Ժան Ժիրո

Ժան Ժիրո (ֆր.՝ Jean Giraud, մայիսի 8, 1938(1938-05-08)[…], Նոժան սյուր Մարն, Սենա և Ուազա, Ֆրանսիա - մարտի 10, 2012(2012-03-10)[…], Մոնրուժ, Օ-դը-Սեն, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի նկարիչ, կոմիքսների հեղինակ։ Հայտնի է նաև Մյոբիուս (Moebius) կեղծանունով։


== Կենսագրություն ==


=== Պատանեկություն ===
Ժան Ժիրոն ծնվել է 1938 թվականի մայիսի 8-ին Փարիզի արվարձանում, եղել է միակ երեխան Ռեյմոնդ Ժիրոյի և Փոլին Վինչոնի ընտանիքում։ Երբ Ժան Ժիրոն եղել է երեք տարեկան, ծնողները բաժանվել են, և նրան դաստիարակել են պապիկն ու տատիկը։ Մանուկ հասակից հետաքրքրված է եղել վեստերններով և 10-12 տարեկանում սկսել է նկարել իր առաջին կոմիքսները վեստերն ժանրում։ 1954 թվականին 16 տարեկան հասակում ընդունվել է École Duperré արվեստի և դիզայնի քոլեջ։ Այնտեղ նա կրկին սկսել է նկարել վեստերն-կոմիքսներ՝ չխրախուսվելով դասավանդողների կողմից։
1956 թվականին նա թողել է քոլեջը, որպեսզի տեղափոխվի Մեքսիկա՝ իր մոր մոտ, որ ամուսնացել էր մեքսիկացու հետ, և այնտեղ անցկացրել է  9 ամիս։ Մեքսիկական անապատը, անեզր կապույտ երկինքը և հարթ դաշտավայրերը՝ զարմանալի հեռանկարներ, որոնցով նա նախկինում հիանում էր էկրանից՝ վեստերներում, անջնջելի տպավորություն են թողել նրա հետագա աշխատանքների վրա։ Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո նա սկսել է աշխատել Fleurus կաթոլիկ հրատարակչությունում՝ որպես հաստիքային նկարիչ։
1959-1960 թվականներին, Ալժիրի պատերազմի ժամանակ Ժիրոն զորակոչվել է ծառայության։ Գծանկարչական կրթության շնորհիվ նրան հաջողվել է խուսափել առաջնագծից՝ զինվորական ծառայությունն անցկացնելով որպես բանակային ամսագրի նկարազարդող և լոգիստ։ Ծառայության ընթացքում Ժիրոն ծանոթացել է շատ էկզոտիկ մշակույթների հետ և, ինչպես Մեքսիկայում, ձեռք է բերել փորձ, որն անջնջելի տպավորություն է գործել և իր հետքը թողել ավելի ուշ շրջանի նրա կոմիքսների վրա, հատկապես "Mœbius" կեղծանունով ստեղծված ստեղծագործություններում։


=== Կարիերա ===
Առաջին կոմիքսը՝ Frank et Jeremie երգիծական վեստերնը, Ժիրոն նկարել է 18 տարեկանում՝ Far West ամսագրի համար։ 1956-1958 թվականներին աշխատել է Fleurus հրատարակչությունում։ 1961 թվականին դարձել է բելգիացի նկարիչ Ժիժեի (Joseph Gillain, առավել հայտնի որպես Jijé) աշակերտը։ 1963 թվականին բելգիացի սցենարիստ Ժան Միշել Շարլյեի հետ ստեղծել է առաջին կոմիքսը լեյտենանտ Բլուբերրի (Blueberry) մասին շարքից, որը մինչև հիմա լույս է տեսնում։ Մյոբիուս կեղծանունը Ժիրոն մտածել է 1963 թվականին, երբ դիմել է ֆանտաստիկայի ժանրին։
Նա համագործակցել է բրիտանական «Նոր աշխարհներ» ամսագրի հետ, որը խմբագրում էր Մայքլ Մուրկոքը, նկարազարդել է Մուրկոքի, Սեմուել Դիլենիի, Ֆիլիպ Դիքի, Ռոջեր Ժելյազնիի գրքերը։


==== Métal Hurlant ====
1974 թվականին Ժիրոն Ֆիլիպ Դրուեի, Ժան Պիեր Դյոնեի և Բերնար Ֆարկասի հետ հիմնել են Métal Hurlant (ֆր. ճչացող մետաղ) ամսագիրը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել եռամսյակը մեկ և մասնագիտացած էր մեծահասակների կոմիքսների վրա՝ հիմնականում գիտական ֆանտաստիկայի, սարսափների և էրոտիկայի ժանրում։ Ամսագրի հետ համագործակցել են եվրոպացի բազմաթիվ առաջատար նկարիչներ, և հրապարակված կոմիքսների տեսողական ոճը միշտ տարբերվել է բարձր որակով, պրոֆեսիոնալ և հաճախ փորձառական գծանկարչությամբ։
Métal Hurlant հսկայական ազդեցություն է գործել կոմիքսների աշխարհի վրա ոչ միայն Եվրոպայում, այլև ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում, ինչպես նաև այդ ժամանակաշրջանի և դրան հաջորդող սերունդների նկարիչների, պատկերազարդողների և գրաֆիկական դիզայներների վրա։
1974-1975 թվականներին լույս է տեսել Ժիրոյի "Արզակ" քառաշար կոմիքսը՝ ժանրի պատմության մեջ առաջին առանց բառերի կոմիքսը, որն անմիջապես դարձել է կուլտային։ Արզակի ցնցող տեսողական ոճը իր ազդեցությունն է ունեցել դասական ամերիկյան սուպերհերոսական կոմիքսի ոճի վրա։ Հանս Գիգերը և Մայք Մինյոլան («Հելբոյի» ստեղծողը) ասել են, որ իրենց ցնցել է Մյոբիուսի հենց այդ կոմիքսը։ Ճապոնացի անիմացիոն ռեժիսոր Հայաո Միյաձակին պատմել է, որ «Արզակի» էսթետիկան շատ մեծ ազդեցություն է ունեցել իր՝ 1984 թվականին նկարահանած «Նավսիկայան Քամիների հովտից» մուլտֆիլմի ձևավորման վրա։ Միյաձակին և Ժիրոն երկար տարիներ ընկերներ են եղել, և վերջինս նույնիսկ իր դստերն անվանել է Նավսիկայա։


==== The Long Tomorrow ====
1975 թվականին «Ավազաբլուր» ֆիլմի նկարահանման ժամանակ Ժիրոն ծանոթացել է ամերիկացի սցենարիստ և ռեժիսոր Դեն Օ’Բեննոնի հետ, որը պատասխանատու էր հատուկ էֆեկտների համար։ Նկարահանումներից առաջ ազատ ժամանակ Դենը գրել և նկարազարդել է մի փոքրիկ դետեկտիվ պատմություն, որը տեղի էր ունենում ապագայի աշխարհում։ Կոմիքսը ծաղրապատճենել է գիտական ֆանտաստիկայի և նուար դետեկտիվների բազմաթիվ նմուշներ։ Օ’Բեննոնը ցույց է տվել կոմիքսը Ժիրոյին, իսկ նրան այնքան է դուր եկել պատմությունը, որ նա թույլտվություն է խնդրել նկարազարդել այն և տպագրել Métal Hurlant-ում։ Օ’Բեննոնը համաձայնել է և մոռացել՝ այնքան էլ լուրջ չընդունելով սեփական ստեղծագործությունը։ 1976 թվականին Ժիրոյի նկարազարդած «Երկար վաղվա օրը» («The Long Tomorrow») լույս է տեսել Métal Hurlant-ում, իսկ 1977 թվականին՝ Heavy Metal-ի առաջին համարում։ Եզակի դիզայնի և յուրահատուկ ոճի շնորհիվ The Long Tomorrow համարում են տեսողական կիբերպանկ ոճի հիմքը։ Նրանով են ուղղորդվել Ռիդլի Սքոթը՝ «Ածելիների վրայով վազողը» ֆիլմում ապագայի աշխարհն ստեղծելիս, և Ջորջ Լուկասը՝ «Կայսրությունը հասցնում է պատասխան հարված» ֆիլմում։ The Long Tomorrow մեծ ազդեցություն է ունեցել կիբերպանկի դասական Ուիլյամ Գիբսոնի «Նեյրոմանտ» վեպի հեղինակի և Կացուխիրո Օտոմոյի «Ակիրա» կուլտային մանգայի ու անիմեի ստեղծողի վրա։


=== Կինեմատոգրաֆիա ===
1970 թվականների վերջին Ժիրոն սկսել է գործունեությունը կինոյի բնագավառում։ Նա աշխատել է չիլիացի գրող և ռեժիսոր Ալեխանդրո Խոդորովսկու՝  հետագայում չեղարկված «Ավազաբլուր» ֆիլմի գեղարվեստական ձևավորման վրա, արել է ավելի քան 3000 նկարներ։ 1980 թվականներին նրանք միասին ստեղծել են «Ինկալ» կոմիքսների շարքը, որը հրապարակվել է Métal Hurlant-ում։
«Օտարը» (1979) և «Շեղբի վրայով վազողը» (1982) ֆիլմերում Ժան Ժիրոն աշխատել է ռեժիսոր Ռիդլի Սքոթի հետ։ Նա կիբերպանկային «Գահ» (1982) ֆիլմի համար ստեղծել է հագուստների ձևավորումներ։ «Ժամանակի տիրակալները» (1982) մուլտֆիլմում Ժիրոն հանդես է եկել ոչ միայն որպես նկարիչ, այլև որպես սցենարիստ։ 1989 թվականին Ժիրոն մասնակցել է ճապոնական անգլալեզու «Փոքրիկ Նիմո։ Արկածներ երազների աշխարհում» մուլտֆիլմի և Ջեյմս Քեմերոնի «Անդունդ» ֆիլմի ստեղծմանը։ 1990-ական թվականների կեսերին վերադարձել է կինո՝ մասնակցելով «Տիեզերական ջեմ» և «Հինգերորդ տարրը» ֆիլմերի ստեղծման աշխատանքներին։
2000 թվականների սկզբին Ժիրոն դարձել է «Աստվածային կատակերգության» նկարազարդման իտալական նախագծի երեք մասնակիցներից մեկը, նա նկարել է պատկերներ «Դրախտի» համար։ 2003 թվականին թողարկվել է «Արզակ» անիմացիոն շարքը, որը ստեղծել էր Ժիրոն՝ ըստ սեփական կոմիքսի։
Ժիրոն վախճանվել է քաղցկեղի դեմ երկարատև պայքարից հետո՝ 2012 թվականի մարտի 10-ին, Փարիզում, 73 տարեկան հասակում, թաղվել է մարտի 15-ին Մոնպառնասի գերեզմանատանը։


== Մատենագրություն ==
1963—2012 — Blueberry (նկարիչ)
1975—1976 — Arzach (հեղինակ և նկարիչ)
1976 — The Long Tomorrow (նկարիչ)
1981—1988 — Ինկալ / l’Incal (նկարիչ)
1988—1989 — Silver Surfer: Parable (նկարիչ)


== Ֆիլմագրություն ==
1979 — Օտարը / Alien (նկարիչ)
1982 — Շեղբիի վրայով վազողը / Blade Runner (հագուստների ձևավորող, չի նշված լուսագրերում)
1982 — Ժամանակի տիրակալները / Les Maîtres du temps (նկարիչ, սցենարիստ)
1982 — Գահ / TRON (նկարիչ)
1987 — Տիեզերքի տիրակալները / Masters of the Universe (նկարիչ)
1988 — Ուիլլոու / Willow (նկարիչ)
1989 — Փոքրիկ Նիմո. Արկածներ երազների աշխարհում / Little Nemo: Adventures in Slumberland (նկարիչ)
1989 — Անդունդ / The Abyss (նկարիչ)
1996 — Տիեզերական ջեմ / Space Jam (նկարիչ, մուլտիպլիկատոր)
1997 — Հինգերորդ տարրը / The Fifth Element (նկարիչ)
2003 — Արզակ / Arzak Rhapsody (ռեժիսոր, սցենարիստ, նկարիչ, դերասան)
2004 — Բլուբերրի / Blueberry (սցենարիստ)
2005 — Աստղային ճակատամարտ. Ժամանակի և տարածության միջով / Thru the Moebius Strip (սցենարիստ, պրոդյուսեր, նկարիչ)
2009 — Strange Frame: Love & Sax (նկարիչ)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Sadoul Numa (February 1976)։ Mister Mœbius et Docteur Gir (French)։ Paris: Éditions Albin Michel։ էջ 96։ ISBN 2226002669 ; cover by Tardi, who returned the favor Giraud had provided him, when scripting one of his very first published comics.
de Bree Kees, Frederiks Hans (1982)։ Stripschrift special 4: Blueberry, Arzach, Majoor Fataal, John Difool, de kleurrijke helden van Giraud/Moebius (Dutch)։ Zeist: Vonk։ էջ 100։ OCLC 63463307 
Hjorth-Jørgensen Anders (1984)։ Giraud/Moebius – og Blueberrys lange march (Danish)։ Odense: Stavnsager։ էջ 64։ ISBN 8788455262 
Collective (November 1986)։ L'univers de 1: Gir. (French)։ Paris: Dargaud։ էջ 96։ ISBN 2205029452 
Sadoul Numa (January 1991)։ Mœbius: Entretiens avec Numa Sadoul (French) (Updated, expanded and revised version of the 1976 Albin Michel ed.)։ Tournai: Casterman։ էջ 198։ ISBN 2203380152 
Sadoul Numa, Rebiersch (tr.) Resel (1992)։ Das grosse Moebius Buch (German) (German language version of the 1991 Casterman ed.)։ Hamburg: Carlsen Verlag GmbH։ էջ 200։ ISBN 3551019002 
Giraud Jean (January 1999)։ Moebius-Giraud: Histoire de mon double (French)։ Paris: Editions 1։ էջ 220։ ISBN 2226002669 ; autobiography
Svane Erik, Surmann Martin, Ledoux Alain, Jurgeit Martin, Berner Horst, Förster Gerhard (2003)։ Zack-Dossier 1: Blueberry und der europäische Western-Comic (German)։ Berlin: Mosaik։ էջ 96։ ISBN 393266759X ; the vast majority of the featured artist's interviews, conducted by Svane, was originally published in French in the Swiss comic journal Swof, Hors-Séries (Moebius-themed) issue 2, 2000/Q1, but were augmented with material edited out in the original publication, as well as augmented with material from other, older source publications, especially opportune in the latter case for the by then deceased Jean-Michel Charlier.
Bosser Frédéric (June 2005)։ «Jan Kounen: Du Colt 45 au 35 mm" & "Dossier Jean Giraud: Cavalier solitaire»։ Les dossiers de la bande dessinée (French) (27) (Paris: DBD)։ էջեր 52–94 
Sadoul Numa (October 2015)։ Docteur Mœbius et Mister Gir: Entretiens avec Jean Giraud (French) (Updated, expanded and revised version of the 1991 Casterman ed.)։ Tournai: Casterman։ էջ 264։ ISBN 9782203041639 
Sadoul Numa, Masato (tr.) Hara (2017)։ 人の漫画家が語る創作の秘密 (Futari no mangaka ga kataru sosaku no himitsu) (Japanese) (Japanese language version of the 2015 Casterman ed.)։ Tokyo, Japan: ShoPro Books։ էջ 512։ ISBN 9784796876605 


== Հղումներ ==
Ирина Кулик. Листы Мёбиуса
Агния Левская. Искусство комикса