Ռեհան

Ռեհան կամ շահասպրամ (լատ.՝ Ocimum), արքայիկ, ասպրամ, պատրուճ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորների) ընտանիքին պատկանող խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Ամենատարածված կանաչեղեններից է։ Ռեհանի հայրենիքը համարվում է Ասիայի հարավը, մասնավորապես Հնդկաստանը։ Հայտնի է 50 տեսակ։
ՀՀ բոլոր մարզերում տարածված է ռեհան մշակովին (O. basilicum)։ Միամյա է։ Ջերմասեր է, լավ է աճում հումուսով հարուստ, թեթև կավավազային հողերում։


== Անվանում ==
Լատիներեն անվանումը ծագել է հին հունարեն՝ ὤκιμον - «ռեհան», չունենալով հստակ ստուգաբանություն։
Ռեհանը ունի նաև ժողովրդական անվանում՝ ռեգան, ռեհոն, ռեան։


== Կենսաբանական նկարագիր ==
Ցողունը քառանիստ է, ճյուղավորվող, գագաթնային մասը՝ թավոտ, բարձրությունը՝ 20-80 սմ։ Տերևները ձվաձև են, ատամնաեզր։ Ծաղիկները կեղծ տերևանութներում են, սպիտակ, վարդագույն կամ մանուշուկագույն։
Պտուղը միասերմ, չոր ընկուզիկանմաև է։
Սերմերը գորշ սևավուն են։ 1000 սերմի կշիռը 0,8-1,6 գ է։ Ծլունակությունը պահպանվում է 4-ից 5 տարի։


== Կիրառուում ==
Օգտագործվում է թարմ վիճակում որպես կանաչի ու բազմազան կերակուրների մեջ, թարմ և չորացրած, որպես համեմունք։ 


=== Բժշկության մեջ ===
Բժշկության մեջ ռեհանն օգտագործվում է ստամոքսի ցավերը բուժելու, կոկորդը լվանալու և վերքերը բուժելու համար։ Այն նպաստում է կերակուրների լավ մարսմանը։


== Քիմիական կազմ ==

Ծաղիկները պարունակում են 0,03-1 % եթերայուղ, ցողունները՝ մինչև 0,02-65 %։ 
Այն բավականին հարուստ է եթերային յուղերով, որոնք տալիս են առանձնահատուկ բուրմունք՝ բարձրացնելով ռեհանի համեմունքային արժեքը։ Հարուստ է նաև վիտամիններով և հանքային աղերով։


== Դասակարգում ==


===== Տեսակներ =====
Հայտնի է 69 տեսակ։

Ocimum ×africanum Lour.
Ocimum albostellatum (Verdc.) A.J.Paton
Ocimum americanum L. — ռեհան ամերիկական
Ocimum amicorum A.J.Paton
Ocimum angustifolium Benth.
Ocimum basilicum L. — ռեհան հոտավետ
Ocimum burchellianum Benth.
Ocimum campechianum Mill.
Ocimum canescens A.J.Paton
Ocimum carnosum (Spreng.) Link & Otto ex Benth.
Ocimum centraliafricanum R.E.Fr.
Ocimum circinatum A.J.Paton
Ocimum coddii (S.D.Williams & K.Balkwill) A.J.Paton
Ocimum cufodontii (Lanza) A.J.Paton
Ocimum dambicola A.J.Paton
Ocimum decumbens Gürke
Ocimum dhofarense (Sebald) A.J.Paton
Ocimum dolomiticola A.J.Paton
Ocimum ellenbeckii Gürke
Ocimum empetroides (P.A.Duvign.) ined.
Ocimum ericoides (P.A.Duvign. & Plancke) A.J.Paton
Ocimum filamentosum Forssk.
Ocimum fimbriatum Briq.
Ocimum fischeri Gürke
Ocimum formosum Gürke
Ocimum forsskaolii Benth.
Ocimum fruticosum (Ryding) A.J.Paton
Ocimum grandiflorum Lam.
Ocimum gratissimum L.
Ocimum hassleri Briq.
Ocimum heckmannianum Gürke
Ocimum hirsutissimum (P.A.Duvign.) A.J.Paton
Ocimum irvinei J.K.Morton
Ocimum jamesii Sebald
Ocimum kenyense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum kilimandscharicum Gürke
Ocimum labiatum (N.E.Br.) A.J.Paton
Ocimum lamiifolium Hochst. ex Benth.
Ocimum masaiense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum mearnsii (Ayob. ex Sebald) A.J.Paton
Ocimum menthifolium Hochst. ex Benth.
Ocimum metallorum (P.A.Duvign.) A.J.Paton
Ocimum minimum L.
Ocimum minutiflorum (Sebald) A.J.Paton
Ocimum mitwabense (Ayob.) A.J.Paton
Ocimum monocotyloides (Plancke ex Ayob.) A.J.Paton
Ocimum motjaneanum McCallum & K.Balkwill
Ocimum natalense Ayob. ex A.J.Paton
Ocimum nudicaule Benth.
Ocimum nummularia (S.Moore) A.J.Paton
Ocimum obovatum E.Mey. ex Benth.
Ocimum ovatum Benth.
Ocimum pseudoserratum (M.R.Ashby) A.J.Paton
Ocimum pyramidatum (A.J.Paton) A.J.Paton
Ocimum reclinatum (S.D.Williams & M.Balkwill) A.J.Paton
Ocimum serpyllifolium Forssk.
Ocimum serratum (Schltr.) A.J.Paton
Ocimum somaliense Briq.
Ocimum spectabile (Gürke) A.J.Paton
Ocimum spicatum Deflers
Ocimum tenuiflorum L. — Базилик тонкоцветный
Ocimum transamazonicum C.Pereira
Ocimum tubiforme (R.D.Good) A.J.Paton
Ocimum urundense Robyns & Lebrun
Ocimum vandenbrandei (P.A.Duvign. & Plancke ex Ayob.) A.J.Paton
Ocimum vanderystii (De Wild.) A.W.Hill
Ocimum verticillifolium Baker
Ocimum vihpyense A.J.Paton
Ocimum waterbergense (S.D.Williams & K.Balkwill) A.J.Paton


=== Տաքսոնոմիա ===
Ռեհանի դասը մտնում է Nepetoideae ենթաընտանիքի, շրթնածաղկավորներ (Lamiaceae) ընտանիքի և Lamiales կարգի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Волкова Е. В. Род 1308. Базилик — Ocimum L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XXI. — С. 641. — 703 с. — 3000 экз.


== Արտաքին հղումներ ==
Ռեհանի հիվանդությունները և դրանց կարգավորումը Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine.(անգլերեն)
Ռեհան Archived 2011-06-30 at the Wayback Machine. agbina.com կայքում
Ռեհան onego.ru կայքում