Դավիթ երեցի խաչքար (Մայր Աթոռ)

Դավիթ երեցի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի արևելյան կողմում, ցայտաղբյուրի հարևանությամբ։ Հաշվառված է ՀՀ պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.23)։


== Տեղադրություն ==
Մայր Աթոռի արևելյան կողմում, ցայտաղբյուրի հարևանությամբ։ Կանգնեցված է բազալտե պատվանդանին։ Նախկինում գտնվում էր Գեղարքունիքի մարզի Լճավան գյուղից 4 կմ հյուսիսարևմտյան ուղղության վրա գտնվող «Գթաշեն» գյուղատեղիի գերեզմանոցում՝ ավերակ եկեղեցու ներսը, որտեղ էլ Բարուխուդարյանը գրի էր առել խաչքարի արձանագրության մի մասը։


== Պատկերաքանդակներ ==
Խաչքարն աչքի է ընկնում բարձրարվեստ քանդակներով, մասնավորապես եռանկյունաձև քիվի պատկերաքանդակում Աստվածածնին և մանուկ Քրիստոսին իր թևերի տակ է առել Հովհաննես ավետարանչին խորհրդանշող արծիվը։ Նրանց ոտքերի մոտ քանդակված են մնացած ավետարանիչների խորհրդանիշները։

Մատթեոսը նույնացվում է մարդու հետ, որովհետև նրա Ավետարանը սկսվում է Քրիստոսի մարդեղության պատմությունով։
Մարկոսը ներկայացվում է առյուծի խորհրդանիշով, որովհետև իր Ավետարանի սկզբում առյուծի պես քաջաբար հայտարարում է, թե Հիսուս Աստծո Որդին է։
Ղուկասը նույնացվում է եզի հետ, որ զոհի խորհրդանիշն է, այն պատճառով, որ նրա Ավետարանը սկսվում է Զաքարիայի`  տաճարում զոհի պատրաստության պաշտամունքի նկարագրությամբ։ Այս պատմությունն իր հերթին դիտվել է իբրև պատրաստություն Քրիստոսի զոհաբերության։
Հովհաննեսը ներկայացվում է արծվի խորհրդանիշով, որովհետև նա իր Ավետարանի սկզբում սավառնում է վեր` հայտարարելով Քրիստոսի աստվածությունըՔիվի աջ հատվածում քանդակված են արև և աստղ, իսկ ձախում` լուսին ու վիմագրում հիշվող տեր Դավիթը` ծնրադիր, ում էլ հավանաբար նվիրված է խաչքարը։ Արևնառհասարակ խորհրդանշում է Նոր, իսկ լուսինը` Հին կտակարանը։ Տիրամոր և Քրիստոսի ոտք երի տակ պատկերված է Ադամի գանգը (սովորաբար Ադամի գանգը պատկերվում է Գողգոթայի հետ համատեղ, որը ներկապատկերաքանդակում բացակայում է)։ Խաչքարի քանդակային հորինվածքում առանձնանում է նաև կենտրոնական խաչի ստորին ուղղաձիգ թևը երկու կողմից բռնած հրեշտակների պատկերումը։


== Վիմական արձանագրություն ==
Խաչքարի ստորին մասին, շեշտված եռանկյունաձև քիվին, աջակողմյան նեղ նիստին և թիկունքին առկա են վիմական արձանագրություններ.


=== Արձանագրություն 1 ===
Քանդակային հորինվածքի հետ համակցված են տերունական չորս` ՏՐ (Տէր), ԱԾ (Աստուած), ՅՍ(Յիսուս), ՔՍ (Քրիստոս) ելնդագիր բառերը, իսկ քիվի ձախ անկյունում նույնպես ելնդագիր` ՏՐ ԴԱՎԻԹ։


=== Արձանագրություն 2 ===
Վարդյակի երկու կողմերում․

ԹՎ[ԻՆ] ՌԺԸՀամաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցվել է 1569 թվականին։


=== Արձանագրություն 3 ===
Խաչքարի աջ կողմում՝ 12 տող վիմական արձանագրություն․

ԴԱՒԻ
Դ ԷՐԷՑ
ԿԱՆԿԵ
ՑԱՔ Խ
ԱՉԵՐ
Ս ԲԱՐԵ
ԽԱՒՍ ՄԵ
Զ ՀԱՒՐ
ՄԵՐ ՍԱՒ
ԼԴԱՆՂ
ՈՒԼԻ
ՆՀամաձայն արձանագրության՝ խաչքարը կանգնեցրել է Դավիթն իր հոր՝ Սուլթանղուլի, հիշատակին։


=== Արձանագրություն 4 ===
Խաչքարի թիկունքի՝ 13 տող վիմական արձանագրություն․

Ա̅Վ ՄԵՔ` ԴԱՒ
ԻԹ ԷՐԷՑՍ, :Ե:(5)
ՈՐԴԻՔՍ ՍԱՒԼԹԱՆ
ՂՈՒԼԻՆ, ԵՂԻՇԻՆ` ԹՈՌ
Ն ՂԱԼԱՄԻՆ, ՈՐ ԵՆՔ
ԾՆՈՒՆԴ ՍԱՐՈՒ ԱՄԻՐ
ՃԱՆԻՆ, ՈՐ ԲԱԶՈՒՄ ՋԱՆ
ԻՒ ԵՒ ՀՆԱՐԻՒ ԲԵՐԵ[Ա]Լ ՍԱ
ՐԴԱՀՆԱՅ ՊՌԻ ՍԱՐԻՆ
ՋՈՒՐՆ Ի ԴԱՇՏՆ ԳԹԱՅ
ՇԻՆՈՅ, ՇԻՆԵԱՑ :Բ: (2) ՋԱ
ՂԱՑՆ ԵԹՈՂ ՀԱ[Յ]ՐԵՆ
ԻՔ ԻՒՐ ԾՆԸՆԴՈՑԱրձանագրությունը խոսք է գնում Սուլթանղուլի հինգ որդիների և Ղալամի թոռ Եղիշեի կողմից ջրաշինական աշխատանքների, մասնավորապես ջուր բերելու և ջրաղաց կառուցելու մասին։


== Այլ տեղեկատվույթյուն ==
«Գթաշեն» գյուղատեղիի գերեզմանոցից Մայր Աթոռ տեղափոխվել է Սուլթանղուլին նվիրված ևս մեկ խաչքար։


== Տես նաև ==
Էջմիածնի Մայր Տաճար
Սուլթանղուլի խաչքար (Մայր Աթոռ)


== Ծանոթագրություններ ==