Նարնջագույն, կարմիր, դեղին (նկար)

«Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» (անգլ.՝ Orange, Red, Yellow), ամերիկացի նկարիչ Մարկ Ռոթկոյի նկարը, աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի վառ ներկայացուցիչ, գրված 1961 թվականին։ Վերագրվում է գունային դաշտի գեղանկարչությանը։ 2012 թվականի մայիսի 8-ին վաճառվել է Քրիստիս աճուրդում` 86 882 500 դոլարով, ռեկորդային անվանական գին սահմանելով հետպատերազմյան ժամանակակից արվեստի ստեղծագործության համար հրապարակային սակարկություններում։ Կտավը ցուցադրվել է, ի թիվս այլոց, Պինկուսների ընտանիքի մասնավոր հավաքածուի, արվեստի ազդեցիկ հովանավորների մոտ 2011 թվականին Դեվիդ Պինկուսի  մահից հետո։


== Պատմություն ==
«Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» կտավը ձեռք է բերվել լոդնդոնյան Մարլբորո գեղարվեստի (անգլ.՝ Marlborough Fine Art) պատկերասրահի կողմից, որտեղ կտավը հայտնվել էր Նյու Յորքի Մալբորո Հերսոն պատկերասրահից։ 1964 թվականի փետրվարից նկարը ցուցադրվել է Մարլբորո Նյու Լոնդոն պատկերասրահում` Մարկ Ռոթկոյի ցուցադրության շրջանակներում։ Լոնդոնյան պատկերասրահը այս աշխատանքը 1967 թվականին վաճառեց Դեվիդ Փինքուսին, ով համարվում է XX դարի երկրորդ կեսի ամերիկացի առաջատար կոլեկցիոներներից մեկը։ Կտավը լայն հասարակությունից թաքցված է եղել շուրջ 45 տարի, երբ այն տնօրինում էր Փինքուսը, և ցուցադրվել է հատուկ դեպքերում։ 1986 թվականի սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին «Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» կտավը ցուցադրվել է Ֆիլադելֆիայի արվեստի թանգարանում` «Ֆիլադելֆիան հավաքում է. արվեստը` 1940 թվականից»  (անգլ.՝ Philadelphia Collects: Art Since 1940) ցուցահանդեսում։ 1996 թվականի հունիս-դեկտեմբեր ամիսներին կտավը ցուցադրվել է Պալմերի արվեստի թանգարանում` Փենսիլվանիա նահանգի համալսարանում, Յունիվերսիթի այգում` «Աբստրակտից մինչև պատկերավորում. Փինքուսի հավաքածուից ժամանակակից արվեստի հավաքածուներ»  (անգլ.՝ Abstraction to Figuration: Selections of Contemporary Art from the Pincus Collection):


== 2012 թվականի աճուրդ ==
Մինչ «Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» կտավի ռեկորդային գնով վաճառվելը, Մարկ Ռոթկոյի աշխատանքի համար սահմանված էր 72,8 մլն դոլար (2007 թվականի մայիսի 17-ին), երբ Կատարի թագավորական ընտանիքը Դեյվիդ Ռոքֆելլերից ձեռք բերեց «Սպիտակ կենտրոն (դեղին, վարդագույն և վարդագույնի վրա մանուշակագույն)» կտավը։ «Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» կտավի գինը կազմում էր 77,5 մլն դոլար, գնորդի հարկերի հետ միասին` 86,8 մլն դոլար, դրանով իսկ հրապարակային սակարկություններում սահմանելով հետպատերզմյան շրջանի ժամանակակից արվեստում նոր ռեկորդ` առանց գնաճի հաշվարկման։ Միևնույն ժամանակ հետպատերազմյան կտավների համար ամենաբարձր տրված գինը կազմել է 140 մլն դոլար (մոտ 160 մլն դոլար` 2012 թվականի մայիսի վերահաշվարկի ժամանակ)` 2006 թվականի նոյեմբերին Ջեքսոն Փոլլոքի «№ 5, 1948» աշխատանքի համար։ Իսկ մշտական դոլարով հետպատերազմյան արվեստի ռեկորդային գնով հրապարակային սակարկություններում մնացել է 86,3 դոլար գումարը (մոտավորապես 92 մլն դոլար` 2012 թվականի մայիսի վերահաշվարկի ժամանակ), որը վճարվել է Ֆրենսիս Բեկոնի «1976 թվականի Տրիպտիխ» աշխատանքի համար, 2008 թվականի մայիսին` Սոտբիսի աճուրդում։
Նախավաճառքային գնահատականների հիման վրա ենթադրվում էր, որ «Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» կտավի արժեքը կգերազանցի 45 մլն դոլարը, երբ աճուրդի ընթացքում այն հասել է 70 մլն դոլարի նշագծին, մնացել էին դրա համար մրցակցող երեք մասնակիցներ։ Աճուրդը տևել է ավելի քան վեց ու կես րոպե, ինչը դարձրել է ամենատևականը ժամանակակից արվեստի գործերի վաճառքի ժամանակ։


== Քննադատություն ==
«The New York Times»-ից Սուրեն Մելիքյանը Ռոթկոյի «Նարնջագույն, կարմիր, դեղին» աշխատանքը անվանել է նրա աշխատանքներին ամենաուժեղ աշխատանքը։ «The Wall Street Journal»-ից Քելլի Քրոուզը նշել է, որ «բալի կարմիր ֆոնի վրա ճոճվող նարնջագույն և դեղին ուղղանկյունների եռյակը ձևավորում է ներկապնակ, որը նույնքան գրավիչ է, որքան մայրամուտը կամ էսկիմոն», ավելացնելով, որ «աճուրդային մասնագետներն ասում են, որ կոլեկցիոներները ավանդաբար ավելի շատ են վճարում այն աշխատանքների համար, որոնք կարմիր և ոսկեգույն երանգներ ունեն, ի տարբերություն խամրած գույների»:


== Ծանոթագրություններ ==