Նասիպ Ժիհանով

Նասիպ Ղայազ ուլի Ժիհանով (թաթարերեն լատինատառ՝ Näcip Ğayaz ulı Cihanov, կյուրեղագիր՝ Нәҗип Гаяз улы Җиһанов,  ռուս.՝ Нази́б Гая́зович Жига́нов, հունվարի 2 (15), 1911, Ուրալսկ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 2, 1988(1988-06-02), Ուֆա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), 20-րդ դարի թաթար կոմպոզիտոր, մանկավարժ, պետական գործիչ։ Հեղինակել է ութ օպերա (դրանցից հիշատակության են արժանի հատկապես Altınçäç-ը և Musa Cälil-ը), երեք բալետ, 15 սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ այլ գործեր (այդ թվում՝ Qırlay, Սյուիտ թաթարական թեմաներով, Näfisä, Սիմֆոնիկ նովելներ, Սիմֆոնիկ երգեր), «Իմ հանրապետություն» կանտատը (1960), կամերային-գործիքային կոմպոզիցիաներ, ռոմանսներ, երգեր։ Արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի (1957), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի (1981) կոչումների, ղեկավարել է Թաթարստանի օպերայի և բալետի թատրոնը (1941-1943), Թաթարստանի կոմպոզիտորների միությունը (1939-1977), Կազանի կոնսերվատորիան (1945-1988), եղել է Թաթարստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնադիրներից մեկը։ Ընտրվել է Ռուսաստանի (1951–1959), Թաթարստանի (1963–1967, 1977–1988) և Խորհրդային Միության (1966–1970) գերագույն խորհուրդների պատգամավոր։ 1953 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 2000 թվականին Կազանի կոնսերվատորիան կոչվել է Նասիպ Ժիհանովի անունով։  


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 2-ին (նոր տոմարով՝ 15-ին), Ուրալսկում (ներկայումս՝ Ղազախստանի Հանրապետության Արևմտաղազախական մարզի վարչական կենտրոնը)։ Վաղ հասակում որբացել է, ընկել մանկատուն։ 1928 թվականին մեկնել է Կազան՝ ավագ քրոջ՝ Ֆաիզայի մոտ ապրելու և նախապատրաստվելու երաժշտական ուսումնարանի ընդունելության քննություններին (երաժշտության դասեր առել էր դեռևս մանկատանը եղած ժամանակ)։ 1931 թվականին մեկնել է Մոսկվա, ընդունվել մարզային երաժշտական ուսումնարան, որն ավարտել է 1935-ին և ուսումը շարունակել Մոսկվայի Պ. Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայում։ 1937 թվականին Թաթարական ԻԽՍՀ պետական ֆիլհարմոնիայի բացման հանդիսավոր արարողության ժամանակ կատարվել է նրա հեղինակած սիմֆոնիան, որն այդ ժանրով գրված թաթարական առաջին ստեղծագործությունն էր։ 1938-ին ավարտելով կոնսերվատորիան՝ Ժիհանովը վերադարձել է Կազան։
1943 թվականին նա նշանակվել է թաթարական օպերայի և բալետի նորաբաց թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ Ընդ որում՝ բացման արարողության ժամանակ կատարվել է նրա դիպլոմային աշխատանքը՝ «Կաչկըն» օպերան։
1945 թվականին, Ժիհանովի առաջարկությունը հաշվի առնելով, բացել են Կազանի պետական կոնսերվատորիան, որի ռեկտորն է նա եղել քառասուն տարուց ավելի, մինչև իր մահը, միաժամանակ դասավանդել է, 1953 թվականին էլ արժանացել պրոֆեսորի կոչման։ Մահացել է  1988 թվականի հունիսի 2ին, Ուֆայում, որտեղ այդ ժամանակ թաթարական մշակույթի օրեր էին անցկացվում։


== Կոչումներ, պարգևներ ==
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1981)
Թաթարական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940)
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1957)
Չուվաշական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)
Ստալինյան մրցանակ երկրորդ աստիճանի (1948) — «Алтинчач» օպերայի համար (1941)
Ստալինյան մրցանակ երկրորդ աստիճանի (1950) — «Սյուիտ թաթարական թեմաներով» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1970) — «Սաբանտույ» սիմֆոնիայի համար (1968)
Թաթարական ԻԽՍՀ — «Ջալիլ» օպերայի համար (1958)
Լենինի երկու շքանշան (1950, 1981)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1971)
Պատվո նշան երկու շքանշան (1945, 1959)
մեդալներ


== Գլխավոր ստեղծագործությունները ==


=== ==Օպերաներ== ===
Qaçqın (1939)
İrek (1940) «Ազատություն»
Altınçäç (1941) «Ոսկեծամ աղջիկը»
İldar (1942)
Tüläk (1945)
Namus (1950) 
Cälil (1957, գրվել է բանաստեղծ Մուսա Ջալիլի կենսագրության հիման վրա)Բալետներ«Ֆաթիհ» (1943)
«Զուհրա» (1946)
«Երկու լեգենդ» («Զուհրա և Նժերի»; 1970)Նվագախմբի համարՍիմֆոնիա № 1 (1973)
Սիմֆոնիա № 2 «Սաբանտույ» (1968)
Սիմֆոնիա № 3 «Քնարական» (1971)
Սիմֆոնիա № 4 (1973)
Սիմֆոնիա № 5 (1974)
Սիմֆոնիա № 6 (1975)
Սիմֆոնիա № 7 (1976)
Սիմֆոնիա № 8 (1977)
Սիմֆոնիա № 9 (1978)
Սիմֆոնիա № 10 (1979)
Սիմֆոնիա № 11 (1980)
Սիմֆոնիա № 12 (1981)
Սիմֆոնիա № 13 (1982)
Սիմֆոնիա № 14 (1983)
Սիմֆոնիա № 15 (1984)
Սիմֆոնիա № 16 (1985)
Սիմֆոնիկ պոեմ «Կիռլայ» (1946)
Սյուիտ թաթարական թեմաներով (1949)
Սիմֆոնիկ նովելներ (1964)
Սիմֆոնիկ երգեր (1965)
Նախերգանք-պոեմ «Նաֆիսա» (1952)Վոկալ-սիմֆոնիկԿանտատ՝ «Իմ հանրապետություն» (1960)
Կանտատ՝ «Ողջո՛ւն, Մոսկվա» (1980)Դաշնամուրի համարՍոնատին (1935)
Սյուիտ 5 մասից (1963)
«Էսքիզներ» շարքը (1975)
«Հինգ պիես դաշնամուրի համար»
«Դաշնամուրային պիեսների ալբոմ երեխաների համար»
«Մատյուշինսկյան էսքիզներ»
«12 էսքիզ» և այլն


== Հիշատակը ==
2001 թվականին Կազանի պետական կոնսերվատորիան կոչվել է Նասիպ Ժիհանովի անունով
2001 թվականին Կազանում, Մալայա Կրասնայա փողոցի 14-րդ շենքւմ բացվել է կոմպոզիտորի տուն-թանգարանը
2006 թվականին հուշատախտակ է փակցվել աին շենքի պատին, որտեղ ապրել է կոմպոզիտորը
Կազանի № 93 գիմնազիայում բացվել է Ն. Ժիհանովին նվիրված թանգարան
Փաքր մոլորակներից մեկը կոչվել է Ն. Ժիհանովի անունով (1997).
Կազանի փողոցներից մեկը կոչվել է Ն. Ժիհանովի անունով


== Գրականություն ==
Я. Гіршман. «Назіб Жиганов». — М., 1955, 1975
Щ. Марченко. Назіб Гаязович Жиганов. — В кн .: «Композитори Радянського Татарстану». — Казань, 1957
Г. Літинський. Шляхи виховання таланту. — «Радянська музика», 1971, № 1
Г. Касаткіна. Сучасна тема в оперній творчості Жиганова. — В кн .: «Музика і сучасність», вип. 9. — М., 1975


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Біографія на сайті «100 опер»
Книга "Назіб Жиганов. Життя і музика "на сайті Видавничого дому Маковського