Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1958

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1958, Աշխարհի գավաթի վեցերորդ խաղարկությունը, որը տեղի է ունեցել Շվեդիայում հունիսի 8-ից հունիսի 29-ը։ Առաջնությունում հաղթել է Բրազիլիան, որը եզրափակչում 5-2 հաշվով առավելության է հասել Շվեդիայի նկատմամբ, որը նրանց առաջին տիտղոսն է։ Առաջնությունը նաև հայտնի է նրանով, որ լայն ճանաչում ձեռք բերեց 17 տարեկան Պելեն։


== Ընդունող երկրի ընտրություն ==
Արգենտինան, Չիլին, Մեքսիկան և Շվեդիան հետաքրքրված էին առաջնությունը ընդունելով։ Շվեդիան ընտրվեց որպես ընդունող երկիր ՖԻՖԱ կոնգրեսի կողմից 1950 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1950-ի բացման արարողությունից հետո։


== Որակավորում ==

Ընդունող Շվեդիան և գործող չեմպիոն Արևմտյան Գերմանիան որակավորվեցին ավտոմատ։ Մնացած 14 տեղերից ինը տրվեց Եվրոպային, երեքը` Հարավային Ամերիկային, մեկը` Հյուսիսային/Կենտրոնական Ամերիկային և մեկը` Ասիային/Աֆրիկային։
Առաջին անգամ որակավորմանը մասնակցեց Խորհրդային միությունը։ Միացյալ Թագավորության բոլոր հավաքականները որակավորվեցին առաջին անգամ։
Եվրոպական գոտում Ուելսը զբաղեցրեց երկրորդ տեղը որակավորման խմբում Չեխոսլովակիայից հետո, այնուհետև Փլեյ օֆֆ խաղերով հանդիպեց Իսրայելի հետ, որը լռելյայն իր խմբում զբաղեցրել էր առաջին տեղը, քանի որ նրա հակառակորդները հրաժարվել էին խաղալ։ ՖԻՖԱ-ն որոշեց, որ առանց որակավորման փուլում հանդիպում անցկացնելու չի կարելի մասնակցել եզրափակիչ փուլին և որոշեց, որ Իսրայելը պետք է խաղա Ուելսի հետ, որպեսզի որակավորվի, արդյունքում Ուելսը հաղթեց և Իսրայելը դուրս մնաց։
1958 թվականին շվեդական Սոլնա քաղաքում ներկայացվեցին 16 որակավորված հավաքականներին և անկացվեց վիճակահանություն և հավաքականները բաժանվեցին  չորս խմբի։ Վիճակահանության ժամանակ առավել նշանակություն տրվեց հավաքականների աշխարհագրական դիրքին, քան հավաքականների գործակիցներին։ Այսպիսով ամեն խմբում ընդգրկվեցին մեկական հավաքական Արևմտյան Եվրոպայից, մեկական` Արևելյան Եվրոպայից, մեկական բրիտանական հավաքական և մեկական Ամերիկայից։
Առաջին և առայժմ միակ անգամ եզրափակիչ փուլին մասնակնեց Ուելսի հավաքականը, բացի այդ միակ անգամ մասնակցեցին Մեծ Բրիտանիայի չորս հավաքականները։ Առաջին անգամն էին նաև մասնակցում Խորհրդային Միությունը և Հյուսիսային Իռլանդիան։ Արգենտինան հանդես եկավ առաջին անգամ 1934 թվականից սկսած։ Այն եղավ Պարագվայի վերջին մասնակցությունը մինչև 1986 թվականը, Հյուսիսային Իռլանդիայինը մինչև 1982 թվականը, և Ավստրայինը` մենիչև 1978 թվականը։
Այս աշխարհի առաջնությունը մնում է միակը, որին Իտալիան չի անցել որակավորման փուլը (1930 թվականին Իտալիան չի մասնակցել, սակայն որակավորում չի եղել)։ Որակավորումը չհաղթահարած մյուս հզոր հավաքականներն էին Ուրուգվայը, Իսպանիան և Բելգիան։


== Ձևաչափ ==
Մրցույթի ձևաչափը 1954 թվականի համեմատ փոխվեց։ 16 հավաքականները նորից ընդգրկվեցին չորս խմբում, բայց այս անգամ յուրաքանչյուր հավաքական խաղաց խմբի մյուս բոլոր հավաքականների դեմ մեկական անգամ, առան լրացուցիչ ժամանակի ոչ ոքիի դեպքում։ Երկու միավոր ստանում էր հաղթողը, մեկ միավոր ոչ ոքիի դեպքում և զրո միավոր պարտության դեպքում։ Եթե առաջին երկու հավաքականները հավաքում էին հավասար միավոր ապա խմբի հաղթողին որոշելու համար հիմք էր ընդունվում գոլային տարբերությունը։ Ինչպես 1954 թվականին երկրորդ և երրորդ տեղերը եթե ունենում էին հավասար միավոր ապա նրանց միջև խաղարկվում էր լրացուցիչ հանդիպում։ Եթե լրացուցիչ հանդիպումը նույնպես ավարտվում էր ոչ ոքի ապա հիմք էր ընդունվում խմբում գոլային տարբերությունը։ Եթե գոլային տարբերությունը նույնպես հավասար էր, ապա հաղողը որոշվում էր վիճակահանության արդյունքում։ Այս կանոնները չէին հաստատվել երբ մրցույթը սկսվեց և ընդունվել էին մրցույթի ընթացքում։ Որոշ հավաքականները պետք է անցկացնեին լրացուցիչ հանդիպում, ինչը նշանակում է երեք խաղ հինգ օրում, ինչը չափազանց շատ էր և միայն խմբային փուլի երկրորդ հանդիպումների ժամանակ ՖԻՖԱ-ն տեղեկացրեց, որ գոլային տարբերությունը կկիրառվի լրացուցիչ հանդիպումից առաջ։ Այս որոշմանը դեմ դուրս եկավ Շվեդիայի ֆուտբոլի ասոցացիան` բացատրելով, որ սխալ է կանոն փոխել առաջնության կեսից։
Առաջին անգամ Աշխարհի առաջնություններում կիրառվեց գոլային տարբերության կանոնը։ Այն գործածվում էր, եթե նույն խմբում առաջին և երկրորդ հավաքականները ունենում էին հավասար միավորներ, իսկ բոլոր երեք լրացուցիչ խաղերը երկրորդ և երրորդ հավաքկանների միջև ավարտվեցին որևէ մեկի հաղթանակով, այդ պատճառով կանոնը գոլային տարբերության կանոնը այս դեպքում չկիրառվեց։
Խմբային փուլի երեք շրջանների գրեթե բոլոր հանդիպումները սկսվեցին զուգահեռաբար, ինչպես և քառորդ եզրափակիչները և կիսաեզրափակիչը։ Շվեդիայի հավաքականի խմբային փուլի հանդիպումները ցուցադրվում էին հեռուստատեսությամբ ավելի ուշ, այսպիսով շվեդները կարող էին դիտել այլ հանդիպումները` չվախենալով որ բաց կթողնեն սեփական հավաքականի հանդիպումները։ Խմբային փուլի ամեն շրջանում, հեռուստատեսությամբ ցուցադրվում էր միայն մեկ հանդիպում։ Շատ շվեդներ գնեցին իրենց առաջին հեռուստացույցը այս առաջնության ժամանակ։
Պաշտոնական գնդակն էր «Top-Star VMbollen 1958» մոդելը։ Այն ընտրվել էր 102 թեկնածուներից փորձարկման արդյունքում ՖԻՖԱ-ի չորս պաշտոնյայի կողմից։


== Տեսություն ==
4-րդ խմբում ընդգրկվելով` Պելե չհայտավորվեց Բրազիլիայի կազմում խմբային խաղերին բացառությամբ ԽՍՀՄ դեմ խաղին։ Նա գոլի հեղինակ չդարձավ, սակայն Բրազիլիան հաղթեց 2-0 հաշով (հիմնականում նրա թիմակից Գարինչայի խաղի շնորհիվ)։ Մինչ այդ Բրազիլիան 0-0 հաշվով էր խաղացել Անգլիայի դեմ, ինչը առաջի գոլազուրկ ոչ ոքին էր Աշխարհի առաջնության պատմության մեջ։ ԽՍՀՄ և Անգլիայի հավաքականները վերախարկեցին հանդիպումը, որտեղ Անատոլի Իլյինի միակ գոլի շնորհիվ Անգլիան դուրս մնաց պայքարից Ավստրիայի հետ միասին։ Անգլիայի հավաքականը զգալիորեն թուլացել էր Մյունխենի օդնավային աղետի մատճառով, որը տեղի էր ունեցել մեկ տարի առաջ և խլել էր Մանչեսթեսթեր Յունայթեդի շատ ֆուտբոլստների կյանք, այդ թվում անգլիացի երիտասարդ աստղ Դունկան Էդվարդսի կյանքը։
Վերախաղարկում պահանջվեց նաև 1-ին խմբում (Հյուսիսային Իռլանդիան հաղթեց Չեխոսլովակիային և միացավ գործող չեմպիոն ԳՖՀ-ին քառորդ եզրափակչում) և 3-րդ խմբում (Ուելսը հաղթեց Հունգարիային և միացավՇվեդիային քառորդ եզրափակչում)։ Հունգարիան, որը նախորդ առաջնության արծաթե մեդալակիրն էր, սենսացիոն դուրս մնաց խմբային փուլից։ Նրանք կորցրել էին իրենց լավագույն ֆուտբոլիստներին երկու տարի առաջ կոմունիստների դեմ Հունգարիայի հեղափոխության պատճառով։ 1954 թվականի հավաքականից մնացել էին միայն Դյուլա Գրոշիչը, պաշտպան Յոժեֆ Բոժիկը և հարձակվող Նանդոր Հիդեգկուտին։
2-րդ խմբում հանդիպում էին Շոտլանդիան, Հարավսլավիան, Պարագվայը և Ֆրանսիան։ Ֆրանսիան գրավեց առաջին տեղը Ժյուստ Ֆոնտենի վեց գոլի շնորհիվ։ Հարավսլավիան երկրորդն էր իսկ Շոտլանդիան` վերջինը։
Քառորդ եզրափակչում Ֆրանսիայի կազմում նորից փայլեց Ժյուստ Ֆոնտենը` երկու գոլ խփելով Հյուսիսային Իռլանդիայի դարպասին և Ֆրանսիայի դուրս բերեց կիսաեզրափակիչ։ Հելմուտ Ռանի գոլի շնորհիվ Գերմանիան 1-0 հաշով հաղթեց Հարավսլավիային, իսկ Շվեդիան իր հերթին հաղթեց ԽՍՀՄ-ին։ Քառորդ եզրափակչի վերջին խաղում Պելեի միակ գոլի շնորհիվ Բրազիլիան հաղթեց Ուելսին։
Կիսաեզրափակչում շվեդները 3-1 հաշվով հաղթեցին Գերմանիային, ընդ որում գերմանացի Էրիխ Յուսկովյակը հեռացվեց (առաջին գերմանացին, ով հեռացվել է միջազգային հանդիպումներում) և գերմանացի վետերան հարձակվող Ֆրից Վոլտերը վնասվածք ստացավ և թուլացրեց Գերմանիայի հավաքականին (փոխարինումներ առաջին անգամ թույլատրվեցին Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 1970-ի ժամանակ)։
Կիսաեզրափակչում Բրազիլիան և Ֆրանսիան առաջին խաղակեսը ավարտվեցին 1-1 հաշվով, ընդ որում  36-րդ րոպեին Ֆրանսիայի պաշտպան Ռոբեր Ժոնկեն կոտրեց ոտքը Վավաի հետ պայքարում և Ֆրանսիան մնաց տասը հոգով (փոխարինումները այդ ժամանակ արգելված էին)։ Բրազիլիան մնացած ժամանակ ավելի ուժեղ էր և Պելեի հեթ տրիկի շնորհիվ հաղթեց 5-2 հաշվով։ Ֆրանսիայի երկրորդ գնդակը խփեց Ֆոնտենը։
Երրորդ տեղի համար խաղում Ֆոնտենը խփեց չորս գնդակ և Ֆրանսիան հաղթեց Գերմանիային 6-3 հաշվով։ Ֆոնտենը 13 գոլով դարձավ առաջնության գլխավոր ռմբարկու, որի ռեկորդը մինչ օրս չի գերազանցվել։


== Եզրափակիչ ==

Եզրափակիչը կայացավ Սոլնա քաղաքի Ռասունդա մարզադաշտում։ Մոտ 50.000 հանդիսական ականատես եղավ ինչպես բրազիլացիները բաց թողեցին առաջին գոլը չորրորդ րոպեին։ Սակայն Վավան հավասարեցրեց հաշիվը քիչ անց և ևս մեկ գնդակ խփեց խաղակեսի ավարտից առաջ։ Երկրորդ խաղակեսում բոլորին ստվերեց Պելեի խաղը, ով հեղինակեց ևս երկու գոլ, որից հետո ևս մեկ գոլ հեղինակեց Զագալոն` դարձնելով հաշիվը 5-1։ Շվեդները կարողացան միայն կրճատել հաշվի տարբերությունը։
Այս եզրափակչում գրանցվեցին մի քանի ռեկորդներ, որոնք մինչ օրս անգերազանցելի են։ 17 տարեկանում Պելեն դարձավ ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով գոլ հեղինակեց և նվաճեց աշխարհի չեմպիոնի կոչումը։ Նմանաբար Նիլս Լիդհոլմը դարձավ ամենածեր ֆուտբոլիստը, ով գոլ հեղինակեց եզրափակչում, նա 35 տարեկան 263 օրական էր։ Եզրափակչում հաղթող թիմը խփեց ամենաշատ գոլը (5), ամենաշատ ընդհանուր գոլերի թիվը (7) և 1970 և 1998 թվականների հետ կիսում է ամենամեծ գոլային տարբերությունը (3), այս երեք եզրափակիչներում խաղացել է Բրազիլիան։
Առաջին անգամ եզրափակչում հանդիպեցին երկու երկրներ տարբեր մայրցամաքներից։ Սա առաջին և միակ անգամն էր, որ Եվրոպայում անցկացվող առաջնությունում հաղթեց ոչ եվրոպական թիմ։


== Մարզադաշտեր ==

Շվեդիայի հարավային և կենտրոնական շրջաններից ընդհանուր 12 քաղաք ընդունեցին մրցույթը։ ՖԻՖԱ-ի պահանջով նվազագույնը վեց մարզադաշտ պետք է ունենար նվազագունը 20.000 նստատեղ։ Եթե Դանիայի հավաքականը որակավորվեր, կազմակերպիչները մտադիր էին օգտագործել Կոպենհագենի Իդրատսպարկեն մարզադաշտը Դանիայի խմբային հանդիպումների համար։ Այս նպատակով Իդրատսպարկենը վերանորոգվեց, սակայն Անգլիան դուրս թողեց Դանիային ընտրական փուլում Այդ ժամանակ կասկածներ առաջացան, կկարողանան արդյոք ժամանակին ավարտել Ուլևի և Մալմյո մարզադաշտերը, կազմակերպիչները պահեստային մարզադաշտեր դիտարկում էին Կոպենհագենի և Օսլոյի մարզադաշտերը։
Ռասունդա մարզադաշտը վերանորոգվեց առաջնության համար և 38.000 նստատեղին ավելացվեցին կանգնելու տեղեր։
Կառուցվեց նոր Մալմյո մարզադաշտը 1896-ին կառոցված հին մարզադաշտի տեղում։
Իդրոտսպարկենին ավելացվեցին ևս 4.709 նստատեղ։ .Ռիմնարսվալենը կառուցվեց փոքր Օդեվալեն մարզադաշտի փոխարեն։
Ամենաշատը օգտագործվեց Ստոկհոլմի Ռասունդա մարզադաշտ, որտեղ կայացան 8 հանդիպում ներառյալ եզրափակիչը, Ուլևիում կայացավ 7 հանդիպում։


== Վիճակահանություն ==
Աշխարհագրական դիրքերի հիման վրա հավաքականների դասակարգումները հանդիպեց քննադատությունների հատկապես Ավստրիայի կողմից, որին բաժին ընկան ամենաուժեղ ակումբները։


== Արդյունքներ ==


=== Խմբային փուլ ===


==== Խումբ 1 ====
Արևմտյան Գերմանիան, որը անսպասելի դարձել էր չեմպիոն չորս տարի առաջ, դեռևս շատ ուժեղ էր և թիմը համալրել էր երիտասարդ հարձակվող Ուվե Զեելեր։ Բայց այս անգամ գերամանացիները պետք է մրցեին Արգենտինայի հզոր հավաքականի հետ, որը չէր մասնակցել Աշխարհի առաջնություններին 1934 թվականից հետո։ Իրականում շատերը կարծում էին, որ Արգենտինան իրական հնարավորություն ուներ հաղթելու մրցույթում։
Չեխոսլովակիան նույնպես ուներ հզոր հավաքական հարուստ ֆուտբոլային պատմությամբ և կանխատեսվում էր, որ նրանք արժանի դիմադրություն ցույց կտան Գերմանիային և Արգենտնիային։ Ոչ ոք չէր կանխատեսում, որ Հյուսիսային Իռլանդիան կարող է անակնկալներ մատուցել։ Սակայն Հյուսիսային Իռլանդիան արդեն ցույց էր տվել, որ նրանցից կարելի է սպասել անակնկալներ` դուրս թողնելով կրկնակի չեմպիոն Իտալիային որակավորման փուլից։
Վերջում Հյուսիսային Իռլանդիան մատուցեց Աշխարհի առաջնություններում ամենամեծ անակնկալներից մեկը` դուրս թողնելով Չեխոսլովակիային և դուրս գալով քառորդ եզրափակիչ։ Խմբում Արգենտինան ավարտեց վերջին տեղով −5 գոլային տարբերությամբ ինչի արդյունքում նրանց Բուենոս Այրեսի Էսեյսա օդանավակայանում դիմավորեցին հազարավոր զայրացած ֆուտբոլի երկրպագուներ։

Հյուսիսային Իռլանդիան ավարտեց Չեխոսլովակիայից բարձ դիրքում` հաղթելով լրացուցիչ հանդիպումումԱրգենտինան մոռացել էր բերել իրենց մարզաշապիկները և խաղացին տեղի ակումբ Մալմյո ՖԱ-ի մարզաշապիկներով։


===== Վերախաղարկում =====


==== Խումբ 2 ====
Երկրորդ խմբում խփվեցին առաջնության խմբերում ամենաշատ գոլերը` ընդհանուր 31 գոլ (~5.16 գոլ մեկ խաղում)։ Ժյուստ Ֆոնտեն Ֆրանսիայի կազմում խփեց իր 13 գոլերից 6-ը` դառնալով առաջնության լավագույն ռմբարկուն մինչև քառորդ եզրափակչ։
Խմբից ոչ մի հավաքական նախկինում հաջող ելույթ չէր ունեցել Աշխարհի առաջնություններում։ Չնայած ֆրանսիան ընդունել էր 1938 թվականի առաջնությունը, նա ոչ մի իրական հաջողության չէր հասել, Հարավսլավիան չէր կարողացել կրկնել իր 1930 թվականի հաջողությունը, որտեղ հասել էր կիսաեզրափակիչ, իսկ Պարագվայը և Շոտլանդիան համարվում էին առաջնության ետնապահ։
Խմբում հաղթեց Ֆրանսիան, իսկ Հարավսլավիան զբաղեցրեց երկրորդ տեղը։

Ֆրանսիան առաջ անցավ Հարավսլավիայից գոլային տարբերության շնորհիվ


==== Խումբ 3 ====
Շվեդները իրենց հաջողակ էին զգում, քանի որ ընկել էին համեմատաբար թույլ խումբ։ Չնայած խմբում ընդգրկված էր Հունգարիա, որը չորս տարի առաջ լավագույն հավաքականներից մեկն էր` պարտվելով միայն եզրափակչում Արևմտյան Գերմանիային։ Սակայն Հունգարիայի հավաքականը ծանր կորուստներ ունեցավ Հունգարական հեղափոխություն (1956)-ում, որից հետո Շանդոր Կոչիշը և Ֆերենց Պուշկաշը լքեցին իրենց հայրենիքը։ Նանդոր Հիդեգկուտին դեռ խաղում էր, սակայն նա արդեն 36 տարեկան էր և երբեք այլևս չվերադարձրեց իր վաղեմի մարզավիճակը։
Չնայած կորուստներին Հունգարիան համարվում էր, որ դուրս կգա խմբից, սակայն Ուելսի հաջողությունը մեծ անակնկալ էր։ Մեքսիկան Ուելսի հետ ոչ ոքի խաղալով նվաճեց իր առաջին միավորը Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություններում։

Ուելսը առաջ անցավ Հունգարիայից վերախաղարկման արդյունքով


===== Վերախաղարկում =====


==== Խումբ 4 ====
Մասնագետների կարծիով չորրորդ խումբը ամենաուժեղն էր այս մրցությունում։ Ինչպես նախորդ առաջնություններում Բրազիլիայի հավաքականը դեռևս ուժեղ էր, համալրված նոր տաղանդավոր ֆուտբոլիսռներով։ Խորհրդային միությունը գործող Օլիմպիական չեմպիոնն էր, իսկ Ավստրիան բրոնզե մեդալակիրը։ Եվ վերջապես Անգլիան թուլացել էր` կորցնելով մի քանի ֆուտբոլիստների Մյունխենի օդային աղետում, սակայն դեռևս համարվում էր մարտունակ թիմ։
Այս խմբի խաղերը ունեցան ամենամեծ հաճախելիությունը, անգամ ավելին քան 3-րդ խմբում, որտեղ հանդես էր գալիս ընդունող երկիր Շվեդիան։
Սակայն ֆուտբոլի որակը այս խմբում չարդարացրեց սպասելիքները։ Խմբի բոլոր խաղերում գրանցվեց ընդամենը 15 գոլ, ավելի քիչ քան մյուս խմբերում։ Աշխարհի առաջնության պատմության մեջ առաջին անգամ գրանցվեց գոլազուրկ ոչ ոքի, այն գրանցվեց Բրազիլիա Անգլիա խաղում։
Բրազիլիան հաղթեց խմբում առանց գնդակ բաց թողնելու։ Երիտասարդ Պելեն առաջին անգամ խաղադաշտ դուրս եկավ ԽՍՀՄ դեմ վերջին խմբային խաղում։ ԽՍՀՄ հավաքականը գրավեց երկրորդ տեղը խմբում։

ԽՍՀՄ հավաքականը առաջ անցավ Անգլիայից վերախաղարկման արդյունքովԱշխարհի առաջնության պատմության մեջ առաջին անգամ գրանցվեց գոլազուրկ ոչ ոքի։


===== Վերախաղարկում =====


=== Փլեյ օֆֆ փուլ ===


==== Քառորդ եզրափակիչներ ====


==== Կիսաեզրափակիչներ ====


==== Հանդիպում երրորդ տեղի համար ====


==== Եզրափակիչ ====


== Ռմբարկուներ ==
13 գոլով Ժյուստ Ֆոնտենը դարձավ առաջնության լավագույն ռբմարկու։ 2017 թվականի դրությամբ ոչ մի այլ ֆուտբոլիստ այսքան գնդակի հեղինակ չի դարձել ՖԻՖԱ առաջնության եզրափակիչ փուլի մեկ մրցաշրջանում։ Ընդհանուր 126 գնդակ հեղինակել են 60 տարբեր ֆուտբոլիստ, իսկ ինքնագոլեր չեն գրանցվել։

13 գոլ Ժյուստ Ֆոնտեն3 գոլ2 գոլ1 գոլ


== ՖԻՖԱ ներկայացված մրցաշարային աղյուսակ ==
1986 թվականին ՖԻՖԱ-ն հաշվետվություն հրապարակեց, որտեղ տրված է մինչև 1986 թվականի Աշխարհի գավաթը ներառյալ բոլոր առաջնությունների ընդհանուր մրցաշարային աղյուսակները։ 1954 թվականի Աշխարհի գավաթի մրցաշարային աղյուսակը հետևյալն է։


== Ծանոթագրություններ ==