Ելիզավետա Զվանցևա

Ելիզավետա Նիկոլաևնա Զվանցևա (Զվանցովա, ռուս.՝ Елизавета Николаевна Званцева, նոյեմբերի 18 (30), 1864, Նիժնի Նովգորոդ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 22, 1921(1921-08-22), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), ռուս նկարչուհի, Իլյա Ռեպինի աշակերտը, նախահեղափոխական Ռուսաստանի առաջադեմ արվեստի դպրոցի հիմնադիր, Մոսկվայում և Սանկտ-Պետերբուրգում նկարչական ստուդիաների հիմնադիր։
Ելիզավետա Նիկոլաևնա Զվանցևան Պյոտր Պավլովիչ Զվանցևի ծոռնուհին է, թուրք փաշայի թոռը, ով զոհվել է 1769 թվականին Ժվանեց բերդի գրավման ժամանակ։ Զվանցև ազգանունը կազմավորվել է Ժվանեց բերդի անունից, հետագայում դարձել Զվանցով, ապա՝ Զվանցև։


== Կենսագրություն ==
Ելիզավետա Զվանցևան ծնվել է 1864 թվականի նոյեմբերի 30-ին Նիժնի Նովգորոդի մոտ։ 1885-1888 թվականներին սովորել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, մինչև 1896 թվականը՝ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Իլյա Ռեպինի և Պավել Չիստյակովի մոտ։ 1889 թվականին Ռեպինը ստեղծել է Զվանցևայի հինգ դիմանկար, որոնցից մեկը նկարչի կամքով հանձնվել է Հելսինկիի Ատենեում թանգարանին։ 1897 թվականին Ելիզավետա Զվանցևան Կոնստանտին Սոմովի հետ մեկնել է Փարիզ, որտեղ Ռոդոլֆ Ժյուլիանի ղեկավարության ներքո սովորել է Ժյուլիանի ակադեմիայում և Ֆիլիպո Կոլառոսիի մոտ՝ Կոլառոսի ակադմեիայում։ 

1899 թվականին Զվանցևան վերադարձել է Մոսկվա և բացել նկարչական դպրոց, որտեղ դասավանդել են նկարիչներ Կոնստանտին Կորովինը, Վալենտին Սերովը և Նիկոլայ Ուլյանովը։ 1906 թվականին դպրոցը Մոսկվայում փակվել է, և նույն տարում Զվանցևան նկարչության ստուդիա է բացել Սանկտ Պետերբուրգում, որը մինչև 1910 թվականը հայտնի է եղել որպես Նկարչության Զվանցևա դպրոց և Բակստ-Դոբուժինսկի դպրոց։ Դպրոցում նկարչություն է դասավանդել Լեոն Բակստը, իսկ Մստիսլավ Դոբուժինսկին՝  գծանկարչություն։ Դպրոցի սաներից են եղել Մարկ Շագալը, Սերգեյ Գորոդեցկին, Ելենա Գուրուն, Միխայիլ Մատյուշինը, Գեորգի Նարբուտը, Աննա Օստրոումովա-Լեբեդևան, Իվան Պունին, Օլգա Ռոզանովան,  Մարգարիտա Սաբաշինկովան (հետագայում՝ Վոլոշչին)։
Դպրոցը հիմնադրվել է Տավրիչեսկայա 25 հասցեի 4-րդ հարկում։ Տարածքը հատկացրել էր ռուս բանաստեղծ Վյաչեսլավ Իվանովը, ով բնակվում էր վերևի հարկում։ Դպրոցը ավանգարդիստների հավաքույթների վայրն էր և նախահեղափոխական Ռուսաստանի «առաջադեմ արվեստի դպրոցը»։ Բակստի ուսուցման մեթոդը կենտրոնացած էր ուսուցիչ-աշակերտ ստեղծագործական սերտացման, մտավոր հետաքրքրասիրության վրա։ 1910 թվականին Բակստը հեռացել է դպրոցից և նրան փոխարինել է Կուզմա Պետրով-Վոդկինը։ Զվանցևան դպրոցն աշխատեցրել է մինչև 1917 թվականի ապրիլ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նա հեռացել է Սանկտ Պետերբուրգից և վերադարձել Նիժնի Նովգորոդ, այնուհետև տեղափոխվել Մոսկվա, որտեղ աշխատել է մանկատանը։ Մահացել է 1921 թվականի օգոստոսի 22-ին Մոսկվայում։


== Մատենագիտություն ==
Bernstein-Yastrebinetskaya Lina, Nekludova Lena (Summer 2011)։ «Л. С. Бакст и его ученики: история одного эксперимента» [LS Bakst and his students: the history of one experiment]։ Toronto Slavic Quarterly (Russian) (Toronto, Ontario, Canada: The Department of Slavic Languages and Literatures, University of Toronto) (37): 175–208։ ISSN 1708-3885։ Վերցված է մարտի 22, 2017 
Hakanen Ulla (2010)։ «The Tower: Housing Modernity and Modernism»։ Petersburg.berkeley.edu։ Berkeley, California: Mapping Petersburg, University of California Berkeley։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-04-06-ին։ Վերցված է մարտի 22, 2017 
Кашина (Kashin) Н. В. (N. V.), Порякова (Poryakova) Н. Н. (N. N.) (2010)։ «История музея» [Museum History]։ Журнал "Нижегородский музей" (Magazine of the Nizhny Novgorod Museum (Russian) (Nizhny Novgorod, Russia: The Museum of the University of Nizhny Novgorod) (18)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-22-ին։ Վերցված է մարտի 22, 2017 
Колосов (Kolosov) Дмитрий (Dmitry) (2007)։ «Симонович-Ефимова (Ефимова) Нина Яковлевна» [Simonovich-Efimova (Efimova), Nina Yakovlevna]։ Art.ru (Russian)։ St. Petersburg, Russia։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-20-ին։ Վերցված է մարտի 20, 2017 
Колосов (Kolosov) Дмитрий (Dmitry) (2007)։ «Званцева (Званцова) Елизавета Николаевна» [Zvantseva (Zvantsova), Elizaveta Nikolaevna]։ Art.ru (Russian)։ St. Petersburg, Russia։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-12-20-ին։ Վերցված է մարտի 22, 2017 
Macy Laura, ed. (1998)։ Grove art online։ Oxford, England: Oxford University Press։ ISBN 978-1-884-44605-4։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-10-29-ին։ Վերցված է մարտի 22, 2017։ (subscription required (help)) 


== Արտաքին հղումներ ==
Мстислав Добужинский. ВСТРЕЧИ С ПИСАТЕЛЯМИ И ПОЭТАМИ Archived 2007-10-28 at the Wayback Machine.