Կալցիումի սուլֆիդ

Կալցիումի սուլֆիդ, երկտարր անօրգանական քիմիական միացություն CaS բանաձևով։


== Ստացումը ==
Հայտնի է Օլգդամիդ (անգլ.՝ Oldhamite) հանքը, որը կազմված է կալցիումի սուլֆիդի և նատրիումի, երկաթի, մագնեզիումի, պղնձի խառնուրդներից։
Բյուրեղները բաց-շագանակագույնից վերափոխվում են մուգ-մանուշակագույն գույնի։
Տարրերի անմիջական սինթեզից.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            +
            S
             
            
              
                →
                
                  150
                  
                     
                    
                      ∘
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            .
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Ca+S~{\xrightarrow {150~^{\circ }C}}\ CaS.}}}
  Ծծմբաջրածնի և կալցիումի հիդրիդի փոխազդեցությունից.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            
              H
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
             
            
              
                →
                
                  500
                  
                    −
                  
                  600
                  
                     
                    
                      ∘
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            .
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaH_{2}+H_{2}S~{\xrightarrow {500{-}600~^{\circ }C}}\ CaS+2H_{2}.}}}
  Կալցիումի կարբոնատից.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
             
            
              
                →
                
                  900
                  
                     
                    
                      ∘
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            .
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaCO_{3}+H_{2}S~{\xrightarrow {900~^{\circ }C}}\ CaS+H_{2}O+CO_{2}.}}}
  Կալցիումի սուլֆատի վերականգնումից.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            3
            C
             
            
              
                →
                
                  900
                  
                     
                    
                      ∘
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            +
            2
            C
            O
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            ,
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaSO_{4}+3C~{\xrightarrow {900~^{\circ }C}}\ CaS+2CO+CO_{2},}}}
  

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            C
            O
             
            
              
                →
                
                  600
                  
                    −
                  
                  800
                  
                     
                    
                      ∘
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            +
            4
            C
            
              O
              
                2
              
            
            .
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaSO_{4}+4CO~{\xrightarrow {600{-}800~^{\circ }C}}\ CaS+4CO_{2}.}}}
  


== Ֆիզիկական հատկությունները ==
Սպիտակ բյուրեղներ, խորանարդաձև բյուրեղացանցը նման է NaCl-ի բյուրեղավանդակին (a=0.6008 նմ)։ Հալեցման ժամանակ քայքայվում է։ Բյուրեղում յուրաքանչյուր S2− իոն շրջապատված է վեց Са2+ իոններից կազմված օկտաեդրով, միառժամանակ յուրաքանչյուր Са2+ իոն շրջապատված է վեց S2− իոններով։
Սառը ջրում քիչ է լուծվում, բյուրեղահիդրատ չի առաջացնում։ Շատ սուլֆիդների նման, կալցիումի սուլֆիդը ջրի առկայության դեպքում ենթարկվում է հիդրոլիզի և ունի ծծմբաջրածնի հոտ։


== Քիմիական հատկությունները ==
Տաքացնելիս քայքայվում է պարզ նյութերի.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
             
            
              
                →
                
                  >
                  
                    2450
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            +
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS\ {\xrightarrow {>2450^{o}C}}\ Ca+S}}}
  Եռացող ջրում ամբողջովին հիդրոլիզվում է.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            
              
                →
                
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2H_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ Ca(OH)_{2}+H_{2}S}}}
  Խիտ թթուները դուրս են մղում ծծմբաջրածինը աղից.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            2
            H
            C
            l
             
            →
             
            C
            a
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2HCl\ \rightarrow \ CaCl_{2}+H_{2}S}}}
  Կոնցենտրիկ թթու-օքսիդիչները օքսիդացնում են ծծմբաջրածինը.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            4
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            →
             
            C
            a
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            S
            +
            2
            N
            
              O
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+4HNO_{3}\ \rightarrow \ Ca(NO_{3})_{2}+S+2NO_{2}+2H_{2}O}}}
  Ծծբաջրածինը թույլ թթու է և կարող է հեշտ դուրս մղվել աղերից, նույնիսկ ածխաթթու գազով.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            →
             
            C
            a
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+CO_{2}+H_{2}O\ \rightarrow \ CaCO_{3}+H_{2}S}}}
  Ծծմբաջրածնի ավելցուկի դեպքում առաջանում է դիդրոսուլֆիդ.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
             
            →
             
            C
            a
            (
            H
            S
            
              )
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+H_{2}S\ \rightarrow \ Ca(HS)_{2}}}}
  Ինչպես բոլոր սուլֆիդները, կալցիումի սուլֆիդը նույնպես օքսիդանում է թթվածնով.

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            S
            +
            2
            
              O
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  700
                  −
                  
                    800
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            a
            S
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {CaS+2O_{2}\ {\xrightarrow {700-800^{o}C}}\ CaSO_{4}}}}
  


== Կիրառությունը ==
Օգտագործվում է լյումինոֆորների արտադրության մեջ, բացի դրանից օգտագործվում է կաշեգործության մեջ՝ մազերը կաշվից հեռացնելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==