Լասլո Ռայկ

Լասլո Ռայկ (հունգ.՝ Rajk László, 8 մայիսի, 1909, Շեկեյուդվարխելի, Հունգարիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա (ներկայում՝ Օդորխեյու Սեկուեսկ, Ռումինիա), մարտի 8, 1909(1909-03-08), Odorheiu Secuiesc, Harghita County, Ռումինիա - հոկտեմբերի 15, 1949(1949-10-15), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի կոմունիստ, քաղաքական գործիչ։ Մատյաշ Ռակոշիի իշխանության տարիներին եղել է ներքին գործերի նախարար, դարձել է քաղաքական բռնաճնշումների զոհ։


== Կենսագրություն ==
Լասլո Ռայկը ծնվել է 1909 թվականի մայիսի 8-ին Շեկեյուդվարխելի քաղաքում (ներկայում՝ Օդորխեյու Սեկուեսկ, Ռումինիա)։ Սերում է Տրանսիլվանիայի սաքսերից, եղել է ընտանիքի 11 երեխաներից իններորդը։ Մասնագիտությամբ եղել է մանկավարժ-բանասեր։ Սովորել է Ֆրանսիայում, որտեղ ծանոթացել է մարքսիստական ուսմունքին։ Հունգարիա է վերադարձել 1930 թվականին։ 1931 թվականին դարձել է Հունգարիայի Կոմունիստական կուսակցության ու Կոմերիտմիության անդամ։ 1931 և 1933 թվականներին ձերբակալվել է։
1934 թվականին աշխատել է Հունգարիայի երիտասարդության կոմունիստական միության պրոպագանդայի բաժնում, ապա ղեկավարել է Բանվոր-շինարարների համահունգարական միության կոմունիստական խմբակը։ 1935 թվականին Լասլո Ռայկը եղել է բանվոր-շինարարների գործադուլի կազմակերպիչներից ու ղեկավարներից մեկը։1936 թվականին մեկնել է Չեխոսլովակիա։
1937-1939 թվականներին Լասլո Ռայկը միջազգային բրիգադի կազմում մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին, եղել է հունգարական գումարտակի կոմիսար։ Իսպանական հանրապետության պարտությունից հետո՝ 1939 թվականին, ներկալվել է Ֆրանսիա։ 1941 թվականին ապօրինի կերպով վերադարձել է Հունգարիա, որտեղ ձերբակալվել է ու դատապարտվել երկարատև բանտարկման։ Բանտից ազատվել է 1944 թվականի սեպտեմբերին, նշանակվել է Հունգարիիայի Կոմունիստական կուսակցության ԿԿ քարտուղար, եղել ա Հունգարական հակաֆաշիստական ճակատի ղեկավարներից մեկը։ Կարևոր դեր է խաղացել Հունգարիիայի Կոմունիստական կուսակցության ու Սոցիալ Դեմոկրատական կուսակցության միջև համաձայնության ձեռքբերման գործում, որ կնքվել է 1944 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Սակայն 1944 թվականի նոյեմբերին ձերբակալվել է «Խաչված նետեր» կուսակցության կողմից և տարվել նախ Շոպրոնկեխիդա, որ գտնվում է Ավստրիայի հետ սահմանին, ապա Գերմանիա։ Փրկվել է եղբոր՝ Էնդրե Ռայկի միջամտության շնորհիվ, որ ծառայում էր «Խաչված նետեր» կուսակցությունը ներկայացնող իշխանության մոտ։

1945 թվականի մայիսին Հունգարիա վերադառնալուց հետո Լասլո Ռայկը գլխավորել է Բուդապեշտի կուսակցական կազմակերպությունը, դարձել Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի ու Քաղբյուրոյի անդամ։ 1945 թվականի վերջից մինչև 1946 թվականի սեպտեմբեր եղել է Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության ԿԿ քարտուղար, 1946 թվականի հոկտեմբերից՝ գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։ 1946 թվականի մարտից եղել է Հունգարիայի ներքին գործերի նախարար, իսկ 1948 թվականի օգոստոսից՝ արտաքին գործերի նախարար։ 1949 թվականի մայիսի 30-ին ձերբակալվել է և կեղծ մեղադրանքների հիման վրա սեպտեմբերի 22-ին դատապարտվել մահապատժի, որն ի կատար է ածվել հոկտեմբերի 15-ին։ 1955 թվականին հայտարարվել է անմեղ։ 1956 թվականի հոկտեմբերի 6-ին նրա աճյունը վերաթաղվել է․ այդ իրադարձությունը, որին ներկա էր 100 000 մարդ, դարձել է ամենազանգվածային ցույցը 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության նախօրեին։
Լասլո Ռայկնալեգորիկ կերպով պատկերված է Իշտվան Սաբոյի «Արևի լույս» (1999) ֆիլմում ազնիվ կոմունիստ, հակաֆաշիստ Անդոր Կնորի անվան ներքո, ով պետանվտանգության աշխատակից է, բայց դառնում է հակասեմական բռնաճնշումների զոհ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Crampton, R.J. Eastern Europe in the Twentieth Century — And After, 2nd Ed. Routledge Press, 1994.
Гранвилл, Джоанна (Johanna Granville), Первый Домино The First Domino: International Decision Making During the Hungarian Crisis of 1956, Texas A & M University Press, 2004. ISBN 1-58544-298-4.
Litvan, Gyorgy The Hungarian Revolution of 1956: Reform, Revolt, and Repression 1953—1963, Longman Publishing Group, 1996.
Rajk, Laszlo, Columbia Encyclopedia, 6th Ed. Columbia University Press, 2001. http://www.bartleby.com/65/ra/Rajk-LAS.html Archived 2006-05-09 at the Wayback Machine. (1 Dec. 2005)
Stokes, Gale (ed.) From Stalinism to Pluralism: a Documentary History of Eastern Europe since 1945, New York and Oxford University Press, 1991.
Кимура К. «Дело Райка» в контексте венгерско-югославских отношений // Славяноведение. 2012. № 1. С. 3—15.


== Արտաքին հղումներ ==
Koltai, Ferenc: László Rajk and his Accomplices before the People's Court, Budapest 1949 (MEK)