Աֆրա Բեն

Աֆրա Բեն (անգլ.՝ Aphra Behn, հուլիսի 10, 1640(1640-07-10), Քենթ, Անգլիա - ապրիլի 16, 1689(1689-04-16)[…], Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն), անգլիացի վիպագիր, դրամատուրգ, Ստյուարտների վերականգնման ժամանակաշրջանի խոշորագույն հեղինակներից մեկը։ Համարվում է Անգլիայի պատմության արհեստավարժ առաջին կին գրողը։


== Կենսագրություն ==
Աֆրա Բենի մասին կենսագրական տեղեկությունները շատ քիչ են, հաճախ իրարամերժ և ոչ հավաստի։ Ծնվել է Քենթերբերիի Ուայ բնակավայրում, սափրիչ Բարտոլոմիո Ջոնսթոնի ընտանիքում։ Նրա մանկութան ու պատանեկության շրջանի իրադարձությունները գրեթե հայտնի չեն։ Կան անուղղակի վկայություններ այն մասին, որ նա ստացել է կաթոլիկ դաստիարակություն և նույնիսկ պատրաստվել է վանքին նվիրվել։ 1663 թվականին Աֆրան եղել է Սուրինամ գետի շրջակայքի շաքարի պլանտացիաներում, որտեղ իր իսկ վկայությամբ երկար շփվել է ազնվականական ծագումով, սակայն անազատ սևամորթի հետ, որի պատմությունը ներկայացված է «Օրունոկո կամ Աստվածային ստրուկ» վեպում (անգլ.՝ Oroonoko, or the Royal Slave)։
Վերադառնալով Անգլիա՝ Աֆրան ամուսնացել է Յոհան Բենի հետ, որը Լոնդոնում ապրող առևտրական էր՝ հոլանդական ծագումով։ Ամուսնությունը տևել է մի քանի տարի միայն։ Հավանաբար այն ձևական բնույթ է կրել, որ նպատակ է ունեցել ամրացնելու Աֆրայի դիրքը հասարակության մեջ և թաքցնելու նրա բիսեքսուալ հակումները (Աֆրայի ստեղծագործություններում շատ են ակնարկներն այդ մասին)։ 1666 թվականին նա ազդեցություն է ձեռք բերել պալատում, կատարել է արքա Չարլզ II Ստյուարտի գաղտնի հանձնարարությունները Անտվերպենում անգլո-հոլանդական պատերազմի ժամանակ։ Գաղտնի նամակագրության ժամանակ նա օգտագործել է Աստրեյ անունը, որը հետագայում դարձել է նրա գրական կեղծանունը։ Գաղտնի ծառայությունը նրան մեծ շահույթ չի ապահովել․ արքան անընդհատ ձգձգել է նրա վճարումները լրտեսական գործունեության համար, այնպես որ Աֆրա Բենը պարտքերի պատճառով որոշ ժամանակ անցկացրել է բանտում։
1669 թվականին, երբ անհայտ մեկը վճարել է նրա պարտքերը, Աֆրա Բենը սկսել է զբաղվել գրական գործունությամբ։ Օգտվելով Լոնդոնի գրողների ու դրամատուրգների հետ ունեցած իր կապերից՝ նա հայտնիություն է ձեռք բերել իր սիրային պատմվածքներով, թատերական պիեսներով, վեպերով ու բանաստեղծություններով։ Նրա պիեսներից շատերը, որոնք գրված են Ստյուարտների վերականգնման ժամանակաշրջանի ոգով, աչքի են ընկնում բաց տեսարաններով․ որոշ գործեր ավելի վաղ շրջանի գործերի վերամշակումն են։ Աֆրային մեծ ճանաչում են բերել նրա արձակ ստեղծագործությունները՝ սիրային ու սատիրական նովելները, «Ազնվականի ու նրա քրոջ սիրային նամակագրությունը» (անգլ.՝ Love-Letters Between a Nobleman and His Sister, 1684) վեպը և «Օրունոկոն» (1688), որ համարվում է նրա գլուխգործոցը։ Այս ստեղծագործության գլխավոր հերոսը, զարգացնելով ասպետական վեպի ավանդույթները, սևամորթ իշխան Օրունոկոն է, որ ուղևորվում է Նոր աշխարհ՝ փնտրելու ստրկության մեջ գտնվող իր սիրելի էակին՝ Իմոինդային, և հանուն նրա սիրո՝ դառնում է անազատ։ Չկարողանալով տանել կոպիտ վերաբերմունքը՝ նա կազմակերպում է ստրուկների ապստամբություն, որի ժամանակ Իմոինդան մահանում է։ Օրունոկոն արժանանում է անմարդկային կտտանքների, որոնք նա տանում է ստոիկներին բնորոշ հանգստությամբ, սակայն մահանում է։ Օրունոկոյի կերպարը եվրոպական գրականության մեջ «ազնվական վայրենու» առաջին կերպարներից է։
Աֆրա Բենը մահացել է 1689 թվականի ապրիլի 16-ին և թաղվել Վեստմինստերյան աբբայությունում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Бен Афра»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Ватченко С. А. У истоков английского антиколониалистского романа: Творческие поиски Афры Бен в романной прозе. — Киев, 1984.


== Արտաքին հղումներ ==
Երկեր
Կլասիցիստական ու բարոկկո ոճի միտումները Աֆրա Բենի «Օրունոկո» վեպում
Աֆրա Բենի «Օրունոկո կամ Աստվածային ստրուկ» վեպը և «ազնվական վայրենու» լեգենդը