Օսմիումի (VIII) օքսիդ

Օսմիումի (VIII) օքսիդ (օսմիումի քառօքսիդ)՝ օսմիումի բարձրագույն օքսիդն է: Քիմիական բանաձևը՝ OsO4 է:


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Սովորական պայմաններում օսմիումի (VIII) օքսիդը դեղնաշագանակագույն, բնորոշ հոտով, մոնոկլինային կառուցվածքով բյուրեղային նյութ է: Անկայուն է՝ սենյակային ջերմաստիճանում ենթարկվում է սուբլիմացիայի: Գոլորշիները խիստ թունավոր են: Օսմիումի (VIII) օքսիդը օրգանական լուծիչներում և ջրում լավ  է լուծվում: Փոխազդում է ջրի հետ առաջացնելով՝ [Os(H2O)2O4], ռեակցիան դարձելի է: Մաքուր օսմիումի (VIII) օքսիդը անգույն է, իսկ օսմիումի (IV) օքսիդ առկայությամբ ստանում է դեղնավուն երանգ: Օսմիումի (VIII) օքսիդի մոլեկուլները ոչ բևեռային են և ունեն քառանիստային կառուցվածք:


=== Պատկերասրահ ===

		
		


== Քիմիական հատկություններ ==
Օսմիումի (VIII) օքսիդը փոխազդում է խիտ աղաթթվի հետ:
  
    
      
        
          
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            +
            10
            H
            C
            l
            →
            
              H
              
                2
              
            
            [
            O
            s
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            +
            2
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {OsO_{4}+10HCl\rightarrow H_{2}[OsCl_{6}]+2Cl_{2}\uparrow +4H_{2}O}}}
  Օսմիումի (VIII) օքսիդը փոխազդում է հիմքերի հետ առաջացնելով օսմատներ (H4OsO6 թթվի աղեր)
  
    
      
        
          
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            K
            O
            H
            →
            
              K
              
                2
              
            
            [
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {OsO_{4}+2KOH\rightarrow K_{2}[OsO_{4}(OH)_{2}]}}}
  Օսմիումի (VIII) օքսիդը 250 C-ում ջրածննով վերականգնվում է մինչև օսմիումի (IV) օքսիդի:
  
    
      
        
          
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            →
            O
            s
            
              O
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {OsO_{4}+2H_{2}\rightarrow OsO_{2}+2H_{2}O}}}
  Ազոտի (II) օքսիդով 6000 C-ում վերականգնվում է առաջացնելով  Օսմիումի (IV) օքսիդ
  
    
      
        
          
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            N
            O
            →
            O
            s
            
              O
              
                2
              
            
            +
            2
            N
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {OsO_{4}+2NO\rightarrow OsO_{2}+2NO_{2}}}}
  Ոչ բևեռային օրգանական լուծիչներում օսմիումի (VIII) օքսիդը առաջացնում է օսմիումական թթվի (H2OsO4) ցիկլիկ եթեր, որը հիդրոլիզվում է մինչև ցիս-դիոլներ (սին-հիդրօքսիլացում):


== Ստացում ==
Բարձր ջերմաստիճանում մետաղական օսմիումի և թթվածնի փոխազդեցությունից:
  
    
      
        
          
            O
            s
            +
            2
            
              O
              
                2
              
            
            ⟶
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Os+2O_{2}\longrightarrow OsO_{4}}}}
  Օսմիումի տետրօքսիդ կարելի է ստանալ օսմատները (որոնցում օսմիումի օքսիդացման աստիճանը +6 է) ազոտական թթվով օքսիդացնելիս:
  
    
      
        
          
            C
            a
            O
            s
            
              O
              
                3
              
            
            +
            6
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            →
            O
            s
            
              O
              
                4
              
            
            ↑
            +
            4
            N
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            C
            a
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CaOsO_{3}+6HNO_{3}\rightarrow OsO_{4}\uparrow +4NO_{2}\uparrow +Ca(NO_{3})_{2}+3H_{2}O}}}
  


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է որպես ներկանյութ Մանրադիտման համար
Օգտագործվում է էլեկտրոնային մանրադիտակի մեջ` որպես ամրացնող և հակադրվող նյութ:


== Թունավորություն և անվտանգության տեխնիկա ==
Օսմիումի (VIII) օքսիդը ցնդող, խիստ թունավոր նյութ է, պահվում է փակ սրվակներում:
Ռուս հայտնի քիմիկոս Կարլ Կարլովիչ Կլաուսը (1796—1864), ով հետազոտում էր պլատինային շարքի մետաղները, առաջինը ստացավ օսմիումի քառօքսիդ: Նա գրում է, որ «այս միացության համը կծու է», 1845-ի ապրիլին, Կլաուսը թունավորվել է այս նյութի գոլորշիներով և ստիպված է եղել դադարեցնել աշխատանքը երկու շաբաթով:


== Գրականություն ==
Рабинович В. А., Хавин З. Я. «Краткий химический справочник». — Л.: Химия, 1977. — С. 89.
«Неорганическая химия» под ред. Ю.Д.Третьякова. Том 3 : Химия переходных элементов. Кн.2: учебник для студ. высш. учеб. заведений/[А.А.Дроздов, В.П.Зломанов,Г.Н.Мазо,Ф.М.Спиридонов]. - М.: Издательский центр «Академия», 2007. - С. 49


== Ծանոթագրություններ ==