Ուրուգվայ

Ուրուգվայ, պետություն Հարավային Ամերիկայում։ Սահմանակից է հյուսիսից Բրազիլիային, արևմուտքից՝ Արգենտինային, իսկ հարավում և արևելքում ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի և մասնավորապես Լա Պլատայի ծոցի ջրերը։


== Բնակչություն ==
Ուրուգվայի բնակչության թիվը 3.44 միլիոն է, որոնցից 1.8 միլիոնն ապրում են երկրի ամենամեծ քաղաքում Մոնտեվիդեոյում, որը նաև երկրի մայրաքաղաքն է։ Մոնտեվիդեոն զբաղեցնում է 176,000 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ ՈՒրուգվայը երկրորդ ամենափոքր ազգությունն է Հարավային Ամերիկայում Սուրինամից առաջ։


== Քաղաքական կառուցվածք ==
Ուրուգվայը հանրապետություն է։ Նահանգը և կառավարության ղեկավարին ընտրում է բնակչությունը հինգ տարի ժամկետով (երկրորդ անգամ անընդմեջ ընտրվելն արգելված է)։
2015 թ. Տաբաե Վազքեզը երկրորդ անգամ ընտրվել է երկրի նախագահի պաշտոնում։


== Խորհրդարան ==
Խորհրդարանը երկու պալատից կազմված գլխավոր ասամբլեան է։
Վերին պալատը Սենատն է (30 տեղ)։ Պատգամավորները ընտրվում են համամասնական համակարգով։
Ստորին պալատը Ներկայացուցիչների պալատն է (99 տեղ)։ Պատգամավորները ընտրվում են համամասնական ընտրակարգով, Ուրուգվայի յուրաքանչյուր գերատեսչություն Ներկայացուցիչների պալատում ներկայացված է առնվազն 2 անդամով։
Գլխավոր ասամբլեայի պատգամավորների պաշտոնավարման ժամկետը 5 տարի է։


=== Մեծ քաղաքական կուսակցություններ ===
2014 թ. հոկտեմբերի ընտրություններից հետո խորհրդարանի անդամները`

Ընդարձակ ճակատը` ձախ կոալիցիան, 15 սենատոր և 50 պատգամավոր
Ազգային կուսակցություն «Սպիտակ» աջ, 10 սենատոր և 32 պատգամավոր
Կոլորադոյի «Կրասնյե» կուսակցությունը՝ կենտրոնի աջ, 4 սենատոր և 13 պատգամավոր
Անկախ կուսակցություն՝ ձախ կենտրոնական, 1 սենատոր և 3 պատգամավոր
Ժողովրդական ժողովը՝ արմատական ձախ կոալիցիան, 1 պատգամավորԸնդարձակ ճակատը ներառում է 7 կուսակցություն, դրանց թվում՝ Ուրուգվայի կոմունիստական կուսակցությունը, Ուրուգվայի սոցիալիստական կուսակցությունը և Ժողովրդական հաղթանակի կուսակցությունը։


== Աշխարհագրական տեղեկություններ ==

Ուրուգվայի ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը։ Հյուսիսային հարթավայրերն աստիճանաբար փոխարինվում են խոտածածկ տարածքներով, որոնք արգենտինյան պամպաների շարունակությունն են։
Ուրուգվայի ափերը ցածր են, հարթ, լագոնային տեսակի։
Ամենաբարձր կետը Քադետրալ (Cerro Catedral) լեռն է՝ 514 մետր։


=== Կլիմա ===
Կլիման մերձարևադարձային մայրցամաքային է։ Միջին ջերմաստիճանը հունվար ամսին կազմում է 22—24 °C, հուլիսին 8-9 °C: Այդ ժամանակ ներխուժում են հարավային «Պամպերո» քամիները, որոնց ընթացքում լինում է գիշերային կարճատև ջերմաստիճանային անկում մինչև −5 °C:
Տեղումները լինում են ողջ տարվա ընթացքում, հարավային և ներքին գագաթների սահմաններում կազմելով 1000 մմ, իսկ հյուսիսում և բարձրադիր վայրերում հասնում են մինչև 1200 մմ-ի։


== Տնտեսություն ==
Ուրուգվայը մեկն է այն Հարավամերիկյան պետություններից, որն ունի փոքր, բայց զարգացած տնտեսություն։ Մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ն կազմել է 2013 թվականի տվյալներով 16,8 հազար դոլար (3-րդ տեղում է Լատինական Ամերիկայում և 94-րդ տեղը աշխարհում)։
Ուրուգվայի տնտեսությունը կենտրոնացած է անասնապահական արտադրանքի արտահանման վրա, իսկ ավելի ցածր մակարդակի վրա են գտնվում գյուղատնտեսությունը և ձկնաբուծությունը։ Աշխատողների 9% -ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, 15% - ը՝ արդյունաբերությամբ, 76% - ը՝ սպասարկման ոլորտում է։ Վերջին շրջանում տնտեսության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բանկային գործունեությունը և տուրիզմը։
Բնակչության գրեթե 75% -ը կենտրոնացած է մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոում։


== Արտաքին առևտուր ==
2012 թվակյանի տվյալներով արտահանումը կազմել է 8.7 միլիարդ դոլար, և դրանց մեջ մտնում են միսը, բրինձը, կաշին, բուրդը, ձուկը, հալվան, մրգերը (նարինջ)։
Հիմնական գնորդներն են Բրազիլիան `19.3%, Չինաստանը` 9.2%, Արգենտինան `5.8%, Վենեսուելան` 4.8%, Ռուսաստանը՝ 4.5%, ԱՄՆ-ն՝ 3.7%, Գերմանիան` 3.0%:
2012 թ. ներմուծումը կազմել է 11.6 մլրդ դոլար, որի մեջ մտնում են նավթը և նավթամթերքները, արդյունաբերական սարքավորումները, քիմիական նյութերը, մեքենաները, թուղթը, պլաստմասանյութերը։
Հիմնական վաճառողներն են Բրազիլիան`18.0%, Արգենտինան` 15.0%, Չինաստանը`14.3%, ԱՄՆ-ն` 7.5%, Վենեսուելան`7.1%, Ռուսաստանը` 5.1%:


=== Արդյունաբերություն ===
Հիմնական ոլորտներն են`

Սննդամթերք
մսամթերք
գինեգործություն
պահածոյացում
տեքստիլ
կաշի և կոշկեղեն


=== Էներգիա ===
95,6 % բաժին է ընկնում Հէկ-ին, իսկ մնացածը՝ Ջէկ-ին։


=== Տրանսպորտ ===
Երկաթուղու երկարությունը 2835 կմ է (1570 կմ-ը շահագործվում է դիզելային շարժիչով), իսկ մայրուղիները՝ մոտ 10 000 կմ։


== Վարչական բաժանում ==


== Բնակչություն ==
Բնակչությունը `3,5 մլն. է (2010 թվականի հուլիսի տվյալներ)։
Տարեկան աճը կազմում է 0.4%։
Տղամարդկանց կյանքի միջին տևողությունը 73 տարի է, կանանցը՝ 80 տարի։
Քաղաքի բնակչությունը` 92% է (2008 թ.)։
Գրագիտության մակարդակը 98% է (2003 թ. տվյալներով)
Լեզուները` իսպաներեն (պաշտոնական), Բրազիլիայի սահմանին` բարբառներ, որոնք առաջացել են իսպաներենի և պորտուգալերենի հիման վրա։
Անգլերենի մակարդակը, ըստ EF EPI- ի վարկանիշի, ցածր է (EF EPI ցուցանիշը `51.63) Ռասայական կազմը`

սպիտակամորթներ 88 %
մետիսներ 8 %
մուլատներ 4 %Կրոնական կազմը

կաթոլիկներ 47,1 %
այլ քրիստոնյաներ 11,1 %
անկախ հավատացյալներ 23,2 %
հուդիստներ 0,3 %
այլ կրոններ 1,1 %
աթեիստներ և ագնոստիկատներ 17,2 %


== Կրոն ==
Բնակչության 47,1 %-ը կաթոլիներ են 23,2 % — ը բնակչության համարվում են հավատացյալներ, բայց չեն համարում որևէ կրոնի հետևորդներ,
17,2 %—ը աթեիստներ և ագնոստիկատներ 11,1 % — բողոքականներ 0,8 % առաքելական հայեր, 0,6 % —համարվում են Ումբանդայի կրոնի և աֆրիկացիների կրոնների հետևորդները, 0,3 % — հուդիդտներ և 0,4 % — դավանում են այլ կրոնների ։


== Լրատվամիջոցներ ==
Պետական հեռուստաընկերությունը TNU (Televisión Nacional de Uruguay — «Ուրուգվայի ազգային հեռուստատեսությունը», մյուսը ներառում է նույն հեռուստաալիքի պետական ռադիոընկերությունը RNU (Radio Nacional de Uruguay — «Ուրուգվայի ազգային ռադիո»), որը ներառում է ռադիոկայաններ (Radio Uruguay, Radio Clásica) և տարածաշրջանային պետական ռադիոկայաններ։


== Տես նաև ==
Հարավային Ամերիկայի երկրների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==


=== Պաշտոնական հաստատություններ ===
Ուրուգվայի պաշտոնական կայք Archived 2011-08-09 at the Wayback Machine.
Երկրի նախագահի պաշտոնական կայքը Archived 2011-02-24 at the Wayback Machine.
Ուրուգվայի խորհրդարանի պաշտոնական կայքը
Արդարադատության նախարարության պաշտոնական կայք
Ազգային վիճակագրության ինստիտուտ
Զբոսաշրջության նախարարություն
Պաշտպանության նախարարություն


=== ԶԼՄ ===
«El Pais»
«La Republica» Archived 2006-03-01 at the Wayback Machine.
«El Observador»


=== Սպորտ ===
Asociación Uruguaya de Fútbol Archived 2015-10-10 at the Wayback Machine. —Ուրուգվայի ֆուտբոլային ասոցիացիա ((իսպ.)
Federación Uruguaya de Basketball — Ուրուգվայի բասկետբոլի ֆեդերացիա ((իսպ.)
Unión de Rugby del Uruguay — Ուրուգվայ ռեգբիի միություն ((իսպ.)
Asociación Uruguaya de Golf Archived 2007-04-09 at the Wayback Machine. — Ուրուգվայի գոլֆի ասոցիացիա ((իսպ.)


=== Այլ ===
Ուրուգվայը Archived 2017-12-10 at the Wayback Machine. ամսագրի հղումներում Open Directory Project (dmoz)