Օլիվեր Թվիստի արկածները

Օլիվեր Թվիստի արկածները (անգլ.՝ Oliver Twist; or, the Parish Boy’s Progress; The Adventures of Oliver Twist), Չարլզ Դիքենսի երկրորդ, իսկ անգլիական գրականության առաջին վեպը, որի գլխավոր հերոսը երեխա է:


== Բովանդակություն ==
Օլիվեր Թվիստ՝ տղա, ում մայրը մահացել է ծննդաբերության ժամանակ: Նա մեծանում է ծխական համայնքի մանկատանը, որի միջոցները շատ խղճուկ են: Քաղցած հասակակիցները ստիպում են նրան հավելում խնդրել ճաշին: Այդպիսի համառության համար տնօրենությունը վաճառում է նրան գերեզմանափորներին, որտեղ Օլիվերը ծաղրի է ենթարկվում ենթավարպետների կողմից: Ենթապետի հետ կռվից հետո Օլիվերը փախչում է Լոնդոն, որտեղ նա ընկնում է Ճարպիկ խաբեբա մականվամբ երիտասարդ գրպանահատի խմբի մեջ: Ավազակների որջը ղեկավարում է խորամանկ և նենգ հրեա Ֆեգինը: Նրանց է միանում սառնասիրտ մարդասպան և կողոպտիչ Բիլ Սայկսը: Նրա 17-ամյա ընկերուհին՝ Նենսին, Օլիվերի մեջ հարազատ հոգի է տեսնում  և բարություն է դրսևորում նրա հանդեպ:

Ավազակները ծրագրում էին սովորեցնել Օլիվերին գրպանահատի գործը, սակայն ձախողված կողոպուտից հետո տղան հայտնվում է պարոն Բրաունլոյի տանը, ով ժամանակի ընթացքում սկսում է կասկածել, որ Օլիվերը իր ընկերոջ որդին է:  Սայկսը և Նենսին Օլիվերին վերադարձնում են ընդհատակյա հանցավոր աշխարհ, որպեսզի նա մասնակիցի կողոպուտի:
Ինչպես պարզվում է՝ Ֆեգինի հետևում կանգնած է Մոքսը՝ Օլիվերի խորթ եղբայրը, ով փորձում է զրկել նրան ժառանգությունից: Հանցագործների հերթական անհաջողությունից հետո Օլիվերը հայտնվում  է միսս Ռոզ Մեյլի տանը, գրքի վերջում պարզվում է, որ նա հերոսի մորաքույրն է: Նրանց այցելում է Նենսին և հայտնում, որ Մոքսը և Ֆեգինը չեն հրաժարվում Օլիվերին գողանալու կամ սպանելու մտքից: Այս նորությամբ Ռոզ Մեյլին այցելում է պարոն Բրաունլոյին, որպեսզի նրա օգնությամբ լուծի այդ իրավիճակը: Այնուհետև Օլիվերը վերադառնում է պարոն Բրաունլոյի մոտ:
Սայկսին հայտնի է  դառնում Նենսիի՝  պարոն Բրաունլոյին կատարած այցելությունների մասին: Զայրույթի մոլուցքի մեջ չարագործը սպանում է աղջկան, բայց շուտով ինքն էլ է սպանվում: Մոքսը ստիպված բացում է իր գաղտնիքը, հաշտվում ժառանգության կորստի հետ և մեկնում Ամերիկա, որտեղ նա մահանում է բանտում: Ֆեգինին կախաղան են բարձրացնում: Օլիվերը երջանիկ ապրում է իր փրկչի՝ պարոն Բրաունլոյի տանը:


== Գրական բնութագիր ==
«Օլիվեր Թվիստի արկածները» կանխագուշակում է Դիքենսի սոցիալական վեպերը նրանով, որ այս գրքում տրվում է ամբողջ անգլիական հասարակության հատումը՝ լոնդոնյան արիստոկրատական առանձնատներից մինչև գավառական մանկատունը, և ցույց է տալիս նրանց կապը: Քննադատության թիրախ են դառնում աշխատանքային տները և մանկական աշխատանքը, հանցավոր գործունեության մեջ երեխանների ներգրավման նկատմամբ  կառավարության անտարբերությունը: 

Վեպի նախաբանում Դիքենսը քննադատում է հանցագործների կյանքը ռոմանտիկ լույսի ներքո: Նա գրում է.


== Վեպի հրատարակություն ==

Այն հրատարակվել է Bentley’s Miscellany գրական ամսագրում՝ 1837 թվականի փետրվարից մինչև 1839 թվականի մարտը: Վեպը հրատարակվել է նաև այլ հրատարակչությունում Bentley’s Miscellany ամսագրի հրատարակչի հետ պայմանագրի համաձայն՝ 1838 թվականի հոկտեմբերին: 1846 թվականին վեպը տպագրվել է Դիքենսի կողմից՝ ամսական համարներում, որոնք լույս էին տեսնում հունվար-հոկտեմբեր ամսիներին:
Վեպի հայերեն թարգմանությունը կատարել է Արտա Բազարյանը։


== Հուշեր ==
Դիքենսը կյանքի վերջում խոստովանեց, որ չարագործներից մեկին հրեա է ստեղծել, ընդ որում իրավիճակը բարդացավ նրանով, որ այդ կերպարին նա տվեց իր հրեա ծանոթներից մեկի՝ Ֆեգինի ազգանունը: Իր մեղքը քավելու համար Դիքենսը իր «Մեր ընդհանուր ընկերը» վեպի հերոս դարձրեց հրեա Ռահուին, ով բարի և ազնիվ մարդ էր, Ֆեգինի հակապատկերը Օլիվեր վեպից:


== Էկրանավորում և թատերական բեմադրություններ ==
Օլիվեր Թվիստ՝ համր ֆիլմ, 1922 թվական
Օլիվեր Թվիստ՝ դասական էկրանավորում 1948 թվական, ռեժիսոր՝ Դևիդ Լին
Օլիվեր Թվիստ՝ մյուզիքլ, 1960 (Վեսթ-Էնդ, Լոնդոն), 1962 (Բրոդվեյ), 1984 (վերսկսում Բրոդվեյում), 1994 (վերսկում Վեստ-Էնդում), 2002 (շրջագայություն Ավստրալիայում), 2003 (Տալլին), 2009 (վերսկում Վեստ-Էնդում), 2011 թվականի դեկտեմբերից (շրջագայություն Մեծ Բրիտանիայում)
Օլիվեր՝ Ֆիլմ մյուզիքլ, 1968 թվական
Օլիվեր Թվիստ՝ մուլտֆիլմ, 1982 թվական
Օլիվեր Թվիստ՝ հեռուստասերիալ, 1985 թվական,
Օլիվեր Թվիստ՝ ֆիլմ, 1997 թվական: Ռեժիսոր՝ Թոնի Բիլլ (ԱՄՆ)
Օլիվեր Թվիստ՝ ֆիլմ, 2005 թվական: Ռեժիսոր՝ Ռոման Պալանսկի
Օլիվեր Թվիստ՝ հեռուստասերիալ, 2007 թվական
Օլիվեր Թվիստի հիշատակը՝ վավերագրական ֆիլմ, 2014 թվական: Ռեժիսոր՝ Ռոնալդ Ուկլանիզմ:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Օլիվեր Թվիստի արկածները գրապահարանում
Օլիվեր Թվիստը Զանգակ հրատարակչությունում
Օլիվեր Թվիստը գուտենբերգում