Իվան Իվանով-Վանո

Իվան Պետրովիչ Իվանով-Վանո (ռուս.՝ Иван Петрович Иванов-Вано, իրական ազգանունը` Իվանով, հունվարի 27 (փետրվարի 8), 1900, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - մարտի 25, 1987(1987-03-25), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), մուլտիպլիկացիոն կինոյի ռուս խորհրդային ռեժիսոր, նկարիչ, սցենարիստ և մանկավարժ։ Խորհրդային մուլտիպլիկացիայի հիմնադիրներից մեկն է։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1985 թ.):


== Կենսագրություն ==
Իվան Իվանով-Վանոն ծնվել է Մոսկվայում` կոշկակարի և տնային տնտեսուհու ընտանիքում։ Հայրը շուտ է լքել ընտանիքը և քանի որ մայրը անգրագետ կին էր, նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է ավագ քույրը։
Մանկությունից Իվանով-Վանոյի մոտ հետաքրքրություն էր առաջացել տիկնիկային թատրոնի նկատմամբ, որի համար էլ դեկորացիաներ էր նկարում։ 14 տարեկանում ընդունվել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարան (1920 թվականից` ՎԽՈՒՏԵՄԱՍ), որտեղ դասավանդում էր նրա քրոջ ամուսինը։ Այն ավարտել է 1923 թվականին և մեկ տարի անց աշխատանքի անցել` որպես նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, իսկ հետո նաև ռեժիսոր` Կինեմատոգրաֆիայի պետական դպրոցում (ներկայումս` Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտ)։ Համակուրսեցիների հետ մասնակցել է առաջին խորհրդային մուլտֆիլմերի ստեղծմանը։ Այդ ֆիլմերը տարբերվում էին այն տարիների իրենց ավանգարդիստական ոճով և հիմնված էին կոնստրուկտիվիզմի դպրոցի վրա։
1936 թվականից աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։ 1960 թվականին, կինոստուդիայի տիկնիկային միավորումում, Նիկոլայ Լեսկովի վիպակի հիման վրա նկարահանել է իր ամենանշանակալից ֆիլմերից մեկը` «Ձախլիկը»։
Իր ստեղծագործական գործունեության ընթացքում, որպես ռեժիսոր, նկարահանել է 41 ֆիլմ, գրել է 25 ֆիլմի սցենար, որպես բեմադրող նկարիչ, մասնակցել է 5 ֆիլմերի, իսկ որպես նկարիչ-մուլտիպլիկատոր` ևս 5 ֆիլմերի ստեղծման աշխատանքների։ Դրանց մեծամասնությունը նկարահանվել է ռուսական ժողովրդական հեքիաթների հիման վրա։ Նրա առաջին լիամետրաժ «Սապատավոր ձիուկը» (1947 թ., «Կուզկիկ-Քուռկիկը») մուլտֆիլմը, բարձր է գնահատվել Ուոլթ Դիսնեյի կողմից, ով ֆիլմը ցուցադրում էր իր նկարիչներին` որպես ուսումնական ձեռնարկ։ Սակայն, համաձայն գործընկերների խոստովանության, Իվանով-Վանոն այնքան էլ բարեհաճ չէր մուլտիպլիկացիայի դիսնեյական տեսակի նկատմամբ և 1940-ական թվականներից հիմնականում աշխատում էր դասական և ժողովրդական ոճով։ Միաժամանակ, ավանդական մուլտիպլիկացիայից նա կտրուկ անցում կատարեց տիկնիկայինին և փորձարարականին, որը ըստ ռեժիսոր Ստանիսլավ Սոկոլովի, բացատրվում էր նրանով, որ որոշակի շրջանում Իվանով-Վանոն վիճել էր տնօրինության հետ, տարել ինֆարկտ և «աքսորվել» տիկնիկային մուլտիպլիկացիայի բաժին` որպես գեղարվեստական ղեկավար։
Նրա շատ ֆիլմեր արժանացել են միջազգային բարձրագույն մրցանակների։ Ֆեոդոր Խիտրուկի հետ միասին նա հաճախ էր ներկայացնում Խորհրդային Միությունը` տարբեր միջազգային հավաքներում, մասնավորապես Մուլտիպլիկացիոն կինոյի միջազգային ընկերությունում, որը ստեղծվել էր նաև իր նախաձեռնությամբ։
Իվանով-Վանոն զբաղվել է նաև մանկավարժական գործունեությամբ։ 1939 թվականին, ԿՀՊԻ-ում մասնակցել է գեղարվեստական ֆակուլտետի կազմակերպմանը, որտեղ բացվել է մուլտֆիլմերի բեմադրիչների բաժանմունքը, նախաձեռնել է նկարիչ-մուլտիպլիկատորի մասնագիտության դասավանդումը։ Նրա աշակերտներից շատերը դարձել են անիմացիոն կինոյի հայտնի ռեժիսորներ և նկարիչներ։
1950 թվականին հրատարակել է «Նկարված ֆիլմ» գիրքը` մուլտիպլիկացիայի մասին, իսկ 1980 թվականին` «Կադր` կադրի հետևից» գիրք-հիշողությունները։


== Անձնական կյանք ==
1928 թվականից Իվանով-Վանոն ամուսնացել է Տատյանա Բեկկերի հետ և ունեցել մեկ դուստր։ Ըստ հարազատների և գործընկերների, սիրում էր սպորտը, զբաղվում էր բռնցքամարտով, ֆուտբոլով, թենիսով, ձկնորսությամբ և այլն։
Մահացել է 1987 թվականի մարտի 25-ին, Մոսկվայում։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանոցում։


== Ֆիլմագրություն ==


== Գրականություն ==
Сергей Капков Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алгоритм, 2006. — С. 283—284. — 816 с. — 3000 экз. — ISBN 5-9265-0319-4
КИНО: Энциклопедический словарь, М. Советская энциклопедия, 1987, стр. 148.


== Ծանոթագրություններ ==