Հիմարների աշտարակ (Վիեննա)

Հիմարների աշտարակ (գերմ.՝ Narrenturm, գերմ.՝ Narr հիմար բառից, գերմ.՝ Turm` աշտարակ), Եվրոպայի ամենահին հոգեբուժարաններից մեկն է։ Այժմ Վիեննայի  բնագիտական թանգարանի մասն է կազմում, աշտարակում է գտնվում պաթոլոգիայի և անատոմիայի թանգարանը։ Աշտարակը գտնվում է Վիեննայի համալսարանի մասնաշենքում, որը նախկինում եղել է Վիեննայի կենտրոնական հիվանդանոցը։ Իր գլանաձև կառուցվածքի պատճառով ժողովուրդն անվանում է «Խոհարար տատիկ» (Gugelhupf):


== Մասնաշենքը ==
Հիմարների աշտարակը կլոր հինգհարկանի շենք է։ Յուրաքանչյուր հարկում կան 28 նեղլիկ սենյակներ նեղ լուսամուտներով, որոնք նայում են բակ կամ փողոց։ Հիվանդանոցում կան ընդամենը 139 առանձին հիվանդասենյակներ։ Յուրաքանչյուր հիվանդասենյակի մակերեսը 13 քառ. կմ է և տանում է դեպի ամբողջ հարկով ձգված կենտրոնական միջանցք։ Միջանցքով քայլել են հիվանդանոցի բժիշկներն ու բուժծառայողները։ Սենյակները դասավորված էին այնպես, որ բուժանձնակազմին հեշտ լինի հսկել և նայել բոլոր հիվանդներին։ Իոսիֆ Երկրորդը ենթադրում էր, որ ջուրը վատացնում է հոգեկան հիվանդների վիճակը, այդ պատճառով էլ շենքը չէր միանում Վիեննայի ջրագծային ցանցին։
Հիվանդների մեջ գերակշռում էին զինվորները, որոնցից շատերը, ժամանակակիցների հաղորդմամբ, իրենց սենյակներում չէին նստում, այլ վազում կամ նստում էին միջանցքում։ Շատերը  շղթայակապ պառկում էին իրենց խուցերում։ Շատ զբոսաշրջիկների կարծիքով այդ հիվանդանոցն ավելի շատ բանտի էր նմանվում:.

Աշտարակում եղել են նաև շանթարգելներ, որոնցից ներքին բակում պահպանվել են երկուսը։ Հիմարների աշտարակի շանթարգելները առաջիններից մեկն էին աշխարհում, և պարզ չէր` այն օգտագործվում էր հիվանդներին բուժելու՞, թե՞ կայծակի ուղղությունը փոխելու համար։


== Պատմություն ==

1784 թվականին Իոսիֆ Երկրորդ կայսրի հրամանով Ալզերգրունդ շրջանի հաշմանդամների տունը վերակառուցվեց` վերածվելով Եվրոպայի մեծ և ժամանակակից հիվանդանոցի:. 
Նոր հիվանդանոցի համար օրինակ էր եղել Փարիզի մանկատունը (ֆր.՝ Hôtel-Dieu de Paris): Հիվանդանոցը բաժանվում էր 3 հիմնական բաժինների` հոսպիտալ, ծննդատուն և հոգեբուժարան։ Շուտով հոգեբուժական բաժինը դառնում է կայսրի մասնավոր նախագիծը, որը ֆինանսավորվում էի կայսրի անձնական միջոցներից։
Այդ ժամանակ  բժիշկները տարբերում էին երեք հիվանդություններ` մելանխոլիա, խելագարություն և հետամնացություն։ Բուժման համար օգտագործվում էին արյունառությունը, փսխեցուցիչ դեղամիջոցներ և օրգանիզմը կարգավորող այլ միջոցներ։
Իոսիֆի հետաքրքրությունը ալքիմիայի նկատմամբ և մասոններին պատկանելը իրենց արտացոլումը գտան հիարների աշտարակի ճարտարապետության մեջ։ Աշտարակը կլոր հինգհարկանի շենք է` շրջապատված 66 վիեննական հողակտորներով, յուրաքանչյուր հարկում 28 սենյակ, իսկ տանիքին` փայտե ութանկյունը, որտեղ շաբաթը մեկ անգամ այցելում էր կայսրը։ Արաբական ավանդույթներում 66 թիվը Աստծո թիվն է, իսկ կաբբալիստական ավանդույթներով 28 թիվը նկարագրում է հիվանդներին բուժող Աստծուն, նաև լուսնային օրացույցով ամիսն ունի 28 օր:.
Իոսիֆի կենդանության օրոք հոգեբուժարանի հիվանդասենյակներում չկային դռներ և վանդակաճաղեր։ Հիվանդները հանգիստ քայլում էին աշտարակով։ Ակտիվ հիվանդները շղթայվում էին։ Ավելի ուշ սկսեցին օգտագործել զսպաշապիկներ և գոտիներ։ Կայսրի մահից հետո աշտարակի շուրջ կառուցեցին հիվանդների պաշտպանության պատ։ Բժիշկները սկսեցին ախտորոշել հիվանդներին` դեպրեսիա, խելացնորություն, իսկ ամենատարածված ախտորոշումը սպիտակ տենդն էր` Delirium tremens:
1852 թվականին Բրյունլֆելդում բացվեց նոր հոգեբուժարան, որից հետո Հիմարների աշտարակ էին բերում միայն անբուժելի հիվանդներին։ 1869 թվականին հիմնարկությունը փակվեց։ Երկար ժամանակ աշտարակը դատարկ էր, մինչև 1920 թվականին այնտեղ տեղափոխեցին Վիեննայի կենտրոնական հիվանդանոցում աշխատող  բուժքույրերի հանրակացարանը։ Երկար ժամանակ աշտարակը ծառայում էր որպես պահեստ, բժիշկների հանգստի վայր։ 1971 թվականից այնտեղ սկսեց գործել Պաթոլոգիայի և անատոմիայի թանգարանը։ 2012 թվականի հունվարի 1-ից հավաքածուն մտավ Վիեննայի Բնագիտական թանգարանի կազմի մեջ։


== Արտաքին հղումներ ==
Narrenturm — Pathologisch-anatomischen Bundesmuseum Wien


== Գրականություն ==
Alfred Stohl, Der Narrenturm oder Die dunkle Seite der Wissenschaft. Böhlau Verlag, Wien 2000
Beatrix Patzak, «Faszination und Ekel» Das Pathologisch-anatomische Bundesmuseum im Wiener Narrenturm. Stocker-Verlag, 2009


== Ծանոթագրություններ ==