Պաչարան

Պաչարան (իսպ.՝ Pacharán, բասկ.՝ Patxaran), ալկոհոլային խմիչք, որ ավանդաբար բնորոշ է Իսպանիայի հյուսիսային շրջաններին։
Պաչարանը ալկոհոլային թրմօղի է, որ պատրաստում են մամուխից (լատ.՝ Prunus spinosa) հոտավետ տարբեր հավելումներով։ Սովորաբար ալկոհոլի պարունակությունը 20-30 % է։ Որպես կանոն, մատուցվում է որպես դիժեստիվ, այսինքն` ուտելիքից հետո։


== Աշխարհագրություն և արտադրության պատմություն ==

Ի սկզբանե պաչարան պատրաստել են Նավառայում և Բասկերի Երկրում։ Խմիչքի անվանումը ծագում է մամուխի բասկերեն տարբերակից` բասկ.՝ baso aran (բառացի` վայրի սալոր), սակայն ժամանակի ընթացքում նրա պատրաստումը տարածվել է Իսպանիայի այլ շրջաններում ևս։
Պաչարայի պատրաստման առաջին հիշատակությունները վերաբերում են 16-րդ դարին. այդ ժամանակ այն գերիշխում էր խմիչքների մեջ, որոնք մատուցվում էին նավարացի արքաների հարսանեկան սեղաններին։ Պաչարանի մեծ երկրպագու է եղել մասնավորապես Բլանկա I Նավարացին (1387-1441), ով մատնանշել է այս խմիչքի բուժական հատկությունները։
16-18-րդ դարերում պաչարանը համեմատաբար ոչ մեծ ծավալներով արտադրվել է տնային պայմաններում։ Արտադրական ծավալներով պատրաստման հիմքը դրվել է 19-րդ դարում. պաչարանի առաջին խոշոր արտադրողը եղել է նավարացի գինեգործ Ամբրոսիո Վելասկոն (իսպ.՝ Ambrosio Velasco), ով 1816 թվականին հիմնել է պաչարանի արտադրություն։ Հատկանշական է որ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին պաչարանը դիտարկվել է ոչ այնքան ալկոհոլային խմիչք, որքան դեղամիջոց, որ նպաստում է մարսողությանը։ Այդ պատճառով այդ շրջանում պաչարանը վաճառել են դեղատներում։
Պաչարանը համազգային հռչակ է ձեռք բերել 20-րդ դարի կեսերին։ 1987 թվականին պաչարանի նավարացի արտադրողները հիմնադրել են հատուկ կանոնավորող խորհուրդ (իսպ.՝ Consejo Regulador de Denominacion), որը կանոնակարգում է խմիչքի պատրաստման տեխնոլոգիան և նրա աշխարհագրական պատկանելությունը։ Խորհրդի պահանջներին համապատասխան` պաչարան է կարող է կոչվել միայն այն թրմօղին, որն արտադրվում է Նավառայում, սակայն չնայած դրան` պաչարան շարունակում են արտադրել Իսպանիայի այլ շրջաններում ևս։
2000-ական թվականների վերջերին Իսպանիայում արտադրական եղանակով արտադրվել է տարեկան մոտ 7 միլիոն լիտր պաչարան։ Առավել տարածված են «Զոկո» (իսպ.՝ Zoco) (ընկերությունը հիմնվել է 1956 թվականին խմիչքն առաջինը արտադրած Ամբրոսիո Վելասկոյի հետնորդների կողմից), որ ներկայումս պատկանում է ֆրանսիական «Պեռնո Ռիկար» ընկերությանը, «Լա Նավարա» (իսպ.՝ La Navarra), «Բայնես» (իսպ.՝ Baines), «Էչեկո» (բասկ.՝ Etxeko), «Կանչա» (բասկ.՝ Kantxa), «Աչա» (բասկ.՝  Atxa) ընկերությունների արտադրանքը.


== Արտադրության տեխնոլոգիա ==

Պաչարանը կարելի է համարել լիկյորի և անիսոնի թրմօղու ինքնատիպ հիբրիդ։ Տեխնոլոգիական առումով այն մամուխի պտուղների, անիսոնի, հոտավետ տարբեր հավելումների (հիմնականում մրգային ու վանիլային, երբեմն` կարամելային) շաքարահյութի կուպաժ է։ Հատկաշական է, որ Նավառայի գյուղացիների շրջանում հին ժամանակներից կա հավատալիք, որ թրմելուց հետո մնացած մամուխի հատիկներ ուտելը կարող է խելագարություն կամ էլ առնվազն մինչև կյանքի վերջ խմիչքից կախվածություն առաջացնել։
Խմորումը տևում է մեկից ութ ամիս։ Արտադրական արդյունաբերության մեջ թրմօղին սովորաբար պատրաստում են ապակյա անոթներում, սակայն մասնավոր որոշ արտադրողներ այն ավանդաբար պատրաստում են փայտե տակառներում։

Կախված շաքարի պարունակությունից` պաչարանը կարող է լինել ինչպես քաղցր, այնպես էլ չոր։ Մաքուր վիճակում մամուխ-անիսոնային թուրմն ունենում է մուգ կարմիր կամ շագանակագույն երանգ, սակայն կախված խմիչքի մեջ տարբեր հավելումների առկայությունից` այն կարող է ձեռք բերել տարբեր գույներ` կապույտ, մանուշակագույն, դեղին, վարդագույն։
Ալկոհոլի պարունակությունը պաչարանի հիմնական տեսակներում կազմում է 20-30 %, սակայն թողարկվում են ավելի փափուկ տեսակներ ևս և նույնիսկ առանց ալկոհոլի պաչարան, որն ունենում է խմիչքի համային հիմնական հատկությունները։


== Մատուցում և կիրառում ==
Պաչարանն ավանդաբար մատուցվում է ճաշից հետո որպես դիժեստիվ։ Այն մատուցում են ոչ մեծ բաժակներով, հաճախ սուրճի հետ։ Ընդունված է խմիչքն օգտագործել սառը վիճակում, սակայն բաժակի մեջ սառույցի կտորներ սովորաբար չեն դնում. այն սառեցվում է նախօրոք։ Երբեն մատուցում են շատ մանր կտորների վերածած սառույցով։ Իսպանական որոշ ռեստորաններում պաչարանի որ թանկարժեք տեսակները կարող են վերջում անվճար մատուցվել հաստատության կողմից` ի նշան երախտագիտության։


== Ծանոթագրություններ ==