Էռնստ Կասիրեր

Էռնստ Կասիրեր (գերմ.՝ Ernst Cassirer; մայիսի 28, 1874(1874-05-28)[…] կամ հուլիսի 28, 1874(1874-07-28), Վրոցլավ, Սիլեզիա, Պրուսիայի թագավորություն, Գերմանական կայսրություն - ապրիլի 13, 1945(1945-04-13)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), գերմանացի փիլիսոփա և մշակութաբան, Մարբուրգի նեոկանտիանության դպրոցի ներկայացուցիչ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Բրեսլավլում՝ հայտնի հրեա առևտրական և վաճառական Էդուարդ Կասիրերի ընտանիքում (1843-1916)։ Նրա պապը՝ Մարկուս Կասիրերը (1801-1880), Բույաքովում հիմնել է գործվածքների և տեքստիլ արտադրության սարքավորումների առևտրի տուն՝ հետագայում իր գործը տեղափոխելով Բրեսլավլ։ Էռնստի մյուս պապը՝ Զիգֆրիդ Կասիրերը (1812-1897), Բրեսլավլում օղեգործարան է ունեցել և շնապսի խոշոր արտադրող է եղել։ Նրա հայրը և մայրը զարմիկներ են եղել։ Ազգական եղբայրներն են՝ նյարդաբան Ռիխարդ Կասիրերը, դիրիժոր Ֆրիդրիխ Լեոպոլդ Կասիրերը, հրատարակիչներ և գալերիստներ Պաուլ Կասիրերը և Բրունո Կասիրերը, հոգեբույժ Կուրտ Գոլդշտեյնը, ֆաբրիկանտ Հյուգո Կասիրերը (որի պատվին անվանվել է «Hugo-Cassirer-Straße»-ը՝ Բեռլինում)։ Նրա ազգական քույրը մանկավարժ Էդիտ Գեղեեբն (1885-1982) է եղել, կինը՝ առաջադեմ մանկավարժության տեսաբան Պաուլ Գեղեբան։
1892 թվականից սովորել է Հումբոլդտի համալսարանում։ Այցելել է դասախոսությունների՝ Լայպցիգի, Հայդելբերգի, Մյունխենի և Մարբուրգի համալսարաններում։ Եղել է Համբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր (1919-1933) և ռեկտոր (1930-1933)։ 1929 թվականի մարտին բանավիճել է Մարտին Հայդեգերի հետ։ 1933 թվականին՝ նացիստների իշխանության գալուց հետո, Կասիրերը ստիպված է եղել արտագաղթել՝ Օքսֆորդ (Մեծ Բրիտանիա), 1935-1941 թվականներին՝ Գյոթեբորգ (Շվեդիա), 1941 թվականին՝ ԱՄՆ։ 1941-1944 թվականներին դասավանդել է Յեյլի համալսարանում, ապա՝ Կոլումբիայի համալսարանում։


== Գիտական գործունեություն ==

Իր գործունեության սկզբում զբաղվել է բնագիտության փիլիսոփայական խնդիրներով։ Մշակել է հասկացությունների կամ «գործառույթների» տեսությունը։ 1920 թվականին ստեղծել է մշակույթի ինքնատիպ փիլիսոփայություն։ Հետևելով Գ. Կոգենին և Պ. Նատորպին՝ Կասիրերը կանտյան համակարգից հանել է «առարկանները՝ իրենց մեջ» հասկացությունը՝ որպես «փորձի» աշխարհը կազմող երկու ֆակտորներից մեկը։ Ըստ Կասիրերի՝ «փորձը» ստեղծվում է հենց մտքով։ Համապատասխանաբար՝ տարածությունը և ժամանակը դադարում են հայեցողություններ լինել (ինչպես Կանտի տեսությունում) և վերածվում են հասկացությունների։
Ըստ Կասիրերի՝ Կանտի երկու աշխարհների փոխարեն, գոյություն ունի մեկ աշխարհ՝ «մշակույթի աշխարհ»։ Այդտեղ բանականության գաղափարները և կատեգորիաները կարգավորող են դառնում, և աշխարհը կերտում են սկզբունքներով։ Կասիրերը դրանք անվանում է «խորհրդանշական գործառույթներ», քանի որ դրանք ներկայացնում են այն բարձրագույն արժեքները, որոնք կապված են մարդու «աստվածային» մասի հետ։ Կասիրերի «խորհրդանշական ձևեր» կոչվող մշակույթի բազմաբնույթ ոլորտները (լեզու, առասպել, կրոն, արվեստ, գիտություն) դիտարկվում են որպես ինքնուրույն, իրարից անկախ կազմավորումներ։ Կասիրերի մշակույթի փիլիսոփայության իդեալիստական ըմբռնման համաձայն՝ «մարդը խորհրդանիշներ կերտող կենդանի է»։
Կասիրերի գաղափարները, առաջին հերթին՝ «խորհրդանշական ձևերի» մասին նրա ուսմունքը, որոշիչ ազդեցություն են ունեցել Մարբուրգի դպրոցի մշակույթի պատմության ուսումնասիրության վրա։

Էռնստ Կասիրերը հեղինակել է Գոթֆրիդ Լայբնիցի («Leibniz' System in seinen wissenschaftlichen Grundlagen», 1902), Իմանուիլ Կանտի («Kants Leben und Lehre», 1918), Ռենե Դեկարտի, Վերածննդի փիլիսոփայության («Individuum und Kosmos in der Philosophie der Renaissance», 1927), Լուսավորականության («Die Philosophie der Aufklärung», 1932), Յոհան Գյոթեի, Շիլլերի, Ֆրիդրիխ Հյոլդերլինի, Հայնրիխ ֆոն Քլայսթի մասին պատմափիլիսոփայական աշխատանքները։


== Ընտանիք ==
Քույրը՝ Հեդվիգ Կասիրերը (1862-1928), ամուսնացել է զարմիկի՝ նյարդաբան Ռիխարդ Կասիրերի հետ (1868-1925)։1902 թվականին ամուսնացել է իր զարմուհի Անտոնելա (Թոնի) Բոնդիի (1883-1961) հետ. նրա մայրը՝ Յուլի Կասիրերը (1860-1914), եղել է Էռնստի հոր հարազատ քույրն ու մոր զարմուհին։
Երեխաներ․

Հենրիխ Վալտեր (Հայնց) Կասիրեր (1903-1979), նեոկանտիանացի փիլիսոփա։ Նա Նոր Կտակարանը թարգմանել է անգլերեն։
Գեորգ Օյգեն Կասիրեր (1904-1958), լուսանկարիչ։
Թոռը՝ շվեդ բանասեր Պետեր Կասիրերը (ծնվ. 1933), հռետորության և ընդհանուր լեզվաբանության մասին գրքերի հեղինակ է։
Աննա Էլիզաբեթ Կասիրեր Էփելբաում (1908-1998), հոգեթերապևտ, «Observations on the disintegration of the self» աշխատության հեղինակ, ամերիկացի դաշնակահար Կուրտ Էփելբաումի կինը (1906-1990)։


== Գրություններ ==
Das Erkenntnisproblem in der Philosophie und Wissenschaft der neueren Zeit, Bd 1—4, В., 1906—1957;
Freiheit und Form, В., 1916;
Philosophie der symbolischen Formen, Bd 1—3, В., 1923—1929;
An essay on man. An introduction to a philosophy of human culture. New Haven — L., [1945];
The myth of the state, London, 1946;
Zur modernen Physik, Oxford,1957;


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


=== Գրքեր ===
Свасьян, К. А. Философия символических форм Э. Кассирера: Критический анализ / АН АрмССР, Ин-т философии и права. — Ереван: Изд-во АН АрмССР, 1989.
Кравченко, А. А. Логика гуманитарных наук Э. Кассирера. Кассирер и Гете. — М.: Диалог-МГУ, 1999.
М. Е. Соболева. Философия символических форм Э. Кассирера: Генезис. Основные понятия. Контекст. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2001.
Вейнмейстер, А. В. Символическая интерпретация культуры в концепции Э. Кассирера и А. Ф. Лосева: дис. … канд. филос. наук. — СПб., 2006.
Демидова, М. В. «Animal symbolicum» Э. Кассирера и научное знание XX века / Под ред. В. А. Фриауфа. — Саратов: Изд-во Саратовского ун-та, 2007.


=== Հոդվածներ ===
Свасьян, К. А. Философия культуры Э.Кассирера (Истоки, своеобразие, критика) // Вопросы философии. — 1984. — № 9. — С. 95-103.
Фохт, Б. А. Понятие символической формы и проблема значения в философии языка Э. Кассирера // Вопросы философии. — 1998. — № 9. — С. 150—174.
Соболева, М. Е. Система и метод в философии символических форм Э. Кассирера // Вопросы философии. — 2000. — № 2. — С. 87-100.
Безлепкин Н. И., Чупахина Н. А. А. Ф. Лосев и Э.Кассирер: лингвофилософские параллели // Вече. Альманах русской философии и культуры. Выпуск 16. — СПб., 2004. — С. 94-104.
Шиян, А. Феноменология или неокантианство: философия сознания Э. Кассирера // Топос. — 2006. — № 1.
Свасьян, К. А. Проблема человека в философии Э. Кассирера
Бенгтсон Э., Розенгрен М. Философско-антропологический подход в риторике. Случай Кассирера / пер. с англ. Д.Н. Воробьева, И.Ю. Шакина(ռուս.) // Философия и культура. — 2019. — В. 1. — С. 27—41. — ISSN 2454-0757. — 
Мних, Роман Рецепция Кассирера в России в свете некоторых особенностей русской философии(ռուս.) // Revue des études slaves. — 2002. — В. 2-3. — С. 563-575. — 


== Արտաքին հղումներ ==
Կասիրեր Էռնստ
Կասիրեր Էռնստ Archived 2008-04-20 at the Wayback Machine.
Կասիրեր Էռնստ հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում 
Էռնստ Կասիրերը Archived 2007-10-12 at the Wayback Machine. Յակով Կրոտովի գրադարանում
Փիլիսոփա Էռնստ Կասիրեր. ծայրահեղ իդեալիզմից՝ խորհրդանշական ձևերի փիլիսոփայություն. Դասախոս՝ Լադա Ցիպինա