Ջեյմս Սքոթ (Մոնմութի առաջին դուքս)

Ջեյմս Քրոֆթս, հետագայում` Ջեյմս Սքոթ, Մոնմութի առաջին դուքս և Բաքլեյխի առաջին դուքս (անգլ.՝ James Scott, 1st Duke of Monmouth, ապրիլի 9, 1649(1649-04-09)[…], Ռոտերդամ, Հարավային Հոլանդիա, Նիդերլանդներ - հուլիսի 15, 1685(1685-07-15)[…], Թաուեր Հիլ, Լոնդոնի թաուեր, Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն և Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն), Կառլ II-ի և նրա սիրուհի Լյուսի Ուոլտերի արտամուսնական որդին։ Կառլ II-ի հոր մահապատժից հետո նրանք իրենց որդու հետ վտարվել են։ Մոնմունթը գլխատվել է 1685 թվականին, Ջեյկոփ II-ի անհաջող տապալումից հետո։ Իրեն համարելով օրինական թագավոր` Մոնմունթը փորձում էր ներկայացնել իրեն իբրև կաթոլիկ Ջեյկոփ II-ի հակառակորդ։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագումնաբանություն և վաղ տարիներ ===
Ծնվել է Նիդեռլանդներում, Ռոտերդամում, Լյուսի Վոլթերի և իր սիրեկան` Չարլզ II-ի որդին է։ Ջեյմսը իր վաղ տարիներն անց է կացրել Շխիդամում։
Հյուջ Նոել Ուիլյամսի (1870–1925) կենսագրական հետազոտությունների համաձայն, Չարլզը չի ժամանել Հաագա մինչև 1648 թվականի սեպտեմբերի կեսերը` երեխայի ծնվելուց յոթ ամիս առաջ և որոշ անհայտ աղբյուրներ ասում են, որ Լյուսի Վոլթերը 1648 թվականի ամռանը եղել է Քոլոնել Ռոբերթ Սիդնեյի՝ Լեյքեսթերի կոմսի երիտասարդ որդու սիրուհին։ Երբ երեխան չափահաս դարձավ, ժամանակակիցները նկատել էին, որ նա մեծ ազդեցություն էր ստացել Սիդնիից։ Այդ լուրերը հավանաբար ծագել են Յորքի դքսությունից, Չարլզ II թագավորի եղբայրից, որը վախենում էր զարմիկի գահի պոտենցիալ պահանջից։
Վերջապես 2012 թվականին ԴՆԹ թեստ անցկացվեց Մոնմոունթի ժառանգորդին` Բուքլեչի տասներորդ դուքսին, որը ցույց է տալիս, որ նա ունի միևնույն Y քրոմոսոմը, որպես Սթյուարտի հեռավոր զարմիկը, լուրջ ապացույցներ տալով, որ Չարլզ II-ը Մոնմունթի կենսաբանական հայրն է։ Նա ուներ երիտասարդ քույր` Մերի Քրոֆթս, որընույնպես հնարավոր է, որ եղել էր Չարլզի դուստրը, չնայած Թոեբալդ Թաֆֆին` Քարլինգֆորդի առաջին կոմսին, համարվում էր մեկ այլ պոտենցիալ հայրը։ Մերին ամուսնացել էր պարսիկ Ուիլյամ Սարսֆիլդի հետ և եղել էր գեներալ Ջակոբիթ Փաթրիք Սարսֆիլդի կնոջ քույրը։
Որպես ապօրինածին որդի` Ջեյմսը իրավասու չէր զբաղեցնել անգլիական կամ շոտլանդական գահը, չնայած կային լուրեր, որ Չարլզը և Լյուսին գաղտնի են ամուսնացել։ Չարլզը` որպես թագավոր, հետագայում ցուցմունք տվեց, որ նա բացի իր Բրագանձայի թագուհի` Քաթերինից, ոչ մեկի հետ ամուսնացած չի եղել։
1658 թվականի մարտին, երիտասարդ Ջեյմսը թագավորի մարդկանցից մեկի կողմից առևանգվել էր, ուղարկվել Փարիզ և հանձնվել Քրոֆթսի բարոնետների խնամակալությանը, որի ազգանունը նա վերցրել է։ Նա կարճ ժամանակ տնային դասընթացների է հաճախել։


== Երեխաներ ==
Աննա Սքոթի` Բուչլեուչի առաջին դքսուհու հետ ամուսնության արդյունքում ունեցան վեց երեխա։

Իզաբելլա (մահացել է  1748 թվականին)
Չարլզ (1672-1674)
Ջեյմս (1674-1705)
Հենրի (1676-1730)
Ֆրենսիս (1678-1679)
Շարլոտա (ծնվել և մահացել է 1683 թվականին)Սըր Ռոբերթ Նիդհամի դուստր, իր սիրուհու` Էլիանոր Նիդհամից ունեցել է երեք երեխա։

Ջեյմս (մահացել է 1732 թվականին)
Հենրիետա (1682-1730)
Իզաբել, մահացել է վաղ հասակում։


== Գահի պահանջ ==
1678 թվականին Մոնմաունթը ղեկավարում էր անգլո-հոլանդական ջոկատներին և պատերազմում Միացյալ համայնքների համար ֆրանսիացիների դեմ, նա աչքի էր ընկնում St Denis-ի ճակատամարտում, 1678 թվականի օգոստոսին Ֆրանս-հոլանդական պատերազմի ընթացքում` բարձրացնելով իր հեղինակությունը։ Հետևյալ տարի, Բրիտանիա վերադառնալուց հետո, նա ղեկավարում էր փոքր բանակ, որը փորձում էր ճնշել շոտլանդական ապստամբներին, 1679 թվականի հունիսի 22-ին ապստամբներից  տարավ  պարտություն Բոթվելի ճակատամարտում։ Նա առաջին անգամ առաջարկվել է որպես գահի օրինական ժառանգ, չնայած նրա ակնհայտ ապօրինության հետ կապված խնդիրներին և նրա հոր մերժմանը, որն անտեղյակ էր, որ տղան ամուսնացել է Լյուսի Վոլթերի հետ։ Մանմոունթը կարող էր անկեղծ հավատալ, որ իր ծնողները ամուսնացել են։


== Ապստամբություն և պատիժ ==
Քանի որ նա ավելի հայտնի դարձավ, Մոնմունթը ստիպված էր 1679 թվականի սեպտեմբերին վտարվել։ Ճգնաժամի ընթացքում, կապված Բիլի՝ 1679-1681 թվականների հեռացման հետ, խորհրդարանական ընդդիմությունների շարքը ելույթ ունեցավ այն մասին, որ Ջեյկոփ Յորքսկիի գահից հեռացման դեպքում թագաժառանգ համարել Մոնմունթին` չնայած ապօրինի, բայց բողոքական որդուն։
Երբ 1685 թվականի փետրվարին թագավոր Կառլ II-ը մահացավ, Մոնմունթը գլխավորեց ցույցը, և 1685 թվականի հունիսին տեղակայվելով երեք նավերով՝ փորձեց վերցնել իր պապիկի թագը։
1685 թվականի հունիսի 6-ին երկու բանակներ հանդիպեցին Սեջմուրի մոտ պայքարում, երկու զինվորական ուժերի վերջին պայքարը անգլիական հողի վրա։ Մոնմունթի հանպատրաստից ստեղծված բանակը չէր կարող մրցակցել կայուն բանակի հետ, և նա կրեց ավերիչ պարտության։
Չնայած ներման համար խնդրանքներին` Ջեյմս Մոնմունթը 1685 թվականի հուլիսի 15-ին Թաուերում գլխատվեց։


== Գրականություն ==
Violet Wyndham. Protestant Duke: Life of the Duke of Monmouth. Weidenfeld and Nicolson, London, 1976. ISBN 0-297-77099-3


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
«Монмут, Джемс»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
An Act to Attaint James Duke of Monmouth of High-Treason. [Chapter II. Rot. Parl. nu. 2. {Яков II) (անգլ.)
[https://web.archive.org/web/20081120044457/http://www.worldroots.com/foundation/britain/jamesscottdesc1649.htm Archived 2008-11-20 at the Wayback Machine. Մոնմաունթի առաջին դուքսի` Ջեյմս Սքոթի հաջորդները.] (անգլ.)