Յոնչյոպինգ

Յոնչյոպինգ (շվեդերեն՝ Jönköping․ ,, Swedish: [ˈjœ̂nːˌɕøːpɪŋ] ( )), քաղաք Շվեդիայի հարավային մասում՝ Սմոլանդ պատմական մարզում, այդ երկրում մեծությամբ երկրորդ լճի՝ Վեթեռնի հարավային ափին։ Նույնանուն լենի (շրջանի) և համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Զբաղեցնում է 44,82 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2022 թվականի տվյալներով եղել է 112․766, ըստ այլ աղբյուրների՝ 125 214 ։ Յոնչյոպինգի համայնքը 144 699 բնակչությամբ ամենամարդաշատն է Սմոլանդ մարզում։ Իսկ շրջանի բնակիչների թիվը 367 064 է։
Այս քաղաքում են գործում ոչ միայն համայնքի ու շրջանի վարչակազմերը, այլև շրջանային դատարանը, Շվեդիայի ազգային դատարանների վարչությունը, երկրի գյուղատնտեսական խորհուրդը, որի կազմում է ընդգրկված գյուղատնտեսության տեսչական մարմինը։


== Պատմություն ==
Բնակավայրը հիմնադրել է Մագնուս I Լադուլոս թագավորը XIII դարի վերջին։ Յոնչյոպինգը դարձել է քաղաքի կարգավիճակ ստացած առաջին բնակավայրը Շվեդիայում (1284 թ․)։
1809 թվականի դեկտեմբերի 10-ին այստեղ հաշտության պայմանագիր է կնքվել Դանիայի և Շվեդիայի միջև
՝ վերջ դնելով շվեդա-դանիական պատերազմին (1808—1809)։


== Տնտեսություն ==
Առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում գտնվելու շնորհիվ Յոնչյոպինգը դեռ վաղ ժամանակներից դարձել է առևտրական կենտրոն (անվանման -չյոպինգ բաղադրիչը նշանակում է շուկա)։  XIX դարում քաղաքում զարգացած են եղել հացահատիկի առևտուրը, լուցկու և թղթի արտադրությունը, գործել է նավահանգիստը Վեթեռն լճի ափին։ Արևելյան թաղամասում՝ Հուսկվեռնայում, այսօր էլ գործում են զենք և կարի մեքենաներ թողարկող խոշոր ձեռնարկություններ։ Քաղաքի կյանքում կարևոր իրադարձություն են Elmia կենտրոնում անցկացվող խոշոր տոնավաճառներն ու ցուցադրությունները։ Elmia Wood-ը անտառանյութի խոշորագույն տոնավաճառն է աշխարհում, իսկ եվրոպական մասշտաբներով իրենց տեսակի մեջ խոշորագույն են համարվում բեռնատարների, երկաթգծերի տոնավաճառները։ 2001 թվականից ի վեր Elmia-ն դարձել է LAN party, DreamHack միջոցառումների ամենամեծ ծավալներով կազմակերպման վայրը աշխարհում, ընդ որում՝ Dreamhack-ը տարեկան երկու անգամ է կազմակերպվում՝ ամռանը և ձմռանը։
Մեր օրերում Յոնչյոպինգը վերածվել է հյուսիսային երկրներին սպասարկող կարևորագույն լոգիստիկ կենտրոնի, որտեղ իրենց կենտրոնական պահեստարաններն ու հանրախանութներն են գործարկել բազմաթիվ հանրահայտ ընկերություններ (ինչպես, օրինակ, Elkjøp-ը, IKEA-ն, Electrolux-ը, Husqvarna-ն)։


== Կրթություն և գիտություն ==
Յոնչյոպինգը այս ամենի հետ մեկտեղ կրթական խոշոր կենտրոն է։ Նրա՝ 1977 թվականին հիմնադրված համալսարանը (շվեդերեն՝ Högskolan i Jönköping) շվեդական բոլոր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների շարքում առաջին տեղն է գրավում «միջազգային բուհ» անվանակարգում և ակտիվորեն արտասահմանցի ուսանողներ է ընդունում։ Այդ մասնավոր համալսարանի ուսանողների թիվը հասել է շուրջ 12 հազարի։ Համալսարանն ունի կիրառական չորս գիտությունների (շվեդերեն՝ fackhögskolor) գծով բաժանմունքներ՝ տնտեսագիտական, ճարտարագիտական, առողջապահական և հաղորդակցական ու կրթական։ Տնտեսագիտական ֆակուլտետը 1994 թվականից դարձել է աշխարհում լայնորեն համբավված միջազգային բիզնես-դպրոց (JIBS)։ Համալսարանն իրավազոր է մի շարք ծրագրերի գծով շնորհելու դոկտորական և հետդոկտորական գիտական աստիճաններ։ 
Հիշատակության է արժանի նաև այն փաստը, որ 1994 թվականից սկսած՝ Յոնչյոպինգում ամեն տարի անց է կացվում կիբեռսպորտի համաշխարհային խոշորագույն առաջնություններից մեկը՝ DreamHack-ը։


== Ժողովրդագրություն ==
2018 թվականի տվյալներով Յոնչյոպինգի համայնքի բնակչության թվաքանակը եղել է 139․222։


== Անվանի անձինք ==

Կարլ Պետեր Տունբերգ, (1743–1828), բուսաբան
Ավրորա Ստորկենֆելդ, (1816–1900), մանկավարժ
Վիկտոր Ռիդբերգ (1828-1895), գրող
Կարլ Լոտավե, (1872–1924) նկարիչ, դիմանկարի վարպետ
Յոհան Բաուեր, (1882–1918) նկարիչ, պատկերազարդող
Բերնհարդ Կարլգրեն, (1889–1978) չինագետ, լեզվաբան
Դագ Համարշոլդ, (1905–1961) Միավորված ազգերի կազմակերպության նախկին գլխավոր քարտուղար
Մարտին Ալվուդ, (1916–1999) մանկավարժ պրոֆեսոր, գրող, հասարակագետ, թարգմանիչ
Վլադիմիր Օրավսկի, (ծնվ․ 1947) գրող
Պեր Մալմ, (1948–2016) Հիսուսի վերջին օրերի սրբերի եկեղեցու առաջնորդ
Կարլ Հենրիկ Ֆրեդրիկսոն, (ծնվ․ 1965) Eurozine ամսագրային ցանցի համահիմնադիր և գլխավոր խմբագիր
Ֆրեդրիկ Նեյ, (born 1978) The Pirate Bay BitTorrent-tracker-ի հիմնադիր
Դավիդ Սանդբերգ, (ծնվ․ 1981) կինոռեժիսոր
Մոնա Յոհանսոն, (ծնվ․ 1987), մոդել


=== Երաժիշտներ ===
Ագնետա Ֆելտսկուգ, (ծնվ․ 1950) երգչուհի, երգերի հեղինակ, ABBA երաժշտախմբի անդամ
Նինա Պերսոն, (ծնվ․ 1974), երգչուհի, The Cardigans երաժշտախմբի վոկալիստ
Էմի Դայմոնդ,  (ծնվ․ 1992), երգչուհի
The Motorhomes, (հիմնադրվել է 1997 թ․) ռոք երաժշտախումբ
The Mary Onettes, (կազմավորվել է 2000 թ․) ինդի ռոք երաժշտախումբ
I'm from Barcelona, (կազմավորվել է 2005 թ․) ինդի ռոք երաժշտախումբ


== Կլիմա ==
Յոնչյոպինգին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման, (ըստ Քյոփենի դասակարգման՝ Dfb), երկար ու ցուրտ ձմեռներով և կարճատև ու տաք ամառներով։


== Քույր քաղաքներ ==
 Նորվեգիա, Բուդյո
 Ֆինլանդիա, Կուոպիո
 Էստոնիա, Լյաենե-Վիրումաա
 Դանիա, Սլագելսե
 Դանիա, Սվենբորգ
 Չինաստան, Տյանցզին
 Ֆինլանդիա, Վալկեակոսկի


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Муниципалитет Йёнчепинга»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-02-21-ին   — Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
«Ночной Йёнчёпинг»  
article Jönköping from Nordisk familjebok, (sv)