Պայթյուններ Բեյրութի նավահանգստում

Պայթուններ Բեյրութի նավահանգստում, Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյուններ, որոնք տեղի են ունեցել 2020 թվականի օգոստոսի 4-ին։ Արդյունքում զոհվել է առնվազն 207 մարդ, ավելի քան 6500-ը վիրավորվել են, իսկ շատերն` անհետ կորել։ Ըստ Բեյրութի նահանգապետ Մարվան Աբուդի պայթյունների հետևանքով անօթևան է մնացել մինչև 300.000 հազար մարդ։ Լիբանանի ընդհանուր անվտանգության ծառայության գլխավոր տնօրենը հայտարարել է, որ հիմնական պայթյունը կապված է եղել 2750 տոննա ամոնիումի նիտրատի հետ։ Հաջորդ օրը՝ օգոստոսի 5-ին, հրդեհը հիմնականում մարվել է։ Օգոստոսի 5-ին երկրի կառավարությունը Բեյրութը հայտարարել է բնական աղետների գոտի և քաղաքում հայտարարվել է արտակարգ դրություն։


== Պատճառ ==
Պայթյունների պատճառը անմիջապես չի պարզվել։ Պետական ԶԼՄ-ները ի սկզբանե հայտնում էին, որ պայթյունները տեղի են ունեցել հրավառության պահեստում, իսկ մյուսները հայտնում են, որ այն գտնվում է նավթային պահեստում կամ քիմիական նյութերի պահեստում։ Նավահանգստում պահվում էին պայթուցիկ և քիմիական նյութեր, ներառյալ նիտրատները, պարարտանյութերի և պայթուցիկների ընդհանուր բաղադրիչները։ Հանրային անվտանգության գլխավոր տնօրենը հայտարարել է, որ պայթյունը առաջացել է ամոնիումի նիտրատի պայթունից։ Անվտանգության ծառայության աղբյուրը հայտնել է, որ նախնական հրդեհը բռնկվել է պահեստում զոդման աշխատանքների ժամանակ։ Ամոնիումի նիտրատը կապված է Մոլդովական  բեռնափոխադրող MV Rhosus նավի հետ, որը 2014 թվականին կայանել է Բեյրութի նավահանգստում շարժիչի հետ կապված խնդիրների պատճառով։ Նավը տեղափոխել է 2750 տոննա ամոնիումի նիտրատ՝ Բաթումից և Բեյրա քաղաքներից։ Երբ նավը ճանաչվել է նավարկման համար ոչ պիտանի, սեփականատերերը և բեռնափոխադրողները լքել են այն, անձնակազմը վերադարձվել է, իսկ բեռը տեղափոխվել է ափ և պահեստավորվել։


== Վնաս ==
Ականատեսների խոսքով՝ պայթյունից տուժել են 10 կմ (6 մղոն) հեռավորության վրա գտնվող շենքերը։ Համաձայն Լիբանանի կառավարության՝ քաղաքի մեծությամբ երկրորդ խոշոր հացահատիկային էլեվատորը ավերվել է, ինչը սրում է COVID-19 համաճարակի և ծանր ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով առաջացած սննդի պակասը։
Տասնյակ վիրավորներ, որոնք տեղափոխվել են մոտակա հիվանդանոցներ, չեն կարողացել հոսպիտալացվել հիվանդանոցներին հասցված վնասի պատճառով։ Սուրբ Գեորգիի հիվանդանոցը, որը գտնվում է պայթյունի վայրից 1 կմ-ից պակաս (0,62 մղոն) հեռավորության վրա, ստիպված է եղել հիվանդներին բուժել փողոցում՝ բժշկական հաստատության խիստ վթարված լինելու պատճառով։ Ոչնչացվել է շուրջ 15 հազար տոննա հացահատիկ, ինչի արդյունքում երկիրի հացահատիկի պաշարը կարող է բավարարել մեկ ամսից քիչ։ Տուժել է քաղաքի կեսը՝ ավելի քան 3 մլրդ դոլար հավանական արժեքով, քաղաքի հյուրանոցների 90 տոկոսը վնասվել է, երեք հիվանդանոց ամբողջությամբ ավերվել են, տուժել են երկու հիվանդանոց։
Բեյրութում և նրա շրջակայքում դեսպանատները հայտնել են իրենց շենքերի տարբեր աստիճանի վնասման մասին։ Պայթյունի վայրի անմիջական հարևանությամբ գտնվող Արգենտինայի, Ավստրալիայի, Ֆինլանդիայի և Կիպրոսի դեսպանատները լուրջ վնասվածքներ են ստացել։ Հարավային Կորեայի դեսպանատունը, որը գտնվում է պայթյունի վայրից 7,3 կիլոմետր (5 մղոն) հեռավորության վրա, հաղորդել Է դեսպանատան շենքում երկու պատուհանների աննշան վնասման մասին, աննշան վնասվածքների մասին են հաղորդել նաև Ղազախստանի և Ռուսաստանի դեսպանատները։ Ֆինլանդիայի դեսպանատունը փլուզվել է պայթյունի հետևանքով, ղեկավարի տեղակալը հայտարարել է, որ դեսպանատունը  «այլևս գոյություն չունի»։
Սուրսոկի թանգարանը և նրա արվեստի մի քանի գործեր վնասվել են, իսկ որոշ կերամիկական իրեր` ոչնչացել։
Abou Merhi Cruises ընկերությանը պատկանող Orient Queen զբոսանավը զգալի վնասվածքներ է ստացել, և զբոսանավում անձնակազմի երկու անդամներ զոհվել են, մի քանիսը վիրավորվել։
Վնասվել է նաև Լիբանանում ՄԱԿ-ի ժամանակավոր ուժերի նավերից մեկը, վիրավորվել են մի քանի խաղաղապահներ։


=== Զոհեր ===
Պայթյուններից հետո հաստատվել է, որ առնվազն 200 մարդ Է զոհվել, 80-ը անհետ կորել և ավելի քան 6500 մարդ վիրավորվել։
Պայթյուններից հետո շատ մարդիկ վիրավորվել են փողոցում։ Տեղական նորությունները և Լիբանանի առողջապահության նախարար Համադ Հասանի հայտարարությունները վկայում են, որ մահվան դեպքերը կավելանան։ Հասանը հայտարարել է, որ հարյուրավոր մարդիկ վիրավորվել են, և որ «սպասվում են զգալի վնասներ»։ Ականատեսները LBC հեռուստաընկերությանը հայտնել են, որ «առնվազն տասնյակ մարդիկ են տուժել, իսկ հիվանդանոցներում բազմաթիվ վիրավորներ կան»։
Պայթունի հետևանքով մահացել է «Քաթայիբ» կուսակցության գլխավոր քարտուղար Նազար Նաջարյանը, իսկ Կամալ Հայեկը՝ պետական էլեկտրական ընկերության նախագահը, գտնվում է ծայրահեղ ծանր վիճակում։ Ֆրանսիացի ճարտարապետ Ժան-Մարկ Բոնֆիսը մահացել է այն բանից հետո, երբ պայթյունի ժամանակ լուրջ վնասվածքներ էր ստացել իր բնակարանում։
Հաստատվել է, որ մահացել են Բանգլադեշի երկու քաղաքացի և վնաստվել առնվազն 101 քաղաքացի, Բանգլադեշը ամենածանր օտարերկրյա համայքն է։ Զոգվածների թվում կան նաև Ֆիլիպինների երկու քաղաքացի ինչպես նաև եգիպտացի և ավստրալիացի քաղաքացիներ։


=== Օդանավակայան ===
Ռաֆիկ Հարիրիի անվան միջազգային օդանավակայանը քաղաքի գլխավոր օդանավակայանն է, որը գտնվում է պայթյունի վայրից մոտ 10 կմ հեռավորության վրա, օդանավակայանը պայթյունի ժամանակ վնասվել է։ Դռներն ու պատուհանները քանդվել են, իսկ առաստաղի սալիկները ցնցվել են հարվածային ալիքից՝ պոկելով էլեկտրական լարերը։ Չնայած վնասներին՝ դեպի օդանավակայան թռիչքները վերսկսվել են պայթյունից հետ։


== Փրկարարական գործողություններ ==
Լիբանանի Կարմիր խաչը հայտարարել է, որ Հյուսիսային Լիբանանից, Բեքաայից և Հարավային Լիբանանից հասանելի յուրաքանչյուր շտապօգնության մեքենա ուղևորվում է Բեյրութ՝ հիվանդներին օգնելու համար։ Ուղղաթիռները օգտագործվել են պայթյուններից հետո մեծ հրդեհը մարելու համար։ Լիբանանի նախագահ Միշել Աունը հայտարարել է, որ կառավարությունը մինչև 100 մլրդ լիրա (66 մլն ԱՄՆ դոլար) կհատկացնի վերականգնողական գործողություններին աջակցելու համար։ Կամավորները մաքրել են պայթյունների հետո առաջացած աղբը, իսկ տեղի ձեռնարկատերերն առաջարկել են անվճար վերանորոգել վնասված շենքերը՝ պետության կողմից հովանավորվող մաքրման գործողության բացակայության պայմաններում։
Առողջապահության նախարար Համադ Հասանը դիմել է Լիբանանին միջազգային օգնություն ուղարկելու խնդրանքով, մի քանի երկրներ արձագանքել են այդ խնդրանքին։ Պակիստանը առաջին պետություններից մեկն էր, որը հումանիտար օգնություն է հասցրել Լիբանան օդով, և 2020 թվականի օգոստոսի 7-ին 8 տոննա մարդասիրական օգնություն է տրամադրել Լիբանանին՝ դեղամիջոցներ, բժշկական սարքավորումներ, պարենամթերք և վերմակներ։ Ռուսաստանից Լիբանան է ժամանել  50 բուժաշխատող։
Գերմանիան որոնման և փրկարարական շուրջ 50 մասնագետ է ուղարկել՝ քաղաքացիական պաշտպանության կազմակերպության որոնողական շների հետ միասին, օգնելու գտնել այն մարդկանց, ովքեր մնացել են փլատակների տակ։


== Հետաքննություն ==
Կառավարությունը քննչական կոմիտե է ստեղծել վարչապետ Դիաբի գլխավորությամբ, որն իր եզրակացությունները պետք է ներկայացնի Լիբանանի նախարարների խորհրդին մինչև 2020 թվականի օգոստոսի 11-ը։ Կոմիտեի կազմում ընդգրկված են արդարադատության, ներքին գործերի և պաշտպանության նախարարները, ինչպես նաեւ չորս առաջատար ուժային գերատեսչությունների՝ բանակի, ընդհանուր անվտանգության, ներքին անվտանգության և պետական անվտանգության ուժերի ղեկավարները։ Հետաքննության ընթացքում կպարզվի՝ պայթյունն արդյոք դժբախտ պատահար է եղել, թե անփութություն, թե արդյոք այն նավահանգիստը պայթեցվել է ռումբով կամ արտաքին այլ միջամտությամբ։ Նախագահ Աունը մերժել է միջազգային հետաքննության կոչերը՝ չնայած համաշխարհային առաջնորդների պահանջների։
Լիբանանի իշխանությունը հրամայել են որպեսզի Բեյրութի նավահանգստի աշխատակիցները պահվեն տնային կալանքի տակ նրանք հսկվում են բանակի կողմից։ Օգոստոսի 8-ի դրությամբ Լիբանանի մաքսային վարչության գլխավոր տնօրեն Բադրի Դախերը 20 մարդու հետ միասին ձերբակալվել է, իսկ հետաքննությունը դեռ շարունակվում է։


== Արձագանք ==


=== Ներքին ===
Լիբանանի վարչապետ Հասսան Դիաբը հայտարարել է, որ պայթունի հաջորդ օրը կլինի ազգային սուգի օր։ Բեյրութի նահանգապետ Մարվան Աբբուդը հեռուստատեսությամբ խոսելիս լացել է անվանելով այն «ազգային աղետ»։ Նախագահ Աունը հայտարարել է, որ կառավարությունը կաջակցի տեղահանված անձանց, իսկ Առողջապահության նախարարությունը կվճարի վիրավորների բուժման ծախսերը։
Լիբանանի խորհրդարանի մի քանի անդամներ հրաժարական են տվել ի նշան բողոքի, այդ թվում՝ Մարվան Համադեն, Պաուլա Յակուբյանը և Կատաեբ կուսակցության բոլոր երեք պատգամավորները։ Հորդանանում Լիբանանի դեսպան Թրեյսի Շամունը նույնպես հրաժարական է տվել։ 2020 թվականի օգոստոսի լույս 6-ի գիշերը կառավարության դեմ բողոքները, որոնք շարունակվել են նախորդ հոկտեմբերից, վերսկսվել են, եւ խորհրդարանի շենքի մոտ տասնյակ ցուցարարներ կոչ են արել պաշտոնաթող լինել լիբանանյան կառավարական պաշտոնյաներին։ Օգոստոսի 8-ին վարչապետ Դիաբը կոչ է արել արտահերթ ընտրությունների, ասելով, որ դա միակ ճանապարհն է, որ երկիրը դուրս գա ճգնաժամից։


==== Բնակչության բողոքները ====
2020 թվականի օգոստոսի լույս 6-ի գիշերը կառավարության դեմ բողոքները վերսկսվել են, և խորհրդարանի շենքի մոտ տասնյակ ցուցարարներ կոչ են լիբանանյան կառավարական պաշտոնյաներին հրաժարական տալ։ Բողոքի ակցիաները վերածվել են բռնության, ոստիկանությունը արցունքաբեր գազ են կիրառել, մի քանի մարդ վիրավորվել է։


=== Միջազգային արձագանք ===
Շատ երկրների ներկայացուցիչներ իրենց աջակցությունն ու ցավակցությունն են հայտնել իսկ որոշ երկրներ օգնություն են առաջարկել Լիբանանին Իսրայելը հերքել է իր ներգրավվածությունը պայթյունի մեջ, և Հեզբոլլահի բարձրաստիճան պաշտոնյաները նույնպես հերքեցին Իսրայելի ներգրավվածությունը։
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը հանդես է եկել հայտարարությամբ, որում «խորին ցավակցություն է հայտնել զոհվածների ընտանիքներին, ինչպես նաև Լիբանանի ժողովրդին և կառավարությանը»՝ առանձին մաղթելով վիրավորներին շուտափույթ ապաքինում և կրկին հայտնելով իր համերաշխությունը Լիբանանի հետ։ Լիբանանում ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելությունը հայտարարել է, որ «պատրաստ է ցանկացած օգնություն և աջակցություն ցուցաբերել»։
Ավստրալիան հայտարարել Է 1,4 մլն դոլար հատկացնելու մասին։
Ադրբեջանը 1 մլն ԱՄՆ դոլար էհատկացրել Լիբանանի։
Մի քանի երկրներ տեսարժան վայրերն ու հուշարձանները դարձրել են Լիբանանի դրոշի գույներով ի աջակցություն Լիբանանի։ Լիբանանի դրոշի գույներով են ներկվել՝ Դուբայում գտնվող Բուրջ Խալիֆան, Թեհրանում Ազատության աշտարակը, Գիզայի բուրգերը և Թել Ավիվի քաղաքային քաղաքապետարանը։ Փարիզի Էյֆելյան աշտարակի լույսերը կեսգիշերին մարվել է՝ ի աջակցություն Լիբանանի։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնն անձամբ օգոստոսի 6-ին այցելել է Բեյ­րութ և խոստացել իր աջակցությունը։ Նա աղետից հետո քաղաք այցելած օտարերկրյա պետության առաջին ղեկավարն է։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը օգոստոսի 5-ին ուղարկել է Լիբանան մարդասիրական օգնության առաջին բեռը Դուբայի տարածաշրջանային պահեստից։ Օգոստոսի 5-ին Իրանի Կարմիր մահիկի ընկերությունը 95 տոննա պարենամթերք և դեղորայք է ուղարկել Բեյրութ։
Գործարար Խալաֆ Ալ Հաբթուրը Լիբանանի հիվանդանոցների համար շտապ դեղորայքի մեկամսյա պաշար է ուղարկել ավելի քան 1000 մահճակալով։
Մեծ Բրիտանիան տրամադրել է շտապ բժշկական և մարդասիրական օգնություն, որի արժեքը կազմում է մինչև 5 միլիոն ֆունտ։ Կանադայի իշխանությունները հայտարարել են, որ նրանք կտրամադրեն մարդասիրական օգնություն մինչև 5 միլիոն կանադական դոլար (մոտ 3,7 միլիոն ԱՄՆ դոլար)` պայթյունի հետևանքները վերացնելու համար։ Ռուսաստանը Լիբանան է ուղարկել արտակարգ իրավիճակների նախարարության մասնագետներ։ Ադրբեջանի նախարարների կաբինետը  ֆինանսական օգնություն է տրամադրել Լիբանանին՝ 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով։ Օգնություն են տրամադրել նաև՝ Ֆրանսիան, Հորդանանը, Դանիան, Չեխիան և Հունաստանը։
Օգոստոսի 6-ին շվեդ յուտուբեր ՓյուԴըՓայը հայտարարել է Լիբանանի Կարմիր Խաչին 100 հազար դոլար նվիրելու իր ծրագրի մասին՝ պայթյունից տուժածներին օգնելու համար։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==