Իրմա Սթերն

Իրմա Սթերն (անգլ.՝ Irma Stern, հոկտեմբերի 2, 1894(1894-10-02)[…], Շվեյցեր-Ռենկե, Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն (Տրանսվաալ) - օգոստոսի 23, 1966(1966-08-23)[…], Քեյփթաուն, ՀԱՀ), հարավաֆրիկացի նկարչուհի։


== Կենսագրություն ==
Իրմա Սթերնը ծնվել է Տրանսվաալի Շվեյցեր-Ռենկե փոքրիկ քաղաքում, գերմանացի-հրեա ծնողների ընտանիքում։ Նրա հայրը Հարավաֆրիկյան պատերազմի ժամանակ բրիտանացիների կողմից ներկալվել է համակենտրոնացման ճամբարում իր բուրական հակվածության պատճառով։ Իրման և նրա կրտսեր եղբայրը՝ Ռուդին, մոր հետ տեղափոխվել են Քեյփթաուն։ Պատերազմից հետո ընտանիքը վերադարձել է Գերմանիա և մշտապես ճամփորդել, ինչն իր ազդեցությունն է թողնում Իրմայի ստեղծագործությունների վրա։
1913 թվականին Սթերնը Գերմանիայում արվեստի դասեր է առել Վայմարի ակադեմիայում, 1914 թվականին և հատկապես 1917 թվականին Novembergruppe-ի հիմնադիր Մաքս Պեխշտեյնի հետ՝ Լևին-Ֆունկե ստուդիայում։ Սթերնը միաժամանակ կապված է եղել այդ ժամանակաշրջանի գերմանացի էքսպրեսիոնիստ նկարիչների հետ։ 1919 թվականին Բեռլինում կազմակերպվել է Սթերնի առաջին ցուցահանդեսը։ 1920 թվականին Սթերնն ընտանիքի հետ միասին վերադարձել է Քեյփթաուն, որտեղ նրան ծաղրել են և որպես նկարիչ ընդունել են, երբ նա կայացած արվեստագետ էր։
1926 թվականին Սթերնն ամուսնացել է նախկին ուսուցիչ դոկտոր Յոհաննես Պրինցի հետ, որը հետագայում Քեյփթաունի համալսարանում դարձել է գերմաներենի պրոֆեսոր։ Նրանք ամուսնալուծվել են 1934 թվականին։
Իրմա Սթերնը շատ է ճամփորդել Եվրոպայում, հետազոտել է Հարավային Աֆրիկան, Զանզիբարը և Կոնգոյի շրջանը։ Այս ուղևորությունները նրա համար ապահովել են նկարելու մի շարք թեմաներով և հնարավորություն ընձեռել ձեռք բերելու, հավաքելու նմուշների հավաքածու։ 1930 թվականին եղել է Մադեյրայում, 1937 և 1938 թվականներին՝ Դակարում, Սենեգալում, 1939 թվականին՝ Զանզիբարում, 1942 թվականին՝ Կոնգոյում, 1945 թվականին՝ Զանզիբարում, 1946 թվականին՝ Կենտրոնական Աֆրիկայում, 1952 թվականին՝ Մադեյրայում, 1955 թվականին՝ Կոնգոյում, 1960 թվականին՝ Իսպանիայում և 1963 թվականին՝ Ֆրանսիայում։ Շատ է ճամփորդել Հարավային Աֆրիկայում, օրինակ, 1926 թվականին եղել է Սվազիլենդում և Պոնդոլենդում, 1933 թվականին՝ Նեմակալենդում, 1941 թվականին՝ Արևելյան Կապում։ Իրմա Սթերնը հրաժարվել է 1933-1945 թվականներին ճանապարհորդել կամ ցուցադրվել Գերմանիայում։ Փոխարենը նա մի քանի անգամ ճանապարհորդել է Աֆրիկայում, 1939 և 1945 թվականներին երկու անգամ մեկնել է Զանզիբար, այնուհետև 1942, 1946 և 1955 թվականներին նախատեսել է երեք ուղևորություն դեպի Կոնգոյի տարածաշրջան։ Այս ուսումնասիրությունների արդյունքում կուտակվել է ստեղծագործական և էներգետիկ հարստություն, ինչպես նաև հրատարակվել են երկու պատկերագրքեր, 1943 թվականին՝ Կոնգոյում, 1948 թվականին՝ Զանզիբարում։
Սթերնը գրեթե հարյուր սոլո ցուցահանդեսներ է ունեցել ինչպես Հարավային Աֆրիկայում, այնպես էլ Եվրոպայում, այդ թվում՝ Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում և Անգլիայում։ Չնայած Եվրոպայում նա ընդունված էր, նրա աշխատանքը Հարավային Աֆրիկայում ի սկզբանե չգնահատվեց, և  1920-ական թվականների վաղ ցուցահանդեսները քննադատները ծաղրեցին, վերնագրելով այն «Միս Իրմա Սթերնի արվեստը՝ տհաճ պաշտամունք»։


== Իրմա Սթերնի թանգարան ==
Իրմա Սթերնի թանգարանը հիմնադրվել է 1971 թվականին այն տանը, որտեղ նկարչուհին բնակվել է գրեթե չորս տասնամյակների ընթացքում։ 1927 թվականին նա տեղափոխվել է Քեյփթաունի Ռոնդեբոշ շրջան (The Firs) և մինչև մահ ապրել այնտեղ։ Սենյակների մեծ մասը կահավորված է այնպես, ինչպես նկարչուհին էր կահավորում։ Վերևի հարկում հարավաֆրիկացի նկարիչների համար գործում է կոմերցիոն ցուցասրահ։
2000 թվականի մայիսի 8-ին Իրմա Սթերնի ստեղծագործություններից մեկը Յոհանեսբուրգի Սոթբիսում վաճառվել է 1,7 միլիոն ռանդ  ռեկորդային արժեքով։ Սակայն այս ռեկորդը գերազանցվեց, երբ գործը 2007 թվականի մարտին վաճառվեց 6,6 միլիոն ռանդով։ Սթերնի «Գլադիոլի» աշխատանքը 2010 թվականի հոկտեմբերին վաճառվել է 13,3 միլիոն ռանդով, որին հաջորդել է «Բահորացի աղջիկը» գործի վաճառքը 26,7 միլիոն ռանդով։ 2011 թվականի մարտին Սթերնի կտավներից Լոնդոնի Bonham's-ում վաճառվել է 34 միլիոն ռանդով։
2012 թվականի նոյեմբերի 11-ին Պրետորիայի թանգարանից Սթերնի «Ձկնորսական նավակներ» կտավը գողացել են ևս չորս այլ կտավների հետ միասին։ Ստացված տեղեկատվությամբ ՀԱՀ ոստիկանությունը մեկնեց Պորտ Էլիզաբեթի գերեզմանատուն, որտեղ 5 կտավներից 4-ը թաքցրել էին նստարանի տակ։


== Պատկերասրահ ==


== Մատենագիտություն ==
At home with Irma Stern: A guidebook to the UCT Irma Stern Museum, by Helene Smuts ISBN 978-0-620-39702-5.
Irma Stern: The Early Years (1894–1933), by Karel Schoeman ISBN 0-86968-112-5.
Paradise, the Journal and Letters (1917–1933) of Irma Stern Edited with a Commentary, by Neville Dubow ISBN 1-874812-08-X.
Irma Stern: A Feast for the Eye, by Marion Arnold ISBN 0-620-19014-0.
Hidden Treasures: Irma Stern – Her Books, Painted Book Covers and Bookplates, by Irene Below ISBN 0-620-26727-5.
Remembering Irma: Irma Stern: A Memoir with Letters. ISBN 1-919930-27-2.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Իրմա Սթերնի թանգարան Archived 2018-08-12 at the Wayback Machine.