V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)

V բանակը (թուրքերեն՝ Beşinci Ordu, «Բեշինջի օրդու»), որը կոչվում էր նաև «Թուրքական հինգերորդ բանակ» կամ օսմանյան V դաշտային բանակ՝ Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ռազմական կազմավորում է՝ զորամիավորում, դաշտային բանակ Օսմանյան ցամաքային զորքերի կազմում։ Այն ունեցավ շատ կարճ պատմություն։ V բանակը կազմավորվել է 1915 թվականի մարտի 24-ին՝ Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության սկսվելուց մեկ ամիս առաջ, և լուծարվել է 1918 թվականի հոկտեմբերին, երբ ակնհայտ էր Օսմանյան կայսրության պարտությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմում։ Օսմանյան V դաշտային բանակը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններին, մասնավորապես՝ Դարդանելի ռազմագործողությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում օսմանյան V դաշտային բանակին խնդիր էր դրված՝ պաշտպանելու Դարդանելի նեղուցը։ Օսմանյան V դաշտային բանակի սկզբնական հրամանատարն էր Օսմանյան կայսրությունում գերմանացի ռազմական խորհրդատու գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերսը։ Այնուհետև այդ բանակի հրամանատարությունն անցավ Վեհիբ փաշային (Վեհիբ փաշա՝ Vehib Paşa), որի վրա դրվեց Հելեսպոնտոսի պաշտպանության պատասխանատվությունը, թեպետ օսմանյան V դաշտային բանակի նախորդ հրամանատարը՝ Լիման ֆոն Սանդերսը դեռևս շատ մեծ ազդեցություն ուներ։


== Առաջին աշխարհամարտ ==


=== Մարտական կազմը 1915 թվականի ապրիլին ===
1915 թվականի ապրիլի վերջին, երբ Օսմանյան կայսրությունում սկսվել էր Հայոց ցեղասպանության իրագործումը, Օսմանյան V դաշտային բանակը ուներ հետևյալ կառուցվածքը.

V բանակի շտաբ, Գալիպոլի,
III բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Էսաթ փաշա՝ Esat Pasha), շտաբը՝ Գալիպոլի,
VII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
IX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն) (հրամանատար՝ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք՝ en:Mustafa Kemal Atatürk),
XV բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Գնդապետ Հանս Կանենգիսսեր՝ de:Hans Kannengiesser), շտաբը՝ Դարդանել՝ Չանաքքալե,
III հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն` en:Dardanelles Fortified Area Command,
մեկ օդանավային էսկադրիլիա։1915 թվականի գարնանը Անտանտայի պետությունները՝ մասնավորապես Անգլիան և Ֆրանսիան սկսեցին Դարդանելի ռազմագործողությունը, որի նպատակներն էին գրավելու Դարդանելը, բացելու դեպի Ռուսաստան Միջերկրական-ծով-Սև ծով ծովային ուղին, պատերազմից դուրս բերելու Օսմանյան կայսրությանը։ Այդ ժամանակ օսմանյան V դաշտային բանակը բաղկացած էր բանակային կորպուսներից։ Դրանցից III բանակային կորպուսը պաշտպանում էր Գալիպոլի թերակղզին, իսկ XV բանակային կորպուսըպաշտպանում էր Դարդանելի նեղուցի ասիական ափը։ օսմանյան V դաշտային բանակի XV բանակային կորպուսը հայտնի էր նաև «Ասիական զորախումբ» անվամբ։ Այդ ամենից բացի, Գալիպոլի թերակղզու հյուսիսում դիրքավորված էր  Օսմանյան կայսրության I դաշտային բանակի V հետևակային դիվիզիան։


=== Հրամանատարներ ===
գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս՝ Սանդերս փաշա (մարտ 1915 — փետրվարի 24, 1918),
գեներալ Մահմութ Քյամիլ (փետրվար 1918),
Էսաթ փաշա (փետրվար–հունիս 1918),
Մահմութ Քյամիլ (հունիս–նոյեմբեր 1918)։


=== Մարտական կազմը 1915 թվականի ամռան վերջին ===
Գալիպոլի թերակղզու պաշտպանությանը ներգրավված դիվիզիաների քանակը աճեց՝ հասնելով 10-ի։ Դրանց հետ միասին Դարդանելի պաշտպանությանը մինչև Սարի Բաիրի ճակատամարտը` August Offensive մասնակցում էր նաև V դաշտային բանակի կազմում գտնվող մեկ առանձին հետևակային զորագունդ և հեծելազորային մեկ բրիգադ։ 1915 թվականի ամռան վերջին V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ, Գալիպոլի,
I բանակային կորպուս,
II հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
III հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
II բանակային կորպուս,
IV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
V հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
III բանակային կորպուս
VII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
VIII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
IX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
IV բանակային կորպուս,
X հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
V բանակային կորպուս,
X հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն)
XIII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն,
մեկ օդանավային էսկադրիլիա։Բացի այդ, XV բանակային կորպուսը, որը հայտնի էր նաև «Ասիական զորախումբ» անվամբ, իր կազմում ուներ երեք հետևակային դիվիզիաներ։ Եվս չորս դիվիզիա՝ Անզակում՝ կազմում էին ** III բանակային կորպուսը (Ընդհանուր թվով՝ 6 հետևակային դիվիզիա՝ Հելլեսում, 4 հետևակային դիվիզիա՝ Անզակում)։


=== Մարտական կազմը 1916 թվականի օգոստոսին ===
1916 թվականի օգոստոսին Օսմանյան կայսրության V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ
I բանակային կորպուս,
XIV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XVI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն։


=== Մարտական կազմը 1916 թվականի դեկտեմբերին ===
1916 թվականի դեկտեմբերին V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ
XIV բանակային կորպուս,
LVII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
LIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն։


=== Մարտական կազմը 1917 թվականի օգոստոսից մինչև 1918 թվականի հունվար ===
1917 թվականի օգոստոսից մինչև 1918 թվականի հունվար V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ
XIV բանակային կորպուս,
LVII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIX բանակային կորպուս,
LIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XXI բանակային կորպուս,
XLIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն։


=== Մարտական կազմը 1918 թվականի հունիսից մինչև սեպտեմբեր ===
1918 թվականի հունիսից մինչև սեպտեմբեր հունվար V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ
XIV բանակային կորպուս,
LVII հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIX բանակային կորպուս,
Չկան։
XXI բանակային կորպուս,
XLIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատարություն։


== Մուդրոսի զինադադարից հետո ==


=== Մարտական կազմը 1918 թվականի նոյեմբերին ===
1918 թվականի նոյեմբերին V դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.
V բանակի շտաբ
I բանակային կորպուս,
LV հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
XIV բանակային կորպուս,
XLIX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
LX հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),
LXI հետևակային դիվիզիա (Օսմանյան կայսրություն),


== Տես նաև ==
I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VI բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VIII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
Կովկասյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
«Յըլդըրըմ» բանակախումբ
Արևելյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
I բանակային կորպուս
II բանակային կորպուս
III բանակային կորպուս
IV բանակային կորպուս
V բանակային կորպուս
VI բանակային կորպուս
VII բանակային կորպուս
VIII բանակային կորպուս
IX բանակային կորպուս
XI բանակային կորպուս
XII բանակային կորպուս
XIII բանակային կորպուս
XIV բանակային կորպուս
XV բանակային կորպուս
XVI բանակային կորպուս
XVII բանակային կորպուս
XVIII բանակային կորպուս
XIX բանակային կորպուս
XX բանակային կորպուս
XXI բանակային կորպուս
XXII բանակային կորպուս
XXV բանակային կորպուս


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Edward J. Erickson, Order to Die։ A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001.
Erickson E. J. Ottoman Army Effectiveness in World War I։ A Comparative Study. New York, NY։ Taylor & Francis, 2007. — 236 p. — (Cass Series։ Military History and Policy).


== Արտաքին հղումներ ==
V օսմանյան բանակը Գալիպոլիում Archived 2004-03-09 at the Wayback Machine.
Turkish Army at Gallipoli Archived 2004-03-09 at the Wayback Machine.
5-я турецкая армия в Галлиполи Archived 2004-03-09 at the Wayback Machine.


== Աղբյուրներ ==