armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ավգուստա Լունդին

Ավգուստա Լունդին (շվեդերեն՝ Augusta Lundin, հունիսի 13, 1840(1840-06-13), Kristianstads parish, Շվեդիա - փետրվարի 20, 1919(1919-02-20)[…], Հորֆյորսամգլինգեն, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ դերձակ և դիզայներ։


== Կենսագրություն ==
Ավգուստա Լունդինը ծնվել է 1840 թվականին, Կրիստիանստադում, դերասան Անդերս Լունդինի և Կրիստինա Անդերսդոտիրի ընտանիքում։ Նա ուներ չորս քույր, այդ թվում՝ Հուլդա Լունդինը և մեկ եղբայր։ Ավգուստան մանկուց սովորել էր դերձակի մասնագիտությունը։ Մեծանալով՝ նա մեկնել է Ստոկհոլմ, որտեղ 1863-1865 թվականներին աշխատել է Էմմա Հելգրենի գլխարկների արտադրության ընկերությունում, 1865–1867 թվականներին` C.L, Flory & Co նորաձևության ստուդիայում։ 1867 թվականին նա բացել է իր սեփական ստուդիան, այդ գործում նրան աջակցել են քույրերը՝ օժանդակելով հաճախորդների և փորձառու անձնակազմի որոնման հարցերում։ Ավգուստայի հաջողության պատճառներից մեկն էլ նրա ծանոթությունն էր շվեդ գործարար Օտտո Բոբերգի հետ։ Ամեն տարի Ավգուստան մեկնում էր Փարիզ` նորաձևության նվաճումներին ծանոթանալու համար։ Նա Շվեդիա ներմուծեց զգեստներ կարելու ֆրանսիական ձևը, երբ հագուստի յուրաքանչյուր կտոր առանձին է պատրաստվում։ 

1886 թվականին Ավգուստա Լունդինը հնարեց նոր ժամանակակից հագուստ առանց կորսետի և նստաբարձիկի, հենց այդ ժամանակ էլ Շվեդիայում լայն տարածում էր ստանում Svenska drägtreformföreningen շարժումը. կանանց ծանր հագուստը վերափոխվում էր ավելի թեթև և առողջ տեսակներով։ Ավգուստայի արհեստանոցը զգալի հաջողություններ ունեցավ, նրա հաճախորդների թվում էին Սելմա Լագերլյոֆը, Ժոզեֆինա Լեյխտենբերգսկայան և Սոֆյա Նասաուացին։ Ավգուստա Լունդինի արհեստանոցը սկսեց հետաքրքրել նաև հաճախորդների Դանիայից, Նորվեգիայից, Ֆինլանդիայից և Ռուսաստանից։ 1892 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Ավգուստա Լունդինը դարձավ Սոֆյա թագուհու պաշտոնական դերձակը, պալատում տեղի ունեցած ընդունելության ժամանակ նա ցուցադրեց իր արհեստանոցում պատրաստված հագուստի մոդելները։ Սկզբում ընկերությունում հագուստ էին պատվիրում միայն կանայք, բայց 1910 թվականից սկսեցին պատվիրել նաև տղամարդիկ։
Ավգուստան հոգ էր տանում նաև իր աշխատողների մասին, 1880 թվականին նա միացավ դերձակների ընկերակցությանը, իսկ 1890 թվականին նա մտցրեց 12-ժամյա աշխատանքային օր և երկշաբաթյա ամառային արձակուրդ, ինչն այդ ժամանակ աներևակայելի բան էր։ Ավգուստան մահացավ 1919 թվականին՝ իր ընկերությունը կտակելով հարազատներին։ Բայց հետագա տարիներին ընկերությունը խնդիրներ ունեցավ հագուստի արդյունաբերության փոփոխված նորաձևության և զարգացման պատճառով և վերջապես փակվեց 1939 թվականին։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Ajkay, Anna von. «Man kan om man vill, sa sömmerskan Augusta Lundin». I: Kungligt klädd, kungligt mode. (Red.) Astrid Tydén-Jordan. 1987. Stockholm.
Astrid Tydén-Jordan : Kungligt klädd, kungligt mode (1987) Stockholm
Du Rietz, Anita, Kvinnors entreprenörskap: under 400 år, 1. uppl., Dialogos, Stockholm, 2013


== Արտաքին հղումներ ==
Augusta Lundin
Augusta Lundin
Augusta Lundin, 1840-06-13 — 1919-02-20
Մարժիվալ

Մարժիվալ (ֆր.՝ Margival), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա մարզի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Ֆեր ան Տարդենուա կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Սուասոնը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02464։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 320 մարդ։ 


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին 202 աշխատունակ մարդկանցից (15—64 տարեկան) 157-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 45-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,7 %, 1999 թվականին եղել է 67,0 %)։ 157 ակտիվ քաղաքացիներից 147-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (78 տղամարդ և 69 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 10 մարդ (4 տղամարդ և 6 կին)։ 45 ոչ ակտիվ մարդկանցից 15-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 11-ը եղել են թոշակառու, 19-ը եղել է ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Մարժիվալ  (ֆր.)
Վաիգու

Վաիգու (էստ․՝ Vaigu), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կիհելկոննա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 1 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Ջաբա Կանկավա

Ջաբա Գեորգիի Կանկավա (վրաց.՝ ჯაბა გიორგის ძე კანკავა, մարտի 18, 1986, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի ֆուտբոլիստ, ֆրանսիական «Ռեյմս» ֆուտբոլային ակումբի և Վրաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։


== Կարիերա ==
Եղել է Թբիլիսիի «Դինամոյի» ֆուտբոլային դպրոցի սանը։ 18 տարեկան հասակում Ջաբան հայրենի «Թբիլիսի Դինամոյում» անցնում է ՈւԵՖԱ-ի Գավաթի խաղարկության որակավորման փուը, որի վերջին հանդիպման ընթացքում երիտասարդ կիսապաշտպանը վաստակում է ուղեգիր դեպի առաջնություն՝ գրավելով չեխական Պրահա քաղաքը ներկայացնող «Սլավիա» ակումբին։ Վրաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Ալեն Ժիրեսը հրավիրեց կիսապաշտպանին ազգային հավաքական։ Կանկավան իր նորամուտը հաավաքականում նշեց մրցելով Ալբանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ՝ աշխարհի առաջնության որակավորման խաղերի ընթացքում։ Արդյունքում վրացիները հաղթեցին հանդիպումը 2-0 հաշվով։
2005 թվականի փետրվարի սկզբին վրացի կիսապաշտպանը  տեղափոխվում է «Ալանիա». Ավելի ուշ տեղափոխվել է Կիևի «Արսենալ»։ Ուկրաինայի առաջնությունում Ջաբան իր նորամուտը նշեց 2006 թվականի մարտի 5-ին՝ «Խարկով»-ի դեմ գոլազուրկ հանդիպման ընթացքում։
2015 թվականի օգոստոսին վրացի ֆուտբոլիստը պայմանագիր է կնքել ֆրանսիական «Ռեյմսի» հետ՝ ըստ 3+1 սխեմայի։


== Ձեռքբերումները ==
Դինամո (Թբիլիսի)

Վրաստանի չեմպիոն (1)։ 2004-2005
Վրաստանի առաջնության բրոնզե մրցանակակիր (1)։ 2003-2004Դնեպր (Դնեպրոպետրովսկ)

ՈՒԵՖԱ-ի Եվրոպայի Լիգայի ֆինալիստ (1)։ 2014-2015
Արծաթե մեդալակիր ՝ Ուկրաինայի առաջնության (1)։ 2013-2014
Բրոնզե մեդալակիր ՝ Ուկրաինայի առաջնության (1)։ 2014-2015


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
Վիճակագրություն կայքում Ուկրաինայի ֆուտբոլի Ֆեդերացիայի (mkv.)
Վիճակագրություն կայքում National Football Teams (անգլ.)
Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում(անգլ.)(անգլ.)
Կապան Բոնիտու դու Սուլ

Կապան Բոնիտու դու Սուլ (պորտ.՝ Capão Bonito do Sul)՝ համայնք Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի մեջ։ Մի մաս է կազմում Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հյուսիսարևելյան մարզը։ Մտնում է տնտեսական կարգավիճակ ունեցող Վակարիայի գավառի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1983 մարդ, ըստ 2006 թվականի տվյալների։ Տարածքը կազմում է 527,069 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 3,8 մարդ/կմ²։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 43 931 338,00 (ըստ Բրազիլիայի աշխարահագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Համախառն ներքին արտադրանքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականին կազմում է 22 505,81 ռեալ (ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Նոթինգհեմի ժամանակակից արվեստի թանգարան

Նոթինգհեմի ժամանակակից արվեստի թանգարան (անգլ.՝ Nottingham Contemporary), ժամանակակից արվեստի թանգարան Նոթինգհեմի կենտրնում, Լեյս Մարքեթ տարածքում։ Պատկերասրահը բացվել է 2009 թվականին։
Պատկերասրահը նկարագրվում է որպես քաղաքի «ամենահին թանգարան», որը եղել է սաքսերի ամրոցի մաս։ Տարածքի պատմական տեսքը պահպանելու համար շենքի արտաքին մասին դաջված են նոթինգհեմյան ավանդական նախշեր։
Նոթինգհեմի ժամանակակից արվեստի թանգարանն ըստ անգլիական օրենսդրության բարեգործական նախագիծ է։


== Ցուցահանդեսային ծրագիր ==
Նոթինգհեմ ժամանակակից արվեստի թանգարանը տարեկան չորսից հինգ խոշոր ցուցահանդես է կազմակերպում՝ աշխարհի ժամանակակից նկարիչների աշխատանքները բերելով Նոթինգհեմ։ Ցուցահանդեսներում արծարծված գաղափարները բացահայտվում են բոլոր տարիքի կրթական ծրագրերում։ Թանգարանը բացվել է 2009 թվականի նոյեմբերի 14-ին` Դեյվիդ Հոքնիի վաղ աշխատանքների և Լոս Անջելեսում գործող նկարիչ Ֆրենսիս Ստարկի վերջին աշխատանքների ցուցահանդեսով, ներառյալ` Թեյթ հավաքածուի մի մասը։
Այդ ժամանակվանից ի վեր, պատկերասրահում հյուրընկալվել են մի շարք խոշոր թեմատիկ ցուցահանդեսներ, այդ թվում` «Տեղն այստեղ է» (The Place is Here) (2017), Ամերիկայի նահանգներ (States of America) (2017), Գլեն Լիգոնի հանդիպումներն ու բախումները (Glenn Ligons' Encounters and Collisions) (2015) և Ականջից ականջ մինչև աչք (2017–18) (From Ear to Ear and Eye) ցուցահանդեսները։


== Կառույց ==
Շենքը նախագծվել է լոնդոնցի ճարտարապետ Կարուսո Սենթ Ջոնի կողմից։ Ավելի քան 3000 քմ մակերեսով` այն Մեծ Բրիտանիայի ժամանակակից արվեստի խոշորագույն կենտրոններից մեկն է։ Արտաքին մասը ծածկված է փորված վահանակներով, ավանդական նախշերով, մեծ պատուհաններով, որոնք փողոցից ուղիղ տեսարաններ են բացում դեպի ինտերիեր։ Շինությունն ավելի մեծ է, քան դրսից է երևում։
Նոթինգհեմ Ժամանակակիցը Միացյալ Թագավորության ժամանակակից արվեստի խոշորագույն կենտրոններից մեկն է, ունի չորս պատկերասրահ, լսարան, ուսումնական տարածք և ուսումնական կենտրոն։ Շենքում կա նաև սրճարան և խանութ։


== Տարածք ==
Նոթինգհեմ ժամանակակիցը գտնվում է քաղաքի ամենահին հատվածում, որը նախկինում ուներ քարանձավային բնակավայրեր, Սաքսոնյան ամրոց և միջնադարյան քաղաքային դահլիճ։


== Կառավարում ==
Սեմ Թորնը նշանակվել է տնօրեն 2015 թվականին՝ ստանձնելով այդ պաշտոնը 2016 թվականի սկզբին, փոխարինելով հիմնադիր տնօրեն Ալեքս Ֆարխարսոնին (2007-2015)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Pictures of Nottingham Contemporary from Nottingham21
Inside Nottingham Contemporary (BBC)
Caruso St John's Nottingham Contemporary Arts Centre Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. Video, bdonline.co.uk
Ռևոլյուցիոնի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

Ռևոլյուցիոննիգյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Революційна сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վոլչանսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռևոլյուցիոննիգյուղական խորհրդում բնակվում էր 1276 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 59.23 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 21.54 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Սամորյադովո (գյուղ, Դմիտրովսկի շրջան)

Սամորյադովո (ռուս.՝ Саморядово), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Դմիտրովսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
(4513) Լուվր

(4513) Լուվր (անգլ.՝ Louvre), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի օգոստոսի 30-ին Տամարա Սմիռնովայի կողմից Նաուչնիում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,025768 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7941 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2574 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1922,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187262 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,93° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4513) Լուվր աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Դաշտ գյուղատեղի (Ջուղայի շրջան)

Դաշտ գյուղատեղի (հայտնի է նաև Դաշտ գյուղ, Վարդուտ, ներկայում՝ Գյուլիստան անուններով), լքված, ավերված հայկական գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոն հանդիսացող Ջուղա քաղաքի մոտակայքում։ Գյուղատեղիի տարածքում ներկայում գտնվում է ադրբեջանաբնակ Գյուլիստան գյուղը։


== Անվանում ==
Տարբեր ժամանակներում բնակավայրն ունեցել է տարբեր անուններ։ Առավել հայտնի անուններից է Դաշտը։ Այն առաջացել է գյուղի՝ հարթ վայրում գտնված լինելու հանգամանքով։
Դաշտ գյուղի տարածքը բավականին լավ է մշակվել և կանաչազարդ ու վարդերով պատված լինելու համար անվանվել է նաև Վարդուտ։


== Տեղադրություն ==
Միջին մեծության այս գյուղը գտնվում էր Ջուղա քաղաքից 1,5 կմ արևելք՝ Արաքս գետի ափին, կամրջի մոտ հարթ վայրում։


== Պատմություն ==
Դաշտ գյուղը հանդիսացել է պատմական Հայաստանի բարգավաճ գյուղերից։ 1605 թվականին գյուղի բնակչությունը Ջուղա քաղաքի բնակչության հետ միասին նույնպես բռնագաղթի է ենթարկվել։
1881 թվականին գյուղի տարածքում հողային աշխատանքներ իրականացնելու ընթացքում երևացել են Դաշտի եկեղեցու և այլ շինությունների հետքերը։
Խորհրդային ժամանակներում պատմական բնակավայրն արդեն հիմնովին ավերված էր, նշմարվում էին միայն հիմքերի հետքեր։ Ներկայում գյուղից հետքեր չեն մնացել։


== Գյուլիստան գյուղ ==
Ավերված Դաշտ գյուղի տարածքում հետագայում հիմնվել է մեկ այլ գյուղ, որը անվանվել է Վարդուտ, որը 19-րդ դարի կեսերից հետո ուղիղ ձևով թարգմանվելով ստացել է Գյուլիստան անվանումը։ Այս գյուղը ներկայում ադրբեջանաբնակ բնակավայր է։


== Հայտնի դաշտեցիներ ==
Ծնունդով Դաշտ գյուղից էր 17-րդ դարի բանաստեղծ, հանելուկագիր, ժամանակագիր, հրապարակախոս Ստեփանոս Դաշտեցին, ով մի շարք պատմական ու կրոնական աշխատությունների, բանաստեղծությունների ու հանելուկների հեղինակ է։ Իր բանաստեղծություններից մեկում Ստեփանոս Դաշտեցին իր ծննդավայրի մասին գրել է


== Տես նաև ==
Գյուլիստան գյուղ
Ջուղա քաղաք


== Ծանոթագրություններ ==
Պրոտոնային թերապիա

Պրոտոնային թերապիան ռադիոթերապիայի  տեսակների մեկն է, որը օգտագործում է պրոտոններ հիվանդ հյուսվածքի ճառագայթման համար, ընդ որում ամենահաճախը՝ քաղցկեղի թերապիայի ժամանակ։


== Նկարագրում ==

Պրոտոնային թերապիան, ինչպես ռադիոթերապիայի այլ տեսակների դեպքում, ներգործում է ուղղորդելով ճառագայթվող ուռուցքին արագացված իոնացնող մասնիկները, այս դեպքում՝ արագացուցիչով արագացված մասնիկների պրոտոնները։ Այս մասնիկները վնասում են բջիջների ԴՆԹ-ն, որն ի վերջո հանգեցնում է նրանց մահվան։ Իրենց բաժանման բարձր մակարդակի և վնասված ԴՆԹ-ի վերականգնման իրենց փոքրիկ ունակության պատճառով քաղցկեղի բջիջները հատկապես զգայուն են իրենց ժառանգականության կրիչի վրա հարձակմանը:.


== Պրոտոնային թերապիայի պատմությունը ==
Առաջին ենթադրությունը այն մասին, որ արագացված պրոտոնները կարող էր արդյունավետ բուժման մեթոդ լինել, 1946 թվականին առաջարկել էր Ռոբերտ Ուիլսոնի կողմից հրատարակված հոդվածում, որը կոչվում էր  «Արագ պրոտոնների ռադիոլոգիական օգտագործումը»։ Այդ պահին նա Հարվարդի ցիկլոտրոն լաբորատորիայի նախագծման մասնակից էր։
Հիվանդների ճառագայթման առաջին փորձերը կատարվեցին ֆիզիկական հետազոտությունների համար կառուցված արագացուցիչների վրա, մասնավորապես, 1954 թ. Բերկլիի ռադիացիոն լաբորատորիայում (ԱՄՆ) և 1957 թ. Ուփսալայի համալսարանում (Շվեդիա)։


== Թերապիայի առավելություններն ու թերությունները ==

Մեթոդը թույլ է տալիս հստակորեն թիրախավորել ուռուցքը և այն ոչնչացնել այն մարմնի ցանկացած խորության վրա։ Շրջակա հյուսվածքները նվազագույն վնաս են ստանում։ Այդ պատճառով պրոտոնային թերապիան հատկապես բարենպաստ է որոշակի տեսակի ուռուցքների համար, որտեղ սովորական ճառագայթային թերապիան անթույլատրելի վնաս է հասցնում շրջապատող հյուսվածքներին։ Սա հատկապես կարևոր է երեխաների բուժման ժամանակ, երբ երկարատև ազդեցությունը հանգեցնում է երկրորդական ուռուցքի, որը ծագում է չափից ավելի ճառագայթման դոզաներից։ Առողջ հյուսվածքներում ցածր դոզայի շնորհիվ պրոտոնները ստեղծում են ճառագայթման ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ, քան սովորական ճառագայթային թերապիան։
Պրոտոնային ճառագայթումը հասել է տպավորիչ առաջընթացի քաղցկեղի բազմաթիվ տեսակների բուժման ժամանակ` ներառյալ ուղեղի քաղցկեղը, ողնաշարի քաղցկեղը և շագանակագեղձի քաղցկեղը։ Որոշ հետազոտողներ ենթադրել են, որ հակապրոտոնները կարող են ավելի արդյունավետ լինել քաղցկեղի բջիջների դեմ պայքարում։ Մինչ այժմ, սակայն, իրականացվել է բջջային կառույցների վրա հետազոտության միայն սկզբնական փուլը։


== Ծանոթագրություններ ==
Մաստորավա

Մաստորավա, մորդվաների, էրզյաների, մոկշաների հերոսական դյուցազնավեպը (էպոսը), որ ժողովրդական ասքերի հիման վրա մշակել ու հրատարակել են Ալեքսանդր Շարոնովը և ուրիշներ։


== Ընդհանուր տեղեկություններ ==
Էպոսում համակարգված ներկայացվել են մորդվաների ստեղծած առասպելները տիեզերքի արարման, երկնային ու երկրային պանթեոնի (հեթանոս  աստվածությունների, դիցերի), հերոս նախնիների մասին։ Տեղ են գտել նաև հին երգեր ու հեքիաթներ, ծիսական պոեզիայի նմուշներ, առածներ ու ասացվածքներ։ Գլխավոր հերոսներն են աշխարհի արարիչ Ինեշքիփազը, նրա կինն ու գեղեցկության աստվածուհին՝ Անժը, Ինեշքիփազի հակադրությունը՝ դև Իդեևին, որոտի ու անձրևի աստվածություն Փուրյինեփազը, երկրի դիցուհի Մաստորավան, մորդվինական ժողովրդին մարմնավորող Կուդեյը, մոկշան իշխանուհի և հանդուգն ռազմիկ Սամանկան, որն օգնում է Իվան Ահեղին՝ նվաճելու Կազանը։ Էպոսում ցայտուն ու տպավորիչ ներկայացված են ժողովրդի հավաքական կերպարն ու նրա կենսակերպը։
Դյուցազնավեպը բաղկացած է հինգ մասից («Աստվածների դար», «Հին դար», «Տյուշտյանի դար», «Վորոգների դար», «Նոր դար») և 18 ասքերից, որոնցում պատկերավոր կերպով արտացոլվել են էրզյա և մոկշա ժողովուրդների նյութական ու հոգևոր մշակույթը, փիլիսոփայական հայացքները, բնական ու հասարակական երևույթների մասին պատկերացումները, հասարակական-քաղաքական պատմությունը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև տասնվեցերորդ դարի կեսերը, երբ էրզյաների ու մոկշաների հողերը վերջնականապես մաս դարձան մոսկովյան պետության։
Էպոսը թարգմանվել ու քանիցս հրատարակվել է ռուսերեն, նրա վերաբերյալ գրվել են հարյուրավոր դրական գրախոսականներ։


== Գրականություն ==
А. М. Шаронов, «Масторава», 1994 ие.
Иван Гурьянов, «Сятко» журналось, даволковонь 2006 ие.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Мастарава» атрымала ўсерасійскае прызнанне Archived 2013-06-19 at the Wayback Machine.
Կոմիսարովկա (Կրասնի Սուլինի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոմիսարովկա (այլ կիրառումներ)Կոմիսարովկա (ռուս.՝ Комиссаровка), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Կոմիսսարոբսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Սուրբ Ամենափրկիչ մատուռ (Նիկոսիա)

Սուրբ Ամենափրկիչ մատուռ, հայկական մատուռ Նիկոսիայի Ստրովոլոս համայնքում։


== Պատմություն ==
Սուրբ Ամենափրկիչ մատուռը գտնվում է Նիկոսիայի Ստրովոլոս համայնքի Գալայճյան ծերանոց-հանգստյան տան տարածքում՝ Հայկական երիտասարդական միության և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն մոտ։ Մատուռը կառուցվել է 1995 թվականին հայտնի գործարարներ Արամ և Պետրոս Գալայճյանների կողմից, օծվել է 1997 թվականի փետրվարի 16-ին Կաթողիկոս Արամ Ա-ի կողմից։ Տեր Մոմիկ Հաբեշյանն ամեն ամիս այստեղ անցկացնում է պատարագ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Armenians of Cyprus (booklet)
The Armenians of Cyprus
Խիգի

Խիգի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն


== Տես նաև ==
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
Շիմպանզեի ինտելեկտ

Շիմպանզեի ինտելեկտը կենդանիների բոլոր տեսակների ինտելեկտներից ամենաշատ ուսումնասիրվածն է։ Ըստ նորագույն հետազոտությունների՝ նրանց գենետիկ տվյալները համընկնում են մարդկային տվյալների հետ 98,7 %-ով։ Շիմպանզեները գենետիկորեն այնքան մոտ են մարդուն, որ մի ժամանակ նույնիսկ առաջարկվում էր շիմպանզեներին դասել մարդկանց կարգին'։
Չնայած շիմպանզեները չեն կարողանում խոսել իրենց ձայնային ապարատի կառուցվածքի պատճառով, նրանք ընդունակ են հաղորդակցվել ձեռքերով՝ համր մարդկանց լեզվով (ժեստերի լեզվով)։ Նրանք ի վիճակի են բառեր օգտագործել փոխաբերական իմաստով, կարող են ստեղծել նոր հասկացություններ՝ համադրելով արդեն իրենց հայտնի բառեր. օրինակ՝ «կրակայրիչ»՝ «շիշ-լուցկի», նրանք ունեն հումորի զգացում։ Առաջին անգամ շիմպանզեին սովորեցրել են խոսել ժեստերի լեզվով 1967 թվականին, իսկ 1972 թվականին արդեն տասնյակ շիմպանզեներ սովորել էին ժեստերի լեզուն։ Մտածվել են նաև այլ լեզուներ շիմպանզեների հաղորդակցության համար, ինչպիսիք են սիմվոլների լեզուն և երկիշը։ Կանզի անունով էգ շիմպանզեի հաջողվել է հասկանալ և սովորել անգլերեն 3000 բառեր և ակտիվորեն օգտագործել դրանցից ավելի քան 500-ը լեքսիգրամային ստեղնաշարի օգնությամբ։ Նկարագրվում է դեպք, երբ բոնոբո տեսակի էգ շիմպանզե ինքն է սովորեցրել իր ձագին ժեստերի լեզուն։
Բնության մեջ շիմպանզեներն ի վիճակի են օգտագործել աշխատանքային գործիքներ։ Նրանք ձողեր են օգտագործում մրջյուններ և միջատներ բռնելու, մեղր հավաքելու համար, օգտագործում են քարեր ընկույզ կոտրելու, մրգեր, բանջարեղեն կտրելու համար։ Նրանք ի վիճակի են նաև ստեղծել աշխատանքային գործիքներ։ Շիմպանզեները կարող են օգտագործել աշխատանքային երկու գործիքներ միաժամանակ։ Բացի աշխատանքային գործիքներից, շիմպանզեները բներ են կառուցում, որտեղ կարող են ապրել խմբերով։
2014 թվականին գիտնականները հետազոտություն են անցկացրել, ինչի արդյունքում որոշել են, որ շիմպանզեների մտավոր կարողությունները կախված են գեներից։ 99 շիմպանզեների վրա կատարված ինտելեկտուալ թեստերի արդյունքում հաջողվել է պարզել, որ g ֆակտորը 52.2% դեպքերում կախված է գեներից։ Ամենից շատ ժառանգականությունը ազդում է տարածական և հաղորդակցման հմտությունների վրա, ինչը կապված է այն փաստի հետ, որ նշված կարողությունները կարևոր են ուտելիքի որոնման և խմբում խնդիրների լուծման համար։


== Ծանոթագրություններ ==
Էնգելբերտ Դոլֆուս

Էնգելբերտ Դոլֆուս (գերմ.՝ Engelbert Dollfuß, հոկտեմբերի 4, 1892(1892-10-04), Թեքսինգթալ, Melk District, Ստորին Ավստրիա, Ավստրո-Հունգարիա - հուլիսի 25, 1934(1934-07-25)[…], Վիեննա, Ավստրիայի դաշնային պետություն), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ, քրիստոնեա-սոցիալական կուսակցության առաջնորդ։
1932-1934 թվականներին զբաղեցրել է Ավստրիայի կանցլերի պաշտոնը։ Համարվում է ավստրոֆաշիզմի գլխավոր հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==
Էնգելբերտ Դոլֆուսը ծնվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ավստրո-Հունգարիայի Թեքսինգթալ կոմունայում։ Սովորել է Վիեննայի համալսարանում։
Իր քաղաքական կարիերան սկսել է 1927 թվականին, որպես Ստորին Ավստրիայի ագարակատերերի միության քարտուղար։ 1927 թվականին հիմնադրել է Ստորին Ավստրիայի գյուղատնտեսական պալատը։
1931 թվականին Դոլֆուսը դարձել է Ավստրիայի երկաթուղային ցանցի և ապա գյուղատնտեսության նախարարը։


=== Դոլֆուսի դիկտատուրա ===
1932 թվականի մայիսի 13-ին Էնգելբերտ Դոլֆուսն ընտրվել է Ավստրիայի կանցլեր և արտգործնախարար։ Նա ակտիվորեն դիմակայել է Գերմանիայի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի կողմից խրախուսվող Անշլյուսի գործողության իրագործմանը։ Դոլֆուսը սկսկում է աջակցել Իտալիայում ընթացող հակաֆաշիստական և հակահիտլերյան շարժումներին։ Շուտով Դոլֆուսը համաձայնագիր է կնքում Իտալիայի վարչապետ Բենիտո Մուսոլինիի հետ։ Իտալացի պետական գործիչն իր հերթին խոստանում է Էնգելբերտին պահպաբել Ավստրիայի անկախությունը։
1933 թվականին Դոլֆուսն արգելում է նացիստների գործունեությունն Ավստրիայի տարածքում։ Մուսոլինիի հետ կնքած դաշինքից հետո Դոլֆուսը ստիպված է լինում դադարեցնել նացիստների ներթափանցման արգելքը երկրում։
Այսպիսով Էնգելբերտ Դոլֆուսը երկրում ստեղծում է ավտորիտար ռեժիմ, որը շուտով հայտնի է դառնում ավստրոֆաշիզմ անվանումով։ 1929-1933 թվականների համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով Ավստրիայի քաղաքներում տիրում էր չքավորություն։ 1934 թվականի փետրվարի 12-ին Ավստրիայի անարխիստներն ու սոցիալիստները Լինցում, ապա նաև Վիեննայում և մյուս ավստրիական քաղաքներում կազմակերպում են ապստամբություններ։
Նույն օրը կառավարական զորքերը մտել են քաղաք և զենք կիրառել՝ Վիեննայում հավաքված ապստամբների ամբոխը ցրելու նպատակով։ Սակայն տեղի է ունեցել քաշքշուկ և սպանվել է առնվազն 1000 մարդ։ Ապստամբությունն արյան մեջ խեղդելուց հետո Դոլֆուսը երկրում գործող միակ կուսակցությունը՝ Ավստրիայի քրիստոնեա-սոցիալական կուսակցությունը վերանվանում է՝ դարձնելով «Հայրենիքի ճակատ»։ Էնգելբերտն այս քայլով նպատակ ուներ մեկ դրոշի տակ համախմբել բոլոր «հավատարիմ ավստրիացին»։ Մահացել է 1934 թվականին Վիեննայում։


== Տես նաև ==
Բենիտո Մուսոլինի


== Ծանոթագրություններ ==
Բալաո

Բալաո (իտալերեն՝ Ballao), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սարդինիա մարզի Կալիարի գավառում։ Բնակչությունը 971 մարդ/կմ² (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 21 կմ²։ Զբաղեցնում է 47 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 9040։ Հեռախոսային կոդ՝ 070։
Բնակչության հովանավոր համարվում է սուրբ Մարիամ Մագդաղենացին։ Տոնը նշվում է հուլիսի 22-ին։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար՝ 070 957319
Էլեկտրոնային փոստ՝ info@comune.ballao.ca.it
Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.ballao.ca.it


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակչության գլխավոր կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Նարսիս Վիրժիլ Դիաս

Նարսիս Վիրժիլ Դիաս (իսպ.՝ Narcisse-Virgile Díaz de la Peña), (օգոստոսի 20, 1808, Բորդո - նոյեմբերի 18, 1876, Մենթոն), ֆրանսիացի նկարիչ։ Ազգությամբ իսպանացի։
1840-ական թվականներին հարել է Բարբիզոնի դպրոցին, ստեղծել գույնի և լուսավորության ռոմանտիկ էֆեկտներով բնանկարներ։ Հետագայում պատկերել է բնության անսովոր, դրամատիկ («Մոտալուտ ամպրոպ», 1871, Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)), ինչպես և հանգիստ պահեր («Բնանկար», 1864, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ)։ Դիասի «Անտառում», «Բնանկար», «Ծառեր» աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի պետական պատկերասրահում։


== Գրականություն ==
A. Hustin, Les Artistes célébres: Diaz (Paris)
David Croal Thomson, The Barbizon School of Painters (London, 1890)
J.W. Mollett, Diaz (London, 1890)
Jules Arsène Arnaud Claretie, Peintres et sculpteurs contemporains: Diaz (Paris, 1882)
Albert Wolff, La Capitale de l'art: Narcisse Diaz (Paris, 1886)
Philippe Burty, Maîtres et petit-maîtres: N. Diaz (Paris, 1877)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Նարսիս Վիրժիլ Դիասի կենսագրությունը
Աղբուլաղի լեռնանցք

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղբուլաղ (այլ կիրառումներ)Աղբուլաղ, Ձորի լեռնանցք, Խաչլուգյադիկ, Շանյոլ, լեռնանցք Հայկական Պար լեռնաշղթայում, նրա միջին մասում, Աղբուլաղ լեռներում։ Բարձրությունը 2444 մետր։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։ Աղբուլաղով է անցնում Ալաշկերտից Կաղզվան տանող ճանապարհը։ Այս լեռնանցքը Խաչլու գյուղի անունով կոչվում է նաև Խաչլուգյադիկ։


== Ծանոթագրություններ ==
Զինվորական կոմիսարիատ

Զինվորական կոմիսարիատ (հապավում՝ զինկոմիսարիատ), զինվորական տեղական վարչական մարմին որոշ եվրոպական երկրներում, ինչպես նաև նախկին Խորհրդային Միությունում և հետխորհրդային պետություններում։ 
Զինվորական կոմիսարիատների հիմնական խնդիրներն են՝ զորահավաքի նախապատրաստումն ու իրականացումը, մարդկանց և տնտեսական միջոցների հաշվառումը, երիտասարդության նախապատրաստումը զինվորական ծառայության, պաշտպանական այլ միջոցառումների իրագործումը։
Զարյա (գյուղ, Դոբրինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԶարյաԶարյա (ռուս.՝ Заря), գյուղ Ռուսաստանի, Լիպեցկի մարզի Դոբրինսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Զիլգի

Զիլգի (ռուս.՝ Зильги, օսերեն՝ Зилгæ), գյուղ Ռուսաստանի, Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Պրավոբերեժնի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2500 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կիսաթփեր

Կիսաթփեր, բազմամյա բույսեր, որոնց ընձյուղի վերականգնման բողբոջներ կրող ստորին մասերը փայտանում են և պահպանվում մի քանի տարի։ Վերին մասերը՝ խոտային ընձյուղները, ամեն տարի չորանում են, և փոխարենը նորերն են գոյանում։ Կիսաթփերի բարձրությունը սովորաբար 80 սմ է, հազվադեպ՝ 150-200 սմ։
Հարմարված են աճելու չոր վայրերում։ Կիսաթփերը բազմամյա խոտաբույսերից տարբերվում են նրանով, որ վերականգնման բողբոջները, որպես կանոն, գտնվում են հողի մակերևույթից մի քանի սմ բարձր և շիկացած հողում պաշտպանում են բույսին գերտաքացումից։ Կիսաթփեր են ուրցը, օշինդրը, գազը։
Դիբաքլու

Դիբաքլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։


== Բնակչություն ==
Սկզբում հայաբնակ էր, իսկ XX դարի սկզբին ուներ 34 քուրդ բնակիչ։ XIX դարի վերջերին այստեղ կային մի քանի տուն հայեր։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Գյուղն ուներ հայկական եկեղեցի, որն ավերվել էր 1870-ական թվականներին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Աարոն Մույ

Աարոն Մույ (անգլ.՝ Aaron Frank Mooy, սեպտեմբերի 15, 1990(1990-09-15), Սիդնեյ, Ավստրալիա), ավստրալիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, ով խաղում է Մելբուրն Սիթի ակումբում որպես կիսապաշտպան։ Ծնվել է Սիդնեյում, կարիերիան սկսել է Նոր Հարավային Ուելսի սպորտի ինստիտուտի երիտասարդական թիմում, ապա խաղացել է Բոլթոնում և Սենթ Միրրենում։ Սիդնեյ է վերադարձել 2012 թվականին, ուր խաղում էր Վեսթերն Սիդնեյում, ապա 2 տարի անց տեղափոխվել է Մելբուրն, ուր սկսել է խաղալ Մելբուրն Սիթիի կազմում։


== 14/15 և 15/16 մրցաշրջանի վիճակագրությունը ==


== Պարգևներ ==


=== Ակումբային ===


==== Վեսթերն Սիդնեյ ====
12/13 մրցաշրջանի հաղթող


=== Անհատական ===
Մելբուրն Սիթիի տարվա խաղացող՝ 2014-2015, 2015-2016
Ա-Լիգա մրցաշրջանի խաղացող։ 2014-2015, 2015-2015
Ալեքս Թոբինի մեդալակիր՝ 2014-2015
Նոյեմբեր ամսվա մարզիկ՝ 2015
Ա-Լիգա մրցաշրջանի խաղացող 2015-2016


== Ծանոթագրություններ ==
Կոտոմ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոտոմ (այլ կիրառումներ)Կոտոմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գյոզալդարայի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից հարավ արևմուտք, Դատվանից 7 կմ հարավ՝ լիճ թափվող գետակի աջ ափին՝ անտառապատ վայրում։
XIX դարի վերջին ուներ 67 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։
Տարածքն հարուստ է քարերով։ Աղթամարի վանքը կառուցվել է Կոտոմի քարերով։
Ըստ Մանանդյանի Կոտոմը Սարգոն II-ի արձանագրություններում հիշատակվող Ուրարտուի Ուայաիս երկրի բերդաքաղաքն է։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Գալուստ Գաբրիելյան

Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ  Գաբրիելյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:Գալուստ Գևորգի Գաբրիելյան (Տեր-Գաբրիելյան, ապրիլի 16, 1905(1905-04-16), Քութայիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 14, 1969(1969-07-14), Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ (քնարական տենոր), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Քութայիս քաղաքում։ Ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (1938)։ 1938-1959 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։
Դերերգերից են՝ Աշուղ, Շեյխ (Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Սարո, Սանթուր (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ», «Դավիթ Բեկ»), Սարոյան (Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»), Տիրիթ (Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ»), Լևոնիկ (Ա. Այվազյանի «Թափառնիկոս»), Լենսկի (Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Ֆաուստ (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ»)։
Մահացել է Թբիլիսիում, թաղված է Երևանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Գալուստ Գաբրիելյան
Ֆուտբոլ (հեռուստաալիք, Ռուսաստան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆուտբոլ (այլ կիրառումներ)Ֆուտբոլ (ռուս.՝ Футбол), ռուսական արբանյակային և կաբելային հեռուստաալիք, որը նվիրված է ֆուտբոլին։ Հեռուստաալիքը սկսել է հեռարձակումը 2007 թ․ հուլիսի 30-ին, որով դարձավ ամբողջովին այս սպորտաձևին նվիրված Ռուսաստանի առաջին հեռուստաալիքը։


== Ծանոթագրություններ ==
Պոդլեսնայա Տավլա

Պոդլեսնայա Տավլա (ռուս.՝ Подлесная Тавла, էրզ.՝ Вирь Тавла), գյուղ Ռուսաստանի Մորդովիա հանրապետության Կոչկուրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 687 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ելենովկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԵլենովկաԵլենովկա (ուկրաիներեն՝ Оленівка, Ղրիմի թաթարերեն՝ Yelenovka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ելենովկա գյուղում բնակվում էր 412 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Արծվի բույն

Արծվի բույն, ձորակ Արևմտյան Հայաստանում՝ Սասունում, Բաթման գետի ավազանում, Հարթենք գյուղի շրջակայքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Մեթիլացում

Մեթիլացում, մեթիլում, մոլեկուլում ջրածնի, հալոգենի կամ մետաղի ատոմի մեթիլ խմբով՝ 
  
    
      
        −
        C
        
          H
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle -CH_{3}}
   տեղակալումը։ Մեթիլացում իրականացվում է մեթիլ յոդիդով՝ 
  
    
      
        C
        
          H
          
            3
          
        
        J
      
    
    {\displaystyle CH_{3}J}
  , երկմեթիլ սուլֆատով՝ 
  
    
      
        (
        C
        
          H
          
            3
          
        
        O
        
          )
          
            2
          
        
        S
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle (CH_{3}O)_{2}SO_{2}}
  , մեթանոլով՝  
  
    
      
        C
        
          H
          
            3
          
        
        O
        H
      
    
    {\displaystyle CH_{3}OH}
  , օրգ․ սուլֆոթթուների մեթիլային Էսթերներով և մեթիլող այլ նյութերով։ Արոմատիկ ածխաջրածինները հեշտությամբ մեթիլացվում են մեթիլքլորիդով կամ դիմեթիլեթերով՝ 
  
    
      
        A
        l
        C
        
          l
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle AlCl_{3}}
  -ի ներկայությամբ։ Մեթիլացում լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ՝ օրգանական սինթեզում։ Մեթիլացման միջոցով ստանում են անալգին, ամիդոպիրին, մեթիլանիլին և այլն։
Բետմալ (պանիր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բետմալ (այլ կիրառումներ)Բետմալ (ֆր.՝ Bethmale), կովի կաթից պատրաստված չեփած մամլված ֆրանսիական պանիր։ Արտադրվում է Հարավային Պիրենեյներում, Բտեմալ գյուղում (Արյեժ գավառում)։ Հավանաբար, կովի կաթից պատրաստվող պիրենեյան ավանդական պանիրներից ամենափափուկն է։


== Պատմություն ==
Ըստ տեղի լեգենդի, այս պանիրը սկսել են պատրաստել դեռևս Պիրենեյան թերակղզու արաբական նվաճումների ժամանակ։


== Պատրաստում ==
Պանիրը պատրաստում են կովի կաթից։ Դրա հասունացման ամսիներն են օգոստոսից-սեպտեմբեր, թեև կարող է նաև հասունանալ ապրիլից նոյեմբեր ամիսներին։ Պանրի գլխիկը ամեն օր մաքրվում է, ինչի շնորհիվ առաջանում է կարմրագույն կեղև։


== Նկարագրություն ==
Պանրի գլխիկիմիջին չափը 4,5 կգ է։ Այն ունի թույլ արտահայտված թթու-քաղցր համ։ Լավագույն գինին Բետմալի համար՝ կարմիր գինիներն են, օրինակ Fronton-ը (կարելի է նաև սպիտակ գինիներ)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Մասուի Կ., Յամադա Տ. Ֆրանսիական պանիրներ։ Պատկերազարդ հանրագիտարան = DK French Cheeses. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2003. — С. 220. — 240 с. — ISBN 5-7654-2333-7
Գյոգչայ (գետակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գյոգչայ (այլ կիրառումներ) Գյոգչյան, գետ Հայաստանում, Սևանա լճի ավազանում։ Լճի անունով երբեմն այսպես է կոչվել Գավառագետը կամ նրա ձախ օժանդակը, որը սկիզբ առնելով Ահմանկան լեռների արևելյան լանջերից, գավառակետին է միանում Կամո քաղաքի հյուսիսարևելյան կողմում։


== Ծանոթագրություններ ==
Պարասկովիյա (գյուղ, Կեգիչևի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՊարասկովիյաՊարասկովիյա (ուկրաիներեն՝ Парасковія), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կեգիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պարասկովիյա գյուղում բնակվում էր 603 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4308 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 139,97 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Վան Գոգ (այլ կիրառումներ)

Վան Գոգ անվանումը կարող է վերաբերել․

Վինսենթ վան Գոգ (1853-1890) - նիդերլանդացի հայտնի գեղանկարիչ,
Թեոդորուս վան Գոգ (1857-1891) - Վինսենթ վան Գոգի եղբայրը, գեղանկարների առևտրոր զբաղվող,
Վիլ վան Գոգ (1862-1941) - Վինսենթ վան Գոգի և Թեոդորուս վան Գոգի կրտսեր քույրը, ֆեմինիստուհի է։
Թեոդոր վան Գոգ (1957-2004) - նիդերլանդացի կինոռեժիսոր, սպանվել է իսլամիստ ծայրահեղականի կողմից, Վինսենթ վան Գոգի եղբոր ծոռը։
Վան Գոգ - սերբական ռոք-խումբ
Ստարայա Սեմենովկա

Ստարայա Սեմենովկա (ուկրաիներեն՝ Стара Семенівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բարվենկովոյի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1927 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստարայա Սեմենովկա գյուղում բնակվում էր 147 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,645 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Վասակ Պահլավունի (իշխան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վասակ Պահլավունի (այլ կիրառումներ)Վասակ Պահլավունի (- 1077), հայ իշխան և զորավար։ Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու որդին, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Վկայասերի եղբայրը։ Պատանի հասակում հոր հետ տեղափոխվել է Հյուսիսային Միջագետք, ընդունել բյուզանդական հպատակություն։ Սելջուկյան թուրքերի դեմ պայքարում ցուցաբերած քաջությունների և կայսրությանը մատուցած ծառայությունների համար մոտ 1060 թվականին կարգվել է Անտիոքի դուքս՝ հաջորդելով հայ իշխան խաչատուր Վեստ Շիրակացուն։ Նենգորեն սպանվել է բյուզանդական զինվորների ձեռքով։ Այդ առիթով Անտիոքի հայկական զորքերն ապստամբել է Փիլարտոս Վարաժնունու օգնությամբ, սրի են քաշել բյուզանդական զորքերին։ Անտիոքը միացվել է Փիլարտոս Վարաժնունու իշխանապետությանը։
Սուպովկա

Սուպովկա (ուկրաիներեն՝ Супівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սուպովկա գյուղում բնակվում էր 431 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 22,1 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,5 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Բարձրավանդակ

Բարձրավանդակ, լեռնային ընդարձակ տարածք, բաղկացած միևնույն բարձրադիր հիմքի վրա տեղադրված լեռնաշղթաներից, սարահարթերից, լեռնազանգվածներից, միջլեռնային գոգավորություններից, ձորերից և այլն։ Ըստ ծագման լինում են տեկտոնական (Մեսետա, Փոքրասիական) և հազվադեպ՝ հրաբխային (Հայկական, Հաբեշական)։
Վահիդլի

Վահիդլի (ադրբ.՝ Vahidli), գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Թովուզի շրջանում։


== Պատմություն ==
Գյուղը հիմնադրվել է ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Տավուշ քաղաքից 6,5 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ախնջի գետի աջ ափին։ Ծովի մակերևույթից 190-530 մետր բարձրության վրա է։


== Բնակչություն ==
1976 թվականին ունեցել է 815 բնակիչ։


== Ծանոթագրություններ ==
Նիկոլաևկա (քաղաքատիպ ավան, Սարանսկ քաղաքային օկրուգ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՆիկոլաևկաՆիկոլաևկա (ռուս.՝ Николаевка), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Մորդովիա հանրապետության Սարանսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4942 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կալիումի կարբոնատ

Կալիումի կարբոնատը (ավանդական անվանում՝ պոտաշ, լատ.՝ potassa, գերմ.՝ pottasche, ֆր.՝ potasse), ածխաթթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևը՝ K2CO3։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2300 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 894°С։
Կալիումի կարբոնատը խիստ խոնավածուծ է։ 100 գ ջրում 20°С-ում լուծվում է 113, 5 գ կալիումի կարբոնատ, 100 °C-ում՝ 156 գ։ Ջրային լուծույթներն ունեն հիմնային ռեակցիա։


== Ստացումը ==
Հնում պոտաշն անջատել են ծառերի և խոտաբույսերի մոխրից։ Արտադրության մեջ ստացվում է գլխավորապես կալիումի բնական աղերից։
2KOH + CO2 → K2CO3 + H2O


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է հեղուկ օճառ, դժվարահալ ապակի ու բյուրեղապակի պատրաստելու համար, ներկման գործում, լուսանկարչության մեջ և որպես կալիումական պարարտանյութ։


== Գրականություն ==
A Dictionary of Science, Oxford University Press, Նյու Յորք, 2003


== Ծանոթագրություններ ==
Շմարովո (այլ կիրառումներ)

Շմարովո, կարող է վերաբերել՝

Շմարովո - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Շմարովո - գյուղ Ռուսաստանի Տուլայի մարզի Սուվորովսկի շրջանի կազմում։
Հինալ (Փոքր Կովկաս)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հինալ (այլ կիրառումներ)Հինալ, Հինալդաղ, լեռնագագաթ Փոքր Կովկասի լեռնային համակարգում, Սևանի և Մռավդաղի լեռնաշղթաների հատման վայրում։ Բարձրությունը 3367 մ Է։ Կազմված Է վերին կավճի նստվածքային ապարներից։ Գագաթը և վերին լանջերը զառիթափ են, ժայռոտ։ Ստորին լանջերին կան ալպյան մարգագետիններ։ Զարգացած են ծանրահակ պրոցեսները։
Նոր հայեր

«Նոր հայեր», ՈՒՀԱ-ի թիմ, 1997 թվականի Բարձրագույն լիգայի հաղթող։


== Պատմություն ==
«Նոր հայեր» թիմն ստեղծվել է 1994 թվականին Երևանում։ Նորաստեղծ թիմի հիմքում 1993 թվականի առաջին Հայկական լիգայի ամենատաղանդավոր ՈՒՀԱ-ականներն էին։ Թիմն սկզբում կոչվում էր «Բարեկամներ Երևանից»։ Թիմն առաջին անգամ ելույթ ունեցավ 1994 թվականին Սոչիում "КиВиН-1994" փառատոնին և դուրս եկավ ՈՒՀԱ Առաջին լիգա, որն այդ ժամանակ տեղի էր ունենում Վորոնեժում։ 1994-1995 թվականներին «Նոր հայերը» խաղացին Առաջին լիգայում և, դառնալով 1995 թվականի եզրափակիչի մասնակից, իրավունք ձեռք բերեցին հանդես գալ ՈՒՀԱ Բարձրագույն լիգայում։ Բարձրագույն լիգայի 1996 թվականի մրցաշրջանում թիմը հասավ մինչև կիսաեզրափակիչ, որտեղ պարտվեց "Մախաչկալյան թափառաշրջիկներ" ("Махачкалинские бродяги") թիմին։ 1997 թվականին «Նոր հայերը», բոլոր խաղերում գրավելով առաջին տեղը, փայլուն կերպով հասան մինչև եզրափակիչ, որտեղ կիսեցին չեմպիոնի տիտղոսը "Զապորոժե-Կռիվոյ Ռոգ-Տրանզիտ"("Запорожье-Кривой Рог-Транзит") թիմի հետ։ 1998 թվականին թիմը նվաճեց ՈՒՀԱ Ամառային Սուպերգավաթը, հաղթելով "Զապորոժե-Կռիվոյ Ռոգ-Տրանզիտ"-ին ("Запорожье-Кривой Рог-Транзит")։ 1999 թվականի մրցաշրջանում "Նոր հայերը" դուրս եկան եզրափակիչ և գրավեցին երկրորդ տեղը, խաղալով "ԲՊՀ" ("БГУ") և "Սանկտ-Պետերբուրգի հավաքական" ("Сборная Санкт-Петербурга") թիմերի հետ։
1990-ական թվականների վերջերին ու 2000-ական թվականների սկզբներին "Նոր հայերը" բացի մրցաշրջանային խաղերից, հյուրախաղերով ելույթ ունեցան նաև Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ավելի քան 50 քաղաքներում։ Նրանք նաև 6 անգամ ելույթ ունեցան ԱՄՆ-ում, 2 անգամ Գերմանիայում, ինչպես նաև ԱՊՀ անդամ բոլոր երկրներում։


== Թիմի կազմը ==
Գարիկ Մարտիրոսյան - 1997 թվականից թիմի ավագ
Արման Սաղաթելյան - մինչև 1997 թվականը թիմի ավագ
Գրիգոր Գասպարյան
Արտաշես Սարգսյան
Ալիկ Մնացականյան
Կարեն Մանթաշյան
Արմեն Պետրոսյան
Արթուր Թումասյան †
Արթուր Ջանիբեկյան
Արտակ Գասպարյան
Գոգա Մելքոնյան
Արման Մկրտչյան
Արթուր Մկրտչյան
Արտյոմ Հակոբյան
Սերգեյ Մելիք-Բարխուդարյան
Վարդան Զադոյան
Էդուարդ Մելքոնյան
Դավիթ Մաթևոսով


== Ծանոթագրություններ ==
Եղիակ

Եղիակ, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռնաշղթայում, Լոր գյուղից հյուսիս-արևելք։


== Ծանոթագրություններ ==
Սյաո (երաժշտական գործիք)

Սյաո (չինարեն ավանդ. 簫, հեշտ. 箫 , պինին: xiāo), չինական ավանդական երաժշտական փողային փայտե գործիք, հնդկեղեգից պատրաստված ներքին ծայրը փակ երկայնակի ֆլեյտա։ Օգտագործվում է, որպես սոլո և անսամբլային գործիք։


== Անվանում ==

Սյաո անվանումն ունի բնաձայնական ծագում և մինչև Տան դինաստիայի ժամանակները (7-10-րդ դդ) դասվում էր պայսյաո բազմափող ֆլեյտային, իսկ ցանկացած միափող ֆլեյտաները կոչվում էին դի։ 12-րդ դարում լայնակի ֆլեյտաների տարածման հետ մեկտեղ առաջացավ ժամանակակից բաժանումը բազմափող ֆլեյտայի պայսյաոյի վրա, լայնակի՝ դի և երկայնակի՝ սյո։


== Պատմություն ==

Չինական երկայնակի ֆլեյտայի պատմությունը դեռևս հստակ աղբյուրներ չունի։ Այսպես, կան կարծիքներ, որ դա աշխարհի հնագույն երաժշտական գործիքներից մեկն է և որ ոսկրից պատրաստված առաջին սյաոն մոտ 7000 տարեկան է։ Մեկ այլ վկայության համաձայն առաջին սյաոն ի հայտ եկավ միայն Հան դինաստիայի ժամանակ (Մ.թ.ա. 3-րդ դ — Մ.թ. 3-րդ դ)։
Մ.թ.ա. 14-րդ դարի գուշակման քարերի վրա հիշատակվում են այնպիսի ֆլեյտաներ, ինչպես յան և գուան, մ.թ.ա. 3-2-րդ դդ չինական դասական գրականության մեջ (ինչպես, օրինակ «Չժոուի ծեսերը») հիշատակվում են դին և գուանը։
Տան դինաստիայի ժամանակաշրջանում տարածված էր ուղղահայաց ֆլեյտա չիբա գուան (կամ պարզապես չիբա)։ Չիբան հետզհետե դադարեցին հիշատակել և հայտնի դարձավ դունսյաո (սյաոյի տարատեսակներից մեկը)։
Մեր օրեր հասան չիբայի առանձին օրինակներ, քիչ սյաո 16-17-րդ դդ և բավականին մեծաթիվ սյաո 19-րդ դարից։


== Նկարագրություն ==
Եթե հին ժամանակներում սյաոն կարող էին պատրաստել ոչ միայն հնդկեղեգից, այլ նաև ճենապակուց, ապա հիմա այն հիմնականում պատրաստվում է հնդկեղեգից։ Ֆլեյտայի վերևի հատվածում դեպի ներս թեքված անցք է արվում, որտեղ և կատարողը ուղղում է օդը։ Ի սկզբանե սյաոն միայն 4 մատների անցք ուներ, ավելի ուշ դրանց ավելացան ևս 2՝ 5 տեղակայված են դիմերեսին, իսկ 1՝ բութ մատի համար՝ կողքին։
Սյաոյի երկարությունը կարող է տարբեր լինել և տատանվել 50-75 սմ և ավելի։
Սյաոյի դիապազոնը սովորաբար 2 օկտավա է՝ d′—e‴:


== Ծանոթագրություններ ==
Նեմահա շրջան (Նեբրասկա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նեմահա շրջան (այլ կիրառումներ)Նեմահա շրջան (անգլ.՝ Nemaha County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.059 կմ² է, բնակչությունը՝ 7.576 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Աուբուրն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1854 թվականին։
Շախմատային Օսկար

Շախմատային Օսկար, ամենամյա մրցանակ, որը շնորհվում է վերջին 12 ամսվա ընթացքում գերազանց արդյունքներ արձանագրած շախմատիստին։
Մրցանակը շախմատիստներին շնորհելու նախաձեռնությունը պատկանում է իսպանացի լրագրող Խորխե Պուիգին և Շախմատային մամուլի միջազգային ասոցիացիային (AIPE)։ Սկզբում քվեարկությանը մասնակցում էին միայն լրագրողները։ Հետագայում նրանց միացան մրցաշարերի կազմակերպիչները և մարզիչները։ AIPE-ի կազմալուծումից հետո մրցանակը մի քանի տարի չէր շնորհվում։
1995 թվականին ռուսաստանյան «64» շախմատային հանդեսի նախաձեռնությամբ պարգևատրումը վերականգնվեց, իսկ 2014 թվականից կրկին դադարեցվեց։
Առաջին օսկարակիրը դանիացի գրոսմայստեր Բենտ Լարսենն է (1967)։


== Բրոնզե արձանիկ ==
Ներկայումս բրոնզե մրցանակն ունի նավակի մեջ նստած մարդու տեսք։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Սմիռնովը։ Արձանիկը պատկերում է ռուս գրող Նիկոլայ Լեսկովի 1873 թվականի «Հիացած պանդուխտ» պատմվածքի հերոս Իվան Ֆլյագինին։
Սկզբնապես Շախմատային Օսկարն ուներ հովանոցով կնոջ տեսք, որը պատրաստված էր Իսպանիայի Բարսելոն քաղաքի Parc de la Ciutadella զբոսայգու քանդակներից մեկի հիման վրա։


== Օսկարակիրներ ==


=== Ըստ տարիների ===


== Ըստ շախմատիստների ==


== Ըստ երկրների ==


== Կին օսկարակիրներ ==

1982-1988 թվականներին Շախմատային Օսկար շնորհվել է նաև լավագույն շախմատիստուհիներին։


== Աղբյուրներ ==
A news item on Chess Oscar


== Ծանոթագրություններ ==
Մարդու իրավունքները Հորդանանում

Մարդու իրավունքները Հորդանանում (արաբ․՝ حقوق الإنسان في الأردن‎‎), մարդկանց վարքագիծը բնութագրող և անուղղակիորեն անօտարելի համարվող բնական իրավունքների պաշտպանությունն ու մասնակի սահմանափակումները Հորդանանի Թագավորությունում։ Հորդանանը մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանվածության տեսանկյունից համարվում է Մերձավոր Արևելքի առաջատար երկիրը։ Վերջին ժամանակներում որոշակի իրողություններով պայմանավորված երկրի ազգային օրենսդրությունը՝ առընթեր իրավական ակտերով և օրենքներով հանդերձ, վերանայվել և բարեփոխվել է, սակայն այնուամենայնիվ Հորդանանում կան այս ոլորտի լուրջ խնդիրներ և առկախ հանգամանքներ, որոնցից ակնառուներն են խոսքի ազատության սահմանափակումն ու գենդերային անհավասարությունը։
Ըստ պաշտոնական վիճակագրության՝ Հորդանանը համարվում է չորրորդ «ամենաազատ» արաբական պետությունը՝ «մասամբ ազատ» օրենսդրական բնորոշմամբ։ Այնուամենայնիվ, 2017 թվականի տվյալներով ժողովրդավարության տեսանկյունից Հորդանանում իշխող արքայական ընտանիքի գործունեությունը, երկրի պետական կառուցվածքային մոդելը և կառավարական ապարատը մեկ հարթության մեջ դիտարկվում են որպես ավտորիտար վարչակարգի դրսևորումներ։ Ի տարբերություն մյուս իսլամադավան պետությունների՝ Հորդանանում կրոնի ազատության սահմանափակումների հիմնախնդիրն այնքան էլ լուրջ հետևանքների չի հանգեցնում, քանզի երկրի պետական կրոն համարվող մուսուլմանությունից բացի մյուս կրոնները ևս ունեն մասնակի հավասարության և ազատ օրենսդրական հնարավորություններ։ Այնուամենայնիվ, իսլամի հետ կապված կան մի շարք վիճահարույց հարցեր, որոնք կապված են պետության ավանդականության և այս կրոնի գաղափարախոսության հետ։ Մարդկանց առևտրի և ընդհանուր առմամբ թրաֆիքինգի դեպքերը շարունակում են մնալ հորդանանյան հասարակության թիրախային կետերից մեկը։ Երկիրը լուրջ քայլեր է ձեռնարկում այս երևույթի վերացման ուղղությամբ, որը հանգեցնում է ցուցանիշների դրական շարժին։ Հորդանանում թրաֆիքինգի զոհ են դառնում հիմնականում ներգաղթյալներն ու արտասահմանցի կանայք։ Ինչպես մյուս իսլամադավան արաբական պետությունները, այնպես էլ Հորդանանը, կանանց իրավունքների և գենդերային հավասարության տեսանկյունից ունի բավականին ցածր ցուցանիշներ, սակայն ըստ «Ազատության տան» հավաստման՝ այս դեպքում ևս նկատելի են դրական տեղաշարժերը։ Գենդերային անհավասարության մասնավոր դեպքերից ուշագրավ է գործազրկության բարձր մակարդակով պայմանավորված տղամարդկանց նկատմամբ յուրովի խտրականությունը` մեծ մասամբ կանանց համար թափուր աշխատատեղերի առկայության կապակցությամբ։ Իրավական համակարգի և հասարակության լայն շրջանակների խտրականության և ոտնձգությունների կիզակետում են սեռական փոքրամասնությունները, որոնց սեռական կողմնորոշման ազատ կամահայտնությունն այս երկրում ենթադրում է քրեական պատասխանատվություն։


== Ծանոթագրություններ ==