Ռեզերֆորդիում

Ռեզերֆորդիում նաև՝ Կուրչատովիում (լատ.՝ Curchatovium) 
  
    
      
        K
        u
      
    
    {\displaystyle Ku}
  , 
պարբերական համակարգի IV խմբի արհեսաականորեն ստացված ռադիոակտիվ քիմիական տարր։ Կարգահամարը 104 է։ Հայտնի են կուրչատովիումի ռադիոակտիվ 9 իզոտոպները՝ 253-261 զանգվածային թվերով։ 
  
    
      
        
          
          
            260
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{260}Ku}
   և 
  
    
      
        
          
          
            259
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{259}Ku}
   (կիսաքայքայման պարբերությունները՝ 0, 1 և 4, 5 վրկ) առաջինը (1964 և 1966) հայտնաբերել են Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստուտում (Դ.Ն.Ֆլյորով, Յ.Հովհաննիսյան և ուրիշներ)՝ միջուկների ինքնաբերաբար քայքայմամբ, իսկ 
  
    
      
        
          
          
            261
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{261}Ku}
   և 
  
    
      
        
          
          
            257
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{257}Ku}
   (T½ 4, 5 և 65 վրկ) Բերկլիում (ԱՄՆ)՝ ալֆա-ճառագայթմամբ։ Կուրչատովիումը Դուբնայում սինթեզվել է միջուկների միաձուլման ռեակցիայի հաշվին՝ 
  
    
      
        
          
            
              
              
                242
              
            
            94
          
        
        P
        u
      
    
    {\displaystyle {\frac {_{242}}{94}}Pu}
   իզոտոպը 
  
    
      
        
          
            
              
              
                22
              
            
            10
          
        
        N
        e
      
    
    {\displaystyle {\frac {_{22}}{10}}Ne}
  -ի արագացած իոններով ռմբակոծելով։ 104-րդ տարրի անվանումն առաջարկել է ակադեմիկոս Գ.Ն.Ֆլյորովը՝ ի պատիվ Կուրչատովի։ Ամերիկացի հետազոտոդներն առաջարկել են (1969) այդ տարրի իրենց անվանումը՝ ռեզերֆորդիում (նշանը՝ 
  
    
      
        R
        f
      
    
    {\displaystyle Rf}
  )։ Սակայն ամերիկացիներին չի հաջողվել գրանցել 
  
    
      
        
          
          
            260
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{260}Ku}
  -ի ինքնաբերաբար բաժանումը։ 1976 թվականին Դուբնայում կրկին գրանցվեց 
  
    
      
        
          
          
            260
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{260}Ku}
  , ըստ 
  
    
      
        
          
          
            249
          
        
        B
        k
      
    
    {\displaystyle ^{249}Bk}
   (
  
    
      
        
          
          
            15
          
        
        N
      
    
    {\displaystyle ^{15}N}
  , 4n) 
  
    
      
        
          
          
            260
          
        
        K
        u
      
    
    {\displaystyle ^{260}Ku}
   միջուկային ռեակցիայի՝ Բերկլիի աշխատակցի ներկայությամբ։ Այդ աշխատանքում քննարկվեց և բացատրվեց նաև Բերկլիում կատարված փորձերի անճշտությունը։ Կուրչատովիումը առաջին «տրանսակտինոիդային» տարրն է։ 
  
    
      
        K
        u
      
    
    {\displaystyle Ku}
  -ի ատոմների էլեկտրոնային կառուցվածքը գազային ֆազում 
  
    
      
        5
        
          f
          
            14
          
        
        6
        
          d
          
            2
          
        
        7
        
          s
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle 5f^{14}6d^{2}7s^{2}}
   է և նման է առաջին «տրանսլանթանոիդային» հաֆնիում տարրին 
  
    
      
        (
        H
        f
        )
        4
        
          f
          
            14
          
        
        5
        
          d
          
            2
          
        
        6
        
          s
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle (Hf)4f^{14}5d^{2}6s^{2}}
  ։ Դա հաստատվում է 
  
    
      
        K
        u
      
    
    {\displaystyle Ku}
  -ի և 
  
    
      
        H
        f
      
    
    {\displaystyle Hf}
  -ի քիմիական հատկությունների նմանությամբ։ Այսպես, կուրչատովիումի անջուր քլորիդը ցնդելիությամբ մոտ է հաֆնիումի քառաքլորիդին (գոլորշիացման ջերմաստիճանը՝ 313°C) և քիչ ավելի ցնդող է, քան ակտինոիդային տարրերի քլորիդները (եռման ջերմաստիճանը բարձր է 1500°C-ից)։ Օգտվելով այդ հատկություններից՝ չեխոսլովակյան գիտնական Ի. Զվարան և ուրիշներ Դուբնայում իրականացրին (1966) 
  
    
      
        K
        u
      
    
    {\displaystyle Ku}
  -ի ատոմների քիմիական բաժանումը դրան ուղեկցող ակտինոիդային տարրերից։ Այսպիսով, հաստատվեց, որ կուրչատովիումը պատկանում է տարրերի պարբերական համակարգի IV խմբի երկրորդական ենթախմբին։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ