Լծակ

Լծակ, պարզ մեխանիզմ, իրենից ներկայացնում է անշարժ կետի (հենարանի) շուրջը պտտվող ձող, կամ մարմին։


== Պատմություն ==
Մ.թ.ա. հինգերորդ հազարամյակում մարդն օգտագործում էր կշեռքը, օգտագործելով լծակի կանոնը հավասարակշռության հասնելու համար։ Ավելի ուշ Հունաստանում ստեղվեցին կշեռքներ, որոնցում հենման կետը հնարավոր էր փոխել, և կշռել տարբեր զանգվածներ։ Մ.թ.ա. 1500 թվականին Եգիպտոսում և Հնդկաստանում ստեղվեց կռունկը՝ ջրհորից ջուր հանելու համար։ Մ.թ.ա. երրորդ դարում Արքիմեդը բացատրեց լծակի աշխատանքի մեխանիզմը։ Ըստ լեգենդի՝ Արքիմեդը, հասկանալով իր բացահայտման նշանակությունը, բացականչել է. «Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կշրջեմ Երկիրը»։
Ցանկացած մեխանիզմ, որը ձևափոխում է մեխանիկական շարժումը, իր կառուցվածքի մեջ լծակ ունի։


== Աշխատանքի մեխանիզմ ==

Լծակի աշխատանքի մեխանիզմը հիմնված է էներգիայի պահպանման օրենքի վրա։ Առաջին բեռը բարձրացնող բազուկի վրա ազդող ուժը կատարում է աշխատանք, որը հավասար է

  
    
      
         
        
          A
          
            1
          
        
        =
        
          F
          
            1
          
        
        Δ
        
          h
          
            1
          
        
      
    
    {\displaystyle \ A_{1}=F_{1}\Delta h_{1}}
  Երկրորդ ուժը կկատարի աշխատանք, որը հավասար է.

  
    
      
         
        
          A
          
            2
          
        
        =
        
          F
          
            2
          
        
        Δ
        
          h
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \ A_{2}=F_{2}\Delta h_{2}}
  ,որտեղ 
  
    
      
        Δ
        
          h
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \Delta h_{2}}
   — լծակի ծայրի տեղափոխուոթյունն է։
Աշխատանքները, ըստ պահպանման օրենքի իրար հավասար են.

  
    
      
         
        
          A
          
            1
          
        
        =
        
          A
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \ A_{1}=A_{2}}
  ,

  
    
      
         
        
          F
          
            1
          
        
        Δ
        
          h
          
            1
          
        
        =
        
          F
          
            2
          
        
        Δ
        
          h
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \ F_{1}\Delta h_{1}=F_{2}\Delta h_{2}}
  .Նման եռանկյունների կանոնից.

  
    
      
         
        
          F
          
            1
          
        
        
          D
          
            1
          
        
        =
        
          F
          
            2
          
        
        
          D
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \ F_{1}D_{1}=F_{2}D_{2}}
  .
Նման մոտեցմամբ կարելի է հաշվարկել նաև ավելի բարդ համակարգերը,օրինակ  n հատ լծակ ունեցող համակարգում,որտեղ կլինի 2n բազուկ։

  
    
      
        
          i
          
            C
          
        
        =
        
          
            
              F
              
                R
                1
              
            
            
              F
              
                (
                2
                n
                −
                1
                )
                −
                P
              
            
          
        
        =
        
          
            
              F
              
                R
                1
              
            
            
              F
              
                23
              
            
          
        
        ⋅
        
          
            
              F
              
                23
              
            
            
              F
              
                45
              
            
          
        
        ⋅
        .
        .
        .
        ⋅
        
          
            
              F
              
                (
                2
                n
                −
                2
                )
                −
                (
                2
                n
                −
                1
                )
              
            
            
              F
              
                (
                2
                n
                −
                1
                )
                −
                P
              
            
          
        
        =
        
          
            
              B
              
                2
              
            
            
              B
              
                1
              
            
          
        
        ⋅
        
          
            
              B
              
                4
              
            
            
              B
              
                3
              
            
          
        
        ⋅
        .
        .
        .
        ⋅
        
          
            
              B
              
                (
                2
                n
                )
              
            
            
              B
              
                (
                2
                n
                −
                1
                )
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle i_{C}={\frac {F_{R1}}{F_{(2n-1)-P}}}={\frac {F_{R1}}{F_{23}}}\cdot {\frac {F_{23}}{F_{45}}}\cdot ...\cdot {\frac {F_{(2n-2)-(2n-1)}}{F_{(2n-1)-P}}}={\frac {B_{2}}{B_{1}}}\cdot {\frac {B_{4}}{B_{3}}}\cdot ...\cdot {\frac {B_{(2n)}}{B_{(2n-1)}}}}
  ,որտեղ․

  
    
      
         
        
          B
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle \ B_{i}}
   — i-րորդ բազուկն է․

  
    
      
         
        
          F
          
            (
            i
            −
            1
            )
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle \ F_{(i-1)i}}
   — (i-1) բազուկից i բազուկին հաղորդվող ուժն է․

  
    
      
         
        
          i
          
            C
          
        
      
    
    {\displaystyle \ i_{C}}
   — մոտքի և ելքի ուժերի հարաբերակցությունը.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
О Рычагѣ// Физика. С-Пб, 1831 г.