Փախուստ Սոբիբորից (ֆիլմ)

«Փախուստ Սոբիբորից» (անգլ.՝ Escape from Sobibor), 1987 թվականի հեռուստաֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ջեք Գոլդը իրական դեպքերի հիման վրա։ Մեծ Բրիտանիայի և Հարավսլավիայի համատեղ արտադրություն է։
Ֆիլմի սցենարը գրել է Ռեջինալդ Ռոուզը Ռիչարդ Ռաշկեի 1983 թվականի համանուն գրքի հիման վրա։ Գլխավոր դերերը կատարել են Ալան Արկինը, Յոաննա Պակուլան և Ռուտգեր Հաուերը։ Ֆիլմն արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի լավագույն մինի սերիալի կամ հեռուստատեսային ֆիլմի համար, իսկ Հաուերն ստացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ  հեռուստատեսային ֆիլմում կամ մինի սերիալում երկրորդ պլանի տղամարդու լավագույն դերակատարման համար։ Էսթեր Ռաաբը, որը մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 15-ին, եղել է ճամբարից փրկվածներից և օգնել է Ռաշկեին գիրքը գրելու ժամանակ և հանդես է եկել որպես տեխնիկական խորհրդատու։


== Սյուժե ==
Սյուժեի հիմքում ընկած է նացիստական մահվան ճամբարներում տեղի ունեցած միակ հաջող ապստամբության՝ 1943 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Սոբիբոր ճամբարում կազմակերպված ապստամբության իրական պատմությունը։ Սա Ռիչարդ Ռաշկեի վավերագրական գրքի էկրանավորումն է՝ օգտագործելով Թոմաս Բլատի «Սոբիբորի մոխիրներից» և Ստանիսլավ Շմայզների «Դժոխքը Սոբիբորում» վավերագրական գրքերը։
Սոբիբոր համակենտրոնացման ճամբարը, որ գտնվել է օկուպացված Լեհաստանի տարածքում, եղել է նացիստական մահվան ճամբարներից մեկը, որը կառուցվել է գերմանացիների կողմից նվաճված երկրների հրեաների ոչնչացման համար։ Ճամբարը փակվել է ՍՍ ռեյխսֆյուրեր Հայնրիխ Հիմլերի կարգադրությամբ այն բանից հետո, երբ այնտեղ տեղի է ունեցել մահվան ճամբարների պատմության մեջ բանտարկյալների ամենազանգվածային փախուստը, որոնք որոշել են դիմադրություն ցույց տալ նացիստական «կարգին»։ Ապստամբության հիմնական կազմակերպումն իր վրա է վերցրել խորհրդային ռազմագերի, լեյտենանտ Ալեքսանդր Պեչերսկին, որը բերվել էր Սոբիբոր այլ հրեա զինվորների հետ միասին։ Պեչերսկու պլանի համաձայն՝ բանտարկյալները պետք է գաղտնի կերպով և առանձին-առանձին ոչնչացնեին ճամբարի էսէսական անձնակազմը, իսկ հետո, տիրապետելով ճամբարի պահեստում գտնվող զենքին, ոչնչացնեին նաև ճամբարը հսկողներին։ Պլանը հաջողվում է իրականացնել միայն մասնակիորեն՝ ապստամբները կարողացնում են սպանել ճամբարի անձնակազմի մի մասին, սակայն չի հաջողվում տիրանալ զինապահեստին։ Պահակախումբը կրակ է բացում բանտարկյալների ուղղությամբ, և նրանք ստիպված են ճամբարից փախչել ականապատ դաշտերով։ Նրանց հաջողվում  է հաղթահարել պահպանությունը և մտնել անտառ։ Բանտարկյալների մի մասն այդպես էլ չի փորձել փախչել։ Փախուստից հետո Պեչերսկին կռվում է բելառուսական պարտիզանական ջոկատներից մեկի կազմում ընդհուպ մինչև Կարմիր բանակի ժամանումը։


== Դերերում ==
Ալան Արկին – Լեոն Ֆելդհենդլեր
Յոաննա Պակուլա – Լյուկա
Ռուտգեր Հաուեր – Ալեքսանդր Պեչերսկի
Հարտմութ Բեքեր – Գուստավ Վագներ
Ջեք Շեպերդ – Իցհակ Լիխտման
Էմիլ Վոլկ – Սամուել
Սիմնո Գրեգոր – Ստանիսլավ  Շմայզներ
Լինալ Հաֆտ – օբերկապո Պորշեկ
Ջեյսոն Նորման – Թոմաս Բլատ
Ռոբերտ Գվիլիմ – Շեյմ Էնգել
Էլի Նատենսոն – Մզես Շմայզներ
Կուրտ Ռաաբ – Կարլ Ֆրենցել
Էրիկ Կասպար – Ֆրանց Ռեյխլեյտներ
Հյուգո Բոուեր – Բեքման
Կլաուս Գրյունբերգ – Բաուեր
Վոլֆգանգ Բատկե – Խուրստ
Հեննինգ Գիսել – Ֆալլաստեր
Հենրի Ստոլով – Նեյման
Ուլրիխ Հաուպտ – Վոլֆ
Պատի Լավ – Էդա
Ջուդիթ Շարպ – Բեյլ
Էլլիս վան Մաարսևեն – Սելմա Վեյնբերգ
Դևիդ Միլլեր – Մունդեկ
Ջեք Չիսիկ – Հերշել
Նեդ Վուկովիչ – Մորրիս
Սառա Շուգարման – Նաոմի
Դիանա Կրժանիչ – Իստներ Թերներ
Իրֆան Մենզուր – Կալիմալի
Զորան Ստոիլիկովիչ – Բորիս
Սվետոլիկ Նիկասևիչ– ծերունի
Միխայլո Յանկետիչ – կապո Բեռլիներ
Սեյան Սավիչ – կապո Շպիտց
Զլատան Ֆազլագիչ – Վեյս
Պրեդրագ Միլինկովիչ – կապո Յակոբ


== Հետաքրքիր փաստեր ==
«Փախուստ Սոբիբորից» ֆիլմը, որը սցենարը գրվել է Սոբիբորի մասին պատմող երկու վավերագրական գրքերի հիման վրա, նկարահանել է տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներից կազմված ստեղծագրծական խումբը․ այդ ֆիլմի ստեղծմանը մասնակցել են ամերիկացիներ, հարավսլավացիներ, լեհեր, հոլադացիներ, ֆրանսիացիներ, ռուսներ և գերմանացիներ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Escape from Sobibor(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Escape from Sobibor»(անգլ.) ֆիլմը allmovie կայքում:
Escape from Sobibor ՅուԹյուբում