Ձյունանուշ (հեքիաթ)

Ձյունանուշ (ռուս.՝ Снегурочка, Սնեգուրկա, Սնեժևինոչկա, Սնեգուրուշկա) ռուսական, ուկրաինական և բելառուսական ժողովրդական սոցիալական և առօրյա հեքիաթների սյուժե է ձյունից կյանք ստացած աղջկա մասին։ Սյուժեն առաջին անգամ հրատարակվել է 1869 թվականին՝ Ալեքսանդր Աֆանասևի կողմից, իր «Սլավոնների բանաստեղծական հայացքները բնության հանդեպ» աշխատության երկրորդ հատորում. «Սնեգուրկան անվանվել է այդպես, քանի որ ծնվել է ձյունից»։
Սյուժեների համեմատական ցուցիչում այն ունի № 703 համարը և հետևյալ կարճ նկարագրությունը. Ծերուկն ու Պառավը ձյունից տիկնիկ են պատրաստում․ նա կենդանանում է, ամռանը աղջիկն ընկերների հետ գնում է անտառ և հալվում։ Կան հեքիաթներ, որտեղ Ձյունանուշը չի հալվում, այլ սպանվում է, իսկ գերեզմանի վրա աճում է եղեգ, որից շվի են պատրաստում։ Հենց շվին էլ բացահայտում է սպանողին, իսկ կոտրված փողից հայտնվում է վերակենդանացած թոռնուհին։ Այս տարբերակները նման են № 780 «Հիանալի շվի» սյուժեի հետ։


== Սյուժեներ ==

 
Այս, ինչպես նաև վերապատումների մի շարք այլ տարբերակներում, հեքիաթի վերջում ձյունանուշը հալվում է։
Սյուժեի այլ զարգացում ունի Էռնա Պոմերանցևայի 1948 թվականին Ախլիստինո գյուղում (հեքիաթասաց Ե. Ի. Կնոնովա) գրած հեքիաթը, որում Ծերուկի և Պառավի ձյունից ծեփած աղջկան անվանում են Սնեգուրուշկա (այդպես է կոչվում նաև հեքիաթը)։ Հարևան աղջիկները Սնեգուրուշկայի հետ գնում են անտառ, քաղում հատապտուղներ, որտեղ նախանձից սպանում են Սնեգուրուշկային, թաղում մացառի տակ և ամրացնում ճյուղով, իսկ Ծերունուն և Պառավին ասում են, որ Սնեգուրուշկան կորել է անտառում։ Վաճառականն իր որդու խնդրանքով Սնեգուրուշկայի գերեզմանից մի ճյուղ է կտրում և դրանից շվի պատրաստում, որը, երբ ինչ-որ մեկը նվագում է դրա վրա՝ երգում է.

Երբ շվին ընկնում է «ընկերուհիներից» մեկի ձեռքը, նա հրաժարվում է դրա վրա նվագելուց և նետում է այն գետնին, շվին կոտրվում է, և դրա մեջից հայտնվում է կենդանի Ձյունանուշը։ «Ընկերուհիներին» ուղարկվում են «անտառ՝ գազաններին ուտելիք»։
«Ձյունանուշն ու աղվեսը» հեքիաթում (սյուժե № 171) հերոսուհին անտառում կորցնում է ճանապարհը։ Արջն առաջարկում է իրեն տուն տանել, նա հրաժարվում է արջի առաջարկից, ընդունում է աղվեսի առաջարկը․ աղվեսը նրան տուն է բերում։ Ի երախտագիտություն աղվեսին տալիս են հավով և շնով լի պարկ։ Շնից վախեցած աղվեսը փախչում է անտառ։ Մեկ այլ տարբերակում՝ անտառում կորած Սնեգուրուշկան, սայթաքում է Բաբա Յագայի տան վրա։ Աղջկան փրկում են Բաբա Յագայից և ցլերը տանում են նրան։


== Գրականության մեջ ==
Հեքիաթի սյուժեն ակտիվորեն ներգրավված է ռուս գրականության մեջ։ Մ. Վ. Ելկինան 703 տարբերակը հետևում է Վլադիմիր Դալի, Ալեքսանդր Օստրովսկու, Ֆեդոր Սոլոգուբի, Ալեկսեյ Ռեմիզովի, Վելիմիր Խլեբնիկովի, Անատոլի Ալեքսինի, Վենիամին Կավերինի, Կիր Բուլիչովի, Սերգեյ Իվանովի, Միխաիլ Բարտենեվի մոտ։


== Տես նաև ==
Ձմեռ պապ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Елкина, Мария Владимировна. Сказочный сюжет «Снегурочка» и его интерпретация русскими писателями. Автореферат диссертации по филологии, специальность ВАК РФ 10.01.09, Омск, 2009.
Елкина Мария Владимировна. Фольклорный сюжет «Снегурочка» в русской поэзии // Наука о человеке: гуманитарные исследования. 2014. №3 (17).
Афанасьев А. Н. Поэтические воззрения славян на природу. — М.: Индрик, 1994. — Т. 2. — 784 с. — ISBN 5-85759-011-6 Արխիվացված է Ապրիլ 16, 2015 Wayback Machine-ի միջոցով:
Сюжет № 703*. «Снегурочка» // Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка