Տատյանա Հայրապետյան

Տատյանա Բագրատի Հայրապետյան (մայիսի 10, 1924(1924-05-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 12, 2016(2016-08-12), Երևան, Հայաստան), հայ մենակատար ջութակահարուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ։


== Կենսագրություն ==
Տատյանա Հայրապետյանը ծնվել է 1924 թվականի մայիսի 10-ին Թբիլիսիում` նախկին ազնվականներ Բագրատ և Վարյա Հայրապետյանների ընտանիքում։ Մայրը եղել է մանկաբարձ (ավարտել է Թբիլիսիի բժշկական ուսումնարանը), տանը հաճախ է նվագել ռոյալ, և վաղ տարիքից Տատյանան մեծացել է երաժշտական միջավայրում։ «Հայրը չի ընդունել սովետական կյանքի բարքերը» և երկրից հեռանալուց հետո վախճանվել է երիտասարդ տարիքում։ 6 տարեկանից Տատյանա Հայրապետյանը տեղափոխվել է Երևան։ 1930-1940 թվականներին սովորել է Ս․ Շահումյանի անվան հանրակրթական դպրոցում։ 1931–1937 թթ․ կրթվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում` Վերոնիկա Աշխարհումյանի դասարանում, այնուհետև 1937-1940 թթ․ սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում (Դմիտրի Լեգկերի դասարան), որը չավարտած` 1941 թ․ ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա՝ սովորելով ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ Յակով Ռաբինովիչի մասնագիտական դասարանում (մեկ տարի դասեր է վերցրել ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր Աբրահամ Յամպոլսկու դասարանում, Երևանում սովորել է նաև ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակակիր Ավետ Գաբրիելյանի մոտ)։ Սովորել Առնո Բաբաջանյանի, Էդուարդ Միրզոյանի, Ադամ Խուդոյանի, Ալեքսանդր Հարությունյանի, Գերոնտի Թալալյանի հետ։ Հայրենական մեծ պատերազմը սկսվելուն պես վերադարձել է Երևան՝ աշխատելով Ալ․ Սպենդիարյանի (1941-1944 թթ) և Պ․ Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցներում։
1944-1945 թթ․ աշխատել է Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոնի նվագախմբում։ 
1945-1948 թթ․ շարունակել և ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի լարային բաժինը (Յակով Ռաբինովիչի դասարան)՝ մենակատար ջութակահար, մանկավարժ մասնագիտությամբ։ 
1945 թ․ Մոսկվայից վերադարձել է Հայաստան և աշխատել է Ալ․ Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում, Ռ․ Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, Հայաստանի Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում։ 
1948 թվականից անցել է աշխատանքի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում որպես ջութակի դասատու, 1956 թվականից՝ որպես ուսմասվար, տնօրենի տեղակալ, իսկ 1978-2007 թթ․՝ Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն։ 

Պատերազմի տարիներին Տատյանա Հայրապետյանը հաճախ է ելույթներ ունեցել հոսպիտալներում` վիրավոր մարտիկների առաջ։ Մոսկվայի կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո վերադարձել է Երևան։


== Սաներ ==

Տատյանա Հայրապետյանը սերտորեն կապված է եղել Պ․ Չայկովսկու անվան միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոցի հետ՝ տանելով մեծ ուսումնադաստիարակչական ու հասարակական աշխատանք։ Նրա շրջանավարտները հաջողությամբ սովորել են Երևանի, Լենինգրադի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաներում՝ դառնալով Միջազգային մրցույթի դափնեկիրներ։
Տատյանա Հայրապետյանի մասնագիտական դասարանի հայտնի աշակերտներն են՝ Էդվարդ Թադևոսյանը, Գրիգոր Դանիելյանը (Դանիել Երաժիշտ), Հայկ Դավթյանը և այլք։
Մահացել է 2016 թվականին Երևանում։ Թաղված է Երևանի Թոխմախի կենտրոնական գերեզմանատանը։


== Պարգևներ ==
1954 թ․ - պատվոգիր Քաղաքային կոմիտեի կողմից՝ կադրերի կրթական պատրաստման աշխատանքի համար։
1954 թ․ - պատվոգիր՝ Հայաստանի ԿԿ ԼԿԵՄ կողմից երեխաների կոմունիստական դաստիարակության համար։
1954 թ․ - պատվոգիր՝ Հայաստանի մշակույթի նախարարության կողմից՝ Պ․ Չայկովսկու անվան երաժշտական միջնակարգ դպրոցի 15-ամյակի առթիվ։
1957 թ․ - պատվոգիր՝ Մշակույթի արհմիության աշխատակիցների ԿԿ Նախագահության կողմից՝ Ակտիվ հասարակական աշխատանքի համար։
1960 թ․ - ՀԽՍՀ Վաստակավոր մանկավարժի կոչում։
1986 թ․ - ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» շքանշան։
2010 թ․ - Մովսես Խորենացու մեդալ՝ ՀՀ անկախության հռչակման 19-րդ տարեդարձի առթիվ, մշակույթի բնագավառում ունեցած ստեղծագործական ակնառու նվաճումների համար։


== Ընտանիք ==
Ամուսին` Բագրատ Սմբատյան, ճարտարապետ
Որդի` Սերգեյ Սմբատյան
Որդի` Արմեն Սմբատյան
Թոռ` Սերգեյ Սմբատյան


== Գրականություն ==
«Մեղեդիներ իմ հուշերի», ինքնակենսագրական, 2004 թ.:
Դանիել Երաժիշտ, «Հնչեղ կին. Տատյանա Հայրապետյան», Երևան, հեղ. հրատ., 2018 թ․, 112 էջ։
Հայ երաժշտության հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2019 թ․, 712 էջ։
Հայրապետյան Տ․ Բ․, «Մեղեդիներ իմ հուշերի․․․» (հուշեր, նյութեր), կազմող և խմբագիր՝ Տեր-Ղազարյան Զ․ Հ, М., Музыка, 2005 թ․, 213 էջ։
Հարությունյան Մ․, Տեր – Ղազարյան Զ․, Ճանապարհ դեպի Պառնաս, Երևան, Հայաստան, 1991 թ․, 88 էջ
Мелодии моих воспоминаний…[Ст. и воспоминания], ред., сост. З. Тер-Казарян, М., 2005 г.


== Ծանոթագրություններ ==