Vz 77 DANA

Vz 77 DANA (չեխ․՝ "dělo automobilní nabíjené automaticky", նաև Samohybná Kanónová Húfnica vzor 77 (ShKH vz. 77)) - չեխական արտադրության ինքնագնաց հրետանային կայանք։ Մշակվել է  Konštrukta Trenčín ընկերության կողմից և կառուցվել ZTS ընկերության կողմից նախկին Չեխոսլովակիայի (ներկայիս՝ Սլովակիա) Վագի Դուբլիցա քաղաքում։ Ներկայացվել է 1970-ական թվականներին և եղել է շահագործվող առաջին 152 մմ ինքնագնաց հրետանային կայանքը։ Այն կառուցված է մոդիֆիկացված 8x8 Tatra 815 շասսիի վրա, որն օժտված է արտաճանապարհային հիանալի շարժունակությամբ։ Ներկայումս այն գտնվում է սպառազինոթւյան մեջ է Չեխիայում, Լիբիայում, Լեհաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում և Սլովակիայում։  
Թրթուռավոր մեքենաների հետ համեմատ ինքնագնաց մեքենաներն ունեն մի քանի առավելություններ․ դրանք պատրաստելն ու շահագործելն ավելի հեշտ է և դրանք ավելի շարժունակ են։ Անվադողերի ճնշումը կարող է կարգավորվել արտաճանապարհային շարժունակության ապահովման նպատակով, իսկ առջևի չորս անիվներն ունեն ղեկի ուժեղացված կառավարում։ Մինչև կրակ բացելն այն գետնին է իջեցնում 3 հիդրավլիկ ուղղորդող մեխանիզմները, մեքենան ունի նաև տանիքին ամրացված կռունկ, որն օգնում է լիցքավորել արկերը։  
DANA-ի անձնակազմը բաղկացած է վարորդից (կառավարում է հիդրավլիկ ուղղորդող մեխանիզմները), առջևի խցիկում նստող հրամանատարից, զրահաաշտարակի ձախ կողմում նստող հրետանավորից (ուղղում է հրետանին և բացում կրակը) և լիցքվորող մեքենավարից (ընտրում է լիցքերի համապատասխան քանակը) և զրահաաշտարակից աջ կողմում նստող զինամթերք մատակարարողից։


== Մշակում ==
DANA-ն մշակվել է 1970-ականների վերջերին Konštrukta Trenčín ընկերության կողմից։ Այն Չեխոսլովակիայի բանակին է մատակարարել ինքնագնաց ուղիղ կրակի զենք, որպեսզի Չեխոսլովակիան ստիպված չլիներ չգնել խորհրդային 2Ս3 Ակացիա ինքնագնաց հրետանային կայանքը։ Մշակման աշխատանքներն ավարտվեցին 1976 թ․, և DANA նախագիծը արտադրության հանձնվեց ZTS ընկերությանը։ Կայանքը սպառազինության մեջ մտավ 1981 թ․, և արդեն 1994 թ․ արտադրվել էին այդպիսի 750 կայանքներ։ DANA-ն արտահանվել է նաև Լեհաստան և Լիբիա։ 


== Կառուցվածք ==

DANA կայանքը հրաժարվում է ժամանակակից ինքնագնաց հրետանուց և օգտագործում անվավոր շասսիներ։ Այն համալրված է նորարարական ավտոմատացված լիցքավորման համակարգով, որն իր տեսակի մեջ նորություն էր դրա արտադրության ժամանակ։ Մեքենան ունի առջևի վարորդի խցիկ, բացօթյա մարտախցիկ և հետևում գտնվող շարժիչի խցիկ։ Առջևի խցիկում նստում են վարորդը/մեքենավարն ու հրամանատարը։ Զրահաաշտարակը տեղադրված է Tatra 815 անվավոր շասսիին ամրացված շրջանցող ամրակին և բաժանված է երկու մասի՝ հաուբիցի հետ խփող մեխանիզմն ու կրակելու ժամանակ հետադարձ-առաջընթաց շարժման համար նախատեսված կամրջակը։ Զրահաաշտարակի ձախ անկյունը զբաղեցնում է հրետանավորն ու առաջին լիցքավորողը, այդտեղ են գտնվում կրակի կառավարման օպտիկական սարքերը, հրետանու էլեկտրամեխանիկական կառավարումները, օժանդակ զինանոցի պահեստատուփը և այլն։ Իսկ աջ կողմում գտնվում է արկերի մեխանիկական մատակարարման համակարգը, որն աշխատեցվում է երկրորդ լիցքավորողի կողմից։ 
DANA կայանքի հիմնական զենքը միակուռ փողով 152 մմ հաուբիցն է։ 
DANA կայանքի յուրահատկությունն այն է, որ այն կարողանում է լիցքավորել արկն ու փամփուշտը փողի ցանկացած բարձրությունում։ 
Քանի որ կայանքը չունի գիրոսկոպ կամ նման համակարգ անկախ, ավտոմատացված և ինքնավար նշանառության համար, հաուբիցի հրետանավորն օգտագործում է ZZ-73 տեսակի օպտիկական դիտակ և PG1-M-D տեսակի կոլիմատոր անուղղակի նշանառության համար։ Ուղիղ կրակի համար հրետանավորն օգտագործում է OP5-38-D հեռադիտակ։


== Զինամթերք ==
2014 թ․ դրությամբ չեխական բանակն օգտագործում է երեք տեսակի արկեր․

152-EOF, խիստ պայթուցիկ, մինչև 18 կմ առավելագույն հեռավորությամբ
152-EOFd, հեռահար, խիստ պայթուցիկ, մինչև 20 կմ առավելագույն հեռավորությամբ
152-EPrSv, խիստ պայթուցիկ, հակատանկային, օգտագործվում է ուղիղ կրակի համար զրահապատ թիրախներ խոցելու նպատակով


== Ընդհանուր տեխնիկական տվյալներ ==

Երկարություն՝ 10.5 մ
Լայնություն՝ 2.8 մ
Բարձրություն՝ 2.6 մ
Քաշ՝ 23 տոննա
Աշխատանք
Առավելագույն արագություն՝ 80 կմ/ժ
Կրակի արագություն՝ 3 պտույտ/րոպե 30 րոպեի ընթացքում
Հրետանու առավելագույն հեռահարություն՝ 28 կմ
Անձնակազմ՝ 4-5
Զենք՝
Հիմնական՝ 152 մմ հաուբից, երկարություն՝ 5,58 մմ (37 տրամաչափի)
Երկրորդական՝ 12.7 մմ գնդացիր DŠKM
Շարժիչ՝ դիզելային Tatra T2-939-34 շարժիչ, առավելագույնը 345 ձիաուժ


== Պատմություն ==

2020 թ․ հոկտեմբերի 21-ին հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակը հայտարարեց, որ Ադրբեջանի զինված ուժերը կիրառում են DANA կայանքներ և հրապարակել էր դրանց արբանյակային պատկերները։  Ըստ ռազմական փորձագետի՝ այն հայտնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերում զարտուղի ճանապարհներով։ DANA կայանքների ձեռքբերման մասին հայտի էր դարձել դեռևս 2018 թվականին, երբ պարզվեց, որ Ադրբեջանը զենք է գնում ՆԱՏՕ-ի անդամ-պետություններից։ Երկու DANA կայանք ոչնչացվել և երկուսը գրավվել են 2008 թ․ ռուս-վրացական պատերազմի ժամանակ։2008 թ․ ի վեր Աֆղանստանում օգտագործվել են հինգ լեհական հրետանիներ։ 


== Սպառազինություն ==


=== Ներկայումս ===
 Ադրբեջան - անհայտ քանակի DANA M1
 Չեխիա - 164 միավոր M-77 ( 2008 թ․ հուլիսի 1-ի դրությամբ)
 Լիբիա - 120 միավոր M-77
 Լեհաստան - 111 միավոր M-77
 Սլովակիա - 135 միավոր M-77 և 16 միավոր M2000
 Վրաստան - 47 միավոր M-77՝ մատակարարված 2004 թ․ Չեխիայից
 Կիպրոս - 12 միավոր M2000G Zuzana՝ մատակարաված Հունաստանից


=== Նախկինում ===
 Չեխոսլովակիա - 408 միավոր, փոխանցվել է ժառանգորդ պետություններին
 ԽՍՀՄ - 108 միավոր 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«152 mm ShKH Dana vz.77»։ GlobalSecurity.Org։ Վերցված է May 27, 2006 «MODAN - 152 mm Self-propelled Gun Howitzer»։ www.kotadef.sk։ Արխիվացված է օրիգինալից August 13, 2008-ին։ Վերցված է October 10, 2007  «ZUZANA - 155 mm Self-propelled Gun Howitzer»։ www.kotadef.sk։ Արխիվացված է օրիգինալից October 27, 2007-ին։ Վերցված է October 10, 2007 «HIMALAYA - 155 mm Self-propelled Gun Howitzer»։ www.kotadef.sk։ Արխիվացված է օրիգինալից October 27, 2007-ին։ Վերցված է October 10, 2007