Կարմիր հաղարջ

Կարմիր հաղարջ, սովորական հաղարջ կամ պարտեզի հաղարջ ( լատ․Ríbes rúbrum ), փշահաղարջների (Grossulariaceae) ընտանիքի փոքր տերևաթափվող թուփ։


== Տարածվածություն ==
Տարածվածության բնականոն շրջանը Եվրասիայի անտառային գոտին է, որտեղ աճում է վայրի ձևով։ Հանդիպում է անտառի եզրերին, նախընտրում է գետաբերանները և առվեզրերը, տարածվելով՝ առաջացնում է ծածկոցներ։


== Նկարագրություն ==
1-2 մետր բարձրությամբ մոխրագույն կամ դեղնավուն ցողուններով բույս է։ Փայտը կանաչավուն է, բայց սնամեջ։
Տերևները 3-5 շեղբերով կտրտված եզրերով են և հարթ փայլուն մակերևույթով։ Տերևի հակառակ երեսն ավելի բաց երանգ ունի, երբեմն մազմզոտ երակներով։
Ծաղիկները շատ մանր դեղնականաչավուն կամ կարմրաշագանակագույն են, դասավորվածությունը՝ ողկուզավոր։ Ծաղկում է մայիս ամսին։
Պտուղները վառ կարմիր հյութեղ հատապտուղներ են, ունեն թթվաշ համ, 8-12 մմ տրամագծով են, կազմում են ողկույզներ։


== Տնտեսական նշանակություն և կիրառություն ==

Կարմիր հաղարջի հատապտուղները ուտելի են։ Դրանք ավելի թթու են, քան սև հաղարջի հատապտուղները, այդ իսկ պատճառով հիմնականում օգտագործվում են ջեմեր և տարբեր պահածոներ պատրաստելու համար։ Սկանդինավյան երկրներում հաճախ օգտագործվում է որպես մրգային ապուրների և պուդինգների բաղադրիչ։
Գերմանիայում այն օգտագործում են կրեմներ կամ բեզեներ եփելիս, որպես տորթերի միջուկներ։


=== Մեղրաբույս ===
Կարմիր հաղարջի ծաղիկները մեղուների համար մեղրատու են։
Կարմիր հաղարջի հատապտուղներն ավելի քիչ շաքար են պարունակում (4-10 %), քան սև հաղարջինը, սակայն շատ են ազատ թթուները (մինչև 4,2%)։ Ասկորբինաթթուների պարունակությամ զիջում է սև հաղարջին, բայց С և Р վիտամինների լավ աղբյուր են։
Մեծ քանակությամբ թթուներ պարունակելու շնորհիվ՝ հատապտղի հյութը լավ հագեցնում է ծարավը, բացում է ախորժակը, ակտիվացնում է աղիների գոծունեությունը, այդ իսկ պատճառով լավ միջոց է երկար հիվանդությունից հետո ուժերը վերականգնելու համար, հատկապես անկողնային հիվանդների համար։ Նշանակվում է փորկապության ժամանակ, ունի նաև դիաֆորիկ ազդեցություն, այդ իսկ պատճառով օգտակար է մրսածության ժամանակ։ Կարմիր հաղարջի հատապտուղներից պատրաստված մորսը հիանալի զովացուցիչ ըմպելիք է։ Կարմիր հաղարջի ցրտադիմացկունությունը կախված է տեսակների ծագումով, բույսերը ձմռանը նախապատրաստելու պայմաններով, բողբոջների սնաճուկների (зачатков почек) տարբերակաման ատիճանով, ձմեռային շրջանի եղանակային պայմաններով։


== Տաքսոնոմիա ==
Ribes rubrum L. 1753, Species Plantarum 1: 200Հոմանիշներ

Ribes rubrum var. sativum Rchb.
Ribes sativum (Rchb.) Syme
Ribes sylvestre (Lam.) Mert. & W.D.J.Koch
Ribes vulgare Lam.
Ribes vulgare var. macrocarpum Jancz.
Ribes vulgare var. sylvestre Lam.


== Պատկերասրահ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Н. И. Анненковъ. Ribes rubrum Ботаническій словарь. — СПб.: Имп. Академія наукъ, 1878. — С. 298—299. (ռուս.)


== Հղումներ ==
«Tropicos»։ legacy.tropicos.org։ Վերցված է 2020-07-26  
Программирование и оформление: Дмитрий Орешкин, 2007-2019։ «Смородина красная - Ribes rubrum - Описание таксона - Плантариум»։ www.plantarium.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-07-26-ին։ Վերցված է 2020-07-26 
«Смородина обыкновенная, или садовая, красная — Ribes rubrum L. (R. sativum Syme, R. vulgare Lam. nom illegit., R. sylvestre Mert. et Koch).: фотографии и описание»։ ecosystema.ru։ Վերցված է 2020-07-26 
AgroAtlas: Ribes rubrum — Смородина красная