Շամիլ Տարպիշչև

Շամիլ Անվյարովիչ Տարպիշչև (թաթ.՝ Шамил Әнвәр улы Тарпищев, մարտի 7, 1948(1948-03-07), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), թենիսիստ, մարզիչ, խորհրդային և ռուսական սպորտի գործիչ։ Ռուսաստանի թենիսի ֆեդերացիայի նախագահ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է  1948 թվականի մարտի 7-ին Մոսկվայում։  Հայրը՝ Անվյար Բելյալովիչ  Տարպիշչևը (1913-1995) և  մայրը՝ Մարյամ Ալիևնա Տարպիշչևան  (1922-2003)  ծնվել և մեծացել են Մորդովիայում, թաթարական  Յունկի գյուղում։ Ունի երկու որդի Ամիրը ( ծնվ.՝ 1987 թ.)  և  Ֆիլիպը (ծնվ.՝ 1994 թ.):
Ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի պետական կենտրոնական ինստիտուտը։ Հաջողությամբ մասնակցել է թենիսի գծով ռուսական և համաշխարհային մրցումների։ Սպորտի վարպետ է (1966), 1970-ական թվականներին Տարպիշչևի հետ խաղացել է Վլադիմիր Նաբոկովը։  Ծառայել է ռազմա-օդային զորքերում, որպես  «խաղացող» հաղթել է թենիսի հեղինակավոր մրցաշարերում, ընդգրկվել ԲԿՄԱ-ի թիմում և պարապել  Վ. Ա. Կլեյմյոնովի մոտ։
1974 թվականից անցել է մարզչական աշխատանքի, եղել  МГС  «Դինամո» ԿՄԸ-ի ավագ մարզիչ, ԽՍՀՄ հավաքական թիմի գլխավոր մարզիչ (1974-1991), ԽՍՀՄ (1974-1991), ԱՊՀ (1992) և Ռուսաստանի (1997-2014) հավաքական թիմերի ավագ Դևիսի գավաթի (41 մրցախաղ) և Ֆեդերացիայի գավաթի  (1978-1980, 11 մրցախաղ) մրցաշարերում։ Տարպիշչևի ղեկավարությամբ խորհրդային թենիսիստները նվաճել են  26 ոսկե մեդալներ Եվրոպայի չեմպիոնատներում (1974-1983), դուրս են եկել կիսաեզրափակիչ Դևիսի Գավաթի (1974, 1976) և Ֆեդերացիայի գավաթի  (1978-1979) և եզրափակիչ, Թագավորական գավաթի (1981) մրցաշարերում։ Ասիա-Եվրոպա (1983) մրցաշարում եղել է Եվրոպայի հավաքական թիմի ավագը։ Եղել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի գծով խորհրդականը  (1992-1994), Սպորտի ազգային ֆոնդի (ՍԱՖ) նախագահը (1992 -հուլիս 1994), Ռուսաստանի նախագահին կից ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի Կոորդինացիոն կոմիտեի նախագահը (1993-1997)։ Եղել է Ռուսաստանի Դաշնության Ֆիզկուլտուրայի և տուրիզմի պետական կոմիտեի նախագահը (1994-1996)։  1996 թվականից Մոսկվայի քաղաքապետի սպորտի գծով խորհրդականն է, «Կրեմլի Գավաթի»  տնօրենների  խորհրդի նախագահը։   2002 թվականին դարձավ  Ռուսաստանի նախագահին կից ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի Խորհրդի նախագահության անդամ, Ռուսաստանում սպորտի զարգացման ստրատեգիայի, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի բնագավառում գերակա ուղղությունների մշակման հանձնաժողովի նախագահն էր։
26 տարեկանում ընդունվում է ԽՄԿԿ շարքերը։ 1994 թվականից Ռուսաստանի Օլիմպիական կոմիտեի գործադիր կոմիտեի, 1996 թվականից՝ Միջազգային Օլիմպիական կոմիտեի անդամ է։ Կազանում Շամիլ Տարպիշչևի անունով է կոչվում թենիսի ակադեմիան։
1994 թվականից «Թենիս» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ է։ Հեղինակ է «Թենիսահարթակն է կանչում» (1988), «Թենիս, առաջին քայլեր» (1990), «Թենիսի այբուբենը» (1999), «Ամենաերկար մրցախաղը» (1999), «Հոյակապ յոթնյակը կամ համաշխարհային թենիսի ռուսական աստղերը» (2006), «Առաջին ցանցը» (2008) գրքերի։
2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ի «Երեկոյան  Ուրգանտ» հեռուստածրագրի եթերում Տարպիշչևն անվայելուչ կատակեց՝ հանրահայտ թենիսիստուհիներ Ուիլյամս քույրերին անվանելով «եղբայրներ», որի համար Կանանց թենիսի ասոցիացիայի (WTA) կողմից որակազրկվեց մեկ տարի ժամկետով և տուգանվեց 25 հազար դոլարի չափով։


== Պարգևներ և կոչումներ ==

«Հայրենիքի հանդեպ  վաստակի  համար» IV կարգի շքանշան (4 մարտի 2008) - ֆիզկուլտուրայի և սպորտի զարգացման գործում վաստակի և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար
Պատվո  շքանշան (22 ապրիլի 1994), 1994 թվականի  XVII ձմեռային  Օլիմպիական խաղերում  բարձր սպորտային ձեռքբերումների համար
Բարեկամության  շքանշան (2017)
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II կարգի շքանշանի մեդալ
«Կազանի 1000-ամյակի» հուշամեդալ
ԽՍՀՄ  վաստակավոր  մարզիչ (1985)
ՌՍՖՍՀ վաստակավոր  մարզիչ (1981)
Մորդովիայի ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր աշխատող։
Մորդովիայի  Պետական մրցանակի դափնեկիր  (2003)
Դոստիկի  2 աստիճանի շքանշան (Ղազախստան, 2008)
Հոբելյանական  մեդալ «Աստանան 10 տարեկան է» (Ղազախստան, 2008)Պատվո շքանշաններ«Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման գործում վաստակի համար
«Օլիմպիական շարժման գործում վաստակի համար»
«Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի գերազանցիկ»
«Թենիսում ունեցած վաստակի համար» մեդալ, (Թենիսի միջազգային ֆեդերացիա, 1988)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շամիլ Տարպիշչևի մասին Լենտապեդիայում, 2012 թ.
Международный Объединенный Биографический Центр
Спортивная Россия