Տեխնեցիում

Տեխնեցիում (լատ.՝ Technetium), քիմիական նշանը՝ Тс, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության 7-րդ խմբի ռադիոակտիվ տարր։ Կարգահամարը 43, ատոմական զանգվածը՝ 98,9062։ d տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d55s2։ К, L, M թաղանթները լրացված են։ Տարրը քիչ է ուսումնասիրված, քանի որ տարբեր պատճառներով կայուն իզոտոպներ չունի։ Հայտնի իզոտոպներից համեմատաբար կայունն է Tc98-ը։ Արծաթամոխրագույն մետաղ է, առաջին սինթեզված քիմիական տարրը։


== Պատմություն ==
Տարրի գոյությունը կանխատեսել էր Դ․ Մենդելեևը։ Այն առաջինը ստացել են իտալացի ֆիզիկոսներ Կ․ Պեռյեն և Է․ Սեգրեն (1937), մոլիբդենը արագ դեյտրոններով ռմբակոծելով։


== Անվանում ==
Անվանվել է հին հունարեն՝ τεχνητός - «արհեստական» բառով։ Տեխնեցիումը կուտակվում է ատոմային ռեակտորների թափոններում։


== Բնության մեջ ==

Բնության մեջ հանդիպում է աննշան քանակներով, ուրանի հանքերում, որպես 235Ս-ի քայքայման արդյունք (1 տ ուրանում՝ 10−10 գ․ տեխնեցիում)։


== Ստացում ==
Տեխնեցիումի ստացման հիմնական աղբյուրը ատոմական արդյունաբերության թափոններն են։ 99Tc անջատում են ուրանի և պլուտոնիումի քայքայման արդյունքներից։ Մետաղական տեխնեցիումը անջատում են վերականգնելով ջրածնով կամ էլեկտրոլիզով։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==

Արծաթամոխրագույն մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը 2200±l0 °C, եռմանը՝ մոտ 4600 °C, խտությունը 11487 կգ/մ3։ Պարամագնիսական է, -265,5 °C-ից ցածր ջերմաստիճաններում՝ գերհաղորդիչ։ Քիմիական հատկություններով նման է ռենիումին։ Քիմիապես կայուն է, սովորական պայմաններում օդում չի օքսիդանում։ Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է ջրածնից հետո։ Միացություններում ցուցաբերում է -1-ից +7 օքսիդացման աստիճաններ (առավել կայուն է +7-ը)։


== Քիմիական հատկություններ ==
Տաքացնելիս միանում է թթվածնի (առաջանում են օքսիդները՝ Тс2O7, ТсO2), ֆտորի, քլորի (TcX6, ТсХ5, TcX4), ծծմբի (Tc2S7, TcS2) հետ։

  
    
      
        
          
            4
            T
            c
            +
            7
            
              O
              
                2
              
            
            →
            2
            T
            
              c
              
                2
              
            
            
              O
              
                7
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4Tc+7O_{2}\rightarrow 2Tc_{2}O_{7}\uparrow }}}
  Տեխնեցիումի (VII) օքսիդը բաց դեղին, պինդ նյութ է, լուծվում է շրում, առաջացնելով տեխնեցիումական թթու՝ НТсО4։
Գերտեխնեցիումատները ուժեղ հակաօքսիդիչներ են․ օրինակ KTcO4-ի լուծույթով (0,001%) նախօրոք թրջած պողպատը տարիների ընթացքում չի ժանգոտվում։ Տեխնեցիումի համաձուլվածքներ է առաջացնում մի շարք մետաղների (Mo, Zr, Nb, Ti, Se, Hg, V, Та, Cr, W, Mn, Fe, Al, Zn) հետ։
Ստացվել են տեխնեցիումի կարբոնիլները, կոմպլեքսային և մետաղօրգանական միացությունները։ Տեխնեցիումը լուծվում է ազոտական և խիտ ծծմբական թթուներում, արքայաջրում, ջրածնի գերօքսիդում, բրոմաջրում։


== Իզոտոպներ ==
Հայտնի են 92-108 զանգվածային թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպները։ Կայուն իզոտոպներ չունի։ Առաջին արհեստական տարրն է։ Կարևոր են 99Tc (T1/2=2,12•105 տարի) և 99mTc(T1/2 =6,04 Ժամ) իզոտոպները։


== Նշանակություն ==
99Tc իզոտոպն օգտագործվում է բժշկության մեջ, որպես γ ճառագայթման աղբյուր։ տեխնեցիումը հեռանկարային մետաղ է․ կարող է օգտագործվել որպես կատալիզատոր և գերհաղորդիչ մագնիսներ պատրաստելու համար, իսկ միացությունները՝ որպես հակակոռոզային ինհիբիտորներ։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագիտություն ==
Cotton F. A., Wilkinson, G., Murillo, C. A., Bochmann, M. (1999)։ Advanced Inorganic Chemistry (6th ed.)։ New York: John Wiley & Sons, Inc.։ ISBN 0-471-19957-5 
Emsley J. (2001)։ Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements։ Oxford, England, UK: Oxford University Press։ ISBN 0-19-850340-7 
Greenwood N. N., Earnshaw, A. (1997)։ Chemistry of the Elements (2nd ed.)։ Oxford: Butterworth-Heinemann։ ISBN 0-7506-3365-4 
Heiserman D. L. (1992)։ «Element 43: Technetium»։ Exploring Chemical Elements and their Compounds։ New York: TAB Books։ ISBN 0-8306-3018-X 
Schwochau, K. (2000)։ Technetium: chemistry and radiopharmaceutical applications։ Wiley-VCH։ ISBN 3-527-29496-1 


== Գրականություն ==
B.J. Wilson, ed. (1966)։ The radiochemical Manual (2nd ed.)։ ISBN 0-7058-1768-7 
Scerri E.R. (2007)։ The Periodic Table, Its Story and Its Significance։ Oxford University Press։ ISBN 0-19-530573-6։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-04-08-ին։ Վերցված է 2015-05-23 
Choppin G., Liljenzin J-O, Rydberg J. (2002)։ «Nuclear Mass and Stability»։ Radiochemistry and nuclear chemistry (3rd ed.)։ Butterworth-Heinemann։ էջեր 41–57։ ISBN 978-0-7506-7463-8 
EnvironmentalChemistry.com – Technetium
Nudat 2 Archived 2021-04-28 at the Wayback Machine. nuclide chart from the National Nuclear Data Center, Brookhaven National Laboratory
Nuclides and Isotopes Fourteenth Edition: Chart of the Nuclides, General Electric Company, 1989
Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Technetium


== Արտաքին հղումներ ==
Տեխնեցիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում