Պերիհելիում

Պերիhելիում ( հին հունարեն՝ περί հին հունարեն՝ περί "peri" - շուրջը, շուրջը, մոտակայքում և հին հունարեն՝ ἥλιος հին հունարեն՝ ἥλιος «հելիոս» - Արեգակ ), Արեգակին մոլորակի կամ Արեգակնային համակարգի այլ երկնային մարմնի ուղեծրի ամենամոտ գտնվող կետը։
Պերիհելիումի հականիշը աֆելիոնն  (apogelium) է՝ ուղեծիր արևից ամենահեռու կետը. Աֆելիոնի և պերիհելոնի մտացածին գիծը կոչվում է աբսիդների գիծ ։


== Հիմնական բանաձևեր ==
Պերիհելիոնի շառավիղը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.
  
    
      
        
          r
          
            
              p
            
          
        
        =
        (
        1
        −
        e
        )
        a
      
    
    {\displaystyle r_{\mathrm {p} }=(1-e)a}
   որտեղ։a - մեծ կիսաառանցք ;
e - ուղեծրային էքսցենտրիկություն ։Պերիհելիումի արագությունը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.
  
    
      
        
          v
          
            
              p
              e
              r
            
          
        
        =
        
          
            
              
                G
                
                  M
                  
                    ⊙
                  
                
                (
                1
                +
                e
                )
              
              
                a
                (
                1
                −
                e
                )
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{\mathrm {per} }={\sqrt {\frac {GM_{\odot }(1+e)}{a(1-e)}}}}
  որտեղ։

  
    
      
        G
      
    
    {\displaystyle G}
  - գրավիտացիոն հաստատուն ;

  
    
      
        
          M
          
            ⊙
          
        
      
    
    {\displaystyle M_{\odot }}
  - Արեգակի զանգվածը ;

  
    
      
        a
      
    
    {\displaystyle a}
  - կիսամյակային առանցք ;

  
    
      
        e
      
    
    {\displaystyle e}
  - ուղեծրային էքսցենտրիկություն ։


== Արեգակնային համակարգի մոլորակների պերիհելիում ==
Երկրի ուղեծրի պերիելումը գտնվում է 147,098,291 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինչը մոտ 2,5 մլն կիլոմետր պակաս է Արեգակից միջին հեռավորությունից։ Երկիրն անցնում է պերիհելիոնով հունվարի 2-ից 5-ը, հյուսիսային կիսագնդում  ձմեռային արեւադարձից միջինում 13 օր անց  :
Ստորև բերված են Արեգակնային համակարգի մոլորակների պերիհելոնները, որոնք հիմնված են ՆԱՍԱ-ի տեղեկատվության վրա  :


== Երկնային մարմինների պերիհելիոնի պրեցեսիան ==

Արեգակնային համակարգի մոլորակների ուղեծրերի պարամետրերը, կապված այս մոլորակների փոխադարձ ազդեցության հետ, ժամանակի ընթացքում դանդաղ փոփոխությունների են ենթարկվում։ Մասնավորապես, ուղեծրային առանցքը աստիճանաբար շրջվում է (ուղեծրային հարթությունում) դեպի ուղեծրային շարժման կողմը, և պերիհելիոնը համապատասխանաբար տեղաշարժվում է («պերիհելիոնի նախապատվություն», տե՛ս նկարը)։ Մերկուրիի պերիհելիոնը վերադառնում է իր նախնական դիրքին յուրաքանչյուր 260 հազար երկրային տարին մեկ, Յուպիտերի համար այս ժամանակահատվածը կազմում է մոտ 300 հազար տարի  :
19-րդ դարի կեսերին աստղագետները հայտնաբերեցին, որ Մերկուրիի համար նշված տեղաշարժը տեղի է ունենում մի փոքր ավելի արագ, քան կանխատեսված էր նյուտոնյան ձգողության օրենքով . հետագայում նմանատիպ անոմալիա հայտնաբերվեց նաև այլ երկնային մարմինների շարժման մեջ։
Պատճառը բացատրվում է հարաբերականության ընդհանուր տեսությամբ (GTR); ընդհանուր հարաբերականության հավասարումներից հետևում է տեղաշարժի ճիշտ այնպիսի արժեք, որն իրականում նկատվում է։
Լրացուցիչ տեղաշարժը («հարաբերական շտկում») հաշվարկվել և ստուգվել է մի քանի մոլորակների և աստերոիդների համար  ։

Վեներայի և Երկրի վերաբերյալ տվյալների մեծ սխալը պայմանավորված է նրանց ուղեծրերի գրեթե շրջանաձև լինելով։


== Սմ. նույնպես ==
Ապոկենտրոն և պերիկենտրոն
Երկնային մեխանիկա


== Նշումներ ==


== Գրականություն ==
Богородский А. Ф. Всемирное тяготения. — Киев: Наукова думка, 1971. — 351 с.
Роузвер Н. Т. Перигелий Меркурия. От Леверье до Эйнштейна = Mercury's perihelion. From Le Verrier to Einstein. — М.: Мир, 1985. — 244 с.
Субботин М. Ф. Введение в теоретическую астрономию. — М.: Наука, 1968. — С. 58—67.


== Հղումներ ==
«Perihelion, Aphelion and the Solstices»։ timeanddate.com։ Վերցված է 2018-01-10 
«Variation in Times of Perihelion and Aphelion»։ Astronomical Applications Department of the U.S. Naval Observatory։ 2011-08-11։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-01-11-ին։ Վերցված է 2018-01-10 
Espenak Fred։ «Earth at Perihelion and Aphelion: 2001 to 2050»։ astropixels։ Վերցված է 2019-12-24