Զարի Էլմասյան

Զարուհի Էլմասյան (անգլ.՝ Zaruhi Elmassian, հոկտեմբերի 12, 1906(1906-10-12), Լինն, Էսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - փետրվարի 6, 1990(1990-02-06), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), մասնագիտորեն հայտնի է որպես Զարի Էլմասյան, իսկ ավելի ուշ՝ Զարուհի Էլմասյան-Վարթյան, հայկական արմատներով ամերիկացի օպերային երգչուհի (քնարական սոպրանո), որն իր ձայնով առավել հայտնի է 1930-ականներին հոլիվուդյան մյուզիքլներից, այդ թվում՝ «Օզի կախարդը» մյուզիքլից։


== Վաղ կյանք ==
Զարուհի Էլմասյանը ծնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Լինն քաղաքում, Ջոն Էլմասյանի և Սաթենիկ Ալուջյան-Էլմասյանի ընտանիքում։ Ծնողները ծնվել են Հայաստանում։ Ընտանիքը Ֆրեզնո է տեղափոխվել, երբ ծնվել է Զարուհու կրտսեր քույրը՝ Ալիսը։ Զարուհին սովորել է Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի Ֆրեզնոյի պետական քոլեջում, Իսթմանի երաժշտական դպրոցում և Նոր Անգլիայի կոնսերվատորիայում։ Քոլեջում նա յուրացրել իտալերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն երգեր ու օպերային արիաներ։ Ավարտել է Հարավային Կալիֆոռնիայի երաժշտական համալսարանը և Բոստոնի «Նյու Ինգլանդ» կոնսերվատորիան։


== Կարիերա ==
1929 թվականին Էլմասյանը երգել է ռադիոհաղորդումների ժամանակ , 1930-1932 թվականներին երգել է Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայում՝ հանդես գալով «Հենզել և Գրետել», Մանոն, Տանհոյզեր և Կարմեն օպերաներում։ Երգել է Լոս Անջելեսի օպերայում, 1930-1940 թվականներին Կալիֆոռնիայում եղել է համերգային երգիչ և եկեղեցական մենակատար։
Առաջին անգամ հանդես է եկել Լոս Անջելեսի «Գրանդ օպերայում»՝ Ֆրանկիտայի, Միքայելայի դերերգերով (Ժ. Բիզեի «Կարմեն»)։ Երգել է նաև Սան Ֆրանցիսկոյի, Նյու Յորքի, նաև Բոստոնի «Ամերիկայի երիտասարդություն» օպերային խմբերի հետ։ Դերերգերից են՝ Նորիան (Գ. Դոնիցետտիի «Դոն Պասկուալե»), Դեսպինա (Վ. Ա. Մոցարտի «Այդպես են վարվում բոլորը»), Նեդդա (Ռ. Լեոնկավալլոյի «Պայացներ») և այլն։ 
Հանդես է եկել նաև որպես կամերային երգչուհի։ Մեներգել է Լ. վան Բեթհովենի 9-րդ, Գ. Մահլերի 4-րդ, Է. Բլոխի «Իսրայել» սիմֆոնիաներում, ելույթներ ունեցել Լոս Անջելեսի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ՝ անվանի դիրիժորներ Ա. Ռոձինսկու և Օ. Կլեմպերերի ղեկավարությամբ։ 
1940 թվականին Բոստոնում Զարուհի Էլմասյան-Վարդյանին նվագակցել է Ալան Հովհաննեսը։ 1959 թվականին (ամուսնու՝ երգիչ և դերասան Սեդրակ Վարդյանի հետ) այցելել է Երևան, հայկական ռադիոյում ձայնագրել Ռ. Մելիքյանի «Օրոր Նազիկին», Հ. Սամուելյանի «Վարդի պես սիրուն» ռոմանսները, «Վերադարձրու ինձ իմ քաղաքը» նեգր. և «Ինչպես մոռանամ սերս» իտալերեն երգերը։ Ղեկավարել է Լոս Անջելեսի Սբ․ Հակոբ եկեղեցու 60-հոգանոց երգչախումբը, կատարել աշխարհիկ, նաև հայկական ժամանակակից երգեր։
Էլմասյանը վոկալ կատարումներով, սովորաբար չգրանցված, հանդես է եկել հոլիվուդյան մյուզիքլներում, այդ թվում՝ «Հիանալի է ողջ մնալ» (1933), «Չարաճճի Մարիետա» (1935) «Խոլորձներ քեզ համար» (1935), «Ահա ռոմանտիկա» (1935), «Մեծն Զիգֆիլդը» (1936), «Չարլի Չանը օպերայում» (1936), «Գարնան երգը» ( Maytime, 1937), «Սիրահարներ» (1938), «Ոսկե արևմուտքի աղջիկը» (1938), «Օզի կախարդը» (1939), և «Բրոդվեյի սերենադ» (1939)։ Զարի Էլմասյանը եղել է նաև Լոս Անջելեսի Սուրբ Հակոբ Հայ Առաքելական եկեղեցու երաժշտական ղեկավարը և Dominant Music Club պրոֆեսիոնալ երաժիշտների կանանց ակումբի անդամ։
Ամուսնու հետ նկարահանվել է հայալեզու «Անուշ» (1945) երաժշտական մելոդրամայում՝ հիմնված Հովհաննես Թումանյանի համանուն ստեղծագործության և Արմեն Տիգրանյանի Անուշ օպերայի վրա։ Նրանք թողարկել են նաև «Հայկական երգեր» անվանումով ձայնասկավառակ։ Զարի Էլմասյանի կատարումներից հնչում են նաև «Oscar Levant Plays Levant & Gershwin» ալբոմում։
1930 թվականին դարձել է Լոս Անջելեսում գործող Հայ արվեստագետների ընկերակցության նախագահ։ Նրա կատարումերը հնչել են ամերիկյան կինոնկարներում, նկարահանվել է «Խոլորձներ քեզ համար», «Հաղթական» ֆիլմերում։
1933 թվականին հայտնվել է գլխավոր լուրերում, երբ հարցաքննվել է ատամնաբույժ Լեոն Սիվերի սպանության համար, որը, ըստ երևույթին, Լոս Անջելեսի օպերայում Էլմասյանի կատարումների երկրպագուն է եղել։ Սիվերը եղել է Արվեստագետների հիմնադրամի հիմնադիրն ու տնօրենը, որը 1930 թվականին Էլմասյանին կրթաթոշակ է տվել։
Զարուհի Էլմասյան-Վարդյանը մահացել է 1990 թվականի փետրվարի 6-ին Լոս Անջելեսում։


== Անձնական կյանք ==
Զարի Էլմասյանը 1942 թվականին Լաս Վեգասում ամուսնացել է կինոխմբագիր Սեդրակ Վարթյանի հետ։ Ամուսինը մահացել է 1986 թվականին։ Զարին մահացել է 1990 թվականին, Լոս Անջելեսում, 83 տարեկան հասակում։ Վարթյանների համատեղ գերեզմանը գտնվում է Ինգլվուդ Պարկ գերեզմանատանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Զարի Էլմասյան Internet Movie Database կայքում
A 1939 photograph labeled "Radio singer Zaruhi Elmassian" in the University of Washington]collections