Մոլի (դիցաբանություն)

Մոլի (հին հուն․ ՝ Μῶλυ) կախարդական խոտ է, որը հիշատակվում է Հոմերոսի «Ոդիսական»-ի 10-րդ գրքում։


== Հին հունական դիցաբանության մեջ ==
«Ոդիսական»-ում Հերմեսը այս խոտը տալիս էլ Ոդիսևսին՝ նրան Ցիրցեայի մոգությունից պաշտպանելու համար, երբ գնաց նրա պալատ՝  իր ընկերներին փրկելու համար։ Այդ ընկերները նրա հետ եկել էին Էյոլ կղզուց այն բանից հետո, երբ նրանք փախել էին Լեստրիգոններից։
Ըստ Պտղոմե Հեֆեսսեոնի «Նոր պատմության» (համ. Ֆոտիուսի), բույսը, որը Հոմերոսը հիշատակել է իր գրքում, դուրս է եկել՝  Հելիոսի կողմից Ցիրցեայի կղզում սպանված գիգանտի արյունից։ Այս նկարագրության մեջ ծաղիկը սպիտակ էր, և նրա անունը վերցված էր «ծանր» (հին հուն.՝ malos) մարտից՝ գիգանտի հետ։
Հոմերոսը նաև նկարագրում է մոլին ՝ ասելով. «Արմատը սև էր, իսկ ծաղիկը կաթի նման սպիտակ. աստվածները նրան անվանում են Մոլի, որը վտանգավոր է մահկանացու մարդու համար, բայց ոչ անմահ աստվածների համար։ Ամեն ինչ իրենց ձեռքում է»։  Օվիդիոսը  իր մետամորֆոզների 14-րդ գրքում նկարագրում է ծաղիկը այսպես. «Սպիտակ ծաղիկ սև արմատով»։


== Կապը իրական բույսերի հետ ==
Կային բազմաթիվ տարաձայնություններ այս բուսի նույնականացման վերաբերյալ։ Ֆիլիպ Շամպոն որոշում է ընդունում Peganum Harmala-ի (ընտ.` Rutaceae), սիրիական կամ աֆրիկյան ռուտայի (հին հուն․՝ πγγανον) օգտին, որի կեղևից հանվում է բուսական ալկալոիդ գարմալին։ Նրա ծաղիկներ  սպիտակ են կանաչ զոլերով։ Վիկտոր Բերարը, որը մասամբ հենվում է սեմիտական արմատին, նախընտրում է Atriplex halimus-ը (atriplex, հունական ττράφαυυς և λλιμος-ի լատինական ձևը, ծովային),որը պատկանում է Chenopodiaceae ընտանիքին, խոտ կամ ցածր թուփ՝ տարածված հարավ-եվրոպական ափերում։
Այս նույնացումները նկատվում են Ռ. Մ. Հենրի մոտ, ով պատկերազարդում է Հոմերոսի պատմվածքը հատվածներով Փարիզից և Լեյդենից և պնդում է, որ Մոլին, հավանաբար, կախարդական անուն է, որը ձեռք է բերվել, թերևս, փյունիկյան կամ եգիպտական աղբյուրներից՝ մի բույսի համար, որը չի կարող միանշանակ ճանաչվել։ Այն ցույց է տալիս, որ բույսի «ձգման բարդությունը» ոչ միայն ֆիզիկական է, այլ ավելի շուտ կապված է հատուկ ուժերի հետ, որոնց հավակնում են մոգերը։
Բժշկական պատմաբանները ենթադրում են, որ խոզերի վերածվելը բառացիորեն չպետք է հասկանալ, այլ պետք է վերաբերվել ինչպես հակաքոլիներգիկ թունավորման։ Ախտանիշները ներառում են ամնեզիա, հալյուցինացիաներ և զառանցանք. «Մոլի»-ի այս նկարագրությունը համապատասխանում է ձնծաղիկին, տեղական ծաղիկին, որը պարունակում է գալանտամին և համարվում է հակատոլինեստերազ, և, հետևաբար, կարող է հակազդել հակաքոլիներգիկ ազդեցություններին։


== Այլ աշխատություններում ==
Ալֆրեդ Թենիսոնի «Ճաշակող լոտոս»-ում  մոլին զուգակցվում է ամարանտումի հետ («բայց այստեղ, որտեղ ամարանտն ու մոլին փարթամ գույնով են ...»):
Կառլ Լիննեյը առասպելական բույսը կապում էր Allium moly-ի հետ՝ ոսկե սխտորի գիտական ​​անվանումը, չնայած որ այս տեսակի ծաղկապատյանը դեղին է, ոչ թե սպիտակ։
Թոմ Գյունը իր «Մոլի» բանաստեղծությունը դարձրել է1971 թվականին գրված ժողովածուի վերնագիր։ Տես https://www.poetryfoundation.org/poems/52888/moly
Հարի Փոթերի տիեզերքում մոլին հզոր բույս ​​է, որը կարելի է ուտել` կախարդություններին դիմակայելու համար։
Ջոն Միլթոնը 636 և 637 տողերում հիշատակել է «... որ Մոլին / որը Հերմեսը ժամանակին տվել է իմաստուն Ուլիսին»։ Տեսhttps://www.dartmouth.edu/~milton/reading_room/comus/text.shtml Archived 2020-05-31 at the Wayback Machine.
Ուրսուլա Կրյոբեր Լե Գուինի «Վերջին ափին» վեպում Ռոուկայի աշակերտներին ուսուցանվում է մոլիի իսկական անունները. «Հիմա մոլիի տերևը ունի անուն, այսինքն iebera, ինչպես նաև բաժակատերևիկ, partonath»:


== Ծանոթագրություններ ==