Քվեներեն լեզու

Քվենյան լեզու, Ֆինո-բալթյան ենթախումբ լեզու, որով խոսում են կվենները։ Հանդիսանում է Նորվեգիայի պետական լեզուներից մեկը։ Նման է Ֆիններենին, երբեմն համարվում է որպես վերջինիս բարբառ։ Հայտնի է նաև որպես «ֆինո-կվենյան լեզու» և «Հյուսիսային ֆիննական լեզու» անվանումներով։


== Տարածվածություն և լեզվակիրների թիվ ==
Կվենյան լեզվակիրների գերակշիռ մասը բնակվում են Նորվեգիայի հյուսիս-արևելքում՝ Բուգհյոնես, Նեիդեն, Վեստրե-Յակոբսելֆ, Բյորսելֆ, Վադսյո բնակավայրերում, ինչպես նաև քիչ թվով՝ Նորդրեիսա և Ստորֆյորդ համայնքներում։
Տարբեր գնահատականների համաձայն՝ լեզվակիրների թիվը տատանվում է 2000-ից 8000-ի սահմաններում։ Համաձայն «Նորվեգական կվենների ֆեդերացիայի» տվյալների՝ 1998թ.-ին այդ թիվը եղել է 6500 մարդ։


== Բարեկամ լեզուներ ==
Կվենյան լեզուն իր կառուցվածքով իրենից ներկայացնում է ֆիններեն լեզվի բարբառ։ Ֆիններենից հիմնականում տարբերվում է իր բառապաշարով։ Ֆիններենի լեզվակիրները մեծ դժվարությամբ, բայց կարողանում են հասկանալ կվենյան լեզուն։
Կվենյան լեզվում առկա է մեծ թվով բառեր, որոնք փոխառվել են նորվեգերենից։  Օրինակ Կվեներենում տարածված է նորվեգերեն tyskäläinen (նորվ.՝ tysk) բառը ֆիններեն saksalainen -ի փոխարեն։ Այս լեզվում օգտագործվում է նաև այնպիսի բառեր, որոնք այլևս չեն օգտագործվում ֆիններենում։


== Լեզվի ուսումնասիրություն ==
Կվենյան լեզվի ուսումնասիրությամբ ամենաշատը զբաղվել է նորվեգացի լեզվաբան, բանահյուսության հետազոտող, քարտեզագիր Ջենս Ֆրիս Անդրեասը (1821—1896):


== Լեզվի իրավական կարգավիճակ ==
1860-ականներից Նորվեգիայի իշխանությունները սկսեցին կվենյան լեզվի արգելման գործընթացը։ Այդ նպատակով դպրոցներում և պետական հիմնարկներում կվենյան լեզուն արգելվեց։ Կվեներեն անվանումները փոխարինվեցին նորվեգերենով։ Սակայն սկսած 1970-ական թվականներից կվեներենը կվենների համար թույլատրվեց օգտագործել որպես մայրենի լեզու, ուսուցանել դպրոցներում։ Իսկ համաձայն Եվրոպական տեղական լեզուների մասին համաձայնագիրի՝ 2005թ.-ին Նորվեգիայում այն ճանաչվեց է որպես ազգային փոքրամասնության պաշտոնական լեզու։
2006 թվականից կվեներեն լեզվի ֆակուլտետ է գործում Տրոմսի համալսարանում, իսկ 2007 թ.-ից գործում է կվեներենի ազգային ինստիտուտը։ Ներկայումս այս լեզուն համարվում է Նորվեգիայի պաշտոնական լեզուներից մեկը։
2010թ.-ից Նորվեգիայի սահմանադրությամբ հստակ սահմանվում է կվեներեն լեզվի դերը նորվեգական հասարակության շրջանում։
Կվեներենը ներկայումս համարվում է ոչ կայուն լեզու, քանի որ երիտասարդների կողմից գրեթե չի օգտագործվում։


== Կվեներենով ուսուցում ==
Նորվեգիայի 1998 թ.-ի օգոստոսի 30-ին ընդունված կրթություն ստանալու մասին օրենքում նշված է, որ երկրում ֆիններեն լեզվով ուսուցումը թույլատրվում է, ինչպես նաև վերջինիս բարբառներով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Sari Pietikäinen, Leena Huss, Sirkka Laihiala-Kankainen, Ulla Aikio-Puoskari & Pia Lane Regulating Multilingualism in the North Calotte: The Case of Kven, Meänkieli and Sámi Languages («Регулирование многоязычия в Северном Калотте: саамские языки, квенский язык и язык меянкиели»)(անգլ.) // Acta Borealia : журнал. —Тромсё, 2010. — В. 1. — Т. 27. — С. 1—23. — 


== Արտաքին հղումներ ==
«Лидер квенов: «Представители малых народов должны говорить на родных языках между собой, а не переходить на язык большинства»»։ Сайт Информационного центра Finugor։ 2012-08-31։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-18-ին։ Վերցված է 2013-03-01  (ռուսերեն)։
Северное сотрудничество. Язык(չաշխատող հղում) // Информационное бюро Совета Министров Северных Стран в Санкт-Петербурге, Россия (ռուսերեն)։на других языкахEira Söderholm. (2009)։ «Kvensk grammatikk» (PDF) (նորվեգերեն)։ Universitetet i Tromsø։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-06-26-ին։ Վերցված է 2012-06-05  (նորվեգերեն)։
«Kvener» (նորվեգերեն)։ Kainun institutti — Kvensk institutt։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-07-ին։ Վերցված է 2012-06-07  (նորվեգերեն)։
«Kainun institutti / Kvensk institutt. Nasjonalt senter for kvensk språk og kultur» (PDF) (անգլերեն)։ Kainun institutti — Kvensk institutt։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-25-ին։ Վերցված է 2012-06-05  (նորվեգերեն)։