Օլգերտ Կրոդերս

Օլգերտ Կրոդերս (լատիշ․՝ Oļģerts Kroders (9 օգոստոս 1921 թվական, Ռիգա, Լատվիա - 10 հոկտեմբեր 2012 թվական, Վալմիերա, Լատվիա), թատրոնի լատվիացի դերասան, ռեժիսոր և ուսուցիչ։ Լատվիական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1988)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1921 թվականի օգոստոսի 9-ին Ռիգայում, հայտնի լրագրող, թատերական քննադատ և թարգմանիչ Ռոբերտ Կրոդերսի և դերասանուհի Գերտի Վուլֆի ընտանիքում։ Նրա հորեղբայրն է  լրագրող Արտուրս Կրոդերսը, եղբայրը՝ լրագրող և գեղարվեստական քննադատ Գունարս Կրոդերսը։ 
Ավարտել է Ռիգայի երկրորդ գիմնազիան (1940 թվականին)։ Սովորել է Լատվիայի համալսարանի հոգեբանական և փիլիսոփայական ֆակուլտետներում։ Պատժվել է և աքսորվել Սիբիր։ 1956 թվականին Լատվիա վերադառնալուց հետո նա տարվում է բեմական արվեստով, մասնակցում է Տպագրական արդյունաբերության բանվորների կենտրոնական ակումբի թատերախմբի սիրողական ներկայացումներին։ Աշխատել է Դալիեսի թատրոնի ռեժիսորի օգնական, հրապարակել է իր դիտողությունները թատրոնի առօրյայի վերաբերյալ։
Թատրոնի ռեժիսորի ինքնուրույն պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է Լիեպաում։ Եղել է ռեժիսոր Լիեպայի թատրոնում (1959-1963 թվականներին)։ Ավարտել է Մոսկվայի թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի ռեժիսորական բարձրագույն դասընթացները (1964 թվականին)։ Եղել է ռեժիսոր Վալմիերսկի դրամատիկական թատրոնում (1964-1974 թվականներին), գլխավոր ռեժիսոր Լիեպայի թատրոնում (1974-1990 թվականներին)։ 1990 թվականից եղել է ռեժիսոր Ազգային թատրոնում, 1990-1995 թվականներին եղել է նրա գեղարվեստական ղեկավարը։
Մասնակցել է լատվիական թատրոնների բեմադրմանը որպես հրավիրված ռեժիսոր։ Խաղացել է Նոր Ռիգայի թատրոնի բեմում։ Նկարահանվել է մի քանի կինոստուդիաների ֆիլմերում։ Ռիգայի կինոստուդիայում իր առաջնելույթը կատարել է ռեժիսոր Ռոլանդ Կալնինշի «Խորը շնչեք» (1967 թվական) ֆիլմում, որտեղ խաղացել է փոքր դեր։
«Կփորձեմ լինել բաց» (Mēģinu būt atklāts, 1993) կենսագրական հիշողությունների գրքի հեղինակն է։ Բազմիցս ներկայացվել և արժանացել է «Spēlmaņu nakts» թատերական մրցանակների։ Ազգային թատերական արվեստում ունեցած նշանակալի ներդրման համար արժանացել է Լատվիայի բարձրագույն մրցանակի՝ Երեք աստղերի շքանշանի։ Առաջին անգամ ամուսնացել է կինոքննադատ Մայա Աուգստկալնի հետ, երկրորդ անգամ՝ ռեժիսոր Ռիտա Կրոդերի հետ։ Մահացել է Վալմիերեում 2012 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։


== Ճանաչում և մրցանակներ ==
1988 — Լատվիայի ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստ
2001 — Երեք աստղի շքանշանի կավալեր
2007 — Լատվիայի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ։


== Ստեղծագործություն ==


=== Դերերը թատրոնում ===


==== Ռիգայի նոր թատրոն ====
1995 — «Այրվող մթում», Անտոնիո Բուերո Վալեխո — Դոն Պաբլո
1996 — «Ճայը», Անտոն Չեխով — Սորին


=== Ռեժիսորական աշխատանքներ ===


==== Լիեպայայի պետական թատրոն ====
1959 — «Կրակի մեջ», Յա. Կալնինշի օպերան ըստ Ռուդոլֆ Բլաումանիս ստեղծագործության
1962 — «Ծիտիկների վաճառողը», Կարլ Ցելլեր
1962 — «Աղվեսուկները», Լիլիան Հելման
1963 — «Այդպիսի սեր», Պավել Կոգոուտ
1976 — «Մարիա Ստյուարտ», Ֆրիդրիխ Շիլլեր
1977 — «Կրակ և գիշեր», Ռայսնիսի
1977 — «Ոճիր և պատիժ», ըստ Ֆեոդոր Դոստոևսկի
1977 — «Վասա Ժելեզնովա», Մաքսիմ Գորկի
1978 — «Բերնարդ Ալբայի տունը», Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկա
1979 — «Կաստիլյան պատիվ», Վիկտոր Հյուգո
1979 — «Կարմիր գլխարկը և գայլը» Կ Բրյուկներկա
1980 — «Ձմեռային հեքիաթ», Վիլյամ Շեքսպիր
1980 — «Դաջված վարդ», Թենեսի Ուիլյամս
1981 — «Աննա Կարենինա», ըստ Լև Տոլստոյի վեպի
1982 — «Անօժիտըը», Ալեքսանդր Օստրովսկի
1983 — «Ինչքան էլ ժխտես…» Յանիսա Լուսիսա
1983 — «Ասք Իոստե Բերլինգի մասին», Սելմի Լագերլյով
1984 — «Զիտարների ընտանիքը», ըստ Վիլիս Լացիսայի վեպի
1985 — «Այա» Յանիսա Յաունսուդրաբինյա
1987 — «Ճայը», Անտոն Պավլովիչ Չեխով
1987 — «Քամուց քշվածները», ըստ Մարգարետ Միտչելի վեպի
1997 — «Պեր Գյունտ», Հենրիկ Իբսեն
2000 — «Հաճելի ստախոս», Ջերոմ Կիլտի
2001 — «Երեք քույրեր», Անտոն Չեխով


==== Վալմիերսկի դրամատիկական թատրոն ====
1964 — «104 թերթ սիրո մասին» Էդվարդ Ռազդինկի
1966 — «Տուն, որտեղ մենք ծնվել ենք» Պավել Կոգոուտ
1967 — «Հիանալի պատմություն», Վիկտոր Ռոզով, ըստ Իվան Գոնչարովի վեպի
1968 — «Զիկովները», Մաքսիմ Գորկի
1970 — «Մոլորված տղան» Ռուդոլֆ Բլաումանիս
1970 — «Քայլք տառապանքով», ըստ Ալեքսեյ Տոլստոյի
1972 — «Համլետ», Վիլյամ Շեքսպիր
1995 — «Վեց կերպարներ՝ հեղինակին որոնելիս», Լուիջի Պիրանդելո
1996 — «Ընտանի թշնամի», Յա. Զեյբոլտա
1998 — «Յուն Գաբրիել Բորկման», Հենրիկ Իբսեն


==== Ազգային թատրոն ====
1990 — «Լոլիտա» Էդվարդ Օլբի, ըստ Վլադիմիր Նաբոկովի վեպի
1991 — «Խաղա, պարիր», Ռայսնի
1994 — «Ոճիր և պատիժ», ըստ Ֆեոդոր Դոստոևսկու վեպի
1994 — «Վայրի Дикая բադ», Հենրիկ Իբսեն
1995 — «Սալեմյան վհուկներ», Արթուր Միլլեր
1995 — «Բերնարդ Ալբայի տունը», Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկա


==== Կաբատա թատրոն ====
1990 — «Ռիչարդ III» Վիլիամ Շեքսպիր


==== Ռիգայի նոր թատրոն ====
1996 — «Դուստրերը և որդիները», Սերգեյ Նայդյոնով
1997 — «Կարմիր գլխարկը և գայլը», Կ. Բրյուկներ


==== Դայլես թատրոն ====
1998 — «Փչիր հովիկ», Ռայնիս
1999 — «Օթելլո», Վիլյամ Շեքսպիր
2001 — «Մերձություն», Պատրիկ Մարբեր


==== Ռիգայի Միխաիլ Չեխովի անվան ռուսական թատրոն ====
2000 — «Անառակ որդին», Ռուդոլֆ Բլաումանիս


== Ֆիլմագրություն ==
1967 — Խորը շնչեք — ռեժիսոր
1968 — 24-25 չի վերադառնում — Գունար Յանսոնս
1970 — Համարձակություն  — մայոր 
1973 — Ճանաչում — բարոն ֆոն Օստեր
1973 — Ցեպլիսի խարդախությունը — պատգամավոր Կլյավինշ
1973 — Բժիշկ Իվենսի լռությունը — Գրասս
1975 — Նավակայան
1977 — Նվերներ հեռախոսով — խորհրդատու
1978 — Եզակի նշանակության ջոկատ — վրացական գեներալ
1978 — Քո որդին — քննադատ
1979 — Սպասեք «Ջոն Գրաֆտոնին» — Լուկշին
1982 — Ամենաերկար ծղոտիկը — Էդվարդ Վիլկս
1982 — Նիկոլո Պագանինի — Մետերնիխ
1983 — Թռիչք Ատլանտյան օվկիանոսի վրայով — շեֆը «Լոկխիդ»ից
1984 — Պրոֆեսոր Դոուելի կտակը — պրոֆեսոր Դոուել
1985 — Դարի պայմանագիրը — Շտիլիկե
1986 — Վերջին ճանապարհը — Նեսելրոդե
1986 — Վերջին ռեպորտաժը — Շրաուդենբախ
1991 — Կանտի գերեզմանը — Էմանուել Կանտ
1992 — Դե Գրանշան ընտանիքի գաղտնիքները — գրաֆ դե Գրանշանг
1992— Սարդ
1996 — Աննա — Բլանկեֆելդ
2001 — Պահմտոցի — Անդերսոն


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Ольгерт Кродерс на официальном сайте Латвийского университета» (լատվիերեն)։ Latvijas Universitāte (vesture.lu.lv)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-23-ին։ Վերցված է 2012-12-20 
«Умер выдающийся латвийский режиссёр Ольгерт Кродерс»։ AS DELFI (showtime.delfi.lv)։ 2012-10-10։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-12-23-ին։ Վերցված է 2012-12-20 


== Գրականություն ==
Oļģerts Kroders. Mēģinu būt atklāts. Rīga: Māksla, 1993. 84., 85. lpp.