Ժան Սիլվեն Բայի

Ժան Սիլվեն Բայի (ֆր.՝ Jean Sylvain Bailly, սեպտեմբերի 15, 1736(1736-09-15)[…], Փարիզ - նոյեմբերի 12, 1793(1793-11-12)[…], Փարիզ), ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակների քաղաքական գործիչ, աստղագետ, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։ Եղել է Փարիզի առաջին քաղաքապետը և Սահմանադիր (Ազգային) ժողովի առաջին նախագահը։ 


== Կենսագրություն ==


=== Գիտությունների ակադեմիայում ===
Ժան Բային հետևողական դիտումներ է կատարել և ուսումնասիրել Հալեյի գիսաստղն ու Յուպիտերի արբանյակների անհավասարաչափ շարժումերը։ Իր դիտումների ու հետազոտությունների արդյունքներն ամփոփել է արժեքավոր աստղագիտական աշխատություններում։ Բացի այդ, հեղինակել է աստղագիտության պատմության վերաբերյալ այնպիսի կարևոր աշխատություններ, ինչպիսիք են Historia de la astronomía antigua-ն (1775), Historia de la astronomía moderna-ն (1778-1783) և Historia de la astronomía india y oriental-ը (1787)։ Այդ ամենը նկատի առնելով՝ նրան ընտրել են նախ՝ Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի, այնուհետև՝ 1783 թվականի դեկտեմբերի 11-ին, նաև Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։ Իսկ մինչ այդ՝ 1778 թվականին ընտրվել էր Շվեդիայի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։ Կարևոր է մշել նաև, որ Ժան Բային մասոնական մեծագույն օթյակի՝ «Ինը քույրեր»-ի ամենաակտիվ անդամներից էր։


=== Ֆրանսիական հեղափոխության գործիչ ===
Ժան Բային ակտիվորեն ներգրավվել է հեղափոխական իրադարձություններում։ Փարիզ քաղաքի համայնքի կողմից ընտրվել է հասարակության երրորդ դասը ներկայացնող պատգամավոր Գլխավոր շտատներում, ապա՝ այդ շտատների նախագահ, իսկ երբ շտատները վերափոխվել են Ազգային սահմանադիր ժողովի, դարձել է վերջինիս առաջին նախագահը։ Հենց նա է գլխավորել պատգամավորներին գնդակախաղի վերսալյան դահլիճում տեղի ունեցած երդման արարողության ժամանակ, որը երրորդ դասի առաջին բացահայտ ելույթն էր թագավորի դեմ։ Բաստիլի գրավումից հետո նշանակվել է Փարիզի առաջին քաղաքագլուխ։ Ցավոք, այս վերջին պաշտոնում նա անմիջական մասնակցություն է ունեցել 1791 թվականի հուլիսի 17-ին Մարսյան դաշտում տեղի ունեցած հակամիապետական ցույցի մասնակիցների գնդակահարությանը (նա իր քաղաքական հայացքներով սահմանադրական միապետության կողմնակից էր), որի հետևանքով խիստ հեղինակազրկվել է և մի քանի ամիս անց ստիպված է եղել աթոռը զիջելու ժիրոնդիստ Պետիոնին։ Բային հրաժեշտ է տվել հասարակական գործունեությանն ու մայրաքաղաքին, քաշվել Նանտի մերձակա Մեդյոնե գյուղը, որտեղ զբաղվել է իր հիշողություննեը գրի առնելով (հրատարակվել են 1821—1822 թթ.)։ Իշխանության եկած յակոբինյանները հենց այստեղ էլ ձերբակալել են նրան, տարել Փարիզ, 1793 թվականի նոյեմբերի 11-ին դատապարտել մահապատժի և հաջորդ օրն իսկ գլխատել։


== Մեծարանք ==
Բայիի պատվին նրա անունով է կոչվել Լուսնի խառնարաններից մեկը։
# 100229 աստղակերպին (աստերոիդին) տրվել է Ժանբայի (Jeanbailly) անվանումը։
Քանդակագործ Լուի Պիեռ Դեսենը 1790 թվականին կերտել է Ժան Բայիի քարե կիսանդրին, որը ներկայումս ցուցադրվում է Ֆրանսիական հեղափոխության թանգարանի 1789 թվականի ամառային սրահում։


== Երկեր ==
1766։ Essai sur la théorie des satellites de Jupiter
1771։ Sur les inégalites de la lumière des satellites de Jupiter
1775։ Histoire de l'astronomie ancienne
1777։ Lettres sur l'origine des sciences
1779։ Lettres sur l'Atlantide de Platon
1778-1783։ Histoire de l'astronomie moderne
1787։ Histoire de l'astronomie indienne et orientale
Éloge de Charles V
Éloge de Lacaille
Éloge de Molière
Éloge de Pierre Corneille
Éloge de Gottfried Leibniz
Jean-Sylvain Bailly, Mémoires. Clermont-Ferrand։ Paléo, coll. « Sources de l'histoire de France : la Révolution française », 2004. 2 volumes։
Tome 1։ la Révolution du Tiers : 29 décembre 1786-14 juillet 1789. 300 p., 21 cm. ISBN 2-84909-089-1.
Tome 2։ Premier maire de Paris : 15 juillet-2 octobre 1789. 285 p., 21 cm. ISBN 2-84909-093-X.


== Կինոյում ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Juicio de Napoleón sobre Jean Sylvain Bailly.