Հասարակության վերաբերմունքը նույնասեռականության հանդեպ


===== Ի՞նչ դեր են խաղում դատապարտումը և նախապաշարմունքները գեյերի, լեսբիների և երկսեռականների կյանքում =====
Նույնասեռականները և երկսեռականները ամբողջ աշխարհում բախվում են մի շարք նախապաշարմունքների, քննադատության և բռնության՝ իրենց սեռական կողմնորոշման պատճառով։ Լեսբիների, գեյերի և երկսեռականների հանդեպ ուժեղ բացասական նախատրամադրվածությունն առկա էր դեռևս 20-րդ դարի մեծ մասի ընթացքում։ 1970, 1980, 1990-ականներին տարբեր երկրներում հասարակական կարծիքի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հասարակության լայն շերտերի համար այս մարդիկ միշտ ծայրահեղ բացասական վերաբերմունքի օբյեկտ են եղել։ Ընդ որում սեռական տարբեր կողմնորոշում ունեցող մարդիկ նույնպես հանդուրժողական չէին միմյանց նկատմամբ։ Քանի որ լեսբի ֆեմինիստների համար կարևոր գերապատվություն էր սեռերի հավասարությունը, կանանց և տղամարդկանց միջև դերերի բաշխվածությունը դիտարկվում էր որպես հայրիշխանական/պատրիարխալ դրսևորում։ Լեսբի ֆեմինիստները խուսափում էին գենդերային դերերի խաղից, ու գեյերի շովինիզմից. նրանցից շատերը պարզապես հրաժարվում էին աշխատել գեյերի հետ։ Իսկ այն լեսբիները, ովքեր առաջնորդվում էին էսենցիալիստական հայացքներով, հարում էին այն մոտեցմանը, որ իրենք նույնասեռական են ծնվել և օգտագործում էին լեսբի տերմինը՝ ընդգծելու համար իրենց սեռական կողմնորոշումը միայն, իրենց վերաբերմունքով տարբերվում էին ֆեմինիստ լեսբիների՝ գեյերի իրավունքների վերաբերյալ թունոտ վերաբերմունքից։
Վերջերս հասարակական կարծիքը հաճախ է հանդես գալիս սեռական տարբեր կողմնորոշում ունեցող մարդկանց հանդեպ քննադությունների դեմ. համայնքի ներկայացուցիչները հաճախ պաստառներով երթեր են իրականացնում՝ բարձրացնելու համար խնդրի գիտակցվածության աստիճանը, սակայն լեսբիների և գեյերի հանդեպ թշնամանքը նախկինի նման տարածված է ժամանակակից հասարակության մեջ։ Մոտավորապես այդպիսի մակարդակի վրա է նաև երկսեռականների դատապարտումը։ Փաստացի երկսեռականները կարող են դատապարտման ենթարկվել ինչպես որոշ լեսբիների և գեյերի կողմից, այնպես էլ հետերոսեքսուալ մարկանց կողմից։ Վերջիններիս քննադատող լեսբիները և գեյերը կարծում են, որ տրանսգենդեր մարդիկ ստերեոտիպեր են խաղարկում, իսկ երկսեռականները պարզապես գեյեր կամ լեսբիներ են, ովքեր վախենում են բացահայտվել և ազնիվ լինել իրենց նույնականության հետ։ Յուրաքանչյուր համայնք պայքարում է՝ ձևավորելու համար իր իսկ նույնականությունը՝ ներառյալ նաև այն, թե արդյո՞ք հավասար է, և թե ինչպես հավասարվի մյուս գենդերների և սեռականության վրա հիմնված համայնքների հետ։ Ժամանակի հետ ներառելով այլ ենթախմբեր ևս, այս կոնֆլիկտը շարունակվում է մինչև մեր օրեր։
Գեյերի, լեսբիների, երկսեռականների նկատմամբ դատապարտումը կարող է դրսևորվել ամենատարբեր ձևերով՝ ընդհուպ մինչև բռնություն՝ նրանց նկատմամբ։ Բացի այդ, լայնորեն տարածված է այս մարդկանց դատապարտումը աշխատանքային և բնակարանային ոլորտներում։ Եվս մեկ ոլորտ, որտեղ լեսբիները, գեյերը և երկսեռականները բախվում են բացասական նախապաշարմունքների և դատապարտման, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի պանդեմիան է։
Առհասարակ նախապաշարմունքները և դատապարտումը ազդեցություն են ունենում ինչպես ամբողջ հասարակության, այնպես էլ առանձին անհատների վրա։ Սոցիալական մակարդակում նախապաշարմունքները և դատապարտումը լեսբիների, գեյերի և երկսեռականների հանդեպ կրում է այդ խմբերի մասին ամենօրյա ստերեոտիպային պատկերացումների բնույթ։ Այդ ստերեոտիպերը շարունակում են գոյություն ունենալ՝ չնայած, որ չեն ամրապնդվում ապացույցներով, և դրանք հաճախ օգտագործվում են՝ արդարացնելու համար լեսբիների, գեյերի և երկսեռականների՝ հասարակությունում ոչ ճիշտ ստատուսը։ Օրինակ՝ նման ստերեոտիպերով հաճախ արդարացվում է սեռական փոքրամասնությունների՝ աշխատանքային ոլորտում, երեխաների դաստիարակության, նրանց հարաբերությունների հասարակականորն ընդունման և լեգալության հարցերում սահմանափակումները։ Անհատական մակարդակում այսպիսի նախապաշարմունքները և քննադատությունները նույնպես կարող են ունենալ բացասական հետևանքներ, հատկապես եթե լեսբիները, գեյերը և երկսեռականները փորձում են թաքցնել կամ մերժել իրենց սեռական կողմնորոշումը։ Դատապարտումը և նախապաշարմունքները կարող են նաև բացասական ազդեցություն ունենալ վերջիններիս առողջության և բարեկցության վրա։ Առանձին անձանց կամ խմբի վրա ստիգմաների ազդեցությունը կարող է նվազել կամ խորանալ այդ մարդկանց այլ առանձնահատկությունների պատճառով նույնպես, ինչպես, օրինակ, ռասսան, ազգությունը, կրոնը կամ հաշմանդամությունն է։ Սեռական կողմնորոշմանն ուղղված տարբեր դատապարտումները և նախապաշարմունքնեը կարող են նաև լուրջ վնաս հասցնել լեսբիների և գեյերի հոգեկան առողջությանը՝ դառնալով դիսթրեսսի, տագնապայինության, դեպրեսիայի, սեռական դիսֆունկցիայի, բացասական ես-պատկերի ևնի առաջացման նշանակալի աղբյուր։ Այս խնդիրների դեմ պայքարում որոշիչ նշանակություն ունի սոցիալական աջակցությունը, բայց թշնամանքի և դատապարտման պատճառով այս մարդկանց համար դժվար է գտնել այդպիսի աջակցություն։
Համայնքի ներկայացուցիչների նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը այնքան մեծ է, որ այն նկարագրող տերմիններ կան անգամ։

Հոմոֆոբիան տերմին է, որ օգտագործվում է նկարագրելու համար սեռական կողմնորոշման կամ գենդերային նույնականության վրա հիմնված դատապարտումը և կարող է ներառել վերբալ և ֆիզիկական վիրավորանք պարունակող գործողություններ։
Սակայն գործածության մեջ կա մեկ ուրիշ, ավելի ընդգրկուն տերմին՝ հետերոսեքսիզմ, նկարագրելու համար դատապարտման բոլոր ձևերը՝ ուղղված լեսբիներին, գեյերին կամ երկսեռականներին։
Տրանսաֆոբիան բացասական, արժեզրկող և դատապարտող վերաբերմունքն է այն անհատների նկատմամբ, ովքեր իրենց տեսքով կամ ինքնությամբ չեն համապատասխանում գենդերի մասին ավանդական պատկերացումներին և կամ նրանց հանդեպ, ովքեր չեն նույնականանում կամ չեն ցուցադրում իրենց կենսաբանական սեռը։ Տրանսաֆոբիան և հոմոֆոբիան փոխկապված են։ Որպես դատապարտման ձև՝ տրանսաֆոբիան կարող է լինել անհատական կամ համակարգային, դիտավորյալ կամ առանց դիտավորության։


===== Տերմինաբանական հստակեցում =====
Ավելի լավ պատկերացնելու համար, թե ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այս համայնքը, նախ և առաջ կարևոր է մի քանի տերմինաբանական հստակեցումներ անել՝ կապված այն հարցի հետ, թե ինչ է նշանակում սեռ, գենդեր, սեռականություն, ինչ է սեռական կողմնորոշումը, գենդերային ինքնությունը։
Սեռականությունը յուրաքանչյուր անձի մտավոր, վարքագծային, կենսաբանական և սոցիալական բնութագրիչների ամբողջությունն է, որը սահմանում է մարդու վարքագիծը, ինքնությունը, դերը՝ որպես անհատ և որպես հասարակության անդամ։ Սեռականությունը մարդու կյանքի կենտրոնական ասպեկտն է, որը ընդգրկում է նրա սեռը, գենդերային ինքնությունը, դերերը, սեռական կողմնորոշումը, էրոտիկությունը, ինտիմությունը, հաճույքը, և վերարտադրողականությունը։ Սեռականությունը կրում է կենսաբանական, հոգեբանական, սոցիալական, տնտեսական, քաղաքական, մշակութային, պատմական, իրավական, կրոնական և հոգևոր մի շարք գործոնների ազդեցությունը
Գենդեր տերմինը ավելի շատ նրա համար է, որ մենք կարողանանք տարբերակել մարդու սեռի կենսաբանական իմաստը սոցիալ-մշակութային այն բովանդակությունից, որը այն ստանում է՝ ապրելով այս կամ այն մշակութային միջավայրում։ Այն ավելի շատ որոշում է, թե տվյալ հասարակությունում ինչ բովանակություն ունի կանացիությունը և տղամարդկայինությունը։ Գենդերը մարդու սոցիալական սեռն է, այսինքն՝ այն արտացոլում է մարդու սեռի սոցիալական ասպեկտները։ Կենսաբանական սեռն այն է, որը գրանցվում է մեր ծննդյան պահին, իսկ սոցիալական սեռը՝ այն, ինչ որ ձեռք ենք բերում՝ ապրելով այս կամ այն հասարակությունում։
Գենդերային ինքնությունը սեփական գենդերի ներքին ընկալումն է, այն մասին է` ինչպես ենք մենք մեզ ընկալում՝ տղամարդ, կին, թե այլ գենդեր։ Գենդերային ինքնությունը ինքնագիտակցության ասպեկտ է, որը նկարագրում է մարդու՝ սեփական անձի ընկալումը՝ որպես որոշակի սեռի ներկայացուցիչ։ Ընդ որում այդ ընկալումը կարող է չհամապատասխանել նրա կենսաբանական սեռին (ներառյալ սեփական մարմնի զգացողությունը) և գենդերի այլ դրսևորումներին (ներառյալ հագուստը, խոսքը, մաներան)։
Սեռական կողմնորոշումը հուզական, ռոմանտիկ և/կամ սեռական հակումն է տղամարդկանց, կանանց կամ երկու սեռի ներկայացուցիչների նկատմամբ էլ։ Այն նաև կապված է այդ հակման վրա հիմնված ինքնանույնականության, վարքաձևի, այդ հակումները կիսող մարդկանց համայքնին պատկանելիության հետ։
Սեռական կողմնորոշումը բաղկցած է 3 էլեմենտներից՝

սեռական գրավչություն,
սեռական վարք,
սեռական նույնականություն։Մի քանի տասնամյակների ընթացքում արված հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ սեռական կողմնորոշումը ունի որոշակի տատանասահման, որի մի բևեռում հակումն է բացառապես հակառակ սեռի ներկայացուցիչների նկատմամբ, իսկ մյուս բևեռում՝ հակումը բացառապես նույն սեռի նկատմամբ։ Սակայն, որպես կանոն, այն դիտարկվում է 3 հիմնական կատեգորիաների տեսանկյունից՝

Հետերոսեքսուալություն (տարասեռականություն)- հուզական, ռոմանտիկ կամ սեռական հակումն է հակառակ սեռի ներկայացուցիչների հանդեպ,
Հոմոսեքսուալություն (նույնասեռականություն)-հուզական, ռոմանտիկ կամ սեռական հակումն է նույն սեռի ներկայացուցիչների հանդեպ,
Բիսեքսուալություն (''երկսեռականություն'') -հուզական, ռոմանտիկ կամ սեռական հակվածությունն է ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց հանդեպ։


===== ԼԳԲՏՔԻԱ+ համայնքի նկատմամբ վերաբերմունքը Հայաստանում =====
Հայաստանում բացասական բուռն արձագանք են գտնում բոլոր այն իրադարձությունները, որոնք վերաբերում են կամ այս կամ այն կերպ առնչություն են ունենում ԼԳԲՏՔԻԱ+ համայնքի հետ՝ ինչպես հասարակ բնակչության, այնպես էլ պաշտոնատար անձանց կողմից։ Նմանատիպ իրադարձություններից էր Լիլիթ Մարտիրոսյանի ելույթը ԱԺ-ում, «Իմ մարմինն անձնական է» գրքի շնորհանդեսը, «Կանանց նկատմամբ բռնության ու ընտանեկան բռնության կանխարգելման» Եվրոպական խորհրդի (Ստամբուլյան) կոնվենցիայի վավերացման գործընթացը, «ֆեմ» գրադարանի առկայությունը, «Հուզանք ու զանգ» ներկայացումը ևն[22]։
Ավելի վաղ՝ 2011 թվականին (հարցի վերաբերյալ ավելի ուշ արված համապարփակ հետազոտություններ դեռևս չկան) Երևանում, Գյումրիում և Վանաձորում արված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ սեռական կողմնորոշումը և գենդերային ինքնությունը սահմանափակ են ընկալվում հասարակությունում, քիչ են տրանսգենդեր և երկսեռական անձանց մասին տեղեկությունները, որ համայնքի մասին պատկերացումները գլխավորապես կարծրատիպային բնույթի են և չունեն գիտական հիմնավորվածություն։ Հարցվածների 18,6%-ը ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշումը հիվանդություն է դիտարկում, 12,7%-ը կարծում է, որ դա արևմտյան երկրների բացասական ազդեցության հետևանք է։