Աբգար և ընկ.

«Աբգար և ընկ.» (անգլ.՝ Apcar and Company), ընկերությունը հիմնադրվել է 1819 թվականին Հնդկաստանում, որը զբաղվում էր բեռնափոխադրմամբ, բեռների ներմուծմամբ և արտահանմամբ։ Առավել եկամտաբեր առևտուրը ափիոնն էր, որը Հնդկաստանից տեղափոխվում էր Հոնկոնգ և Կանտոնյան գետ։ «Apcar Line»-ը նաև տեղափոխում էր հնդիկ և չինացի բանվորներ՝ Մալայայում և Սինգապուրում աշխատելու համար։ «Apcar Line»-ը  վաճառվել է բրիտանահնդկական «Steam» նավիգացիոն ընկերությանը 1912 թվականին։


== Ծագումը ==
Արաթուն (Յարութիւն.- անգլ. տառադարձվել է՝ Arratoon, Aratoon կամ Arrathoon ձևերով) Աբգարը ազգությամբ հայ էր, ծնվել է 1779 թվականին, Պարսկաստանի Սպահանի Նոր Ջուղայում։ Նա ընտանիքի նախահոր երկրորդ որդին էր։ Արաթուն Աբգարը եկավ Մումբայ, երբ տասնվեց տարեկան էր, և այնտեղ աշխատանք գտավ, մի հայ առևտրականի հետ՝  առևտուր անելով Չինաստանի և Մանիլայի հետ։ Իր հովանավորի մահից հետո, նա ինքնուրույ շարունակեց այդ առևտուրը։ Նրա եղբայրը՝  Գրիգոր Աբգարը, 1808 թվականին եկավ Հնդկաստան և Մումբայում միացավ Արաթունին։ «Աբգար և ընկերություն» առևտրային ֆիրման  հիմնադրվել է 1819 թվականին Արաթուն Աբգարի կողմից։


== Զարգացումը ==
Արաթուն Աբգարն իր ընկերությունը տեղափոխեց Կալկաթա 1830 թվականի վերջին։ Կալկաթայում ընկերությունը կատարում էր բեռնափոխադրումներ՝  փոխադրելով ինչպես ուղևորներին, այնպես էլ բեռնափոխադրողներին։ Առավել եկամտաբեր էր ափիոնը։ Մինչև «P&O» կազմակերպությունը սկսեց 1851-ին Կալկաթայից առաքել ափիոն, առևտուրը բաժանվեց «Jardine Skinner» և «Apcar Line» կազմակերպությունների միջև։ Նույնիսկ այդ ժամանակ «P&O» կազմակերպությունն ուներ բեռնափոխադրման սահմանափակ կարողություն։ Մինչ «Jardine Skinner» կազմակերպությունը ափիոն էր տանում ավելի մեծ մատակարարների համար, Աբգարները իրենց Արաթուն Աբգար և Քեթրին Աբգար առագաստանավերով նավակներ ուղարկեցին շատ ավելի փոքր տեղացի գործարարների։ Աբգարները կարող էին մասնավոր պայմանավորվածություններ ունենալ այն գործարարների հետ, որոնք նրանց արգելափակել էին Աբգարի ծառայություններից օգտվելիս։
«Apcar Line»  նավատորմը մեծ հռչակ վայելեց՝  արդյունավետորեն փոխադրելով ինչպես բեռները, այնպես էլ չինացի բանվորներին, հիմնականում Սինգապուր, Հոնկոնգ և Սյամին, բայց նաև կանոնավոր ճանապարհորդություններ կատարեց դեպի Ճապոնիա։ 1855 թվականից «Apcar & Co.»-ն սկսեց իրենց նավատորմը վերածել շոգենավի։ «Apcar Line»-ը 1856 թվականից կանոնավոր ծառայություններ էր մատուցում Սինգապուրին։ Մինչև 1870-ական թվականները գերակշռում էր ափիոնի առևտուրը, բեռները տեղափոխում էին Մումբայից կամ Կալկաթայից, դեպի Հոնկոնգ կամ Կանտոնյան գետ՝  ավարտվում Սինգապուրում։ 1865 թվին հաշվառվել են Չինաստանի ափիոնային նավերի 43 ճանապարհորդություններ, որոնցից 17-ը Աբգարի նավերն էին։ Աբգարները և «Jardine Skinner»- ը ափիոն են արտահանել Սինգապուր՝  չինացիների կողմից, Մալայական թերակղզում օգտագործելու կամ հարավարևելյան Ասիայի այլ վայրեր բաշխելու համար։ Վերջիվերջո, Աբգարները բռնի պաշտպանողականության միջոցներով դուրս հանվեցին Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությունից։ 1875–1880 թվականների կապիտան Ջեյմս Քլերը (1853–1940) ծառայում էր «Apcar & Co»– ի համար, որը առևտուր էր անում Հոնկոնգի և Կալկաթայի միջև։
1880-ական թվականներին «Apcar Line»- ը ամեն օր նավարկում էր Կալկաթայից Հոնկոնգ։ 1888 թվականի մայիսի 22-ին, Արաթուն Աբգար շոգենավը բախվեց Մալակկայի նեղուցում գտնվող Հեբեի հետ և նավերը զգալի վնասներ կրեցին։ Երկուսն էլ մեղավոր էին։ 1901 թվականին  David Sassoon, Sons & Co ընկերությունը շարունակում էր մնալ հաստատուն իբրև Հոնկոնգում «Apcar Line»- ի ներկայացուցիչ։ «Apcar Line»- ի ձեռքբերումից հետո նրանք պահպանվել են։


== Ընտանեկան շահերը ==
1843 թվականին Արաթուն Աբգարը հիմնում է Հայոց հայրենասիրական դպրոցը Պարսկաստանի Սպահանի իր հայրենի Նոր Ջուղա քաղաքում։ Դպրոցն ամբողջությամբ ֆինանսավորվել է «Apcar & Co.»- ի կողմից ։ Աբգարները պատկանել են քարածխահանքերին։ Սիտարամպուրի քարածխահանքը բացվել է «Apcar & Company»- ի կողմից 1846 թ.-ին։ 1865 թվականին Աբգարն աշխատում էր Չարանպուրի մոտակայքում գտնվող ածխահանքում։ Նրանք մեկ այլ հանք ունեին Սիտարանպուրում, որի խորությունը հասնում էր 3,7 մետրի։
Գրիգորի Աբգարը աշխատել է «Apcar & Co.»-ում մինչև իր մահը՝ 1847 թվականի հունիսի 23-ը, 52 տարեկան հասակում։ Արաթուն Աբգարը մահացել է 1863 թվականի մայիսի 16-ին, 85 տարեկան հասակում։ Աբգար Ալեքսանդր Աբգարը (1850-1913), Արաթուն Աբգարի թոռը, իր երեք ավագ եղբայրների ՝ Աբգարի, Սեթի և Թոմասի մահից հետո դարձավ ընտանիքի գլխավորը։ Նա շարունակեց ընտանեկան առևտրի բիզնեսը՝ ապրելով իրենց տանը՝ Ռասելի փողոցում, որտեղ զվարճացրեց շատ մարդկանց։ Նա 1903 թվականից Բենգալիայի առևտրաարդյունաբերական պալատի փոխնախագահն էր, իսկ նախագահը՝ 1904-ից մինչև 1907 թվականը։ Նա ներկայացնում էր առևտրի պալատը՝ Փոխկենտրոնական օրենսդրական խորհրդում 1900 թվականից 1909 թվականներին, Բենգալիայի օրենսդրական խորհրդում և նավահանգստում։
1912 թվականի փետրվարի 27-ին «Apcar & Co»-ն, նավերը, արտադրամասերն ու ականները վաճառվել են բրիտանահնդկական British-India Steam Navigation ընկերությանը 800․000 ռուբլու դիմաց։


== Նավատորմ ==

Արաթուն Աբգարը՝ 275 տոննա նավապետի կամրջակով, սկսեց կանոնավոր ճանապարհորդություններ կատարել 1840-ականների կեսերին՝ Կալկաթայի, Պինանգի, Սինգապուրի և Չինաստանի միջև, յուրաքանչյուր ճանապարհ անցնելով մոտ երկու ամիս։ Մի քանի տարի անց ընկերությունը ավելացրեց Արարատը և 400 տոննա Քեթրին Աբգարը, որը կրում էր Արատուն Աբգարայի կնոջ անունը։ 1846 թվականին «Apcar & Co.»- ն ուներ Կալկաթայում գործող 11 բուքսիրային նավերից երեքը, մեկը 120 ձիաուժով և երկուսը 150 ձիաուժով։ Դրան հաջորդեց 938 տոննա Արաթուն Աբգարը և Հայաստանը 1858 թվականին։ 1861 թվականին 204-տոննա «Thunder»-ը, պտուտակահանված շոգենավով, ընդամենը հինգ օրվա ընթացքում ճանապարհորդեց Հոնկոնգից Սինգապուր։Մի մեծ ցիկլոն հարվածեց Կալկաթային 1864 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։ Դա մեծ վնաս պատճառեց նավահանգստում բեռնափոխադրմանը։ «Apcar & Co.» - ի «Thunder» - ը «Hastings Street» - ի ստորոտ տեղափոխվեց «Strand» - ը։

Արաթուն Աբգարը երկաթգիծ շոգենավ էր՝ 1,480 տոննա ջրատարողունակությամբ, որը կառուցվել էր Շոտլանդիայի Ռենֆրու քաղաքում (1861),որը 1872 թվականին վաճառվեց «H.F. Swan Company»-ին։
1019 տոննա շոգենավ Քեթրին Աբգարը կառուցվել է 1865 թվականին, և շուտով ավելացան 1476-տոննա Հինդուստանը և 1471-տոննա Չինաստանը։ Ճապոնիան շահագործման հանձնվեց 1872 թվականին։ 1873 թվականին կառուցվեց 2153 տոննա Արաթուն Աբգարը։ 1891 թվականին «Apcar Line»- ը ձեռք բերեց 3,250 տոննա նոր Առկայծող կայանը։ Նավը, որպես տախտակամած, հնդիկ և չինացի բանվորներ էր տեղափոխում Սինգապուր և Պինանգ։ 1893 թվականի հուլիսին Ճապոնիան դուրս եկավ գործածությունից՝ փոխարինելով 2750 տոննա Քեթրին Աբգարը։


== Ծանոթագրություններ ==