Էլեն ԷփՍայմոն

Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր Էլեն Մարի ԷփՍայմոն (անգլ.՝ Helen Mary ApSimon, ապրիլի 28, 1942(1942-04-28)), անգլիացի գիտնական և ակադեմիկոս։ Լոնդոնի կայսերական քոլեջի օդի աղտոտման ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր է, որի հետազոտությունները վերաբերում են թթվային անձրևի, միջուկային վթարների և մանր մասնիկների ազդեցությանը մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա։


== Վաղ կյանք և կրթություն ==
Էլեն Մարի Հոլինգսվորթը ծնվել է 1942 թվականի ապրիլի 28-ին Անգլիայի Էշբի-դը-լը-Զուշ քաղաքում։ Հաճախել է Նորթհեմփթոնշիր նահանգի Նորթհեմփթոն քաղաքի  ավագ դպրոցը, որից հետո մաթեմատիկա է ուսումնասիրել Օքսֆորդի Սոմերվիլ քոլեջում ու այն ավարտել 1963 թվականին մագստրոսի կոչումով։ Աաստղաֆիզիկայից դոկտորական աստիճան է ստացել Սուրբ Էնդրյուսի համալսարանում Դիք Քարսոնի ղեկավարությամբ 1966 թվականին։ 1967 թվականին ամուսնացել է Հաֆ ԷփՍայմոնի հետ, որը մահացել է 1998 թվականին։ 


== Հետազոտություն ==
Օդի աղտոտվածության գիտության եվրոպական ասոցիացիայի հիմնադիր անդամ է և դրա նախագահը։ Լավ հայտնի է Չեռնոբիլի աղետից ռադիոակտիվության տեղափոխման ոլորտում իր ուսումնասիրություններով։ Դրանից անմիջապես հետո Ռուսաստանը հայտարարել է տեղեկատվության գաղտնիացման մասին, իսկ ԷփՍայմոնը  փոքրաթիվ եվրոպացի գիտնականներից մեկն էր, որը հայտնաբերել է ճառագայթման մակարդակի բարձրացումը։ Նա մոդելավորել է միջուկային հետևանքները, հաշվարկելով, որ Չեռնոբիլն արտանետել է 15 - 20 մեգակյուրի յոդ -131 և 1 - 2 մեգակյուրի ցեզիում -137։ Աղետին հաջորդած առաջին մի քանի շաբաթների ընթացքում հաշվարկել  է Սկանդինավիան և Եվրոպայի հյուսիսային ափերը ծածկած ռադիոակտիվ սյունի բարձրությունը։ 1988 թվականին ճանապարհորդել  է դեպի Հունգարիա, Լեհաստան, Չեխոսլովակիա ու Բուլղարիա։ 
Նաև երկար աշխատել է ՄԱԿ-ի ԵԽ Հեռահար անդրսահմանային օդի աղտոտման վերաբերյալ կոնվենցիայի ներքո գործող աշխատանքային խմբերում, ձեռնարկել ծախսարդյունավետ ռազմավարության մոդելավորում և գնահատում՝ թթվայնացումը, էվտրոֆիկացումը, տրոպոսֆերային օզոնի ավելցուկը և մանր մասնիկների կոնցենտրացիան նվազեցնելու համար։ 
Հետաքրքրված է մարդու առողջության և էկոհամակարգերի վրա քաղաքային օդի աղտոտվածության ազդեցությամբ։ 1995 թվականին հաշվարկել է եվրոպական թթվային մթնոլորտների պատճառով շենքի վնասների արժեքը։ 1998 թվականին Միացյալ Թագավորության շրջակա միջավայրի, տրանսպորտի և տարածաշրջանների հարցերով Պետքարտուղարն ԷփՍայմոնին հանձնարարել  է ուսումնասիրել Հյուսիսային ծովում բեռնափոխադրումների արտանետումները վերահսկելու ծախսարդյունավետությունը։ 


== Հրատարակություններ ==
O'Driscoll R, Stettler MEJ, Molden N., et al., 2017, Real world CO2 and NOx emissions from 149 Euro 5 and 6 diesel, gasoline and hybrid passenger cars., Science of the Total Environment, Vol:621, ISSN 0048-9697, Pages:282–290
Aristodemou E., Boganegra L. M., Mottet L., et al., 2017, How tall buildings affect turbulent air flows and dispersion of pollution within a neighbourhood, Environmental Pollution, Vol:233, ISSN 0269-7491, Pages:782–796
O'Driscoll R., ApSimon H., Oxley T., et al., 2016, A portable emissions measurement system (PEMS) study of NOx and primary NO2 emissions from Euro 6 diesel passenger cars and comparison with COPERT emission factors, Atmospheric Environment, Vol:145, ISSN 1352-2310, Pages:81–91
Dore A., Reis S., Oxley T., et al., 2016, Calculation of Source-Receptor Matrices for Use in an Integrated Assessment Model and Assessment of Impacts on Natural Ecosystems, 34th International Technical Meeting on Air Pollution Modelling and its Application (ITM), SPRINGER-VERLAG BERLIN, Pages:107–112
Dore A., Reis S., Oxley T., et al., 2016, Calculation of Source-Receptor Matrices for Use in an Integrated Assessment Model and Assessment of Impacts on Natural Ecosystems, 34th International Technical Meeting on Air Pollution Modelling and its Application (ITM), SPRINGER INT PUBLISHING AG, Pages:107–112


== Անդամություն ==
Մի շարք փորձագիտական խմբերի անդամ է եղել, այդ թվում՝ Անդրսահմանային օդի աղտոտման ազգային փորձագիտական խումբն ու Միացյալ Թագավորության Բնապահպանության, սննդի և գյուղական համայնքների վարչության Օդի որակի փորձագիտական խումբը։ 1999 թվականին հանդիսացել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության Գլոբալ բնապահպանական հետազոտությունների կոմիտեի անդամ։ 2004 թվականին իր ներդրումն է ունեցել Եվրոպական հանձնաժողովի արտանետումների ազգային ծավալների հրահանգների վերանայման հարցում։  2017 թվականին հրավիրվել է նախագահելու Հիթրոու օդանավակայանի օդի որակի փորձագիտական նոր խումբը։ 


== Կոչումներ ==
2013 թվականին թագուհու ծննդյան օրվա պատվին Էլեն ԷփՍայմոնն օդի աղտոտվածության գիտությանը մատուցված ծառայությունների համար արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի (CBE)։ 


== Ծանոթագրություններ ==