Պրոզերպինա (նկար)

«Պրոզերպինա», անգլիացի նկարիչ-պրեռաֆայելիտ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի նկարը՝ ստեղծված 1874 թվականին։


== Ստեղծման պատմություն ==
Կտավին պատկերված է հռոմեական դիցաբանության ստորգետնյա թագավորության աստվածուհի Պրոզերպինան, որը համապատասխանում է հին հունական Պերսեփոնեին՝ Յուպիտերի և Կերեսի դստերը, Պլուտոնի զարմուհուն և կնոջը։ Ըստ լեգենդի՝ Պրոզերպինան մարգագետնում ծաղիկներ էր հավաքում, երբ նրան նկատել և սիրել է Պլուտոնը՝ ստորգենյա աշխարհի թագավորը։ Նա կառքով տարել է աղջկան ստորգետնյա թագավորություն, չնայած նրա՝ Ադոնիսի նկատմամբ ունեցած սիրո։ Պլուտոնը ստիպված էր բաց թողնել աղջկան, բայց տվել է նրան ճաշակելու նռան հատիկ, որպեսզի նա չմոռանա մահվան թագավորությունը և վերադառնա իր մոտ։ Այդ օրվանից Պրոզերպինան տարվա կեսը անցկացնում է մեռյալների, մյուս կեսը՝ ողջերի  թագավորությունում։ Չնայած նկարի վրա նշված է 1874 թվականը, Ռոսսետտին մինչև այն ավարտելը, դրա վրա աշխատել է յոթ տարի՝ ութ կտավների վրա։ Բնորդուհի է դարձել նկարչի սիրեցյալը՝ Ջեյն Մորիսը։
Նկարում (Թայթ տարբերակում) աջ վերին անկյունում կա իտալերեն սոնետ՝ Ռոսսետտիի հեղինակությամբ, որտեղ հեղինակը Ջեյնի ամուսնությունը Ուիլյամ Մորիսի հետ համեմատում է Պրոզերպինայի ճակատագրի հետ։ Նույն սոնետը անգլերենով գրված է շրջանակի վրա։


=== Տարբերակներ ===
Ռոսսետտին նկարի վրա սկսել է աշխատել 1871 թվականից և նկարել է առնվազն 8 տարբերակ տարբեր կտավների վրա, վերջինը ավարտել է 1882 թվականին՝ իր մահվան տարում։ Հաճախ նա դժգոհ է եղել արդյունքից և կտրել է կտավը՝ թողնելով միայն բնորդուհու գլուխն ու ձեռքերը, այդպես էլ եղել է երրորդ նկարի հետ, որը վերածվել է «Ձնծաղիկներ» նկարին։
Նկարը մի քանի անգամ հետ է վերադարձել պատվիրատուն՝ հավաքորդ Ֆրեդերիկ Լեյլանդը, իսկ մի անգամ էլ նկարը տուժել է տրանսպորտով տեղափոխելուց․ իր նամակներից մեկում Ռոսսետտին այն անվանել է «անիծյալ կտավ»։ Լեյլանդը ձեռք է բերել Ռոսսետտիի 18 կտավ, հենց նա էլ նկարչին առաջարկել է տրիպտիխի ձևավորման գաղափարը, որի մեջ ներառվել են «Մնեմոսինե»-ն,  «Երանելի կույսը» և «Պրոզերպինա»-ն։
Վաղ տարբերակները ուղարկվել են Չարլզ Հաուելին և անհետացել են։ Արդյունքում պահպանվել են երեք նկարներ յուղաներկով և ուրվանկարները։
Այս նկարի վեցերորդ տարբերակը (1877, յուղաներկ, կտավ) 1964 թվականին 5 000 գինեյով ձեռք է բերել բրիտանացի նկարիչ Լոուրենս Լաուրին։ Վաղ տարիքից Լաուրին հմայված էր Ռոսսետտիի ուշ շրջանի այս ստեղծքգործությամբ և կարողացել է նրա տարբերակը ձեռք բերել միայն կյանքի վերջում։ Լաուրիի հավաքածուից Ռոսսետտիի հենց այս նկարը 1987 թվականին դարձել է վիկտորյական դարաշրջանի առաջին նկարը՝ վաճառված ավելի քան 1 000 000 ֆունտ ստերլինգով Քրիստիս աճուրդում։
Յոթերորդ տարբերակը, որը նկարի առավել հայտնի տարբերակն է, ձեռք է բերվել Ֆրեդերիկ Լեյլանդի կողմից և այժմ գտնվում է Թեյթ պատկերասրահում։ 2013 թվականին նկարը Թեյթ պատկերասրահից ցուցադրվել է Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարանում՝ «Պրեռաֆայելիտներ։ Վիկտորյական ավանգարդ» ցուցահանդեսում։
Վերջին՝ ութերորդ տարբերակը ավարտվել է նկարչի մահից մի քանի օր առաջ։ Այն ցուցադրվում է Բերմինգհեմի թանգարանում և արվեստի պատկերասրահում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Wildman, Stephen; Laurel Bradley, Deborah Cherry, John Christian, David B. Elliott, Betty Elzea, Margaretta Fredrick, Caroline Hannah, Jan Marsh, Gayle Seymour Waking Dreams, the Art of the Pre-Raphaelites from the Delaware Art Museum. — Art Services International, 2004. — С. 395.
Russell Ash. (1995) Dante Gabriel Rossetti. London: Pavilion Books.
Doughty, Oswald (1949) A Victorian Romantic: Dante Gabriel Rossetti London: Frederick Muller.
Fredeman, William E. (ed.) (2002-8) The correspondence of Dante Gabriel Rossetti. 7 Vols., Brewer, Cambridge.
Hilto, Timoth (1970). The Pre-Raphelites. London: Thames and Hudson, New York: Abrams.
Parris, Leslie (ed.) (1984). The Pre-Raphaelites, exhibition catalogue, London: Tate Gallery.
Surtees, Virginia. (1971) Dante Gabriel Rossetti. 2 vols. Oxford: Clarendon Press.
Todd, Pamela (2001). Pre-Raphaelites at Home, New York: Watson-Giptill Publications.
Julian Treuherz, Elizabeth Prettejohn, and Edwin Becker, (2003). Dante Gabriel Rossetti. London: Thames & Hudson.


== Արտաքին հղումներ ==
Прозерпина на сайте Victorian Web(անգլ.)
Longing and Connection in D.G. Rossetti’s Proserpine(անգլ.)
Proserpine and Jane Morris: Women Trapped in Unhappy Relationships(անգլ.)
The Rossetti Archive(անգլ.)
Birmingham Museums and Art Gallery’s Pre-Raphaelite Online Resource Archived 2009-07-13 at the Wayback Machine.(անգլ.)
Прозерпина на сайте Галереи Тейт Archived 2011-08-02 at the Wayback Machine.(անգլ.)