Պիա Արկե

Պիա Արկե (դան․՝ Pia Arke, ծննդյամբ՝ Գանտ (դան․՝ Gant), սեպտեմբերի 1, 1958(1958-09-01), Ittoqqortoormiit, Սերմերսոոք, Գրենլանդիա, Դանիա - մայիս 2007, Կոպենհագեն, Դանիա), կալաալիտցի և դանիացի վիզուալ արվեստի և պերֆորմանսի ոճով ստեղծագործող նկարչուհի, գրող և լուսանկարիչ։ Հայտնի է Գրենլանդիայի բնանկարների իր ինքնանկարներով և Գրենլանդիայի բնապատկերների լուսանկարներով, ինչպես նաև իր կտավներով, ստեղծագործություններով, որոնք արտացոլում են իր երկրի գաղութային պատմությունը և Դանիայի և Գրենլանդիայի միջև բարդ էթնիկ և մշակութային հարաբերությունները։ Որպես նկարիչ իր գեղարվեստական և հետազոտական կարիերայի ընթացքում Արկեն օգտագործել է իր խառը ժառանգության փոխաբերությունը («կիսատոհմիկ»)՝ որպես այդ պատմական հարաբերությունները պատկերելու միջոց, ինչպես նաև անդրադառնալու Արկտիկայի բնիկ ժողովուրդների ինքնության և պատկերման կարևոր խնդիրներին։


== Կենսագրություն ==
Պիա Արկեն ծնվել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Գրենլանդիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Իլլոկորտորմիուտ քաղաքում՝ դանիացի հեռագրող Յորգեն Գանտի և գրենլանդացի Յուստին Պիպարայիկ Բիրգիտեի ընտանիքում։ Մեծացել է հյուսիսային Գրենլանդիայի Տուլե շրջանում և հարավային Քակորտոք քաղաքում, սակայն նման ծագման շատ երեխաների պես նա երբեք չի սովորել գրենլանդերեն խոսել։ Ընտանիքի հետ ապրել է ինչպես Գրենլանդիայի արևելքում, այնպես էլ արևմուտքում։ Գրենլանդիայի դանիական դպրոցներում նախնական կրթություն ստանալուց հետո՝ 13 տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Դանիա։ 1987 թվականին Արկեն տեղափոխվել է Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագեն, որտեղ հաճախել է Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա՝ սովորելով գեղանկարչություն Մոգենս Մյոլլերի և Պեր Բակ Ենսենի մոտ, որն ավարտել է 1993 թվականին։              
1993 թվականին Արկեն ընդունվել է նույն ակադեմիայի տեսության և հաղորդակցության ֆակուլտետ։ 1995 թվականին ստացել է կերպարվեստի մագիստրոսի կոչում «Էթնո-Էսթետիկա» (Ethno-Esthetics/Etnoæstetik) վերնագրով հրապարակված ատենախոսությամբ, որտեղ նա խստորեն քննադատել է արևմտյան ռոմանտիկ և պարզունակ կարծրատիպերը «Էսկիմոսական» արվեստի վերաբերյալ՝ ընդգծելով արվեստում մշակութային ինքնության և իսկականության քննադատական հարցերը։


== Կարիերա ==
1980-ականների վերջերին Արկեն սկսել է ցուցադրել իր նկարները։ 1988 թվականին նկարչուհին ստեղծել է իր սեփական իրական չափերի կետային անցքերով խցիկը (աբսկուրի խցիկ), որը պատրաստել է իր  ձեռքով սոճուց և նրբատախտակից, որպեսզի լուսանկարի Գրենլանդիայի բնապատկերները, որոնց նա ծանոթացել է երեխա հասակում։ Այդ աշխատանքի արդյունքները ներկայացվել են նրա «Երևակայական հայրենիք» ցուցահանդեսում 1990 թվականին։ Այդ խցիկն ունեցել է փոքրիկ մուտք, որով նկարիչը ներս է մտնում և թաղանթն ամրացնում հետևի պատին։ Արտաքին լույսը ներթափանցում է ներքին տարածության հակառակ ծայրում գտնվող փոքրիկ բացվածքով։ Նկարչուհին հաճախ օգտագործել է դանդաղ լուսակայման պրոցեսը (15-ից 30 րոպե)՝ մնալով տուփի մեջ, կարգավորելով գործընթացը սեփական մարմնով, որը տեսանելի ստվեր է գցում պատրաստի պատկերի վրա։ 
1997 թվականին Editors' introduction to Pia Arke. Arctic Hysteria-ում Իբեն Մոնդրուպը նկարագրել է, թե ինչպես է իր ցուցահանդեսը կանխամտածված վերնագրվել  «Արկտիկական հիստերիա»՝ հղում կատարելով հակասական, իռացիոնալ վարքագծին, որը երբեմն ցուցադրում են բնիկ կանայք։ Նրա ցուցահանդեսները և դրան ուղեկցող  քննարկումները դրդել են դանիական հասարակությանը վերանայել Գրենլանդիայի գաղութային պատմությունը։ Նրա կենդանության օրոք նրա ցուցահանդեսներից միայն մի քանիսն են անցկացվել, Դանիայում նրա աշխատանքների առաջին խոշոր ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել միայն 2010 թվականին՝ նրա մահից հետո՝ Tupilakosaurus (2010) անվանումով։
Իր արվեստի և լուսանկարների միջոցով նա կրկին հետազոտել է մանուկ հասակում ապրած վայրերը՝ բացահայտելով Դանիայի ռեպրեսիվ գաղութացումը։ Tupilakosaurus ցուցահանդեսի ցուցադրությունը բաղկացած է եղել ավելի քան 70 լուսանկարներից, կտավներից, տեսանյութերից, ինստալյացիաներից և տեքստերից։ Արդյունքում, Արկեն ձեռք է բերել Սկանդինավիայի հետգաղութային ամենակարևոր քննադատներից մեկի համբավը՝ շնորհիվ իր գեղարվեստական հետազոտությունների, որոնք նա անցկացրել է ավելի քան երկու տասնամյակ։


== Ցուցահանդեսներ ==
2019 – «16-րդ Ստամբուլի բիեննալե։ Յոթերորդ մայրցամաք», համադրող՝ Նիկոլաս Բուրիո, Պերա թանգարան, Ստամբուլ, Թուրքիա
2019 – «Պիա Արկե. Հրաշքների երկիր», համադրող՝ Կատրինե Էլիզ Պեդերսեն, Թրոնհեյմի պատկերասրահ, Թրոնհեյմ, Նորվեգիա


== Ճանաչում ==
Պիա Արկեն մահացել է քաղցկեղից 2007 թվականի մայիսին 48 տարեկան հասակում։ Նրա «Ethno-Aesthetics» (1995) և «StoriesfromScoresbysund» (2003) գրքերը վերահրատարակվել են և թարգմանվել անգլերեն, դանիերեն և գրենլանդերեն լեզուներով։ 2010 թվականին Դանիայի ազգային թանգարանում անցկացված ցուցահանդեսը այնուհետև անցկացվել է Շվեդիայում և Գրենլանդիայում։


== Հրատարակված աշխատանքներ ==
Arke, Pia Ethno-aesthetics. — Kunsttidsskriftet ARK, Pia Arke Selskabet & Kuratorisk Aktion, 2010. — ISBN 978-87-993523-1-9
Arke, Pia Stories from Scoresbysund: Photographs, Colonisation and Mapping. — Pia Arke Selskabet and Kuratorisk Auktion, 2010. — ISBN 978-87-993523-0-2
Arke, Pia Tupilakosaurus: An Incomplete(Able) Survey of Pia Arke's Artistic Work and Research. — 2012. — ISBN 978-87-993523-3-3


== Ծանոթագրություններ ==