Դելարա Դարաբի

Դելարա Դարաբի (պարսկերեն՝ دلارا دارابى, սեպտեմբերի 29, 1986(1986-09-29), Ռաշթ, Իրան - մայիսի 1, 2009(2009-05-01), Ռաշթ, Իրան), գիլանցի կին, որը 2003 թվականին հոր զարմուհու սպանության համար ենթարկվեց մահապատժի։ Չնայած այն բանին, որ Դելարան ընդունել էր իր դեմ մեղադրանքը, հետագայում պետք պարզվեր, որ նա իր վրա է վերցրել իր փեսացուի՝ Ամիր Հուսեյնի կողմից կատարված հանցագործությունը, ենթադրելով որ այդպիսով դատարանը կարող է անմեղսունակ համարել նրան՝ հաշվի առնելով անչափահասության փաստը։ Դելարան տասնյոթ տարեկան էր, իսկ նրա փեսացուն՝ տասնիննը։
Մինչ մահապատիժը Դելարան հինգ տարի անցկացրեց բանտում։ Այդ տարիների ընթացքում բացահայտվեց նրա սերը նկարչության հանդեպ։ Նա սկսեց և ավարտին հասցրեց մի քանի աշխատանքներ, որոնք արտահայտում էին նրա ազատատենչ ոգին։ Բանտարկության մեջ է լույս տեսել նաև նրա՝ "Բանտ" ("Prison") պոեմը, որը հոգեբանական և փոհափիլիսոփայական աշխատություն է՝ բանտում անցկացրած տարիների մասին։ Նրա արվեստի հավաքածուն ցուցադրվել է Թեհրանում՝ Դելարայի ազատության համար պայքարողների կողմից։


== Կյանք ==
Դուրաբին ծնվել է Գիլան գավառի հյուսիսային Ռաշթ քաղաքում։ Կախաղան է հանվել 2009 թվականի մայիսի 1-ի առավոտյան։ Այս մասին լուրը հայտնել է իրանա-ամերիկյան իրավաբան Լիլի Մազահերը, ով ինֆորմացիան տեղադրել էր Թվիթթերի իր էջում։


== Դատավարություն և մահապատիժ ==
Դատավարությունն անցկացվեց Ռաշթի դատարանում, որտեղ և նա մեղավոր ճանաչվեց և դատապարտվեց մահապատժի։ Նրա իրավապաշտպանը Աբդոլսամադ Խորամշահին էր։ Դատավճիռը կարդաց գերագույն դատարանը։ Դուրաբին չընդունեց դատարանի մեղադրանքը և հայտարարեց, որ կողոպուտի ժամանակ, որի ընթացքում տեղի էր ունեցել սպանությունը, նա եղել է դեղերի ազդեցության տակ։ Նրա փեսացուին մեղադրանք առաջադրվեց տասը տարի ազատազրկում՝ հանցագործությանը մասնակից լինելու համար։
Amnesty International-ը հանդես եկավ մի քանի հրապարակային հայտարարություններով։
Դուրաբին իր կարճատև կյանքի ընթացքում գրեց մի քանի ստեղծագործություններ։ Նա նկարների և ստեղծագործությունների միջոցով արտահայտում էր իր հոգեվիճակը։ 2008 թվականին Թեհրանում կայացավ նրա նկարիների ցուցահանդեսը, նմանատիպը կայացավ նաև 2007 թվականի ապրիլին Ստոկհոլմում։
2007 թվականի հունվարի 20-ին Դուրաբին դիմեց ինքնասպանության՝ կտրելով իր դաստակները։ Նրան տեղափոխեցին հոսպիտալ, որտեղ ցոցաբերվեց առաջին օգնություն։


== Մեղմացուցիչ հանգամանքներ ==
Դելարայի պաշտպանների թիվը գնալով մեծանում էր։ Նրանք կոչով հանդես էին գալիս ամբողջ աշխարհում՝ դիմելով տարբեր միջազգային կազմակերպությունների սակայն՝ ապարդյուն։ Amnesty International-ը Դելարային անմեղսունակ ճանաչելու կոչով դիմեց Իրանի կառավարությանը։


== Մանրամասներ ==
Որպես Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրի և Երեխայի իրավունքների կոնվենցիանյի անդամ երկիր Իրանը դիվանագիտական ​​պարտավորություններ ուներ մահվան չդատապարտել 18 տարեկանից ցածր անձանց իրենց կատարած հանցագործությունների համար։
Այնուամենայնիվ, 1990 թվականից սկսած Իրանը մահապատժի է ենթարկել ավելի քան 18 երիտասարդների, ովքեր չէին բոլորել իրենց տասնութ տարին։ Դարաբիից առաջ վերջին անչափահաս իրավախախտը, ում նկատմամբ կիրառվել էր մահապատիժը 2005 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ռոստամ Տաջիկն էր։
Համաձայն Իրանի Իսլամական Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ՝ երեխաներն իրենց կատարած հանցագործությունների համար քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում չափահաս տարիքում։ 1210-րդ հոդվածի 1-ին հավելվածի համաձայն, տղաներն իրավաբանորեն պատասխանատվություն չեն կրում մինչև 15 տարեկան հասակը կատարած սպանության համար։


== Մահապատիժ ==
Դատավճիռը հայտարարելուց հետո սահմանվեց դրա կայացման երկամսյա ժամկետը, որի պատասխանատուն Ռաշթի դատարանն էր։ Դելարա Դարաբին մահապատժի ենթարկվեց 2009 թվականի մայիսի 1-ի առավոտյան ժամը 5:00-ին՝ առանց նրա հարազատների և իրավապաշտպանի նախապես ծանուցմամբ։ Կախաղան հանվելուց ընդամենը մեկ րոպե առաջ նրան հնարավորություն ընձեռվեց օգտվելու ծնողների հետ վերջին անգամ հեռախոսակապ հաստատելու հնարավորությունից և նա խնդրեց, որ փրկեն իրեն, որին հաջորդեց բանտապահի ձայնը `տեղեկացնելով ծնողներին, որ նա պետք է անմիջապես մահապատժի ենթարկվի իր կատարած հանցագործության համար։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
 (persian) Who makes decision in Iranian Judiciary system?, 5 March 2009, արխիվացված  օրիգինալից May 7, 2009-ին, https://web.archive.org/web/20090507055352/http://www.aftab-yazd.com/textdetalis.asp?dt=5%2F3%2F2009&aftab=8&TextID=87591, վերցված է 2009-05-03 
 SaveDelara!, արխիվացված  օրիգինալից 2009-03-10-ին, https://web.archive.org/web/20090310025338/http://www.savedelara.com/, վերցված է 2009-05-03 
 (Video) A Prisoner of Colors story of Delara Darabi facing execution in Iran, http://video.google.com/videoplay?docid=533103998986446192&q=delara+darabi, վերցված է 2009-05-03  A documentary about Delara Darabi
 Iran: Amnesty International calls for end to death penalty for child offenders, Amnesty International, 16 January 2006, https://www.amnesty.org/en/documents/mde13/005/2006/en/, վերցված է 2009-03-05 
 Stop Child Executions in Iran, http://video.google.com/videoplay?docid=-326154263842459700&hl=en, վերցված է 2009-05-03  A video collage about Delara Darabi and other minors on death row
 (polish) Delara Darabi, May 2009, արխիվացված  օրիգինալից 2009-04-23-ին, https://web.archive.org/web/20090423074503/http://delara-darabi.prv.pl/, վերցված է 2009-04-05  Polish campaign for Delara Darabi
 (persian) Iranian Criminal Laws for Minors, արխիվացված  օրիգինալից 2011-07-13-ին, https://web.archive.org/web/20110713054317/http://www.iranstreetchildren.com/maghalat/childrennews040919.htm, վերցված է 2009-05-09