Գելա Չարկվիանի

Գելա Կանդիդի Չարկվիանի (վրաց.՝ გელა ჩარკვიანი, մարտի 1, 1939(1939-03-01), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 9, 2021(2021-11-09), Թբիլիսի, Վրաստան), խորհրդային և վրացի դիվանագետ, հեռուստահաղորդավար և մանկավարժ։ Անկախ Վրաստանում զբաղեցրել է մի շարք պետական պաշտոններ։


== Վաղ տարիներ ==
Գելա Չարկվիանին ծնվել է 1939 թվականի մարտի 1-ին Թբիլիսիում, Կանդիդ Չարկվիանիի և Թամարա Ջաոշվիլու ընտանիքում։ Նրա հայրն այն ժամանակ զբաղեցրել է Վրաստանի Կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղարի պաշտոնը, իսկ մայրն աշխատել է որպես ակնաբույժ։ Կանդիդ Չարկվիանին հատուկ ուշադրություն է դարձրել իր երեխաների մտահորիզոնին և գիտելիքների հանդեպ տենչին ու հետևել է նրանց կրթությանը։ Դպրոցում Գելան եղել է Զվիադ Գամսախուրդիայի, Գուրամ Դոչանաշվիլու և Մերաբ Կոստավայի համադասարանցին։ Չնայած համադասարանցիների այլախոհական տրամադրություններին, Չարկվիանին իրեն ընդդիմադիր չէր համարում, բայց հետաքրքրված էր արևմտյան մշակույթի մատչելի օրինակներով։ Մանուկ հասակում դիտած «Արևային հովտի սերենադը» ֆիլմը՝ Գլեն Միլլերի երաժշտությամբ, նա հետագայում համարել է փափուկ ուժի դրսևորում, որը նրա մեջ համակրանք է առաջացրել արևմտյան աշխարհի հանդեպ։
Դպրոցն ավարտելուց հետո Գելա Չարկվիանին ճարտարապետություն է սովորել Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Ռոք երաժշտության հետ նրա առաջին փորձերը կապված են հենց այդ ժամանակաշրջանի հետ։ Նա ավարտել է դասընթացը և ստացել Թբիլիսիի օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտի դիպլոմ, 1970 թվականին ինստիտուտն ավարտելուց հետո մեկ տարի վերապատրաստվել է Միչիգանի համալսարան (Էնն Արբոր, ԱՄՆ)։ Նրա կարծիքով՝ ԱՄՆ-ում անցած վերապատրաստումը, որը համընկել է 1960-ական թվականների հակամշակույթի ծաղկման ժամանակաշրջանի հետ, մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա հասարակական-քաղաքական հայացքների վրա։ Խորհրդային ավանդույթի համար խորթ բանավեճերի ազատությունը, արգելված թեմաների բացակայությունը, ինչպես նաև անձնական ծանոթությունը հաճախ բևեռային հակադիր հոսանքների ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ Բեթի Ֆրիդանի և Հերբերտ Մարկուզեի հետ, ձևավորել են Գելա Չարկվիանիի դիրքորոշումը որպես ազատական դեմոկրատի։


== Կարիերա ==

Վերապատրաստման ավարտից հետո Չարկվիանին հրավիրվել է աշխատանքի Օտար լեզուների ինստիտուտում որպես անգլերենի դասախոս և այդ պաշտոնում աշխատել է մինչև 1995 թվականը։ Որպես լրացում լեզվի դասընթացին, նա գրել է «Գավառագիտության» ծրագիրը և դասախոսել է՝ մշակելով նմանատիպ դասընթաց, որը շարադրում էր արևմտյան երկրների հասարակական և տնտեսական կյանքի հիմնական սոցիոլոգիական հայեցակարգերը, որոնք անհայտ էին խորհրդային ժողովրդին։ «Գավառագիտություն» դասընթացը կարդացվում էր տեղեկատվական չեզոք հունով, ինքը՝ Գելա Չարկվիանին, իրեն այլախոհ չէր համարում և իր խնդիրը տեսնում էր բացառապես որպես կրթական։ Դասընթացը հանրաճանաչ էր, և նրա դասախոսություններին ներկա էին ուսանողներ Թբիլիսիի այլ բուհերից։ Համալսարանում դասավանդելուց բացի, նա իր տանը զբաղվում էր անգլերենի մասնավոր դասավանդմամբ, նրա աշակերտներից էր դպրոցական Միխեիլ Սաակաշվիլին։
1976-1994 թվականներին Չարկվիանին վրացական հանրապետական հեռուստատեսությամբ վարում էր «Գլոբուս» հաղորդաշարը, որի յուրաքանչյուր թողարկումը նվիրված էր առանձին երկրի և պատմում էր նրա պատմության, մշակույթի և ներկայի մասին։ Նրա հեռուստատեսային հինգսերիանոց «Վրացիները Կրեմլում» վավերագրական ֆիլմը ցուցադրվել է «Ռուսթավի 2» հեռուստաալիքի եթերում 2004 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։


== Անկախ Վրաստանում ==
1992-2003 թվականներին Գելա Չարկվիանին աշխատել է որպես Վրաստանի երկրորդ նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեի արտաքին քաղաքական գլխավոր խորհրդական և մասնակցել է պետության ղեկավարի բոլոր առանցքային բանակցություններին։ 1992 թվականի սկզբին Պետական խորհրդի և անձամբ Շևարդնաձեի՝ որպես Վրաստանի նոր գերագույն իշխանության փաստացի միջազգային լեգիտիմացման ժամանակ, որը տեղի ունեցավ օտարերկրյա պետությունների ղեկավարների այցերի միջոցով, Չարկվիանին կատարում էր նաև Վրաստանի ղեկավարի թարգմանչի գործառույթներ։ 1995 թվականից նա զբաղեցրել է Վրաստանի պետական գրասենյակի միջազգային կապերի ծառայության ղեկավարի պաշտոնը։
2003 թվականին Վարդերի հեղափոխության հետևանքով Շևարդնաձեի հրաժարականից հետո Չարկվիանին շարունակեց իր աշխատանքը որպես արտաքին քաղաքականության խորհրդական և միջազգային հարաբերությունների ծառայության ղեկավար նախագահի պաշտոնակատար Նինո Բուրջանաձեի օրոք։ Գելա Չարկվիանին հրաժարական տվեց 2004 թվականի հունվարի 2-ին՝ Միխեիլ Սաակաշվիլուն իշխանության բերած ընտրություններից երկու օր առաջ։
Թեև իշխանության եկած Միխեիլ Սաակաշվիլին նրան անմիջապես աշխատանք առաջարկեց նոր կառավարությունում, սակայն ինքը՝ Գելա Չարկվիանին, նման արագ փոփոխությունը համարեց էթիկայից դուրս և մեկուկես տարի մնաց առանց պաշտոնի։ 2005 թվականին Չարկվիանին ընդունեց Սաակաշվիլու առաջարկը և նշանակվեց Վրաստանի երրորդ նախագահի մամուլի խոսնակ՝ այդ պաշտոնում մասնակցելով մի շարք արտաքին քաղաքական հարցերի լուծմանը։
2006 թվականին Չարկվիանիների ընտանիքում տեղի ունեցավ ողբերգություն. 45 տարեկանում հանկարծամահ եղավ նրանց որդին՝ վրացի հայտնի բանաստեղծ և ռոք երաժիշտ Իրակլին։ Նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին Գելա Չարկվիանիին առաջարկեց Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում Վրաստանի դեսպանի պաշտոնը, որը համապատասխանում էր Չարկվիանիի մասնագիտական որակներին և կարող էր օգնել նրան ու կնոջը հաղթահարելու կատարվածը։ Չարկվիանին ընդունեց առաջարկը, կնոջ հետ տեղափոխվեց Լոնդոն և երեք տարի աշխատեց այդ պաշտոնում։ Դեսպանի պաշտոնը թողնելուց հետո նա ևս երկու տարի աշխատեց Լոնդոնում՝ որպես Ծովագնացության միջազգային կազմակերպությունումում Վրաստանի մշտական ներկայացուցիչ և վերջնականապես հրաժարվեց դիվանագիտական աշխատանքից 2011 թվականին։


== Հրաժարականից հետո ==
Թոշակի անցնելուց հետո Գելա Չարկվիանին զբաղվել է ստեղծագործական գործունեությամբ՝ հրատարակել է գրքեր և թողարկել իր հեղինակած երաժշտությունը։ Նրա խմբագրությամբ լույս է տեսել «Ստալինի հետ հարաբերությունների դրվագներ» գիրքը, որը կազմվել է նրա հոր՝ Կանդիդ Չարկվիանիի գրավոր հուշերի հիման վրա։ Նա նաև գրել է իր քաղաքական հուշերը՝ «Ծանոթ քիմեռների շուրջպարը», որը թարգմանվել է անգլերեն «Eleven Years by Shevy’s Side (Տասնմեկ տարի Շևայի կողքին)» վերնագրով և պատմում է Չարկվիանիի՝ որպես նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեի խորհրդականի աշխատանքի մասին։
Գելա Չարկիվանին մահացել է 2021 թվականի նոյեմբերի 9-ին Թբիլիսիում։ Թաղվել է Սաբուրթալոյի գերեզմանատանը կնոջ՝ Նանայի և որդու՝ Իրակլիի կողքին։


== Ընտանիք ==
Հայր՝ Կանդիդ Չարկվիանի (1907-1994), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ
Մայր՝ Թամար Ջաոշվիլի (1914-1990)Եղբայր՝ Մերաբ (1934-2001), քիմիկոս
Եղբայր՝ Գեորգի (1937-2007), լրագրողԿին՝ Նանա ԹոիձեՈրդի՝ Իրակլի (1961-2006), բանաստեղծ, կոմպոզիտոր և ռոք-կատարող
Դուստր՝ Թեոնա


== Պարգևներ ==
Պատվո շքանշան (1998)
Նախագահական «Փայլ» շքանշան (2011)
Սուրբ Գևորգի անվան Հաղթանակի շքանշան (2013)


== Մատենագիտություն ==
Гела Чарквиани Интервью с отцом = ინტერვიუ მამასთან. — Тбилиси: Артануджи, 2013. — 128 p. — ISBN 978-9941-445-33-0
Гела Чарквиани Наргиза: музыкальная драма в 2-х действиях = ნარგიზა : მუს. დრამა 2 მოქმედებად. — Тбилиси: Артануджи, 2013. — 128 p. — ISBN 978-9941-445-40-8
Гела Чарквиани Нагерала: записки = ნაგერალა: ჩანაწერები. — Тбилиси: Интелекти, 2014. — 164 p. — ISBN 978-9941-454-30-1
Чарквиани, Кандид Несторович, под редакцией Гелы Чарквиани Эпизоды взаимоотношений со Сталиным = სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდები. — Тбилиси: Артануджи, 2015. — 266 p. — ISBN 978-9941-445-90-3Чарквиани, Кандид Несторович, под редакцией Гелы Чарквиани Эпизоды взаимоотношений со Сталиным = სტალინთან ურთიერთობის ეპიზოდები. — Тбилиси: Артануджи, 2015. — 266 p. — ISBN 978-9941-445-90-3
Гела Чарквиани Нагерала: записки = ნაგერალა: ჩანაწერები. — Тбилиси: Интелекти, 2015. — 172 p. — ISBN 978-9941-458-33-0 — второе издание книги 2014 года, дополненное фотографиями
Гела Чарквиани Хоровод знакомых химер, в английском переводе: Eleven Years by Shevy’s Side (Одиннадцать лет рядом с Шевой) = ნაცნობ ქიმერათა ფერხული. — Тбилиси: Интелекти, 2016. — 688 p. — ISBN 978-9941-466-38-0
Гела Чарквиани Нагерала 2: записки = ნაგერალა 2: ჩანაწერები. — Тбилиси: Интелекти, 2017. — 188 p. — ISBN 978-9941-470-34-9 — продолжение книги «Нагерала: записки» 2015 года
Гела Чарквиани Нагерала 80 (записки, пьесы, рассказы — себе к 80-летию) = ნაგერალა 80. — Тбилиси: Интелекти, 2019. — 220 p. — ISBN 978-9941-482-49-6
Гела Чарквиани #втевремена: 70 историй = #იმდროს: 70 ამბავი. — Тбилиси: Артануджи, 2018. — P. 157. — ISBN 978-9941-478-44-4
Гела Чарквиани Седые луны будущего = მერმისის ჭაღარა მთვარეები. — Тбилиси: Артануджи, 2019. — P. 162. — ISBN 978-9941-487-22-4
Гела Чарквиани Английский: как я учился и как преподавал = English: როგორ ვისწავლე და როგორ ვასწავლიდი. — Тбилиси: Артануджи, 2020. — P. 177. — ISBN 978-9941-487-62-0


== Ծանոթագրություններ ==