Սուրեն Խուդոյան

Սուրեն Կարապետի Խուդոյան (1912, մայիսի 28, Դվին - 1992, հուլիսի 10, Երևան), հայ մանկավարժ, ՀԽՍՀ դպրոցի վաստակավոր ուսուցիչ, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։


== Կենսագրություն ==
Սուրեն Խուդոյանը ծնվել է Արտաշատի շրջանի Դվին գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում, միջնակարգ կրթությունը՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան 2-րդ աստիճանի դպրոցում։ 1930 թվականին ավարտել է դպրոցը և աշխատել ՀԽՍՀ Կոտայքի շրջանի Էլար և Գառնի գյուղերում որպես ուսուցիչ և դպրոցի տնօրեն։ 1933 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի Ն. Կ. Կրուպսկայայի անվան Կոմունիստական դաստիարակության ակադեմիայի դպրոցական ֆակուլտետ, որտեղ դասախոսում էին այնպիսի խոշոր գիտնականներ, ինչպիսիք էին Լ. Վիգոտսկին, Ս. Ռուբինշտեյնը, Բ. Անանևը և ուրիշներ։ Ակադեմիան ավարտելուց հետո Ս. Խուդոյանը որպես դպրոցի տնօրեն է աշխատել ՀԽՍՀ տարբեր շրջաններում, ապա աշխատանքի է անցել Լուսժողկոմատում որպես դպրոցական տեսուչ, ավելի ուշ՝ Երևանի մանկավարժական կաբինետում որպես փոխտնօրեն է աշխատել։ 1940 թվականից աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ Լուսավորության նախարարության Մանկավարժական գիտական գիտահետազոտական ինստիտուտում որպես գիտաշխատող, սեկտորի վարիչ, փոխտնօրեն։ 1942-1947 թվականներին 89-րդ հայկական Թամանյան հրաձգային դիվիզիայի կազմում մասնակցում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողություններին՝ հասնելով մինչև Բեռլին։
1950-1955 թվականներին խմբագրել է «Սովետական դպրոց» թերթը և «Սովետական մանկավարժ» հանդեսը, որից հետո, մինչև 1972 թվականը, աշխատել է որպես Մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։ 1972 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ Լուսավորության նախարարությունում որպես բուհերի վարչության պետ։ 1974-1987 թվականներին ղեկավարել է Ուսուցիչների կատարելագործման ինստիտուտի Մանկավարժության և հոգեբանության ամբիոնը։


== Գիտական ներդրում ==
Սուրեն Կարապետի Խուդոյանը մանկավարժության տարբեր հարցերի նվիրված շուրջ 350 գիտական աշխատությունների հեղինակ է։ Նրա մեծագույն ներդրումներից մեկը կարելի է համարել արևելահայ դպրոցների պատմությունը մոռացումից փրկելը։ Տասնյակ տարիներ ուսումնասիրելով Խորհրդային միության տարբեր քաղաքների արխիվները՝ նա համակարգել է Հայաստանի և Ռուսաստանի տարածքներում գործող հայկական դպրոցներին վերաբերող նյութերը՝ ներկայացնելով դրանք բազմաթիվ հոդվածների և երկու խոշոր աշխատությունների՝ 1973 թվականին «Սովետահայ դպրոցի պատմությունը», 1987 թվականին «Արևելահայ դպոցները 1830-1920 թվականներին» մեջ (դպրոցների մասին փաստաթղթերի արխիվային պատճենները գտնվում են Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ գրադարանում)։


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
«Կարմիր աստղի» շքանշան
«Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի» շքանշան
«Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշան
«Արիության համար» մեդալ
«Մարտական վաստակի համար» մեդալ
«Բեռլինի գրավման համար» մեդալ
«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
«Վարշավայի գրավման համար» մեդալ
«Հաղթանակի համար» մեդալ
«Բարեխիղճ աշխատանքի համար» մեդալ
«Խաչատուր Աբովյան» մեդալ
«Ն. Կ. Կրուպսկայայի» մեդալ
ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգիր
ՀՀ դպրոցի վաստակավոր ուսուցչի կոչում


== Հիմնական աշխատությունները և նրա հիշատակին նվիրված գիտաժողովի նյութերը ==
Խաչատուր Աբովյանը մանկավարժ, Եր. 1941 թ.
Խրախուսանքն ու պատիժը դպրոցում, Եր. 1950 թ.
Միքայել Նալբանդյանը դաստիարակության մասին, Եր. 1955 թ.
Վ. Գ. Բելինսկու մանկավարժական գաղափարները, Եր. 1957 թ.
Սովետահայ դպրոցի պատմություն, Եր. 1973 թ.
Մանկավարժական գիտությունը և սովորողների կոմունիստական դաստիարակության խնդիրները, Եր. 1986 թ.
Արևելահայ դպրոցները 1830-1920 թվականներին, Եր. 1987 թ.
Ռազմի ճամփաներով, Եր. 1988 թ.
Մեծանուն մանկավարժ-գիտնական Սուրեն Խուդոյանի 100-ամյակին նվիրված՝ «Հայ մանկավարժության պատմությունը և դպրոցի արդի հիմնախնդիրները» թեմայով գիտաժողովի նյութեր, Եր. «Զանգակ» հրատ. 2013 թ.


== Ծանոթագրություններ ==