Հարվի Սվիթման

Հարվի Նելսոն Սվիթման (անգլ.՝ Harvey Nelson Sweetman, հոկտեմբերի 10, 1921(1921-10-10), Օկլենդ, Նոր Զելանդիա - հունվարի 15, 2015(2015-01-15), Օկլենդ, Նոր Զելանդիա), Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի և Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի նոր օդաչու, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։


== Կենսագրություն ==


=== Երիտասարդ տարիներ ===
Հարվի Սվիթմանը ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Նոր Զելանդիայում։ Ավարտել է Ուաիկատոյի Մատամատայի շրջանի միջնակարգ դպրոցը (այժմ Մատամատայի քոլեջը), որտեղ եղել է լողի չեմպիոն և կրիկետի թիմի ավագ։


=== Զինվորական ծառայություն ===
1940 թվականի ապրիլին 19 տարեկանում Հարվին անդամագրվել է Նոր Զելանդիայի ռազմաօդային ուժերի շարքին, և ուսումնառությունից հետո ուղարկվել է Մեծ Բրիտանիա՝ Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչու սերժանտ-օդաչուի կոչումով։
1941 թվականի փետրվարին Սվիթմանը նշանակվեց Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 234-րդ էսկադրիլիայում, որտեղ թռչում էր  «Supermarine Spitfire»-ով։ Մարտին նա տեղափոխվել էր նոր ձևավորված 485-րդ Նորզելանդական էսկադրիլիա։ Օգոստոսի 29-ին իր առաջին հաղթանակը տարավ պատերազմում՝ Բելգիայի երկնքում խփելով Messerschmitt Bf. 109-ը, իսկ սեպտեմբերի 18-ին խոցել է ևս մեկ կործանիչ։
1942 թվականի փետրվարի 12-ին Սվիթմանը Լա Մանշ նեղուցում մասնակցել է գերմանական Scharnhorst և Gneisenau լինկորների վրա հարձակմանը, որի ժամանակ խփել է մեկ «Messerschmitt Bf.109»: Մարտին Սվիթմանը, որպես «B» օղակի հրամանատար, տեղափոխվել էր 486-րդ էսկադրիլիա, որը համալրված էր «Hawker Hurricane MkIIB» ինքնաթիռներով, որոնք գիշերային մարտական թռիչք էին կատարում Ուիթերինգ ռազմակայանից։ Հուլիսի 23-ի լույս 24-ի գիշերը Սվիթմանն իր առաջին հաղթանակն է տարել այդ ստորաբաժանման կազմում՝ Կանադայի ռազմաօդային ուժերի «Bristol Beaufighter» կործանիչի հետ խփելով գերմանական «Dornier Do 217»-ը։ Այս հաղթանակի համար լոնդոնյան թերթերը նրան «Միայնակ գայլ» են անվանել (անգլ.՝ Lone Wolf): 1942 թվականի հուլիսի 30-ին սկսվել է «Hawker Typhoon» ինքնաթիռների կողմից վերջերս թողարկված էսկադրիլիայի վերազինումը, որից հետո այն տեղափոխվել է հարավ՝ Լա Մանշի վրայով մարտական թռիչքներին մասնակցելու համար։
1943 թվականի ապրիլի 9-ին Սվիթմանը վթարի է ենթարկել «Focke-Wulf Fw 190 Würger»-ը։ Մեկ շաբաթ անց, հերթական մարտական թռիչքի ժամանակ, նրա ինքնաթիռը խիստ վնասվել էր Հավրայում զենիթային հրետանու կրակից, և նա դժվարությամբ կարողացավ անցնել Լա Մանշը և հասնել Անգլիա, որտեղ արտակարգ վայրէջք է կատարել Սելսեյ Բիլլի մոտ գտնվող կարտոֆիլի դաշտում։ Մայիսի 21-ին լեյտենանտ Սվիթմանը պարգևատրվել է «Ակնառու վաստակի համար»։ Նա դարձել է էսկադրիլիայի երկրորդ օդաչուն, որը պարգևատրվել է այդ պարգևով (առաջինը էսկադրիլիայի հրամանատար Ֆրենսիս Մերֆին էր)։ Մեծ Բրիտանիայի թագավոր Գեորգ V-ն անձամբ նրան մրցանակ է հանձնել Բուքինգհեմյան պալատում, ինչպես նաև առանց ֆիլտրի «Pall Mall» սիգարը, որը Սվիթմանը պարզապես դրել է գրպանում, քանի որ չգիտեր, թե ինչ անել նրա հետ։

1943 թվականի հուլիսին Սվիթմանը ժամանակավորապես թողել է ծառայությունը և մինչև 1944 թվականի փետրվարը ծառայել որպես փորձարկող օդաչու «Hawker Aircraft»-ում։ 1944 թվականի փետրվարին նա վերադարձավ ծառայության նախկին վայր և նշանակվեց A օղակի հրամանատար։ Այդ ժամանակ ստորաբաժանումը տեղակայված էր Քենթ կոմսության Էշֆորդի մոտ գտնվող Նյուչերչ օդանավակայանում և վերազինվում էր Hawker Tempest MK V. նոր ինքնաթիռներով։ 1944 թվականի կեսերին Հյուսիսային Ֆրանսիա մարտական թռիչքներից հետո 486-րդ Էսկադրիլիան խնդիր էր դրել պաշտպանել Լոնդոնը և Անգլիայի հարավ-արևելքը գերմանական Ֆաու-1 թևավոր հրթիռներից։ Ծառայության ողջ ընթացքում Սվիտմենն անձամբ է խոցել 11 հրթիռ և մեկը՝ թիմում։ Առաջին հրթիռը խոցվել էր հունիսի 16-ին Հիթ քաղաքի մոտ, հաջորդ երեք օրերի ընթացքում նա խփել էր ևս երկու հրթիռ, իսկ հուլիսի կեսերին նրա անձնական հաշիվը հասել էր 9-ի։ Տասներորդ հրթիռը, որի մոտ Սվիտմենը խփել էր թևերը, չի պայթել և հասել է Գաստինգս, որի վրա օդում ավերվել է։ Նրա 11-րդ և վերջին հրթիռը խոցվել էր օգոստոսի 9-ին։ Իր վաստակի համար նա ստացել է ևս մեկ մականուն՝ «Այրվող ռումբերի արքա» (անգլ.՝ Buzz Bomb King):
1944 թվականի սեպտեմբերի 15-ին (22 տարեկան հասակում) Սվիտմենը նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի ռազմաօդային ուժերի 3-րդ էսկադրիլիայի հրամանատար՝ 2-րդ մարտավարական ավիախմբի կազմում, որը տեղակայված էր Գրիմբերգենում (Հոլանդիա)։ Նոյեմբերի 26-ին նա ոչնչացրեց Messerschmitt Me.262-ը, որը փորձում էր թռչել Ռայնեի օդանավակայանից։
1945 թվականի հունվարից Սվիթմանը կրկին ծառայել է որպես Hawker Aircraft-ի օդանավերի փորձարկող օդաչու, իսկ ավելի ուշ՝ Փորձարկող օդաչուների ուսումնարանում։


=== Պատերազմից հետո ===
1946 թվականին պատերազմի ավարտից հետո Սվիթմանը վերադարձել է Նոր Զելանդիա և դարձել է Նորզելանդական ՌՕՈՒ-ի օդաչուների պատրաստման դպրոցում օդաչուների պատրաստման ավագ հրահանգիչ Օհակեա բազայում։
2011 թվականին իր 90-ամյա հոբելյանին Հարվին մնաց 3-րդ էսկադրիլիայի կենդանի երկու վետերաններից մեկը՝ Քեյթ Թիլեի հետ։ Նա համեստորեն խոսել է իր սխրանքների մասին, ասելով, որ պարզապես ողջ է մնացել։


=== Մահ և հուղարկավորություն ===
Հարվի Սվիտմենը մահացել է 2015 թվականի հունվարի 15-ին 93 տարեկան հասակում Օքլենդում՝ ընտանիքի անդամների ներկայությամբ։ Նրա հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել հունվարի 21-ին Նորթ Շոր հուշահամալիրում, որից հետո դիակիզում է տեղի ունեցել մասնավոր կարգով։


== Անձնական կյանք ==
Հարվի Սվիթմանը 66 տարի ապրել է Էլիս Գվեն Սվիթմանի հետ։ Նրանք հինգ որդի են ունեցել՝ Դոնալդ Ռոնալդ, Սթիվեն Հարվի, Ուիլյամ Ստյուարտ, Մորիս Ջերալդ և Իեն Ջեֆրի։ Կյանքի ավարտին Սվիթմանը ուներ 16 թոռ ու 12 ծոռ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հարվի Նելսոն Սվիթմանը Find a Grave կայքում
«Հարվի Նելսոն Սվիթմեն (վիճակագրություն)»։ The Hawker Tempest 
«Հարվի Նելսոն Սվիթման»։ 485-րդ КВВСНЗ էսկադրիլիայի պաշտոնական էջը «Facebook»-ում