Գաուտենգ

Գաուտենգ (անգլ.՝ Gauteng [xaʊˈtɛŋ], սեսոթո՝ Gauteng [xɑ́.ú.ˈtʼè.ŋ̀], տսվանա՝ Gauteng, հս. սոթո՝ Gauteng, զուլուսերեն՝ eGoli, տսոնգա՝ Gauteng/eXilungwini, կոսա՝ iRhawuti, հվ. նդեբելե` I-Gauteng, վենդա՝ Gauteng), Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ինը նահանգներից մեկը։ Սոթո-տսվանա լեզուներով նշանակում է «ոսկու տեղ»։ 
Կազմավորվել է 1994 թվականին վարչական բարեփոխումների արդյունքում։ Գաուտենգը ՀԱՀ֊ի տնտեսապես ամենազարգացած նահանգն է։ Ըստ տարածության այն զբաղեցնում է վերջին տեղը (երկրի 1,4 %֊ը)։ Նահանգի վարչական կենտրոնը Յոհաննեսբուրգ քաղաքն է։


== Աշխարհագրություն և կլիմա ==
Գաուտենգը երկրի միակ նահանգն է, որը չունի ո՛չ առափնյա գիծ, ո՛չ սահման այլ երկրների հետ։ Սահմանակից է ֆրի Սթեյթ (հարավում), Հյուսիսարևմտյան (արևմուտքում), Մպումալանգա (արևելքում) և Լիմպոպո (հյուսիսում) Նահանգներին։ Գաուտենգի հարավային սահմանն անցնում է Վաալ գետով։ Տարածքի մեծ մասը գտնվում է Բարձր Վելդ սարավանդի վրա (մոտ 1500 մ ծովի մակերևույթից)։ Պրետորիայի և Յոհանեսբուրգի միջև ձգվում են Մագալիսբերգ և Վիտվատերսրանդ լեռների լեռնաշղթաները և բլուրները։
Տարածաշրջանի կլիման մերձարևադարձային է, սակայն խիստ կախված է ծովի մակերևույթից բարձրությունից։ Պրետորիայում (1300 մ ծովի մակերևույթից) և Յոհանեսբուրգում (1700 մ) այն բավականին զով է։  Ձմռանը հաճախ սառնամանիքներ են լինում, հատկապես հարավային շրջաններում։ Ձյան տեղումները հազվադեպ են, սակայն նույնպես տեղի են ունենում մի շարք շրջաններում։ Յոհանեսբուրգում տեղումների միջին տարեկան մակարդակը կազմում է 713 մմ, հունվարյան առավելագույնը՝ 26 °C, նվազագույնը՝ 15 °C, հունիսյան առավելագույնը՝ 16 °C, նվազագույնը՝ 4 °C, Պրետորիայում տեղումների միջին տարեկան մակարդակը 647 մմ է, Յոհանեսբուրգի ջերմաստիճանային ցուցանիշներից փոքր-ինչ բարձր են։


== Բնակչություն ==

Նահանգի բնակչությունը 2011 թվականի տվյալներով կազմում է ավելի քան 12,2 մլն մարդ (ամենաբնակեցված նահանգն է, երկրի ընդհանուր բնակչության գրեթե 20 տոկոսը)։ Բացի դրանից, այստեղ բնակչության աճի ամենաբարձր մակարդակն է. 1996 թվականից մինչև 2001 թվականը բնակչությունն աճել է 20%֊ով։ Բնակչության խտությունը հասնում է 680 մարդու/կմ²։ 15 տարեկանից պակաս մարդկանց բաժինը 23,7 % է, 65 տարեկանից մեծ՝ 4,3 %: Միջին տարիքը 27 տարի է։ Սեռերի հարաբերակցությունը կազմում է 100 կին յուրաքանչյուր 101,2 տղամարդու դիմաց։
Բնակչության 19,8% համար առաջին լեզուն զուլուսերենն է, 13,3% համար՝ անգլերենը, 12,4% համար՝ աֆրիկաանսը, սեսոթոն որպես առաջին լեզու օգտագործում է բնակչության 11,6%, հյուսիսային սոթոն՝ 10,6%, տսվանան՝ 9,1%, տսոնգան և կոսան՝ 6,6%, հարավային նդեբելեն՝ 3,2%, վենդան՝ 2,3%, սվատին՝ 1,1%։ Մոտ 76% քրիստոնյա է, 1,7%՝ մուսուլման, 0,8%՝ հինդուիստ, 18,4% իրենց որևէ կրոնին չի վերագրում։ Գործազուրկների բաժինը կազմում է 25,8 տոկոս։


== Վարչատարածքային բաժանում ==
Նահանգը բաժանվում է 3 քեղաքային շրջանի և 2 գավառի.

Յոհաննեսբուրգի քաղաքային շրջան։
Ցվանեի քաղաքային շրջան։ Նրա կազմում.
Պրետորիա
Ցենտուրիոն (նախքինում՝ Ֆերվուրդբուրգ)
Սոշանգուվե և մի շարք ավելի փոքր քաղաքներ
Կունգվինի (համայնք)
Նոկենգ-ցա-Տաէմանե (համայնք)
Էկուրհուլենիի քաղաքային շրջան։
Սեդիբենգ գավառ.
Էմֆուլենի (համայնք)
Լեսեդի (համայնք)
Միդվաալ (համայնք)։
Վեստ Ռանդ գավառ.
Մոգալե Սիթի (համայնք)
Մերաֆոնգ Սիթի (համայնք)
Ռանդֆոնտեյն (համայնք)
Վեստոնարիա (համայնք)
շրջանային ենթակայության տարածք։


== Տնտեսություն ==
Գաուտենգը Հարավային Աֆրիկայի և ամբողջ աֆրիկյան մայրցամաքի կարևոր տնտեսական կենտրոնն է, կարևոր դեր է խաղում արտադրության, ֆինանսական, փոխադրամիջոցային ոլորտներում, տեխնոլոգիաների և հեռահաղորդակցության ոլորտներում։
Ունենալով ՀԱՀ֊ի տարածության ընդամենը 1,4 %֊ը, Գաուտենգը տալիս է հարավաֆրիկյան ՀՆԱ֊ի 34 տոկոսը։ Գաուտենգում է գտնվում Յոհանեսբուրգի ֆոնդային բորսան՝ խոշորագույնը Աֆրիկայում։ Աֆրիկայի և արտերկրյա խոշորագույն ընկերություններից մի քանիսը հիմնավորվում են Գաուտենգում կամ ունեն գրասենյակներ և մասնաճյուղեր, օրինակ՝ Vodacom֊ը, MTN-ը, Neotel֊ը, Microsoft South Africa֊ն և աշխարհի խոշորագույն Porsche կենտրոնը։
Վերջին տարիներին քաղաքային շրջանների բնակչության արագ աճի պատճառով արդիական է դառնում փոխադրամիջոցների խնդիրը։
Այստեղ գտնվում են ոսկու հանքեր։


== Քույր քաղաքներ ==
 Կենտրոնական ենթակայության քաղաք Պեկին (չինարեն՝ 北京), Չինաստան (1998 դեկտեմբերի 6)։


== Հնամարդաբանություն ==
Homo naledi տեսակի ներկայացուցիչները, որոնք հայտնաբերվել են Ծագող աստղ[en] քարանձավի մոտակայքում («Մարդկության օրրան»[en]» տեղանքում), ապրում էին 236—335 հազար տարի առաջ։


== Տես նաև ==
ՀԱՀ-ի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
Գաուտենգը «ՀԱՀ֊ի մասին» կայքում (ռուսերեն)։