Կոմպրեսոր

Կոմպրեսոր կամ ճնշակ, օդը կամ այլ գազեր սեղմելու և ճնշման տակ մատուցելու սարք։ Ըստ գործողության սկզբունքի կոմպրեսորները լինում են՝ մխոցավոր, ռոտացիոն, կենտրոնախույս, առանցքային և շիթավոր։ Տարբերվում են նաև ըստ սեղմվող գազի բնույթի (օդային, թթվածնային և այլն), զարգացրած ճնշման (ցածր ճնշման՝ 0,3-1,0 Մն/մ², միջին՝ մինչև 10 Մն/մ², և բարձր՝ ավելի քան 10 Մն/մ²) և արտադրողականության։ Մխոցավոր կոմպրեսորը հիմնականում բաղկացած է աշխատանքային գլանից և մխոցից, ունի ներծծման և մղիչ կափույրներ, մխոցին հետադարձ-համընթաց շարժում հաղորդող ծնկաձև լիսեռով շուռտվիկ-շարժաթևային մեխանիզմ։ Ըստ սեղմման աստիճանի մխոցավոր կոմպրեսորները լինում են մեկ և բազմաստիճան, մխոցների հորիզոնական, ուղղահայաց կամ անկյունային դասավորությամբ, ինչպես նաև միակի և կրկնակի գործողության՝ մխոցի երկկողմանի աշխատանքի դեպքում։ Միաստիճան կոմպրեսորներում սեղմման աստիճանը 7-8 է։ Ավելի մեծ ճնշումներ ստանալու համար կիրառվում են բազմաստիճան կոմպրեսորներ, որտեղ գազը հաջորդաբար սեղմվում է մի քանի գլաններում։ Միաստիճան օդային մխոցավոր կոմպրեսորի (նկ. 1) աշխատանքի սկզբունքը հետևյալն է՝ ծնկաձև լիսեռի (1) պտտման դեպքում շարժաթևը (2) մխոցին (3) հաղորդում է հետադարձ շարժում և աշխատանքային գլանում (4), գլանի կափարիչի (5) և մխոցի հատակով պարփակված ծավալի մեծացման հետևանքով ստեղծված նոսրացման պատճառով մթնոլորտային օդը, հաղթահարելով ներծծման կափույրի (9) զսպանակի դիմադրությունը, լցվում է աշխատանքային գլան՝ նախապես օդահավաքիչում (8) ֆիլտրվելով։ Մխոցի հակառակ ընթացքի ժամանակ օդը սեղմվում է, և երբ նրա ճնշումը գերազանցում է մղիչ խողովակում (6) եղած ճնշմանը՝ մղիչ կափույրի (7) զսպանակի դիմադրությունը հաղթահարելու չափով, վերջինս բացվում է, և օդը մղվում խողովակաշարով։ Կոմպրեսորում գազի սեղմման ժամանակ ջերմաստիճանը բարձրանում է, որը կարող է քսայուղի ինքնայրման պատճառ դառնալ։ Դրանից խուսափելու համար կոմպրեսորը կահավորում են օդային կամ ջրային հովացման համակարգով, ջուրը մատուցվում է խողովակով (10)։ Հովացումը պակասեցնում է նաև գազի սեղմման պրոցեսի վրա ծախսվող աշխատանքը։ Մխոցավոր կոմպրեսորները զարգացնում են մինչև 200 Մն/մ² ճնշում, իսկ որոշ լաբորատոր նմուշներ՝ մինչև 700 Մն/մ²։ Ռոտացիոն կոմպրեսորներից կոնստրուկցիայի պարզության պատճառով լայն կիրառում է գտել նրանց թիթեղնավոր տեսակը։ Այդ կոմպրեսորում շնորհիվ գլանի իրանում ռոտորի ապակենտրոն դիրքի, պտտման ժամանակ տեղի է ունենում պարփակված ծավալի նախ մեծացում (ներծծում), ապա փոքրացում (սեղմում)։ Ռոտացիոն կոմպրեսորները զարգացնում են մինչև 1, 5 Մն/մ² ճնշում։ Մխոցավոր և ռոտացիոն կոմպրեսորները ստատիկ սեղմման են։ Կենտրոնախույս և առանցքային կոմպրեսորները դինամիկ սեղմման են, որտեղ սեղմման պրոցեսը իրականացվում է գազի կինետիկ էներգիան ճնշման պոտենցիալ էներգիայի փոխակերպելով։ Այս կոմպրեսորները ծառայում են ոչ բարձր ճնշումով (0, 2-0, 6 Մն/մ²) գազի մեծ քանակություն (մինչև 20000 մ³/ր) սեղմելու համար։ Կենտրոնախույս կոմպրեսորը (նկ. 2) հիմնականում կազմված է իրանից և ռոտորից, որի լիսեռի (1) վրա տեղադրված են աշխատանքային անիվները (2, 6, 8, 9, 10, 11)։ Ռոտորի պտտման ժամանակ աշխատանքային անվի միջթիակային տարածությունում գտնվող գազին հաղորդվում է պտտական շարժում, որի շնորհիվ նրա վրա ազդում է կենտրոնախույս ուժ։ Այդ ուժի ազդեցության տակ գազը շարժվում է կոմպրեսորի առանցքից դեպի աշխատանքային թիակի ծայրամասը, սեղմվում ու ստանում որոշակի արագություն։ Սեղմման պրոցեսը շարունակվում է օղակաձև դիֆուզորներում (3, 7) գազի արագության անկման հետևանքով, որից հետո գազը հետադարձ կանալով (4) ուղղվում է կոմպրեսորի հաջորդ աստիճանը։ Շիթավոր կոմպրեսորներն իրենց կառուցվածքով և գործողության սկզբունքով նման են շիթավոր պոմպերին, սակայն ապահովում են սեղմման ավելի բարձր աստիճան։