Տզզան ճանճը (հեքիաթ)

Տզզան ճանճը (ռուս.՝ Муха-Цокотуха) մանկական հեքիաթ` ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու բանաստեղծության և հեքիաթի գլխավոր հերոսուհին։


== Պատմություն ==
Հեքիաթը գրվել է 1923 թվականին, սակայն ի սկզբանե արգելվել է գրաքննության կողմից. «Իսկ բզեզները կոտոշավոր են, գյուղացիները հարուստ են» արտահայտության մեջ Պետական գիտական խորհրդի հանձնաժողովը «կերակցանք է տեսել գյուղի կուլակային տարրի հանդեպ»։
Հեքիաթն առաջին անգամ հրապարակվել է «Ծիածան» հրատարակչության կողմից 1924 թվականին, «Ճանճի հարսանիքը» անվանումով, Վլադիմիր Կոնաշևիչի պատկերազարդմամբ։ Հեքիաթի վեցերորդ հրատարակությունը 1927 թվականին առաջին անգամ թողարկվել է ժամանակակից անունով։


== Սյուժե ==
Դաշտի վրայով թռչելիս Տզզան ճանճը մետաղադրամ է գտնում։ Դրանով նա ինքնաեռ է գնում և տարբեր միջատների հրավիրում իր ծննդյան օրվա խնջույքին ։ Այդ ժամանակ հայտնվում է սարդը և տանում է Տզզան ճանճին։ Բոլոր միջատները փախչում են, սակայն հանկարծ հայտնվում է Մոծակը և քնեցնում է սարդին։ Նա դառնում է Տզզան ճանճի փեսացուն, և միջատները տոնում են նրանց հարսանիքը։


== Էկրանավորում ==
Ըստ հեքիաթի նկարահանվել է առնվազն չորս մուլտֆիլմ.

1941 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր Վլադիմիր Սուտեև, մուլտֆիլմը չի պահպանվել)։
1960 - Տզզան ճանճը (ռեժիսորներ` Վլադիմիր Սուտեև և Բորիս Ջյոկին)։
1976 - Տզզան ճանճը (ռեժիսոր` Բորիս Ստեփանցև)։
1985 - Բժիշկ Այբոլիտ (ռեժիսոր` Դավիթ Չերկասկի), հեքիաթի ամբողջ տեքստը, բացառությամբ Տզզան Ճանճի հարսանիքի տոնակատարության եզրափակիչ տեսարանի, ֆիլմում հնչում է որպես թատրոն, որը կենդանիներին ցույց է տալիս դաժան Բարմալեյն Աֆրիկայում։


== Գիտության և արվեստի մեջ ==
Տզզան ճանճի սյուժեն հիմք է դարձել գրական շատ ծաղրանկաների, մասնավորապես` Զինովի Պապերնու` «Գրողները` Կոռնեյ Չուկովսկուն»  շարքի համար։
Ըստ հեքիաթի ներկայացումները և մյուզիքլներն ընդգրկվում են մանկական թատրոնների խաղացանկերում։ Այն մանկապարտեզների հանդեսների, մանկական թատերական և պարային խմբակների բեմադրությունների մշտական սյուժեներից մեկն է ։
1942 թվականին կոմպոզիտոր Միխայիլ Կրասևը գրել է «Տզզան Ճանճը» մանկական օպերան։
Ռոք երգիչ Ալեքսանդր Գրադսկին այս հեքիաթի մոտիվներով գրել է այդ ռոք-օպերա, որը մեզ է հասել սիրողական ձայնագրություններով։
Վրացական «Իվերիյա» խումբը 1980 թվականին կատարել է «Տզզան Ճանճը» մինի մյուզիքլը ռուսերեն լեզվով, որտեղ հեքիաթի կերպարներին տրվել է ժամանակակից վրացական կոլորիտ, մյուզիքլում հնչում էին կրկներգեր Ֆրանսիս Լեի, Շառլ Գունոյի, Ֆելիքս Մենդելսոնի, Ալլա Պուգաչովայի, «The Beatles», «Boney M», «Dschinghis Khan» խմբերի երգերից, վրացական և գնչուական երգեր, ինչպես նաև մեղեդիներ արտասահմանյան ռոք օպերաներից։
2004 թվականին «Կարմիր բորբոս» (ռուս.՝ Красная плесень) ռոք խումբն ըստ հեքիաթի մոտիվների ստեղծել է երաժշտական «Տզզան Ճանճը» (ռուս.՝ Муха-ссыкатуха) փանք-մյուզիքլը։ Մյուզիքլի մեջ առկա են դրվագներ Կոռնեյ Չուկովսկու այլ հեքիաթներից ևս։
1992 թվականին միջատաբան Անդրեյ Օզերովի կողմից նկարագրվել է ճանճ-մրջնակերի նոր ցեղ և տեսակ, որը կոչվել է ամենահայտնի գրական հերոսի` Տզզան ճանճի անունով` Mucha tzokotucha:


== Մեջբերումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Аудиосказка «Муха-Цокотуха»
Текст сказки(Ստուգված է 9 հունվարի 2012)
Е. Эткинд «Отец и дочь»(Ստուգված է 9 հունվարի 2012)
Лозовская Н. В. Многоязыковой проект: Варианты сказочного сюжетного типа АТ 2023 («Муха-Цокотуха»)
Диафильм (1963 год), Аудио — читает автор (չաշխատող հղում)