Հետընտրական բողոքի ցույցեր Հայաստանում

Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրությունների ինստիտուտը չի վայելում հասարակական լայն շերտերի վստահությունը։ Բացառությամբ 1998 թ.` բոլոր նախագահական ընտրություններից հետո ընդդիմադիր կուսակցությունները բողոքարկել են դրանց արդյունքները Սահմանադրական դատարանում և փողոցներում՝ հանրահավաքների միջոցով։


== 1991 ==
Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո առաջին նախագահական ընտրությունները տեղի ունեցան 1991 թ. հոկտեմբերի 17-ին։ Գերագույն Խորհրդի նախագահ և Հայ Համազգային Շարժման (ՀՀՇ) առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ավելի քան 80%-ով ընտրվեց ՀՀ առաջին նախագահ։ Երկրորդ տեղը զբաղեցրած Ազգային Ինքնորոշում Միավորում (ԱԻՄ) առաջնորդ Պարույր Հայրիկյանը, որը ընտրողների 7%-ի քվեն էր ստացել, կազմակերպեց «Սև դրոշների երթը»։


== 1996 ==

ՀՀ Ազգային ժողով
Անկախ Հայաստանում երկրորդ նախագահական ընտրությունները անցան 1996 թ. սեպտեմբերի 22-ին։ Ըստ պաշտոնական տվյալների` Լևոն Տեր-Պերտոսյանը վերընտրվեց մոտ 51%-ով։ Երկրորդ տեղը զբաղեցրած Ազգային ժողովրդավարական միության (ԱԺՄ) առաջնորդ, Տեր-Պերոսյանի նախկին կուսակից և ՀՀ առաջին վարչապետ Վազգեն Մանուկյանը ստացավ ընտրողների քվեների 41%-ը։ Չընդունելով ընտրությունների արդյունքները` հաջորդ օրը Մանուկյանի ղեկավարած միացյալ ընդդիմությունը (ԱԺՄ, ԱԻՄ, ՀՅԴ) սկսվեց առաջին մասսայական հետընտրական բողոքի ցույցերը Հայաստանի պատմության մեջ, իսկ արդեն սեպտեմբերի 25-ին Մանուկյանի գլխավորությամբ մի քանի տասնյակ հազարավոր մարդիկ ներխուժեցին Ազգային Ժողովի շենք և ծեծեցին ԱԺ այդ ժամանակվա խոսնակ Բաբկեն Արարքցյանին և փոխխոսնակ Արա Սահակյանին։


== 2003-2004 ==

2003 թ. փետրվարի 19-ին կայացավ նախագահական ընտրությունների առաջին փուլը, որի արդյունքներով թեկնածուներից ոչ մեկը չստացավ քվեարկողների բացարձակ մեծամասնությունը։ ՀՀ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ստացավ 49.5%, ընդդիմության գլխավոր թեկնածու ՀԺԿ առաջնորդ Ստեփան Դեմիրճյանը՝ 28.2%, իսկ «Ազգային միաբանություն» կուսակցության առաջնորդ Արտաշես Գեղամյանը՝ 18%։ Մարտի 5-ին կայացած երկրորդ փուլի արդյունքներով Ռոբերտ Քոչարյանը հավաքեց 67.5%, իսկ Դեմիրճյանը ընդամները 32.5%։ Հետընտրական ցույցերը շարունակվեցին մինչև 2004 թ. ապրիլ։ 2004 թ. ապրիլի 12-ին մոտ մի քանի տասնյակ մարդ ուղղվեց դեպի Բաղրամյան պողոտայում գտնվող Նախագահական նստավայր, որտեղ նրանք հանդիպեցին ոստիկանության կողմից շարված փշալարերին։ Հավաքված ժողովրդի մի մասը մնաց այնտեղ գիշերելու, որոնց ոստիկանությունը բռի ուժով ցրեց։


== 2008 ==

2007 թ. սեպտեմբերի 21-ին կայացած ՀՀ անկախության 15-ամյակին նվիրված ասուլիսում Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց իր քաղաքականություն վերադառնալու և առաջիկա նախագահական ընտրություններին մասնակցելու մասին։ 2008 թ. փետրվարի 19-ին կայացան նախագահական ընտրությունները, որոնց արդյունքում հաղթանակ տարավ ՀՀ վարչապետ և նախկին Պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը փետրվարի 20-ին սկսեց մասսայական հանրահավաքների շարք Երևանի Ազատության հրապարակում։ Մեկ շաբաթից ավել շարունակվող ցույցի մասնակիցները բռի ուժով ցրվեցին փետրվարի 28-ի գիշերը։ Մարտի մեկի առավոտյան մի քանի հազար մարդ հավաքվեցին Ֆրանսիայի դեսպանատան առջև՝ Մյասնիկյանի հրապարակում։ Օրվա ընթացքում ոստիկանական ուժերը բերվեցին Երևան և մարտի մեկին գիշերը բախում տեղի ունեցավ ցուցարարների և ոստիկանության ուժերի միջև։ Արդյունքում 10 մարդ զոհվեց, այդ թվում երկու ոստիկան։


== 2013 ==

2013 թ. ապրիլի 9-ին՝ Սերժ Սարգսյանի երդմնակալության օրը, մի քանի հազար մարդ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի գլխավորությամբ Ազատության հրապարակից շարժվեց դեպի Բաղրամյան պողոտա։ Այնտեղ ոստիկանությունը կազմել էր մարդկային պատ՝ Հովհաննիսյանի աջակիցների առաջընթացը դեպի Նախագահական նստավայր կանխելու համար։ Բաղրամյան պողոտայի սկզբնամասում տեղի ունեցավ բախում ցուցարարների և ոստիկանության միջև, որի արդյունքում եղան մի քանի վիրավորներ, այդ թվում Արմեն Մարտիրոսյանը։ Այդ ընթացքում Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, «Ժառանգություն» կուսակցության մի քանի ղեկավար անդամների և հավաքված հանրության մի մասի հետ շարժվեցին դեպի Ծիծեռնակաբերդ, որտեղ ՀՀ ոստիկանապետ Վովա Գասպարյանի հետ տեղի ունեցավ աղոթք։ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի այս քայլը որոշների կողմից որակվեց որպես դավաճանություն, իսկ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը պնդեց, որ այդ քայլը արվել է մարդկային զոհերից խոսափելու համար։

 


== 2018 ==

Բազմահազարանոց հանրահավաք Հանրապետության հրապարակում։
Ապրիլի 21 2018
 

Ցուցարարների վրանները Ֆրանսիայի հրապարակում։
Ապրիլի 14 2018
 

2018 թվականի ապրիլի 17-ին Ազգային Ժողովը ձայների 77 կողմ և 17 դեմ քվեարկությամբ ՀՀ վարչապետի պաշտոնում ընտրեց նախորդ 10 տարում երկիրը ղեկավարած Սերժ Սարգսյան֊ին։
 
Ոչ բռնի, անարյուն, խաղաղ գործողություններով ուղեկցված ցույցեր, երթեր, քաղաքացիական անհնազանդության զանգվածային դրսևորումներ Հայաստանում, որոնց առաջին ակնառու քաղաքական արդյունքներից մեկը եղավ ապրիլի 23-ին երկրի վարչապետ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականը, իսկ երկրորդը՝ մայիսի 8-ին Ազգային ժողովի կողմից «ժողովրդի թեկնածու» Նիկոլ Փաշինյանին վարչապետի պաշտոնում ընտրելը։ Հեղափոխության առաջին փուլում (2018 թվականի ապրիլի 13 - մայիսի 8) բողոքի գործողություններն ուղղված էին Հայաստանի Հանրապետության ղեկին Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման երրորդ ժամկետի կասեցմանը, որը այդ փուլի սկզբում՝ առաջին տասնօրյակում չհաջողվեց։ Շարժումն սկսեց «Իմ քայլը» և «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնություններով։ 2018 թվականի ապրիլի 17–ին, երկրում, փաստացի, սկսված հեղափոխության պայմաններում, Սերժ Սարգսյանի ղեկավարած քաղաքական ուժի՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության՝ ՀՀԿ–ի վերահսկողության ներքո գտնվող՝ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից Սերժ Սարգսյանին վարչապետ նշանակելուց[18] հետո հեղափոխության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց Հայաստանում «Թավշյա հեղափոխության» մեկնարկի մասին։ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից հետո ցույցերի և բողոքի մյուս գործողությունների պահանջը դարձավ իշխանությունից Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հեռացումը և վարչապետի պաշտոնում Նիկոլ Փաշինյանի նշանակումը։
 
Սերժ Սարգսյանի հրաժարական
 
Ապրիլի 23-ին ժամը 16:15-ին ՀՀ վարչապետ Սերժ Սարգսյանը հրաժարական է տալիս։ Իր վերջին ելույթում նա ասել է[174][175][176].
 
«Սիրելի՛ հայրենակիցներ,
 
Դիմում եմ Հայաստանի Հանրապետության բոլոր քաղաքացիներին, մեծերին ու իմ սիրելի երիտասարդներին, կանանց ու տղամարդկանց,
 
դիմում եմ փողոցներում «Մերժիր Սերժին» կոչով օր ու գիշեր կանգնածներին և փակ փողոցներով այս օրերին դժվարությամբ աշխատավայր հասնող և իրենց պարտքն անտրտում իրականացողներին,
 
դիմում եմ ուղիղ եթերի առաջ օրերով գամվածներին և օր ու գիշեր հասարակական անվտանգությունը տղամարդու պես ապահովողներին,
 
դիմում եմ սահմանին կանգնած մեր քաջարի զինվորներին ու սպաներին, դիմում եմ իմ զինակից ընկերներին,
 
դիմում եմ իմ կուսակից ընկերներին, քաղաքական բոլոր ուժերին և գործիչներին։
 
Որպես երկրի ղեկավար դիմում եմ վերջին անգամ։
 
Նիկոլ Փաշինյանը ճիշտ էր։ Ես սխալվեցի։ Ստեղծված իրավիճակն ունի մի քանի լուծում, բայց դրանցից ոչ մեկին ես չեմ գնա։ Դա իմը չէ։ Ես թողնում եմ երկրի ղեկավարի, Հայաստանի վարչապետի պաշտոնը։
 
Փողոցի շարժումն իմ պաշտոնավարման դեմ է։ Ես կատարում եմ ձեր պահանջը։
 
Խաղաղություն, ներդաշնակություն և տրամաբանություն մեր երկրին։
 
Շնորհակալ եմ

 
Սերժ Սարգսյան
 
Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից հետո տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ մարզերից և Երևանի այլ հատվածներից Հանրապետության հրապարակ են գալիս՝ նշելու վարչապետի հրաժարականը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տեսանյութեր ==
Տեսանյութ 1996 թ. սեպտեմբերի 25-ի մասին
Ապրիլի 12. 2004 թ.