Բոխում

Բոխում, քաղաք Գերմանիայում՝ Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայում, Արնսբերգ շրջանի մաս։ Տեղակայված է հռենոսյան շրջանում, շրջապատված է Հերն, Կաստրոպ-Րաուքսել, Դորտմունդ, Վիտտեն, Հաթինգեն, Էսսեն, Գելզենկիրխեն քաղաքներով։ Ունի մոտ 365,000 բնակչություն, բնակչությամբ Գերմանիայի 16-րդ քաղաքն է։


== Աշխարհագրություն ==


=== Աշխարհագրական դիրք ===
Քաղաքը փռված է Բոխումի լեռնաշղթայի ցածրդիր բլուրների վրա։ Քաղաքի ամենաբարձր կետը Kemnader Straße (Քեմնադեր փողոց)-ն է՝ ծովի մակարդակից 196 մետր բարձրությամբ, իսկ ամենացածր կետը Բլումենքեմփն է՝ ծովի մակարդակից 43 մետր բարձրությամբ։
Բոխումի ռելիեֆը բնութագրվում է պտտական բլուրներով, որոնց վրա բնակչության հազիվ թե 3%-ն է ապրում։ Բնակչության 3,4%-ը բնակություն է հաստատել Berghofer Holz բնական արգելոցի մոտակայքում, 3,47%-ը՝ Վաթենշայդ գյուղաքաղաքում (Այն պատկանում է Բոխումին)։
Քաղաքը ձգվում է հյուսիսից հարավ՝ 13, իսկ արևելքից արևմուտք՝ 17,1 կմ երկարությամբ։


=== Բնական հարստություններ ===
Քաղաքում կան կարբոնի և կավի հանքեր։
Բոխումի միջով և շրջակայքով է հոսում Ռուր գետը՝ իր Օելբախ, Մյուհլենբախ, Լանգենդրիր Բախ և Լոտտենբախ վտակներով։ Ռուր գետը Հռենոսի վտակներից է։
Քաղաքի հարավային մասը հարուստ է անտառներով՝ ավելի հայտնի որպես «Weitmarer Holz»։ Դրանք հիմնականում կաղնու և հաճարենու խառը անտառներ են և վկայում են Բոխումի՝ բարեխառն կլիմայում գտնվելու մասին։


== Վարչական բաժանում ==
Բոխումը բաժանված է վարչական 6 տարածքների՝ ընդհանուր 362,213 բնակչությամբ և քաղաքային 145,4 կմ2 տարածքով՝

Բոխում-Կենտրոն (Mitte), տարածքը՝ 32,30 կմ2, բնակչությունը՝ 102,145
Վաթենշայդ, տարածքը՝ 23,87 կմ2, բնակչությունը՝ 74,602
Հյուսիսային, տարածքը՝ 18,86 կմ2, բնակչությունը՝ 37,004
Արևեյլան, տարածքը՝ 23,46 կմ2, բնակչությունը՝ 55,193
Հարավային, տարածքը՝ 27,11 կմ2, բնակչությունը՝ 50,866
Հարավարևմտյան, տարածքը՝ 19,50 կմ2, բնակչությունը՝ 56,510


== Պատմություն ==


=== Հին և միջին դարեր ===

Բոխումը հիշատակվում է սկսած 9-րդ դարից, երբ Կառլոս Մեծը ստեղծում է արքունիք՝ առևտրական երկու կարևոր կենտրոնների հանգույցում։ Այն պաշտոնապես առաջին անգամ նշվում է 1041 թվականին։ 1321 թվականին Բոխումը ստանում է իր քաղաքային իրավունքները։
1850 թվականին քաղաքն ունենում է 4,500, իսկ 1904 թվականին՝ 100,000 բնակիչ։ Իր տարածքի մեջ ներառելով հարևան քաղաքներն ու գյուղերը՝ Բոխումը ստանում է քաղաքի կարգավիճակ։ Քաղաքի բնակչությունն աճում է այլ երկրներից, հատկապես Լեհաստանից ներգաղթյալների շնորհիվ։


=== Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ ===

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոխումը մեծ ռմբակոծությունների է ենթարկվում։ Քաղաքը գրեթե ամբողջովին ավերվում է, իսկ բնակչությունը՝ ոչնչացվում։ Քաղաքի 70,000 բնակիչներ մնում են անտուն, իսկ 4,095-ը՝ մահանում։ Քաղաքի 122 դպրոցներից միայն 2-ն են մնում անվնաս։ 1945 թվականի ապրիլի 10-ին ԱՄՆ-ի 79-րդ դիվիզիան գրավում է քաղաքը։
Պատերազմից հետո Բոխումը գրավվում է Բրիտանիայի կողմից, որը հիմնավորում է երկու ճամբար՝ պատերազմի հետևանքով անտուն մնացած բնակիչներին ժամանակավորապես բնակեցնելու համար։
Պատերազմից 60 տարի հետո տարածաշրջանում ռումբեր են հայտնաբերվում։ Դրանցից մեկը հայտնաբերվել է 2008 թվականի հոկտեմբերին քաղաքի կենտրոնում և 400 մարդու տարհանման և շենքում աշխատողների վնասման պատճառ է դառնում։


=== Հետպատերազմյա շրջան ===

Պատերազմից հետո Բոխումը մտնում է հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆիլիա նահանգի կազմի մեջ։
1965 թվականին քաղաքում բացվում է հռենոսյան համալսարանը։ 1970-ական թվականներից սկսած քաղաքի տնտեսությունը ծանրաարդյունաբերական ճյուղից թեքվում է դեպի սպասարկման ոլորտ։ 1960-1980-ական թվականներին նավթային բոլոր հանքերը փակվում են։
1979 թվականին քաղաքում շահագործվում է մետրոն, և բացվում է ֆուտբոլային համալիր։
1993 թվականին Բոխումը, Հաթթինգենը, Հերնը և Վիգգենը միավորվում են Միջին Հռենոս տարածաշրջանի սահմաններում։

Բոխումում է հաստատվում «Օպել» ընկերությունը, սակայն 2009 թվականին ունենում է ֆինանսական դժվարություններ, իսկ 2012 թվականի դեկտեմբերին հայտարարում, որ 2016 թվականին կդադարեցնի գործարանում մեքենաների արտադրությունը։


== Մշակույթ և հասարակական կյանք ==
Բոխումը հռենոսյան շրջանի մշակութային կենտրոնն է։ Այստեղ կա քաղաքային թատրոն, դրամատիկական թատրոն և մոտ 20 ավելի փոքր թատրոններ և բեմեր։ «Starlight Express» մյուզիքլը, որ բացվել է 1988 թվականին, Գերմանիայի ամենաերկարատև մյուզիքլն է համարվում։


== Հայերը Բոխումում ==
2015 թ. գարնանը «Հայկական գարուն » ծրագրի շրջանակներում Բոխումում հայկական փոքրիկ այգի է ստեղծվել, որտեղ տնկվել է Հայաստանից բերված 155 ծառ։ Միջոցառումն իրականացվել է Հայ ակադեմիական միության ջանքերով և վերջինիս նախագահ Ազատ Օրդուխանյանի գլխավորությամբ։ 2015 թ. խորհրդանշական էր և Եղեռնի տարելիցի, և միության 155-ամյակի առթիվ։ Նմանատիպ բարեկամական ծառատունկ կազմակերպվել է նաև Երևանում։ Միջոցառման նպատակը հայ-գերմանական բարեկամական կապերի ընդգծումն ու ամրապնդումն է։


=== Թանգարաններ ===
Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարան
Երկաթուղային թանգարան
Աստղադիտարան
«Փոքրիկ հանք» (Zeche Knirps), այն փոքր երեխաներին տալիս է հանքի շահագործումը տեսնելու հնարավորություն
Տեղի պատմության թանգարան «Էլֆերի ագարակը»
Պատմական բժշկական գործիքների թանգարան
Դպրոցական թանգարան
Հեռախոսային թանգարան
		
		
		
		
		


== Սպորտ ==

Բոխում ֆուտբոլային ակումբը խաղում է առաջին մասում 1971-1992 թվականներին և 1992-2010 թվականներին ամեն տարի՝ առաջին և երկրորդ մասերի միջև։ 2010 թվականից խաղում է երկրորդ մասում։
«Sparkassen Giro» հեծանվային արշավորդների խումբ


== Տեղական ընկերություններ ==
«Bogestra», տեղական երթուղային ընկերություն
«GEA», օդափոխիչ տեխնիկայի ընկերություն, Բոխումի առևտրական ամենամեծ ընկերությունը
Համաշխարհային կինոթատրոնների մասնաճյուղեր
Adam Opel, Բոխումում են արտադրվում Օպել Զաֆիրա և Օպելլ Աստրա ավտոմեքենաները
«GLS» բանկ
«QVC» հեռախոսային օպերատոր<galllery>
image:Bogestra-Bochum-Gelsenkirchener Straßenbahnen.svg|«Bogestra»
image:GEA Group Dorstener Straße Verwaltung.jpg|«GEA»-ի գրասենյակը Բոխումում
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«UCI» կինոընկերության տարբերանիշը
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«Օպել» ընկերության տարբերանիշը
image:GLS Bank.jpg|«GLS» բանկը Բոխումում
image:QVC Bochum, Juni 2008.JPG|«QVC» հեռախոսային կազմակերպություն
</gallery>


== Տրանսպորտ ==
Բոխումի տրանսպորտային ցանցն օղակաձև է։ Մայրուղուց դուրս կա ևս մեկ շրջան, որն ավելի փոքր է։
Բոխումը Դյուիսբուրգ-Դորտմունդ երկաթուղու կենտրոնական կայարանն է։
Ավտոբուսների, մետրոյի և տրամվայի տեղական ծառայությունը հիմնականում իրականացվում է «BOGESTRA»ընկերության կողմից։ Բոխումի կայարանը ստորգետնյա միակ ճանապարհն է, որ միացնում է Բոխումի համալսարանը Հերնեին։ Քաղաքի տրանսպորտային գները սահմանում է «VRR» ընկերությունը։
Բոխումում չկա օդանավակայան, սակայն քաղաքը մոտ է Դորտմունդի, Դյուսսելդորֆի միջազգային օդանավակայաններին։

		
		
		
		
		
		


== Քույր քաղաքներ ==
Բոխումի քույր քաղաքներն են՝

 Մեծ Բրիտանիա, Շեֆիլդ
 Իսպանիա, Օվիեդո
 Ուկրաինա, Դոնեցկ
 Գերմանիա, Նորդհաուսեն
 Չինաստան, Սյույչժոու
 Մեծ Բրիտանիա, Իվիբրիջ


== Քաղաքի հայտնի բնակիչներ ==
Հենրիխ Օստերման, Պետրոս Iի թղթակիցը
Մանֆրեդ Էյգեն, գերմանացի ֆիզիկոս և քիմիկոս
Վոլֆգանգ Քլեմենթ, դերասանուհի
Գերշոն Քինգսլի, երգահան, հայտնի «Popcorn» երաժշտության հեղինակը
Աքսել Ռուդի Պելլ, գերմանացի կիթառահար՝ մելոդիկ ծանր մետալ ժանրում նվագող, ինչպես նաև երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==

(անգլ.)(ռուս.)