Սերգեյ Կապիցա

Սերգեյ Կապիցա (ռուս.՝ Сергей Петрович Капица, փետրվարի 14, 1928(1928-02-14), Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն - օգոստոսի 14, 2012(2012-08-14), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս գիտնական-ֆիզիկոս, լուսավորիչ, հեռուստահաղորդավար, «Գիտության աշխարհում» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Ռուսաստանի Բնական գիտությունների ազգային ակադեմիայի փոխնախագահ։ 1973 թվականից նա մշտապես ղեկավարել է «Ակնհայտ-անհավանական» գիտական հեռուստահաղորդումը։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս, ակադեմիկոս Պյոտր Կապիցայի որդին։


== Կենսագրություն ==
Սերգեյ Կապիցան ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 14-ին Քեմբրիջում (Մեծ Բրիտանիա)։ 1935 թվականին Կապիցայի ընտանիքը վերադառնում է ԽՍՀՄ և այդ ժամանակվանից սկսած Կապիցան ապրում է Մոսկվայում։
1949 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը։ Նրա գիտական գործունեությունը սկսվել է 1949 թվականին։ Նա աշխատել է ֆիզիկայի այնպիսի բնագավառներում, ինչպիսիք են երկրային մագնիսականությունը, կիրառվող էլեկտրադինամիկան, տարրական մասնիկների ֆիզիկան։ 1953 թվականին ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան ստանալու համար պաշտպանել է դիսերտացիա՝ «Մեխանիկական ճնշումների պայմաններում ժայռերի մագնիսական հատկությունների ուսումնասիրության» թեմայով։ 1956 թվականին Սերգեյ Կապիցան դասավանդել է Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում։ 1962 թվականին  (ըստ մեկ այլ աղբյուրի՝ 1961 թվականին) դարձել է ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, Միջուկային հետազոտությունների միավորված ինստիտուտում պաշտպանել է դիսերտացիա՝ «Միկրոտրոն» թեմայով  (աշխատանքի նախագծման մեծ մասը կատարել է Արտաշես Ատովմյանը)։
1965 թվականին Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում ստացել է պրոֆեսորի կոչում։
1965-1998 թվականներին եղել է ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնում առաջինից մինչև երրորդ կուրսի ուսանողներին դասավանդել է ընդհանուր ֆիզիկա։ Երկար տարիներ եղել է այս ամբիոնի վարիչ։
1973 թվականին Կապիցան հրատարակել է «Գիտության կյանք» գիրքը։ Գիրքը հանդիսացել է «Ակնհայտ-անհավանական» հաղորդման առաջացման նախադրյալ։ Նույն թվականին սկսել է վարել այս հեռուստատեսային շոուն։
Հիշում էր. «Երբ ես սկսեցի հեռուսատատեսությունում իմ աշխատանքը, ապա գիտության բնագավառում ամեն հրապարակում ուղեկցվում էր փորձաքննության մանրամասն ակտերով, որ, իբր, մենք գաղտնի տեղեկություններ չենք տրամադրում։ Ինձ կանչել է Սերգեյ Լապինը, ով այդ ժամանակ Պետական հեռուստառադիոյի նախագահն էր, և բացատեց. «Սերգեյ Պետրովիչ, մենք ձեզանից այդ փորձաքննությունները չենք պահանջի։ Դուք պետք է ինքներդ պատասխան տաք նրա համար, ինչ ասում եք։ Իսկ մենք կդիտենք։» Այդ ամենով էլ ես առաջնորդվել եմ»։
1986 թվականի դեկտեմբերին նրա վրա անհաջող մահափորձ է կատարվում «պետերբուրգցի մի խելագարի» կողմից (ռեստավրատոր, «Հիշողություն» միության անդամ), որի արդյունքում վնասվածքներ է ստացել։ Չարագործը, որը ժամանել էր Դոլգոպրուդնիից, մտնում է Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտի ուսումնական մասնաշենք, որտեղ Կապիցան կարդում էր ընդհանուր ֆիզիկայի դասախոսություններ, ընդմիջման ժամանակ դուրս է գալիս լսարանից և կացինով երկու անգամ հետևից հարվածում է նրա գլխին։ Կապիցան կարողանում է հարձակվողի ձեռքից խլել կացինը և կացնի գլխով հարվածել նրա ճակատին։ Այնուհետեւ արնաշաղախ Կապիցան կացնով հասել է ամբիոն, խնդրել է զանգահարել  շտապօգնություն և ոստիկանություն, որից հետո կորցրել է գիտակցությունը։ Չարագործին ձերբակալեցին, իսկ Կալիցան Բոտկինի անվան քաղաքային հիվանդանոցի նյարդավիրաբուժական բաժանմունքում սուբդուրալ հեմատոմիայով հոսպիտալացվում է։ Հետագայում նա կարողացել է վերադառնալ աշխատանքի։ Հարձակման ավարտից հետո Մոսկվայի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում ներկայացրել է վթարային անվտանգության միջոցառումներ, որոնք մասնակիորեն չեղյալ են հայտարարվել վեց ամիս անց։
«Ճանաչիր ինձ» (1979) և «Եղևնի-փայտ!» (1988) գեղարվեստական ֆիլմերում նա ինքնուրույն հանդես է եկել «Ակնհայտ-անհավանական» առաջատար ծրագրով։
2000 թվականի մարտից հանդիսացել է Նիկիտինսկի ակումբի նախագահը ։
2006 թվականից եղել է «Գիտելիքի աշխարհ» կինոփառատոնի նախագահը։
Մահացել է Մոսկվայում 2012 թվականի օգոստոսի 14-ին լյարդի քաղցկեղից։ Հրաժեշտը տեղի է ունեցել օգոստոսի 17-ին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի պալատում, նույն օրը թաղվել է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը՝ հոր գերեզմանի կողքին։
2013 թվականի փետրվարի 14-ին Սերգեյ Կապիցայի 85-ամյակի օրը Ռուսական նոր համալսարանի շենքում բացվել է հուշատախտակ։


== Կոչում ==
Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, եղել է Պ. Լ. Կապիցայի անվան ֆիզիկական խնդիրների ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող։ Եվրասիական ֆիզիկական ընկերության նախագահ, Եվրոպական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի իրական անդամ, ՌԴ Նախագահին առընթեր մշակույթի և արվեստի անդամ։


== Սերգեյ Կապիցայի հրապարակումները ==
Микротрон / С. П. Капица, В. Н. Мелехин, предисловие П. Л. Капицы, Москва, изд-во «Наука», 1969. Тираж 2700 экз, 211 с., УДК 621.384.611.3.
Оптимальные размеры проб при гамма-активационном анализе / С. П. Капица, Ю. Т. Мартынов, В. Н. Самосюк и др., Атомная энергия, 1974, т. 37, вып. 4, с. 356—357
Капица С. П. Роль популяризации науки в формировании научного мировоззрения // Вопросы научного атеизма. Вып. 22 / Редкол. А. Ф. Окулов (отв. ред.); Акад. обществ. наук ЦК КПСС. Ин-т научного атеизма. — М.: Мысль, 1978. — С. 209—216. — 319 с. — 23 000 экз.
Наука и средства массовой информации. М., 1981.
Капица С.П. Парадоксы роста: Законы развития человечества. — М.: «Альпина Нон-фикшн», 2010. — С. 192. — ISBN 978-5-9167-1047-2
Взгляд в прошлое и будущее // Дельфис. 1999. № 20(4). С.2—6.
Общая теория роста человечества: Сколько людей жило, живёт и будет жить на Земле. М.: Наука, 1999. ISBN 5-02-008299-6
Модель роста населения Земли и экономического развития человечества // Вопросы экономики. 2000. № 12.
Предисловие к переводу книги «Интеллектуальные уловки» Алана Сокала и Жана Брикмона, 2000
Капица С. П., Курдюмов С. П., Малинецкий Г. Г. Синергетика и прогнозы будущего. — 3 изд.. — М.: УРСС, 2003. — 288 с. — (Синергетика: от прошлого к будущему).
Глобальная демографическая революция и будущее человечества // Новая и новейшая история. 2004. № 4.
Об ускорении исторического времени // Новая и новейшая история. 2004. № 6.
Асимптотические методы и их странная интерпретация. //Общественные науки и современность. 2005. № 2. С.162-165.
Глобальная демографическая революция // Международная жизнь. 2005. № 11. с. 91—105
Об ускорении исторического времени // История и математика. М., 2006. С. 12—30.
Global population blow-up and after. The demographic revolution and information society. Moscow, 2006.
Демографическая революция и Россия. М. 2007.
Демографическая революция и Россия. Век глобализации. Выпуск № 1/2008, С. 128—143.
Жизнь науки // М.: Тончу, — 2008 г. — 592 с. — ISBN 978-5-91215-035-7.
Капица С.П. Мои воспоминания. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2008. — 269 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-8243-0976-8
Капица С. П., Юдин Б. Г. Медицина XXI века: этические проблемы // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 75—79.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Гуревич П. С. Приключения имиджа: Типология телевизионного образа и парадоксы его восприятия. — М.: Искусство, 1991. — 221 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-210-02533-0
Мостинская А. Ю., Бодрихин Н. Г. Сергей Капица: Человек, который отвечал на любой вопрос. — М.: Молодая гвардия, 2015. — 350 с. — (Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1537).


== Արտաքին հղումներ ==
Интервью Капица Сергей: «Прежде чем действовать, надо понять». tvkultura.ru (14.02.08)
Документальный фильм Добрый день Сергея Капицы, снятый друзьями и коллегами к 80-летию
Интервью: Сергей Капица: «Я не сторонник катастрофического взгляда на жизнь» Archived 2018-10-02 at the Wayback Machine. // Частный корреспондент
Последнее интервью Сергея Капицы
Сергей Петрович Капица // peoples.ru
Краткая справка о научной, образовательной и общественной деятельности профессора Сергея Петровича Капицы Archived 2018-10-17 at the Wayback Machine.
Капица Сергей Петрович на сайте РАН — историческая справка, направления деятельности, публикации
Выступление на вечере памяти С. П. Капицы его сына Федора ՅուԹյուբում