Էմիլյա Պարդո Բասան

Էմիլյա Պարդո Բասան (իսպ՝. Emilia Pardo Bazán սեպտեմբերի 16, 1851(1851-09-16)[…], Լա Կորունյա, Գալիսիա - մայիսի 12, 1921(1921-05-12)[…], Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի նշանավոր կին գրող, ով բազմաժանր ու բազմահատոր գրական ժառանգություն է թողել, կոմսուհի։


== Կենսագրություն ==
Էմիլյա Պարդո Բասանը ծնվել է գալիսիացի ազնվականի ընտանիքում, Իսպանիայի Գալիսիա երկրամասի Լա Կորունյա քաղաքում, 1851 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Հայրը, համոզմունք ունենալով, որ կանայք իրենց մտավոր ունակություններով բնավ չեն զիջում տղամարդկանց, լավ կրթություն է տվել դստերը, նրա հոգում սեր բորբոքել գիր ու գրականության նկատմամբ; Հոր հարուստ գրադարանից ընթերցած գրքերից նրա վրա մեծ տպավորություն են գործել հատկապես Աստվածաշունչը, Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ»-ը, Հոմերոսի «Իլիական»-ը, Անտոնիո դե Սոլիսի «Մեքսիկայի նվաճումը»  Իր առաջին բանաստեղծությունները Էմիլյան գրել է, երբ ընդամենը ինը տարեկան էր։ Տասնյոթ տարեկանում ամուսնացել է գալիսիացի ազնվական Խոսե Կիրոգուի հետ։ Պսակադրությունից մեկ տարի անց ընտանիքը մեկնել է Մադրիդ, այնուհետև՝ տևական ուղևորության Եվրոպայով։ Ճամփորդելու ընթացքում Էմիլյան անգլերեն ու գերմաներեն է սովորել։
1876 թվականին քսանհինգամյա Էմիլյա Պարդո Բասանը արժանացել է գրական մրցանակի՝ բենեդիկտական հոգևորական Բենիտո Խերոնիմո Ֆեյխոյի ստեղծագործության վերլուծությանը նվիրված իր էսսեի համար։ Այդ նույն տարում նա լույս աշխարհ է բերել իր արու զավակին՝ Խայմեին, ում ընծայել  է  բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։ Հետագա մի քանի տարիներին Էմիլյան իր նոր ստեղծագործությունները լույս է ընծայել պահպանողական գրական մամուլում, մասնավորապես՝ La Ciencia cristiana («Քրիստոնեական գիտություն») ամսագրում։
1879 թվականին Պարդո Բասանը հրատարակել է իր առաջին վեպը՝ «Պասկուալ Լոպես»-ը։ Նրա առավել հայտնի երկերն են՝ «Ժողովրդի դուստրը» (1893 թ.), որը գրված է ֆրանսիացի մեծ գրող Էմիլ Զոլայի զգալի ազդեցությամբ, և «Ուլյոայի տոհմական ամրոցները» վեպերը. երկուսում էլ հեղինակն արծարծել է հասարակական, բարոյական, կենցաղային հիմնախնդիրներ։ Ստեղծագործական վերջին շրջանում վիպասանուհին նկատելիորեն շեղվել է իրապաշտության (ռեալիզմի) սկզբունքներից և հակվել դեպի միստիկա, որի վկայությունն է 1905 թվականին հրատարակած «Ճիվաղը» վեպը։
Պարդո Բասանը հեղինակել է նաև գրականագիտական ու պատմագիտական աշխատություններ, որոնցից հիշատակման են արժանի հատկապես նատուրալիզմի տեսական հիմնավորմանը նվիրված «Կենսաթրթիռ հարց» (La cuestión palpitante, 1883 թ.) և տասնիններորդ դարի ռուսական արձակի ուժեղ կողմերը վեր հանող և վերլուծող «Վեպի հեղափոխական զարգացումը Ռուսաստանում» «La revolución de la novela en Rusia» (1887 թ.) աշխատությունները։


== Ստեղծագործություններ ==


=== Էպիկական ծավալուն երկեր ===

Pascual López: autobiografía de un estudiante de Medicina (1879).
Un viaje de novios (1881).
La tribuna (1883).
El Cisne de Vilamorta (1885)
La dama joven (1885). Novela corta.
Bucólica (1885). Novela corta
Los pazos de Ulloa (1886-1887).
La madre naturaleza (1887).
Insolación (Historia amorosa) (1889).
Morriña (Historia amorosa) (1889).
Una cristiana (1890).
La prueba (1890).
La piedra angular (1891).
Doña Milagros (1894)
Memorias de un solterón (1896).
El tesoro de Gastón (1897).
El encaje roto (1897).
La rosa (1899).
El saludo de las brujas (1899).
El niño de Guzmán (1900)
Vampiro (1901)|Vampiro (1901).
Misterio (1902)
Novelas ejemplares (1904)
Los tres arcos de Cirilo
Un drama
Mujer
La quimera (1905).
Cada uno... (1907). Novela corta
La sirena negra (1908)
Belcebú (1908). Novela corta
Allende la verdad (1908). Novela corta
Dulce dueño (1911).
La gota de sangre (1911). Novela corta
La aventura de Isidro (1916). Novela corta
La última fada (1916). Novela corta
Clavileño (1917). Novela corta
Dioses (1919). Novela corta
La serpe (1920). Novela corta
Instinto. Novela corta
Arrastrada. Novela corta
La muerte del poeta. Novela corta
Selva, novela inédita.
La pipa de kif, novela inédita
Aficiones peligrosas (2012), escrita a los 13 años.=== Պատմվածքներ ===

La dama joven y otros cuentos (1885)
La leyenda de la Pastoriza (1887)
Cuentos de la tierra (1888)
Cuentos escogidos (1891)
Cuentos de Marineda (1892)
Cuentos de Navidad y Año Nuevo (1893)
Cuentos nuevos (1894).
Arco Iris (cuentos) (1895)
Cuentos de amor (1898)
Cuentos sacro-profanos (1899)
Un destripador de antaño (Historias y cuentos de Galicia) (1900)
En tranvía (Cuentos dramáticos) (1901)
Cuentos de Navidad y Reyes (1902)
Cuentos de la Patria (1902)
Cuentos antiguos (1902)
Interiores (1907)
Cuentos del terruño (1907)
Sud-exprés (cuentos actuales) (1909)
Cuentos trágicos (1912)


=== Էսսեներ, գրականագիտական, քննադատական աշխատություններ ===
Estudio crítico de las obras del padre Feijoo (1876).
Los poetas épicos cristianos (1895).
La cuestión palpitante (1883).
La revolución y la novela en Rusia (1887).
De mi tierra (1888).
Los pedagogos del Renacimiento, Madrid, Fortanet (1889).
Nuevo Teatro Crítico (1891-1892).
Polémicas y estudios literarios (1892).
La nueva cuestión palpitante (1894)
Lecciones de literatura (1906)
La literatura francesa moderna (1910-1911).
Tomo I, El Romanticismo, Madrid: V. Prieto (1910).
Tomo II, La transición, Madrid: V. Prieto (1911).
Tomo III, El Naturalismo, Madrid: Imp. Prudencio Pérez de Velasco (1911).
La cocina española antigua (1913).
La cocina española moderna (1913).
Porvenir de la literatura después de la guerra (1917).
La mujer española y otros escritos (1916).
El lirismo en la poesía francesa (Obra póstuma), Madrid, Pueyo (1921).


=== Զեկուցումներ, ճառեր ===
Discurso leído por Emilia Pardo Bazán Presidenta de la Junta provisional del Folklore gallego, La Coruña, Fregenal a cargo de Tórrellas y Cía. (1884).
El Folklore gallego en 1884-1885. Sus actas y acuerdos y discursos, por Emilia Pardo Bazán y Memoria por Salvador Golpe. Madrid: Tip. de Ricardo Fé (1886).
Discurso inaugural del Ateneo de Valencia pronunciado la noche del 29 de diciembre de 1899, Madrid: Tip. de Idamor Moreno (1899).
Madrid. La España de ayer y la de hoy (Conferencias de París), Madrid: A. Avrial (1901).
Discurso pronunciado en los Juegos Florales de Orense la noche del 7 de junio de 1901. Tema: Los males de la Patria LaCoruña: Tip. de la Casa de la Misericordia (1901).

Discurso a la Memoria del Poeta José María Gabriel y Galán. Salamanca (1905).


=== Ուղեգրություններ ===
Mi romería (recuerdos de viaje) (1887)
Al pie de la torre Eiffel (Crónicas de la Exposición), Madrid, La España Editorial (1889).
Al pie de la torre Eiffel, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1899).
Por Francia y por Alemania (Crónicas de la Exposición), Madrid, La España Editorial (1889).
Por la España pintoresca, Barcelona, López editor, (1895).
Cuarenta días en la Exposición, Madrid, V. Prieto y Cía. (1900).
Por la Europa católica, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1902).
Desde la montaña. Ed. de José Manuel González Herrán y José Ramón Saiz Viadero, Santander, Tantín (1997).
Viajes por Europa, Madrid, Bercimuel (2003).
Viajes por España, Madrid, Bercimuel (2006).
Apuntes de un viaje. De España a Ginebra [1873], reproducción facsímil. Edición de José Manuel González Herrán, Santiago, Universidad de Santiago de Compostela-Real Academia Gallega (2014)


=== Լրագրողական աշխատանքներ ===
De siglo a siglo, Madrid, Est. Tip. Idamor Moreno (1902).
Nuevo Teatro Crítico, Madrid, La España Editorial (1891-1893).
La Revista de Galicia de Emilia Pardo Bazán (1880). Estudio y edición de Ana M.ª Freire López, La Coruña, Fundación Pedro Barrié de la Maza, Conde de Fenosa (1999).
La obra periodística completa en La Nación de Buenos Aires (1879-1921). Edición de Juliana Sinovas Maté, A Coruña, Diputación Provincial (1999), 2 vols.
Cartas de la Condesa en el Diario de la Marina, La Habana (1909-1915). Edición de Cecilia Heydl-Cortínez, Madrid, Pliegos (2002).
De siglo a siglo (Edición facsímil a partir del volumen de Obras completas), Madrid, Senado, Servicio de Publicaciones del Senado (2002).


=== Թատերգություններ ===
Teatro [Verdad. Cuesta abajo. Juventud. Las raíces. El vestido de boda (monólogo). El becerro de metal. La suerte (diálogo dramático)], Madrid, R. Velasco impr. (1909).
Teatro completo. Edición de Montserrat Ribao, Madrid, Akal (2010).
El vestido de boda. Monólogo, Madrid, Est. Tip. de Idamor Moreno (1899).
La suerte. Diálogo dramático, Madrid, Est. Tip. de Idamor Moreno (1904).
Verdad. Drama en cuatro actos, en prosa, Madrid, R. Velasco impr. (1906).
Cuesta abajo. comedia dramática en cinco actos, en prosa, Madrid, R. Velasco impr. (1906).
Las raíces: comedia dramática en tres actos, en prosa
El becerro de metal: comedia dramática en tres actos, en prosa
Juventud: comedia dramática en tres actos, en prosa, original


=== Կենսագրություններ ===
San Francisco de Asís, siglo XIII, Madrid, Librería de Miguel Olamendi (1882), 2 tomos.
Hombres y mujeres de antaño (Semblanzas), Barcelona, López (1896).
Retratos y apuntes literarios, Madrid, Administración (1908).
Hernán Cortés y sus hazañas, Madrid, La Lectura (1914).
Francisco Pizarro o Historia de la conquista del Perú, Madrid, Voluntad (1917).
Cuadros religiosos, Madrid, Pueyo (1925).


=== Քնարերգություն ===
Jaime (1876)
Jaime, Madrid, Imprenta de A. J. Alaria (1881).
Jaime, Nancy, Imp. Berger-Levrault & Cie. (1886).
Jaime, Madrid, Jesús López (1924).
Poesías inéditas u olvidadas. Ed. de Maurice Hemingway, Exeter, University of Exeter Press (1996).


=== Թարգմանություն ===
John Stuart Mill, La esclavitud femenina; con un prólogo de Emilia Pardo Bazán, Madrid, Administración (189-?)


=== Նամակագրություն ===
Cartas a Galdós, edición de Carmen Bravo-Villasante, Madrid, Turner (1978)
Parreño, Isabel|título=Miquiño mío (Cartas a Galdos) |url= |fechaacceso=24 de octubre de 2015 |editor=Juan Manuel Hernández | editorial=Turner |año=2013 |editor=Juan Manuel Hernández |ubicación= |isbn=978-84-15832-04-1| oclc=863031723}}


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Gutenberg author |id=Pardo+Bazán,+Emilia,+condesa+de | name=Emilia Pardo Bazán
Internet Archive author |sname=Emilia Pardo Bazán |sopt=w
Librivox author |id=1324
Biography and list of works (Spanish language)
Literatur von und über Emilia Pardo Bazán Archived 2012-03-11 at the Wayback Machine. im Katalog des Ibero-Amerikanisches Institut in Berlin
DNB-Portal|118641476
Literatur von und über Emilia Pardo Bazán Archived 2017-01-20 at the Wayback Machine. im Katalog der Bibliothek des Instituto Cervantes in Deutschland
Biblioteca Virtual Cervantes (auf Spanisch)


== Աղբյուրներ ==
This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Pardo Bazán, Emilia»։ Encyclopædia Britannica 20 (11th ed.)։ Cambridge University Press   T
Pardo Bazán, Emilia. Obras Completas :(cuentos). XI, Cuentos Dispersos, I (1865–1910). Edited by José Manuel González Herrán. Madrid: Fundación José Antonio de Castro, 2011.
Virgillo, Carmelo, et al. Aproximaciones al estudio de la literatura hispánica. New York: McGraw Hill, 2004.