Այրին Դան

Այրին Մարի Դան (անգլ.՝ Irene Marie Dunne, դեկտեմբերի 20, 1898(1898-12-20)[…], Լուիսվիլ, Կենտուկի, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 4, 1990(1990-09-04)[…], Լոս Անջելես, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, հինգ անգամ առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի՝ «Սիմարրոն» (1931), «Theodora Goes Wild» (1936), «Դառը ճշմարտություն» (1937), «Սիրավեպ» (1939) և «Ես հիշում եմ մայրիկին» (1948) ֆիլմերում նկարահանվելու համար։


== Կենսագրություն ==
Հայրին Դաննը ծնվել է 1898 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ԱՄՆ Կենտուկի նահանգի Լուիսվիլ քաղաքում՝ նավատեր Ջոզեֆ Դաննի և դաշնակահարուհի Ադելաիդա Հենրիի ընտանիքում։ Նրա դեբյուտը բեմի վրա տեղի է ունեցել, երբ աղջիկն ընդամենը հինգ տարեկան էր․ նա մասնակցել է Շեքսպիրի պիեսի հիման վրա բեմադրված «Ամառային գիշերվա քունը» ներկայացմանը։ 1910 թվականին՝ հոր մահից հետո, նա և մայրը տեղափոխվել են Ինդիանա նահանգի Մեդիսո քաղաք և բնակություն հաստատել տատիկի և պապիկի տանը։ Տասներեք տարեկանում նա սկսել է վոկալի և դաշնամուրի դասերի մասնակցել, երգել եկեղեցու երգչախմբում (հոր մահից հետո նրա ընտանիքը միջոցների պակաս ուներ, այդ պատճառով Հայրին Դաննը ստիպված էր վաղ տարիքից աշխատել)։


=== Գործունեության սկիզբ ===
1916 թվականին ավարտել է դպրոցը, հաջորդ տարի ուսանել Ինդիանապոլսի կոնսերվատորիայում, այնուհետև ընդունվել Չիկագոյի երաժշտական քոլեջ։ Դաննը երազել է երգել Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերայի բեմում, սակայն ձախողել է ունկնդրումը և կարիերան սկսել մյուզիքլներին մասնակցելով։ 1923 թվականին Բրոդվեյում տեղի է ունեցել դերասանուհու դեբյուտը։ Հանդիսատեսը նրան ընդունել է, և Հայրին Դաննի կարիերան սկսել է զարգանալ ավելի արագ տեմպերով։ 1928 թվականի հուլիսի 16-ին դերասանուհին ամուսնացել է ատամնաբույժ Ֆրենսիս Գրիֆինի հետ։ Նրանց ամուսնությունը ամուր էր, և ամուսինները միասին ապրել են մինչև Գրիֆինի մահը՝ 1965 թվականը։


=== Հոլիվուդ ===
1929 թվականին Հայրին Դաննը խաղացել է Մագնոլիայի դերը «Լողացող թատրոն» բեմադրությունում։ «RKO»-ի ղեկավարությունը պայմանագիր է կնքել նրա հետ, և շուտով նա դարձել է այդ կինոընկերության առաջատար դրամատիկ դերասանուհիներից մեկը։ 1931 թվականին «Սիմարրոն» կինոնկարում խաղացած դերի համար նա ստացել է «Օսկար» մրցանակի առաջին անվանակարգ։

Այդ ժամանակաշրջանում դերասանուհու նշանավոր ֆիլմերն էին՝ «Էնն Վիկկերս» (1933), «Չկա այլ կին» (1933), «Անմեղության տարիք» (1934), որը նկարահանվել է Էդիթ Ուորթոնի վեպի հիման վրա և 1921 թվականին արժանացել Պուլիտցերյան մրցանակի։
Երգելու տաղանդը դերասանուհուն օգնել է «Քաղցր Ադելինա» (1935) և «Լողացող թատրոն» (1936) երաժշտական ֆիլմերում, որոնց շնորհիվ նա սկսել է իր կարիերան կինոյում։ 1937 թվականին Հայրին Դաննը նկարահանվել է Քերի Գրանտի հետ իր ամենահայտնի ֆիլմերից մեկում՝ «Դառը ճշմարտություն» ռոմանտիկ կատակերգությունում, որը նրան տվել է կատակերգական դերասանուհու նոր տիտղոսը։ Այդ դերի համար նա կրկին առաջադրվել է «Օսկարի»։ Հետագայում դերասանուհին ևս երկու անգամ նկարահանվել է Գրանտի հետ՝ «Իմ սիրելի կինը» (1940) և «Սերենադան պենիի համար» (1941) ֆիլմերում։
1940-ական թվականների սկզբին դերասանուհին վերադարձել է դրամատիկ դերերին։ Նրա դերասանական տաղանդը ավելի փայլուն էր «Աննան և Սիամի թագավորը» (1946) և «Կյանքը հոր հետ» (1947) կինոնկարներում։ Այդ ժամանակ Հայրին Դաննը մոտ 50 տարեկան էր, սակայն դերասանուհուն հաջողվել է պահպանել իր գեղեցկությունն ու հարթ դիմագծերը. դիմահարդարները ստիպված էին կնճիռներ նկարել «Ես հիշում եմ մայրիկին» (1948) և «Արտույտների ցեխի մեջ» (1950) ֆիլմերի նկարահանումների ժամանակ, որտեղ դերասանուհին խաղացել է «տարիքավոր կնոջ դերեր»։ 1952 թվականին, նկարահանվելով «Դա աճում է ծառերի վրա» ֆիլմում, դերասանուհին հեռացել է կինոյից, բայց ևս մի քանի տարի շարունակել է երևալ հեռուստատեսությունում։
1960-ական թվականների սկզբին դերասանուհին արժանացել է աստղի Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։


=== Վերջին տարիներ ===
Հայրին Դաննը ակտիվորեն զբաղվել է բարեգործությամբ և ունեցել պահպանողական քաղաքական հայացքներ, ինչի շնորհիվ 1957 թվականին նախագահ Մեյմի Էյզենհաուերը նրան ընդգրկել Է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 12-րդ նստաշրջանում՝ ԱՄՆ պատվիրակության կազմում։ Հայրին Դաննը հասարակական գործունեություն է ծավալել մինչև մահ։ 1976 թվականին նա 10000 դոլար է նվիրաբերել Մեդիսոնի քաղաքային շատրվանի վերկառուցման համար։ Դերասանուհին մահացել է 1990 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Լոս Անջելեսում՝ սրտի կաթվածից։


== Ֆիլմագրություն ==


== Ծանոթագրություններ ==