I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)

I բանակը (թուրքերեն՝ Birinci Ordu, «Բիրինջի օրդու» կամ թուրքերեն՝ Hassa Ordusu, «Հասսա օրդուսու»), որը կոչվում էր նաև «Առաջին գվարդիական բանակ» կամ «Առաջին ընտրազորային բանակ»՝ Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ռազմական կազմավորում է՝ զորամիավորում, դաշտային բանակ Օսմանյան ցամաքային զորքերի կազմում։ Այն ունի բավական երկար պատմություն։ I բանակը կազմավորվել է դեռևս XIX դարի կեսերին՝ Օսմանյան կայսրության ռազմական բարեփոխումների ընթացքում։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններին։


== I բանակի ռազմական կազմավորումները մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը ==


=== Մարտական կազմը 1877 թվականին ===

1877 թվականին՝ Աբդուլ-Համիդ Բ սուլթանի օրոք Առաջին դաշտային բանակը տեղակայված էր Սելիմիյե զորանոցներում։ Այդ բանակի կազմի մեջ մտնում էին.

Հետևակազոր. յոթ գծային զորագնդեր և յոթ հրաձգային գումարտակներ։
I կանոնավոր հետևակային դիվիզիան (Birinci Nizamiye Fırkası)
I կանոնավոր հետևակային դիվիզիան (İkinci Nizamiye Fırkası)
Հեծելազոր. հինգ գծային զորագնդեր և մեկ կազակական բրիգադ։
Հեծելազորային դիվիզիա (Süvari Fırkası)
Հրետանի. ինը դաշտային և երեք հեծելազորային մարտկոցներ, մեկ Իհթիյաթ թուրքերեն՝ İhtiyat զորագունդ։
Artillery Division (Topçu Fırkası)
Ճարտարագիտական զորքեր. մեկ սակրավոր վաշտ, ութ ճարտարագիտական վաշտ, մեկ արհեստավոր վարպետների վաշտ։
Engineer regiment (İstihkâm Alayı) x 2


=== Մարտական կազմը 1908 թվականին ===
1908 թվականի հուլիսի 3-ի Երիտթուրքական հեղափոխությունից և Օսմանյան կայսրության երկրորդ սահմանադրական ժամանակաշրջանի հաստատումից հետո, Օսմանյան նոր կառավարությունը նախաձեռնեց մեծ ռազմական բարեփոխում։ Բանակի շտաբները՝ մասնավորապես՝ Առաջին դաշտային բանակինը՝ արդիականացվեցին։ I բանակի օպերատիվ շրջանն էր Կոստանդնուպոլիսը և Բոսֆորը, և այդ բանակը զորամասեր ուներ թե՛ Եվրոպայում, թե՛ Փոքր Ասիայում։ I բանակի շտաբի ենթակայության ներքո էին գտնվում հետևյալ գործող դիվիզիաները. I բանակը նաև ուներ տեսչական գործառույթներ չորս Ռեդիֆ (ռեզերվային, պահեստազորային) դիվիզիաների համար.
I բանակի շտաբ.
I հետևակային դիվիզիա (Birinci Fırka)
II հետևակային դիվիզիա (İkinci Fırka)
I հեելազորային դիվիզիա (Birinci Süvari Fırkası)
I հրետանային դիվիզիա (Birinci Topçu Fırkası)
Չաթալջայի ամրացված շրջանի հրամանատարություն կամ Չաթալջայի ամրացված շրջանի զորախումբ (Çatalca Müstahkem Mevkii Komutanlığı)
I բանակի ռեզերվային՝ ռեդիֆ դիվիզիաներ (ռեդիֆ դիվիզիաների անունները ցույց են տալիս իրենց տեղակայման վայրերը)
I Բուրսայի ռեզերվային՝ պահեստազորային հետևակային դիվիզիա (Birinci Bursa Redif Fırkası)
II Կաստամոնուի յի ռեզերվային՝ պահեստազորային հետևակային դիվիզիա (İkinci Kastamonu Redif Fırkası)
III Անկարայի յի ռեզերվային՝ պահեստազորային հետևակային դիվիզիա (Üçüncü Ankara Redif Fırkası)
IV Կեսարիայի յի ռեզերվային՝ պահեստազորային հետևակային դիվիզիա (Dördüncü Kayseri Redif Fırkası)


=== Մարտական կազմը 1911 թվականին ===
Օսմանյան բանակի հետագա վերակազմավորման ընթացքում, երբ կատարվեց բանակային կորպուսների մակարդակով շտաբների ստեղծումը, I բանակը 1911 թվականին իր շտաբը տեղակայեց Հարբիյե Շիշլիում։ I բանակը մինչև Առաջին Բալկանյան պատերազմը՝ 1911 թվականի դրությամբ ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Հարբիյե, Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս, Հարբիյե, Կոստանդնուպոլիս (հրամանատար՝ գեներալ-լեյտենանտ Զեքի փաշա՝ Ferik Zeki Pasha)
I հետևակային դիվիզիա, Հարբիյե, Կոստանդնուպոլիս (Գնդապետ Հասան Իզզեթ բեյ՝ Hasan İzzet Bey)
II հետևակային դիվիզիա, Սելիմիյե, Կոստանդնուպոլիս (Գեներալ-մայոր արքայազն Ազիզի փաշա՝ Mirliva Prens Aziz Pasha)
III հետևակային դիվիզիա, Պանգալթի, Կոստանդնուպոլիս (Գեներալ-մայոր Օսման փաշա՝ Mirliva Osman Pasha)
Թուրքիայի ցամաքային զորքերի ռազմական ակադեմիա՝ Kara Harp Okulu, Հարբիյե, Կոստանդնուպոլիս
Բոսֆորի ամրացված շրջանի հրամանատարություն, Բոսֆոր, Կոստանդնուպոլիս
II բանակային կորպուս, Ռոտոսթո՝ Թեքիր դաղ (հրամանատար՝ գեներալ-մայոր Շևքեթ Թուրղութ փաշա՝ Mirliva Şevket Turgut Pasha)
IV հետևակային դիվիզիա, Ռոտոսթո
V հետևակային դիվիզիա, Գալիպոլի
VI հետևակային դիվիզիա, Զմյուռնիա
Դարդանելի ամրացված շրջան, Չանաքքալե՝ Դարդանել
III բանակային կորպուս, «40 եկեղեցի»՝ Քըրք քիլիսե՝ Քըրքլարելի
VII հետևակային դիվիզիա, «40 եկեղեցի»՝ Քըրք քիլիսե՝ Քըրքլարելի
VIII հետևակային դիվիզիա, Չորլու
IX հետևակային դիվիզիա, Բաբաէսքի
IV բանակային կորպուս, Ադրիանոպոլիս՝ Էդիրնե (հրամանատար՝ գեներալ-լեյտենանտ Ահմեթ Աբուկ փաշա՝ Ferik Ahmet Abuk Pasha)
X հետևակային դիվիզիա, Ադրիանուպոլիս
XI հետևակային դիվիզիա, Դեդեաղաչ
XII հետևակային դիվիզիա, Գյումյուլչինե
Ադրիանապոլսի ամրացված շրջանի հրամանատարություն, Ադրիանուպոլիս


== Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ==


=== Հրամանատարներ ===

գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս՝ Սանդերս փաշա, de:Otto Liman von Sanders (նոյեմբեր 1914 — մարտ 1915),
գեներալ Կոլմար ֆոն դեր Գոլց` Գոլց փաշա, de:Colmar von der Goltz (մարտ-հոկտեմբեր 1915)
գեներալ Մեհմեթ Բյուլքաթ Էսատ փաշա, Esat Pasha (հոկտեմբեր 1915 — 24 փետրվար 1918)


=== Մարտական կազմը 1914 թվականի օգոստոսին ===
1914 թվականի օգոստոսին Առաջին բանակը ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
I հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
II հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
III հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակային կորպուս
IV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
V հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակային կորպուս
VII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VIII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
IX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
I հեծելազորային բրիգադ


== Ընդհանուր կազմը ըստ ռուսական աղբյուրների ==
I դաշտային բանակի վարչակազմ. տեղակայված էր Կոստանդնուպոլսում
I բանակային կորպուս. տեղակայված էր Կոստանդնուպոլսի մերձակայքում
II բանակային կորպուս. տեղակայված էր Ադրիանուպոլսի մերձակայքում, 1914 թվականի նոյեմբերի 11 -ին փոխանցվել է V դաշտային բանակին (I և V դաշտային բանակները գտնվում էին միասնական հրամանատարության ներքո)
III բանակային կորպուս. տեղակայված էր Թեքիրդաղ կամ Ռոտոսթո քաղաքի մերձակայքում
IV բանակային կորպուս. տեղակայված էր Բանդիրմա քաղաքի մերձակայքում. 1914 թվականի նոյեմբերի 3-4-ը փոխադրվել է Զմյուռնիա՝ Իզմիր)


=== Մարտական կազմը 1914 թվականի նոյեմբերին ===
1914 թվականի նոյեմբերին Առաջին դաշտային բանան ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
I հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
II հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
III հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակային կորպուս
IV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
V հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակային կորպուս
VII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VIII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
IX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակային կորպուս
X հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
I հեծելազորային բրիգադ


=== Մարտական կազմը 1915 թվականի ապրիլի վերջին ===
1915 թվականի ապրիլի վերջին, երբ Օսմանյան կայսրությունում արդեն իրականացվում էր Հայոց ցեղասպանությունը, որին մասնակցում էին և տարիներ շարունակ մասնակցելու էին օսմանյան զինված ուժերը՝ իրենց գրեթե բոլոր զորամասերով ու զորամիավորումներով, Օսմանյան կայսրության Առաջին դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
I հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
II հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
II բանակային կորպուս
IV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
V հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակային կորպուս
X հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
I հեծելազորային բրիգադ


=== Մարտական կազմը 1915 թվականի ամառվա վերջից - 1916 հունվարը ===
1915 թվականի ամառվա վերջից - 1916 հունվարը Օսմանյան կայսրության Առաջին դաշտային գվարդիական բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
I հեծելազորային բրիգադ


=== Մարտական կազմը 1916-ի օգոստոսին ===
1916-ի օգոստոսին Օսմանյան կայսրության Առաջին դաշտային գվարդիական բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I հեծելազորային բրիգադ
XLIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),


=== Մարտական կազմը 1916-ի դեկտեմբերին ===
1916-ի դեկտեմբերին I բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
XIV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XVI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
I հեծելազորային բրիգադ


=== Մարտական կազմը 1917-ի օգոստոսին ===
1917-ի օգոստոսին I բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
XLII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
I հեծելազորային բրիգադ


=== Մարտական կազմը 1918-ի հունվարին ===
1918-ի հունվարին I բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
XLII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
I հեծելազորային բրիգադ
XV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XXV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)


=== Մարտական կազմը 1918-ի հունիսին ===
1918-ի հունիսին I բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
XLII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
I հեծելազորային բրիգադ
XXV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)


=== Մարտական կազմը 1918-ի սեպտեմբերին ===
1918-ի սեպտեմբերին I բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
I բանակի շտաբ. Կոստանդնուպոլիս,
I բանակային կորպուս
XLII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
I հեծելազորային բրիգադ


== Մուդրոսի զինադադարից հետո ==


=== I Բանակի զորքերի տեսչություն, մայիս 1919 ===
1919 թվականի ապրիլին, Շևքեթ Թուրղութ փաշան՝ tr:Şevket Turgut Pasha, Ջևաթ Չոբանլի փաշան` Cevat Pasha և Քավաքլի Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշան՝ Kavaklı Mustafa Fevzi Pasha գաղտնի ժողով անցկացրեցին Կոստանդնուպոլսում։ Ելնելով Թուրքիայի պարտության, նրա բանակի քայքայման և հաղթող Անտանտի պետությունների կողմից թուրքական բանակի նկատմամբ վերահսկողության սահմանման իրողություններից, երեք փաշաները պատրաստեցին մի զեկույց, որը կոչվում էր «Երեքի ուխտ»՝ անգլերեն՝ "Trio Oath" (թուրքերեն՝ Üçler Misâkı) և որոշում կայացրեցին ստեղծելու բանակի տեսչություն՝ «Թուրքական հայրենիքը» պաշտպանելու համար։ Ապրիլի վերջերին Քավաքլի Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշան այս զեկույցն ուղարկեց պարտված Օսմանյան կայսրության ռազմական նախարարին՝ Շաքիր փաշային՝ Şakir Pasha։ 1919 թվականի ապրիլի 30-ին Օսմանյան կայսրության ռազմական նախարարությունը և սուլթան Մեհմեդ VI-ը՝ Mehmed VI վավերացրեցին բանակի տեսչությունների ստեղծման մասին որոշումը, ինչը ընդունվեց գլխավոր շտաբի պետ Զեքերիա Թյուրքմենի՝ Zekeriya Türkmen կողմից, Այնուհետև ստեղծվեցին Առաջին բանակի զորքերի տեսչությունը (տեղակայված Կոստանդնուպոլսում, տեսչության ղեկավար՝ Քավաքլի Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա), «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերի տեսչությունը (տեղակայված Իկոնիայում, հրամանատար՝ Մերսինլի Ջեմալ փաշա, հետագայում՝ Երկրորդ բանակի տեսչությունը), ապա՝ IX բանակի զորքերի տեսչությունը (տեղակայված Էրզրումում, տեսչության ղեկավար՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթյուրք փաշա՝ Mustafa Kemal Pasha, հետագայում՝ III բանակի տեսչություն)։ Լրացուցիչ ստեղծվելու էր նաև Ռումելիի ռազմական կազմավորումների տեսչությունը՝ (տեսչության ղեկավար՝ Նուրեդդին փաշա՝ Nureddin Pasha), իսկ XIII բանակային կորպուսը լինեու էր Օսմանյան կայսրության Ռազմական նախարարության ղեկավարման ներքո՞ 1919 մայիսին բանակային տեսչություններն ունեին հետևյալ կազմակերպչական կառուցվածքը.
Առաջին բանակի զորքերի տեսչություն (Birinci Ordu Kıt'aatı Müfettişliği, Կոստանդնուպոլիս, տեսուչ՝ գեներալ-լեյտենանտ Քավաքլի Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա՝ ֆերիկ Kavaklı Mustafa Fevzi Pasha)
I բանակային կորպուս (Ադրիանապոլիս, հրամանատար՝ Գնդապետ Ջաֆեր Թայյար Էղիլմեզ բեյ՝ Cafer Tayyar Bey)
XLIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
LX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XIV բանակային կորպուս (Ռոտոսթո, հրամանատար՝ գեներալ-մայոր Յուսուֆ Իզզեթ Մեթ փաշա՝ Mirliva Yusuf Izzet Pasha)
LV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
LXI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XVII բանակային կորպուս (Զմյուռնիա, հրամանատար՝ գեներալ-մայոր Ալի Նադիր փաշա՝ Mirliva Ali Nadir Pasha, փոխանցված «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերի տեսչությանը՝ Զմյուռնիայի օկուպացիայից հետո)
LVI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
LVII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XXV բանակային կորպուս (Կոստանդնուպոլիս, հրամանատար՝ գեներալ-մայոր Ալի Սաիթ Աքբայթողան փաշա՝ Mirliva Ali Sait Pasha)
I հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
X հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)


== Հրամանատարներ ==
Մյուշիր (Ֆելդմարշալ) Հասան Ռըզա փաշա՝ Müşir (Field Marshal) Hasan Rıza Pasha (սեպտեմբեր 6, 1843 – փետրվար 3, 1847)
Մյուշիր Մեհմեթ Ռյուշդի փաշա՝ Müşir Mehmet Rüşdi Pasha (փետրվար 3, 1847 - մարտ 1849)
Մյուշիր Մահմութ փաշա՝ Müşir Mahmut Pasha (մարտ 1849 - օգոստոս 7, 1852)
Մյուշիր Մեհմեթ Սելիմ փաշա՝ Müşir Mehmet Selim Pasha (օգոստոս 8, 1852 – մայիս 15, 1853, մայիս 1855 - նոյեմբեր 1857)
Մյուշիր Մեհմեթ Ռեշիտ փաշա՝ Müşir Mehmet Reşit Pasha (սեպտ. 1854 - մայիս 1855)
Մյուշիր Մեհմեթ Վասըֆ Գյուրջյու փաշա՝ Müşir Mehmet Vasıf Pasha (նոյ,. 1856 - սեպտ. 4, 1857, -1860)
Մյուշիր Նամըք փաշա՝ Müşir Namık Pasha (հուլիս 1860 - սեպտ. 1861)
Մյուշիր Մեհմեթ Ֆուադ փաշա՝ Müşir Mehmet Fuat Pasha (սեպտ. 1861 - հունիս 1863)
Մյուշիր Հյուսեյին Ավնի փաշա՝ Müşir Hüseyin Avni Pasha (հունիս 1863 - 20 դեկտ. 1865)
Մյուշիր Աբդյուլքերիմ Նադըր փաշա՝ Müşir Abdülkerim Nadir Pasha (դեկտ. 20, 1865 – հունիս 3, 1868)
Մյուշիր Էոմեր Լյուֆթի փաշա՝ Müşir Ömer Lütfi Pasha (հունիս 4, 1868 – դեկտ. 3, 1869)
Մյուշիր Մեհմեթ Իզզեթ փաշա՝ Müşir Mehmet İzzet Pasha (դեկտ. 4, 1869 – օգոստ. 27, 1870, հունվ. 1873 - փետրվ. 1873)
Մյուշիր Ահմեթ Էսաթ փաշա՝ Müşir Ahmet Esat Pasha (օգոստ. 27, 1870 – սեպտ. 1, 1871)
Արքայազն Յուսուֆ Իզզեթթին Էֆենդի՝ Şehzade Yusuf İzzettin Efendi (սեպտ. 1, 1871 - հունվ. 1873)
Մյուշիր Մեհմեդ Ռեդիֆ փաշա՝ Müşir Mehmet Redif Pasha (փետրվ. 1873 - հունիս 1876)
Մյուշիր Դերվիշ Իբրահիմ փաշա՝ Müşir Derviş İbrahim Pasha (հունիս 1876 - հունիս 1877)
Գեներալ-լեյտենանտ Հյուսեյին Հյուսնյու փաշա՝ Ferik Hüseyin Hüsnü Pasha (հունիս 1877 - մարտ 1878)
Մյուշիր Օսման Նուրի փաշա՝ Müşir Osman Nuri Pasha (մարտ 1878 - հուլիս 12, 1880)
Մյուշիր Իսմայիլ Հաքքը փաշա՝ Müşir İsmail Hakkı Pasha (հուլիս 12, 1880 – 1881)
Մյուշիր Մեհմեթ Ռաուֆ փաշա՝ Müşir Mehmet Rauf Pasha (1881–1908)
Գեներալ-լեյտենանտ Օմեր Յավուր փաշա՝ ֆերիկ Ömer Yaver Pasha (օգոստոս 24, 1909 – հունիս 3, 1910)
Գեներալ-լեյտենանտ Զեքի փաշա՝ ֆերիկ Zeki Pasha (հունիս 4, 1910 – մարտ 1, 1911)
Գեներալ-մայոր Մահմուտ Շևքեթ փաշա՝ միրլիվա Mahmut Şevket Pasha (մարտ 2, 1911 – օգոստ. 30, 1912)
Մյուշիր Աբդուլլահ Քյոլեմեն փաշա՝ Müşir Abdullah Pasha (օգոստ. 31, 1912 – 1913)
Մյուշիր Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս՝ Müşir Otto Liman von Sanders (օգոստ. 3, 1914 – ապրիլ 2, 1915)
Մյուշիր Կոլմար ֆոն դեր Գոլց՝ Müşir Colmar Freiherr von der Goltz (ապրիլ 2, 1915 – հոկտ. 5, 1915)
Մյուշիր Մեհմեթ Էսաթ Բյուլքաթ փաշա՝ Mirliva Mehmet Esat Pasha (հոկտ. 12, 1915 – փետրվ. 17, 1918)


== Տես նաև ==
I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VI բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VIII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
Կովկասյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
«Յըլդըրըմ» բանակախումբ
Արևելյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
I բանակային կորպուս
II բանակային կորպուս
III բանակային կորպուս
IV բանակային կորպուս
V բանակային կորպուս
VI բանակային կորպուս
VII բանակային կորպուս
VIII բանակային կորպուս
IX բանակային կորպուս
XI բանակային կորպուս
XII բանակային կորպուս
XIII բանակային կորպուս
XIV բանակային կորպուս
XV բանակային կորպուս
XVI բանակային կորպուս
XVII բանակային կորպուս
XVIII բանակային կորպուս
XIX բանակային կորպուս
XX բանակային կորպուս
XXI բանակային կորպուս
XXII բանակային կորպուս
XXV բանակային կորպուս
Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս
Կոլմար ֆոն դեր Գոլց


== Գրականություն ==
David Nicolle, colour plates by Rafaelle Ruggeri, The Ottoman Army 1914-18, Men-at-Arms 269, Ospray Publishing Ltd., 1994.
Ian Drury, Illustrated by Raffaele Ruggeri, The Russo-Turkish War 1877, Men-at-Arms 277, Ospray Publishing Ltd., Reprinted 1999.
Edward J. Erickson, Defeat in Detail։ The Ottoman Army in the Balkans, 1912-1913, Westport, Praeger, 2003.
T.C. Genelkurmay Başkanlığı, Balkan Harbi, 1912-1913։ Harbin Sebepleri, Askerî Hazırlıklar ve Osmanlı Devletinin Harbe Girişi, Genelkurmay Basımevi, 1970. (թուրքերեն)
Order to Die։ A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001․
Zekeriya Türkmen Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2001. (թուրքերեն)


== Պատկերասրահ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Haşim Söylemez, "Birinci Ordu, kıt’a dur!", Aksiyon, Sayı։ 778 / Tarih։ 2 Kasım 2009. (թուրքերեն)


== Աղբյուրներ ==