Իրանի միապետների ռեգալիաներ

Իրանի միապետների ռեգալիաներ (պարսկերեն՝ جواهرات ملی ایران, Jawāhrāt-e millī-ye Irān/․), Իրանի շահերի թանկարժեք իրերը և թագադրման ռեգալիաներից շատերը ստեղծվել են Սեֆյան դինաստիայի օրոք (16-րդ դար)։ Դրանք ներառում են բազմաթիվ թագեր, գոհարակուռ գլխազարդ, փետրափնջեր, տիարաներ, թրեր, վահաններ և այլ զենքեր զարդարված ոսկերչական քարերով, ճաշի սպասք, առանձին խոշոր թանկարժեք  քարեր և որոշ արտասովոր իրեր (օրինակ՝ թանկարժեք գլոբուս)։ Պարսկական շահերի տարբերանշանների հավաքածուն պահվում է Ազգային գանձարանում՝ Թեհրանում Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։


== Սեֆյանների և Աֆշարիդների ժամանակների ռեգալիաներ ==
Հավաքածուի իրերի մեծ մասը վերաբերվում են Սեֆյանների (1502-1736) և Աֆշարիդների (1736-1750) դինաստիաների իշխանության ժամանակաշրջաններին։ 1738 թվականին Աֆշարիդների դինաստիայի հիմնադիր Նադիր շահը ռազմական արշավ է սկսել աֆղանական իշխանությունների դեմ և իր զորքերով հասել Հյուսիսային Հնդկաստան։ Այդ արշավի ընթացքում Նադիր շահին ուղեկցել է հաջությունը, և նրա զորքերը գրավել են բազմաթիվ արժեքավոր ավարաիրեր՝ ադամանդներ, զմրուխտներ, սուտակներ, շափյուղաներ և այլ թանկարժեք քարեր։ Այդ արշավի ամենահայտնի ավարաիրերից են Կոհինուր և Դերիանուր ադամանդները (երկուսն էլ Հնդկաստանից, մինչ օրս դրանք աշխարհում ամենամեծն են), Սիրամարգի գահը և Սամարական շպինելը։


== Այժմեականություն ==

Արևմուտքում իրանական շահի տարբերանշանը հայտնի դարձավ հիմնականում շահինշահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի և նրա կնոջ (շահբան) Ֆարահ Փահլավիի կողմից պաշտոնական արարողությունների ժամանակ օգտագործելու շնորհիվ։
1937 թվականին Ռեզա շահ Փահլավիի օրոք շահի գանձարանի ունեցվածքը փոխանցվել է պետությանը։ Զարդերը տեղադրվել են Իրանի Ազգային բանկի պահոցներում և գործել որպես ոսկու և արժութային պահուստի մաս՝ ազգային դրամական համակարգի կայունությունն ապահովելու համար։ Շահական  տարբերանշանի տնտեսական նշանակությունը հավանաբար նպաստել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռեժիմի կողմից դրանց պահպանմանը։
Շահ Մուհամմեդ Ռեզա Փահլավիի որոշմամբ միապետական ռեգալիաներից առավել ուշագրավները հրապարակային ցուցադրվել են Ազգային գանձարանում, որը գտնվում է Իրանի Կենտրոնական բանկում։
1979 թվականին՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո, որը տապալեց Փահլավիների դինաստիան, մտավախություն կար, որ ռեգալիաները կարող են գողացվել կամ վաճառվել։ Մի շարք մանր զարդեր իսկապես գողացվել են և մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխվել Իրանի սահմաններից դուրս, սակայն հիմնական մասը մնացել է անձեռնմխելի։ Դա հաստատվել է, երբ Իրանի ղեկավարությունը 1990-ականներին վերաբացել է Շահի թանկարժեք իրերի մշտական ցուցադրությունը այցելուների համար։
Ցուցահանդեսը տեղակայված է Ազգային գանձարանում (ոչ պաշտոնապես կոչվում է Ոսկերչական թանգարան), որը գտնվում է Թեհրանի Ֆիրդուսի պողոտայում գտնվող Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։ Թանգարանը բաց է այցելությունների համար ժամը 14.00-16.30, բացառությամբ չորեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ օրերից։ Թանգարանն ունի ուղեցույցներ և գրքույկներ անգլերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն և արաբերեն լեզուներով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Գրականություն ==
Malecka, A. «The Mystery of the Nur al-Ayn Diamond», in: Gems & Jewellery: The Gemmological Association of Great Britain vol. 23, no. 6, July 2014, pp. 20-22.
Malecka, A. «Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran», Iranian Studies vol. 51 (2018), http://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952
Meen, V.B, Tushingham, A.D. Crown jewels of Iran, Toronto 1968.


== Տես նաև ==
Թագավորական զարդեր
Ազգային զարդերի գանձարան
Իրանի ազգային թանգարան
Սոլթմեն
Իրանական մշակույթ
Իրանի պատմություն
Զբոսաշրջությունն Իրանում
Իրանի աշխարհագրություն
Իրանի միջազգային վարկանիշային աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Treasury of National Jewels Archived 2014-02-26 at the Wayback Machine.
Amazing Iran
Iran Crown Jewels with Photos
Imperial Iran of the Pahlavi Dynasty
The Imperial Jewels of Iran (images)
Treasury of National Jewels of Iran Archived 2021-09-26 at the Wayback Machine.
Sara Mashayekh, The Breathtaking Jewelry Museum of Iran, Rozaneh Magazine, January-February 2006,.
crown jewels of Iran(book)