Մեգանի օրենք

Մեգանի օրենք (անգլ.՝ Megan's Law)՝ 1994 թվականին ընդունված դաշնային օրենքի և  հետագայում ԱՄՆ–ում ընդունված օրենքների չհրապարակված անվանումը, որը իրավապահներին պարտավորեցնում է ապահովել հաշվառման մեջ գտնվող սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց վերաբերյալ տվյալների բազայի տեղեկությունների հանրային, բաց հասանելիությունը։ Օրենքներն ընդունվել են ի պատասխան Մեգան Կանկայի սպանության։ Մեգանի՝ դաշնային մակարդակի օրենքը ընդունվել է որպես Ջեյկոբ Վետերլինգի օրենքի ենթաբաժին, որը նույն տարում ավելի վաղ սահմանել էր սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց պարտադիր հաշվառումը։ Քանի որ Մեգանի հետ կատարված ողբերգությունից առաջ նման կանոն գոյություն ուներ միայն որոշ նահանգներում, ապա դաշնային օրենքը թույլ էր տալիս իրավակիրառ պրակտիկան համապատասխանեցնել երկու օրենքներին։
Առանձին նահանգներ ինքնուրույն են որոշում, թե ինչ տեղեկություններ են բաց լինելու և ինչպես են դրանք տարածվելու։ Սովորաբար դա հանցագործի անունն ու ազգանունը, նրա լուսանկարը, բնակության վայրը, ազատազրկման ամսաթիվը և հանցագործության, որի համար նա դատապարտվել է, նկարագրությունն է։ Այս տվյալները սովորաբար տեղադրվում են բաց մուտք ունեցող կայքերում, թեև կարող են տպագրվել թերթերում, ինչպես նաև տարածվել բուկլետների միջոցով։
Դաշնային մակարդակով Մեգանի օրենքը պարտավորեցնում է անչափահասների նկատմամբ սեռական հանցագործությունների համար դատապարտված անձանց ազատազրկման վայրերից (բանտից, հոգեբուժարանից) ազատվելուց հետո տեղական իրավապահ մարմիններին տեղեկացնել իրենց բնակության և աշխատանքի վայրի ցանկացած փոփոխության մասին։ Նման պահանջը կարող է սահմանվել որոշակի ժամկետով (սովորաբար՝ մոտ տասը տարի) կամ ժամանակավորապես։ Որոշ նահանգներ իրավունք ունեն հաշվառել բոլոր այն անձանց, ովքեր կատարել են ցանկացած սեռական հանցագործություն, նույնիսկ եթե դա չի իրականացվել երեխայի նկատմամբ։ Այս ֆելոնիան շատ նահանգներում արվում է, որպեսզի ո՛չ թարմացնելու և ո՛չ էլ մշտական հաշվառման կարիք առաջանա։
Երկու օրենքներն էլ ուղղված են ինչպես հանրությանը ծանուցելուն, այնպես էլ իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին իրազեկելուն։ Հարցն այն է, թե ինչ տվյալներ պետք է տրամադրել և ինչպես կախյալ լինել առանձին նահանգի իշխանությունից, իսկ որոշ պահանջներ բազմիցս փոփոխվել են Մեգանի օրենքի ընդունումից հետո։ Այսպես, Ադամ Ուոլշի օրենքը լրացրեց Մեգանի օրենքը՝ հաշվառման իրականացման նոր պահանջներով և սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց դասակարգման եռաստիճան համակարգ ներմուծելով։


== Պատմություն ==
Մեգանի օրենքի նախորդը Ջեյկոբ Վետերլինգի օրենքն էր, որն ընդունվել է նույն 1994 թվականին, պահանջ էր ներկայացնում պարտադիր հաշվառման ենթարկել անձանց, ովքեր կատարել են սեռական հանցագործություններ, սակայն հասանելիությունը սահմանափակում էր միայն իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից, թեև թույլատրվում էր հրապարակել տեղեկություններ այն դեպքերում, երբ դա կիրառվում էր բնակչության պաշտպանության նպատակով։ Սակայն 7-ամյա Մեգան Կանկայի բռնաբարությունից և սպանությունից հետո, որը կատարվել էր հարևանությամբ ապրող Ջեսի Թիմենդեկասի կողմից, որը նախկինում երկու անգամ դատապարտվել էր անչափահասների դեմ սեռական հանցագործությունների համար, Մեգանի ծնողները՝ Ռիչարդ և Մորին Կանկաները խաչակրաց արշավանք հայտարարեցին օրենսդրության մեջ փոփոխությունների հասնելու համար՝ պահանջելով պարտադիր իրազեկել հասարակությանը սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց մասին, քանի որ օրենքով սահմանված Վետերլինգի հաշվառումը պաշտպանության անբավարար միջոց էր։ Նրանք նշել են, որ եթե նրանց հայտնի լիներ Թիմենդեկասի կյանքի հանցավոր կողմը, ապա նրանց դուստրն այժմ ողջ կլիներ։ Պատգամավոր Փոլ Կրամերը 1994 թվականին ապահովել է յոթ օրինագծերից բաղկացած փաթեթի ներկայացումը Նյու Ջերսիի Գլխավոր ասամբլեային․ այն առաջին անգամ ստացել է «Մեգանի օրենք» անվանումը։ Օրինագիծն ընդունվել է Մեգանի մահվանից 89 օր անց՝ պարտադիր դարձնելով սեռական հանցագործությունների համար դատապարտված անձանց հարևանությամբ ապրող  հանրության ծանուցումը։ Նախքան Մեգանի հետ կատարված ողբերգությունը ընդամենը հինգ նահանգներում են, ըստ Վետերլինգի օրենքի, հաշվառել սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց։
Նյու Ջերսի նահանգի օրենքը հիմք է դարձել հետագա դաշնային օրենքի համար, որի նախագիծը ԱՄՆ–ի Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատ է ներկայացրել կոնգրեսական Դիք Զիմերը։ 1996 թվականի մայիսի 17-ին ԱՄՆ–ի նախագահ Բիլ Քլինթոնը ստորագրեց Մեգանի դաշնային օրենքը, որը դարձավ Վետերլինգի օրենքի փոփոխությունը։


=== Մեգանի միջազգային օրենք ===
2016 թվականի փետրվարի 8-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման ստորագրել է Մեգանի միջազգային օրենքը, որը պարտադիր է դարձրել ծանուցումը այն պետությունների իրավապահ մարմիններին, որտեղ ԱՄՆ-ում սեռական հանցագործություններ կատարած անձը պատրաստվում է գնալ։ Օրենքում մեկնող անձից պահանջվում է հատուկ վիզուալ «եզակի իդենտիֆիկատոր» ստանալ, որը մուտքագրվում է անձնագրում, ինչպես նաև իրավապահ մարմիններին տեղեկացնել ենթադրյալ մեկնումից 21 օր առաջ։


== Հանրային ծանուցում ==
ԱՄՆ-ի նահանգները իրարից տարբերվում են սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց մասին տեղեկությունների բացահայտման իրենց մոտեցումներով։ Որոշ երկրներում նրանց մասին հայտնի է դառնում հանրությանը Մեգանի օրենքի կայքերի միջոցով։ Իսկ մյուսներում հասանելի են միայն առավել վտանգավոր հանցագործները, իսկ մյուս՝ հաշվառման մեջ գտնվող անձինք հասանելի են միայն իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին։ Ադամ Ուոլշի օրենքին համապատասխան թույլատրվում է ազատ արձակվելուց հետո հասանելիությունից հանել հաշվառման I մակարդակում գտնվող անձանց։ Այլ կատեգորիաներին դա չի վերաբերում։ Սա որոշ անձանց դրդում է տեղափոխվել այն նահանգներ, որտեղ նշված նվազագույն պահանջները կատարվում են։


== Քննադատություն ==
Որոշ մարդիկ իրենց կասկածն են հայտնում, թե սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց հաշվառումը լավ գաղափար է, քանի որ ներկայիս չափանիշները համարում են սահմանափակ և ոչ միանշանակ։ Որոշ հետազոտողներ նշում են սեռական հանցագործությունների միտումների ոչ էական վիճակագրական փոփոխություն՝ դրանց կատարած անձանց հաշվառման տվյալների բազաների ներդրումից հետո։ Մյուսները կարծում են, որ ռեցիդիվը կարող է կրճատվել Ուոլշի օրենքի կիրառմամբ, մինչդեռ նրանցից միայն մի քանիսն են նշված օրենքի ներդրումից հետո հայտնաբերել անչափահասների նկատմամբ սեռական հանցագործությունների թվաքանակի վիճակագրական զգալի աճ։ Արդարադատության ծրագրերի վարչությունը նշվել է, որ հնարավոր է, որ սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց հաշվառումը և ծանուցման պահանջները կյանքի են կոչվել առանց դրանց պիտանիության նախնական էմպիրիկ հիմնավորման։
Women Against Registry–ն, Reform Sex Offender Laws, Inc.–ը և Human Rights Watch–ը ընդունված օրենքը համարել են չափազանց մշուշոտ և վիգիլանտների համար լավ առիթ։
Սեռական բռնարարների բուժման ասոցիացիան դեմ է արտահայտվել առանց ռեցիդիվի ռիսկի նախնական գիտական գնահատման սեռական հանցագործություններ կատարած անձանց կամայական հաշվառմանը։
Քննադատությամբ հանդես է եկել նաև Փեթի Վետերլինգի բռնարարի զոհերի փաստաբանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Duwe G., Donnay W. The Impact of Megan's Law on Sex Offender Recidivism: The Minnesota Experience // Criminology. — 2008. — Vol. 46. — № 2. — P. 411–446. — 
Levenson J. S., Cotter L. P. The Effect of Megan’s Law on Sex Offender Reintegration // Կաղապար:Нп3. — 2005. — Vol. 21. — № 1. — P. 49–66. — 
Levenson J. S., D'Amora D. A., Hern A. L. Megan's law and its impact on community re-entry for sex offenders // Կաղապար:Нп3. — 2007. — Vol. 25. — № 4. — P. 587–602. —  — PMID 17620324.
Levenson J. S., Tewksbury R. Collateral Damage: Family Members of Registered Sex Offenders // American Journal of Criminal Justice. — 2009. — Vol. 34. — № 1-2. — P. 54–68. — 
Prescott J. J., Rockoff J. E. Do Sex Offender Registration and Notification Laws Affect Criminal Behavior? // Կաղապար:Нп3. — 2011. — Vol. 54. — № 1. — P. 161–206. — 
Vasquez B. E.,  Maddan S., Walker J. T. The Influence of Sex Offender Registration and Notification Laws in the United States: A Time-Series Analysis // Կաղապար:Нп3. — 2007. — Vol. 54. — № 2. — P. 175–192. — 
Welchans S. Megan’s Law: Evaluations of Sexual Offender Registries // Կաղապար:Нп3. — 2005. — Vol. 16. — № 2. — P. 123–140. — 
Wright R. G. Sex offender laws : failed policies, new directions. — Second edition. — Springer Publishing Co Inc, 2014. — 408 p. — ISBN 9780826196712
Zevitz R. G. Sex Offender Community Notification: Its Role in Recidivism and Offender Reintegration // Criminal Justice Studies. — 2006. — Vol. 19. — № 2. — P. 193–208. — 
Zgoba K., Dalessandro M., Veysey B., Witt P. Megan’s Law: Assessing the Practical and Monetary Efficacy // Կաղապար:Нп3. — 2008.


== Հղումներ ==
Relapse of Sex Offenders Released from Prison in 1994 (USDOJ government study)
Facts about Megan's Law and Sex Offenders in New York State (Summary of NY Dept. of Corrections study)
The Angry Offender (Integrates Megan's Law effects with data from USDOJ and NYDOC studies)
Megan's Law Official Website for California
Megan's Law ineffective, study says (by Կաղապար:Нп3, Inquirer Trenton Bureau, February 7, 2009)
Politics and Irrelevance: Community Notification Statutes
Megans-Law.net