Նախագահական ընտրություններ Ղազախստանում (2019)

Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի արտահերթ ընտրություններ (ղազ.՝ Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауы), տեղի են ունեցել 2019 թվականի հունիսի 9-ին՝ Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի արտահերթ ընտրություններ նշանակելու մասին նախագահի 2019 թվականի ապրիլի 9-ի  № 18 հրամանագրի համաձայն»։


== Արտահերթ ընտրություններ նշանակում ==
2015 թվականի ապրիլի 26-ին կայացած արտահերթ ընտրություններում հաղթանակ է տարել Նուրսուլթան Նազարբաևը՝ 97,7 տոկոս արդյունքով։ Նա ընտրվել է հինգ տարի ժամկետով։
2019 թվականի մարտի 19-ին Նուրսուլթան Նազարբաևը հրամանագիր է ստորագրել 2019 թվականի մարտի 20-ից նախագահի լիազորությունները սեփական ցանկությամբ վայր դնելու մասին։ Նազարբաևը ժողովրդին ուղղված իր ուղերձում հայտարարել է։

2019 թվականի մարտի 20-ից Ղազախստանի Հանրապետության գործող նախագահը, Սահմանադրության համաձայն, դարձել Է Սենատի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը։ Ըստ Սահմանադրության՝ նա պետք է երկրի ղեկավար լիներ մինչև առաջին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի ընտրական ժամկետի ավարտը։ Ղազախստանի նախագահի հերթական ընտրությունները պետք է անցկացվեին 2020 թվականի ապրիլին։
2019 թվականի մարտի 20-ին Համազգային սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը կոչ է արել թույլ չտալ քաղաքական համակարգի թույլտվությունը և զարգացնել այն ժողովրդավարական ինստիտուտների ուժեղացման ճանապարհով։ Նա առաջարկել է անցկացնել արդար և ժողովրդավարական նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ։
2019 թվականի ապրիլի 9-ին Ղազախստանի ժողովրդին ուղղված իր հեռուստաուղերձում Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը հայտարարել է արտահերթ ընտրությունների անցկացման մասին, որոնք պետք է տեղի ունենան 2019 թվականի հունիսի 9-ին։ Նախագահի խոսքով՝ դա անհրաժեշտ է ցանկացած անորոշության վերացման համար։ Այս որոշումը հրապարակելուց առաջ ապրիլի 8-ինօտ խորհրդակցություններ են անցկացվել խորհրդարանի Սենատի նախագահ Դարիգա Նազարբաևայի, վարչապետ Ասկար Մամինի, Սահմանադրական խորհրդի նախագահ Կայրաթ Մամիի, խորհրդարանի Մաժիլիսի փոխնախագահ Վլադիմիր Բոժկոյի մասնակցությամբ։ Ապրիլի 9-ին տեղի է ունեցել նաև հանդիպում «Նուր Օթան» քաղաքական կուսակցությունների, Ղազախստանի դեմոկրատական «Ակ ժոլ» կուսակցության, Ղազախստանի կոմունիստական ժողովրդական կուսակցության և «Աուլ» ժողովրդա-դեմոկրատական հայրենասիրական կուսակցության ղեկավարության հետ։


== Ֆինանսավորում ==
Ընտրությունների անցկացման համար, որոնք ի սկզբանե պետք է անցնեին 2020 թվականին, նախատեսվում էր ծախսել 8,8 մլրդ տենգե։ Ֆինանսների փոխնախարար Բերիկ Շոլպանկուլովի խոսքով՝ ԿԸՀ-ն 12 մլրդ տենգե է խնդրել նախագահի արտահերթ ընտրությունների անցկացման համար, որոնցից միջոցների շուրջ 70 տոկոսը կծախսվի ընտրատարածքների աշխատակիցների աշխատավարձի վրա։ Ընտրությունների ծախսերի ավելացումը կապված է նվազագույն աշխատավարձի ավելացման հետ։
Յուրաքանչյուր թեկնածուի նախատեսվում է հատկացնել շուրջ 7,5 մլն տենգե, որոնք ուղղված կլինեն ԶԼՄ-ներում նախընտրական ծրագրերով հանդես գալու համար երաշխավորված հասանելիությանը։ Ընդ որում, ծախսերը կարող են կազմել հայտարարված գումարից ավելի շուկայական գների փոփոխության հետ կապված։
Ապրիլի 15-ին Ղազախստանի կառավարությունը հայտարարել էր 9,4 մլրդ տենգեի չափով ընտրությունների անցկացման համար միջոցների ռեզերվից հատկացման մասին, ինչը 2,6 մլր-ով պակաս է այն գումարից, որը խնդրել էր ԿԸՀ-ն։


== Ընտրությունների անցկացման օրացուցային պլան ==
2019 թվականի ապրիլի 10-ին տեղի է ունեցել Ղազախստանի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նիստը, որտեղ հաստատվել է Ղազախստանի Հանրապետության նախագահի արտահերթ ընտրությունների նախապատրաստմանանցկացման հիմնական միջոցառումների պլան-ժամանակացույցը, ինչպես նաև հաստատվել են ընտրական փաստաթղթերի ձևերը․

Ապրիլի 10-ապրիլի 28-ից մինչև ժամը 18:00՝ թեկնածուների առաջադրում
մինչև մայիսի 11-ի ժամը 18:00՝ թեկնածուների գրանցում;
թեկնածուի գրանցման պահից մինչև հունիսի 7-ի վերջ. նախընտրական քարոզչություն;
հունիսի 8՝ լռության օր;
հունիսի 9-ին ժամը 7:00-ից մինչև 20:00՝ քվեարկության օր;
հունիսի 10-ից 11-ը՝ նախնական արդյունքների ամփոփում;
հունիսի 10-16՝ ընտրությունների արդյունքների հաստատում և ընտրված նախագահի գրանցում։


== Թեկնածուների առաջադրում և գրանցում ==
Գրանցված վեց քաղաքական կուսակցություններից հինգը հայտարարել են համագումարների անցկացման մասին։ Ապրիլի 23-ին՝ «Նուր Օթան» ապրիլի 24՝ «Ակ ժոլ», ապրիլի 25՝ Աուել, ապրիլի 26՝ Ղազախստանի կոմունիստական Ժողովրդական կուսակցություն և Համազգային սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն։ «Բիրլիք» կուսակցությունը հրաժարվել է մասնակցել նախագահական ընտրություններին՝ կուսակցության լիարժեք համագումարի նախապատրաստման համար ժամանակի անբավարարության պատճառով։
2019 թվականի ապրիլի 17-ին «Ұлы Дала Қырандары» հանրապետական հասարակական միավորումը նախագահի թեկնածու առաջադրեց միավորման համանախագահ, գրող-Սադիբեկ Թուղելին։
2019 թվականի ապրիլի 23-ին Նուրսուլթան Նազարբաևը հայտարարել էր, որ Նուր-Օթան  կուսակցությունը գործող նախագահ Տոկաևին առաջադրել է որպես թեկնածու ընտրություններում։ Կասիմ Ժոմարտ Տոկաևը դիմել է Սահմանադրական խորհուրդ՝ պարզաբանման համար, թե արդյոք Ղազախստանի Հանրապետության արտասահմանյան հիմնարկներում և միջազգային կազմակերպություններում նրա աշխատանքի ժամկետը հաշվվում է, թե ոչ։ Ապրիլի 25-ին Սահմանադրական խորհուրդը որոշել է, որ բնակության տասնհինգամյա ժամկետում հաշվանցվում են նաև Ղազախստանի սահմաններից դուրս այն քաղաքացիների բնակության ժամանակահատվածները, որոնք վերաբերում են Ղազախստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայության անձնակազմին և նրանց հավասարեցված անձանց, որոնք ուղարկվել են միջազգային կազմակերպություններ։
2019 թվականի ապրիլի 24-ին Ղազախստանի արհմիությունների ֆեդերացիան Արևմտա-Ղազախական մարզի արհմիությունների տարածքային միավորման նախագահի թեկնածու է առաջադրել Ամանգելդա Տասպիխովին։
Ապրիլի 24-ին «Ժոլ» կուսակցության համագումարում հաստատվել է Դանիա Եսպաևայի թեկնածությունը։ Նա դարձել Է Ղազախստանի պատմության ընթացքում նախագահի թեկնածու առաջադրված առաջին կինը։
2019 թվականի ապրիլի 25-ին «Աուլ» կուսակցությունն իր համագումարում Տոլեուտայա Ռահիմբեկովին առաջադրել Է Ղազախստանի նախագահի թեկնածու։
Համերկրային սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունն իր համագումարում որոշել է չառաջադրել կուսակցության նախագահության առաջարկած թեկնածուին և հրաժարվել է մասնակցել ընտրություններին։
2019 թվականի ապրիլի 26-ին Ղազախստանի Կոմունիստական ժողովրդական կուսակցության համագումարում կրկին առաջադրվել է նախագահի թեկնածու Ժամբիլ Ախմետբեկովը, որը մասնակցել է 2011 թվականի նախագահական ընտրություններին։
Ապրիլի 26-ին «Ұлт тағдыры» միավորված ազգային-հայրենասիրական շարժումը նախագահի թեկնածու Է առաջադրել Կոսանովա Ամիրժանին։
Թալգաթ Երալիևը Ակ Ժոլ կուսակցության հնարավոր թեկնածուներից մեկն էր և կուսակցական քվեարկության ժամանակ հավաքել է ձայների 31 տոկոսը՝ զիջելով Եսպաևային։ Դրանից հետո ապրիլի 26-ին Նա առաջադրվել է Ղազախստանի Շինարարների միության նախագահի թեկնածու։


== Ծանոթագրություններ ==