Ալիսա (ձայնային օգնական)

«Ալիսա»,  վիրտուալ ձայնային օգնական, որն արտադրվել է Յանդեքս ընկերության կողմից։ Նմանակում է կենդանի երկխոսություն՝ ճանաչելով (բանավոր և գրավոր) բնականխոսքը և հարցերին տալիս է պատասխաններ՝ (արտահայտելով դրանք բարձրաձայն, կամ ցույց տալով էկրանի վրա)։


== Պատմություն ==
Առաջին անգամ Ալիսայի մասին հայտնի է դարձել 2017 թվականի մայիսին, երբ օգնականը հայտնվել է Յանդեքս փնտրողական ծրագրի բետա տարբերակում։
Ծրագրի համար «Ալիսա» անվանումը առաջարկել են համացանցի օգտատերերը.
Որպես երկրորդ տարբերակ դիտարկվել է «Մայա» անունը, բայց նրանից հրաժարվել են մայիս ամսվա անվան հետ նույնանուն լինելու պատճառով։
«Ալիսայի» պաշտոնական մեկնարկը տրվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 10–ին։  2017 թվականի սեպտեմբերին օգնականի հետ շփվել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը՝ «Յանդեքս»  ընկերություն իր կատարած այցի ժամանակ։ Նրա հարցին․ «Այստեղ քեզ չե՞ն նեղացնում»,  «Ալիսան» պատասխանել է․  «Շատ լավ, հաշվի կառնեմ», որից հետո «Յանդեքսի» աշխատակիցը  ձևակեպել է իմաստային առումով մոտիկ հարց, որին ձայնային օգնականը պատասխանել է․  «Այսօր ես Յանդեքսում նայել եմ կատուների նկարներ և ոչ մի լավ բան չեմ տեսել։  Հուսով եմ, որ Ձեզ մոտ էլ է ամեն ինչ կարգին»։


== Հենահարթակ ==
«Ալիսան» հասանելի է «Յանդեքս» հավելվածում և «Յանդեքս» բրաուզերում»,՝ IOSի ու Անդրոիդի համար, ինչպես նաև Վինդոուզ, որտեղ ծրագիրը հաստատվում և գործարկվում է  «Յանդեքս բրաուզերի» միջոցով։
2018 թվականի մայիսին «Յանդեքս տեղորոշիչ» ձայնային կառավարումը փոխարինվել է «Ալիսայով»։
2018 թվականի YaC կոնֆերանսի ժամանակ հայտարարվել է, որ «Ալիսան» տեղադրվելու է «Յանդեքս կայարանի» Խելացի աշտարակների և Սոնի ականջակալների մեջ, և հայտարարել են « Յանդեքս  երկխոսությունների» մեկնարկ, որի օգնությամբ  «Ալիսային» կարելի է սովորեցնել նոր գիտելիքներ։  Գիտելիքները հասանելի են հատուկ կատալոգում։ Հետագայում «Յանդեքսը» պլանավորել է ձայնային կառավարումը ներդնել այլ կենցաղային տեխնիկայի մեջ՝  «Ալիսայի» բազայի հիման վրա։


== Գործածություն ==
«Ալիսայի» հիմնական գործառույթը ամենօրյա խնդիրների լուծումն է․ համացանցում փնտրել ինֆորմացիա, գտնել վայրեր, ուղիներ, ցույց տալ եղանակի տեսությունը և այլն։ Դրա համար օգնականը դիմում է «Յանդեքսի»  ծառայություններին՝ «Յանդեքս  փնտրել», «Յանդեքս քարտեզ»,  «Յանդեքս երաժշտություն» և այլն, կարողանում է նաև բացել մի քանի կողմնակի ծրագրեր։ Բացի այդ «Ալիսան» կարող է կազմակերպել զրուցակցի ժամանցը՝  հետաքրքրող թեմայի շրջանակներում վարելով երկխոսություն․ նա պատասխանում է հարցերին, երբեմն նաև սրախոսում։
Երկխոսության օրինակ․

— Ողջույն։— Բարև։— Ո՞վ է քեզ հորինել։— Յանդեքս ընկերության ծրագրավորողները։  Ինչպես նաև դիզայներները։ Եվ մենեջերները։ Եվ թոփ մենեջերները։  Եվ մեկ մարդ։—Ինչու՞ է քո անունն Ալիսա։— Որովհետև թեստավորման ժամանակ պարզվել է, որ այնպիսի անուն, ինչպիսին է «Բետա խելացի ասիստենտ վարկած երեք մեկ բիլդ յոթ վաթսունչորս»,  ցավոք սրտի, լավ չի հիշվում, օգտվողները իրար են խառնել։— Վատ պատասխան։— Փորձը դժվար սխալների որդին է։  Խնդրում եմ հստակեցրեք, որտեղ եմ ես սխալվել՝  ընտրելով ներքևում գրված պատասխաններից մեկը։


== Ձայն ==
«Ալիսան» խոսում է ռուս կրկնօրինակող դերասանուհի Տատյանա Շիտովոյի ձայնով, որը ռուսերենով բազմաթիվ անգամ կրկնօրինակել է դերասանուհի Սկարլետ Յոհանսոնի դերերի մեծ մասը,  այդ թվում վիրտուալ օգնական Սամանտային՝ « Она (կինոնկար, 2013)»–ում ։ Ձայնի սինթեզատորն օգտագործում է Շիտովոյի կողմից հատուկ պատրաստված ձայնագրություններ։
«Ալիսայի» անհատականության շատ առանձնահատկություններ դրսևորվում են նախադասությունների համակցությամբ, որոնք շարադրվել են «Յանդեքսի» խմբագրի կողմից։  «Ալիսայի» հերոսներից մեկի հեղինակը դարձել է լրագրող և գրող Վլադիմիր Գուրիևը։ Սակայն արտադրողները նշում են, որ  «Ալիսան» չի սահմանափակվում նախապես տրված խմբագրական հարցաշարերի պատասխաններով․ օգնականի նեյրոնների ցանցը սովորեցվել է ռուսախոս տեքտերի մեծ խմբաքանակի համար, այդ թվում՝ ցանցային երկխոսությունների։ Դա արտահայտվել է ծրագրի բնույթի վրա․ որոշ օգտվողներ բախվում են այն բանի հետ, որ նա հրաժարվում է պատասխանել հարցերին, կամ հանդգնում է։  «Ալիսայի» մշակողները մշտապես հետևում են նրա  վարքագծին և ուղղում այն։
«Ալիսան» կարողանում է զգացմունքային պատասխաններ տալ․ օրինակ,  
թեմայով պայմանավորված նա կարող է դրսևորել կենսախնդություն կամ տխրություն։


== Ուսուցանում ==
Ստեղծողները նշում են,, որ ազատ թեմայի շրջանակներում երկխոսության հնարավորությունը չի սահմանափակվում նախապես տրված սցենարների հավաքածուով, որն իրացվում է մեքենայացված տեխնոլոգիաների օգնությամբ, այդ թվում ՝ նեյրոնային ցանցերով։


== Տեխնոլոգիաներ ==
«Ալիսան» ճանաչում և վերլուծում է խոսքը «Յանդեքսի» կողմից մշակված SpeechKit հենահարթակի օգնությամբ։


== Լսարան ==
«Յանդեքսի» տվյալներով, «Ալիսայի» ամենամսյա լսարանը 2018 թվականի հուլիսի դրությամբ կազմել է 28 միլիոն մարդ։


== Ռեակցիա ==
Չնայած այն բանին, որ «Ալիսան» դեռ վատ է աշխատում հավելվածների հետ, օգտատերերը դրական են գնահատել նրա զրուցելու ընդունակությունները և հումորի զգացումը։ Նրան հաճախ են թեստավորում և արդյունքները տեղադրում համացանցում։  Օգտագործողները նկատել են, որ նա հաճախ է հանդգնում, վիճում, հրաժարվում կատարել հանձնարարությունները և բավականին քննադատաբար է խոսում ռուսական քաղաքականության մասին։  «Ալիսան» անեկդոտներ է պատմում աշխատանքի մասին, կարդում է հայտնի բանաստեղծություններ՝ նրանց ավելացնելով տեխնոլոգիական տերմիններ, խրախուսում է հոմեոպաթիան, հասկանում է ժողովրդախոսակցական լեզուն, սեղաններ է պատվիրում, ։  Երկու «Ալիսաների» զրույցի ընթացքում մեկը մյուսին խորհուրդ է տվել նետվել պատուհանից ։ Գերման Գրեֆն «Ալիսային» անվանել է «հիմար և թերի»։


== Տես նաև ==
Amazon Alexa
Կորտանա (ձայնային օգնական)
Siri


== Ծանոթագրություններ ==