Խաղի վերջը (ֆիլմ, 2009)

«Խաղի վերջը» (անգլ.՝ Endgame), բրիտանական պատմական դրամատիկ ֆիլմ՝ ստեղծված 2009 թվականին ռեժիսոր Փիթ Թրևիսի կողմից։ Սցենարի հեղինակը Պաուլա Միլն է, հիմնված է ապարտհեյդի ռեժիմի անկման մասին Ռոբերտ Հարվի գրքի վրա։
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 18-ին Սանդենս կինոփառատոնում։ 2009 թվականի մայիսի 4-ին ֆիլմը հեռարձակվել է «Channel 4» հեռուստաալիքով։


== Սյուժե ==
Ֆիլմում ներկայացված են ապարտհեյդի ռեժիմի վերջին օրերը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով Աֆրիկայի ազգային կոնգրեսի և Աֆրիկայի ազգային կուսակցության միջև գաղտնի բանակցությունները, որոնք միջնորդում էր բրիտանացի գործարար Մայքլ Յանգը անգլիական Սոմերսեթ կոմսության Ֆրում քաղաքում գտնվող և «Consolidated Gold Fields» ընկերությանը պատկանող քաղաքամերձ տանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել սպիտակամորթ դիվանագետ և գրող Ուիլի Էսթերհայզի և ՀԱՀ ապագա նախագահ Տաբո Մբեկիի հուզական հարաբերություններին։


== Դերերում ==


== Արտադրություն ==
Ֆիլմի արմատներն սկիզբ են առել «Daybreak Pictures» ընկերության գործադիր պրոդյուսեր Դևիդ Աուկինի և BBC նախկին ղեկավար Գրեգ Դայքի քննարկման ժամանակ, որոնք խոսում էին գաղտնի բանակցությունների վերաբերյալ վավերագրական ֆիլմ ստեղծելու մասին, որոնցով  ապարտհեյդն ավարտվել է։ Աուկինը, որը հայտնի է «Ռևիզոր» քաղաքական ներկայացման բեմադրությամբ, առաջարկել է այն վերածել դրամայի։
Աուկինը և արտադրության գծով նրա գործընկեր Հել Ֆոգելը կապ են հաստատել Պաուլա Միլնի հետ, ինչի արդյունքում նա 18 ամիս անցկացրել է սցենարի վրա աշխատելով և բանակցությունների պատմությունն ուսումնասիրելով՝ այդ մասին խոսելով ՀԱՀ-ում գտնվող Տաբո Մբեկիի և Մայքլ Յանգի հետ։ «Օմա» (2004) և (2008) ֆիլմերի ռեժիսոր Փիթ Թրևիսը ծանոթացել է սցենարին, բայց նա հետաքրքրված չէր այդ իրադարձությունների վերաբերյալ պատմական դրամա նկարահանելով և որոշել է ֆիլմը վերածել քաղաքական թրիլլերի։ Վիլյամ Հերթը և Չիվեթել Էջիոֆորը հայտարարվել են որպես դերակատարներ։ Հերթը, որը  «Գնդակոծման կետ» ֆիլմում խաղում է նախագահ Հենրի Էշտոնի դերը, ընտրվել է Վիլլի Էստերհայզեի դերակատար, որովհետև Թրևիսը ցանկանում էր օգտագործել այն դերասաններին, որոնց հետ նախկինում աշխատել էր։ Մյուս դերասանները դերով հետաքրքրված էին նույնիսկ Հերթի համաձայնությունից հետո։ Թրևիսը ցանկանում էր աշխատել Էջիոֆորի հետ, որն առաջինն էր ընտրվել Տաբո Մբեկիի դերի համար։
Նկարահանման հրապարակը կազմակերպվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում 2008 թվականի հունվարին։ Խաղափորձերն սկսվել են ապրիլի 14-ին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցող տեսարանները նկարահանվել են ամսվա մնացած մասում Ռեդինգի մոտ գտնվող Բերքշիրում։ Մայիսին արտադրությունը տեղափոխվել է Քեյփթաուն, որտեղ նկարահանումները տևել են վեց ամիս։ Նկարահանումներն ավարտվել են օգոստոսին։ Մարտին Ֆիփսը կազմել է ֆիլմի սաունդթրեք։ Ֆիլմի մոնտաժն ավարտվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։


== Վարձույթ ==
«Target Entertainment» ընկերությունը ֆիլմի տարածման իրավունքը 2009 թվականին Կաննի կինոփառատոնում վաճառել է «American Film Market» ընկերությանը։ Ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 18-ին՝ Սանդենս կինոփառատոնի ժամանակ։ Նախատեսվել էր ֆիլմը «Channel 4» հեռուստաալիքով ցուցադրել 2008 թվականի կեսերին։ Մեծ Բրիտանիայում պրեմիերան տեղի է ունեցել մարտին «Human Rights Watch Film Festival» կինոփառատոնում, և ֆիլմը «Channel 4» ալիքով ցուցադրվել է մայիսի 4-ին։ ԱՄՆ-ում պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ PBS «Masterpiece» հաղորդման ընթացքում։ Դրան հաջորդել է ֆիլմի ցուցադրությունը ԱՄՆ-ի որոշ քաղաքների կինոթատրոններում։
Վարկանիշները ցույց են տվել, որ «Channel 4» ալիքով ֆիլմի առաջին հեռարձակումը դիտել է 837 հազար հանդիսատես (լսարանի 3,9 %-ը), իսկ «Channel 4+1» ալիքով՝ 64 հազար հոգի։ Մայիսի 9-ին երկրորդ ցուցադրությունը Channel 4 ալիքով ունեցել է 336 հազար դիտող (1,7 %), իսկ 4+1 ալիքով՝ 35 հազար։


== Քննադատություն ==
Ընդհանրապես, ֆիլմն ընդունվել է դրականորեն։ «Rotten Tomatoes» կայքի ակնարկը հաղորդում է, որ պրոֆեսիոնալ քննադատների 71 %-ը ֆիլմին դրական գնահատական է տվել, իսկ միջին միավորը 10 հնարավորից 5,2 բալ է։ «The Daily Telegraph» թերթը գովաբանել է Լի Միլլերի աշխատանքը, իսկ «The Independent» օրաթերթը՝ Պաուլա Միլնի սցենարը։ «Թայմս» օրաթերթը ֆիլմը գնահատել է հինգ աստղերից չորսով։
2009 թվականի ապրիլի 24-ին «BBC Radio» ռադիոկենտրոնի «Today» ծրագրի ընթացքում Մայքլ Յանգը խոստովանել է, որ Տաբո Մբեկին իրեն առաջարկել է գրել Ռոբերտ Հարվի «Fall of Apartheid» գրքի վերջին գլուխը՝ «Endgame», որի վրա հիմնված է այս ֆիլմը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Խաղի վերջը Archived 2019-06-30 at the Wayback Machine.: Պաշտոնական կայք
Խաղի վերջը(չաշխատող հղում) ֆիլմը PBS կայքում
Խաղի վերջը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում