Վասիլի Ստալին

Վասիլի Իոսիֆովիչ Ստալին (վրաց.՝ ვასილი იოსების სტალინი, ռուս.՝ Василий Иосифович Сталин; 1962 թվականի հունվարի 9-ից՝ Ջուգաշվիլի, մարտի 24, 1921(1921-03-24), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան - մարտի 19, 1962(1962-03-19), Կազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռազմական օդաչու, ավիացիայի գեներալ-լեյտենանտ (1949 թվականի մայիսի 11), Մոսկվայի զինվորական օկրուգի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար (1948-1952):
Իոսիֆ Ստալինի կրտսեր որդին։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն ===
Վասիլի Ստալինը ծնվել է 1921 թվականի մարտի 24-ին Մոսկվայում՝ ՌԽՖՍՀ գյուղացիական տեսչության ժողովրդական կոմիսար և Ազգային փոքրամասնությունների խորհրդի աշխատավոր Իոսիֆ Ստալինի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Նադեժդա Ալիլուևայի ընտանիքում։
Վասիլին ուներ կրտսեր քույր (Սվետլանա Ալիլուևա) և արյունակից ավագ եղբայր (Յակով Ջուղաշվիլի), որը հոր նախկին կնոջից էր։ Վասիլին մեծացել և սովորել է Ստալինի հոգեզավակի՝ Արտյոմ Սերգեևի հետ միասին։ Ինչպես այն ժամանակվա կուսակցական վերնախավի բոլոր երեխաները, սովորել է Մոսկվայի 25-րդ օրինակելի դպրոցում։
1932 թվականի նոյեմբերի 9-ին Վասիլիի մայրը՝ Նադեժդա Ալիլուևան, ինքնասպան է եղել։ Կնոջ մահից հետո Իոսիֆ Ստալինը փոխել է իր կրեմլյան բնակարանը և դադարել այցելել զուբալովի ամառանոցը, որտեղ ապրում էին երեխաներն ու հարազատները՝ իրենց կրեմլյան տնային տնտեսուհի Կարոլինա Վասիլևնա Թիլի հսկողության ներքո։ Վասիլիի նկատմամբ հսկողությունն իրականացրել են Ստալինի թիկնազորի պետ, գեներալ Նիկոլայ Վլասիկը և նրա ենթակաները։


=== Նախապատերազմական ծառայություն ===
1938 թվականի նոյեմբերին ընդունվել է Կաչինի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան ռազմական ավիացիոն դպրոց, որն ավարտել է 1940 թվականի մարտին։ Նրա դասախոսների խոսքերով՝ Վասիլին կրթության մեջ իրեն գերազանց չի դրսևորել։ Նա տեսության դասերը չէր սիրում, բայց գործնականում լավ օդաչու էր։ 1940 թվականի մարտից ծառայել է Մոսկվայի ռազմական օկրուգի ռազմաօդային ուժերի 57-րդ ավիացիոն բրիգադի 16-րդ կործանիչ ավիացիոն գնդում՝ որպես կրտսեր օդաչու։ 1940 թվականի սեպտեմբերից ուսանել է պրոֆեսոր Նիկոլայ Ժուկովսկու անվան ռազմական օդային ճարտարագիտական ակադեմիայում, նույն թվականի դեկտեմբերին տեղափոխվել Լիպեցկի էսկադրիլիայի հրամանատարների կատարելագործման ավիացիոն դասընթացների։ Դասընթացներն ավարտել է 1941 թվականին։


=== Հայրենական մեծ պատերազմ ===
1941 թվականի մայիսից ստանձնել է ռազմաօդային ուժերի վարչության 2-րդ բաժնի տեսուչ-օդաչուի, 1941 թվականի սեպտեմբերից՝ ռազմաօդային ուժերի վարչության տեսչության պետի պաշտոնները։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից ցանկացել է մեկնել ռազմաճակատ։

Հայրենական մեծ պատերազմի ճակատներում 1942 թվականի հուլիսից եղել է Ստալինգրադի ճակատի 8-րդ օդային բանակի 1-ին հատուկ ավիախմբի հրամանատար, 1943 թվականի փետրվարից՝ 32-րդ գվարդիական կործանիչ ավիացիոն գնդի հրամանատար (Լյուբերցի օդանավակայան), ապա՝ հյուսիսարևմտյան ճակատում։ Ստացել է ոտքի վնասվածք։

Այնուամենայնիվ, այս պարգևի մասին տեղեկատվությունը Ռուսաստանի Դաշնության Պաշտպանության նախարարության «Ժողովրդի սխրանք» համատեղ տվյալների բազայում բացակայում է։

1943 թվականի մայիսին ստացել է 193-րդ ավիացիոն գնդի օդաչու-հրահանգչի պաշտոնը։ 1944 թվականի հունվարի 16-ից զբաղեցրել է 1-ին գվարդիական կործանիչ ավիացիոն կորպուսում օդաչու-տեսուչի պաշտոնը։
1945 թվականի փետրվարի 22-ից սկսած եղել է բելառուսական 1-ին ճակատի 16-րդ օդային բանակի 286-րդ կործանիչ ավիացիոն դիվիզիայի հրամանատար։ Դիվիզիան նրա հրամանատարության ներքո մասնակցել է Բեռլինի հարձակողական գործողությանը։ 1945 թվականի մայիսի 11-ի պարգևատրման թերթիկում, որը ստորագրել է 16-րդ օդային բանակի հրամանատար, ավիացիայի գեներալ-գնդապետ Ս. Ի. Ռուդենկոն, նշված է․ «Բեռլինի հարձակողական գործողության իրականացման ընթացքում դիվիզիայի մասերով գնդապետ Վասիլի Ստալինի գվարդիայի անմիջական ղեկավարությամբ անցկացվել է 949 մարտական թռիչք։ Անցկացվել է 15 օդային մարտ, որոնց ընթացքում խոցվել է հակառակորդի 17 օդանավ, ընդ որում, գործողության առաջին իսկ օրը՝ 11, կորել է միայն մեկ անձնակազմ։ Անձամբ ընկեր Ստալինը Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատներին մասնակցելու ընթացքում 26 մարտական թռիչք է կատարել և անձամբ խոցել հակառակորդի 2 ինքնաթիռ։ Արժանի է պարգևատրվել Սուվորովի 2-րդ աստիճանի շքանշանով»։
Պատերազմի ժամանակ հոր կողմից մի քանի անգամ ծառայության գծով պաշտոնական տույժի է ենթարկվել․ զրկվել է բարձր պաշտոններից տարբեր հանցանքների համար (օրինակ՝ նա կազմակերպել է ձկնորսություն ավիացիոն ռեակտիվ արկերի կիրառմամբ, որի արդյունքում նրա գնդի սպառազինության ինժեները մահացել է, իսկ լավագույն օդաչուներից մեկը վիրավորվել է և ընդմիշտ կորցրել թռիչքի հնարավորությունը) և կրկին ստացել այդ պաշտոնները։
Պարգևատրվել է Կարմիր Դրոշի երկու շքանշանով, Սուվորովի 2-րդ աստիճանի և Ալեքսանդր Նևսկու շքանշաններով։ Ընդհանուր առմամբ, պատերազմի ընթացքում կատարել է 26 մարտական թռիչք։


== Պարգևներ ==


=== ԽՍՀՄ ===
Կարմիր Դրոշի երեք շքանշան
Սուվորովի 2-րդ աստիճանի շքանշան (29.05.1945)
Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան (11.03.1943)
«Մարտական ծառայության» շքանշան
«Մոսկվայի պաշտպանության» շքանշան
«Ստալինգրադի պաշտպանության» շքանշան
«1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ հաղթանակ տանելու» շքանշան
«Բեռլինի գրավման» շքանշան
«Վարշավայի ազատագրման» շքանշան
«Խորհրդային բանակի և նավատորմի 30 տարին» շքանշան
«Մոսկվայի 800-ամյակին նվիրված» շքանշան


== Օտարերկրյա պարգևներ ==
«Գրյունվալդի Խաչ» շքանշան (1945)
Շքանշան «Օդրուի, Նիսուի և Բալթիկայի համար»  (1945)
Շքանշան «Վարշավայի համար»  (1945)


== Անձնական կյանք ==
Վասիլի Ստալինը ամուսնացած է եղել չորս անգամ, ունեցել է չորս երեխա՝ չհաշված իր կանանց նախկին ամուսնություններից որդեգրված երեխաները։

Առաջին կին՝ Գալինա Ալեքսանդրովնա Բուրդոնսկայա (1921-1990), գերեվարված նապոլեոնական սպայի ծոռնուհին էր։ Ամուսնությունը գրանցվել է 1940 թվականին, տևել է մինչև 1944 թվականը, սակայն ամուսնալուծությունն այդպես էլ պաշտոնապես չի ձևակերպվել։
Որդի՝ Ալեքսանդր Բուրդոնսկի (1941-2017), եղել է թատերական ռեժիսոր և Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ։
Դուստր՝ Նադեժդա Ստալինա (1943-1999), սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի դպրոց-ստուդիայում՝ Օլեգ Եֆրեմովի մոտ։ Հեռացվել է մասնագիտական անարդյունավետության համար։ Նրա խոսքով՝ իրական պատճառը եղել է ռեկտոր Վենիամին Ռադոմիսլենսկու քաղաքական զգուշավորությունը։ Ապրել է Վրաստանում (Գորի), ապա՝ Մոսկվայում։ Ամուսնացած է եղել (1966-ից) Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի դերասան, հայտնի խորհրդային գրող, ԽՍՀՄ ԳԽ քարտուղար Ալեքսանդր Ֆադեևի որդեգրած որդու՝ Ալեքսանդր Ալեքսանդր Ֆադեևի (1936-1993) հետ։
Թոռնուհի՝ Անաստասիա Ստալինա (ծնվել է 1977 թվականին)։Երկրորդ կին՝ Եկատերինա Սեմյոնովնա Տիմոշենկո (1923-1988), Խորհրդային Միության մարշալ Սեմյոն Տիմոշենկոյի դուստրն էր։ Ամուսնությունը տևել է 3 տարի՝ 1946-1949 թվականներին։
Դուստր՝ Սվետլանա (1947-1990)։
Որդի՝ Վասիլի Ստալին (1949-1972), ինքնասպան է եղել՝ գտնվելով թմրանյութերի ազդեցության տակ։
Երրորդ կին՝ Կապիտոլինա Գեորգիի Վասիլևա (1918-2006), մարզուհի, լողի ԽՍՀՄ չեմպիոն։ Ամուսնացած են եղել 1949-1953 թվականներին։ Կապիտոլինայի դուստրը (առաջին ամուսնությունից)՝ Լենա Վասիլևան, որդեգրվել է Վասիլի Ստալինի կողմից, ինչի կապակցությամբ կրում է Ջուգաշվիլի ազգանունը։
Չորրորդ կին՝ Մարիա Իգնատիևնա Նուսբերգ (ծնված Շևարդգինա) (1930-2002), բուժքույր։ Ամուսնությունը գրանցվել է 1962 թվականի հունվարի 9-ին։ Ամուսնությունից հետո վերցրել է Ջուգաշվիլի ազգանունը։ Մարիայի դուստրերը (առաջին ամուսնությունից)՝ Լյուդմիլան և Տատյանան, որդեգրվել են Վասիլի Ստալինի կողմից։ Ամուսնանալով՝ պահպանել են Ջուգաշվիլի ազգանունը


== Մարմնավորում ֆիլմերում ==


== Վավերագրական ֆիլմեր ==
 Վասիլի Ստալին։ Կրեմլյան հուղարկավորություն
 «Վասիլի Ստալին։ Թռիչք»
 «Վասիլի Ստալին։ Անկում»


== Հուշագրություններ ==
Василий Сталин «От отца не отрекаюсь!». Запрещённые мемуары сына Вождя. — М.: Яуза-пресс, 2016. — 240 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-9955-0847-2


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Полянский В. 10 лет с Василием Сталиным. — Тверь: Викант, 1995. — 156 с. — ISBN 5-900886-01-8
Зенкович Н. А. Тайны ушедшего века. Лжесвидетельства. Фальсификации. Компромат. — М.: Олма-Пресс, 2004. — 672 с. — 3000 экз. — ISBN 5-224-04540-1
Сергеев, Артём Фёдорович, Глушик, Екатерина Фёдоровна Беседы о Сталине. — М.: Крымский мост-9Д, 2006. — 192 с. — (Сталин: Первоисточники). — 5000 экз. — ISBN 5-89747-067-7
Сергеев, Артём Фёдорович, Глушик, Екатерина Фёдоровна Как жил, работал и воспитывал детей И. В. Сталин. Свидетельства очевидца. — М.: Крымский мост-9Д, НТЦ "Форум", 2011. — 288 с. — (Сталин: Первоисточники). — 2000 экз. — ISBN 978-5-89747-062-4
Аллилуев В. С. Хроника одной семьи: Аллилуевы-Сталин. — М.: «Молодая гвардия», 2002. — 338 с. — 5000 экз. — ISBN 5-235-02245-9
Соколов Б. В. Василий Сталин. Сын «отца народов». — М.: АСТ-ПРЕСС КНИГА, 2004. — 368 с.: 8 л. ил. — (Историческое расследование). — 7000 экз. — ISBN 5-462-00126-6
Сухомлинов А. В. Василий, сын вождя. — М.: Коллекция «Совершенно секретно», 2001. — 416 с., 24 л. ил. на вкл. — 5000 экз. — ISBN 5-89048-089-8
Смыслов О. С. Василий Сталин. Заложник имени. — М.: Вече, 2003. — 464 с., илл. (16 с.) — (Досье без ретуши). — 7000 экз. — ISBN 5-94538-329-5
Грибанов С. В. Царевич Сталин. — М.: Гиндукуш, 1992. — 32 с. — Серия: «Тайны Кремлёвского двора», вып. 1. — 100 000 экз. — ISBN 5-85850-005-6
Володарский Э. Я. Василий Сталин, сын вождя. — М.: ПРОЗАиК, 2012. — 320 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-91631-173-0
Кеворков В. Исповедь перед казнью. — М.: Совершенно секретно, 2006. — 255 с. — 2000 экз. — ISBN 5-89048-159-2
Микоян, Степан Анастасович Мы — дети войны Archived 2019-07-24 at the Wayback Machine.. — М.: Яуза, Эксмо, 2006. — ISBN 5-699-18874-6
Капитолина Васильева «Сын за отца не в ответе». Беседа с женой Василия Сталина. / Беседовал Сергей Рыков
Горбачев А. Н. 10000 генералов страны: Краткий биобиблиографический справочник. — 5 изд. — М.: Infogans, 2017.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վասիլի Ստալինը «Երկրորդ աշխարհամարտի ավիատորներ» կայքում
Վասիլի Ստալինը «Կարմիր բազեներ» կայքում
Վասիլի Ստալինի Յակ-9 օդանավի արտաքին տեսքի վերակառուցումը:
«Նա չլքեց առաջնորդի որդուն»
Ինչի՞ համար քշեցին ժողովրդի հոր որդուն։ Վասիլի Ստալինի քրեական գործի պատմությունը: «Շատ գաղտնի» (№ 6, 1998)
Գաղտնի բանտարկյալ։ Վասիլի Ստալինի նամակները և ցուցմունքները: