Սաբիթ Մուքանով

Սաբիթ Մուքանովիչ Մուքանով (ղազախերեն՝ Сәбит Мұқанұлы Мұқанов, ապրիլի 13 (26), 1900, Zhambyl District, Հյուսիս-Ղազախստանյան մարզ - ապրիլի 18, 1973(1973-04-18), Ալմաթի, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ղազախ խորհրդային գրող և հասարակական գործիչ, ՂԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1954), ԽՄԿԿ անդամ (1920)։
Մասնակցել է 1918-1920 թվականների Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ Սկսել է որպես բանաստեղծ։ Ղազախական գրականության ոսկե ֆոնդն է մտել նրա «Սուլուշաշ» (1928) չափածո վեպը։ «Բայի որդին» (1928), «Պայծառ սեր» (1931, «Մոլորյալները» վերնագրով, 2 հրատարակություն՝ 1959), «Տեմիրտաս» (1935) վեպերը նվիրված են Ղազախստանում մղված դասակարգային պայքարին։ «Խորհրդավոր դրոշը» (1938, հետագա հրատարակություն՝ «Բոտագոզ») և «Սիր Դարյա» (1947—1948) վեպերը վերստեղծում են ղազախ ժողովրդի պատմության առանձին դրվագներ։ «Կյանքի դպրոց» (1949—1953) ինքնակենսագրական եռերգությունն արժանացել է Ղազախ․ ՍՍՀ Աբայի անվան մրցանակին (1967)։ 1967-1970 թվականներին հրատարակվել է Մուքանովի «Փայլատակած ասուպ» եռահատոր վեպը՝ ղազախ մտածող ու գիտնական Չ․ Վելիխանովի մասին։ 1936-1937 թվականներին և 1943-1952 թվականներին եղել է Ղազախստանի ԳՄ վարչության նախագահը։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։


== Կենսագրություն ==
Սաբիթ Մուքանովը ծնվել է 1900 թվականի ապրիլի 13-ին (նոր տոմարով՝ ապրիլի 26-ին), ռուսական կայսրության Ակմոլին նահանգի Թաուզար մարզում, անասնապահի ընտանիքում։ Ծագումով քերոյ ցեղի շոմոյին տոհմից է:
Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին։
Սովորել է «կարմիր պրոֆեսուրայի» ինստիտուտում (1930—1935 թթ.):
Մահացել է 1973 թվականի ապրիլի 18-ին, Ալմաթիում։


== Ընտանիքը ==
Հայրը՝ Մուքանը, մահացել է, երբ ապագա գրողը 7 տարեկան էր։
Մայրը՝ Բալսարին, երգչուհի էր։ Մահացել է, երբ ապագա գրողը 8 տարեկան էր։
Առաջին կինը՝ Ռահիմա Քոշչիգուլովան, մահացել է 1926 թվականի հունվարին), տուբերկուլյոզից (ամուսնացել էին 1924 թ. ամռանը)։
Երկրորդ կինը՝ Մարիամը(1909—2010), եղել է Սաբիթ Մուքանովի հետ մինչև նրա մահը։
Որդին՝ Առստանը, մասնագիտությամբ՝ ճարտարագետ
Մյուս կինը՝ Գալիյա Էնգենինան, գրող, քննադատ Գաբիթ Մուսրեպովի առաջին ամուսնությունից ծնված դուստրն էր։
Թոռնուհին՝ Նայլյա Առստանի Մուքանովան 1986-ից 1999 թվականներին Սաբիթ Մուքանովի հուշատուն-թանգարանի տնօրենն էր։
Որդին՝ Մարատը (1929—1998), պատմական գիտությունների դոկտոր էր, Ղազախստանի գիտությունների ակադեմիայի  Չ. Վալիխանովի անվան պատմության և ազգագրության ինստիտուտի բաժնի վարիչ(1958—1968 թթ., 1970—1998 թթ.), մի շարք մենագրությունների հեղինակ
Որդին՝ Ալթայը, պահեստազորի գնդապետ է։
Դուստրը՝ Բայանը (ծնվ.1945), քիմիկոս է։
Դուստրը՝ Ժաննան (ծնվ.1940), կենսաբան է։


== Պարգևներ ==
Ղազախստանի գիտությունների ակադեմիայի Չ. Վալիխանովի անվան մրցանակ (1966)
Ղազախական ԽՍՀ Աբայի անվան պետական մրցանակ (1968)
Լենինի շքանշան - 2 հատ
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան - 2 հատ
Պատվո նշան շքանշան


== Հիշատակ ==
1999 թվականի փետրվարի 8-ին Ալմաթիում բացվել է Սաբիթ Մուքանովի և Գաբիթ Մուսրեպովի հուշահամաիր - գրական թանգարանը։
Պետրոպավլովսկ քաղաքի ղազախական երաժշտական-դրամատիկական թատրոնին և ունիվերսալ գիտական գրադարանին շնորհվել է Սաբիթ Մուքանովի անունը, գրադարանում բացվել է գրողի հուշասենյակ-թանգարանը։
Ալմաթիում գրողի անունով փողոց է կոչվել, կանգնեցվել նրա հուշարձանը։
2000 թվականին՝ գրողի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ Ղազախստանում թողարկվել են 50 թենգե անվանական արժողությամբ հուշադրամ, 10 թենգե արժողությամբ նամականիշ։
2016 թվականին Ալմաթիում բացվել է Սաբիթ Մուքանովի անվան զբոսայգի։


== Գրականություն ==
Нуртазин Т., Сабит Муканов, Алма-Ата, 1958;
Кедрина З. С., Из живого источника, Москва, 1960;
История казахской литературы, том 3, Алма-Ата, 1971;
Каратаев М., Социалистік реализмнің қазақ прозасында калыптасуы, Алматы, 1955;
Хасенов М., Дәyip және жазушы, Алматы, 1968.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սաբիթ Մուքանովի ստեղծագործությունները
Муканов М. Ленинград и ленинградцы в жизни Сабита Муканова / Простор. — 1978. — № 5. — С.14 — 19. Archived 2018-09-03 at the Wayback Machine.
Սաբիթ Մուքանով Archived 2016-04-23 at the Wayback Machine.
Макарова Т. Здесь родной мне каждый камень, каждый дом… // Мой город. — 2005. — № 2. — С. 30-31. Archived 2018-09-03 at the Wayback Machine.
Сабит Мұқанұлы Мұқанов (казах.) Archived 2017-06-10 at the Wayback Machine.