Կոտրված սիրտ

Կոտրված սիրտ (հայտնի է նաև որպես սրտի ցավ), մետաֆոր ինտենսիվ զգացմունքային և երբեմն ֆիզիկական սթրեսի կամ ցավի համար, որը մարդը զգում է մեծ և խորը կարոտի պատճառով։ Այս հայեցակարգը միջմշակութային, հաճախ մեջբերվում է ցանկալի կամ կորցրած սիրելիի մասին։
Անհաջողված ռոմանտիկ սերը կարող է չափազանց ցավոտ լինել; կոտրված սրտից տառապող մարդիկ կարող են դեպրեսիայի, անհանգստության և, ավելի ծայրահեղ դեպքերում, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման ենթարկվել։


== Ֆիզիոլոգիա ==
Ենթադրվում է, որ կոտրված սրտի ծանր ցավը բնազդ գոյատևման մասն է։ «Սոցիալական կապվածության համակարգը» օգտագործում է «ցավի համակարգը», որպեսզի մարդկանց դրդի պահպանել իրենց սերտ սոցիալական հարաբերությունները, ցավ պատճառելով, երբ այդ հարաբերությունները կորցնում են։ Քվինսլենդի համալսարանի հոգեբաններ Ջեֆ Մաքդոնալդը և Ուեյք Ֆորեսթի համալսարանից Մարկ Լիրին 2005 թվականին առաջարկել են ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ էմոցիոնալ ցավային ռեակցիաների էվոլյուցիա և պնդում են, որ նման արտահայտությունները «ավելին են, քան պարզապես մետաֆորներ»։ Ենթադրվում է, որ այս հայեցակարգը բազմակողմանի է, և շատ մշակույթներ նույն բառերն օգտագործում են ինչպես ֆիզիկական ցավը, այնպես էլ հարաբերությունների կորստի հետ կապված զգացմունքները նկարագրելու համար։


== Հոգեբանություն ==


=== Անդիմադրելի վիշտ ===
Ծանր կորուստ վերապրած մարդկանց մեծամասնության համար ճանապարհորդությունը վշտի միջով ի վերջո կավարտվի առանց սիրելիի կյանքին հարմարվելու ընդունելի մակարդակով։ Քյուբլեր-Ռոսսի մոդելը պնդում է, որ սիրելիի կորստից հետո վշտի հինգ փուլ կա՝ ժխտում, զայրույթ, սակարկություն, դեպրեսիա և ընդունում։ Եվ չնայած հայտնի է, որ սգավորները տառապում են դեպրեսիայի շրջանում և, վերջապես, վերակառուցման և վերականգնման սկզբնական շրջաններում, ժամանակակից վշտի մասնագետների մեծ մասը ընդունում է, որ վշտի փորձի տատանումները և շրջանառությունը զգալիորեն տարբերվում են մշակութային խմբերի ինտենսիվությամբ և տևողությամբ, անհատապես մարդուց, ինչպես նաև կախված են հարաբերության մեջ ներդրումների չափսից։
Մտորումները կամ կպչուն մտքերը, որոնք շարունակական են, անվերահսկելի և անհանգստացնող, հաճախ նեղության բաղադրիչ են։ Կորցրած օբյեկտի որոնման Ջոն Բոուլբիի հայեցակարգը կապված է անհանգստության և աճող հիասթափության հետ, երբ սգավորը մնում է կորած, հաճախ մաղելով անցյալի հիշողությունները և, հնարավոր են կորցրած անհատի մռայլ այցերի անցողիկ զգացումները։ Երբ կորուստը ներառում է «լքված լինելը» կամ «անպատասխան սերը», ի լրումն վերը նշվածի, այս մտավոր որոնումը ուղեկցվում է ձախողման տանող գործոնների և կորցրած անձի հետ վերամիավորման հնարավորությունների մասին կպչուն մտքերով։ Երբ խոսքը մերժման մասին է, կարող է ներգրավվել նաև ամոթը՝ ցավալի զգացմունք, որ այն ի սկզբանե անընդունելի է, միանգամյա, անարժան։
Սգո ֆիզիկական հատկանիշները ներառում են․

Հյուծում, մկանային լարվածություն կամ թուլություն, մարմնի ցավեր, ունայն անհանգստություն, էներգիայի պակաս
Անքնություն, շատ քուն, անհանգստացնող երազներ
Ախորժակի կորուստ, գերսնունդ, սրտխառնոց, «խոռոչ ստամոքսը», ստամոքսի խանգարում, աղիքային խանգարումներ, ավելորդ քաշ կամ քաշի կորուստ
Գլխացավեր, կրծքավանդակի ճնշում, ծանրություն կոկորդում


== Բժշկական բարդություններ ==


=== Կոտրված սրտի սինդրոմ ===

Շատ լեգենդներում և հորինված հեքիաթներում կերպարները մահանում են ավերիչ կորուստներից հետո; սակայն նույնիսկ իրականում մարդիկ մահանում են այն ամենից, ինչ թվում է կոտրված սրտով։ Տակոցուբոյի կարդիոմիոպաթիան կամ կոտրված սրտի համախտանիշը սովորաբար նկարագրվում է որպես ֆիզիկական ցավ կրծքավանդակի, սրտի կամ ստամոքսի շրջանում, որն առաջանում է զգացմունքային սթրեսի պատճառով, որը առաջանում է տրավմատիկ խզման կամ սիրելիի մահվան հետևանքով։


== Մշակութային հղումներ ==
Այս զգացումն արտահայտված է շումերական առակների ժողովածուում․

Կոտրված սրտի ցավի մասին աստվածաշնչյան հիշատակումները թվագրվում են մ.թ.ա. 1015 թվականով․

Ռուդաքին, որը համարվում էր պարսկական պոեզիայի առաջին մեծ հանճարը, իր ստեղծագործության մեջ օգտագործեց կոտրված սրտի կերպարը։

Շեքսպիրի «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» պիեսում Էնոբարբի կերպարը մահանում է կոտրված սրտից ընկերոջ դավաճանությունից հետո։ Լեդի Մոնթեգյուն մահանում է կոտրված սրտից իր որդուն արտաքսելուց հետո «Ռոմեո և Ջուլիետ»-ում։


== Տես նաև ==
Դատարկություն
Միջանձնային հարաբերություններ
Դեպրեսիա
Ինքնասպանության ճգնաժամ
Նոստալգիա


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==


=== Տպագրված ===
Այզենբերգեր Նաոմի, Լիբերման Մեթյու (2004)։ «Ինչու ձախողումը ցավ է պատճառում։ Ընդհանուր նյարդային ազդանշանը ֆիզիկական և սոցիալական ցավի համար»։ Trends in Cognitive Sciences (Կալիֆոռնիայի համալսարան) 8 (7): 294–300։ PMID 15242688։ doi:10.1016/j.tics.2004.05.010 
Լամբ Ֆիլիպ (2014)։ Կրիտիկական վիճակի ուլտրաձայն․ Փորձագիտական խորհրդատվություն։ Elsevier Health Sciences։ ISBN 978-0323278171 
Քլարք Դևիդ (2012)։ Կոգնիտիվ վարքագծային թերապիա։ Guilford Press։ ISBN 978-1462506651 
Քարլ Էլիզաբեթ (2007)։ Տրավմայի հոգեբանություն. Բռնություն և աղետ։ Greenwood Publishing Group։ ISBN 978-0275985318 
Քոհեն Ռոբին (2007)։ Օբսեսիվ-կոմպուլսիվ ախտանշաններ և մտածելու վրա կենտրոնացած ուշադրություն։ Rosalind Franklin University of Medicine and Science։ ISBN 978-0549499312