Տղամարդու կիսադեմ (Վելասկեսի նկար)

Տղամարդու կիսադեմ (իսպ.՝ Cabeza de muchacho), իսպանացի նկարիչ Դիեգո Վելասկեսի նկար։ Գտնվում է Էրմիտաժում (Սանկտ Պետերբուրգ)։


== Նկարագրություն ==
Նկարում պատկերված է սևահեր տամարդ` ոչ մեծ բեղերով։ Նրա դեմքը զարմանք է արտահայտում։ Հագել է դեղին վերնազգեստ` սպիտակ օձիքով։ Նկարի ներքևի ձախ հատվածում կարմիր ներկով գրառում կա` 4145, որը համապատասխանում է Էրմիտաժի առաջին ձեռագիր տեղեկամատյանի թվահամարին (համարակալումը սկսվել է 1797 թվականին)։


== Պատմություն ==
Նկարը ստեղծվել է 1616-1617 թվականներին։ Պետական Էրմիտաժի` իսպանական գեղանկարության հատվածի պահառու Լ. Կագանեն նկարի թվագրումը մեկնաբանել է հետևյալ կերպ.

Նկարի վաղ շրջանի պատմությունը հատնի չէ. այն Էրմիտաժի համար ձեռք է բերվել Ամստերդամում անգլիացի բանկիր Ու. Կուզվելտի հավաքածուից` «Իսպանացու կիսադեմը» անունով։
1860-1861 թվականներին նկարը նայել է գերմանացի քննադատ Գուստավ Ֆրիդրիխ Վաագենը, ով Էրմիտաժ էր հրավիրվել խորհրդակցության նպատակով։ Հետազոտությունների արդյունքում նա նկարն անվանել է «Երիտասարդ գյուղացու դիմանկար». հենց այս անունով էլ այն հրապարակվել է մինչև 1958 թվականը, երբ կերպարի բնորոշումը որպես գյուղացու անհիմն են համարել, քանի որ Վելասկեսը հիմնականում նկարել է քաղաքային կենցաղը։ Հենց այդ ժամանակ էլ նկարին տրվել է ներկայիս պաշտոնական անունը` «Տղամարդու կիսադեմ»։ Վաագենը նկարի հեղինակային պատկանելությունը վերագրել էր Ֆրանսիսկո Սուրբարանին, չնայած նաև մատնանշել էր, որ նկարը տարբերվում է այդ նկարչի այլ գործերից։ 1912 թվականին որոշ կասկածանքով նկարը վերագրվել է Վելասկեսին, իսկ 1913 թվականին ապացուցվել է կերպարի նմանությունը հեղինակի` Էրմիտաժում և Բուդապեշտում պահվող այլ նկարների կերպարների հետ։ Ամեն դեպքում, հետագայում ևս բազմիցս հարցականի տակ է դրվել նկարի հեղինակային պատկանելությունը Վելասկեսի վրձնին. հենց Էրմիտաժում մի քանի անգամ փոխվել է նկարի պատկանելությունը` Վելասկեսից մինչև նրա վարպետանոցի աշակերտներ։

1975 թվականին հրատարկվել է նկարի ռենտգենային պատկերը, որից նկատելի է դառնում, որ գեղանկարչական վերին շերտի տակ առկա է տղամարդու մեկ այլ պատկեր` բաց բերանով։ Ի. Լևինայի կարծիքով այստեղ որոշակի նմանություն կա Վելասկեսի «Երաժշտական եռյակ» նկարի կենտրոնական կերպարի հետ. այդ նկարը պահվում է Բեռլինի պատկերասրահում։
Ներկայումս մասնագետերի մեծ մասը հաստատում է նկարի պատկանելությունը Վելասկեսի վրձնին։
Գրականության մեջ նկարը հաճախ էտյուդ է համարվում, սակայն դա իրականում այդպես չէ։ Փաստացի կերպով այս նկարը մի հատված է Վելասկեսի մեծածավալ նկարից, որը չի պահպանվել։ Հենց դրանով է բացատրվում կերպարի դեմքի արտահայտությունը. ամենայն հավանականությամբ նա բազմամարդ տեսարանով նկարի ներկայացուցիչ է, որտեղ առկա է եղել շփում այլ մարդկանց հետ։ Նկարի հետազոտության ժամանակ Էրմիտաժի ռեստավրացիոն վարպետանոցներում պարզվել է, որ կտավը կտրված է բոլոր չորս կողմերից, ընդ որում կտավի միայն աջ կողմի եզրերն ունեն հին նկարակալի վրա քաշած լինելու հետքեր։ Դրա անուղղակի վկայությունն է նաև Վելասկեսի «Նախաճաշ» նկարը Բուդապեշտի Կերպարվետի թանգարանում։ Այդ նկարում աջից պատկերված է կերպար, որը զգալի նմանություն ունի էրմիտաժյան նկարի կերպարի հետ (նմանությունն առկա է թե' դեմքի արտահայտության մեջ, թե' հագուստում)։
Ներկայումս նկարը մշտական ցուցուդրություն ունի Էրմիտաժում, սակայն այն պարբերաբար ներկայացվում է ցուցահանդեսնորում, որոնք կազմակերպվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում (1991 թվականին Սեուլում, 1994 թվականին Տուրկուում, 1996 թվականին Էդինբուրգում, 2001—2002 թվականներին Սևիլիայում և Մադրիդում, 2005—2006 թվականներին Սևիլիայում և Բիլբաոյում, 2009 թվականին Պավիայում, 2010 թվականին Սարատովում, 2011 թվականին Կազանում, 2013 թվականին Վիբորգում)։


== Ծանոթագրություններ ==