Հոքուա

Ու Բինջյան (չինարեն՝ Wǔ Bǐngjiàn, 1769, Ֆուցզյան, Չինաստան - սեպտեմբերի 4, 1843(1843-09-04), Գուանչժոու, Չինաստան), Արևմուտքում առավել հայտնի է որպես Հոքուա կամ Հոքուան, 19-րդ դարի առաջին կեսի Գուանչժոուի խոշոր վաճառական, կարևորագույն կոմպրադոր եվրոպական առևտրականների և չինական իշխանությունների միջև։ Ժամանակին եղել է Չինաստանի ամենահարուստ մարդը և աշխարհի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ու Բինջյանը (մանդարինից) կամ Ին Պինկամը (կանտոնյան չինարենից) ծնվել է 1769 թվականին Գուանչժոուում։ Նրա ընտանիքը ծագումով Ֆուցզյան նահանգից էր և խոսում էր հոկիեն բարբառով։ Ու Բինջյանի պապը թեյ էր վաճառում Սյամինում, իսկ հայրը իր սեփական բիզնեսը սկսել էր Ցյուանչժոուում։
1783 թվականին Ու Գոին (Ու Գոժուն) Գուանչժոուում հիմնել է խոշոր «Էվո» (怡和行) հոնգը (ունիվերսալ առևտրի տուն)։ 1803 թվականին նրա որդին՝ Ու Բինջյանը, ստանձնել է ընտանեկան բիզնեսը և հոնգը վերածել է Հարավային Չինաստանի խոշորագույն առևտրի տան։ Արևմտյան վաճառականների շրջանում Ու Բինջյանը ստացել է Հոքուա անունը, սա նրա ընկերության ռոմանական տարբերակն է հոկիեն բարբառից (浩官, Hō-koa)։
«Էվոն» շրջանառության ծավալով Գուանչժոուի «Տասներեք առևտրային կետերի» շրջանում ամենախոշոր հոնգն էր, նրա նավատորմի առևտրային հետաքրքրությունները տարածվում էին Կալկաթայում, Բատավիայում, Մանիլայում և Լատինական Ամերիկայում։ Բացի այդ, «Էվոն» հանդիսանում էր Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության կարևոր պարտատեր, իսկ Հոքուայի անձնական կարողությունը 1834 թվականին գերազանցել է 26 միլիոն մեքսիկական դոլարը։
1834  թվականին արևելահնդկական ընկերությունը կորցրել է Չինաստանի հետ առևտրի իր մենաշնորհը, և Հոքուան փորձել է  կապեր հաստատել բրիտանական լորդ Ուիլյամ Ջոն Նեյպիրեմի հետ, որը նշանակվել է Գոուանչժոուում առևտրի տեսուչ։ Այնուամենայնիվ Նեյպիերը 1834 թվականի սեպտեմբերին սկսել է ռազմական հակասություն Լյագուանի նահանգապետի հետ և շուտով  տենդից մահացել է Մակաոյում։
1835 թվականին Հոքուան փոխանցել է Գուանչժոուի իր շենքերից մեկը ամերիկացի բողոքական միսիոներ և բժիշկ Փիթեր Պարկերին, որը այնտեղ բացել է Չինաստանում առաջին արևմտյան ոճով աչքի հիվանդանոցը (հայտնի էր որպես Կանտոնյան հիվանդանոց)։
Հոքուան ամերիկացիներին և բրիտանացիներին մատակարարում էր թեյ, մետաքս, ճենապակի և պղպեղ, իսկ փոխարենը ստանում էր մետաղադրամներով և ձուլակտորներով արծաթ, ինչպես նաև գործվածքներ և ափիոն։ Նա գլխավորում էր  Գուանչժոուի չինական վաճառականների գիլդիան և իրականում ղեկավարում էր ցինական Չինաստանի ամբողջ արտաքին առևտուրը։ Հոքուայի մոտ գործընկերներից էին Ջոն Պերկինս Քուշինգը (1787—1862), Ուիլյամ Ջարդին (1784—1843), Ջեյմս Մետիսոնը (1796–1878), Սեմուել Ռասսելը (1789—1862), Ուորեն Դելանոն (1809—1898), Ջոն Մյոտրեյ Ֆորբսը (1813—1898) և  Աբիել էբոտ Լաունը (1811—1893): Վերջինս նույնիսկ 1840 թվականին համատեղ ձեռնարկություն է հիմնել Հոքուայի հետ։
Չնայած իր եկամտի զգալի մասը ծախսել է կայսերական պաշտոնյաներին կաշառք տալու վրա, նրա կարողությունը մնում էր հսկայական մինչև Ափիոնային առաջին պատերազմի բռնկվելը։ 1842 թվականին Նանկինգի պայմանագրի կնքումից հետո Հոքուան անգլիացիներին վճարել է տանուլ տված պատերազմից հետո Չինաստանի վրա դրված ռազմատուգանքի մեկ երրորդը։ Հոկուան մահացել է Գուանչժոուում 1843 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։


== Առևտրային համակարգը Կանտոնում ==

1684-ից 1856 թվականները Գուանչժոուում կային այսպես կոչված «Տասներեք առևտրի կետեր», որոնց միջոցով Ցինական Չինաստանը առևտուր էր անում արտաքին աշխարհի հետ։ Այս առևտրի կետերի տարածքը գտնվում էր Չժուցզյան գետի երկայնքով, ներկայիս Լիվան շրջանի տարածքում։ Առևտրի ամենամեծ կետերն էին «Էվո» հոնգի, ինչպես նաև բրիտանական, ամերիկյան, հոլանդական, ֆրանսիական, իսպանական, դանիական, շվեդական և ավստրիական պահեստները։ 1822 թվականին առևտրի կետերը ոչնչացվել են զանգվածային հրդեհի արդյունքում, այնուհետև վնասվել են Ափիոնային առաջին պատերազմից։ Նանկինի պայմանագիրի կնքումից հետո 1842 թվականին «Առևտրի տասներեք կետի» դերը զգալիորեն կրճատվել է, իսկ Ափիոնային երկրորդ պատերազմից հետո նրանք տեղափոխվել են Հաիցհու կղզի։
18-րդ դարի կեսերից Գուանչժոուի բոլոր հոնգերը (առևտրի տներ) գլխավորում էին կոհոնգները (公 行)՝ խոշորագույն վաճառականների գիլդիաներները, որոնք իրականում վերահսկում էին Ցիանական Չինաստանի արտահանման և ներմուծման բոլոր գործարքները։ Մինչև Ափիոնային առաջին պատերազմը Չինաստանի և Արևմուտքի միջև գրեթե ամբողջ արտաքին առևտուրը տեղի էր ունենում կոհոնգի միջոցով (բացառությամբ Չժուցզյան գետի դելտայում տարածված մաքսանենգության գործարքների)։ Կոհոնգը պատասխանատու էր կայսերական նահանգապետի առջև այն բանի համար, որ արևմտյան վաճառականները ժամանակին վճարեին գանձապետարանին բոլոր տուրքերը և հարկերը, ինչպես նաև ապահովեին, որ օտարերկրացիները իրենց պատշաճ կերպով պահեին Գուանչժոուում։


== Ժառանգություն ==

Հոկուայի մահից հետո՝ 1843 թվականին, Jardine, Matheson & Co. ամենամեծ բրիտանական առևտրային տունը, փորձելով օգտագործել հանգուցյալ գործարարի հեղինակությունն ու հռչակը, «Էվո»-ն ընդունել է որպես իրենց ընկերության չինական անվանում (չինարենից թարգմանաբար նշանակում է «Երջանիկ ներդաշնակություն»)։
1844 թվականին A.A. Low & Brother ֆիրմայի ղեկավար Աբիել Էոտ Լաուն իր նոր կլիպերն անվանակոչել է մահացած բիզնես գործընկերոջ անունով՝ Houqua:
Իր սնանկացումից անմիջապես առաջ ամերիկյան Russell & Company ընկերությունը փորձել է վերադառնալ բանկային բիզնեսին։ 1891 թվականի գարնանը բրիտանա-չինական National Bank of China ընկերությունը գլխավոր գրասենյակի հետ դարձել է համահիմնադիր Հոնկոնգում։ Բանկի հիմնական բաժնետերերն էին թեյի մագնատ հանգուցյալ Հոքուայի ընտանիքը, ինչպես նաև Փոլ Ֆորբսի որդիները՝ Ուիլյամ Հաուել Ֆորբսը և Հենրի դե Ֆորբսը (երկուսն էլ  Russell & Company ընկերության գործընկերներ էին և մտնում էին Էյչ-Էս-Բի-Սի (The Hongkong and Shanghai Banking Corporation) ղեկավար կազմի մեջ)։ Այնուամենայնիվ, ընկերության ոչ բոլոր գործընկերներն են հավանություն տվել National Bank of China ընկերության հետ աշխատանքին, քանի որ դա կարող էր շահերի բախում առաջացնել The Hongkong and Shanghai Banking Corporation-ի հետ, որի հետ սերտորեն կապված էր Russell & Company-ին։
Հոքուայի անվան հետ է կապված Թայվան կղզու հայտնի սև թեյը, որն արտադրում է Mark T. Wendell ընկերությունը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Биография на Baidu Baike