Բիոտեխնոլոգիա

Կենսատեխնոլոգիան ( Բիոտեխնիկա)  այնպիսիbarev arev առարկա է, որը ուսումնասիրում է կենդանի օրգանիզմների, դրանց համակարգերի կամ դրանց նյութափոխանակության արտադրանքի օգտագործման տեխնոլոգիական խնդիրները լուծելու հնարավորությունները, ինչպես նաև գենետիկական ինժեներիայի կողմից անհրաժեշտ հատկություններով կենդանի օրգանիզմների ստեղծման հնարավորությունը։  Կախված գործիքներից և ծրագրերից, այն հաճախ համընկնում է մոլեկուլային կենսաբանության, կենսատեխնիկայի, կենսաբժշկական ճարտարագիտության, կենսաֆինանսավորման, մոլեկուլային ճարտարագիտության և հարակից ոլորտների հետ։
Հազարամյակներ շարունակ մարդկությունը օգտագործում էր կենսատեխնոլոգիան գյուղատնտեսության, սննդի արտադրության և բժշկության ոլորտում ։ Ենթադրվում է, որ տերմինը ստեղծվել է 1917 թ.-ին հունգարացի ինժեներ Կառլ Էրեկի կողմից։ 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին կենսատեխնոլոգիան ընդլայնվել է ՝ ներառելով նոր և բազմազան գիտություններ, ինչպիսիք են գենոմիկան, գենոմի վերականգնման մեթոդները, կիրառական իմունոլոգիան և դեղագործական թերապիաների ու ախտորոշիչ թեստերի զարգացումը։ 


== Կենսատեխնոլոգիայի պատմություն ==
Կենսատեխնոլոգիա տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1917 թվականին, հունգարացի ինժեներ Կառլ Էրեկի կողմից։
Արդյունաբերական արտադրության մեջ միկրոօրգանիզմների կամ դրանց ֆերմենտների օգտագործումը, որոնք ապահովում են տեխնոլոգիական գործընթացը, հայտնի է եղել դեռ հին ժամանակներից, սակայն համակարգված գիտական հետազոտությունները զգալիորեն ընդլայնել են կենսատեխնոլոգիայի մեթոդների և միջոցների զինանոցը։
Այսպիսով, 1814-ին, Սանկտ Պետերբուրգի ակադեմիկոս Կ.Ս. Կիրխհոֆը  հայտնաբերեց կենսաբանական կատալիզմի երևույթը և փորձեց բիոկատալիկական ճանապարհով ստանալ առկա ներքին հումքից շաքար (մինչ 19-րդ դարի կեսերը շաքարը ստացվում էր միայն շաքարեղեգնից)։ 1891-ին Միացյալ Նահանգներում ճապոնացի կենսաքիմիկոս Տակամանին ստացել է արդյունաբերական նպատակներով ֆերմենտային պատրաստուկների օգտագործման առաջին արտոնագիրը։ Գիտնականն առաջարկել է բուսական թափոնների սաքսարիֆիկացման համար դիաստազի օգտագործումը։
XX դարի սկզբին ակտիվորեն զարգանում էր ֆերմենտացումը և մանրէաբանական արդյունաբերությունը։ Նույն տարիներին առաջին փորձերը կատարվեցին `հիմնելու  հակաբիոտիկների, խմորիչներից ստացված սննդային խտանյութերի արտադրությունը, վերահսկել բուսական և կենդանական ծագման ապրանքների ֆերմենտացումը։
Առաջին հակաբիոտիկը ՝ պենիցիլինը, մեկուսացվեց և մաքրվեց ընդունելի մակարդակի վրա 1940 թվականին, ինչը նոր մարտահրավերների տեղիք տվեց ՝ միկրոօրգանիզմների կողմից արտադրվող դեղերի արդյունաբերական արտադրության ոլորտում, նոր դեղերի ավելի էժան և կենսաբազմազանության մակարդակի վրա աշխատելու աշխատանքներ։


==== Օրինակներ ====
Կենսատեխնոլոգիան կիրառվում է չորս հիմնական արդյունաբերական ոլորտներում ՝  ներառյալ առողջապահությունը, բերքի արտադրությունը և գյուղատնտեսությունը։
Օրինակ ՝  կենսատեխնոլոգիայի մեկ կիրառումը օրգանական արտադրանքի արտադրության համար միկրոօրգանիզմների ուղղակի օգտագործումն է։ Մեկ այլ օրինակ՝ հանքարդյունաբերության կողմից առկա բակտերիաների օգտագործումը բիոլայնացման մեջ։ Կենսատեխնոլոգիան օգտագործվում է նաև վերամշակման, թափոնների բուժման, արդյունաբերական գործունեությամբ աղտոտված տարածքների մաքրման, ինչպես նաև կենսաբանական զենք արտադրելու համար։
Կենսատեխնոլոգիայի մի քանի ճյուղեր նույնականացնելու համար ստացվել են մի շարք տերմիններ, օրինակ՝

Բիոինֆորմատիկան (նաև կոչվում է «ոսկու կենսատեխնոլոգիա») միջդիսցիպլինար ոլորտ է, որը լուծում է կենսաբանական խնդիրները հաշվողական տեխնիկայի կիրառմամբ և հնարավորություն է տալիս արագ կազմակերպել, ինչպես նաև կենսաբանական տվյալների վերլուծություն։ Բիոինֆորմատիկան հիմնական դեր է խաղում տարբեր ոլորտներում,  ինչպիսիք են ֆունկցիոնալ գենոմիկան, կառուցվածքային գենոմիկան և պրոտեոմիկան, և կազմում է կենսատեխնոլոգիայի և դեղագործության ոլորտի հիմնական բաղադրիչը։
Կապույտ կենսատեխնոլոգիան հիմնված է ծովային ռեսուրսների շահագործման վրա ՝  ապրանքներ և արդյունաբերական ծրագրեր ստեղծելու համար ։ Կենսատեխնոլոգիայի այս ճյուղը առավելագույնս օգտագործվում է վերամշակման և այրման ոլորտներում, հիմնականում ֆոտոսինթետիկ միկրո ջրիմուռներով կենսա-յուղերի արտադրությանում։
Կանաչ կենսատեխնոլոգիան այն կենսատեխնոլոգիան է, որը կիրառվում է գյուղատնտեսական գործընթացների վրա։ Օրինակ կարող է լինել բույսերի ընտրությունը և տնային պահպանումը միկրոպրագոգրացիայի միջոցով։ Մեկ այլ օրինակ `տրանսգեն բույսերի նախագծումն է, որը պետք է զարգանա հատուկ միջավայրում քիմիական նյութերի առկայության (կամ բացակայության ) պայմաններում։
Կարմիր կենսատեխնոլոգիան կենսատեխնոլոգիայի օգտագործումն է բժշկական և դեղագործական արդյունաբերություններում և առողջության պահպանման մեջ ։ Այս մասնաճյուղը ներառում է պատվաստանյութերի և հակաբիոտիկների արտադրություն, վերականգնողական թերապիա, արհեստական օրգանների ստեղծում և հիվանդությունների նոր ախտորոշում ։ Ինչպես նաև հորմոնների, ցողունային բջիջների, հակամարմինների և ախտորոշիչ թեստերի զարգացում։
Սպիտակ կենսատեխնոլոգիան, որը նաև հայտնի է որպես արդյունաբերական կենսատեխնոլոգիա, կիրառվում է արդյունաբերական գործընթացներում։ Օրինակ է օրգանիզմի նախագծումը՝ օգտակար քիմիական նյութ արտադրելու համար։ Մեկ այլ օրինակ է ֆերմենտների, որպես արդյունաբերական կատալիզատորների օգտագործումը, արժեքավոր քիմիական նյութեր արտադրելու, կամ վտանգավոր / աղտոտող քիմիական նյութերը ոչնչացնելու համար։ Սպիտակ կենսատեխնոլոգիան հակված է ավելի քիչ ռեսուրսների սպառման, քան արդյունաբերական ապրանքներ արտադրելու համար օգտագործված ավանդական գործընթացները։
«Դեղին կենսատեխնոլոգիան» օգտագործումն էսննդի արտադրության մեջ, օրինակ գինու, պանրի, գարեջրի ֆերմենտացման միջոցով պատրաստումը։ Սա ներառում է կենսատեխնոլոգիայի վրա հիմնված մոտեցումներ վնասակար միջատների վերահսկման, ակտիվ բաղադրիչների կամ հետազոտությունների համար միջատների գեների բնութագրման և օգտագործման համար, կամ գյուղատնտեսության և բժշկության մեջ կիրառման և այլ մոտեցումների վերաբերյալ։
Մոխրագույն կենսատեխնոլոգիան նվիրված է բնապահպանական ծրագրերին և կենտրոնացած է կենսաբազմազանության պահպանման և աղտոտիչների հեռացման վրա։
Շագանակագույն կենսատեխնոլոգիան կապված է չոր հողերի և անապատների կառավարման հետ։ Դիմումներից մեկը ուժեղացված սերմերի ստեղծումն է, որոնք դիմադրում են չոր տարածքների ծայրահեղ շրջակա միջավայրի պայմաններին, ինչը կապված է նորարարության, գյուղատնտեսական տեխնիկայի ստեղծման և ռեսուրսների կառավարման հետ։
Մանուշակագույն կենսատեխնոլոգիան կապված է կենսատեխնոլոգիայի շուրջ իրավաբանական, էթիկական և փիլիսոփայական հարցերի հետ ։
Մութ կամ սև բիոտեխնոլոգիան  կապված է բիոտեռորիզմի կամ կենսաբանական զենքի  հետ, որն օգտագործում է միկրոօրգանիզմներ և տոքսինները, որոնք առաջացնում են անասունների և բերքերի հիվանդություններ,և անգամ մարդկանց մահ։


=== Կենսաբժշկություն ===
Բժշկության մի ճյուղ, որը տեսական տեսանկյունից ուսումնասիրում է մարդու մարմինը, նրա կառուցվածքն ու գործառույթը՝ նորմալ և պաթոլոգիական պայմաններում,  դրանց ախտորոշման, շտկման և բուժման մեթոդներով ։ Կենսաբժշկությունը ներառում է կուտակված տեղեկատվություն և հետազոտություն, ավելի կամ պակաս չափով, ընդհանուր բժշկության, անասնաբուժության, ստոմատոլոգիայի և հիմնական կենսաբանական գիտություններում, ինչպիսիք են քիմիան, կենսաբանական քիմիան, կենսաբանությունը, պատմաբանությունը, գենետիկան, սաղմնաբանությունը, անատոմիան, ֆիզիոլոգիան, պաթոլոգիան, կենսաբժշկական ճարտարագիտությունը ,  կենդանաբանություն,  բուսաբանություն և մանրէաբանություն։


=== Կենսաֆարմակոլոգիա ===
Ֆարմակոլոգիայի մի բաժին, որն ուսումնասիրում է կենսաբանական և կենսատեխնոլոգիական ծագում ունեցող նյութերի արտադրած ֆիզիոլոգիական հետևանքները։ Կենսաֆարմակոլոգիան երկու ավանդական գիտությունների ՝ բիոտեխնոլոգիայի, այսինքն ՝ նրա մասնաճյուղի, որը կոչվում է «կարմիր», բժշկական կենսատեխնոլոգիա և դեղագիտություն, որը նախկինում հետաքրքրված էր միայն ցածր մոլեկուլային քաշի քիմիական նյութերով, արդյունքում բեղմնավորման պտուղ է։
Կենսաբժշկական հետազոտության օբյեկտներ. Կենսաֆարմնամթերքի ուսումնասիրություն, դրանց արտադրության պլանավորում, արտադրության կազմակերպում։ Կենսաֆարմակոլոգիական բուժիչ միջոցները և պրոֆիլակտիկ կանխարգելման համար միջոցները ձեռք են բերվում կենդանի կենսաբանական համակարգերի, օրգանիզմների հյուսվածքների և դրանց ածանցյալ նյութերի միջոցով ՝ օգտագործելով կենսատեխնոլոգիա, այսինքն ՝ կենսաբանական և կենսատեխնոլոգիական ծագման բուժական նյութեր։


=== Բիոինֆորմատիկա ===
Բիոինֆորմատիկան ներառում է իր մեջ մի մեթոդներ և մոտեցումներ ․

համակարգչային վերլուծության մաթեմատիկական մեթոդներ համեմատական գենոմիկայի մեջ (գենոմային բիոինֆորմատիկա);
սպիտակուցների տարածական կառուցվածքի կանխատեսման ալգորիթմների և ծրագրերի մշակում (կառուցվածքային կենսաինֆորմատիկա);
ռազմավարությունների, համապատասխան հաշվարկային մեթոդաբանությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև կենսաբանական համակարգերի տեղեկատվական բարդության ընդհանուր կառավարում։ Կենսաինֆորմատիկան օգտագործում է կիրառական մաթեմատիկայի, վիճակագրության և համակարգչային գիտության մեթոդներ։ Կենսաինֆորմատիկան օգտագործվում է կենսաքիմիայի, կենսաֆիզիկայի, էկոլոգիայի և այլ ոլորտներում։


=== Բիոնիկա ===
Բիոնիկան ( հունարենից՝ Βίον «կենդանի») կիրառական գիտություն է կենդանի բնության կազմակերպման, հատկությունների, գործառույթների և կառուցվածքների, այսինքն `բնության մեջ ապրելու ձևերի և դրանց արդյունաբերական անալոգների տեխնիկական սկզբունքներում և համակարգերում կիրառման վերաբերյալ։
Տարբերում են՝

կենսաբանական բիոնիկա ՝ ուսումնասիրում է կենսաբանական համակարգերում տեղի ունեցող գործընթացները.
տեսական բիոնիկա, որը կառուցում է այս գործընթացների մաթեմատիկական մոդելները.
տեխնիկական բիոնիկա ՝ կիրառում է տեսական բիոնիկայի մոդելներ ՝ ինժեներական խնդիրները լուծելու համար։ Բիոնիկները սերտորեն կապված են կենսաբանության, ֆիզիկայի, քիմիայի, կիբերնետիկայի և ինժեներական գիտությունների հետ ՝ էլեկտրոնիկա, նավարկություն, կապ, ծովային գործեր և այլն։


=== Կենսաբազմացում ===
Կենսաբազմացումը կենսաբանական օբյեկտների `բույսերի, սնկերի, միջատների, որդերի և այլ օրգանիզմների նյութափոխանակության ներուժն օգտագործելու միջոցով ջրի, հողի և մթնոլորտի մաքրման մեթոդների մի շարք է։


=== Հիբրիդացում ===
Հիբրիդացումը հիբրիդների ձևավորման կամ արտադրության գործընթաց է, որը հիմնված է մեկ բջիջում տարբեր բջիջների գենետիկական նյութի միավորման վրա։
Այն կարող է իրականացվել նույն տեսակների ներսում (ներանձնային հիբրիդացում) և տարբեր համակարգված խմբերի միջև (հեռավոր հիբրիդացում, որի մեջ զուգակցվում են տարբեր գենոմներ)։ Հիբրիդների առաջին սերունդը հաճախ բնութագրվում է հետերոզով, որն արտահայտվում է օրգանիզմների ավելի լավ հարմարվողականությամբ, ավելի մեծ պտղաբերությամբ և կենսունակությամբ։ Հեռավոր հիբրիդացումով, հիբրիդները հաճախ ստերիլ են։


== Գրականություն ==
"Basic Concept of Biotechnology" Dr. K.N. Chandrashekara and Dr. Ashok Yakkaldevi
"ADVANCES IN APPLIED BIOTECHNOLOGY"  Edited by Marian Petre
"Introduction to Biotechnology Laboratory Manual" Author(s): Austin Community College
"PLANT BIOTECHNOLOGY AND GENETICS" Archived 2018-09-21 at the Wayback Machine. Edited by C. Neal Stewart, Jr.
"Medicalbiotechnology" Bernard R. Glick, Terry L. Delovitch and Cheryl L. Patten
"Bionics" Scientific Coordinator: Tamás Rosk. Organisational Coordinator: ERCIM


== Տես նաև ==
Կենսաինֆորմատիկա
Կենսաբժշկություն Archived 2019-10-16 at the Wayback Machine.


== barev ==