Լասլո Մոխոյ-Նադի

Լասլո Մոխոյ-Նադի (հունգ.՝ Moholy-Nagy László, ծննդյան անուն՝ Լասլո Վայս (հունգ.՝ Weisz László) հուլիսի 20, 1895(1895-07-20)[…], Bácsborsód, Bácsalmás District, Բաչ-Բադրոգ, Հունգարիայի թագավորություն, Ավստրո-Հունգարիա - նոյեմբերի 24, 1946(1946-11-24)[…], Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ), հունգարացի նկարիչ, լուսանկարչական և կինոարվեստի տեսաբան, լրագրող, 20-րդ դարի առաջին կեսի համաշխարհային ավանգարդի խոշորագույն դեմքերից մեկը, նոր տեսիլք լուսանկարչության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։


== Կենսագրություն և ստեղծագործություն ==
Ընտանիքից հոր հեռանալուց հետո մեծացել է մայրական գծով հորեղբոր՝ մասնագիտությամբ իրավաբան Գուստավ Նադյայի ընտանիքում։ Նրա մոր զարմիկը դիրիժոր Գեորգ Շոլթին էր։ Ստացել է իրավաբանական կրթություն։ Լասլոն վերցրեց իր հորեղբոր մադյարի ազգանունը, իսկ ավելի ուշ նրան ավելացրեց «Moholy»` ի հիշատակ Mohol քաղաքի (այժմ` Սերբիայի մի մասը), որտեղ նա անց է կացրել իր մանկության մի մասը։ Առաջին ստեղծագործությունները հրատարակվել են 1911 թվականին։ 1915 թվականից Ավստրո-հունգարական բանակում մարտնչել է որպես հրետանային սպա, 1917 թվականին վիրավորվել է ռուսական ռազմաճակատում, ապաքինվելուց հետո մնացել է Բուդապեշտի ռեզերվում։ Ծառայության ընթացքում կատարել է մատիտի էսքիզներ, ջրաներկով գրառումներ՝ իր ռազմական փորձը փաստաթղթավորելու համար։ Սկսել է հաճախել գեղարվեստական դպրոց, ծանոթացել Բուդապեշտի ներկայացուցիչների հետ (կուբիզմ, էքսպրեսիոնիզմ), մասնակցել է մի քանի խմբակային ցուցահանդեսների։
Աջակցել է հունգարական խորհրդային Հանրապետությանը, չնայած նրան, որ ոչ մի պաշտոն չի զբաղեցրել։ 1919 թվականի վերջին Հունգարական Հանրապետության պարտությունից հետո փախել է Սեգեդ, որտեղից տեղափոխվել է Վիեննա, ապա՝ Բեռլին։ Մտել է դադաիստների շրջան, զգացել Կուրտ Շվիթերսի ազդեցությունը, ճարտարապետական նախագծերում զարգացրել է կոնստրուկտիվիզմի սկզբունքները։ 1923-1928 թվականներին աշխատել է Բաուհաուզում։ Նրա աշակերտների թվում էր Ջոզեֆ Ալբերսը։ 1924 թվականին ծանոթացել է Վլադիմիր Մայակովսկու հետ, ստեղծել նրա մի քանի լուսանկարներ։ Գրել է սցենարներ նկարահանել կարճամետրաժ ֆիլմեր («Բեռլինի նատյուրմորտ» 1926)։ 1925 թվականին Բաուհաուզ գրքի սերիայում լույս է տեսել նրա նկարը, լուսանկարը, կինոն, որտեղ իր ֆոտոմոնտաժի համար նա ընտրել է «լուսանկարչական քանդակագործություն» բառը։ 1929 թվականին Լասլոն ներգրավվեց Շտուտգարտում «կինո և լուսանկար» հայտնի ցուցահանդեսի կազմակերպմանը։

Համագործակցել է Բեռլինի փորձարարական թատրոնների հետ (Մասնավորապես Է. Պիսկատորաի քաղաքական թատրոն)։ 1934 թվականին նացիստական Գերմանիայից արտագաղթել է Ամստերդամ, 1935 թվայանին՝ Լոնդոն։ Հիտլերյան Գերմանիայում նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են հայտնի քարոզչական «դեգեներատիվ արվեստ» ցուցահանդեսում (1937)։ 1937 թվականին Վալտեր Գրոպիուսի երաշխավորությամբ և Վալտեր Պաեպկեի հրավերով (անգլ.՝ ), տնօրենների խորհրդի նախագահ Container Corporation of America (անգլ.՝ )։ Մոհոյ-Նադը տեղափոխվել է Չիկագո (ԱՄՆ) և զբաղեցրել դիզայնի դպրոցի՝ «Նոր Բաուհաուզ» տնօրենի պաշտոնը, որն էլ ղեկավարել է 1939 թվականից մինչև կյանքի վերջը։ Մահացել է լեյկեմիայից։ Թաղված է Գրեյսլենդ գերեզմանատանը։
1944 թվականին դիզայնի դպրոցը դարձել է դիզայնի ինստիտուտ (անգլ.՝ ), իսկ 1949 թվականին միավորվել է Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետ, որը դարձել Է ԱՄՆ-ում առաջին ուսումնական հաստատությունը, որը շնորհում է Ph աստիճան. D. ըստ դիզայնի։


== Ճանաչում ==
Բուդապեշտի արվեստի և դիզայնի համալսարանը կրում է Լասլո Մոհոյ-Նադյա անունը։ 2003 թվականի աշնանը որպես նկարչի կյանքի և ստեղծագործության մասին տեղեկատվության աղբյուր հիմնադրվել է Մոհոյ-Նադյա հիմնադրամը։
2004 թվականին Մոսկվայում նրա աշխատանքները  ներկայացվել են «Հունգարիայի լավագույն 100 լուսանկարներ» ցուցահանդեսում։
2016 թվականին Նյու Յորքի Սողոմոն Գուգենհայմի թանգարանում ներկայացվել է Մոհա Նադյայի աշխատանքների հետահայաց ցուցադրությունը, որը ներառում է գեղանկարչություն, կինո, լուսանկարչություն և քանդակ։


== Նկարչի տեքստերը ==
Painting, photography, film. Cambridge: M.I.T. Press, 1969Նկարչությունը կամ լուսանկարը М., 1929


== Ցուցահանդեսների կատալոգներ ==
Montagen ins Blaue: Laszlo Moholy-Nagy, Fotomantagen und -collagen, 1922—1943. Giessen: Anabas, 1980László Moholy-Nagy: compositions lumineuses, 1922—1943. Paris: Editions du Centre Pompidou, 1995László Moholy-Nagy: a life in motion : paintings, sculpture, drawings and photography. London: Annely Juda Fine Art, 2004Laszlo Moholy-Nagy: color in transparency: photographic experiments in color 1934—1946 = Fotografische Experimente in Farbe 1934—1946. Göttingen: Steidl; Berlin: Bauhaus-Archiv, 2006


== Նկարչի գրականության մասին ==
Moholy-Nagy S. Moholy-Nagy: experiment in totality. Cambridge: M.I.T. Press, 1969Kostelanetz R. Moholy-Nagy. New York: Praeger, 1970Mansbach S.A. Visions of totality : Laszlo Moholy-Nagy, Theo Van Doesburg, and ElLissitzky. Ann Arbor: UMI Research Press, 1980

Hight E.M. Picturing modernism: Moholy-Nagy and photography in Weimar Germany. Cambridge: MIT Press, 1995.Margolin V. The struggle for utopia: Rodchenko, Lissitzky, Moholy-Nagy, 1917—1946. Chicago: University of Chicago Press, 1997Ласло Мохоли-Надь и русский авангард: Статьи и пер. с венг. и нем. / Сост С. Митурич; ред. Ю. Герчук. — М.: Три квадрата, 2006. — 296 с. — (artes et media). — 1000 экз. — ISBN 5-94607-062-2
Георгий Кулаков. Моголи-Надь и «Баухауз».// Фотография. 1992.№ 3-4. стр.36-38


== Արտաքին հղումներ ==
Сайт Фонда Мохоли-Надя(անգլ.)
О фотограммах Мохоли-Надя(անգլ.)
Фотографии on line(անգլ.)
Елена Черневич «Ласло Мохоли-Надь»(չաշխատող հղում)
Лекция Ирины Кулик в Музее «Гараж». Ласло Мохоли-Надь – Олафур Элиассон. Инженерия восприятия


== Ծանոթագրություններ ==