Տրանսպորտը Թուրքիայում

Տրանսպորտը Թուրքիայում (թուրքերեն՝ Türkiye'de ulaşım), մարդատար և բեռնատար տրանսպորտային միջոցների համակարգ Թուրքիայում։ Այն ամենազարգացածներից մեկն է ամբողջ Եվրոպայում։


== Ավիատրանսպորտ ==

Երկրի հիմնական փոխադրողը Turkish Airlines-ն է։ Արտասահմանյան ռեյսեր են իրականացնում նաև SunExpress-ը, Pegasus Airlines-ը, Borajet-ը, Onur Air-ը և այլն։
Երկրում գործում են 98 օդանավակայաներ (2013 թվականի տվյալներով)։ Երկրի խոշոր օդանավակայաններն են Ստամբուլում՝ Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանը և Սաբիհա Գյոքչենի անվան օդանավակայանը, իսկ Անկարայում՝ Անկարա Էսենբողա օդանավակայանը։


== Ավտոմոբիլային տրանսպորտ ==
Ճանապարհները Թուրքիայի հարավ- արևմուտքում և հիմնական հանգստավայրերում տարբերվում են իրենց որակով։
Թուրքիայում մարդատար տրանսպորտի հիմնական տեսակներն են ՝ ավտոբուսները և երթուղային տաքսիները (թուրքերեն՝ dolmuş)։
Թուրքիայում ավտոբուսային ցանցը լավ զարգացած է, իսկ ավտոբուսները հարմարավետ են և ոչ այնքան թանկ։ Սակայն ավտոբուսներից օգտվելը օտարերկրացիների համար կարող է լինել պրոբլեմատիկ, քանի որ հիմնական երթուղիները գրված են թուրքերենով։
Թուրքիայում միջքաղաքային փոխադրումներով զբաղվում են մասնավոր կազմակերպությունները։ Ամեն մի կազմակերպությունը ունի իր գրասենյակների ցանցը, ինչպես ավտոկայարաններում, այնպես էլ խոշոր քաղաքների զբոսաշրջային վայրերում։ Ավտոփոխադրումների կենտրոնացված համակարգ գոյություն չունի։ Այդ իսկ պատճառով, ավտոբուսային տոմսերի ձեռքբերումը կարող է իրականացվել նաև համապատասխան գրասենյակներում։
Համայնքային այցելություններ կատարելու համար հիմնականում օգտագործվում են երթուղային տաքսիները։ Վճարումը, դրանցով երթևեկելու համար, տրվում է վարորդին։


== Երկաթուղային տրանսպորտ ==

Թուրքական պետական երկաթուղին (թուրքերեն՝ Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) ապահովում է ուղևորների բեռների փոխադրումը ամբողջ երկրով մեկ։ Կիրառվում է եվրոպական տիպի ռելսագիծը (1435 մմ)։ Երկրում առաջին երկաթգիծը կառուցվել է 1856 թվականին։ 2014 թվականին Թուրքիայում երկաթգծի ընդհանուր երկարությունը կազմում էր 12 հազար կիլոմետր (1990 թվականին՝ 8430 կմ), որից էլեկտրաֆիկացված է մոտ 3216 կմ (1990 թվականին էլեկտրաֆիկացված էր 204 կմ)։
Լոկոմոտիվային պարկում առկա են շոգեքարշներ (549) և էլեկտրոքարշներ (64), որոնք իրականացնում են ամբողջ բեռնափոխադրման 81- 84%-ը։ Մինչ օրս կիրառելի են նաև 50 գնացքներ։ Նաև կիրառվում են 83 էլեկտրագնացքներ և 44 դիզելային գնացքներ։ Վագոնների պարկում առկա է մոտ 17000 վագոն։
Փոխադրվող հիմնական նյութը հանքանյութն է։ Փոխադրվում է նաև գյուղատնտեսական արտադրանք, արդյունաբերական հումք, անասուններ։
Հիմնական կիրառվող չափանիշներն են՝ միջռելսային հեռավորությունը՝ եվրոպական չափանիշով, արգելակները՝ օդային, շղթայակցումը՝ պտուտակային, թույլատրելի վերելքը՝ 28 ։
2003 թվականից զարգանում է երկաթուղային տրանսպորտը։ Ստամբուլ — Էսքիշեհիր — Անկարա գիծը վերակառուցվել է արագավազ էլեկտրոգնացքների ընթացքը ապահովելու համար։ Այստեղով ընթացող գնացքները, որոնք TCDD HT65000 տիպի են, բացում են մինչև 250կմ/ժ արագություն։ Դրանք արտադրվում են Իսպանիայում և Ֆրանսիայում։ Թուրքիայի տրանսպորտի և հեռահաղորդակցության նախարարության պլանով 2023 թվականին երկաթգծերի ընդհանուր երկարությունը, որոնք օգտագործվում են արագավազ գնացքների համար, պետք է հասցվի մինչև 4000 կիլոմետրի։
Երկրում մեծ արագությամբ զարգանում է վագոնագործությունը և լոկոմոտիվագործությունը։


== Մետրոպոլիտեն ==

1980-ական թվականներից Թուրքիայում չի եղել մետրոպոլիտեն։ Անկարայի մետրոպոլիտենը բացվել է 1996 թվականին, Ստամբուլի մետրոպոլիտենը՝ 2000 թվականին, Իզմիրի մետրոպոլիտենը՝ 2000 թվականին, Ադանայի մետրոպոլիտենը՝ 2009 թվականին։
Բացի այդ, Ստամբուլի եվրոպական հատվածում գործում է Տյունելը։ Սա ստորգետնյա ֆունիկուլյոր է, որը բացվել է 1875 թվականին։ 1910 թվականին Տյունելը էլեկտրաֆիկացվել է։ Երկու կայարանները միացվել են թունելով, որն ունի ավելի քան 573  մետր երկարություն։
Ստամբուլում գործում է նաև թեթև մետրոն՝ Istanbul LRT-ն, որը բացվել է 1989 թվականին։


== Ծովային տրանսպորտ ==
Թուրքիայում կան մի շարք խոշոր նավահանգիստներ՝ Ստամբուլ, Իզմիր, Զոնգուլդակ, Սամսուն, Տրապիզոն, Ալանիա, Բոդրում, Ֆեթհիյե, Մարմարիս, Կեմեր։
Թուրքիայի ողջ ափագծով մեկ կան մոտ 11 նավահանգիստներ և 57 կառամատույցներ։ Բեռնաթափման աշխատանքները, հատկապես կառամատույցներում, շատ դանդաղ են ընթանում։ Նավահանգիստների նշանակությունը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, թե որքան է համապատսախան բնակավայրի և շրջանի բնակչությունը։
Թուրքիայի նավահանգիստների մեծ մասի համար վատ իրադրություն էր ստեղծվել, քանի որ դրանք կտրված են եղել հիմնական արդյունաբերական և գյուղատնտեսական կենտրոններից։ Ամենաաշխույժ նավահանգիստները հիմնականում Մարմարա ծովի ափին են գտնվում։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ Մարմարա ծովի ափերը խիտ բնակեցված են։
Հիմնականում կիրառելի են հետևյալ նավատեսակները՝ զբոսանավեր, բեռնանավեր, ձկնորսական նավեր, մեծ լայներներ։
Հայդարփաշայի նավահանգիստը ունի արհեստական նավամատույց, որի ընդհանուր ձգվածությունը կազմում է 2600 մ, նավամատույցի շրջանում ջրի խորությունը կազմում է 10 մ։ Նավամատույցը խոշոր ալիքներից պաշտպանված է մոտ 1700  մետրանոց ալեհերձով։


== Խողովակաշարային տրանսպորտ ==
2013 թվականի տվյալներով Թուրքիայում գազամուղների ընդհանուր երկարությունը կազմում էր 12,6 հզ կիլոմետր, իսկ նավթամուղների ընդհանուր երկարությունը՝ 3038 կիլոմետր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==