Ավտոմատացված քլիրինգային տուն

Ավտոմատացված հաշվարկային պալատը կամ քլիրինգային տունը (ԱՀՊ/ԱՔՏ, ACH - automated clearing house) համակարգչային էլեկտրոնային ցանց է, որը նախատեսված է գործարքներ մշակելու համար , որոնք սովորաբար ներքին ցածր արժեք ունեցող վճարներ են մասնակից ֆինանսական հաստատությունների միջև։ Այն կարող է ապահովել ինչպես վարկային փոխանցումներ, այնպես էլ ուղղակի դեբետներ : ԱՀՊ համակարգը նախատեսված է մշակելու վճարների խմբաքանակներ, որոնք պարունակում են բազմաթիվ տրանսակցիաներ և գանձում են բավականաչափ ցածր վճարներ, որպեսզի խթանեն դրա օգտագործումը ցածրարժեք վճարների համար։


== Պատմություն ==
Առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատը BACS- ն էր Միացյալ Թագավորությունում, որը սկսեց վճարումներ մշակել 1968-ի ապրիլին ։
1960-ականների վերջին ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգում մի խումբ բանկեր փորձեցին փոխարինել չեկային վճարները։ Դա հանգեցրեց ԱՄՆ – ում 1972 թվականին առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատի ստեղծմանը, որը շահագործվում էր Սան Ֆրանցիսկոյի Դաշնային պահուստային բանկի կողմից։
BACS-ը սկզբում գործում էր զուտ հաշվարկային հիմունքներով։ ԱՀՊ գործարքների զուտացումը նվազեցնում է դեպոզիտների գումարը, որը բանկը պետք է պահի։


== Գործողություն ==
ԱՀՊ-ները մշակում են մեծ քանակությամբ կրեդիտային և դեբետային գործարքներ։ ԱՀՊ կրեդիտային փոխանցումները նախաձեռնում է վճարողը, և դրանք ներառում են այնպիսի վճարներ, ինչպիսիք են ուղղակի դեպոզիտները, աշխատավարձերը, մանրածախ վճարները և մատակարարների վճարները։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետային հավաքագրումները նախաձեռնում է վճար ստացողը` վճարողի կողմից նախնական թույլտվությամբ։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետները ներառում են սպառողների վճարումները, ինչպիսիք են կոմունալ վճարումները, ապահովագրավճարները, հիփոթեքային վարկերը և այլ տեսակի վճարներ։ Օրվա ընթացքում բանկի կողմից ստացված գործարքները պահվում և խմբաքանակով փոխանցվում են ԱՀՊ։ ԱՀՊ-ները զուտ հաշվարկային համակարգեր են, ուստի հաշվարկը կարող է հետաձգվել օրերով, և կա որոշակի հաշվարկային ռիսկ։ ԱՀՊ-ները կարող են թույլ տալ փոխանցել սահմանափակ քանակությամբ լրացուցիչ տեղեկատվություն վճարման հրահանգների հետ միասին։
ԱՀՊ վճարումները հակադրվում են իրական ժամանակի համախառն հաշվարկների (ԻԺՀՀ, RTGS - real-time gross settlement) վճարներին, որոնք անմիջապես մշակվում են կենտրոնական RTGS համակարգի կողմից և ենթակա չեն սպասման որևէ ժամանակահատվածի։ ԱՀՊ համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են ցածրարժեք, ոչ հրատապ գործարքների համար, մինչդեռ RTGS համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են բարձրարժեք և անհետաձգելի գործարքների համար։


=== Գործառնություններ ===
Այս բաժինը ընդհանուր ձևով նկարագրում է ԱՀՊ համակարգի աշխատանքը։ Յուրաքանչյուր ԱՀՊ համակարգ ունի իր առանձնահատկությունները. օրինակ,Միացյալ Նահանգներում Nacha ԱՀՊ ցանցի   համար.

Պատվիրող հաճախորդը կատարում է գործարքի նախաձեռնում, որը կարող է իրականացվել կամ ձեռքով, կամ գործարկման ֆայլ ուղարկելով բանկ։
Բանկը հավաքում է ԱՀՊ- ի գործարքների բոլոր նախաձեռնությունները, որոնք գալիս են տարբեր հաճախորդներից (համատեղելով ձեռնարկը և ֆայլերի վրա հիմնվածը)։
Պարբերաբար, բանկը ստեղծում է մի ֆայլ, որն ուղարկում է ԱՀՊ օրվա վերջում կամ օրվա ընթացքում։
ԱՀՊ օպերատորը համատեղում է յուրաքանչյուր ցիկլի ընթացքում բանկերի կողմից ներկայացված տեղեկատվությունը (հիմնականում ԱՀՊ- ները օրվա ընթացքում ունեն մի քանի ցիկլ)։
ԱՀՊ օպերատորը յուրաքանչյուր բանկին տեղեկացնում է հաշվարկային զուտ գումարի մասին, որի համար նրանք պատասխանատու են ցիկլի համար։
ԱՀՊ օպերատորը ապահովում է, որ հաշվարկի գումարները ստացվեն բոլոր մասնակիցներից ցիկլի համար, որպեսզի ցիկլը կատարվի։
ԱՀՊ- ի օպերատորը տեղեկացնում է ստացողի բանկին գործարքի մանրամասների մասին։
Երբ գործարքը հասնում է նպատակակետային բանկ, բանկը կատարում է գործարքը։


== Գոյություն ունեցող համակարգեր ==
Ամբողջ աշխարհում կան տարբեր ԱՀՊ համակարգեր։ Համաշխարհային բանկը 2010թ. իրենց հետազոտության մեջ հայտնաբերել է այդպիսի 87 համակարգ  և 2012 թ. իրենց հետազոտության ընթացքում՝ 98 համակարգ , մինչդեռ այլ աղբյուրներ կատարել են ավելի փոքր թվով ԱՀՊ համակարգերի որակական վերլուծություն։

Բացի այդ, կան տարբեր ԱՀՊ ասոցիացիաներ, ինչպիսիք են Եվրոպական ավտոմատացված հաշվարկային պալատների ասոցիացիան։


== ԱՀՊ վճարային համակարգի օգտագործումը ==
Գոյություն ունեն ԱՀՊ համակարգերի տարբեր կիրառություններ և տարբեր երկրներում տարբեր տիպի գործարքների հետ կապված տերմինաբանություններ։ ԱՀՊ վճարային համակարգերի մեծ մասն ապահովում է հետևյալ տեսակները.

Կրեդիտային փոխանցում . Մանրածախ առևտրի հաճախորդների կողմից վճարումների և բիզնեսից բիզնես անհետաձգելի վճարումների համար տարբեր ֆինանսական հաստատությունների հաշիվների միջև ֆինանսական միջոցների անհապաղ փոխանցում։
Սպառողական վճարների ուղղակի դեբետային վճարում, ինչպիսիք են գրավները, վարկերը, կոմունալ ծառայությունները, ապահովագրավճարները, վարձավճարները և ցանկացած այլ կանոնավոր կամ անդամության ոճի վճարումներ։ Այս տեսակի վճարումները սովորաբար օգտագործվում են այն ձեռնարկությունների կողմից, որոնք հավաքում են նույն հաճախորդից ընթացիկ վճարումներ։ 


== Տես նաև ==
Քլիրինգ (ֆինանսներ)
Հաշվարկային պալատ (ֆինանսներ)
Էլեկտրոնային միջոցների փոխանցում
Համաեվրոպական ավտոմատացված հաշվարկային պալատ
Վճարման համակարգ
Համաշխարհային միջբանկային ֆինանսական հեռահաղորդակցության հասարակություն
Լարային փոխանցում


== Հղումներ ==