Ջերմադիֆուզիա

Ջերմադիֆուզիա, գազային խառնուրդների կամ լուծույթների բաղադրիչների տեղափոխությունը ջերմաստիճանի գրադիենտի ազդեցությամբ։ Եթե ջերմաստիճանների տարբերությունը մնում է հաստատուն, ապա ջերմադիֆուզիայի հետեանքով խառնուրդի ծավալում ստեղծվում է կոնցենտրացիայի գրադիենտ, որն առաջ է բերում նաև սովորական դիֆուզիա։ Ստացիոնար պայմաններում նյութի հոսքի բացակայության դեպքում ջերմադիֆուզիան հավասարակշռվում է սովորական դիֆուզիայով, և ծավալում առաջանում է կոնցենտրացիաների տարբերություն, որը կարող է օգտագործվել իզոտոպների բաժանման համար։
Եթե խառնուրդը կազմված է երկու բաղադրիչներից, արտաքին ուժերը զրո են, իսկ ճնշումը նույնն է խառնուրդի բոլոր կետերում, տեղի ունի

  
    
      
        
          D
          
            12
          
        
        ∇
        
          c
          
            1
          
        
        +
        
          D
          
            12
          
          
            
              
              ′
            
          
        
        
          c
          
            1
          
        
        (
        1
        −
        
          c
          
            1
          
        
        )
        ∇
        T
        =
        0
      
    
    {\displaystyle D_{12}\nabla c_{1}+D_{12}^{'}c_{1}(1-c_{1})\nabla T=0}
  հավասարումը, որտեղ 
  
    
      
        
          c
          
            1
          
        
      
    
    {\displaystyle c_{1}}
  -ը խառնուրդի բաղադրիչներից մեկի կոնցենտրացիան է, 
  
    
      
        
          D
          
            12
          
        
      
    
    {\displaystyle D_{12}}
  -ն՝ սովորական դիֆուզիայի գործակիցը, 
  
    
      
        
          D
          
            12
          
          
            
              
              ′
            
          
        
      
    
    {\displaystyle D_{12}^{'}}
  -ը՝ ջերմադիֆուզիայի գործակիցը։ Ջերմադիֆուզիայի գործակցի հարաբերությունը սովորական դիֆուզիայի գործակցին, այսինքն 

  
    
      
        
          s
          
            T
          
        
        =
        
          
            
              D
              
                12
              
              
                
                  
                  ′
                
              
            
            
              D
              
                12
              
            
          
        
        =
        −
        
          
            
              ∇
              
                c
                
                  1
                
              
            
            
              ∇
              T
            
          
        
        
          
            1
            
              
                c
                
                  1
                
              
              (
              1
              −
              
                c
                
                  1
                
              
              )
            
          
        
      
    
    {\displaystyle s_{T}={\frac {D_{12}^{'}}{D_{12}}}=-{\frac {\nabla c_{1}}{\nabla T}}{\frac {1}{c_{1}(1-c_{1})}}}
  մեծությունը կոչվում է Սորեի գործակից։


== Լուծույթներում ==
Լուծույթներում ջերմադիֆուզիան հայտնաբերել է գերմանացի գիտնական Կառլ Լյուդվիգը (1856), հետազոտել շվեյցարացի գիտնական Շառլ Սորեն (1879-81)։ Լուծույթներում ընթացող ջերմադիֆուզիան կոչվում Է Սորեի էֆեկտ (բաղադրիչների կոնցենտրացիաների տարբերությունը բարձր և ցածր ջերմաստիճանների տիրույթներում։


== Գազերում ==
Գազերում ջերմադիֆուզիան տեսականորեն կանխագուշակել են անգլիացի գիտնական Սիդնի Չեմփենը և շվեդ գիտնական Դ․ էնսկոգը (1911-17), իսկ փորձով հայտնաբերել են (1917) անգլիացի գիտնականներ Սիդնի Չեմփենը և Ֆ․ Դութսոնը՝ գազերի կինետիկ տեսության հիման վրա։


== Ջերմադիֆուզիայի գործակից ==
Ջերմադիֆուզիայի երեույթը բնութագրվում է ջերմադիֆուզիայի գործակցով, որը խիստ կախված է միջմոլեկուլային փոխազդեցությունից, ուստի այդ գործակցի ուսումնասիրումը կարևոր է գազերում մոլեկուլային ուժերի հետազոտման համար։


== Տես նաև ==
Դիֆուզիա


== Ծանոթագրություններ ==