Բերթա Բենց

Բերթա Բենց (pronunciation , գերմ.՝ Bertha Benz, ծնյալ՝ Cäcilie Bertha Ringer, մայիսի 3, 1849(1849-05-03), Պֆորցհայմ, Կարլսրուեի ադմինիստրատիվ օկրուգ, Բադեն-Վյուրթեմբերգ - մայիսի 5, 1944(1944-05-05), Լադենբուրգ, Rhein-Neckar, Կարլսրուեի ադմինիստրատիվ օկրուգ, Բադեն-Վյուրթեմբերգ), ավտոմոբիլային արդյունաբերության գերմանացի ռահվիրա, ավտոմեքենայի գյուտարար Կառլ Բենցի կինն ու բիզնես գործընկերը։ Առաջին անձնավորությունն էր, որ 1888 թվականի օգոստոսի 5-ին մեքենա է վարել երկար տարածության վրա՝ մանրակրկտորեն փորձարկելով Մոթորվագեն արտոնագիրը, ստեղծել է արգելակման բարձիկները, և այդ 65 մղոնանոց (105 կմ) ճամփորդության ընթացքում մի քանի գործնական հարցեր լուծել, որով համաշխարհային ուշադրություն է հրավիրել Բենցի արտոնագրված ավտոմեքենայի վրա ու նպաստել դրա առաջին նմուշների վաճառքին։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ կյանք և ամուսնություն ===

Սեսիլ Բերթա Ռինգերը ծնվել է հարուստի ընտանիքում 1849 թվականի մայիսի 3-ին Գերմանիայի Բադեն մեծ դքսության Պֆորցհայմ քաղաքում։ 
Կառլ Բենցի հետ ամուսնությունից երկու տարի առաջ իր օժիտի ի մասն օգտագործել է՝ այն ներդնելով նրա երկաթե սարքավորումների գործարանում։ Որպես դեռևս չամուսնացած կին նա դա կարող էր անել, սակայն ամուսնությունից հետո, ըստ գերմանական օրենքի, զրկվել է ներդրումներ կատարելու օրինական իրավունքից։ 1872 թվականի հուլիսի 20-ին ամուսնացել է Բենցի հետ, որը նախաձեռնելով նոր արտադրական ձեռնարկություն, շարունակել է օգտագործել կնոջ օժիտը որպես ֆինանսական օգնություն։  
Իր առաջին՝ առանց ձիու կառքը Բենցն ավարտել է 1885 թվականի դեկտեմբերին։ Բերթան այն փորձարկել է դաշտում, լրացումներ կատարել դրա դիզայնի վրա՝ մետաղամեկուսացում ավելացնելով և ստեղծելով կաշվե արգելակման բարձիկներ, որոնք պետք է փոխարինեին փայտե արգելակներին, եթե դրանք հանկարծ չաշխատեին։ Ավելին, նա հնարավորությունների մի քանի հիմնական ոլորտներ է առաջարկել, ինչպիսին է վառելանյութի տարայի դիզայնը, որը Բենցը հետագայում կատարեկագործել է։ Բացի մեքենայի դիզայնի վրա իր ներդրումները, Բերթան օգնել է ֆինանսավորել Մոթորվագենի կատարելագործումը։ Ըստ նոր օրենքի՝ նա կարող էր արտոնագրային իրավունքներ ունենալ, բայց որպես ամուսնացած կին իրավունք չի ունեցել որպես ներդրող հանդես գալ այդ արտոնագրի համար։
Ունեցել են հինգ երեխա՝ Յուջինը (1873–1958), Ռիխարդը (1874–1955), Կլարան (1877–1968), Թիլդան (1882–1974) ու Էլենը (1890–1973)։ 


=== Արտոնագրված ավտոմեքենա ===

1886 թվականին Բենցն աշխարհին է ներկայացրել իր առաջին արտոնագրված ավտոմեքենան՝ մոդել I Մոթորվագենը։ Մեկ տասնամյակի ընթացքում ստեղծվել են 25 նմուշներ, որոնք, ունենալով հեծանվի կառուցվածք, հանդիսացել են արտոնագրված ավտոմեքենաներ և եղել աշխարհի առաջին մեքենաները։ 
Մոդել II-ը եղել է չորս ակնանի, որից այլևս չի արտադրվել։ 
Փոքր թողարկումներով արտադրված առաջին արտոնագրված մեքենան եղել է մոդել III-ը, որն ունեցել է երկաթով ու կոշտ ռետինով կապված հետևի անիվներ ու ղեկով ղեկավարվող առջևի անիվ։ Գնորդներին առաջարկվել է նմուշների բազմազանություն, որից նրանք կարող էին ընտրություն կատարել, օրինակ՝ նստատեղի հարմարեցումներով ու ծալովի վերնամասով։ 


=== Առաջին ճանապարհորդություն ավտոմեքենայով ===

1888 թվականի օգոստոսի 5-ին 39-ամյա Բերթան, առանց ամուսնուն զգուշացնելու և առանց իշխանությունների թույլտվության, իր տասնհինգամյա և տասներեքամյա որդիներ Յուջինի ու Ռիչարդի հետ Մանհայմից մեքենայով ուղևորվել է դեպի Պֆորցհայմ՝ դառնալով թեև ապօրինաբար, բայց մեքենայով երկար տարածություն հաղթահարած առաջին անձը։ Նախքան այս պատմական ճամփորդությունը մեքենաների փորձարկումները եղել են կարճ ու մեկնարկի վայր են վերադարձվել մեխանիկների օգնությամբ։ Բերթայի ճամփորդությունը տարածվել է 106 կմ։ 
Թեև այս ճամփորդության առերևույթ նպատակը իր մայրիկին այցելելն էր, Բերթան ունեցել է այլ նպատակներ ևս․ ապացուցել իր ամուսնուն, որ մեքենան, որի վրա նրանք այդքան շատ ներդրումներ էին կատարել, կարող էր ֆինանսական հաջողություն բերել, եթե համընդհանուր հասարակությանը ցույց տրվեր դրա օգտակարությունը և հավատ ներշնչել իր ամուսնուն, որ նրա ջանքերն անպտուղ չէին մնա ապագայում։ 
Մանհայմից դուրս է եկել լուսաբացին ու ճանապարհին բազմաթիվ խնդիրներ լուծել, ճամփորդության ընթացքում ցուցադրել իր տեխնիկական կարողությունները։ Չունենալով վառելիքի բաք ու կարբյուրատորում ընդամենը 4.5 լիտր բենզին՝ ստիպված է եղել լիգրոին կոչվող նավթային լուծույթ փնտրել, որն անհրաժեշտ էր մեքենայի աշխատանքի համար։ Դա հանդիպում էր միայն դեղավաճառների խանութներում, և Վիսլոխ քաղաքում նա կանգ է առել դեղատան մոտ վառելիքը գնելու համար։ Այդ ժամանակ բենզինն ու այլ վառելիքները կարելի էր գնել միայն դեղատներում, ահա թե ինչու է Վիսլոխի դեղատունը դարձել աշխարհում առաջին բենզալցակայանը։ 
Վառելիքի խցանված խողովակը մաքրել է իր գլխարկի քորոցով և իր ծնկակապն օգտագործել որպես մեկուսացուցիչ։ Ճանապարհին մի դարբին օգնել է ամրացնել շղթան, իսկ երբ փայտե արգելակներն սկսել են չաշխատել, այցելել է կոշկակարի ու կաշի տեղադրել՝ ստեղծելով աշխարհում առաջին արգելակների բարձիկները։ Շարժիչը հովացնելու համար օգտագործվել է ջրահովացման համակարգ, որն ամբողջ ճամփորդության ընթացքում ջրի պաշարի խնդիր է առաջացրել։ Մայրն ու որդիներն ամեն անգամ կանգնելիս իրենց հետ ջուր են վերցրել։ Մեքենայի երկու ատամնանիվները բավարար չէին բարձրությունները հաղթահարելու համար, և Յուջինն ու Ռիչարդը հաճախ են ստիպված եղել վեր բարձրացող ճանապարհներին հրել մեքենան։ Պֆորցհայմ հասել են մթնշաղից հետո և Կառլին հաջող ճամփորդության մասին տեղեկացրել հեռագրով։ Մի քանի օր անց հետ են վերադարձել Մանհայմ։ 

Արտասովոր ճամփորդությունը մեծ հասարակական արձագանք է ստացել, ինչպես և ցանկանում էր Բերթան։ Այն ավտոմոբիլի տեխնիկական զարգացման մեջ առանցքային նշանակություն է ունեցել։ Բերթայի փարձարկումից հետո զույգը մի քանի բարելավում է մտցրել, քանի որ նա հայտնել է ճանապարհին կատարված յուրաքանչյուր մանրուքի մասին ու կարևոր առաջարկներ արել, ինչպիսիք են՝ լրացուցիչ ատամնանիվի ավելացումը բարձունքներ հաղթահարելու համար և արգելակներն ուժեղացնելու համար արգելակների գիծ ավելացնելը։ Նրա ճամփորդությունն ապացուցել է, որ ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ թեսթ-դրայվներն էական դեր են խաղալու։ 


=== Հետագա կյանք ===
Վախճանվել է Լադենբուրգի իրենց ամառանոցում, որտեղ 1906 թվականին տեղափոխվելուց հետո գործում էր Բենցի՝ «Բենց և որդիներ» ընտանեկան բիզնեսը։ 1925 թվականին Կառլ Բենցն իր հուշագրության մեջ գրել է․ «Միայն մեկ հոգի է ինձ հետ եղել կյանքի նավում, երբ թվացել է, թե այն խորտակվում է։ Դա իմ կինն էր։ Քաջաբար և վճռականորեն նա հույսի նոր առագասներ է բացել»։ 


== Մեծարում ==

2008 թվականին Բերթա Բենցի հիշատակի երթուղին պաշտոնապես ընդունվել է որպես մարդկության արդյունաբերական ժառանգություն։ Կարելի է նրա երթուղով անցնել Մանհայմից Հայդելբերգով դեպի Շվարցվալդ ու հետ։ 
2011 թվականի սեպտեմբերի 10-ին և 11-ին Բերթա Բենցի հիշատակի երթուղում կազմակերպվել է պաշտոնական մեծ արարողություն ու ծննդյան երեկույթ՝ նվիրված ավելի քան 131 տարի առաջ Կառլ Բենցի կողմից առաջին ավտոմոբիլի ստեղծմանը։ Բաց է եղել միայն ապագայամետ տրանսպորտային միջոցների համար, որոնք ունեն վարման այլընտրանքային համակարգեր, ինչպիսիք են՝ հիբրիդային և էլեկտրական, ջրածնային ու այլ չափազանց խնայողական միջոցներ։ Նշանաբանը եղել է՝ Bertha Benz Challenge – Sustainable Mobility on the World's Oldest Automobile Road!։ 
2011 թվականի հունվարի 25-ին Deutsche Welle մեդիաընկերությունը հեռուստատեսային վավերագրական կինոնկար է հեռարձակել Կառլ Բենցի կողմից ավտոմոբիլի ստեղծման մասին՝ ընդգծելով վերջինիս կնոջ՝ Բերթա Բենցի կարևորագույն դերն այդ հարցում։ 
Ուլի Կամպելմանի «Մեքենան ստեղծվել է» վավերագրական կինոնկարը կենտրոնացած է Բերթա Բենցի առաջին ճամփորդության վրա։ 
2011 թվականին նկարահանվել է «Կառլ և Բերթա» հեռուստատեսային կինոնկարը Կառլ և Բերթա Բենցերի կյանքի մասին, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել մայիսի 11-ին և հեռարձակվել գերմանական հանրային Das Erste հեռուստաալիքով մայիսի 23-ին։ Ֆիլմի թրեյլերը և նկարահանման ընթացքը առկա են YouTube կայքում։ 
2019 թվականի Կանանց միջազգային օրվա կապակցությամբ ժամանկակից «Դայմլեր» ընկերության պատվերով նկարահանվել է չորս րոպե տևողությամբ գովազդ, որտեղ ներկայացված էին հատվածներ Բերթա Բենցի 1888 թվականի ճամփորդությունից։ Գովազդը նկարահանվել է Mercedes-Benz-ի եվրոպական գործակալ «Անտոնի» գովազդային ընկերության կողմից ռեժիսոր Սեբաստիան Շտրասերի ղեկավարությամբ։ 


== Ծանոթագրություններ ==


=== Նշումներ ===


=== Գրականություն ===
Angela Elis (2010) (german), Mein Traum ist länger als die Nacht. Wie Bertha Benz ihren Mann zu Weltruhm fuhr, Hamburg: Hoffmann und Campe, ISBN 978-3-455-50146-9 


== Արտաքին հղումներ ==
Lienhard Prof. John H. (2008)։ «Episode 2402: Bertha Benz's ride»։ Engines of Ingenuity (Radio show; website includes over 3000 episode podcasts and transcripts) 
Bertha Benz Memorial Route
Automuseum Dr. Carl Benz, 2018.
The Car is Born – A documentary of Bertha Benz's historic drive by Ulli Kampelmann.
The First Road Trip Archived 2016-03-12 at the Wayback Machine. – Teaching overview and question set.