Սարիտ Թանարատ

Սարիտ Թանարատ (թաի.՝ สฤษดิ์ ธนะรัชต์, հունիսի 16, 1908(1908-06-16), Բանգկոկ, Թաիլանդ - դեկտեմբերի 8, 1963(1963-12-08), Բանգկոկ, Թաիլանդ), թաիլանդացի ռազմական և պետական գործիչ։ Ֆելդմարշալ, Թաիլանդի վարչապետ (1959-1963)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է մայոր Լուանգ Ռիանդետանանի և Հանթիպա Թանարատի ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է Սիամի ռազմական թարգմանիչը։
1929 թվականին ավարտել է Չուլաչոմկլաո Թագավորական ռազմական ակադեմիան։ Թայլանդի բանակի շարքերում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում աչքի է ընկել և հաջողությամբ դրսևորել իրեն որպես ռազմական ադմինիստրատոր։ Մասնակցել է ճապոնական զավթիչներից Բիրմայի ազատագրմանը։
Գնդապետի կոչումով 1945 թվականին հրամանատարել է առաջին հետևակային գունդը, որը տեղակայված էր մայրաքաղաքում, և 1947 թվականին նրա զինվորները առանցքային դեր են խաղացել հեղաշրջման մեջ։ Արդյունքում՝ 1954 թվականին Թանարատը դարձել է գերագույն գլխավոր հրամանատար և պաշտպանության նախարար։
1957 թվականին վարչապետի կողմից խորհրդարանական ընտրությունների կեղծումից հետո նա փախել է իշխող կուսակցությունից և ինքը գլխավորել է զինված հեղաշրջումն արդեն Պիբուսոնգրամի դեմ, որը ստիպված էր հրաժարական տալ և արտաքսվել։ Թանարատն արտասահմանում բուժում անելուց հետո, 1958 թվականին գլխավորել է Թաիլանդի կառավարությունը Հեղաշրջման և այդ իրադարձության միջև ընկած ժամանակահատվածում վարչապետի աթոռը հերթով զբաղեցրել են նրա երկու դրածոները։


== Գործունեություն ==
Բնակչության շրջանում սեփական հեղինակությունը բարձրացնելու համար մի շարք պոպուլիստական միջոցներ է ձեռնարկել․ կրճատել է էլեկտրականության և բրնձի գները, կազմակերպել է աղքատ թաղամասերի բնակիչների ջրով ապահովումը, ներդրել է անվճար բժշկական օգնության և տնային խնամքի համակարգ։ Միաժամանակ միջոցներ են ձեռնարկվել փողոցային խուլիգանների դեմ պայքարելու համար։ Արգելվել են ռոքնռոլ ոճով արևմտյան երաժշտությունը և համապատասխան հագուստի ոճը։ Խիստ միջոցներն ուղղված են եղել մարմնավաճառության կազմակերպման և իրականացման դեմ պայքարին և ընդունվել է հատուկ օրենք այդ երևույթի դեմ պայքարի համար (1960)։
Վարչապետի պաշտոնում մնացել է ընդհուպ մինչև իր մահը՝ 1963 թվականը։ Այս տարիների ընթացքում նա լուծարել Է Թաիլանդի Ազգային ասամբլեան՝ ձևավորելով «Հեղափոխական կառավարություն»։ Ցանկացած կրոնական, քաղաքական և ինտելեկտուալ այլախոհություն դաժանորեն հետապնդվել է։ Կոմունիստների դեմ պայքարում հենվել է ԱՄՆ-ի աջակցության վրա, որի կողմնորոշումը թույլ է տվել պահպանել Թաիլանդի անդամակցությունը ՍԵԱՏՕ-յին։ Արգելվել են նաև այլ քաղաքական կուսակցությունները։
Թանարատի ռեժիմի կարևոր ձեռքբերումը թագավորական իշխանության հեղինակության վերականգնումն էր, որը, ինչպես ինքը համարում էր վարչապետը, անհրաժեշտ էր թաիլանդական հասարակությանը։ Վարչապետի ջանքերի շնորհիվ Ադուլյադեդ Պումիպոն թագավորը սկսել է ավելի նկատելի դեր խաղալ պետության կյանքում՝ ավելի հաճախ այցելություններ կատարելով գավառներ, իսկ պալատական արարողությունը վերականգնվել է ամբողջ ծավալով։ Միապետության հեղինակության աճը նպաստել է հենց Թանատարի դիրքերի ամրապնդմանը։
Տնտեսության և ենթակառուցվածքային զարգացման ոլորտում կազմակերպվել է արագընթաց ավտոմոբիլային ճանապարհների կառուցում, իրականացվել է գյուղական շրջանների էլեկտրաֆիկացում և ոռոգում, գյուղատնտեսությունում ներդրվել են տնտեսվարման ժամանակակից մեթոդներ, այդ միջոցները նպաստել են համախառն ազգային արդյունքի աճին։ Թանատարի կառավարությունը հատուկ ուշադրություն է դարձրել գյուղերում տարրական դպրոցական կրթության ներդրմանը, իսկ Բանգկոկում հաջողությամբ պայքար է մղվել մաքրության և հասարակական կարգի համար, այդ թվում՝ մարմնավաճառության դեմ։ Արգելվել է ափիոնի ծխելը և միջոցներ են ձեռնարկվել այդ թմրանյութի մաքսանենգ ներմուծումը դադարեցնելու ուղղությամբ։ Թանատարի կառավարման հենց սկզբից նրա կառավարությունը ձեռնամուխ է եղել արմատախիլ անել իր նախորդների օրոք տարածված կոռուպցիան, հատկապես ոստիկանությունում, ինչպես նաև պայքարել կազմակերպված հանցավորության դեմ։
Ֆելդմարշալի մահից հետո հասարակությունը ցնցվել է իր հարստության չափերից, որը դարձել է իր որդու և վերջին կնոջ միջև կատաղի պայքարի առարկա։ Պարզվել է, որ կառավարության նախկին ղեկավարի կարողությունը կազմել է ավելի քան 100 մլն ԱՄՆ դոլար։ Պարզվել է, որ նա տրաստային ընկերության, գարեջրատան, 51 մեքենայի և շուրջ 30 հողամասի սեփականատեր է եղել, որոնց մեծ մասը բաժանել է իր սիրուհիներին։ Թերթերում հրապարակվել են 100 կանանց անուններ, որոնք պնդում էին, որ իրենց հետ ինտիմ հարաբերություններ է ունեցել։


== Գրականություն ==
Gerald W. Fry, Gayla S. Nieminen, Harold E. Smith Sarit Thanarat // Historical Dictionary of Thailand. — 3rd Ed. — Scarecrow Press, 2013. — P. 353—354. — ISBN 978-0-8108-7525-8
Chaloemtiarana, Thak Thailand: The politics of despotic paternalism. — Revised. — Ithaca: Cornell Southeast  Asia Program Publications, 2007.


== Ծանոթագրություններ ==