Արևմտյան ճամբար

Արևմտյան ճամբար (հայտնի է նաև որպես Ազատ ճամբար, Կապիտալիստական ճամբար, Ամերիկյան ճամբար, և ՆԱՏՕ-ի ճամբար անվանումներով), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին դաշնակից երկրների կոալիցիա, որը 1947-1991 թվականներին գոյություն է ունեցել Սառը պատերազմի ժամանակ։ Չնայած Արևմտյան Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի՝ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներն առանցքային դերակատարում ունեին ճամբարում, դրան անդամակցում էին բազմաթիվ այլ երկրներ, որոնք գտնվում են Ասիայում, Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, Մերձավոր Արևելքում, Լատինական Ամերիկայում և Աֆրիկայում։ Այս երկրներում գերիշխող են եղել հակախորհրդային, հակակոմունիստական և որոշ դեպքերում նաև հակասոցիալիստական գաղափարախոսություններն ու քաղաքականությունը։ Որպես այդպիսին, ճամբարը ընդդիմանում էր կոմունիստական երկրների քաղաքական համակարգերին և արտաքին քաղաքականությանը, որոնք համախմբվել էին ԽՍՀՄ շուրջ։ Այդ երկրների թվում էին նաև Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպության անդամ երկրները, Կուբան, Վիետնամը, Չինաստանը, Կորեայի Ժողովրդա-դեմոկրատական Հանրապետությունը և այլն։ «Արևմտյան ճամբար» անվանումը ի հայտ է եկել ի պատասխան և որպես հակադրում իր կոմունիստական տարբերակին՝ «Արևելյան ճամբարին»։ Սառը պատերազմի ընթացքում կառավարություններն ու արևմտյան մեդիան առավել դիրքավորվել էին որպես «Ազատ աշխարհի» կամ «Առաջին աշխարհի» երկրների ներկայացուցիչներ, մինչդեռ Արևելյան ճամբարը առավել դիրքավորվում էր որպես «Կոմունիստական աշխարհ», «Սոցիալիստական աշխարհ» կամ «Երկրորդ աշխարհ»։


== 1947–1991 թվականներին Արևմտյան ճամբարի միավորումներ ==


=== ՆԱՏՕ ===

* ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր երկրներ


=== Հինգ աչք ===
Ավստրալիա
Կանադա
Նոր Զելանդիա
Միացյալ Թագավորություն
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ


=== ԱՆԶՈւՍ ===
Ավստրալիա
Նոր Զելանդիա
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ


=== Հակախորհրդային կոմունիստական կամ սոցիալիստական երկրներ (մինչև 1989 թվական) ===
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն (1978 թվականի չինական տնտեսական բարեփոխումներից հետո)
Դեմոկրատական Կամպուչիա (1978 թվականի Կամբոջա-վիետնամական պատերազմից հետո)
ԴԿԿԿ (1982 թվականից)
Ռումինիայի սոցիալիստական հանրապետություն (1964 թվականից)
Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն (1948 թվականից)


=== Ազատ ասոցացման պայմանագիր ===
Մարշալյան կղզիներ
Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ
Պալաու
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ


=== Կենտրոնական պայմանագրի կազմակերպություն (մինչև 1979 թվականը) ===
Շահական Իրան (մինչև Իսլամական հեղափոխությունը)
Իրաքի թագավորություն (մինչև Հուլիսի 14-ի հեղափոխությունը)
Պակիստան (մինչև 1979 թվականը)
Թուրքիա (մինչև 1979 թվականը)
Միացյալ Թագավորություն (մինչև 1979 թվականը)


=== Ռիոյի պայմանագիր ===


=== ՍԵԱՏՕ (մինչև 1977 թվականը) ===

Ավստրալիա (մինչև 1977 թվականը)
Կամբոջիա (մինչև 1956 թվականը)
Կխմերական հանրապետություն (1970–1975 թվականներ)
Ֆրանսիա (մինչև 1965 թվականը)
Լաոսի թագավորություն (մինչև 1975 թվականը)
Նոր Զելանդիա (մինչև 1977 թվականը)
Պակիստան (մինչև 1972 թվականը)
Ֆիլիպիններ (մինչև 1977 թվականը)
Վիետնամի հանրապետություն (մինչև 1975 թվականին Սայգոնի անկումը)
Թաիլանդ (մինչև 1977 թվականը)
Միացյալ Թագավորություն (մինչև 1977 թվականը)
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (մինչև 1977 թվականը)


=== Մերձավոր Արևելք/Հյուսիսային Աֆրիկա տարածաշրջան ===


=== Ասիա, Հարավարևելյան Ասիա և Օվկիանիայի գործընկերներ ===


=== Այլ ===
Բելառուս (1991–1994)
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կիպրոս
Եթովպիական կայսրություն (մինչև 1974 թվականը)
Կխմերական հանրապետություն (1970–1975)
Կոսովո
Ռուսաստան (1991–1999)
Ապարտհեյդ
Արևմտյան Բեռլին
Զաիր


== 1991 թվականից հետո արևմտյան դաշնակից միավորումներ ==


=== ՆԱՏՕ ===

* նշված են մինչև 1991 թվականը ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրները


=== ՆԱՏՕ-ի հիմնական դաշնակիցներ (MNNA) ===


=== Մերձավոր Արևելյան դաշնակիցներ ===


=== Ասիայի, Հարավարևելյան Ասիայի և Օվկիանիայի գործընկերներ ===


=== Միջամերիկյան գործընկերներ ===


=== Անվտանգության քառակողմ երկխոսություն ===
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Հնդկաստան
Ավստրալիա
Ճապոնիա


=== Այլ ===
Հայաստան (2018 թվականից հետո)
Ավստրիա
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կիպրոս
Ֆինլանդիա
Վրաստան
Իռլանդիա
Կոսովո
Մալթա
Մոլդովա
Շվեդիա
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն


== Տես նաև ==
Արևմտյան աշխարհ
Դաշնակցային ուժեր
Առանցքի ուժեր
Սոցիալիստական ճամբար
Երկրորդ աշխարհ
Երրորդ աշխարհ
«Կոնդոր» գործողություն
Արևմտյան դավաճանություն
Ազատ աշխարհ
Առաջին աշխարհ


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Matloff, Maurice. Makers of Modern Strategy. Ed. Peter Paret. Princeton: Princeton UP, 1971. 702.
Kissinger, Henry. Diplomacy. New York: Simon & Schuster, 1994. 447,454.
Lewkowicz, Nicolas. The United States, the Soviet Union and the Geopolitical Implications of the Origins of the Cold War New York and London: Anthem Press, 2018.