Եբրայական հաշվարկման համակարգ

Եբրայական հաշվարկման համակարգ,  սկսած Թանախի, Միշնայի և Թալմուդի ժամանակներից եբրայական աղբյուրներում օգտագործվող հաշվարկման համակարգն է։ Թանախում օգտագործվող հաշվումների անալոգները հանդիպում են միջագետքյան և, ավելի քիչ քանակով, հին եգիպտական հաշվարկման համակարգերում։ Ավելի ուշ Միշնայի և Թալմուդի հեղինակները՝ Թաննային և Ամորաին, լրացուցիչ չափումներ փոխառան իրենց ժամանակակից պարսկական և հին հունական համակարգերից։  Եբրայական համակարգը մինչև օրս էլ սահմանափակումներ ունի, քանի որ հրեական հալախայի շատ  դրույթներ արտահայտված են հենց այդ հաշվարկման համակարգում։ Եբրայական չափումները ժամանակակից տասնորդական համակարգի վերածելը որոշակի դժվարություններ է ներկայացնում և քննարկման առարկա է դառնում հալախայի ոլորտում իշխանությունների միջև։


== Երկարության չափման միավորներ ==
Եբրայական հաշվարկման համակարգերում, ինչպես և շատ այլ համակարգերում, որպես երկարության չափման միավորներ կիրառվում էին  քիչ թե շատ ստանդարտացված միավորներ։ Թանախում հանդիպող երկարության ստանդարտ միավորներն էին՝

Մատ (եբրայերեն՝ אצבע, էցբա‎) — միջնամատի հաստությունը, մոտ. 2 սմ
Ափ (եբրայերեն՝ תפח, տեֆախ‎) — 4 ծալված մատների հաստությունը, մոտ. 8 սմ
Թիզ (եբրայերեն՝ זרת, զերետ‎) — առավելագույնս բացված բթամատի և ճկույթի ծայրերի միջև եղած հեռավորությունը, որը մոտավորապես հավասար ՝ 3 ափի, մոտ. 24 սմ
Կանգուն (եբրայերեն՝ אמה, ամա‎) — 5 կամ 6 ափԹալմուդում օգտագործվել են ևս մի քանի ավելի մեծ միավորներ.

Ստադիում (եբրայերեն՝ ריס, րիս‎) — 1600 ափ, մոտ. 150 մ
Մղոն (եբրայերեն՝ מיל, միլ‎) — 2000 կանգուն, մոտ. 1 կմ


== Ծավալի չափման միավորները ==


=== Հեղուկների ծավալի միավորներ ===
Բատ — 39553,3 սմ³,
Խին («Հին»)՝ ենթադրաբար — 1/6 բատ — 6592,8 սմ³.
Լոգ՝ ենթադրաբար — 1/72 բատ — 549,4 սմ³.
Կոռ — ինչպես սորուն պինդ մարմինների, այնպես էլ հեղուկների համար:Ենթադրաբար հավասարվում էր հոմերի  = 10 էֆ (բատ).
լետեխ — 197766,6 սմ³,
Թարկավ — 6592,8 սմ³,
Թեյման — 274,7 սմ³,
Ռվիիտ (քառորդ) — 137,3 սմ³,
Բեյցա (ձու) — 91,6 սմ³,


=== Սորուն մարմինների ծավալների  միավորներ ===
Էֆա (եֆա) — 39553,3 սմ³,
Հոմեր (Կուր) — սորուն մարմինների, ինչպես նաև հեղուկների  ծավալների չափման միավոր,որը հավասարվում է էշի  (մոտ.  390 լիտր — 395533,2 սմ³). 1հոմերը  հավասար է 10 էֆի կամ բատի,
Սեա — 13184,4 սմ³, 1/3 էֆ,
Իսսարոն (Օմեր) — 3955,3 սմ³: Հնարավոր է, որ սա կալված մեկ խուրձ հացահատիկի ծավալն է,  1/10 էֆ,
Կավ (Կաբ). Ենթադրաբար — 1/18 էֆ — 2197,6 սմ³,


== Մակերեսի  միավորներ ==
Եբրայական հաշվարկման համակարգում մակերեսի չափման միավորները ստացվել են այն հացահատիկի ծավալից, որը կարող էին ցանել տվյալ մակերեսի վրա ստանդարտ պայմաններում:Առավել հաճախ հանդիպող մակերեսի չափման միավորներն են՝ 

Բեյտ ռովա — 32,6 մ²,
բեյտ կավ — 130,7 մ²,
բեյտ սեա — 784,3 մ²,
բեյտ սեատաիմ — 1568,6 մ²,
բեյտ լետեխ — 11629,6 մ²,
բեյտ կուր — 23529,2 մ²։


== Ժամանակի միավորներ ==
Եբրայերենում ժամանակի չափման միավորները հիմնված են եղել մասամբ տիեզերական դիտարկումների վրա, ինչպես նաև մարդկանց ստանդարտացված գործողությունների հիման վրա։

Ռեգա
Հելեկ
Դաքա
Շաա
Աշմուրա
Օնա
Յոմա
Շաբբատ
Հոդեշ
Շանա
Շավուրա
Յովել
Թոխ կդեյ դոբբուր
Զման ախիլատ պերաս


== Զանգվածի (և փողի) միավորներ ==
Տաղանդ  = 60 րոպե = 3000 շեկել = 6000 բեկա = 60 000 հերա։ Քաշը  34-ից  41 կգ է։
Կիկար
Մին
Շեկել (սիկլ)
Բեկա
Հերա
Կեսսիտա
Պիմ


== Գրականություն ==
Frank, Rabbi Yitzḥak The Practical Talmud Dictionary. — Jerusalem, Israel: The Ariel Institute, 1991. — ISBN 978-0-87306-588-7


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Weights and Measures / Jewish Encyclopedia(անգլ.)
Ka-Zait
Summary table of Biblical & Talmudic units of measurement by Ronnie Figdor