Հարփագուս

Հարփագուս հայտնի է նաև որպես Հարփագոս կամ Հարփարգուս (Անտիկ Հունաստան Ἅρπαγος; Akkadian: Arbaku մ.թ.ա. 7-րդ դար - մ.թ.ա. 6-րդ դար), եղել է մ.թ.ա. 6-րդ դարի գեներալ
Հերոդոտոսի կարծիքով, գեներալ է դարձել Կյուրոսի գահ բարձրանալուց հետո Պասարգադի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտի շնորհիվ։


== Կենսագրություն ==
Ըստ Հերոդոտոսի պատմության` Հարփագուսը եղել է Միջին արքայական տան անդամ, որը ծառայել է Աստիագեսին` Մեդիայի վերջին թագավորին։ 

Երբ Աստիագեսը լուր է ստանում, որ Կյուրոսը ուժերը հավաքում է, հրամայում է Հարփագուսին` որպես իր գլխավոր հրամանատարի գլխավորել զորքը ընդդեմ Կյուրոսի։ Պասարգադի դաշտավայրում եռօրյա ճակատամարտից հետո Հարփագուսը վրեժխնդիր է լինում որդու մահվան համար` ճակատամարտի ժամանակ կռվելով հօգուտ Կյուրոսի, որը հաղթանակ է բերում Կյուրոսին, և հիմնադրվում Պարսկական կայսրությունը։


== Դիցաբանություն ==
Հերոդոտոսը ներկայացնում է Հարփագուսի աջակցությունը։ Նա պատմում է, թե ինչպես Աստիագեսը երազ է տեսել, որի համաձայն՝ Մանդանան՝ դուստրը ծնելու է որդի, որը գահազուրկ է անելու Աստիագեսին։ Նա հանձնարարում է Հարփագուսին, որ սպանի մանուկ Կյուրոսին։ Հարփագուսը չի ուզում արյուն թափել և մանկանը հանձնում է Միթրադատեսին՝ հովվին, որի կինը հենց նոր մեռած զավակ էր լույս աշխարհ բերել։ Մեռած երեխային Հարփագուսը ներկայացնում է որպես Կյուրոս ։
Տասը տարի անց, երբ Կյուրոսին կենդանի է տեսնում Աստիագեսը, անգթորեն պատժում է Հարպագուսին՝ սպանելով նրա միակ որդուն և ցանկանալով խնջույքի ժամանակ նրա մսով կերակրել հորը։ Ասում են, որ Հարփագուսը չի օգտվել դրանից, նույնիսկ հավաքել է մարմնի մասերը և թաղել։
Աստիագեսը իր խորհրդականներից հետո կարծիք է հարցնում, թե ինչպես վարվի Կյուրոսի հետ։ Նրանք ասում են, որ Կյուրոսը այլևս գահի համար վտանգ չի ներկայացնում։ Աստիագեսը նրանց խորհրդով Կյուրոսին ուղարկում է Անշան (Պարսկաստան, հարավարևմտյան Իրան, Շիրազի մոտ)՝ ծնողների՝ Կամբիզ I-ի և Մանդանայի մոտ։


== Հարփագուսը պատմական տեքստերում ==
Հերոդոտոս, Պատմություններ։

Նաբոնիդի ժամանակագրություն


== Ռազմական կարիերա ==
Աստիագեսի պարտությունից հետո (մ.թա.ա. . 550 ) Հարփագուսը, Կյուրոսի հաղորդման համաձայն, սկսում է իր կարիերան այլ կառավարողի՝ Կյուրոսի ղեկավարության ներքո։
Հարփագուսը ուղտերին օգտագործում է ճակատային գծում՝ ցրելով լիդիական հեծելազորը։ Ձիերը տագնապի մեջ էին ընկնում ուղտերի հոտից։

Լիդիացիների ապստամբությունից և Կյուրոսի հետիոտնի հրամանատար գեներալ Մազարեսի մահից հետո Կյուոս II-ը գեներալ Հարփագուսի հրամանատարությամբ կռիվ է տալիսՓոքր Ասիայում։ Հարփագուսը Կյուրոսի ամենահաջողակ գեներալն էր։ Մեդիական գեներալը հաղթանակներ է ձեռք բերել Լիդիայում, նվաճվել է  Իոնիան, Փյունիկիան, Կարիան, Լիկիան և Փոքր Ասիայի շատ այլ շրջաններ (բացի Միլեթից), որոնց նա հասնում է մեծ իմաստուն Թալեսի՝ լիդիական պատերազմի ժամանակ չեզոք մնալու խորհրդի շնորհիվ։ 

Հարփագուսը հայտնի էր նաև ինժեներատեխնիկական նախաձեռնություններով, մասնավորապես հողաշինական աշխատանքներով, պաշարման ժամանակ թեքահարթակների ստեղծումով (մեթոդ, որը հետո կիրառել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին Տյուրոս (Լիբանան) պաշարման ժամանակ՝ օգտագործելով լեռնագնացների։
Չնայած Հարփագուսի՝ բնակչությանը ողորմալու խոստմանը, Էքսանտոսի և Լիկիայի բնակիչները ինքնասպանություն էին գործում և չէին հանձնվում


== Կյանքի ուշ շրջան ==
Նրա մի շարք նվաճումներից հետո նա նշանակվում է Ասիա Մինորի սատրապ։
Նրա ժառանգները համարվում են Լիկիայի (հարավ-արևմտյան Թուրքիա) արքայական ընտանիքից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Livius on Harpagus Archived 2005-11-03 at the Wayback Machine.
The Chronicle of Nabonidus Archived 2016-12-08 at the Wayback Machine.
The Histories of Herodotus Archived 2009-06-03 at the Wayback Machine.