Իոնային կապ

Այս կապն առաջանում է միայն տարբեր տարրերի ատոմների միջև, այնպիսի տարրերի, որոնց էլեկտրաբացասականության տարբերությունը շատ մեծ է։ Եթե այդ տարբերությունը 2 և ավելի միավոր է, ապա էլեկտրոնը մի ատոմից գրեթե ամբողջությամբ է անցնում մյուս ատոմին, և գոյանում են իոններ։


== Կապի առաջացումը ==
Իոնային կապի առաջացումը նատրիում և քլոր տարրերի միջև, որոնց էլեկտրաբացասականությունների տարբերությունը հավասար է՝ 3,16-0,93 = 2,23։
Իրար մոտենալիս քլորի ատոմը նատրիումի ատոմից վերցնում է մեկ էլեկտրոն, որի հետևանքով և՛ առաջինը, և՛ երկրորդը ձեռք են բերում ազնիվ գազերի էլեկտրոնային փոխդասավորություն (մեկը՝ նեոնի, մյուսը՝ արգոնի)։

  
    
      
        N
        
          a
          
            ∘
          
        
        −
        1
        e
        →
        N
        
          a
          
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle Na^{\circ }-1e\rightarrow Na^{+}}
  

  
    
      
        N
        a
        ⋅
        +
        C
        l
        →
        N
        
          a
          
            +
          
        
        C
        
          l
          
            −
          
        
      
    
    {\displaystyle Na\cdot +Cl\rightarrow Na^{+}Cl^{-}}
  

  
    
      
        C
        
          l
          
            ∘
          
        
        +
        1
        e
        →
        C
        
          l
          
            −
          
        
      
    
    {\displaystyle Cl^{\circ }+1e\rightarrow Cl^{-}}
  
կամ գոյացած իոնների միջև առկա է էլեկտրաստատիկ ուժեղ ձգողության ուժ, որը և կոչվում է իոնային կապ։


=== Ատոմների փոխազդեցություն ===
Իոնային կապն առաջանում է I և II խմբերի բնորոշ մետաղների (
  
    
      
        N
        a
      
    
    {\displaystyle Na}
  , 
  
    
      
        K
      
    
    {\displaystyle K}
  , 
  
    
      
        C
        a
      
    
    {\displaystyle Ca}
  , 
  
    
      
        M
        g
      
    
    {\displaystyle Mg}
   և այլն) և VI ու VII խմբերի բնորոշ ոչմետաղների (
  
    
      
        F
      
    
    {\displaystyle F}
  , 
  
    
      
        C
        l
      
    
    {\displaystyle Cl}
  , 
  
    
      
        B
        r
      
    
    {\displaystyle Br}
  , 
  
    
      
        O
      
    
    {\displaystyle O}
  , 
  
    
      
        N
      
    
    {\displaystyle N}
   և այլն) ատոմների միջև։ Տարրերի էլեկտրաբացասականության տարբերության նվազման հետ քիմիական կապի իոնականությունը պակասում է, և սկսում է գերակշռել կովալենտային կապը։
Իոնային կապ կարող է լինել ոչ միայն երկտարր միացություններում, ինչպիսիք են՝ 
  
    
      
        N
        a
        C
        l
      
    
    {\displaystyle NaCl}
  , 
  
    
      
        C
        a
        
          F
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle CaF_{2}}
  , 
  
    
      
        C
        s
        B
        r
      
    
    {\displaystyle CsBr}
  , այլև բազմատարր միացություններում, օրինակ՝ 
  
    
      
        N
        a
        N
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle NaNO_{3}}
  , 
  
    
      
        K
        C
        l
        
          O
          
            4
          
        
      
    
    {\displaystyle KClO_{4}}
  , 
  
    
      
        M
        g
        S
        
          O
          
            4
          
        
      
    
    {\displaystyle MgSO_{4}}
  , 
  
    
      
        N
        a
        O
        H
      
    
    {\displaystyle NaOH}
   և այլն։


== Իոնային բյուրեղացանց ==

Այն միացությունները, որոնցում գոյություն ունի իոնային կապ, առաջացնում են իոնային բյուրեղացանց։ Օրինակ՝ նատրիումի քլորիդի բյուրեղացանցն իոնային է, որում յուրաքանչյուր 
  
    
      
        N
        
          a
          
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle Na^{+}}
   իոն շրջապատված է 
  
    
      
        6
        C
        
          l
          
            −
          
        
      
    
    {\displaystyle 6Cl^{-}}
   իոնով, և նույն ձևով յուրաքանչյուր 
  
    
      
        C
        
          l
          
            −
          
        
      
    
    {\displaystyle Cl^{-}}
   իոն՝ 
  
    
      
        6
        N
        
          a
          
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle 6Na^{+}}
  իոնով (նկար 1, ա)։ Նատրիումի քլորիդի բյուրեղացանցի երկրաչափական պատկերը խորանարդ է։
Իոնային կապի կարևոր առանձնահատկությունն է ուղղորդվածություն և հագեցվածություն չունենալը։ Սրանք պայմանավորված են հենց իոնի բնույթով։
Իոնի լիցքը գնդային մակերևույթի վրա բաշխված է հավասարաչափ, այդ պատճառով իր էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը հավասարապես է տարածում բոլոր ուղղություններով։ Գոյություն չունի որևէ արտոնյալ ուղղություն, որով իոնը կապվի միայն մեկ իոնի հետ։ Իոնը միևնույն ուժով կարող է ձգել հակառակ լիցք կրող իոններ բոլոր ուղղություններով։ Ուրեմն իոնային կապը ուղղորդվածություն չունի։ Դա հանգեցնում է այն բանին, որ իոնային կապը չունի նաև հագեցվածություն։ Նատրիումի և ցեզիումի քլորիդների (ա, բ) բյուրեղացանցերի օրինակը դրա վկայությունն է։
Իոնային բյուրեղացանց ունեցող նյութերը, շնորհիվ իոնային կապի մեծ ամրության, բնութագրվում են հալման բարձր ջերմաստիճանով։ Դրանց բնորոշ է նաև որոշ կարծրություն։


== Արտաքին հղումներ ==
10-րդ դասարանի քիմիայի դասագիրք, հեղինակներ՝ Առլիկ Խաչատրյան, Լիդա Սահակյան