Տիգրան Տուրպաև

Տիգրան Մելքումի Տուրպաև (հոկտեմբերի 20, 1918(1918-10-20), Աստրախան, Խորհրդային Ռուսաստան - հոկտեմբերի 26, 2003(2003-10-26), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1961), պրոֆեսոր (1962), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1992), թղթակից անդամ` 1972 թվականից)։ ԽՄԿԿ անդամ (1945)։ Սերբիայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (1981)։


== Կենսագրություն ==
Տիգրան Տուրպաևը ծնվել է 1918 թվականին Աստրախանում։ 1936 թվականին Մոսկվայում ավարտել է միջնակարգ դպրոցն ու ընդունվել Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետ։ 1941 թվականին ավարտել է համալսարանը, ծառայել բանակում, 1946 թվականին զորացրվել է և ընդունվել ասպիրանտուրա, աշակերտել Խաչատուր Կոշտոյանցին։ 1975-1988 թվականներին եղել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղար, 1948-1967 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ էվոլյուցիոն ձևաբանության ինստիտուտում։ 1967-1974 թվականներին եղել է Զարգացման կենսաբանության ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1974-1988 թվականներին` տնօրեն, 1988-1992 թվականներին` ընդհանուր ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ։ «Միր» հրատարակչության կենսաբանության խմբագրական խորհրդի նախագահ (1977-1988)։
Աշխատանքները վերաբերում են նյարդային ազդակների հաղորդման նյարդաքիմիական մեխանիզմների բացահայտման հարցերին։ Հայտնաբերել է սինապսներում խոլինախթանիչ շարժընթացների ինքնակարգավորման կենսաքիմիական մեխանիզմները։ Ապացուցել է խոլինընկալիչների սպիտակուցային բնույթը և առաջինն է այդ սպիտակուցը հայտնաբերել հյուսվածքային միազանգվածում (հոմոգենատ), ապա անջատել հյուսվածքային մզվածքից։ Զբաղվել է նաև միջնորդանյութերի էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի հարցերով։
Մահացել է 2003 թվականին Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում։
2004 թվականից Կենսաբանության զարգացման ինստիտուտն անցկացնում է ամենամյա Տուրպաևյան ընթերցումներ։


== Պարգևներ ==
Կարմիր աստղի շքանշան (1945)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1975)
Հայրենական պատերազմի շքանշան (II աստիճանի` 1985, I աստիճանի` 1989 թվական)
Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան  (1988)
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշան  (IV աստիճանի` 1999 թվական)
«Ռազմական ծառայությունների համար» մեդալ (1945)
«Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ (1945)
«Վարշավայի ազատագրման համար» մեդալ (1945)
«Բեռլինի գրավման համար» մեդալ (1945)
«Աշխատանքի վետերան» մեդալ (1985)


== Երկեր ==
Медиаторная функция ацетилхолина и природа холинорецептора. М., 1962
Биохимический механизм саморегуляции холинергического медиаторного процесса // Успехи физиологических наук. 1974. Т. 5. № 1 (в соавт.)
Внутриклеточные функции нейротрансмиттеров: Фило- и онтогенетические аспекты // Журнал эволюционной биохимии и физиологии. 1987. Т. 23. № 4 (в соавт.)
Внезародышевая двигательная активность в эмбриогенезе высших позвоночных животных // Российский физиологический журнал. 1998. Т. 84. № 10 (в соавт.)
Role of sulphydryl groups in the action of acetylcholine and inhibition of the vagus nerve // Nature. 1946. Vol. 1958. № 4023 (в соавт.).


== Գրականություն ==
Угрюмов М. В. Тигран Мелькумович Турпаев: К 85-летию со дня рождения // Российский физиологический журнал. 2003. Т. 89. № 10
Тигран Мелькумович Турпаев: 1918—2003. М., 2007 (Материалы к биобиблиографии ученых: Биологические науки: Физиология: Вып. 18)
Сахаров Д. А. Физиолог Турпаев // Химия и жизнь. 2008. № 5 ● БСЭ-3; Биологи; Ученые МУ.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Сотрудник РАН
«Турпаев Тигран Мелькумович - Биография»։ biografija.ru։ Վերցված է 2016-3-4 
«Турпаев Тигран Мелькумович — Биологический факультет МГУ в Великой Отечественной войне»։ vov.bio.msu.ru։ Վերցված է 2016-3-5