Բողոքի ակցիաներ Հոնկոնգում

Բողոքի ակցիաներ Հոնկոնգում՝ արտահանձնման օրինագծի դեմ, Հոնկոնգում բողոքի մի շարք ցույցեր են ընդդեմ Հոնկոնգի կառավարության կողմից առաջարկված արտահանձնման օրինագծի։ Դրա ընդունման դեպքում օրինագիծը թույլ կտա տեղի իշխանություններին ձերբակալել այն անձանց, որոնք հետախուզման մեջ են այն տարածքներում, որոնց հետ Հոնկոնգը արտահանձնման մասին համաձայնագրեր չունի, ներառյալ Չինաստանը և Թայվանը։ Ոմանք մտավախություն ունեն, որ օրինագիծը Հոնկոնգի բնակիչներին և եկվորներին կդնի Հոնկոնգյան Չինաստանի իրավասության տակ, ինչը կխաթարի տարածաշրջանի ինքնավարությունը և քաղաքացիների իրավունքները։
Օրինագծի դեմ ցույցերը սկսվել են մարտին և ապրիլին, սակայն սրվել են հունիսին։ Հարյուր հազարավոր մարդիկ հունիսի 9-ին դուրս են եկել օրինագծի դեմ բողոքի ակցիաների։ Հունիսի 12-ին, այն օրը, երբ օրինագիծը նախատեսված էր երկրորդ ընթերցմամբ օրենսդիր խորհրդում, տեղի ունեցավ բռնության կտրուկ սրում։ Չինաստանի Ժողովրդական զինված ոստիկանությունը ցուցարարների դեմ արցունքաբեր գազ և ռետինե փամփուշտներ է կիրառել։ Այնուհետև ոստիկանության գործողությունների հետաքննությունն և նրանց գործողությունների համար պատասխանատվության բարձրացումը դարձել են ցուցարարների պահանջների մի մասը։ Ավելի մեծ երթ է տեղի ունեցել հունիսի 16-ին։
Հուլիսի 1-ին հարյուր հազարավոր մարդիկ մասնակցել են հուլիսյան ամենամյա երթերին։ Ցուցարարներից ոմանք հեռացան երթից և ներխուժեցին օրենսդիր խորհրդի համալիր՝ վանդալացնելով կենտրոնական կառավարության խորհրդանիշները։
Գործադիր իշխանության ղեկավար Քերի Լամը հունիսի 15-ին դադարեցրել է արտահանձնման մասին օրինագծի գործողությունը՝ հայտարարելով, որ նա հուլիսի 9-ին «մեռած է»։ Նա չի ասել, որ օրինագիծը ամբողջությամբ հանվելու է։ Գործադիր խորհրդի անդամներ Ռեգինա Իպն ու Բերնար Չարնվութ Չանը հայտարարել են, որ կառավարությունը մտադիր չէ հետագա զիջումների գնալ։
Բողոքի ակցիաները շարունակվել են ամռան ընթացքում և վերաճել ավելի կատաղի բախումների ոստիկանության, ակտիվիստների, Պեկինի Տրիադայի կողմնակիցների և տեղի բնակիչների միջև՝  տարածաշրջանի ավելի քան 20 տարբեր շրջաններում։ Ցույցերի շարունակման հետ մեկտեղ ցուցարարները կոչ են անում ոստիկանության կողմից դաժանության դեպքերի անկախ հետաքննություն անցկացնել, ազատ արձակել ձերբակալված ցուցարարներին, վերացնել բողոքի պաշտոնական բնութագիրը որպես «անկարգություններ» և օրենսդիր խորհրդի անդամների և գործադիր իշխանության ղեկավարի ուղղակի ընտրություններ անցկացնել։


== Նախադրյալ ==
2019 թվականի արդարադատությունից թաքնվող իրավախախտների և քրեական գործերով փոխադարձ իրավական օգնության (փոփոխություն) մասին օրինագիծն առաջին անգամ Հոնկոնգի կառավարության կողմից առաջարկվել է 2019 թվականի փետրվարին՝ ի պատասխան 2018 թվականին Թայվանում Հոնկոնգյան զույգի մասնակցությամբ սպանության։ Հոնկոնգը կասկածյալների արտահանձնումը թույլատրող Թայվանի հետ պայմանագիր չունի և նրա հետ բանակցություններ վարելը խնդրահարույց կլիներ, քանի որ Չինաստանի կառավարությունը չի ճանաչում Թայվանի ինքնիշխանությունը։ Այս խնդրի լուծման համար Հոնկոնգի կառավարությունն առաջարկել է փոփոխություն կատարել արդարադատությունից թաքնվող իրավախախտների մասին օրենքում (Գլուխ 503) և քրեական գործերով փոխադարձ իրավական օգնության մասին հրամանագրում (Գլուխ 525), որը նախատեսում է արդարադատությունից թաքնվող անձանց անհատական փոխանցման մեխանիզմի ստեղծում գործադիր իշխանության ղեկավարի կարգադրությամբ՝ ցանկացած իրավազորության, որի հետ քաղաքը չունի հանձնման պաշտոնական պայմանագիր։
Փոփոխության մեջ մայրցամաքային Չինաստանը ներառելը վերաբերում է Հոնկոնգյան հասարակության տարբեր ոլորտներին։ Ժողովրդավարության կողմնակիցները վախենում են, որ քաղաքի իրավասությունը կմիացվի Չինաստանի օրենսդրությանը, որը կառավարվում է Կոմունիստական կուսակցության կողմից, դրանով իսկ խարխլելով «մեկ երկիր, երկու համակարգ» սկզբունքը, որը ստեղծվել է 1997 թվականին իշխանության լիազորությունների հանձնումից հետո։ Գործող օրինագծի հակառակորդները կոչ են անում Հոնկոնգյան կառավարությանը արտահանձնման մասին պայմանագիր ստորագրել բացառապես Թայվանի հետ, ինչպես նաև դադարեցնել այդ համաձայնագրի գործողությունը կասկածյալին հանձնելուց անմիջապես հետո։


== Բողոքի գործունեության առաջացման կարճ պատմություն ==
Հոնկոնգի անվտանգության բյուրոն օրենսդիր ժողովին առաջարկել է փոփոխություններ կատարել 2019 թվականի փետրվարին Հոնկոնգի արտահանձնման մասին օրենքում, որը, ինչպես ենթադրվում էր, պետք է ներառեր Չինաստանը, Մակաոն և Թայվանը 20 երկրների ցուցակում, որոնց հետ արդեն պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել հանցագործության մեջ կասկածվողների արտահանձնման վերաբերյալ։ Այս հնարավոր փոփոխությունը մտահոգություն է առաջացրել իրավաբանների, լրագրողների և քաղաքական գործիչների շրջանում, Հոնկոնգի փաստաբանները խնդրել են կառավարությանը հետ վերցնել փաստաթուղթը։ Ուսումնական հաստատությունները, եկեղեցական համայնքները և իրավաբանները միացել են փոփոխությունների դեմ ուղղված իրավապաշտպան շարժմանը։ Դրան հաջորդեց բուռն քննարկումները Հոնկոնգի օրենսդիր ժողովում, որտեղ վիճաբանություններ են տեղի ունեցել, կառավարությունը պահանջել է փաստաթուղթը ընդունել առանց ձգձգումների՝ չեղյալ հայտարարելով օրենսդրական ընթացակարգերը, որոնք կարող էին խանգարել ընդունմանը, այս ամենը երկրում քննադատության նոր հոսք է առաջացրել։
Փոփոխության կողմնակիցները ասում էին, որ եթե օրինագիծն ընդունվի, Հոնկոնգը անպաշտպան կդառնա չինական, խորը մեղադրյալ, իրավական համակարգի միջամտության սպառնալիքների դեմ, և դա էլ ավելի կթուլացնի քաղաքի օրինական անկախությունը։
Բողոքի ակցիաները սկսվել են 2019 թվականի մարտին և պարբերաբար շարունակվել հաջորդ շաբաթներին։
Հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ դուրս են եկել քաղաքի փողոցներ 2019-ի հունիսին, պահանջելով օրինագծի չեղարկումը, սակայն Հոնկոնգի առաջնորդ Քերի Լամը հրաժարվել է չեղարկել օրինագծի ընդունումը և առաջարկել է այն հնարավորինս շուտ՝ հուլիսից ոչ ուշ ընդունել։
Չնայած այն բանին, որ հունիսի 15-ին Քերի Լամը 75-րոպեանոց մամուլի ասուլիսում հայտարարել է օրինագծի քննարկումը անժամկետ դադարեցնելու մասին, հավելելով, որ կառավարությունը կվերսկսի բացատրական աշխատանքը, պանդեմոկրատական քաղաքական գործիչները վրդովվել են, որ Քերի Լամը չի ցանկանում հրաժարական տալ, ներողություն չի խնդրում և վերջնականապես չի չեղարկում օրինագիծը, և կոչ են արել իրենց կողմնակիցներին շարունակել բողոքի ակցիաները։
Հուլիսի 9-ին Քերրի Լամը կրկին հայտարարել է, որ հաշվի առնելով այն կասկածներն ու անհանգստությունները, որ կառավարությունը դեռևս ցանկանում է քվեարկության դնել օրինագիծը, նա հաստատել է, որ օրենքի ընդունման բոլոր ջանքերը մեռած են, և «օրինագիծը մեռած է», երիտասարդ ցուցարարները ի պատասխան Քերի Լամին մեղադրել են կեղծավորության մեջ, չնայած որ Քերի Լամն ասել է, որ կառավարությունն ընդառաջում է ցուցարարաների պահանջներին, սակայն նա դուրս չի եկել և ուղղակիորեն չի խոսել ցուցարարների հետ, թեև նրանք շաբաթներով կանգնել են կառավարության աշխատասենյակների պատուհանների տակ և վանկարկել են կարգախոսներ, հենց այս պատճառով էլ երկրում շարունակվում են բողոքի ակցիաները։ Մյուս բողոքողները ասում էին, որ հետագայում օրինագիծը կարող է կրկին ներկայացվել քննարկման, և մտադիր էին շարունակել բողոքի ակցիաները Քերի Լամից իրավաբանական տերմինների օգտագործմամբ պաշտոնական հայտարարության պահանջով այն մասին, որ օրինագիծը ընդունումը կչեղարկվի վերջնականապես, քանի որ Քերի Լամը, հայտարարելով օրինագծի կասեցման մասին, օգտագործել է ոչ պաշտոնական տերմին, ասելով՝ օրինագծի ընդունման բոլոր աշխատանքները «մեռած են» (անգլ.՝ dead), ցուցարարները պահանջում են որպեսզի Քերի Լեմը հանդիպի իրենց հետ։


== Իրադարձությունների ժամանակագրություն ==


=== 2019 թվականի մարտ-հունիս․ Վաղ շրջան ===
Մարդու իրավունքների քաղաքացիական ֆրոնտը, 50 ժողովրդավարամետ խմբերի պլատֆորմը, մարտի 31-ին և ապրիլի 28-ին սկսել են բողոքի երկու ցույցեր անցկացնել այդ օրինագծի դեմ։ Երկրորդ բողոքի ակցիայի համար կազմակերպիչները ասում էին, որ հանրահավաքին մասնակցել է 130 000 մարդ, ամենաբարձր ցուցանիշը 2014 թվականի հուլիսի 1-ի բողոքի ցույցերից ի վեր։ Այս հարցը ավելի մեծ ուշադրության արժանացավ, երբ ընդհանուր ժողովրդավարական օրենսդրական խորհրդի անդամները բողոքի արշավ սկսեցին արտահանձնման մասին օրինագծի դեմ, որի արդյունքում անվտանգության նախարար Ջոն Լին հայտարարեց, որ կառավարությունը կվերսկսի օրինագծի ընթերցումը հունիսի 12-ին տեղի ունեցած օրենսդրական խորհրդի լիագումար նիստում։ Կառավարության կոշտ դիրքորոշումը աղմկահարույց արտահանձնման վերաբերյալ օրինագծի վերաբերյալ. Քերրի Լամը հակառակ կողմին անվանեց «խոսող աղբ», իսկ Թայվանի կառավարությունը մերժեց Հոնկոնգի վարչատարածքային շրջանի կազմակերպիչների արտահանձնման ծրագիրը, ինչպես նաև գրավեց ԶԼՄ-ների զգալի ուշադրությունը։
Օրինագծի երկրորդ ընթերցման դեմ հանդես գալու համար, որը պետք է տեղի ունենար հունիսի 12-ին, հունիսի 9-ին բողոքի երրորդ ակցիան է սկսել Վիկտորիա այգուց՝ Ծովակալության օրենսդիր խորհրդում։ Դա Հոնկոնգում երբևէ անցկացված ամենամեծ բողոքի ցույցն էր, քանի որ կազմակերպիչները պնդում էին,  որ հանրահավաքին ներկա է եղել 1,03 մլն մարդ, ինչը ռեկորդային ցուցանիշ է։ Չնայած դրան, Քերի Լեմը պնդել է, որ օրինագծի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կվերսկսվի հունիսի 12-ին, ինչի արդյունքում մի քանի ուսանողական խմբեր նստացույց են կազմակերպել Օրենսդիր խորհրդի համալիրի մոտ, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է ոստիկանների և ցուցարարների միջև ինտենսիվ բախումների։
Հունիսի 9-ի բողոքի ակցիաներից հետո հունիսի 12-ին համընդհանուր գործադուլ է հայտարարվել, որին պատասխանել են ավելի քան 100 գործատուներ։ Ցուցարարները նաև փորձել են մեղադրանք ներկայացնել Օրենսդիր խորհրդի շենքին։ Աշխատակիցները ցրել են ցուցարարներին՝ արցունքաբեր գազ, պլաստիկ փամփուշտներ և ռետինե փամփուշտներ կիրառելով։ Ոստիկանության կոմիսար Սթիվեն Լոն «խռովություն» է հայտարարել, թեև ոստիկանությունը նույնպես խստորեն դատապարտվել է չափազանց մեծ ուժ կիրառելու համար, այդ թվում՝ CITIC Tower-ի կողքին խաղաղ ցուցարարների վրա արցունքաբեր գազի կիրառման համար։ Հունիսի 12-ի բախումներից հետո ցուցարարները սկսել են խնդրել ոստիկանության դաժանության անկախ հետաքննություն անցկացնել և կառավարությանը կոչ են արել հրաժարվել կատարվող ցույցերը «խռովություն» որակավորելուց։ 

Հունիսի 15-ին Քերի Լամը հայտարարեց, որ օրինագիծը կասեցված է, չնայած այս ամենին ցուցարարները պահանջում էին օրինագծի ամբողջական չեղարկում։ Այդ օրը 35-ամյա տղամարդն ինքնասպանություն է գործել՝ ի նշան Լամի որոշման դեմ բողոքի։ Բողոքի մեծ ակցիայից հետո Քերի Լամը ներողություն է խնդրել Հոնկոնգի քաղաքացիներից, սակայն չի համաձայնել հրաժարական տալ կամ չեղարկել օրինագիծը։
Ցուցարարները հունիսի 21-ին և 24-ին սկսել են պաշարել ոստիկանության շտաբը։ Ոստիկանությունը ոչ մի քայլ չի ձեռնարկել ցուցարարներին ցրելու համար։ Ցուցարարները նաև սկսել են միջազգային աջակցության կոչ անել, քանի որ այցելել են այն երկրների հյուպատոսություններ, որոնք, ինչպես սպասվում է, կմասնակցեն Օսակայում կայանալիք G20-ի գագաթնաժողովին, գիշերը հավաքվել են Էդինբուրգում՝ ձեռքում պահելով «դեմոկրատիան հիմա» և «ազատ Հոնկոնգ» գրությունները։


=== 2019 թվականի հուլիս․ բողոքի ակցիաները «ծաղկում են ամենուր» ===

Հուլիսի 1-ի գիշերը ցուցարարները գրոհել են Օրենսդիր խորհրդի համալիր, սակայն ոստիկանությունը գրեթե ոչ մի գործողություն չի ձեռնարկել նրանց կանգնեցնելու համար։ Ցուցարարները կոտրել են կահույքը, պղծել Հոնկոնգի խորհրդանշանը և ներկայացրել 10 կետերից բաղկացած նոր մանիֆեստ։ Քերի Լեմը դատապարտել է խորհուրդը գրոհած ցուցարարներին։
Հունիսի 1-ից հետո բողոքի ակցիաները սկսել են «ծաղկել ամենուր»։ Հոնկոնգի տարբեր շրջաններում բողոքի ակցիաներ են անցկացվում ինչպես արտահանձնման օրինագծի դեմ պայքարի, այնպես էլ տեղական որոշ հարցերի դեմ, ներառյալ Տույեն-Մուն զբոսայգում «դայմի» հարցը Շեն-Շուի զուգահեռ առևտրականների հարցը ։ Կոուլինի արտահանձնման դեմ բողոքի առաջին ակցիան տեղի է ունեցել հուլիսի 7-ին, որտեղ ցուցարարները երթով անցել են Չիմսաչեից մինչև Արևմտյան Կոուլուն կայարան։ Ավելի ուշ բախումներ տեղի են ունեցել Չիմսաչեում և Վոնկոկում։
Հուլիսի 14-ին Շա-Թինում տեղի է ունեցել բողոքի ակցիա։ Բողոքի ակցիան հիմնականում խաղաղ է անցել, թեև որոշ ցուցարարներ սկսել են բարիկադներ կազմակերպել և բողոքի ակցիայից հետո առարկաներ են նետել ոստիկանների ուղությամբ։ Ավելի ուշ ցուցարարները տեղափոխվել են Նյու Թաուն Պլազա և փորձել են հեռանալ Շա-Թին կայարանից։ Այս ամենի արդյուքնում ցուցարարները ծուղակի մեջ են ընկել և ցուցարարների ու ոստիկանների միջև ինտենսիվ բախումներ են տեղի ունեցել։


== Նպատակներ ==
Ցուցարարները ի սկզբանե պահանջել են չեղյալ համարել արտահանձնման մասին օրինագիծը։ Հունիսի 12-ին ցուցարարների նկատմամբ ոստիկանության տակտիկական գործողությունների սրումից և օրինագծի գործողության կասեցումից հետո հունիսի 15-ին ցուցարարներն իրենց առջև խնդիր են դրել կատարել այս վեց պահանջները։


== Քաղաքացիական ճակատը հանուն մարդու իրավունքների ==
2019 թվականի հունիսի 9-ին տեղի ունեցած բողոքի ակցիայի կազմակերպիչը, որը խորհրդանշել է արտահանձնման օրինագծի դեմ բողոքների սկիզբը՝ «Քաղաքացիական ճակատը հանուն մարդու իրավունքներին» (Civil Human Rights Front) էր, որը Ֆեյսբուքում հրապարակել էր 2020 թվականի հունիսի 9-ի բողոքի տարեդարձի կապակցությամբ իր տեսլականը, քան այդ բողոքները, որտեղ ասվում էր, որ այդ բողոքները համաժողովրդական զարթոնք էին 2014 թվականի «հովանոցների հեղափոխությունից» հետո։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Հոնկոնգում հարյուր հազարավոր մարդիկ բողոքի ցույցի են դուրս եկել։ Չինաստանը մեղադրում է "արտաքին ուժերին"»։ 2019-06-10։ Վերցված է 2019-07-04 
«Բախումներ Հոնկոնգում. ոստիկանությունը ռետինե փամփուշտներով կրակում է ցուցարարների վրա»։ 2019-06-12։ Վերցված է 2019-07-04 
«Հոնկոնգի փողոցներ ռեկորդային թվով ցուցարարներ են դուրս եկել»։ 2019-06-16։ Վերցված է 2019-07-04 
Մարֆա Վասիլևա։ «Ուսանողները կրկին գրավեցին Հոնկոնգի փողոցները»։ ru.euronews.com։ Վերցված է 2019-07-04