Մալվա Լանդա

Մալվա Նոևնա Լանդա (ռուս.՝ Ма́льва Но́евна Ла́нда, օգոստոսի 4, 1918(1918-08-04), Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ուկրաինական պետություն - հուլիսի 3, 2019(2019-07-03), Հայֆա, Իսրայել), խորհրդային գիտնական, երկրաբան, այլադավան և հակապատերազմական ակտիվիստ, գրող, մի շարք հոդվածների հեղինակ։ ԽՍՀՄ-ում իրավապաշտպանական շարժման մասնակից, հիմնադրման օրվանից, 1976 թվականից` Մոսկվայի Հելսինկյան խմբի անդամ։ 


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Մալվա Լանդան ծնվել է Օդեսայում, բարձրագույն դպրոցի ուսուցչի ընտանիքում։ Հայրը` անասնաբույժ Նոյ Վիկտորովիչ Լանդան (1887-1938) եղել է Մոսկվայի անասնաբուժական ինստիտուտի դոցենտ, 1926 թվականից՝ Սարատովի անասնաբուծական անասնաբուժական ինստիտուտի պաթոլոգիական անատոմիայի ամբիոնի վարիչ, ձերբակալվել է 1932 թվականի աշնանը և բանտարկվել Ստալինգրադի բանտում, վերապրել խոշտանգումները, գնդակահարվել է 1938 թվականին։ 
Մալվան ավարտել է Սարատովի միջնակարգ դպրոցը, 1940-1945 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Սերգո Օրջոնիկիձեի անվան երկրաբանական հետախուզության ինստիտուտում (այժմ՝ Ռուսաստանի պետական երկրաբանական հետախուզական համալսարան)։ Ստանալով երկրաբանի մասնագիտություն` 1950-ական թվականներից աշխատել է որպես ՄԵՀԻ-ի Կարաթաուի երկրաբանական հետազոտությունների արշավախմբի ղեկավար։


=== Իրավապաշտպանական գործունեություն ===
1971-1980 թվականներին Մալվա Լանդան մեծ թվով հոդվածներ է գրել քաղբանտարկյալների մասին «Ընթացիկ իրադարձությունների ժամանակագրության» թողարկումների համար։
Եղել է ԽՍՀՄ-ում Հելսինկյան համաձայնագրերի իրականացմանն օժանդակելու մոսկովյան խմբի առաջին կազմի անդամ (1976 թվականից), որին միանալուց հետո հանդես է եկել հատուկ հայտարարությամբ` խորհրդային սոցիալիստական համակարգի պայմաններում մարդու իրավունքների հարգումը և համապատասխանաբար, Հելսինկյան համաձայնագրերի (մարդասիրական հոդվածների) դրույթների պահպանումն անհնար է, ուստի ընդգրկվել է խմբում ոչ թե «կատարմանն օժանդակելու», այլ ԽՍՀՄ-ում մարդու իրավունքների իրավիճակն էլ ավելի արդյունավետ բացահայտելու համար։ Որպես խմբի անդամ՝ հիմնականում զբաղվել է քաղբանտարկյալների խնդիրներով։ 1977 թվականի փետրվարին` Ալեքսանդր Գինզբուրգի ձերբակալության հաջորդ օրը, Մալվա Լանդան, Կրոնիդ Լյուբարսկու և Տատյանա Խոդորովիչի հետ միասին, նշանակվել է Սոլժենիցինի հիմնադրած քաղբանտարկյալների օժանդակության  հիմնադրամի կառավարիչ։ 1977 թվականին, իր սենյակում բռնկված հրդեհի պատճառով, նրան մեղադրանք է առաջադրվել «կրակի հետ անզգույշ վարվելու համար» և դատապարտվել է երկու տարի աքսորի և պարտադրվել փոխհատուցել հասցված վնասը. այդ գործընթացը քաղաքական դրդապատճառներ է ունեցել։

Աքսորը անցկացրել է Չիտայի մարզի Վերշինո Շախտամինսկի փոքրիկ ավանում։ Ութ ամիս անց համաներումով ազատ է արձակվել, բայց այլևս չի կարողացել վերադառնալ Մոսկվա, այլ բնակություն է հաստատել Վլադիմիրի մարզի Պետուշկի քաղաքում։
Ազատվելուց հետո սկսել է զբաղվել մարդու իրավունքների պաշտպանության գործով, մասնավորապես, փաստագրելով ԽՍՀՄ-ում կրոնական փոքրամասնությունների հետապնդումները։
1979 թվականի գարնանը «Ազատություն» ռադիոկայանի հաղորդումներից մեկի ընթացքում ներկայացվել է Մալվա Լանդայի հոդվածը, որը 1977 թվականին Մոսկվայում տեղի ունեցած մի շարք ահաբեկչությունների լրագրողական հետաքննության արդյունքն էր։ Այդ հաղորդման ժամանակ Մալվա Լանդան պնդել է, որ հայ ազգայնականներ Զատիկյանին, Ստեփանյանին և Բաղդասարյանին առաջադրված մեղադրանքները շինծու են, դրանք մոգոնել է ՊԱԿ-ը։ Նա հրաժարվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից առաջարկած Իսրայել արտագաղթից։
1980 թվականի մարտի 7-ին ձերբակալվել և 26-ին դատապարտվել է հինգ տարվա աքսորի՝ ՌՍՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 1901 հոդվածի համաձայն (Միտումնավոր կեղծ հերյուրանքների տարածում, որոնք վարկաբեկում են խորհրդային պետական և հասարակական կարգը)։ Պատիժը կրել է Ղազախստանի Ջեզկազգանի մարզի Ջեզդի ավանում։ Չնայած 1982 թվականին զանգվածային ձերբակալությունների կապակցությամբ հայտարարված Մոսկվայի Հելսինկյան խմբի լուծարմանը, նա իշխանություններին հայտնել է, որ շարունակում է իրեն համարել այդ խմբի անդամ։ 1984 թվականին Մալվա Լանդան վերադարձել է աքսորից և շարունակել մասնակցել մարդու իրավունքների պաշտպանության քաղաքական գործունեությանը` քննադատելով, մասնավորապես, Չեչնիայի պատերազմը։ 1995 թվականից ղեկավարել է «Իրավապաշտպան» ամսագրի խորագրերից մեկը։ 2010 թվականի մարտին ստորագրել է ռուսական ընդդիմության «Պուտինը պետք է հեռանա» կոչը։
2015 թվականին տեղափոխվել է Իսրայել, որդու հետ բնակվել Հայֆայում։


== Պարգևներ ==
Վիտիսի խաչ շքանշանի ասպետ (Լիտվա, 2003, հունվարի 8)։


== Ընտանիք ==
Ամուսին` Ալեքսեյ Իվանովիչ Գերմանով, երկրաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Ամուսնալուծվել են, երբ որդին փոքր էր։
Որդի` Ալեքսեյ Ալեքսեևիչ Գերմանով (ծնվ.` 1941 թվականի մարտի 8-ին), լեռնային  դահուկավազքի և սնոուբորդի մարզիչ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Воспоминания Мальвы Ланда
У правозащитного движения женское лицо
На сайте центра Сахарова
Незаметна и незаменима. Памяти Мальвы Ланды