Ռեյնջեր (ծրագիր)

Ռեյնջեր ծրագիր (անգլ.՝ Ranger program), Լուսնի հետազոտույունների համար նախատեսված ամերիկյան ավտոմատ միջմոլորակային կայանների արձակման (1959–1965) ծրագիր։ Նախագծումով զբաղվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիան։ Ռեյնջեր կայանը նախագծված էր այնպես, որ կատարում էր Լուսնի լուսանկարներ և ուղարկում դրանք կառավարման կենտրոն, մինչ մակերևույթի հետ բախվելը։ Մի շարք խնդիրների պատճառով առաջին վեց թռիչքները անհաջող էին։ Ծրագրի իրականացման ինչ-որ փուլում այն անվանում էին «արձակիր ու հուսա»։ ԱՄՆ Կոնգրեսը սկսեց հատուկ հետաքննություն ՆԱՍԱ-ի և Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի ղեկավարող գրասենյակներում «կառավարման խնդիրների» առնչությամբ։ Դրանից հետո կատարված երեք թռիչքները հաջող ավարտ ունեցան։
Ռեյնջեր ծրագրի կայաները սկսել են նախագծվել 1959 թվականից, և հետագա տարիների ընթացում անցել են երեք նախագծման փուլ, որոնք անվանել են «բլոկեր»։ Ամեն բլոկու ուներ այլ կառուցվածք և համապատասխանաբար ավելի զարգացած գործիքակազմ։ Ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում էր իրականացնել ամեն բլոկի կայաններից մի քանի թռիչքներ, որպեսզի հաջող թռիչքի հավանականությունը մեծացվեր և ստեղծվեր այսպիսի կայանների ստղծման գիտատեխնիկական փորձ։ Ընդհանուր ծրագրի գինը բոլոր ինը կայանների համար կազմեց 170 միլիոն ԱՄՆ դոլար (1965 թվականի տվյալներով)։


== Կայանի կառուցվածք ==

Բլոկ III տեսակի ամեն Ռեյնջեր կայան ուներ վեց լուսախցիկներ։ Դրանք կառուցվածքով նույնն էին, սակայն տարբերվում էին պահաժամով, տեսադաշտերով, ոսպնյակներով և սկանավորման արագությամբ։ Լուսախցիկները թույլ տվեցին ստանալ մոտ 1000 անգամ ավելի լավ որակի լուսանկարներ, քան ստացվում էին Երկրի մակերևույթից


== Առաքելություններ ==
Ընդամենը արձակվել է 9 Ռեյնջեր տեսակի կայան՝

Ռեյնջեր-1, արձակվել է 1961 թվականի օգոստոսի 23-ին, զանգվածը կազմում էր 306,2 կգ, դուրս է բերվել Երկրի ուղեծիր, Ատլաս-Աջենա հրթիռի խափանման պատճառով չհաջողվեց դուրս գալ ավելի բարձր ուղեծիր։ Մտավ Երկրի մթնոլորտ 1961 թվականի օգոստոսի 30-ին։
Ռեյնջեր-2, արձակվել է 1961 թվականի նոյեմբերի 18-ին, դուրս է բերվել ցածր Երկրի ուղեծիր, չհաջողվեց շարունակել թռիչքը հիրոսկոպի անսարքության պատճառով։ Մտավ Երկրի մթնոլորտ 1961 թվականի նոյեմբերի 20-ին։
Ռեյնջեր-3, արձակվել է 1962 թվականի հունվարի 26-ին, ուղղորդման համակարգի անսարքություն, Լուսնից շեղվեց 36589 կիլոմետրով։
Ռեյնջեր-4, արձակվել է 1962 թվականի ապրիլի 23-ին, համակարգչի ժամացույցի անսարքություն, բախում Լուսնի հետ։
Ռեյնջեր-5, արձակվել է 1962 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, կայանի սնուցման խափանում, Լուսնից շեղվեց 720 կիլոմետրով
Ռեյնջեր-6, արձակվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին, բախում Լուսնի հետ (Հանդարտության ծով), չփոխանցեց լուսանկարներ, խցիկի խափանում։
Ռեյնջեր-7, արձակվել է 1964 թվականի հուլիսի 28-ին, բախում Լուսնի հետ; առաջին անգամ ծրագրի շրջանակներում փոխանցվեցին բարձր որակի լուսանկարներ։ Լուսնին հասավ հուլիսի 31-ին։ Առաջին լուսանկարը կատարվեց 2110 կմ բարձրությունից, թռիչքի վերջին 17 րոպեների ընթացում հասցրեց ուղարկել 4308 բարձր որակի լուսանկարներ։ Վերջին լուսանկարը, անմիջապես բախումից առաջ ուներ 0,5 մետր թույլտվություն։ Բախման կոորդինատներն էին 10.63 S, 20.60 W.։
Ռեյնջեր-8, արձակվել է 1965 թվականի փետրվարի 17-ին, բախում Լուսնի հետ (Հանդարտության ծով), փոխանցել է բարձր որակի լուսանկարներ։ Լուսնի հետ բախումը տեղի ունեցավ 1965 թվականի փետրվարի 20-ին - 2.71 N, 24.81 E կոորդինատներով վայրում։
Ռեյնջեր-9, արձակվել է 1965 թվականի մարտի 21-ին, բախում Լուսնի հետ (Ալֆոնս խառնարան),փոխանցել է բարձր որակի լուսանկարներ։ Լուսնի հետ բախումը տեղի ունեցավ 1965 թվականի մարտի  24-ին - 12.91 S, 357.62 E կոորդինատներով վայրում։


== Տես նաև ==
Լունա (ծրագիր) — Լուսնի հետազոտությունների ծրագիր, ԽՍՀՄ
Զոնդ (ծրագիր) — Լուսնի հետազոտությունների ծրագիր, ԽՍՀՄ
Սերվեյեր (ծրագիր) — ԱՄՆ ծրագիր Լուսնի վրա փափուկ վայրէջքով ԱՄԿ-ներով 1966—1968 թվականներ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Lunar Impact: A History of Project Ranger (PDF) 1977
Lunar Impact: A History of Project Ranger (HTML)Both links lead to a whole book on the program. For the HTML one, scroll down to see the table of contents link.

Ranger Program Page by NASA's Solar System Exploration
Exploring the Moon: The Ranger Program
Ranger Photography of the Moon Lunar and Planetary Institute
NASA History Series Publications