում որպես գիտաշխատող։ 1925-1926 թվականներին ապրել է Իրանում, այդտեղից վերադառնալուց հետո նրա մոտ սրվել է տուբերկուլյոզը և դրա հետևանքով նա ողջ կյանքը ստիպված անց է կացրել Աբասթումանի առողջարանում, որտեղից միայն կարճ ժամանակով եղել է Մոսկվայում և Թիֆլիսում։
1928-1935 թվականներին եղել է Կովկասյան պատմահնագիտական ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, որը հիմնադրել է նրա հայրը, ինչպես նաև Թիֆլիսի պետական համալսարանի դասախոս։
1911 թվականին իր քեռու՝ Բարտոլդի հետ մեկնել է արտասահմանյան ուղևորության՝ այցելելով Գերմանիա, Ֆրանսիա, Անգլիա և Ամերիկա։ Նյու Յորքում ծեծկռտուքի մեջ ընկելով մատուցողի հետ՝ կոտրել է ձեռքը։ 1913 թվականին եղել է Կոստանդնուպոլսում և թուրքերեն սովորել, իսկ 1914 թվականին՝  համալսարանից գործուղվելով Սիրիա, որտեղ տարբեր արկածներ է ունեցել․ Իլյա մարգարեի վանքում դարձել է վանական եղբայր, Բեյրութում մասնակցել է աղջկա առևանգման և Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին փախել է Սիրիայից,1916 թվականին  բնակվել է Ֆինլանդիայում, իսկ 1917 թվականին  ավարտել է համալսարանը և վերադարձել Վրաստան, որտեղ դարձել է Վրացական հեծելազորային գնդի առաջին մարտական ջոկատի ենթասպա։ Պարսկաստանում մարտերից հետո Մարը մտնել է Սիվերսի բանակ՝ Կարմիր բանակի շարքերը։
1925-1926 թվականներին գործուղվել է Իրան։ Նախքան հեղափոխությունը ամուսնացած էր (կնոջ անունը Եկատերինա էր), իսկ արդեն հեղափոխության ավարտին ամուսնացել է Սոֆյա Միխայլովայի հետ (1890-1980 թվականներին, ամուսնական անունը՝ Սոֆյա Մառ-Միխայլովա), որը նույնպես արևելագետ էր և նրա հետ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։
1928 թվականին եղել է Աբասթումանի առողջարանում, քանի որ հիվանդ էր տուբերկուլյուզով։ Հենց այդտեղ էլ մահացել է 1935 թվականին։


== Աշխատանքները արևելյան լեզուներով ==
Մառին է պատկանում  պարսկերեն հնչյունաբանության, տարբեր լեզուներով Իրանի ժողովրդական ստեղծագործության և բարբառների մասին մի քանի աշխատանքները։ Նրա խմբագրությամբ և անմիջական մասնակցությամբ լույս է տեսել պարսկերենի քրիստոմատիան՝ պարսկա-վրացա-ռուսական բառարանի հետ միասին։ Նրան են պատկանում նաև պարսկերենի դասախոսության ուրվագծերն ու դասընթացների ծրագրերի փորձը։ Այդ ձեռնարկների արժեքը, որը գրվել է պարսկական լեզվի և իր ժամանակի Իրանի կյանքի մեծ գիտակի կողմից իրականում, նվազում է, վերլուծական գրելու «վերլուծական» անհաջող համակարգի, հեղինակի յաֆետիդոլոգիական ձգտումների պատճառով։
Բանասիրական աշխատանքին մեծ կարևորություն տալով՝  Մառը պարսկական բառապաշարի կազմման մի քանի նախաձեռնողներից ու մասնակիցներից է եղել։ Նա է մտածել պարսկերեն կենդանի լեզվի բառարան կազմելու կոլեկտիվ նախաձեռնությունը, որը պետք է լույս տեսներ հատուկ թողարկումներով։ Հրատարակումը ընդհատվել է հենց առաջին թողարկումից հետո և հետագայում շարունակություն չի ունեցել։ Մառի մահվամբ ընդհատվել է նաև նրա սկսած պարսկա-ռուսերեն փաստաթղթավորված բառարանի կազմման աշխատանքը։ Այս աշխատանքի առաջին հրատարակումը հետաքրքրական է նրանով, որ նա փորձ է արել  բառարանի մեջ ներառել իրականության մանրամասն (երբեմն գծագրերով),  կենցաղային և էթնիկական տերմինների և այլն մեկնաբանություններ։ Հենց նրա նախաձեռնությամբ էլ 1920-ական թվականներին սկսվել է պարսկերենի պատմական բառարանի կազմման աշխատանքները, որի հիմքում պետք է ընկած լինեին առանձին հեղինակների ստեղծագործությունների բառարանները (Նիզամի և այլն)։


== Մառի պոեզիան ==
Որպես բանաստեղծ Մառը պատկանում է ֆուտուրիստների կրտսեր սերնդին՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նորամուտը նշած և խորհրդային պաշտոնական մամուլում արագ ձայնի իրավունքից զրկված լինելու համար։ Նրա բանաստեղծություններն առաջին անգամ հավաքվել և հրատարակվել են միայն 1995 թվականին Նիկոլսկու կողմից։


== Աշխատություններ ==
Марр Ю.Н. Избранное: В 2 книгах. / Сост., прим., подг. текста Т. Л. Никольской. М.: Гилея, 1995.
Марр Ю.Н. Корная сырка / Послесл. и коммент. Т. Никольской. Itzehoe: footura black edition, 2006.
Марр Ю.Н. Сочинения. 1912-1935: В 2-х т. / Сост., подг. текста и коммент. С. Кудрявцева. М.: Гилея, 2018.
А. К. Аренде: Персидско-русский словарь физических терминов,Л., 1928 (Материалы для словаря живого персидского языка, I). См. предисловия С. Ф. Ольденбурга и Ю. Н. Марра к этому выпуску.
Марр Ю. Н. Современные средства передвижения в изображении персидских поэтов // Записки Коллегии Востоковедов при Азиатском Музее АН СССР. Том V. Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1930. С. 221—234.
Ю.H.Марр: Документированный персидско-русский словарь, —вып. I, Тифлис, 1934 (литография).
Ю. Н. Марр: Выражение фонетики стиха в персидском письме,—ИАН, СССР, 1934 № 2 (то же в сокращенном виде в кн."С. Ф. Ольденбургу…", стр. 232—335)
Ю. Н. Марр: О произношении ق | غ в живом персидском,—Ю. Н. Марр, Статьи, сообщения и резюме докладов, I, М.—Л-, 1936
Ю. Н. Марр: Образец бахтиярской литературы,—ДАН-В, 1927
Ю. Н. Марр: Статьи, сообщения и резюме докладов, I. М.—Л., 1936, стр. V—XVI (там же, стр. XVIII—XXI— список трудов)
Марр Ю. Н. Список и описание некоторых новых поступлениий в Азиатский музей — Персидские собрания // Библиография Востока. Выпуск 10 (1936). М.; Л.: Издательство Академии наук СССР, 1937. С. 113—123.
Ю. Н. Марр: Статьи и сообщения, II, М.—Л., 1939
Ю. Н. Марр: Хакани-Низами-Руставели. Ч. I. М.-Л., 1935
Ю. Н. Марр, К. И. Чайкин: Хакани-Низами-Руставели. Ч. II. Тбилиси, 1936


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Мегрелидзе И. В. Юрий Николаевич Марр (его жизнь и деятельность) // 15 XII 1935, Ленинград (см. биографию по материалам этой статьи)
Мирзоян Н. Л. Юрий Николаевич Марр // Историко-филологический журнал. — 1985. — № 3 (186). — ISSN 0135-0536.
Е. Э. Бертельс: Ю. Н. Марр и персидская литература,— ТТбГУ, т. 108,1964, стр. 61—66.
Марр С. М. В Тегеране // Мацне. Серия языка и литературы. 1973. № 4. С. 193–207.
Марр С. М. Ю. Н. Марр в Сирии // Литературная Грузия. 1979. № 11. С. 132–143.
Никольская Т. Юрий Николаевич Марр, заумный поэт // Georgica I / A cura di L. Magarotto e G. Scarcia. Roma: Arti Grafiche Scalia, 1985. P. 49–59.


== Արտաքին հղումներ ==
Справка на сайте Института Востоковедения АН СССР, стр. 317—318
Из истории русского авангарда. Юрий Марр - поэт, писатель, востоковед
Выпускник СПБГУ. Марр Юрий Николаевич