Վահանակիրներ

Վահանակիրներ (լատ.՝ Diaspididae), կոկցիդների ենթակարգի հավասարաթև միջատների ընտանիք։


== Արտաքին կառուցվածք ==

Մարմինը կլոր է, ստորակետաձև, տանձաձև, հիմնականում սպիտակ, դեղին, դարչնագույն, գորշ կամ սև, 0,5-2 մմ երկարությամբ։ Մեջքի վրա ունեն թրթուրային 1-2 շապիկներից կազմված, հեշտորեն առանձնացվող վահանիկ (այստեղից՝ անվանումը)։ 
Էգերն արուներից խոշոր են, անթև և անոտ, արուներն ունեն մեկ զույգ թև, բնականոն զարգացած վերջավորություններ, բերանային ապարատը ետ է զարգացած։
Թրթուրները և հասուն էգերը սնվում են բույսերի հյութով։ Հայտնի է վահանակիրների մոտ 1300 (ԽՍՀՄ-ում՝ 130, ՀԽՍՀ-֊ում՝ 60) տեսակ, տարածված ամբողջ աշխարհում, առավելապես տաք գոտիներում։
Մակաբուծում են սովորաբար ծառերի, թփերի, ավելի հազվադեպ՝ խոտաբույսերի վրա։ Բազմաթիվ վահանակիրներ բույսերի վտանգավոր վնասատուներ են։ ԽՍՀՄ-ում պտղատու ծառերին վնասում են հատկապես կալիֆոռնիական, մանուշակագույն, սալորենու, հայկական ստորակետանման վահանակիրները, ջերմատնային մերձարևադարձային բույսերին՝ դեղին, կռզու, արմավենու, դափնեվարդի և դարչնագույն վանակիրը։


== Հայաստանում ==
ՀՀ-ում, առավելապես տաք գոտիներում, տարածված է 60 տեսակ (տարեկան տալիս են 1-4 սերունդ), որոնցից խնձորենու բնի և ճյուղերի վրա հանդիպում են շարժուն, բավական խոշոր վահանակիրներ՝ Phenacoccus aceris-ը, իսկ ավելի հաստ ճյուղերի վրա՝ Aspidiotus ostreaeformis տեսակը։
Խնձորենու երիտասարդ ճյուղերի վրա մակաբուծում են ստորակետանման վահանակիրները։ Դեղին, արմավենու, գիհու, դափնեվարդի և այլ վականակիրների ջերմատնային մերձարևադարձային բույսերի մակաբույծներ են։


== Դասակարգում ==

Ընտանիքների կազմում.

Abgrallaspis
Արևադարձային բազմակեր վահանակիր (Abgrallaspis cyanophylli)
Acanthomytilus
Acanthomytilus intermittens
Acutaspis
Acutaspis litorana
Allokermes Bullington and Kosztarab, 1985
Andaspis Macgillivray, 1921
Andaspis formicarum Ben-Dov, 1978
Annulaspis Ferris, 1938
Aonidiella
Aonidiella araucariae
Aonidomytilus Leonardi, 1903
Aspidaspis Ferris, 1938
Aspidiella
Aspidiotus
Aspidiotus furcraeicola
Coronaspis MacGillivray, 1921
Melanaspis
Melanaspis araucariae
Odonaspis
Odonaspis panici
Pallulaspis Ferris, 1937
Parlatoria
Մանուշակագույն վահանակիր (Parlatoria oleae)
Rungaspis Balachowsky, 1949
Այլ դասեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Римский-Корсаков М. Н., Щитовки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Борхсениус (Borchsenius) Н. С. (N. S.) (1966)։ Каталог щитовок (Диаспидоидеа) мировой фауны (A catalogue of the armoured scale insects (Diaspidoidea) of the world) (Russian)։ Moscow: Академия наук СССР – Зоологический институт (Zoological Institute of the USSR Academy of Sciences) 
Howard Forrest D. (2001)։ «Hemiptera: Sternorrhyncha»։  in Howard, Forrest D. և այլք:։ Insects on Palms։ Wallingford, Oxfordshire: CABI Publishing։ էջեր 161–226։ ISBN 978-0-85199-326-3  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)
Takagi Sadao (2002)։ «One new subfamily and two new tribes of the Diaspididae (Homoptera: Coccoidea)»։ Insecta Matsumurana 59: 55–100։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-12-28-ին։ Վերցված է 2015-02-08 


== Արտաքին հղումներ ==
Diaspididae Archived 2013-03-12 at the Wayback Machine. at ScaleNet Archived 2013-04-04 at the Wayback Machine.
Aulacaspis yasumatsui, cycad aulacaspis scale
Comstockiella sabalis, palmetto scale
Diaspis boisduvalii,  boisduval scale
Fiorinia theae, tea scale
Ischnaspis longirostris, black thread scale
Pseudaulacaspis cockerelli, false oleander scale
Pseudaulacaspis pentagona, white peach scale