armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հակոբ Փանոսյան

Հակոբ Վարթևառի Փանոսյան (հունիսի 8, 1946(1946-06-08), Անջար, Զահլեի շրջան, Բեկաայի մարզ, Լիբանան), ինքնաշխատ եւ հրթիռային համակարգերի կառավարման բնագավառի գիտնական։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ (2008 թվականի նոյեմբերի 28-ից)։


== Կենսագրություն ==
1969 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանը։ 1974 թվականին ստացել է մագիստրոսի վկայական Հարավային Քարոլայնայի Կոլումբիայի համալսարանից կիրառական մաթեմատիկայի մեջ և 1981 թվականից Կալիֆորնիայի համալսարանի Լոս Անջելեսի մասնաճյուղի փիլիսոփայության դոկտորի աստիճանի է արժանացել ճարտարագիտության մեջ։ 1981-1987 թվականներին աշխատել է Թեքսդրօն (Textron) ընկերությունում և 1987 թվականից աշխատել է «Ռոքուել Միջազգային» (Rockwell International, Rocketdyne), ապա Բոինգ (Boeing, Rocketdyne) և ապա Փրաթ և Ուիթնի (Pratt & Whitney, Rocketdyne) ընկերությունների մեջ ինքնաշխատ եւ հրթիռային  համակարգերի և առաջացող բարձր հաճախության տատանումները կառավարելու՝ որպես «Շաթլ» տիեզերանավերի շարժիչների և տատանումների կայունության և կառավարման գլխավոր մասնագետ։ Ծրագրավորել է ամենաբարդ գերձայնային շարժիչի` X33 Aerospike Engine կառավարման օրինակարգը (control law) և առաջարկել է շարժիչների մասնաբաժիններում առաջացող բարձր հաճախության տատանումները կառավարելու և շատ ցածր ջերմաստիճաններում դրանց կայունությունն ապահովելու նոր եղանակ։ Ստացել է պատենտ (US5365842 A) տատանումների մարման նոր եղանակի համար։
Փանոսյանը նաև Նորթրիջում Կալիֆորնիայի նահանգային համալսարանի պաշտոնակից պրոֆեսոր (adjunct professor) է, և Բոյինգի տեխնիկական անդամակից (Boeing Technical Fellow)։ Նա համահեղինակ է երկու գրքերի և ավելի քան 80 գիտական հոդվածների։
1983 թվականին հիմնադրել է (ԱՃԳԸ) Ամերիկահայ ճարտարագետների և գիտնականների ընկերակցությունը (Armenian Engineers and Scientists of America), և 1987 եւ 1988 թվականներին ծառայել որպես ընկերության նախագահ և նույն թվականներին նախաձեռնել է առաջին Հայ Գիտնականների և Ճարտարագետների համաշխարհային գիտաժողովը Լոս Անջելոսում, որը կայացել է 1989 թվականի Յուլիսին և որին նախագահել է Միհրան Աղպապյանը։ 1992 թվականին հիմնադրել է ԱՐՓԱ հիմնարկը (ARPA Institute) և մինչ այժմ ծառայում է որպես կազմակերպության նախագահ։ Ընտրվել է Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։ 1987 թվականին երեք ամսով գտնվել է Հայաստանում՝ ԱՄՆ-ի Ֆուլպրայթ կազմակերպության պատվերով և դասավանդել է ԵՊՀ-ի և Պոլիտեխնիկ համալսարանների մեջ ավտոմատ կառավարման համակարգերի մասին։ Այդ թվականից հաճախ է գտնվում Հայաստանում և կազմակերպում և տանում զանազան աշխատանքներ ԱՐՓԱ Հիմնարկի շրջանակներում։ ԱՐՓԱ Հիմնարկի միջոցով ստեղծել է Ալիխանյան Ազգային Լապարաթորիայի մէջ առաջին մաքուր սենյակը, իր ջանքերով ԱՐՓԱ Հիմնարկը ստեղծել է Երեբունի հիւանդանոցում առաջին արդի արյան կենտրոնը,  նուիրել է Մոլեկուլային կենսաբանության Ինստիտուտին առաջին արդի սեկվինաթորը ԴՆԹ-ի ուսումնասիրութիւնների համար եւ բազմաթիւ ինստիտութներին եւ համալսարաններին նվիրել է անհրաժեշտ գիտահետազոտական սարքեր։
Նա կազմակերպում է ամենամյա նորարության մրցույթ հայաստանի երիտասարդ գիտնականների համար եւ ամենամսյա դասախոսություններ Լոս Անջելոսում, Հայաստանի և կամ հայության մասին, հրավիրելով տարբեր բնագավառների մեջ մասնագիտացած անձեր։ 


== Ծանոթագրություններ ==
4. http://www.arpainstitute.org
Տեպլոոզյորսկ

Տեպլոոզյորսկ (ռուս.՝ Теплоозёрск), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզի Օբլուչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4311 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
(646) Կաստալիա

(646) Կաստալիա (անգլ.՝ Kastalia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1907 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Աուգուստ Կոպֆի կողմից Հայդելբերգում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,324938 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8299 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8199 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1294,84 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278027 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,91° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(646) Կաստալիա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Սկաբարովշչինա

Սկաբարովշչինա (ուկրաիներեն՝ Скабарівщина), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սկաբարովշչինա գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Վասիլ Կոզաչենկո

Վասիլ Կոզաչենկո (ուկրաիներեն՝ Козаченко Василь Павлович, մարտի 12 (25), 1913, Նովոարխանգելսկ, Ելիսավետգրադսկի գավառ, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 2, 1995(1995-03-02), Կիև, Ուկրաինա), ուկրաինացի գրող, արձակագիր։ ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական և Նիկոլայ Օստրովսկու անվան կոմերիտմիության մրցանակների դափնեկիր։


== Կենսագրություն ==
Վասիլ Կոզաչենկոն ծնվել է 1913 թվականին Կիրովոգրադի մարզի Նովոարխանգելսկոյե գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ 1938 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանը։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է «Սովետսկայա լիտերատուրա» ամսագրի խմբագրությունում։ Հայրենական պատերազմի տարիներին մասնակցել է Կիևի պաշտպանության համար մղվող մարտերին, 1942 թվականին եղել է Կիրովոգրադշչինայի պարտիզանական ընդհատակում։ Հետպատերազմյա շրջանում զբաղվել է խմբագրական աշխատանքով։ 1959 թվականից եղել է Ուկրաինայի գրողների միության վարչության պատասխանատու քարտուղարը, 1966 թվականից՝ Ուկրաինայի գրողների միության վարչության քարտուղար, 1969 թվականին՝ Ուկրաինայի գրողների միության վարչության նախագահի տեղակալ և Ուկրաինայի գրողների միության Կիևի կազմակերպության նախագահ, 1973 թվականի մարտից Ուկրաինայի գրողների միության առաջին քարտուղար։


== Ստեղծագործություններ ==
Վիպակների, պատմվածքների, ակնարկների ծողավածուների հեղինակ է։ Վիակների առաջին գիրքը՝ «Պեգասը», լույս է տեսել 1938 թվականին։

«Կյանքի գինը»
«Երեք ամառ»
«Հասունության ատեստատ», 1946
«Մոր սիրտը», 1947
«Սալվիա», 1956
«Տաք ձեռքեր», 1960
«Շանթ», 1962
«Յարինա Կալինովսկայա», 1969
«Սպիտակ բիծ», 1970
«Ընտիր երկեր» երկհատորյակ, 1963


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
ՈւԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ
Նիկոլայ Օստրովսկու անվան կոմերիտմիության մրցանակ


== Գրականություն ==
Пінчук С. Василь Козаченко: Літературний портрет.- К.: Дніпро, 1973
Світло отчого дому: Статті, етюди, есе про Василя Козаченка.-К.: Рад. письменник, 1983


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վասիլ Կոզաչենկո Archived 2016-09-21 at the Wayback Machine.
Միխայլովկա (գյուղ, Վիննիցայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄիխայլովկաՄիխայլովկա (ուկրաիներեն՝ Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1510 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 906 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2184 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 414,84 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Գորոշինո (գյուղ, Սեմյոնովի շրջան)

Գորոշինո (ուկրաիներեն՝ Горошине), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Սեմյոնովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Գորոշին։
2001 թվականի տվյալներով Գորոշինո գյուղում բնակվում էր 828 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Թոմ Քլևերլի

Թո՛մաս Ուի՛լյամ Քլև՛երլի (անգլ.՝ Thomas William Cleverley, օգոստոսի 12, 1989(1989-08-12)[…], Բեյսինգսթոուք, Հեմփշիր, Հեմփշիր, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Անգլիայի ազգային հավաքականի և Պրեմիեր Լիգայի «Էվերթոն» ակումբի կիսապաշտպան։ 
Վաղ պատանեկան տարիքում «Բրեդֆորդ Սիթիում» ֆուտբոլային կարիերայի սկզբնավորումից հետո Քլևերլին ընդունվեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ» 12 տարեկանում։ 2007-2009 թթ. ընթացքում խաղացել է «Յունայթեդի» պահեստային կազմում և ընկերական խաղերում երբեմն նաև առաջին կազմում։ 2009-ի սկզբին Քլևերլին վարձավճարով է տրվել Առաջին լիգայում հանդես եկող «Լեսթեր Սիթիին», որտեղ էլ կայացել են Լիգայում նրա առաջին ելույթները


== Ծանոթագրություններ ==
Ժակուիպի

Ժակուիպի  (պորտ.՝ Jacuípe), համայնք Բրազիլիայում՝ Ալագոաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Ալագոաս նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Մատա Ալագոանայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 7313 մարդ՝ 2000 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 217 կմ2 տարածք։
Քաղաքի տոնը նշվում է փետրվարի 4-ին։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1958 թվականի փետրվարի 4-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում է 57,70 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,548 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։
(6975) Հիրոակի

(6975) Հիրոակի (անգլ.՝ Hiroaki), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի օգոստոսի 25-ին Սատորու Օտոմոյի կողմից Կիյոսատոյում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,871014 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0501 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6919 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1776,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,202605 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,82° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(6975) Հիրոակի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Կարլինդա

Կարլինդա (պորտ.՝ Carlinda), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսային մարզում։ Մտնում է Ալտա Ֆլորեստայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 10.199 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 417,212 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 3,8 մարդ/կմ2։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 2001 թվականի հունվարի 1-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 51.221.260,00 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝4.856,48 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,700 (տվյալները ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տեղեկություններ Կարլինդայի մասին Archived 2020-06-14 at the Wayback Machine.
Սուխայա Պալատովկա

Սուխայա Պալատովկա (ռուս.՝ Сухая Палатовка), գետ Ռուսաստանում, հոսում Վոլգոգրադի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեդվեդիցա գետի աջ ափին՝ 589 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 21 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մեդվեդիցա գետն է։ Գետավազանը՝ Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 05010300112107000008023
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 107000802
Ավազանի կոդը - 05.01.03.001
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 07
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ավինե

Ավինե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Պավել Լիսիցյան

Պավել (Պողոս) Գերասիմի Լիսիցյան (ռուս.՝ Лисицян (Лисициан) Павел Герасимович, նոյեմբերի 6, 1911(1911-11-06), Վլադիկավկազ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 6, 2004(2004-07-06), Մոսկվա, Ռուսաստան), օպերային երգիչ (բարիտոն), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956), պրոֆեսոր։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Լենինգրադի երաժշտանոցը։ Տարբեր տարիներին եղել է Լենինգրադի օպերային թատրոնի, Երևանի օպերային թատրոնի և Մոսկվայի մեծ թատրոնի մեներգիչ։ Պավել Լիսիցյանի լայնածավալ ճկուն ու գեղեցիկ ձայնը աչքի է ընկել հազվագյուտ թավշե տեմբրով։ Նրա կատարած դերերգերից առավել նշանավորներն են Օնեգինը (Չայկովսկի «Եվգենի Օնեգին»), Մազեպա (Չայկովսկի «Մազեպա»), Ելեցկի և Տոմսկի (Չայկովսկի «Պիկովայա դամա»), Ռոբերտ (Չայկովսկի «Իոլանտա»), Ժերմոն (Վերդի «Տրավիատա»), Ամոնասրո (Վերդի «Աիդա»), Գրյազնոյ (Ռիմսկի-Կորսակով «Ցարի հարսնացուն») և այլն։ Կատարել է նաև Չայկովսկու, Ռախմանինովի, այլ ռուս և հայ կոմպոզիտորների ռոմանսներ։ Հյուրախաղեր է ունեցել աշխարհի տարբեր երկրներում։

1967-1973 թթ. Լիսիցյանը դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում, սկզբում՝ որպես դասախոս, ապա՝ որպես պրոֆեսոր և ամբիոնի վարիչ։


== Ընտանիք ==
Պավել Լիսիցյանի դուստրերը՝ Կարինե Լիսիցյան (ծնված՝ 1938, մեցցո-սոպրանո), Ռուզաննա Լիսիցյան (ծնված՝ 1945, սոպրանո, միջազգային մրցույթի մրցանակակիր՝ 1974, Նիդեռլանդներ) և որդին՝ Ռուբեն Լիսիցյան (ծնված՝ 1945, դրամատիկ, տենոր, Շումանի անվան վոկալիստների մրցույթի մրցանակակիր՝ 1969, Գերմանիա), Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի մերներգիչներ են։ Նրա թոռնուհին՝ Ելենա Լիսիցյան ապրում է Նյու-Յորքուն։


== Գրականություն ==
Պետրոսյան Մ., Պավել Լիսիցյան, Ե., 1973:
Яковенко С. Б., Павел Герасимович Лисицйн в искусстве и жизни,, М., 2001.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պավել Լիսիցյան
Մոնտալտո Դորա

Մոնտալտո Դորա (իտալերեն՝  Montalto Dora), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրինի գավառում։
Բնակչությունը՝ 3.465 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 495 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 7 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10016։ ՝ +39 0125։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Եվսեբիոսը։ Տոնակատարությունը նշվում է օգոստոսի առաջին կիրակի օրը։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական էջ (իտալ.)
Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆենյա Ծատուրյան

Ֆենյա Ալեքսանդրի Ծատուրյան (1910, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - 1980, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ համաճարակաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971): ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։ Առողջապահության կազմակերպիչ։


== Կենսագրություն ==
Ֆենյա  Ծատուրյանը ծնվել է 1910 թվականին, Շուշի քաղաքում։ 1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։
Բուժաշխատողների առաջին հանրապետական համագումարում ընտրվել է բժշկասանիտարական աշխատողների արհմիության կենտկոմի պատասխանատու քարտուղար, ապա ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի առողջապահության կադրերի սեկտորի վարիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին երկու տարիներին Ֆենյա Ծատուրյանը եղել է էվակոհոսպիտալի պետ, իսկ բանակից զորացրվելուց հետո` վարել առողջապահության ժողկոմատում գլխավոր պետական սանիտարական տեսուչի պաշտոնը։ 1948 թվականին ընտրվել է բուժաշխատողների արհմիության կենտկոմի նախագահ և աշխատել մինչև 1955 թվականը, այնուհետև աշխատանքի է անցել համաճարակաբանության, մանրէաբանության և հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։
1950 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 1971 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսությունը։
1971-1977 թվականներին եղել է ընդհանուր հիգիենայի և մասնագիտական հիվանդությունների  գիտահետազոտական ինստիտուտի կազմ-մեթոդական բաժնի վարիչ։
Ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի, Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, արժանացել վաստակավոր բժշկի կոչման։ Պարգևատրվել է մի շարք մեդալներով ու պատվոգրերով։
Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում բրուցելոզի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։


== Մահ ==
Ֆենյա  Ծատուրյանը մահացել է 1980 թվականին, Երևանում։


== Պարգևներ ==
ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։


== Երկեր ==
Բծավոր տիֆ։ Ծատուրյան Ֆ. Ա., Երևան, Հայպետհրատ, 1950։
Բրուցելոզի նախականխումը։ Ծատուրյան Ֆենյա Ալեքսանդրի, Առողջապահության մինիստրության հարապետական սանլուստուն, Երևան, Հայաստան, 1966։


== Տես նաև ==
Ծատուրյան


== Գրականություն ==
Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7


== Ծանոթագրություններ ==
Անյուտայի ճանապարհը

«Անյուտայի ճանապարհը» (ռուս.՝ «Анютина дорога»), խորհրդային մանկական արկածային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Լև Գոլուբը «Բելառուսֆիլմ» կինոստուդիայում 1967 թվականին։


== Սյուժե ==
Ռուսաստանում ընթանում է քաղաքացիական պատերազմ։ 1918 թվականին փոքրիկ Անյուտան սովահար Մոսկվայից գյուղ տանող ճանապարհին կայաններից մեկում հետ է մնում մորից։ Հայտնվելով է բելառուս կուլակի ֆերմայում՝ ֆիլմի գլխավոր հերոսուհին դառնում է գյուղում ծավալվող դասային պայքարի  ակամա մասնակից։


== Դերերում ==
Սվետա Կորոստելինա – Անյուտա
Նատալյա Չեմոդուրովա – Անյուտայի մայրը
Գենադի Յուխտին – Անյուտայի հայրը
Օլյա Կորշուն – Տիշկա
Ֆեոդոր Շմակով – քեռի Ֆեոդոր
Վլադիմիր Եմելյանով – Պլատոն Պավլովիչ
Եվգենի Պոլոսին
Անատոլի Սոլոնիցին – ջոկատի պետ
Վալենտինա Ուշակովա


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարի հեղինակ՝ Կաստուս (Կոնստանտին) Գուբարևիչ
Բեմադրող ռեժիսոր՝ Լև Գոլուբ
Օպերատորներ` Վիտալի Նիկոլաև, Յուրի Ցվետկով
Կոմպոզիտորներ` Դմիտրի Կամինսկի, Ռիչարդ Բուտվիլովսկի
Բեմադրող նկարիչ՝ Յուրի Բուլիչև


== Մրցանակներ ==
1968 – Մերձբալթյան հանրապետությունների, Բելառուսի և Մոլդովայի կինոփառատոնի հատուկ դիպլոմ «Մանկական կինոյի ոլորտում արդյունավետ աշխատանքի համար» ռեժիսոր Լև Գոլուբին «Անյուտայի ճանապարհը» ֆիլմի համար


== Ծանոթագրություններ ==
Վասիլի Կուզնեցով

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կուզնեցով (այլ կիրառումներ)Վասիլի Վասիլևիչ Կուզնեցով (հունվարի 31 (փետրվարի 13), 1901, Varnavinskij County, Կոստրոմայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 5, 1990(1990-06-05), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական ու հասարակական գործիչ, դիվանագետ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1971 թվական)։
ՍՄԿԿ անդամ 1927 թվականից։ 1926 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1927-1931 թվականներին և 1933-1937 թվականներին աշխատել է մետալուրգիական գործարաններում, 1931-1933 թվականներին արտասահմանում ուսումնասիրել է մետալուրգիական գործը։ 1940-1943 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահի տեղակալ, 1944-1953 թվականներիին՝ ՀԱՍԿԽ-ի նախագահ, 1953-1955 թվականներին՝ ԽՍՀՄ արտաքին գործերի մինիստրի տեղակալ, 1955-1977 թվականներին՝ առաջին տեղակալ։ 1979 թվականի մարտից՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի առաջին տեղակալ։ ԽՄԿԿ XIX-XXII համագումարների պատգամավոր, 1952 թվականից՝ ՍՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ, 1952-1953 թվականներին՝ ԿԿ-ի նախագահության անդամ։ 1977 թվականից՝ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու։ ԽՍՀՄ II—X գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1941 թվական)։ Պարգևատրվել է Լենինի 5 և երեք այլ շքանշաններով։


== Ծանոթագրություններ ==
Ռիսու-Սուուռկյուլա

Ռիսու-Սուուռկյուլա (էստ․՝ Risu-Suurküla), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Կարել Շկրետա

Կարել Շկրետա (չեխ․՝ Karel Škréta, լրիվ անունը՝ Karel Škréta Šotnovský ze Závořic, Կարել Շկրետա Շոտնովսկի զե Զավորժիչ, 1610, Պրահա - 30 հուլիսի, 1674, Պրահա), չեխ նկարիչ, բարոկկոյի դարաշրջանի չեխական գեղանկարչության խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ Համարվում է չեխական բարոկկո գեղանկարչության հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==
Կարել Շկրետան ծնվել է 1610 թվականին Պրահայում, Շոտնովսկի զե Զավորժիչ ազնվականական ընտանիքում, որ դավանում էր լյութերականություն։
Նրա ընտանիքը ալրաղացներ ուներ Հարավային Բոհեմիայում, սակայն հետագայում տեղափոխվել է Պրահա։ Կարել Շկրետան եղել է երեք տարեկան, երբ մահացել է նրա հայրը։ Ապագա նկարչի դաստիարակությամբ զբաղվել է նրա հորեղբայրը՝ Պավել Շկրետան, ով օգնել է, որ նա ստանա եվրոպական լավ կրթություն։ Ենթադրվում է, որ Կարել Շկրետան գեղանկարչություն է սովորել արքունի նկարիչների մոտ։
1628 թվականին Սպիտակ լեռան ճակատամարտում չեխ ապստամբների կրած պարտություններից հետո սկսվել է բողոքականների վտարումը, և Շկրետան մոր հետ ստիպված է եղել փախչել սաքսոնական Ֆրայբերգ։
Հետագայում նրանք ապրել են Վենետիկում, Բոլոնիայում, Ֆլորենցիայում և Հռոմում։ Կարել Շկրետան այդ ընթացքում ծանոթացել է իտալացի և հոլանդացի նկարիչների աշխատանքներին։ Նրա վրա հատկապես մեծ ազդեցություն են գործել Տիցիանի, Տինտորետտոյի և Պաոլո Վերոնեզեի աշխատանքները։ Դեռ Իտալիայում ապրելու տարիներին նա ճանաչում է ձեռք բերել որպես դիմանկարիչ։
1635 թվականին նա կրկին բնակություն է հաստատել Ֆրայբերգում, իսկ 1638 թվականին տեղափոխվել է Պրահա, ինչի համար ստիպված է եղել ընդունել կաթոլիկություն։ Որպես կաթոլիկ՝ Կարել Շկրետան հետ է ստանում իրենից խլված ողջ ունեցվածքը։ 1644 թվականին նա դառնում է նկարիչների գիլդիայի անդամ(1651-1661 թվականներին եղել է միության ավագը), իսկ 1645 թվականին Պրահայի կենտրոնում բացել է իր սեփական արվեստանոցը։ Ժամանակի ընթացքում նա դարձել է Պրահայի նկարչական կյանքի ամենահայտնի անձանցից մեկը։
Պրահայում Կարել Շկրետան ստեղծել է մեծ թվով կտավներ դիցաբանական ու կրոնական թեմաներով։ Առաջին հերթին դրանց թվին են պատկանում Զդերազի Սուրբ Վացլավի եկեղեցու համար ստեղծված շարքն ու Սուրբ Թոմաշի եկեղեցու համար ստեղծած «Համբարձում» նկարը։ 1649 թվականին նա զարդարել է Սուրբ Կույս Մարիամը Տինի առաջ եկեղեցու բեմը, իսկ 1651-1674 թվականներին՝ Kostel Panny Marie pod řetězem եկեղեցու բեմը։ Հայտնի են նաև Կարել Շկրետայի ստեղծած դիմանկարները (այդ թվում՝ խմբակային)։
Կարել Շկրետան մահացել է 1674 թվականի հուլիսի 30-ին Պրահայում։ Թաղված է Պրահայի Հին քաղաքում՝ Սուրբ Հավլայի եկեղեցում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Тананаева Л. И. Портретная живопись Карела Шкреты // Славянское барокко: Историко-культургые проблемы эпохи / Редколлегия: А. И. Рогов, А. В. Липатов, Л. А. Софронова; Институт славяноведения и балканистики АН СССР. — М.: Наука, 1979. — С. 284-315. — 376, [4] с. — 5500 экз. (в пер.)
Jaromír Neumann, Karel Škréta, 1610—1674, Praha 1974.
Ավտոգենմաշ գործարան (Վանաձոր)

«Ավտոգենմաշ» գործարան խորհրդային շրջանի արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում
Հիմնադրվել է 1916 թվականին՝ Ղարաքիլիսայում (հետագայում՝ Կիրովական, այժմ՝ Վանաձոր) գործող գումակի արհեստանոցի բազայի վրա ստեղծված մեխանիկական գործարանի (հիմնադրվել էր 1946 թվականին) վերակառուցմամբ (1966)։
Արտադրել է զոդման սարքեր և մեքենաներ։ 1968 թվականից սկսել է սերիական արտադրությունր։ Կոոպերացված է եղել Վորոնեժի «Ավտոգենմաշ» գործարանի հետ։ Ունեցել է 4 արտադրամաս։ Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում։ Գործարանի մի քանի ատադրատեսակներ ունեցել են որակի պետական նշան։
Գիտատեխնիկական կապեր է ունեցել ԽՍՀՄ «Ավտոգենմաշ»-ի, Օդեսայի, Վոբոնեժի և Օմսկի ԳՀԻ-ների հետ։


== Արտաքին հղումներ ==
Ավտոգենմաշ գործարան, Կիրովական (տեսանյութ)
«Ավտոգենմաշ» գործարանն ու դրա արտադրանքը (լուսանկարներ)
Բոգոտոլ (գյուղ, Բոգոտոլսկի շրջան)

Բոգոտոլ (ռուս.՝ Боготол), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Բոգոտոլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1639 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Վալերիկ Վարդանյան

Վալերիկ Իշխանի Վարդանյան (ծածկանունը՝ Շռամ, մարտի 22, 1958(1958-03-22), Ծաղկաբեր, Սպիտակի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - ապրիլի 14, 1994(1994-04-14), Արցախ), հայազգի հետախույզ-ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։ 


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1958 թ.-ի մարտի 22-ին ՀԽՍՀ Սպիտակի շրջանի Ծաղկաբեր գյուղում։
Վալերիկ Վարդանյանը նախնական կրթությունը ստացել է հարազատ Ծաղկաբեր գյուղի միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև սովորել Երևանի շինարարական տեխնիկումում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է որպես տաքսու վարորդ։
Նախնիները գաղթել են 1826-1828 թթ. Ռուս-պարսկական պատերազմին նախորդող տարիներին Մուշի գավառի Բուլանուխ գավառակի Թեղուտ գյուղից ու բնակություն հաստատել Արագածի ստորոտին և հարակից տարածքներում իրենց իսկ կողմից հիմնադրած բնակավայրերում։ Վալերիի հորական պապը եղել է Սրապիոնը, որի որդի Իշխանը իր տիկնոջ Վալիայի հետ ունեցել են 4 տղա ու 4 աղջիկ։


== Ընտանիք ==
Վալերիկ Վարդանյանը ամուսնացած էր և ունի 3 զավակ։ Ներկայումս կինը՝ Սիրանուշ Աշոտի Մամյանը, երկու զավակների՝ Արտյոմի և Անահիտի հետ բնակվում է Իսպանիայում, իսկ մյուս որդին՝ Արթուր Վարդանյանը՝ Սիրիական Արաբական Հանրապետության տարածքում գտնվող հայաբնակ Քեսաբ բնակավայրի ազատագրմանը մասնակցելուց հետո Երևանում ձերբակալվել է «ՀՀ տարածքում զինված խմբավորում ստեղծելու և ահաբեկչություն կազմակերպելու» մեղադրանքով։


== Արցախյան ազատամարտ ==
Վալերիկ Վարդանյանը կամավոր մեկնել է արցախյան ռազմաճակատ, «Սպիտակ» կամավորական ջոկատի կազմում մասնակցել է Արծվաշենի, Մարտակերտ քաղաքի ու Մարտակերտի շրջանի այլ բնակավայրերի պաշտպանական ու ազատագրական մարտերին։ Ընդգրկվելով Ստեփանակերտի հետախուզական առաջին վաշտի կազմում՝ Վարելը գերազանց կատարել է հրամանատարության կողմից տրված բոլոր առաջադրանքները։ Նա 22 անգամ անցել է թշնամու թիկունք և վերադարձել՝ կատարելով հրամանը։
Զոհվել է 1994 թվականի ապրիլի 14-ին Արցախի Գյուլաջա գյուղում։ Հյուղարկավորվել է Երևանի Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։ Ետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով և Արցախի Հանրապետության Մայրության կոմիտեի «Երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։


== Ծանոթագրություններ ==
Կիրիլլովկա (գյուղ, Կրասնոգրադի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿիրիլլովկաԿիրիլլովկա (ուկրաիներեն՝ Кирилівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կրասնոգրադի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1784 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կիրիլլովկա գյուղում բնակվում էր 549 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,94 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 186,73 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Մարիաս

Մարիաս (ծննդյան թվականն անհայտ - մ.թ.ա. 1400), Հայասայի արքա մ.թ.ա. 1450-1400-ին։
Մ.թ.ա. 15-րդ դարի վերջին - Մ․թ․ա․ 14-րդ դարի սկզբին խեթերը ժամանակավորապես իրենց են ենթարկել Հայասան, որտեղ իշխել է Մարիաս թագավորը։


== Գրականություն ==
Ադոնց Ն. «Հայաստանի պատմությունը», Երևան 1972 թ.,
Ավետիսյան Հ.Մ. «Հայկական լեռնաշխարհի և Հյուսիսային Միջագետքի պետական կազմավորումների քաղաքական պատմությունը մ.թ.ա. XVII—IX դդ», Երևան 2002,
Թովմասյան Պ.Մ. «Հայկական լեռնաշխարհը և Միջագետքը», Երևան 2006,
Քոսյան Ա.Վ. «Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունները (ըստ խեթական սեպագիր աղբյուրների)», Երևան 2004,
«Հայոց պատմություն», ՀՍՍՀ ԳԱ Երևան 1968.


== Աղբյուրներ ==


== Տես նաև ==
Հայասայի արքաների ցանկ
Հայասա
Դենիչե

Դենիչե  (իտալերեն՝ Denice), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 202 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 27 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 7 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0144։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության գրաֆիկը.


== Համայնքի վարչակազմ ==
Հեռախոս։ 0144 92038
Պաշտոնական կայք։ http://www.comunedenice.it/public/den/index.php


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայքը (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Դիվինոլանդիա դի Մինաս

Դիվինոլանդիա դի Մինաս (պորտ.՝ Divinolândia de Minas), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Վալի դու Ռիու Դոսիի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 6910 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 132,754 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 52,1 մարդ/կմ2։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1963 թվականի մարտի 1-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 16.589.704,00 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 2.479,04 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,705 (տվյալները ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։
Քլարկ շրջան (Ալաբամա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Քլարկ շրջան (այլ կիրառումներ)Քլարկ (անգլ.՝ Clarke County), ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը։ 2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 25 833 մարդ։ Շրջկենտրոնը Գրով Հիլ բնակավայրն է։ Պաշտոնապես կազմավորվել է 1812 թվականին։


== Աշխարհագրություն ==
ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով շրջանը զբաղեցնում է 3244 կմ² տարածք, որից 3207,4 կմ²-ն զբաղեցնում է ցամաքը, իսկ 36,6 կմ²-ն կամ 1,13 %-ը՝ ջրային տարածքները։


=== Հարևան շրջաններ ===
Մարենգո շրջան (հյուսիս)
Ուիկոքս շրջան (հյուսիս-արևելք)
Մոնրո շրջան (արևելք)
Բոլդուին շրջան (հարավ)
Վաշինգտոն շրջան (հարավ–արևմուտք)
Չոկտաու շրջան (հյուսիս-արևմուտք)


== Բնակչություն ==
Բնակչության թիվը 2000 թվականի դրությամբ կազմում էր 27 867 մարդ, իսկ 2010 թվականի դրությամբ՝ 25 833 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 6 մարդ/կմ²։ Շրջանում հաշվվում էր 12 631 բնակելի շինություն՝ 4 շինություն/կմ² խտությամբ։ Ռասայական կազմը հետևյալն է՝ սպիտակամորթներ - 55,94 %, աֆրոամերիկացիներ - 43,02 %, երկու կամ ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ - 0,49 %։ Իսպանախոսները կամ լատինոամերիկացիները կազմում են բնակչության 0,65 %–ը։
Տարիքային կազմը հետևյալն է՝ 28 % - 18 տարեկանից փոքր, 8,5 % - 18-24 տարեկան, 27,5 % - 25-44 տարեկան, 22,5 % - 45-64 տարեկան և 13,5 % 65 և ավելի բարձր։ Շրջանի բնակչի միջին տարիքը 36 տարեկան է։ Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 89,7 տղամարդ։ 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 84,6 տղամարդ։
Բնակչության աճի դինամիկան ըստ տարեթվերի․


== Ծանոթագրություններ ==
Վոնիգովո

Վոնիգովո (ուկրաիներեն՝ Вонігове), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Տյաչևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոնիգովո գյուղում բնակվում էր 2 654 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,025 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Մոնետե սյուր Ալյե

Մոնետե սյուր Ալյե (ֆր.՝ Monétay-sur-Allier), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Սեն Պուրսեն սյուր Սյուլ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Մուլեն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03176։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 548 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2007 թվականի տվյալներով 355 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 267-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 88-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 75,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 74,1 %)։ 267 աշխատունակ բնակիչներից 245-ը աշխատում էին (136 տղամարդ և 109 կին), անաշխատանք էին 22-ը (8 տղամարդ և 14 կին)։ 88 անգործունակ մարդկանցից 27-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 32-ը թոշակառու, 29-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Տեսարժան վայրեր ==
Լա Գրիյոր շատո՝ 1880—1890 թվեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
«Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ՝ Մոնետե սյուր Ալյե» (ֆրանսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-09-28-ին։ Վերցված է 2012-7-14 
«Մոնետե սյուր Ալյե» (ֆրանսերեն)։ cassini.ehess.fr։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-01-12-ին։ Վերցված է 2012-12-31
Ռոբերտ Գադոխա

Ռոբերտ Գադոխա (լեհ.՝ Robert Gadocha, հունվարի 10, 1946(1946-01-10), Կրակով, Լեհաստան), լեհ նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել ձախ եզրային հարձակվողի դիրքում։ 1972 թվականին դարձել է օլիմպիական չեմպիոն, իսկ 1974 թվականին՝ աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։


== Կարիերա ==


=== Ակումբային ===
Ռոբերտ Գադոխան Կրակովի «Գարբարնիա» ակումբի սաներից է։ 1965 թվականին նա սկսել է խաղալ «Վավել» ակումբում, սակայն նրա կազմում մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո տեղափոխվել է Վարշավայի «Լեգիա» ակումբ, որի կազմում երկու անգամ հաղթել է Լեհաստանի առաջնություններում (1968/69 և 1969/70 մրցաշրջաններում), իսկ 1973 թվականին դարձել է Լեհաստանի գավաթակիր։ 1969/70 մրցաշրջանում Ռոբերտ Գադոխան «Լեգիա» ակումբի կազմում հասել է մինչև Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի կիսաեզրափակիչ։
1975 թվականին Ռոբերտ Գադոխան տեղափոխվել է ֆրանսիական «Նանտ» ակումբ, սակայն վնասվածքի պատճառով չի կարողացել մշտապես հանդես գալ թիմի հիմնական կազմում։ 1976/77 մրցաշրջանում նա դարձել է Ֆրանսիայի չեմպիոն։ Ավելի ուշ Ռոբերտ Գադոխան մեկնել է ԱՄՆ, որտեղ խաղացել է NASL-ի «Չիկագո Սթինգ» և MISL-ի «Հարթֆորդ Հելիոնս» ակումբներում։


=== Հավաքականում ===
Լեհաստանի ազգային հավաքականի կազմում Ռոբերտ Գադոխան առաջին անգամ խաղացել է 1967 թվականի հուլիսի 28ին՝ մասնակցելով ԽՍՀՄ հավաքականի հետ հանդիպմանը։ Ազգային հավաքականի կազմում Գադոխան 1972 թվականին դարձել է օլիմպիական չեմպիոն. այդ Օլիմպիական խաղերի ընթացքում Ռոբերտ Գադոխան խփել է 6 գոլ։ 1974 թվականին Գադոխան Լեհաստանի հավաքականի կազմում դարձել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ Ռոբերտ Գադոխային երբեք չի հաջողվել գոլ խփել Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության դաշտերում, որտեղ անցկացվում էր առաջնությունը, սակայն նա կատարել է 7 գոլային փոխանցում, իսկ մրցաշրջանի ավարտին Sport ամագրի կողմից հայտարարվել է որպես «Ոսկե խաղակոշիկ» մրցանակի հավակնորդ։ Լեհաստանի ազգային հավաքականի կազմում իր վերջին խաղը Ռոբերտ Գադոխան անցկացրել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ մասնակցելով Իտալիայի ազգային հավաքականի դեմ խաղին, որ անցկացվում էր 1976 թվականի Եվրոպայի առաջնության նախընտրական փուլի շրջանակներում։ Ազգային հավաքականի կազմում Ռոբերտ Գադոխան անցկացրել է 62 խաղ և խփել 16 գոլ։


== Ձեռքբերումներ ==
Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 1974
Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն - 1972
Լեհաստանի չեմպիոն (2) - 1968/69, 1969/70
Լեհաստանի գավաթակիր - 1972/73
Ֆրանսիայի չեմպիոն - 1976/77
«Ոսկե խաղակոշիկ» մրցանակի դափնեկիր - 1974


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էջը 90minut.pl կայքում (լեհ.)
Վիճակագրությունը ՈՒԵՖԱ-ի կայքում Archived 2013-01-23 at Archive.is (անգլ.)
Վիճակագրությունը National Football Teams կայքում (անգլ.)
Ռաբերտ Գադոխա Archived 2012-12-13 at the Wayback Machine. - օլիմպիական վիճակագրությունը Sports-Reference.com կայքում (անգլ.)
Խոզանափուշ Մեղրիի

Խոզանափուշ Մեղրիի (լատ.՝ Cousinia megrica), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Նկարագրություն ==
40-50 սմ բարձրությամբ կիսաթփիկ բույս է։ Տերևները հերթադիր են, փետրաձև բաժանված, կաշենման և փայլուն, իսկ հիմնական ջղերի ծայրերն ունեն սուր կոշտ փշեր։ Ճյուղերի ծայրերին գտնվող զամբյուղները երկարավուն-գնդաձև են։ Ծածկոցի թերթերը մերկ են և սրացած՝ վերևում երկար սուր կտրուկ հետ թեքված փշով։ Ծաղիկները ծիրանագույն են։ Սերմիկները սև են և կոնուսաձև, 3 կողերով և հարթ։


== Տարածվածություն ==
Հանդիպում է միայն Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Վարդանաձոր, Լեհվազ, Մեղրի)։ Աճում է նաև Նախիջևանում (Ջուլֆա, Օրդուբադ)։


== Էկոլոգիա ==
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 700–800 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև շիբլյակում, նոսրանտառներում և չոր լանջերին։ Ծաղկում է հունիս–հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։


== Պահպանություն ==
Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ բույսերից է։ Հայաստանում հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Աճում է ինտենսիվ յուրացվող տարածքներում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պահպանություն չի իրականացվում։


== Ծանոթագրություններ ==
Օբուխովկա (այլ կիրառումներ)

Օբուխովկա, կարող է վերաբերել՝

Օբուխովկա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բերդիչևի շրջանում
Օբուխովկա - գյուղ, Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում
Օբուխովկա - գյուղ, Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում
Օբուխովկա - գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Միլլերովսկի շրջանում
Օբուխովկա - գյուղակ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում
Տեֆտ

Տեֆտ (պարսկերեն՝ تفت), քաղաք կենտրոնական Իրանում՝ Յազդ գավառում։ Տեֆտ շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Ըստ 2006 թվականի մարդահամարի՝ բնակչության թիվը 15 329 մարդ է։


== Ծագումնաբանություն ==
Դոկտոր Մոհամադ Իբրահիմ Բաստանի Փարիզին (Mohammad Ibrahim Bastani Parizi), որը Իրանի պատմության մասին ժամանակակից աշխատանքների հեղինակ է և պատմաբան, քաղաքի «Տեֆտ» անվանումը կապում է շոգի, անապատի հետ։ «Տեֆտ» բառը բառարանների մեծ մասում նշանակում է «տաք, շոգ, բարձր ջերմաստիճանով»։ Հնդկաստանում հրատարակված «Գիյաս» գրքում Տեֆտը հիշատակվում է որպես զամբյուղ՝ լցված ծաղիկներով և մրգերով։ Աշխարհագրական պայմանները նկատի առնելով՝ կարելի է ասել, վերջինս ավելի է համապատասխանեցվում Տեֆտ քաղաքի գտնվելու վայրի հետ։ Կար նաև նման հայեցակարգ, որ դա փայտից կամ տերևներից փոքր կլոր զամբյուղ է՝ դրանում զետեղված պտուղներով։ Դրա համար էլ «Տեֆտը» բացատրվում է որպես «մրգերով զամբյուղ»։


== Պատմություն ==
Տեֆտի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերում են 15-րդ դարին։


== Կլիմա ==
Քաղաքը հայտնի է իր հաճելի կլիմայով, ջրով և աճեցվող պտուղներով՝ հատկապես խաղողով և նռով։ Չոր հունը, որը լցված է լինում սեզոնային, քաղաքը երկու մրցակցող մասերի է բաժանում՝ Հերսիրի և Սարդսիրի․Պարսկերենից թարգմանաբար հերսիր (պարսկերեն՝ گرمسیر ) նշանակում է «տաք շրջան» կամ «ամառային արոտավայր», իսկ սարդսիր (պարսկերեն՝ سردسیر)՝ «ցուրտ շրջան» կամ «ձմեռային արոտավայր»։


== Տեսարժան վայրեր ==
Արծիվ լեռ։ Հիշեցնում է թևերը ծալած նստած արծվի։
Շահ Վալի համալիր։ Իր մեջ ներառում է պատմական հրապարակ, մզկիթ, դամբարան, ջուրը պահելու տեղ, շուկա և դպրոց։ «Հանշ Բեգում» մզկիթը կառուցել է Թահմասպ շահը՝ ի պատիվ քրոջ։
Թեզերջան սառցադաշտ
Արնան լեռ(Arnan)
Ջրաղաց
Իսլամի պատմական գյուղ (Ֆրաշահ) (Eslamieh [Frashah])
Իսլամի ամրոց (Eslamieh)
Տաֆթ շուկա
Իսլամի ջրաղաց (Eslamieh պարսկերեն՝ آسیاب آبی اسلامیه)
Մուրտազ Ալիի պատմական գյուղ
Քարանձավ Իսլամիում (Eslamieh)
Ալի Նակի Խանի այգի
Գոլշանի այգի
Տամհր շատրվան (Tamhr)
Շավազի ամրոց (Shavazi)
Շեյխ Ալի Բլիմանի դամբարան (Ali Blyman)
Իսլամիի հին սոսի (Eslamieh)
Հին տներ
Բիդակիտ մզկիթ (Bydakhvyd)
Դեհշիր քարվանսարա (Dehshir)
Շեյխ Ջունաիդ Թուրանի դամբարան
Ջրամբար լեռներում
Բրալսվիհ ջրամբար (Bralsvyh)
Իսլամիի մզկիթ (Eslamieh)
Tzrjan մզկիթ
Նադուշան մզկիթ (Nadooshan)
նադուշան ամրոց (Nadooshan)
Փահլևանի օդային ամրոց, որը գտնվում է Տաֆտից հարավ-արևմուտք՝ Գաանի հովիտ և Միլակ լեռ տանող ճանապարհին։ Ամրոցը կառուցվել է նախաիսլամական շրջանում՝ դժվարամատչելի տեղանքում, հիմնական նյութը, որն օգտագործվել է շինարարության ժամանակ աղյուսն է։ Ամրոցի ներքին տարածքում դեռևս նկատելի են հողմաղացների ավերակները։
Դարագահան ջրվեժը (Darah Gahan) Գաան հովտում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Акимушкин О. Ф. Восток: Общество, культура, религия. — СПб.: Наука, 2004. — С. 404. — ISBN 5-02-027059-8
Տիգրան Գամաղելյան

Տիգրան Միհրանի Գամաղելյան (հունվարի 17, 1944(1944-01-17), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, լրագրող։ Հայաստանի ժուռնալիստների և գրողների միության անդամ (1989):


== Կենսագրություն ==
Տիգրան Գամաղելյանը ծնվել է 1944 թվականին Երևանում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Հայկական հանրագիտարանում, «Լույս» հրատարակչությունում, Մամուլի պետական կոմիտեում։ 1993-1999 թվականներին եղել է Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության քաղաքական վերլուծաբանը։ Մամուլում հրապարակել է ավելի քան 500 հոդված, որից 100-ը` քաղաքական։ Դասախոսել է «Մշակույթի համալսարանում»։
Կազմել և հրատարակել է հայ դասական գրողների ժողովածուները։ Նրա բանաստեղծությունները պարբերաբար տպագրվել են մամուլում։ Լույս են տեսել նրա «Երգեհոն» (1980), «Ստեղնաշար» (1985), «Ժպիտներ» (մանկական, 1986), «Երազող հեծյալներ» (արձակ, 1987), «Առագաստն իմ մեջ» (1988), «Երկունք լույսի» (1990), «Խոյակներ ինձնից» (2015) գրքերը։


== Երկեր ==
Հյուր եղիր ինձ, Տեր, Երևան, 2011։
Անավարտ տաճար, Երևան, 2006։
Մանկական հանդես, Երևան, 2006։
Երկունք լույսի, Երևան, 1990։
Առագաստն իմ մեջ, Երևան, 1988։


== Ծանոթագրություններ ==
(9649) 1995 XG

(9649) 1995 XG, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Տակաո Կոբայաշիի կողմից Օիզումիյում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,228575 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8851 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5721 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1215,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296253 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,96° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(9649) 1995 XG աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
JayDaYoungan

Յավորիուս Տիկիս Սքոթ (անգլ.՝ Javorius Tykies Scott, հուլիսի 14, 1998(1998-07-14), Bogalusa, Վաշինգտոն շրջան, Լուիզիանա, ԱՄՆ - հուլիսի 27, 2022(2022-07-27), Bogalusa, Վաշինգտոն շրջան, Լուիզիանա, ԱՄՆ), ամերիկացի ռեփեր, հիփ-հոփ արտիստ և երգիչ, Ելույթ է ունեցել JayDaYoungan բեմական կեղծանվամբ։ Երգիչն առավել հայտնի է եղել իր բազմաթիվ սինգլներով՝ «23 Island», «Elimination» և «Opps», որոնք 2020 թվականի նոյեմբերի դրությամբ SoundCloud առցանց հարթակում ստացել են համապատասխանաբար 49, 27 և 26 միլիոն լսումներ։ Սքոթը նաև թողարկել է միքսթեյփներ, նրա դեբյուտային Misunderstood (2019) ալբոմը, որը Billboard 200 հիթ-շքերթում զբաղեցրել է 43֊րդ տեղը։


== Կենսագրություն ==
Սքոթը ծնվել է 1998 թվականի հուլիսի 15-ին Լուիզիանայի Բոգալուսա քաղաքում։ Երաժշտությամբ նա սկսել է հետաքրքրվել դպրոցական տարիներին, ինչի պատճառով 18 տարեկանում թողել է դպրոցը։ 
2022 թվականի հուլիսի 27֊ին JayDaYoungan֊ն իր տան մոտ փոխհրաձգության մեջ է ընկել. բազմաթիվ վնասվածքներից հետո նրան տեղափոխել են հիվանդանոց, սակայն արյան մեծ քանակության կորստի պատճառով նա մահացել է։


== Սկավառակագրություն ==


=== Ստուդիական ալբոմներ ===
Baby23 (2020)


=== Ep ալբոմներ ===
Scarred (2022)
All Is Well (2022)


=== Միքսթեյփներ ===
YOUNGANimal (2016)
RuffWayy (2017)
The Real Jumpman 23 (2017)
Wake Up (2017)
Taking Off (2018)
23 (2018)
Forever 23 (2018)
Endless Pain (2019)
Can't Speak On It(2019)
Misunderstood (2019)
23 Is Back (2019)


== Ծանոթագրություններ ==
Չափարլու

Չափարլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 12 կմ հարավ-արևելք, լեռնահովտում։


== Բնակչություն ==
1878 թվականին ուներ 6 տուն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 26 տուն բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Դրամանենգություն

Դրամանենգություն, պետական հանցագործության տեսակ, կատարվում է իրացման նպատակով՝ գանձարանային, պետական բանկի տոմսեր, մետաղադրամներ, պետական արժեթղթեր կամ արտասահմանյան արժույթ կեղծելու կամ այդպիսիք իրացնելու եղանակով։


== Պատժամիջոցներ ==
Դրամանենգությունը բոլոր հասարակարգերում դիտվում է որպես հանցագործություն։ Դրամանենգություն կատարողների դեմ պայքարելու նպատակով 1929 թվականին Ժնևում կնքվել է միջազգային համաձայնություն։
Դրամանենգությունը տարածված է եղել նաև հին և միջնադարյան Հայաստանում, հատկապես՝ Կիլիկիայում։ Վիեննայի և Վենետիկի Մխիթարյանների, Բրիտանական, Լենինգրադի Էրմիտաժ թանգարաններում եղած Լևոն Ա-ին վերագրվող պղնձե, արծաթե դրամների զգալի մասը կեղծ է։ Հին և միջնադարյան հայկական օրենքներով դրամանենգությամբ զբաղվողները դատապարտվել են մահապատժի, ցմահ տաժանակրության, ենթարկվել անդամախեղման։
Տոտալ պատերազմ

«Տոտալ պատերազմ» (ուշ լատ․՝ totalis — ամբողջ, լրիվ), պատերազմի տարատեսակ, որի ընթացքում պետության բոլոր միջոցները, հասարակական և տնտեսական բոլոր հնարավորություններն ի սպաս են դրվում հակառակորդի զինված ուժերի դեմ։ Առաջին անգամ «Տոտալ պատերազմ»-ի տեսությունը շարադրել է գերմանացի գեներալ Էրիխ Լյուդենդորֆը, 1935 թվականին։
«Տոտալ պատերազմ»-ի տեսությունը գործնականում բազմաթիվ առիթներով կիրառվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939—1945) տարիներին։
Վերխնի Տոմլայ

Վերխնի Տոմլայ (ռուս.՝ Верхний Томлай, չուվաշերեն՝ Тури Тăмлай), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Մորգաուշսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 77 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ուկրաինայի անկախության հռչակագիր

Ուկրաինայի անկախության հռչակագիր (ուկրաիներեն՝ Акт проголошення незалежності України), փաստաթուղթ, որն ընդունվել է 1991 թվականի օգոստոսի 24-ին Ուկրաինայի ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի արտահերթ նստաշրջանի կողմից, որով հռչակվել են Ուկրաինայի անկախությունը և Ուկրաինայի ինքնիշխան պետության ստեղծումը։


== Փաստաթղթի ընդունում և դրա հիմնական դրույթներ ==
1991 թվականի օգոստոսի 24-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Գերագույն Խորհուրդը Լեոնիդ Կրավչուկի նախագահությամբ (հետագայում՝ Ուկրաինայի առաջին նախագահի) ընդունել Է Ուկրաինայի անկախության հռչակման ակտը, որով, «ելնելով մահացու վտանգից, որը կախված էր Ուկրաինայի գլխին, կապված 1991 թվականի օգոստոսի 19-ին ԽՍՀՄ-ում պետական հեղաշրջման հետ», «շարունակելով պետականաշինության հազարամյա ավանդույթը», «ելնելով ինքնորոշման իրավունքից» և «իրականացնելով Ուկրաինայի պետական ինքնիշխանության մասին հռչակագիրը», հանդիսավորությամբ հռչակվել Է Ուկրաինայի անկախությունը և Ուկրաինայի՝ որպես ինքնուրույն ուկրաինական պետության ստեղծումը։ Ակտը հռչակել է Ուկրաինայի տարածքի անբաժանությունն ու անձեռնմխելիությունը։ Փաստաթուղթն ուժի մեջ է մտել ընդունման պահից։
Նույն օրը Գերագույն խորհուրդն ընդունել է «Ուկրաինայի անկախության հռչակման մասին» որոշումը, որով Ուկրաինան հայտարարել է անկախ ժողովրդավարական պետություն և 1991 թվականի դեկտեմբերի 1-ը սահմանել է հանրապետական հանրաքվեի անցկացման օր՝ ի հաստատումն անկախության հռչակման ակտի։ Նույն ակտին, ընդունված փաստաթուղթը որոշել է, որ անկախության հռչակումից ի վեր Ուկրաինայի տարածքում գործող են միայն նրա Սահմանադրությունն ու օրենսդրությունը (բուն օրենքները, կառավարության ակտերը և այլն)։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ակտը հաստատվեց համաուկրաինական հանրաքվեով. դրա հավանության օգտին քվեարկել է հանրաքվեի մասնակիցների 90,32 %-ը՝ 84,18 % մասնակցության դեպքում։


== Տես նաև ==
ԽՍՀՄ փլուզում


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Акт проголошення незалежності України / В. М. Литвин // А — В. — Կաղապար:К. : Інститут історії України НАН України : Наукова думка, 2003. — С. 57—58. — (Енциклопедія історії України: у 5 т. / Редкол.:В. А. Смолій [голова] та ін. ; 2003—2013, т. 1). — ISBN 966-00-0734-5.


== Արտաքին հղումներ ==
«Акт проголошення незалежності України»։ Верховна Рада։ 2011։ Վերցված է 2017-10-24 
«Акт проголошення незалежності»։ Перший національний. Електронна бібліотека України։ 2011։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-10-25-ին։ Վերցված է 2017-10-24
Կիիդևա

Կիիդևա (էստ․՝ Kiideva), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Խոլուպովկա (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)

Խոլուպովկա (ռուս.՝ Холуповка), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 32 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)