Թոմ Վուլֆ

Թոմաս Քեներլի «Թոմ» Վուլֆ կրտսեր (անգլ.՝ Thomas Kennerly «Tom» Wolfe, Jr., մարտի 2, 1930(1930-03-02)[…], Ռիչմոնդ, ԱՄՆ - մայիսի 14, 2018(2018-05-14)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ (մի շարք աղբյուրներում նշվում է 1930 թվականը), ամերիկացի լրագրող և գրող, գրականության մեջ «նոր լրագրություն» ուղղության ներկայացուցիչ։
Գրող Դորոթի Սքուրայի (անգլ.՝ Dorothy Scura) փաստմամբ՝ Թոմ Վուլֆին անվանում եմ «Ամերիկայի ամենահայտնի լրագրող», նա նաև ԱՄՆ-ի ամենաշատ վաճառքներ ունեցող գրողներից մեկն է համարվում, գրական ութ տարբեր մրցանակների դափնեկիր է և 15 գրքերի հեղինակ, որոնցից երեքը էկրանավորված են և երկուսը պլանավորվում են բեմադրվել։


== Մանկություն և պատանեկություն ==
Թոմ Վուլֆը ծնվել է 1931 թվականի մարտի 2-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վիրջինիա նահանգի Ռիչմոնդ քաղաքում։ Վուլֆի հայրը՝ Թոմաս Քեներլին (անգլ.՝ Thomas Kennerly Wolfe), գյուղատնտեսության բնագավառում գիտնական էր և հոդվածներ էր գրում Southern Planter ամսագրի համար։ Մայրը՝ Հելենան (անգլ.՝ Helen (Hughes) Wolfe), որդու ծննդյան պահին բժշկական ֆակուլտետի առաջին կուրսի ուսանողուհի էր։ Դեռ մանուկ տարիներին Թոմը երազում էր դառնալ պրոֆեսիոնալ գրող․ ինը տարեկանում նա փորձել էր գրել Նապոլեոն I-ի կենսագրությունը, սակայն արդյունքում գրել և ձևավորել էր Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտին նվիրված գիրք։
Սովորել է Ռիչմոնդի Սուրբ Քրիստոֆերի անվան տղաների եպիսկոպոսական դպրոցում, որտեղ տեղական թերթի խմբագիրն էր։ Եղել է բեյսբոլի պրոֆեսիոնալ խաղացող։ 1951 թվականին ավարտել է Վաշինգտոնի և Լիի համալսարանը, որտեղ Shenandoah ամսագրի համահիմնադիրն էր; 1957 թվականին դոկտորի աստիճան է ստացել «Ամերիկագիտություն» մասնագիտացմամբ (անգլ.՝ American studies) Յեյլի համալսարանում։


== Կարիերայի սկիզբ ==
Որպես լրագրող աշխատանքի առաջին փորձը Վուլֆը ստացել է 1956 թվականին՝ համագործակցելով Մասաչուսեթս նահանգի Սփրինգֆիլդ քաղաքի The Republican թերթի հետ։ Առաջին անգամ գրողը ճանաչում է ստացել հինգ տարի անց՝ աշխատելով որպես Վաշինգտոն Փոստ թերթի լրագրող և ստանալով Մամուլի հրատարակիչների գիլդիայի մրցանակը (անգլ.՝ The Newspaper Guild)։ Նա մրցանակը ստացել է Կուբայի հեղափոխության լուսաբանման համար։ Այդ ամենին զուգահեռ՝ Վուլֆը մրցանակ է ստացել հումորի համար, որը Հրատարակիչների գիլդիան համարել էր փորձ՝ հաղորդումներում գեղարվեստական գրականության տարրերի կիրառմամբ։
1962 թվականին Վուլֆը տեղափոխվել է Նյու Յորք և սկսել է աշխատել New York Herald Tribune թերթում, սակայն երիտասարդ լրագրողի թափ հավաքող կարիերան շոկի ենթարկվեց Նյու Յորքի 1962 թվականի թերթերի գործադուլը անգլ.՝ 1962 New York City newspaper strike։ Նրա համար փրկություն դարձավ Esquire ամսագրի գլխավոր խմբագիր Բայրոն Դոուբելը (անգլ.՝ Byron Dobell), որը համաձայնեց Վուլֆին ուղարկել Կալիֆորնիա, որպեսզի նա հաղորդումների ցանկ պատրաստեր գործարանային մոդելների համեմատ առավել մեծ արագություն ունեցող ավտոմեքենաների մշակույթի մասին։


== Նոր լրագրություն ==
Դոուբելի պատվերով գրած նյութերի քանակն այնքան մեծ էր, որ գրողը պարզապես չէր տեսնում տեքստն ամբողջականացնելու հնարավորությունը և այդ ամենի մասին տեղեկացրել էր խմբագրին։ Ի պատասխան Դոուբելը խնդրել էր Վուլֆին ուղարկել այն ամենն, ինչ կար լրագրողի ձեռքերում և, հանելով բնագրից առաջին արտահայտությունը՝ «Հարգելի Բայրոն», հրապարակել էր էսսեի ողջ մնացած տեքստը առանց փոփոխությունների։ Հրապարակումից հետո Վուլֆն առաջարկեց գրառել Կալիֆորնիայից իր տպավորությունները, և իր էսսեն հրապարակեցին Esquire-ն, New York Herald Tribune-ն և Harper’s Bazaar-ը։ Վուլֆի աշխատանքների ահագնացող ճանաչվածության ելքը 1965 թվականին իր առաջին գրքի տպագրությունն էր, որի հրատարակիչը Farrar, Straus and Giroux-ն էր։ Հավաքածուի թողարկումը համարվում է «նոր լրագրության» ծննդյան օրը։
Գիրքը բեսթսելլեր դարձավ և հաստատեց Վուլֆին՝ որպես գրականության ժանրից մինչև վավերագրական արձակ գլխավոր փորձարարի․ նոր ձևավորված ուղղության մեջ Վուլֆը սկսեց ընդունվել ոչ այլ կերպ, քան «վարպետ»։ Այս ուղղության հիմնական գաղափարը գրողը համարում էր մարդու կամ խմբի վավերագրական նկարագրությունը ինտենսիվ դիտարկումներից և խորը հարցադրումներից հետո՝ իրատեսական գրողների գրական հնարքների և տեխնիկաների կիրառմամբ՝ խառնված դրամատիկ տեսարաններով։ 

Մեկ տարի անց՝ 1966 թվականին, Վուլֆը որոշեց գրել «կալիֆորնիական հիփիի»՝ Քեն Քիզիի մասին և սկսեց աշխատանքը «Էլեկտրասառեցնող թթվային թեստ»։ Ավելի ուշ որպես գրող անկեղծացել է, որ նա անմիջական մասնակցություն է ունեցել միայն նկարագրվող իրադարձությունների շարքում, իսկ ուրիշները հարցազրույցի հիման վրա է վերստեղծել Ուրախ չարաճճիների կոմունայի անդամների օրինակով, որոնց շուրջն է կառուցվում գրքի սյուժեն, ինչպես նաև վավերագրական տվյալների՝ նամակների, լուսանկարների, աուդիո- և վիդեոձայնագրությունների հիման վրա։ Գիրքը թողարկվել է երկու տարի անց՝ 1966 թվականին, և ստացել է բազմաթիվ դրական արձագանքներ քննադատության կողմից։ Նյու Յորքի համալսարանին կից Արթուր Լ․ Քարթերի անվան լրագրության ինստիտուտի (անգլ.՝ Arthur L. Carter Journalism Institute) վարկածով՝ այն մտնում է Ամերիկայի Միցյալ Նահանգների լրագրության ոլորտի լավագույն 100 ֆիլմերի ցանկում։ 2011 թվականին թողարկվել է Վուլֆի հաջորդ՝ «Պոմպային կայանի բանդան» գիրքը (անգլ.՝ The Pump House Gang, 1968), որը բաղկացած է հոդվածներից, որոնց մեծ մասը Վուլֆը հեղինակել է 1964 թվականից մինչև 1966 թվականն ընկած ժամանակահատվածում New York Magazine-ի համար։
Գիրքը բաղկացած է հեղինակի էսսեների շարքից, որոնց ընդհանրացնող թեման 1960-ական թվականների կոնտրմշակույթն է։ Գրքի առավել հայտնի աշխատանքը, որը կրումէ  նույն անունը, ինչ գիրքը, նվիրված է Ջեք Մաքֆիրսոնին և նրա սերֆինգի թիմին։
«Radical Chick & Mau-Mauning the Flack-Catchers» գիրքը՝ թողարկված 1970 թվականին, ծաղրում էր քաղաքականությունը՝ պատկերելով այն նյույորքյան հանրահայտ անձանց «նորաձև զբաղմունքի» տեսքով, և դրանով նա առաջացրեց քննարկումներ և վեճեր։ Գիրքը բաղկացած է երկու առանձին էսսեներից․մեկում պատմվում է Լեոանդր Բարսթյանի կողմից անցկացրած Սև լուսանների կուսակցության հանդիպման մասին («These Radical Chic Evenings»), երկրորդում՝ Սան Ֆրանցիսկոյի աղքատության դեմ պայքարի ծրագրերին փոքրամասնությունների արձագանքի մասին («Mau-Mauing the Flack-Catchers»)։ Էսսեները միավորված են աֆրոամերիկացիների և սպիտակամորթների միջև կոնֆլիկտի թեմայով։ Որոշ հեղինակներ Վուլֆի այդ և դրա նախորդ երեք գրքերը դիտարկում են որպես «ձևավորող այն, ինչն այժմ հայտնի է որպես «ինչն այժմ հայտնի է որպես «նոր լրագրություն»։
1975 թվականին 1960-ական թվականների կոնտրմշակույթին նվիրված մի շարք աշխատանքներից հետո Վուլֆը վերադարձավ արվեստի քննադատությանը «Ներկված բառ» գրքում (անգլ.՝ The Painted Word, 1975), որտեղ արվեստը պատկերեց նորաձևություն թելադրողների «իմաստուն գյուղ»։ Նախորդ երկու գրքերի հաջողությունը հնարավորություն տվեց գրողին հրապարակել գրքեր ցանկացած թեմաներով, և Վուլֆը հետաքրքրվեց ժամանակակից արվեստով։ Գիրքը Վուլֆի արվեստի քննադատության հավաքածուն է․ գրողը մտորում է 1970-ական թվականների ժամանակակից արվեստի, ավանգարդի, Էնդի Ուորհոլի, Վիլեմ դե Քունինգի և Ջեքսոն Փոլոքի մասին։ Սկզբնապես նյութը մասերով հրապարակվել էր Harper's Magazine-ում, իսկ 1975 թվականին այն թողարկվեց առանձին գրքի տեսքով։
Ի լրումն նոր լրագրության մասին իր պատկերացումների՝ խմբագիր Է․ Ու․ Ջոնսոնի (անգլ.՝ E. W. Johnson) հետ Վուլֆը գրեց «Նոր լրագրություն» գիրքը (անգլ.՝ New Journalism, Harper & Row, 1975)։

Գիրքն ներառում էր հայտնի ամերիկյան հրապարակախոսների՝ Թրումեն Կապոտեի, Հանթեր Սթոքթոն Թոմսոնի, Նորման Մեյլերի, Գեյ Թալեզեի, Ջոան Դիդիոնի և այլով աշխատանքները, որոնք միավորվել էին լրագրության մեջ տարբեր գրական հնարքների փորձարարությունների ընդհանուր գաղափարով։ Բացի այդ՝ «Անթոլոգիայում» ներառվեցին Վուլֆի մի քանի հոդվածներ, որոնք նվիրված էին վիպագիրներին, լրագրողներին և նրանց արվեստին։
1976 թվականին թողարկվեց «Mauve Gloves & Madmen, Clutter & Vine» գիրքը՝ էսսեների ժողովածու, որը ծածկում է ուշ 1960-ականներից մինչև վաղ 1970-ականներ ընկած ժամանակահատվածը։ Գիրքը դրական արձագանքներ է ստացել այնպիսի հրատարակչություններում, ինչպիսիք են Time-ը և Wall Street Journal-ը։ Երկու տարի անց՝ 1978 թվականին, Թոմ Վուլֆն ամուսնացավ Շեյլա Բերգերի հետ (անգլ.՝ Shiela Berger), որը նշանադրության պահին համարվում էր Harper's Magazine-ի արվեստի գծով տնօրենը։ Ինչպես նշում է Դորոթի Սքուրան, Շեյլան քսաներեք տարեկան էր, երբ նրանք ծանոթացան․ «նա շատ նուրբ ու կանացի էր, — հիշում է Գեյ Թալեզեն։ — Թոմ գտել էր կնոջ, որն իր մասին հոգ էր տանում և պաշտպանում էր նյույորքյան հնարավոր բոլոր դեպքերից։ Նա հասկանում էր Թոմի՝ մենակ լինելու պահանջմունքը և լավ դատավոր էր»։ Ընտանիքն ապրում էր Նյու Յորքի Իսթ Սայդի շրջանում (անգլ.՝ East Side (Manhattan)):
«In Our Time» (1980)՝ Վուլֆի նկարների և էսսեների ժողովածու։ Գրքի մեջ ընդգրկվածն նկարների մեծամասնությունը ստեղծվել են հրապարակումից երեք տարի առաջ, սակայն ընթերցողների համար դրանց հետ միասին նշվում է նկարիչ Վուլֆի քսաներեք տարիների արվեստի պատմությունը․ գիրքը հավասար կերպով իրենից ներկայացնում է ինչպես գրականության, այնպես էլ գրաֆիկական արվեստի օրինակ։ Նույն թվականին ծնվել է Վուլֆի առաջին զավակը՝ դուստր Ալեքսանդրան։
1981 թվականին թողարկված «From Bauhaus to Our House» գրքի հիմնական թեմաները դարձան ճարտարապետությունը, քաղաքային պլանավորումը, արվեստների և դիզայնի պատմությունը։ Գրքում գրողը հանդես է եկել ուղղության առանցքային կերպերների քննադատությամբ․ այնպիսի ճարտարապետների, ինչպիսիք են Վալտեր Գրոպիուսը և Միսա վան դե Ռոեն։ Գրքում Վուլֆը կարծիք էր հայտնում, որ Բաուհաուսը ամերիկյան ճարտարապետության ողորմելի ճյուղավորումն է։ Աշխատանքը հատուկ ուշադրություն չգրավեց քննադատության կողմից։
1982 թվականին թողարկված «Purple Decades» գիրքը Վուլֆի աշխատանքների ժողովածուն է, որն ներառում է նրա հատկապես դրական քննադատական աշխատանքները և 1970-ական թվականների առավել խորաթափանց չափածոն։ The New York Review of Books պարբերականը գիրքը դասել է գրողի «լավագույն հիթերի» շարքին։
«Մենամարտ տիեզերքի համար» (մեկ այլ հրատարակչության տարբերակով գրքի անվանումը թարգմանվում է որպես «Կարևոր դեպք», անգլ.՝ The Right Stuff, 1983 թվական) գրքի վրա Վուլֆն աշխատել է վեց տարի շարունակ․ 1979 թվականին հրապարակված վեպը սենսացիա էր։ Գիրքը ներկայացնում է ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի պայքարը տիեզերական միջավայրը գրավելու նպատակով, ՆԱՍԱ-ի ձևավորումը և ամերիկյան փորձարարական աշխատանքները ավիակառուցման բնագավառում։ Վեպը բեսթսելլեր դարձավ և երեք հեղինակավոր գրական մրցանակ ստացավ, իսկ ավելի ուշ էկրանավորվեց և մեծ հաջողություն ունեցավ՝ կինոարդյունաբերության համար չորս պատվավոր մրցանակ նվաճելով։ Երկու տարի անց՝ 1983 թվականին, գրողն ունեցավ երկրորդ երեխան՝ որդի Թոմին։ 2008 թվականի տվյալներով, ըստ հրատարակչի խոսքերի, «Մենամարտ տիեզերքի համար» գիրքը վաճառվեց ավելի քան մեկուկես միլիոն տարբերակով։
«Hooking Up» հավաքածուն 2011 թվականի սկզբի դրությամբ լրագրող Վուլֆի արվեստի վերջին օրինակն է։ Ժողովածուի մեջ զետեղվել են Վուլֆի վավերագրական և գեղարվեստական չհրապարակված չափածո գործերը, որոնք գնահատում են ողջ ժամանակակից աշխարհը։ Գիրքը միավորել է սկսած 1965 թվականից մինչև 2000-ական թվականների վերջը ընկած ժամանակահատվածում թերթերում և ամսագրերում հրապարակված աշխատանքները։ Գիրքը հատուկ աջակցույթւոն չի ստացել քննադատների կողմից․ արձագանքներից մեկի մեջ նույնիսկ ենթադրություն է արվել, որ «Վուլֆը, միգուցե, պարզապես մի քիչ հոգնել է»։


== Վիպագրություն ==
«Խարույկ ունայնությանց»-ը (անգլ.՝ The Bonfire of the Vanities, 1987) Վուլֆի 11-րդ աշխատանքն է և իր առաջին գեղարվեստական ստեղծագործությունը։ Որոշ քննադատների կողմից դիտարկվում է որպես գիրք, որը «բնորոշում է Նյու Յորքը 1980-ական թվականներին»։ Գիրքը դրամատիկ պատմություն է ունայնության, ռասիզմի, սոցիալական անհավասարության, քաղաքականության և ագահության մասին 1980-ական թվականների Նյու Յորքի օրինակով։ Պարբերականների մի մասն անվանում է այն Վուլֆի լավագույն գիրքը, որը ամրապնդեց նրա՝ իր դարի ականավոր մատենագրի վարկանիշը։ Վեպը Ամբասադոր գրական մրցանակն է ստացել և 1990 թվականին էկրանավորվել է։
Վուլֆի երկրորդ վեպը՝ «Տղամարդն ամբողջ հասակով» (անգլ.՝ A Man in Full, 1998), ավելի բարձր գնահատակնների է արժանացել քննադատների կողմից։ Գրքում Թոմ Վուլֆը պատմում է ֆինանսական հսկայի պատմությունը, որը արագորեն կորցնում էր իր ունեցվածքը, ընկերներին և հասարակության մեջ բարձր դիրքը և կանգնած էր ոչ հեշտ ընտրության առաջ․ գնալ խղճի հետ գործարքի կամ մնալ առանց գրոշի։ Time ամսագրի լրագրողներին բացատրելով տասնմեկամյա դադարը «Խարույկ ունայնությանց» վեպի և նոր վեպի միջև, Վուլֆը նշեց իր երեք հիմնական սխալները․

Գնահատելով վեպը՝ Time-ի լրագրողը նշեց, որ «նրանք, ովքեր սպասում են հերթական «Խարույկ ունայնությանց»-ին, կհիասթափվեն․ «Տղամարդն ամբողջ հասակով» գիրքն ավելի լավն է»։ Գրքի առաջին տպագրաքանակը կազմել է 1,2 միլիոն օրինակ, և հրապարակումից չորս շաբաթ առաջ ստեղծագործությունը առաջադրվել է Ազգային գրական մրցանակի (անգլ.՝ National Book Award) 1998 թվականին, որտեղ դարձել է եզրափակչի մասնակից։ Time-ը լայնորեն լուսաբանել է գրողի նոր վեպի հրապարակումը՝ 1998 թվականի նոյեմբերի 2-ին թողարկված համարում հրապարակելով մեծ հոդված՝ նվիրված ստեղծագործությանն ու տեղադրելով Վուլֆի լուսանկարը շապիկի վրա։
Ներկա պահին Վուլֆի վերջին աշխատանքը «Ես Շառլոտա Սիմոնսն եմ» վեպն է (անգլ.՝ I Am Charlotte Simmons, 2004)։ Վեպում նկարագրվում է փոքր քաղաքից մի աղջկա կյանք, որը գերազանցիկ է աղքատ ընտանիքից և հայտնվում է ԱՄՆ ամենահեղինակավոր համալսարաններից մեկում և ընկղմվում է  համալսարանական կյանքի մեջ, ինչի մասին պատկերացումները տարբերվում էին իրականությունից։ The Guardian-ը գիրքն անվանել է հիասթափություն, նորզելանդական The New Zealand Herald-ը կնքել է նրան «հնաձև համալսարանական պատմություն, որը նորացված է, բայց թարմ չէ», իսկ Powell's Books-ը վեպին է վերագրել ավելորդ ռեալիզմ։ Նմանատիպ արձագանքներ էին հրապարակվել հեղինակավոր ամսագրերի մեծամասնության կողմից․ վեպը բոլոր առումներով ձախողված էր։ Չնայած վերը ասվածին, սակայն, ծրագրված է վերջինիս էկրանավորումը։


== Ոճ ==
Վուլֆը փորձարկումներ էր կատարում ոճի հետ՝ ազատորեն նկարագրումներից անցնելով հերոսներից դեմքից ողջույնին, օգտագործելով խոսակցական ոճի և իր սեփականի խառնուրդը, որը կրակոտ էր և ուներ յուրահատուկ բառապաշար։ Գիտակցաբար հերքելով օբյեկտիվ գրականության կանոնները, ոճերի պարզությունը, նկարագրումից հեռավորությունը և չընդունելով բարեկիրթ լրագրության կանոնները՝ Վուլֆը «Նոր լրագրությունը» դարձրեց սոցիալական քննադատության և ծաղրի գործիք։
Վուլֆի կողմից ամերիկյան կյանքի պորը նկարագրությունները ստեղծեցին սոցիալական ռեպորտաժի նոր ձև և վերակենդանացրին լրագրությունը։ Վուլֆն իր բարձր ինտելետով և երբեմն հին ոճով ստեղծեց թմրանյութերի երիտասարդ ենթամշակույթի հետաքրքիր դիմանկարներ, շարժումներ՝ ուղղված սոցիալական արդարություանը և փոխող սոցիալական ավանդույթները։ Նշում են նաև, որ «դենդիի փղոսկրի գույն ունեցող կոստյումի», փոփ լրագրության և ինքնաներկայացման տակ ընկած է խորը բարոյական, ավանդական և պահպանողական բնավորություն։
Վուլֆի կողմից արածը ոչ միայն լրագրողական տեխնիկաների օգտագործում էր չափածոյում, այլև հակառակը․ հետագայում նա գործածեց ստացվածի սիմբիոզը իր վիպագրության մեջ։

The Guardian հրատարակչությունը նշել էր․ «Առաջին դեմքից գրելու ձևը Վուլֆի ոճն է։ Նա ամբողջ լրագրության ամենանշանակալի ձայներից մեկն է»։ Էնդի Ուորհոլի եպս լինելով ոճայնորեն փոփոխական, գրողը, սակայն, փորձում է պահպանել պահպանողական ոգին։ «Դու երբեք չես գիտակցի՝ ինչ լավ է երևում քո ներքինն այն ամենի տակ, ինչ թաքցնում է հագուստդ», - ասում է Վուլֆը։ Ջեյմս Դևիդ Հարթը (անգլ.՝ James David Hart) Վուլֆի ոճն անվանել է «բարոկկոյական»։


== Սպիտակ կոստյում ==
Սպիտակ կոստյումը (որպես «հարավից ջենթլմենի» խորհրդանիշ) դարձավ Վուլֆի ոճի առանձնահատուկ կողմը 1962 թվականից հետո․ գրողն ուշադրություն դարձրեց նրան, որ մարդիկ զարմանքով են նայում մարդու, ով սպիտակ է հագնում ձմռան կեսին, և սկսեց կրել այն անընդհատ։ «Դա [կոստյում կրելը] ինձ դարձնում է մարդ Մարսից», - նշում է գրողը։ Վուլֆն իրեն ընդունում է քննադատորեն միտված դենդի՝ սպիտակ կոստյումով, որ ընդգծում է տվյալ դերը։
Քեթրին Քափութան (անգլ.՝ Catherine Kaputa) այստեղ հետաքրքիր փաստ է նշում․ գրողի կողմից ընտրված ոճը հստակորեն կրկնօրինակում է Մարկ Տվենի հագուստի ձևը։ Մեկ այլ կարծիք է արտահայտում Նեթ Բարնդթը (անգլ.՝ Nat Brandt), վերաբերելով բացառապես սպիտակ կոստյումներ կրող տղամարդու կերպարը ամերիկացի ճարտարագետ Բենջամին Հենրի Մարշալին (անգլ.՝ Benjamin Henry Marshall)։


== Ծանոթագրություններ ==