Զանգվածի պակասորդ

Զանգվածի պակասորդ, ֆիզիկական մեծություն է, որ ցույց է տալիս ներքին փոխազդեցության ազդեցությունը միջուկը կազմող մասնիկների զանգվածի վրա և բնութագրում է ատոմի միջուկի կայունությունը։ Սովորաբար նշանակվում է 
  
    
      
        
          Δ
        
        m
      
    
    {\displaystyle {\Delta }m}
  ։
Գրականության մեջ հանդիպում են «զանգվածի պակասորդ» եզրույթի տարբեր սահմանումներ.

ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ,
Կապի էներգիայի միջոցով։Որպես կանոն զանգվածի պակասորդը հաշվում են կէՎ-երով։


== Զանգվածի պակասորդը ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ ==
Ատոմի դեպքում զանգվածի պակասորդը կամ զանգվածի ավելցուկը (անգլ.՝ mass excess), տրված իզոտոպի ատոմային զանգվածով արտահայտած հանգստի զանգվածի  և տրված իզոտոպի զանգվածային թվի տարբերությունը։

  
    
      
        Δ
        (
        Z
        ,
        A
        )
        =
        
          M
          
            a
          
        
        (
        Z
        ,
        A
        )
        −
        A
        ,
      
    
    {\displaystyle \Delta (Z,A)=M_{a}(Z,A)-A,}
  
որտեղ Ma(Z, A) —Z  լիցքով և A զանգվծային թվով միջուկի զանգվածն է.
Համաձայն այս սահմանման 12C միջուկի զանգվածի պակասորդը հավասար է 0-ի։

  
    
      
        Δ
        (
        C
        ,
        12
        )
        =
        0.
      
    
    {\displaystyle \Delta (C,12)=0.}
  


== Զանգվածի պակասորդ և կապի էներգիա ==
Ընդհանուր դեպքում, զանգվածի պակասորդը կապված մասնիկների համակարգի զանգվածի և նույն մասնիկների ազատ վիճակի գումարային զանգվածների տարբերությունն է։

  
    
      
        Δ
        
          m
        
        =
        [
        Z
        ⋅
        
          m
          
            p
          
        
        +
        N
        ⋅
        
          m
          
            n
          
        
        ]
        −
        
          m
          
            n
            u
            c
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle \Delta {m}=[Z\cdot m_{p}+N\cdot m_{n}]-m_{nuc},}
  որտեղ  
  
    
      
        Z
      
    
    {\displaystyle Z}
   — պրոտոնների թիվն է, 
  
    
      
        N
      
    
    {\displaystyle N}
   —նեյտրոնների թիվն է, 
  
    
      
        
          m
          
            p
          
        
      
    
    {\displaystyle m_{p}}
   —պրոտոնի զանգվածն է, 
  
    
      
        
          m
          
            n
          
        
      
    
    {\displaystyle m_{n}}
   — նեյտրոնի զանգվածն է, 
  
    
      
        
          m
          
            n
            u
            c
          
        
      
    
    {\displaystyle m_{nuc}}
   — միջուկի զանգվածն է։
Ըստ Էյնշտեյնի հարաբերականության, կապի էներգիան համեմատական է զանգվածի պակասորդին։

  
    
      
        Δ
        E
        =
        Δ
        m
        ⋅
        
          c
          
            2
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle \Delta E=\Delta m\cdot c^{2},}
  որտեղ  
  
    
      
        Δ
        m
      
    
    {\displaystyle \Delta m}
  -ը զանգվածի պակասորդն է, և с -ը լույսի արագությունն է վակուումում։


== Օրինակ ==
Հաշվենք զանգվածի պակասորդը, երբ236U-ի միջուկը տրոհվում է 92Kr-ի,141Ba-ի, և երեք նեյտրոնների։
236U → 92Kr + 141Ba + 3 n
236U-ի զանգվածային թիվը հավասար է 236։ Քանի որ իրական ատոմային զանգվածը 
  
    
      
        236
        ,
        045563
      
    
    {\displaystyle 236,045563}
   զամ է, ապա զանգվածի պակասորդը կլինի
  
    
      
        +
        0
        ,
        045563
      
    
    {\displaystyle +0,045563}
   զամ։ Համանման ձևով հաշվենք 92Kr, 141Ba, և նեյտրոնի զամ-երը համապատասխանաբար կստանանք
  
    
      
        −
        0
        ,
        073843
      
    
    {\displaystyle -0,073843}
  զամ, 
  
    
      
        −
        0
        ,
        085588
      
    
    {\displaystyle -0,085588}
  զամ և  
  
    
      
        0
        ,
        0086648
      
    
    {\displaystyle 0,0086648}
  զամ։ Ռեակցիային մասնակցող տարրերից յուրաքանչյուրի զանգվածի պակասորդը
  
    
      
        +
        0
        ,
        045563
      
    
    {\displaystyle +0,045563}
  զամ, իսկ տրոհման արդյունքում ստացված տարրերի համար։ 
  
    
      
        −
        0
        ,
        073843
        +
        (
        −
        0
        ,
        085588
        )
        +
        3
        ⋅
        (
        0
        ,
        0086648
        )
        =
        −
        0
        ,
        1334366
      
    
    {\displaystyle -0,073843+(-0,085588)+3\cdot (0,0086648)=-0,1334366}
  
Նախնական տարրերի և տրոհման հետևանք տարրերի զանգվածների միջև տարբերությունը. 
  
    
      
        0
        ,
        045563
        −
        (
        −
        0
        ,
        133436
        )
        =
        0
        ,
        1789996
      
    
    {\displaystyle 0,045563-(-0,133436)=0,1789996}
  զամ։
Եվ ամեն մի 1 զամ = 931,494 ՄէՎ է։


== Տես նաև ==
Զանգվածի և էներգիայի համարժեքությունը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Сивухин Д. В. Общий курс физики, т. 5, ч. 2.


== Արտաքին հղումներ ==
Астронет. Масса и энергия связи ядра