Դոնա դե Վարոնա

Դոնա դե Վարոնա (անգլ.՝ Donna de Varona, ապրիլի 26, 1947(1947-04-26), Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա), ամերիկացի մարզուհի և սպորտային լրագրող։ Իր սպորտային կարիերայի ընթացքում դե Վարոնան 18 համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել լողում, երկու անգամ դարձել է օլիմպիական չեմպիոն և 18 անգամ հաղթել է ԱՄՆ առաջնությունում։ Ակտիվ սպորտային կարիերան ավարտելուց հետո աշխատել է որպես հաղորդավար, սցենարիստ և սպորտային հաղորդումների պրոդյուսեր՝ արժանանալով «Էմի» և «Գրեյսի» մրցանակներին։ Դե Վարոնան Կանանց սպորտի հիմնադրամի ստեղծման նախաձեռնողներից մեկն է և առաջին նախագահը, Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի նախագահական խորհրդի անդամ, ԱՄՆ Սենատի խորհրդատու, ակտիվորեն նպաստել է ԱՄՆ Կոնգրեսի կողմից 1972 թվականին IX Բաժնում ԱՄՆ աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխությունների կատարմանը, որը երաշխավորում էր կրթության ոլորտում աշխատանքի ընդունման ժամանակ սեռերի հավասարությունը։ Դոնա դե Վարոնան Համաշխարհային լողի փառքի սրահի անդամ է (1969 թվականից) և Կանանց փառքի ազգային սրահի անդամ (2003 թվականից), Օլիմպիական շքանշանի դափնեկիր է (2000)։


== Կենսագրություն ==
13 տարեկան հասակում Դոնա դե Վարոնան մասնակցել է 1960 թվականի Օլիմպիական խաղերին Հռոմում՝ դառնալով ամենաերիտասարդ մասնակիցը։ Միակ ձևը, որում նա հանդես էր գալիս, 4×100 մ ազատ ոճով էստաֆետան էր, որտեղ Դոնան մասնակցում էր նախընտրական փուլին։ Հաջորդ չորս տարիներին նա 8 համաշխարհային ռեկորդ սահմանեց 50-մետրանոց լողավազաններում (մեջքով լողում, բաթերֆլայում և ազատ ոճում) և ԱՄՆ 10 ռեկորդ կարճ ջրում (դրանցից շատերը բազում անգամներ), համաշխարհային ռեկորդները 25-մետրանոց լողավազաններում չէին գրանցվում՝ սկսած 1957 թվականից, սակայն Դե Վարոնայի արդյունքները կարճ ջրում այդ ժամանակ լավագույնն էին աշխարհում։ Այդ տարիներին նրա դիմանկարները հայտնվում էին Life, Time և Sports Illustrated ամսագրերի շապիկներին, իսկ ընդհանրապես նրա լուսանկարները հրապարակվում էին ավելի հաճախ, քան որևէ այլ մարզուհունը։ Ներքին ասպարեզում Դե Վարոնան նվաճել է ԱՄՆ ազգային մրցությունների 37 մեդալ, այդ թվում՝ 18 ոսկե։ 1964 թվականի Օլիմպիական խաղերին Տոկիոյում նա նվաճեց երկու ոսկե դեալ․ 400 մ հեռավորության վրա համալիր լողով և 4×100 մ ազատ ոճով էստաֆետայում՝ հավաքականի հետ սահմանելով այդ հեռավորության վրա համաշխարհային ռեկորդ։
Արդեն 1965 թվականին 17 տարեկան հասակում Դե Վարոնան ավարտեց ելույթները լողավազանում և սկսեց սպորտային լրագրողի կարիերան՝ վարելով եթերներ ABC-ի համար ԱՄՆ տղամարդկանց լողի առաջնությունից։ Նա դարձավ առաջին կինը, որը վարեց սպորտային հաղորդում կաբելային հեռուստատեսությամբ և ամենաերիտասարդ սպորտային մեկնաբանը։ 1968 թվականից մինչև 1996 թվականը նա եթերներ է վարել ABC-ում վեց ամառային և երեք ձմեռային Օլիմպիական խաղերից, իսկ 1998 թվականին մասնակցել է Նագանոյի Օլիմպիական խաղերի հեռարձակմանը TNT-ով։ Նրա կողմից է գրվել հիդրոաէրոբիկայի մասին աշխատությունը։
Աշխատելով սպորտային լրագրության մեջ, ինչպես նաև 1968 թվականին ավարտելով Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիական համալսարանը «Քաղաքագիտություն» մասնագիտացմամբ՝ Դե Վարոնան կարողանում էր նաև ակտիվ հասարակական գործունեությամբ զբաղվել։ Նա կանանց իրավունքների համար պայքարի առաջատարներից էր՝ դառնալով Կանանց սպորտի հիմնադրամի առաջին նախագահը։ 1976 թվականից մինչև 1978 թվականը նա Սենատի խորհրդատու էր, իսկ 2002—2003 թվականներին եղել է ԱՄՆ կրթության նախարարության սպորտում հավասար հնարավորությունների հանձնաժողովի անդամ։ Դե Վարոնան եղել է Ֆիզկուլտուրայի և սպորտի նախագահական խորհրդի հինգ կազմերի անդամ, ինչպես նաև նախագահ Ջերալդ Ռուդոլֆ Ֆորդի ժամանակ Օլիմպիական սպորտի խորհրդի անդամ, նախագահ Ջիմի Քարթերի ժամանակ կանանց հարցերով խորհրդատվական հանձնաժողովի անդամ և ԱՄՆ Օլիմպիական հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի անդամ։ 1999 թվականին նա գլխավորում էր կանանց ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության կազմակերպչական կոմիտեն, որը այդ ժամանակ ամենահաջողակ սպորտային մրցաշարն էր պատմության մեջ։


== Ճանաչում ==
Դոնա դե Վարոնայի նվաճումները սպորտում, լրագրության ոլորտում և հասարակական գործունեության մեջ նշանավորվել են բազմաթիվ մրցանակներով։ 1964 թվականի՝ լողի մեջ իր վեջին ամբողջական տարվա արդյունքներով, նա կոչվել է ԱՄՆ ամենանշանավոր կին մարզուհին, լավագույն ամերիկացի լողորդը և Սան Ֆրանցիսկոյի տարվա կինը, ստացել է Mademoiselle ամսագրի և Սպորտի ազգային ակադեմիայի մրցանակները։ 1965 թվականին Համաշխարհային լողի փառքի սրահը նրան շնորհել է «լողի թագուհու» ոչ պաշտոնական տիտղոսը, իսկ 1969 թվականին նա ընդգրկվել է այն սպորտսմենների ցանկում, որոնք ներկա են փառքի սրահում։ Sports Illustrated ամսագիրը նրան ընդգրկել է XX դարի մեծագույն 100 մարզուհիների ցանկում։
ABC-ի՝ Օլիմպիական խաղերին նվիրված մեկ ժամանոց «Կրակի պահապանները» (անգլ.՝ Keepers of the Flame) հեռուստահաղորդման համար արժանացել է «Էմի» մրցանակի, քանի որ նա թե՛ տեքստ հեղինակն էր, թե՛ հաղորդավարը, թե՛ պրոդյուսերներից մեկը։ Հետագայում 1991 թվականի Հատուկ ամառային օլիմպիադայի մասնակցի մասին հաղորդման համար է արժանացել նույն մրցանակին։ Բացի այդ՝ երկու տարի շարունակ (2000 և 2001 թվականներին) նա արժանացել է «Գրեյսի» մրցանակին «Դոնա դե Վարոնան սպորտի մասին» Sporting News ռադիոյով հեռարձակվող հաղորդման համար։ 2001 թվականին Դե Վարոնան դարձել է Էլա Շոնֆիլդրի անվան մրցանակի դափնեկիր սպորտային լրագրության մեջ հաջողությունների համար Համաշխարհային լողի փառքի սրահի կողմից։
Դոնա դե Վարոնայի մյուս մրցանակները ընդգրկում են Կիֆուտյան կրթաթոշակը, որը ստացել է 1986 թվականին Յեյլի համալսարանի կողմից, 1991 թվականին ստացած Համաշխարհային լողի փառքի սրահի ոսկե մեդալյոնը, որը նրան շնորհվել էր որպես լողորդների նոր սերնդի համար օրինակի (նա դարձել է առաջին կինը, որ արժանացել է այդ մրցանակին), Օլիմպիական մեդալը, որի դափնեկիր է Դե Վարոնան դարձել 2000 թվականին  և Թեոդոր Ռուզվելտի անվան  NCAA մրցանակ։ 2003 թվականին դարձավ կանանց փառքի Ազգային սրահի անդամ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Donna deVarona (USA)» (անգլերեն)։ International Swimming Hall of Fame։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-02-24-ին։ Վերցված է 2017-03-06 
«Donna de Varona» (անգլերեն)։ National Women's Hall of Fame։ Վերցված է 2017-03-06