Դուրգա

Դուրգա (սանսկրիտ՝ दुर्गा, «Դժվարահասանելի» կամ «Անպարտելի»), հինդուիզմի ամենահայտնի աստվածություններից մեկը։
Տարբերակներից մեկի համաձայն, Դուրգան եղել է Շիվայի կինը՝ հանդես գալով իր ամենադաժան կերպարներից մեկով։ Համաձայն որոշ պատկերացումների, Դուրգան հանդիսանում է միասնական աստվածային կերպարանք՝ խորհրդանշելով հավասարությունը և հարմոնիան, հանգստությունը և բարեկեցությունը։ Հինդուիստական իկոնոգրաֆիայում սովորաբար Դուրգան ներկայացվում է տասձեռնանի կնոջ տեսքով, չնայած որոշ իկոնաներում նրա ձեռքերի թիվը կարող է հավասար չլինել 10-ի։ Օրինակ, Մահիշիի դեմ պայքարը խորհրդանշող իկոնայում, Դուրգան ունի 20 ձեռք։ Իկոնաների մեծ մասում Դուրգան նստած է հիմալայան առյուծի կամ վագրի վրա՝ ձեռքում սանձը, պաշտպանության և հարձակման տարբեր միջոցներ, ինչպես նաև տարբեր աստվածությունների նվիրած ատրիբուտներ։ Դրանց թվում են Շիվայի եռաժանին, Վիշնուի սուդարշանան (սկավառակը), Վայուի աղեղը, Ինդրայի վաջրան և այլն։
Տանտրիզմում աստվածուհու անունը ունի հատուկ նշանակություն։ Այսպես, դու արմատը խորհրդանշում է չորս ասուրաները՝ աղքատություն (դարիդրա), տառապանք (դուխկխա), սով (դուրբխիկշա) և վատ սովորություններ (դուրվյասանա)։ Ր հնչյունը խորհրդանշում է հիվանդությունները (ռոգագհնա), իսկ գա արմատը՝ մեղքերը (պապագխնա)՝ անարդարությունը, հակակրոնականությունը, դաժանությունը, ալարկոտությունը և այլ վատ սովորություններ։ Այդպիսով, աստվածուհին վերացնում է չարիքի բոլոր տեսակները, որոնք խորհրդանշվում են դու, ր և գա հնչյուններով։
Դուրգայի պաշտամունքը սկզբնական շրջանում տարածված էր միայն ոչ արիական ցեղերի շրջանում։ Ավելի ուշ, այն ներառվել է հինդուիստական պանթեոնի կազմում՝ ազգային հավատալիքների և հինդուիզմի ադապտացիայի գործընաթացում, մասնավորապես Մայր Աստվածուհու կուռքի տեսքով, որը խորհրդանշում էր բնության ստեղծող և ոչնչացնող ուժերը։ Շիվաիզմում և տանտրիզմում Դուրգան համարվում է Շիվայի ստեղծարար էներգիայի արդյունք։
Առասպելներում Դուրգան հանդես է գալիս որպես մարտնչող աստվածուհի, ով կռվում է չարքերի դեմ և հանդես է գալիս աստվածների և աշխարհակարգի պահապանի դերում։ Նրա ամենահայտնի սխրանքներից մեկը, զայրույթի վիճակում (որը համարվում է որպես Դուրգայի առանձին կերպար` Չանդի աստվածուհու տեսքով) կատաղի պայքարում ոչնչացնում է Մահիշա չարքին, ով երկնքից վտարել էր աստվածներին։ Մահիշային չէր կարող հաղթել ոչ մի տղամարդ, և ոչ մի կին։
Ըստ առասպելի, Դուրգան բնակվում է Վինդհյայի լեռներում՝ իր ութ օգնական յոգերի հետ միասին։

Աստվածներից յուրաքանչյուրը Դուրգային մի զինատեսակ է տվել։ Այդ իսկ պատճառով, Դուրգույին հիշատակում են ոչ միայն պաշտպանության, այլև այն ամենի կործանման ժամանակ, ինչը խոխընդոտում է հետագա զարգացմանը։ Մանտրաները, որոնք նվիրված են Դուրգա դիցուհուն, ոչ այնքան վերացնում են բացասական ուժերը, այլ դրանք փոխակերպում են, տրանսֆորմացիայի են ենթարկում։ Դուրգան հաղթանակ է բերում խոչընդոտների, ցավերի և տառապանքների նկատմամբ։ Դուրգայի անվան յուրաքանչյուր տառին վերագրվում է կախարդական ուժ։ Այսպես, Դ-ն արտաքսում է չարքերին, Ու-ն՝ վերացնում խոչընդոտները, Ր-ն բուժում է հիվանդությունները, Գ-ն՝ ազատում մեղքերից, Ա-ն՝ բերում անվախություն, արիություն։
Դուրգային նվիրված ծեսերի հիմնական առանձնահատկությունը կայանում է արյունալի զոհաբերությունների մեջ։ Սովորաբար զոհաբերում են այծ կամ եզ։ Կա տաբու, համաձայն որի չի կարելի զոհաբերել այս կենդանատեսակների էգերին։ Հաճախ զոհաբերում են նաև թռչուններ, կրիաներ, ձկներ, եղնիկներ, վագրեր և այլն, ինչպես նաև մարդկային արարածներ և սեփական մարմնի արյուն։ Դուրգային նվիրված գլխավոր տոները նշվում են գարնանը և աշնանը՝ Դուրգապուջա և Դուրգոտսավա անվանումներով։ Նրանք կազմում են Նավարատրիի կարևոր մասերը։ Նավարատրին տոնակատարությունների շարք է, որոնք նվիրված են Դուրգային։ Տոնական ծիսակատարությունների ժամանակ փորձում են մեղմել ահեղ դիցուհուն և հայցել նրա բարեհաճությունը։ Ծիսակատարության ժամանակ խոնարհվում են նաև աստվածուհու ընտանիքի անդամներին։
Ստվածուհուն նվիրում են Նիմ ծառի տերևներ, քրքում, սանդալի մածուկ, կաթ (հաճախ յուղոտ կամ աղի), ինչպես նաև կիտրոններ։


== Ծանոթագրություններ ==