Ֆրանտիշեկ Պլանիչկա

Ֆրանտիշեկ Պլանիչկա  (չեխ․՝ František Plánička,  (հունիսի 2, 1904(1904-06-02)[…], Պրահա, Բոհեմիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա[…] - հուլիսի 20, 1996(1996-07-20)[…], Պրահա, Չեխիա), չեխ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ, չեխական ֆուտբոլի պատմության լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Իր կարիերայի մեծ մասն անց է կացրել Պրագայի  «Սլավիա Պրահա|Սլավիա»  ակումբում։ 8 անգամ դարձել է Չեխոսլովակիայի չեմպիոն, մեկ անգամ՝  Միտրոպի գավաթակիր։ 1934 և 1938 թվականների աշխարհի առաջնությունների ժամանակ եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի թիմի ավագը։ Մի քանի մարզական հրատարակչություններ նրան ճանաչել են  ժամանակաշրջանի լավագույն  ֆուտբոլիստ, իսկ Ֆուտբոլի պատմության և վիճակագրության միջազգային ֆեդերացիան նրան  դասել է XX դարի աշխարհի լավագույն դարպասապահների 9-րդ հորիզոնականին։
Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան եղել է   այն ֆուտբոլիստւ,   որը կոտրված  ձեռքով շարունակել է խաղը 1938 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, Բրազիլիայի հավաքականի հետ քառորդ եզրափակչում՝ բաց չթողնելով  այդքանից հետո գոլ։ Այդ միջադեպից հետո նա դասվել է ֆուտբոլի լեգենդների շարքին։ Պլանիչկան  երբեք այնպիսի կոպիտ խաղ չի խաղացել, որ նրան հեռացնեն դաշտից։ 1984 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ստացել է միջազգային մրցանակ՝ ազնիվ խաղի համար։ 1994 թվակսանին  ազնիվ խաղի համար  մրցանակ ստսացել է նաև իր երկրի կողմից։
11 մետրանոց հարվածների ժամանակ Պլանիչկան երբեմն գլխից հանել է գլխարկը և այն ջղայնացած նետել դարպասի որևէ անկյուն։ Գրեթե միշտ հակառակորդը իրականացրել է հարվածը գլխարկի ուղղությամբ, և  Պլանիչկան պատրաստ էր դրան և հաճախ հետ է մղել այդ հարվածները։


== Ակումբային կարիերա ==
Պլանիչկան ծնվել է Պրագայում։ Իր ֆուտբոլային կարիերայի և կյանքի մեծ մասն  անց է կացրել Պրագայում։ Մարզական  կարիերան սկսել է «Սլովան Պրագա VII» «Յունիոն VII»  «Հին քաղաքներ ՄԱ Օլիմպիա», «Բուբենեց ՄԱ» ակումբներում։ 1923-1929 թվականներն հանդես է եկել Պրագայի «Սլավիա» ակումբում, որտեղ անց է կացրել  969  խաղ, որից  742-ում եղել է թիմի ավագ։ Թեև նա  բարձրահասակ չէր (173 սմ),, սակայն կարողանում էր գեղեցիկ ցատկերով կասեցնել հակառակորդի հարվածները, նրա մականունը «պրագյան կատու» էր։
Չեմպիոնի առաջին տիտղոսը Ֆրանտիշեկը նվաճել է 1925 թվականին, դա  «Սլավիայի»  պատմության  հաղթանակների սկիզբն էր։ Դրանից հետո նրա թիմը 7 անգամ դարձավ երկրի չեմպիոն։ 1932 թվականին Միտրոպի գավաթի մեկ քառորդ եզրափակչի պատասխան խաղի ժամանակ «Սլավիան» մրցում էր «Յուվենթուսի» հետ։ Առաջին հանդիպումն ավարտվել էր 4-0  հօգուտ «Սլավիային», իսկ պատասխան խաղի ժամանակ  «Յուվենթուսը»  հաղթում էր 2-0 հաշվով, և երբ «Սլավիայի» ֆուտբոլիստները սկսեցին ժամանակի շահելով շարունակել խաղը, «Յուվենթուսի» 
երկրպագուները քարեր նետեցին դաշտ, որոնցից մեկից  Պլանիչկան լուրջ վնասվածք ստացավ։ «Սլավիան» լքեց մարզադաշտը, ինչի պատճառով հեռացվեց մրցաշարից։
«Սլավիան» հաղթել է 6 Բոհեմիայի ֆուտբոլային միության առաջնության գավաթ՝  1926, 1927, 1928, 1930, 1932, և 1935 թվականներին։ Իսկ 1938 թվականին  նրա ակումբը  նվաճել է Միտրոպի գավաթը։


== Ազգային հավաքական ==
1926-1938 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Պլանիչկան 74 խաղում հսկել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի դարպասը։ Միայն 1965 թվականին այդ արդյունք գերազանցեց հավաքականի ձախ պաշտպան Լադիսլավ Նովակը (75 խաղ)։ Պլանիչկան հավաքականի  37 խաղերում եղել է թիմի ավագ։ Հավաքականում առաջին հանդիպումն անց է  կացրել 1926 թվականի հունվարի 17-ին, Իտալիայի հավաքականի հետ, որի ժամանակ չեխերը տանուլ են տվել խաղը 1:3 հաշվով։


== Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1934 ==
1934 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ժամանակ Պլանիչկան եղել է թիմի ավագը։ Ռումինիայի, Շվեյցարիայի և Գերմանիայի հավաքականներին հաղթելուց հետո Չեխոսլովակիայի հավաքականը հայտվում է եզրափակչում, որտեղ հանդիպում է Իտալիայի հավաքականի հետ։ Իտալիայի հավաքականի թիմի ավագը եղել է մեկ այլ հանրահայտ դարպասապաը՝ Ջանպերո Կոմբին։ Խաղի հաշիվը երկրորդ խաղակեսում  բացել են չեխերը, բայց շուտով  Ռայմունդո Օրսին հավասարեցրել է հաշիվը, իսկ հետո լրացուցիչ ժամանակահատվածում Անջելո Սկյավիոն հաղթանակ է բերել  իտալացիներին։


== Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1938 ==
1938 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի  ավագը։ Նրա թիմն առաջին խաղի լրացուցիչ ժամանակահատվածում 3 անպատասխան գնդակ է ուղարկում  Նիդեռլանդների հավաքականի  դարպասը   և հասնում առավելության։ Մրցաշարի երկրորդ տուրում, հուլիսի 12-ին  Բորդոյում  չեխերը մրցել են Բրազիլիայի հավաքականի հետ։ Այդ հանդիպումը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ է մտել որպես ամենակոպիտ խաղերից մեկը և ստացել է «Բորդոյի ճակատամարտ» անունը․ երկու բրազիլացի և մեկ չեխ ֆուտբոլիստ հեռացվել են խաղադաշտից, երկու թիմերից ֆուտբոլիստներ ստացել են լուրջ վնասվածքներ, չեխ հարձակվող Օլդրժիխ  Նեեդլընի ոտքը ջարդվել էր  1-1 հաշվի ժամանակ, Պլանիչկայի ձեռքը ջարդվել էր բրազիլացի հարձակվող ժոզե Պերասիոյի հետ բախումից, որն ուզում էր գրավել դարպասը։ Պլանիչկան շարունակել է ջարդված ձեռքով խաղը և պահել դարպասն անառիկ։ Կրկնախաղը տեղի է ունեցել երկու օր անց՝ առանց Պլանիչկայի, Նեեդլընի, Անտոնինա Պուչայի, և չեխերը տանուլ են տվել խաղը  2:1 հաշվով ու դուրս մնացել հետագա պայքարը շարունակելու իրավունքից։ Բրազիլիայի հավաքականի հետ անցկացրած խաղը վերջին էր Պլանիչկայի համար հավաքականում։


== Մահը ==
Ֆրանտիշեկ Պլանիչկան մահացել է 1996 թվականին,  Պրագայում։  Մինչ իր մահը նա 1934 թվականի աշխարհի առաջնության կիսաեզրափակիչ հասած միակ կենդանի ֆուտբոլիստն էր։ Չեխիայի հավաքականի այդ ժամանակաշրջանի  կիսապաշտպան Կարել Պոբորսկին  Ֆրանտիշեկ Պլանիչկայի հուղարավորությանը պատճառով հետաձգել է «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հետ պայմանագիր կնքելու գործընթացը, որը պետք է տեղի ունենար նույն օրը։


== Նվաճումներ ==
Չեխոսլովակիայի առաջնության հաղթող (1925, 1928-29, 1929-30, 1930-31, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1936-37)
Միտրոպի գավաթակիր (1938)
Բոհեմիայի ֆուտբոլային միության առաջնության գավաթակիր (1926, 1927, 1928, 1930, 1932, 1935)
1934 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր մրցանակ «Ազնիվ խաղի» համար (1985)
Չեխական մրցանակ «Ազնիվ խաղի» համար (1994)


== Ծանոթագրություններ ==