Վիկտորյա Զավերուխա

Վիկտորիա Իգորևնա Զավերուխա (առավելապես հայտնի է որպես Վիտա Զավերուխա և Nazist Terror Pussy Riot, ուկրաիներեն՝ Вікто́рія І́горівна Заверу́ха, հունիսի 9, 1996(1996-06-09), Վիննիցա, Ուկրաինա) 24-րդ առանձին գրոհային գումարտակի («Այդար») զինվորական, ծայրահեղ աջ հոսանքի ուկրաինացի քաղաքական ակտիվիստ։ Մեղադրվում է հանցավոր խմբավորմանը մասնակցելու մեջ։
2014 թվականի մայիսից մասնակցել է Ուկրաինայի արևելքում զինված հակամարտությանը Ուկրաինայի զինված ուժերի կողմից, ինչպես նաև մասնակցել է 2014 թվականի մայիսի 2-ին Օդեսայի արհմիությունների տանը Եվրամայդանի հակառակորդների հարձակմանը, լինելով Աջ հատվածի ակտիվիստ։ Հայտնի է արմատական ազգայնական գաղափարների հանդեպ իր բացահայտ համակրանքով, կոչ է անում ոչնչացնել Ուկրաինայի ռուսալեզու քաղաքացիներին։ Տեսանյութով նկարահանված և համացանցում հրապարակված է այն փաստը, որ Զավերուխան գնդակոծում է Շիրոկինո գյուղը ձեռքի հակատանկային նռնականետից։
2015 թվականի մայիսի 4-ին ձերբակալվել է Կիևում՝ 2014 թվականին Բիկովնյա անցակետում ճանապարհային ոստիկանության տեսուչների վրա կրակելու մեղադրանքով, 2015 թվականի մայիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը Կիևի Դեսնյանսկի թաղամասի գազալցակայան թալանելու փորձով, 2015 թվականի մայիսի 1-ին ոստիկանների սպանություն և ահաբեկչական ակտ ծրագրելու համար։ Վիտա Զավերուխայի գործը զգալի արձագանք է ստացել՝ կապված մեղադրանքի խստության և մեղադրյալի բացահայտ արմատական դիրքորոշման հետ։


== Կենսագրություն ==
Վիկտորյա Զավերուխան ծնվել է 1996 թվականին։


=== Քաղաքական գործունեության սկիզբը և մասնակցությունը Եվրամայդանին ===
2013 թվականից եղել է Ուկրաինական ազգային ասամբլեա-Ուկրաինական ազգային ինքնապաշտպանություն ծայրահեղական Աջ սեկտորի ակտիվիստ։ Եվրամայդանի ժամանակ մասնակցել է բողոքի ցույցերին՝ որպես Աջ սեկտորի ակտիվիստ։ 2015 թվականի մարտի 26-ին Դաշնային լրատվական գործակալությունը հայտարարել է, որ Զավերուխան մասնակցել է 2014 թվականի մայիսի 2-ին Օդեսայի արհմիությունների տանը Եվրամայդանի հակառակորդների վրա հարձակմանը։ Մասնակցել է նաև Վիննիցայի մարզային պետական վարչակազմի գրավմանը։


=== Զինվորական ծառայություն ===
Զավերուխան մասնակցել է Դոնբասի ռազմական գործողություններին 2014 թվականի մայիսից մինչև 2015 թվականի ապրիլի 4-ը (այլ աղբյուրների համաձայն՝ մայիսի 2-ը)։ 24-րդ առանձին գրոհային գումարտակի կազմում («Այդար» գումարտակ) մասնակցել է 2014 թվականի հունիսի 13-14-ի գիշերը Շչաստիե քաղաքի համար մղվող մարտերին և Սևերսկի Դոնեց գետի կամրջի և Լուգանսկի ՋԷԿ-ի գրավմանը, կասկածվում է 2014 թվականի հունիսին Լուգանսկի ՋԷԿ-ը պայթեցնելու փորձի մեջ։ «Ազով» հատուկ նշանակության ստորաբաժանման կազմում մասնակցել է Շիրոկինո ավանի համար մղվող մարտերին 2015 թվականի ձմռանից մինչև 2015 թվականի ապրիլի 4-ը (այլ աղբյուրների համաձայն՝ մայիսի 2)։ «Այդար» գումարտակը և «Ազով» ստորաբաժանումը ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գրասենյակի, «Միջազգային ամնիստիա» և այլ կազմակերպությունների կողմից մեղադրվում են ռազմական հանցագործությունների համար։ 

Վիկտորյա  Զավերուխան լայնորեն հայտնի է դարձել 2014 թվականի նոյեմբերի 14-ին Elle ֆրանսիական ամսագրում Դոնբասի զինված հակամարտությունում կանանց մասնակցության մասին ռեպորտաժի հրապարակումից հետո, որտեղ Զավերուխային անվանել են «ուկրաինացի Ժաննա դը Արկ»։ Ամսագրում հրապարակումը սկանդալ է առաջացրել լրատվամիջոցներում և համացանցում ծնունդով Կիևից ամերիկացի դաշնակահար Վալենտինա Լիսիցայի պատասխան հաղորդագրություններից հետո։ Վալենտինա Լիսիցան համացանցում իր գրառումներում ուշադրություն էր հրավիրել այն փաստի վրա, որ Վիկտորյա Զավերուխան համացանցում իր հաղորդագրություններում և լուսանկարներում բացահայտ համակրանք է դրսևորում արմատական ազգայնականության նկատմամբ և աջակցում է Ուկրաինայի ռուսալեզու քաղաքացիների ոչնչացմանը, համացանցում հրապարակված լուսանկարներից մեկում Զավերուխան նացիստական ողջույնի նշանով է բարձրացրել ձեռքը, մյուսում նա պատկերված է զինվորական համազգեստով՝ ձեռքին նռնականետ, որի վրա ֆլոմաստերով գրված է  «Մահը ուղղափառներին», երրորդում՝ Լուգանսկի ՋԷԿ-ի շենքի ֆոնին թափահարում է կարմիր–սև դրոշը, չորրորդում՝ նա զենքերով կեցվածք է ընդունել սվաստիկայով դրոշի ֆոնին։ Վալենտինա Լիսիցայի միջամտությունից հետո ֆրանսիական Elle ամսագրի խմբագիրները ներողություն են խնդրել Վիկտորյա Զավերուխայի և Դոնբասում ռազմական գործողություններին մասնակցող այլ կանանց մասին զեկույց հրապարակելու համար։
2014 թվականի դեկտեմբերին, որպես «Այդար» գումարտակի մարտիկներ ներկայացած մի խումբ անհայտ տղամարդկանց հետ Զավերուխան ներխուժել է դոմոֆոնների արտադրությամբ զբաղվող ընկերության գրասենյակ՝ մեղադրելով ընկերությանը «Ռուսաստանի համար աշխատելու» և «Դոնբասի ինքնահռչակ հանրապետությանը ֆինանսավորելու մեջ»։ Զավերուխայի և ընկերության աշխատակցի միջև բանավոր հոխորտանքը վերածվել է ծեծկռտուքի, սակայն արդյունքում խումբը լքել է ընկերության գրասենյակի տարածքը։
2015 թվականի մարտին համացանցում հայտնվել է տեսանյութ, որտեղ Վիկտորյա Զավերուխան նռնականետով կրակում է Շիրոկինո գյուղի վրա։


=== Հրաժարականից հետո ===
2015 թվականի մայիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը Կիևի Դեսնյանսկի շրջանում թալանել են գազալցակայան, ենթադրյալ ավազակներին նույն գիշերը բերման ենթարկելիս փոխհրաձգության հետևանքով սպանվել են երկու ոստիկան, երեքը՝ վիրավորվել։ Ավելի ուշ՝ 2015 թվականի մայիսին, կողոպուտի բոլոր հինգ կասկածյալները բերման են ենթարկվել՝ Եվգենի Կոշելյուկը, Անդրեյ Ռոմանյուկը, Նիկոլայ Մոնիշենկոն և Վիկտորիա Զավերուխան, Վադիմ Պինուսը սպանվել է փոխհրաձգության ժամանակ։ Այլ աղբյուրների համաձայն՝ Զավերուխան բերման է ենթարկվել ապրիլի 5-ին։ Գործը զգալի հրապարակայնություն է ստացել մեղադրանքի ծանրության և ամբաստանյալի բացահայտ արմատական դիրքորոշման պատճառով։ [տես «Վիտա Զավերուխայի գործը»]


=== Կալանքից ազատվելուց հետո ===
Կիևի Լուկյանովկայի քննչական մեկուսարանից ազատ արձակվելուց անմիջապես հետո Զավերուխան տուժել է ուկրաինական «C14» ազգայնական կազմակերպության անդամներ Սերխի Բոնդարի, Նիկոլայ Պանչենկոյի և այլոց հետ ծեծկռտուքի ընթացքում, ովքեր օգնել են ազատ արձակել սպանության մեջ կասկածվող աղջկան։ «C14»-ի  անդամները հայտնել են, որ Զավերուխան չի տուժել ծեծկռտուքի ժամանակ, ծեծի է ենթարկվել միայն Զավերուխայի ամուսինը՝ Իգոր (Օլես) Պավլովը (Չեռնյակ կամ Նևիդոմենկո)։
2017 թվականի մայիսի 12-ին Վիտորիա Զավերուխան Work.ua կայքում տեղադրել է հարցաթերթ 12000 գրիվնա (մոտ 25000 ռուբլի) աշխատավարձով մատուցողուհու, բարիստայի, բարմենի աշխատանք գտնելու մասին, ինչը ծաղրի է ենթարկվել համացանցի օգտատերերի կողմից։ 
Զավերուխան և նրա առաջին ամուսինը՝ Իգոր Պավլովը, ներգրավված են եղել 2017 թվականի հուլիսի 9-ին Կիևում տրանսգենդերների վրա հարձակման գործում։ Տրանսգենդերների վրա հարձակումից հետո երեք ձերբակալվածներին նստեցրել են ոստիկանական մեքենաներ՝ Շևչենկովսկի շրջանի ներքին գործերի վարչություն տեղափոխելու համար։ Զավերուխան փակել է մեքենայի ճանապարհը, որտեղ գտնվել է Չեռնյակը։ Զավերուխան նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մեքենան սկսել է շարժվել, բռնվել է մեքենայի կապոտից և ընկել։ «Սվոբոդա» Համաուկրաինական միավորումից Կիևի քաղխորհրդի պատգամավոր Վլադիմիր Բոխնյակի, քաղբանտարկյալների ազատման կոմիտեի աշխատակցուհի Տատյանա Կավեպեշչենկոյի  (Բլիզնյուկ), «Սվոբոդա» ՀՄ-ի քաղաքական հարցերով փոխնախագահ Անդրեյ Մոխնիկի, Վլաս Շմիդտի բաժին ժամանելուց հետո, ոստիկանությունն ազատ է արձակել բոլոր ձերբակալվածներին։


== Վիտա Զավերուխայի գործը ==
2015 թվականի մայիսի 3-ի լույս 4-ի գիշերը Դեսնյանսկի շրջանում, այլ աղբյուրների համաձայն, Կիևի Դնեպրովսկի շրջանի Միլյուտենկոյի փողոցում հարձակում է կատարվել բենզալցակայանի վրա։ Աշխատակիցը վիրավորվել է ձեռքից, իսկ դիմակներով հարձակվողները խլել են բենզալցակայանի դրամարկղում եղած դրամական միջոցները (823 գրիվնա)։ Հանցագործության վայրից գողերի փախուստից հետո բենզալցակայանի վիրավոր աշխատակիցը ոստիկանություն է կանչել։ Նույն գիշերը, երբ փորձել են բերման ենթարկել ենթադրյալ ավազակներին, փոխհրաձգության արդյունքում երկու ոստիկան սպանվել են, երեքը՝ վիրավորվել։ 
Ավելի ուշ՝ 2015 թվականի մայիսին, կողոպուտի բոլոր հինգ կասկածյալները բերման են ենթարկվել՝ Եվգենի Կոշելյուկը, Անդրեյ Ռոմանյուկը, Նիկոլայ Մոնիշենկոն և Վիտա Զավերուխան, Վադիմ Պինուսը սպանվել է փոխհրաձգության ժամանակ։ Այլ աղբյուրների համաձայն՝ Զավերուխան բերման է ենթարկվել ապրիլի 5-ին։ Կասկածյալների տարիքը ձերբակալման պահին եղել է 17-ից 23 տարեկանի սահմաններում, նրանք բոլորը ծառայել են Ուկրաինայի տարածքային պաշտպանության «Ազով» գնդի «Տորնադո» և «Այդար» գումարտակներում։ Ձերբակալման պահին Վիկտորյա Զավերուխան 19 տարեկան է եղել։
ՆԳՆ մամուլի ծառայության տարածած տեսանյութում ներկայացվում է ձերբակալվածներից մեկի խոստովանությունը։ Ձերբակալվածի խոսքով մայիսի 1-ին ինքը և իր հանցակիցները Վիննիցայից ժամանել են Կիև՝ ահաբեկչություն իրականացնելու նպատակով. «իշխանության նկատմամբ բնակչության վստահությունը խաթարելու նպատակով», հարձակվողներն ունեցել են երկու ինքնաձիգ, РПГ «Մուխա» և մի քանի նռնակներ։ «Մորգանը պետք է կրակեր մարդկանց վրա, Վիտան պետք է պաշտպաներ նրան, Անդրեյը պետք է տրոտիլային պայթագլանիկ  նետեր ամբոխի մեջ»,- խոստովանության մեջ ավելացրել էր հանցագործը։ Մայիսի 1-ի հարձակումը հանցավոր խմբի անդամները չեղարկեցին, հարմար պահ չեղավ, հետո խմբի անդամները որոշեցին կրակել ճանապարհային ոստիկանության հենակետի ուղղությամբ՝ ոստիկանների զենքերը խլելու նպատակով։ Մայիսի 3-ին խմբի անդամները որոշել էին թալանել բենզալցակայանը։ Հարձակումից հետո հանցակիցները փորձել են թաքնվել, դեպքի վայր ժամանած ոստիկանական ջոկատը սկսել է հետապնդել նրանց և փոխհրաձգությունից հետո նրանց բերման է ենթարկել բակերից մեկում։
Ուկրաինայի դատախազության տվյալներով՝ աղջիկը մտերիմ հարաբերություններ է ունեցել իրավապահ մարմինների աշխատակիցների սպանության մեջ կասկածվող երեք անձանց հետ և նրանց հետ մասնակցել Բիկիվնիայում ճանապարհային ոստիկանության հենակետի հրետակոծության կազմակերպմանը։ 2014 թվականի մարտի 2-ին Ճանապարհային ոստիկանության պարեկի վրա կրակել էին ինքնաձիգից, պետավտոտեսչության երեք տեսուչներ մահացել էին։ Հանցագործները վերցրել էին պետավտոտեսչության աշխատակիցների զենքերը, այնուհետև Daewoo Lanos մեքենայով անհետացել Բրովարովի ուղղությամբ։ Մեղադրյալ Վիկտորյա Զավերուխայի գործողությունները որակավորվել են Ուկրաինայի Քրեական օրենսգրքի 187-րդ հոդվածի 3-րդ մասով (կողոպուտ), 263-րդ հոդվածի 1-ին մասով (ապօրինի զենք-զինամթերք պահելը) և 348-րդ հոդվածով (ոտնձգություն իրավապահների կյանքի նկատմամբ)։ Ակտիվիստները հայտարարել են, որ կամավորների և ոստիկանության միջև կոնֆլիկտը ծագել է գաղափարական հողի վրա, քանի որ մահացած իրավապահները «Բերկուտ» հատուկ նշանակության ստորաբաժանման նախկին աշխատակիցներ են եղել և ակտիվորեն մասնակցել են 2014 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին Եվրոմայդանի և Ավտոմայդանի ակտիվիստների ցրմանը։ 
Ձերբակալությունից հետո Զավերուխան հայտարարել է, որ իր նկատմամբ ֆիզիկական բռնություն է կիրառվել, կեղծվել են ապացույցները, իրեն ստիպել են ստորագրել արձանագրություններ, որոնց հետ ինքը համաձայն չէր։ Մի քանի օր անց քննչական մեկուսարանի խցում Զավերուխան հացադուլ է հայտարարել՝ ընդդեմ ոստիկանների, իր կարծիքով, անհիմն գործողությունների՝ «իր դեմ քրեական գործ սարքելը դադարեցնել և այլևս չանհանգստացնել, առանց իր փաստաբան Վիկտոր Սմալիի ներկայության»։
Նախաքննության ընթացքում Զավերուխան՝ ի նշան կալանքի դեմ բողոքի, կրծոտել է ձեռքի երակները, դատավարության ընթացքում դատարանի դահլիճում կտրել է ձեռքի երակները, ուշաթափվելուց հետո նա հոսպիտալացվել է։ 
2015 թվականի օգոստոսի 20-ին Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը մեղադրական եզրակացություն է ներկայացրել Վիկտորյա Զավերուխայի, Անդրեյ Ռոմանյուկի, Եվգենի Կոշելյուկի, Նիկոլայ Մնիշենկոյի և Դանիլա Սիտնիկովի նկատմամբ քրեական հետապնդման վերաբերյալ Կիևի Դնեպրի շրջանային դատարան։
2015 թվականի սեպտեմբերի 22-ից Տատյանա Մոնտյանը գործով պաշտպանական կողմում հանդես է եկել Զավերուխայի ամուսնու հարազատների խնդրանքով։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 10-ին հերթական դատական նիստից հետո Մոնտյանը մամուլին հայտնել է, որ իր պաշտպանյալի առնչությամբ դատարանը որևէ հանցագործության մեջ նրա մասնակցության մասին փաստական ապացույցներ չունի։ 2016 թվականի հունիսի 11-ին հաղորդագրություն հայտնվեց, որ Զավերուխան հրաժարվել է Մոնտյանի հետագա ծառայություններից։
Զավերուխայի պահման պայմանները քննչական մեկուսարանում ստուգել է Ուկրաինայի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Նադեժդա Սավչենկոն։ Սավչենկոն զննել է Զավերուխայի խուցը, երբ նրան նախօրոք դուրս են բերել այնտեղից։ Դատարանի կողմից կալանքի ժամկետների երկարաձգումն ուղեկցվել է ակտիվիստների լայնածավալ ակցիաներով՝ ի պաշտպանություն Զավերուխայի և մյուս կասկածյալների։ Գործի քննության ընթացքում ուկրաինական մամուլը լայնորեն անդրադարձել է Զավերուխայի կողմնակիցների և դատարանի շենքում գտնվող ոստիկանության հատուկ ջոկատայինների միջև դիմակայության դեպքերին։ Կիև քաղաքի Սոլոմենսկի շրջանային դատարանի շենքում, որտեղ քննվում է գործը, 2016 թվականի հունիսի 13-ի գիշերը հրդեհ է տեղի ունեցել։ 2016 թվականի նոյեմբերի 23-ին ամբաստանյալ Զավերուխայի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու հարցը դատարանում քննարկելիս «Ժողովրդական ճակատ» խմբակցության պատգամավոր Յուրի Տիմոշենկոն իրեն և Վիկտորյա Զավերուխային ձեռնաշղթաներով միացրել է և ասել, որ չի հեռանա նիստերի դահլիճից առանց մեղադրյալի։ Յուրի Տիմոշենկոն զգուշացրել է, որ իրենից ձեռնաշղթաները հանելու փորձը կդիտվի որպես հարձակում պատգամավորի անձեռնմխելիության վրա։ Այնուհետև, դատական նիստից հետո Զավերուխան հոսպիտալացվել է ժողովրդական պատգամավորների հսկողության ներքո, ովքեր խոստացել են բանակցել գլխավոր դատախազ Յուրի Լուցենկոյի հետ Զավերուխայի գործի վերանայման վերաբերյալ։
2017 թվականի հունվարի 25-ին Զավերուխան Լուկյանովկայի քննչական մեկուսարանից ազատ է արձակվել 1,6 մլն գրիվնա գրավի դիմաց։ Գրավը վճարել է գործարար Ալեքսեյ Թամրազովը, ով նախկինում գրավ է վճարել գրող Օլես Բուզինայի սպանության մեջ կասկածվող Դենիս Պոլիշչուկի համար։


== Պարգևներ ==
«Ուկրաինայի համար զոհողության և սիրո համար» մեդալ (ԿՊ-ի ՈւՈւԵ, սեպտեմբեր 2015)։


== Ընտանիք ==
Առաջին ամուսինը՝ Իգոր (Օլես) Օլեգովիչ Պավլովը (Չերնյակ կամ Նևիդոմենկո) (ծնված 10/02/1992) «Ազով» հատուկ նշանակության ստորաբաժանման զինծառայող։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագիտություն ==
Siohan, Stéphane Une guerre si particulière(ֆր.) // ELLE France : журнал. — 2014. — С. 150—161. — ISSN 0013-6298.
Лисица Анна Interview with Vita Zaverukha from the "courtroom"(անգլ.) = Интервью с Витой Заверухой из зала суда // Провокатор : газета. — 2015. — № 1. Архивировано из первоисточника 18 Մարտի 2017.


== Արտաքին հղումներ ==
Тарасенко Григорий (2015-07-24)։ «История Виты Завирухи: Преступление и наказание»։ Антифашист. Информационное Агентство 
Уманьска Дарина (2015-06-09)։ «Батьки Віти Заверухи: Вона нічого не знала, що там в Києві трапилось»։ depo.ua (ուկրաիներեն) 
Левин Макс (2014-09-27)։ «Солдат Джейн»։ LB.ua։ Институт Горшенина 
 Вита Заверуха Beauty and the Beast