Միջազգային քրեական դատարանի Հռոմի ստատուտ

Միջազգային քրեական դատարանի Հռոմի ստատուտ (անգլ.՝ Rome Statute of the International Criminal Court) — միջազգային պայմանագիր, որով հիմնվել է Միջազգային քրեական դատարանը՝ ՄՔԴ։ Ընդունվել է Հռոմում 1998 թվականի հուլիսի 17-ին կայացած դիվանագիտական կոնֆերանսում և ուժի մեջ է մտել 2002 թվականի հուլիսի 1-ից։


== Պատմություն ==
1990-ական թվականներին գործած միջազգային տրիբունալները (Նախկին Հարավսլավիայի գործով միջազգային քրեական  տրիբունալը և Ռուանդայի գործով միջազգային քրեական տրիբունալը) միջազգային հանրությանը ցույց տվեցին, որ ցեղասպանությանը, ռազմական հանցագործություններին և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններին առնչվող գործերի որոշման համար անհրաժեշտ է ստեղծել անկախ և մշտական դատարան։ 1998 թվականի հունիսին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան կոնֆերանս հրավիրեց՝ «միջազգային քրեական դատարան ստեղծելու նպատակով կոնվենցիայի ավարտման և ընդունման համար»։ 1998 թվականի հուլիսի 17-ին Հռոմի ստատուտն ընդունվեց քվեարկության միջոցով, որի ընթացքում 120 պետություն քվեարկեց «կողմ», 7-ը՝ «դեմ»(ԱՄՆ,Չինաստան, Իրաք, Յեմեն, Կատար,Լիբիա և Իսրայել) և 21 պետություն ձեռնպահ մնաց։
ՄՔԴ-ի Կանոնադրության ուժի մեջ մտնելու համար պայման էր հանդիսանում Կանոնադրության վավերացումը ոչ պակաս, քան 60 պետության կողմից։ Այդ «խոչընդոտը» հաղթահարվեց 2002 թվականի ապրիլի 11-ին։ Համաձայնագիրն ուժի մեջ մտավ 2002 թվականի հուլիսի 1-ին։


== Դատարանի իրավասությունը ==
Հռոմի ստատուտի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ Միջազգային քրեական դատարանի  իրավասությունը պետք է սահմանափակված լինի ամբողջ միջազային հանրությանը մտահոգող ամենածանր հանցագործություններով։ Դատարանը իրավասություն ունի հետևյալ հանցանքների նկատմամբ՝

ցեղասպանություն
մարդկության դեմ հանցագործություններ
պատերազմական հանցագործություններ
ագրեսիա


=== Դատարանի իրավասությունը ժամանակի մեջ ===
Հռոմի ստատուտի 11-րդ հոդվածի համաձայն՝ Դատարանը իրավասություն ունի միայն այն հանցանքների նկատմամբ, որոնք կատարվել են ստատուտի ուժի մեջ մտնելուց հետո, այսինքն՝ 2002 թվականի հուլիսի 1-ից հետո։
Եթե պետությունը դառնում է ստատուտի կողմ դրա ուժի մեջ մտնելուց հետո, ապա Դատարանը իր իրավասությունը կարող է տարածել այդ պետության համար ստատուտի ուժի մեջ մտնելուց հետո կատարված հանցանքների նկատմամբ, բացառությամբ ստատուտի 12-րդ հոդվածի 3-րդ պարագրաֆով սահմանված դեպքի։


== Պայմանագիրը վավերացրած պետությունները ==
2015 թվականի փետրվարի դրությամբ, պայմանագիրը վավերացրել են 123 պետություններ (Պաղեստինը վավերացրել է Հռոմի ստատուտը 2015 թվականի հունվարի 2-ին)։


== Պայմանագիրը ստորագրած պետությունները ==
Ընդհանուր առմամբ Հռոմի ստատուտը ստորագրել են 139 պետություններ, բայց համաձայնագիրը վավերացրել են ոչ բոլորը։ 115-րդ մասնակից-պետությունը 2011 թվականի օգոստոսի 1-ից դարձավ Գրենադան։ 2019թ. նոյեմբերի դրությամբ ստատուտի մասնակից են 123 պետություններ։


=== Հռոմի Ստատուտի ստորագրումը Հայաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի կողմից ===
Հայաստանը ստորագրել է Հռոմի Ստատուտը 1999 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Սակայն մինչև այժմ Հայաստանը չի վավերացրել այս պայմանագիրը։ Ռուսաստանը ստորագրել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Սակայն մինչև այժմ Ռուսաստանը չի վավերացրել այս համաձայնագիրը։ Հայաստանի հարևաններից Իրանը ստորագրել է Հռոմի Ստատուտը 1999 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Սակայն մինչև այժմ Իրանը չի վավերացրել այս համաձայնագիրը։


=== Ցեղասպան պետությունները՝ Թուրքիան և Ադրբեջանը չեն միացել Հռոմի Ստատուտին ===
Թուրքիան ու Ադրբեջանը նույնիսկ չեն ստորագրել Հռոմի Ստատուտը։ 


=== Վրաստանի միանալը Հռոմի Ստատուտին ===
Հայաստանի հարևան պետություններից միակը, որը ոչ միայն ստորագրել, այլև վավերացրել է Հռոմի Ստատուտը՝ Վրաստանն է, որը ստորագրել է այն 1998 թվականի հուլիսի 18-ին, իսկ վավերացրել՝ 2003 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ Շևարդնաձեի կառավարման օրերին։ Ի շարս այլոց, Կանոնադրությունը սահմանում է դատարանի գործառույթները, իրավազորությունը և կառուցվածքը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
«Rome Statute Of The International Criminal Court»։ Сайт ООН (անգլերեն)։ ООН։ 1998-07-12։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-15-ին։ Վերցված է 2011-05-25  
«Римский статут Международного уголовного суда» (PDF)։ Сайт ООН (ռուսերեն)։ ООН։ 2002-01-16։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-15-ին։ Վերցված է 2011-05-25  
«United Nations Conference on the Establishment of an International Criminal Court»։ Сайт ООН (անգլերեն)։ ООН։ Արխիվացված օրիգինալից 2000-08-15-ին։ Վերցված է 2011-05-25  
Сайт Международного уголовного суда