Ֆատեհպուր Սիկրի

Ֆատեհպուր Սիկրի (հինդի՝ फतेहपूर सिकरी, անգլ.՝ Fatehpur Sikri, ուրդու՝ فتحپور سیکری‎), հին քաղաք և համայնքային շրջան Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Ագրա շրջանում։ Աքբար Առաջինի տիրապետության ժամանակ 1571-1585 թվականներին համարվել է Մեծ մողոլների կայսրության մայրաքաղաքը, որից հետո կայսրի Լահորի տեղափոխման հետ կապված կորցրել է մայրաքաղաքի կարգավիճակը։ 1986 թվականից Ֆատեհպուր Սիկրի հին քաղաքը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։


== Պատմություն ==

Իր անվանումը՝ Հաղթանակների քաղաք, ստացել է Կհանվայի մոտ (Ագրայից մոտ 40 կմ) Ռամա Սանի դեմ ճակատամարտում Մողոլների կայսեր Բաբուրի հաղթանակից հետո : Հետո Աքբար Առաջին կայսրը քաղաքը դարձրել է իր մայրաքաղաք և այստեղ ամրոց կառուցել։ Քաղաքը մայրաքաղաքի կարգավիճակ է ունեցել ընդամենը 10 տարի, իսկ 1586 թվականին կայսրը ստիպված է եղել վերաբնակվել Լահորում՝ Աֆղանստանի հարավարևմտյան անհանգիստ սահմանների մոտ։ Ղեկավարի մեկնումից հետո քաղաքն ընդմիշտ դատարկվել է։ Աքբարը երեխաներ չի ունեցել, բայց սուֆիա Սալիմ Չաշտիի օրհնանքից հետո ունեցել է տղա, որին նրա պատվին անվանել են Ջահանգիր։ Ջահանգիրն արդյունքում դարձել է գահի ժառանգորդ։ Սալիմ Չաշտիի հիշատակին 1571 թվականին Աքբարը կառուցել է Սալիմ Չաշտի Կա Մազար դամբարանը։ Սկզբնապես այն կառուցվել է կարմիր ավազաքարից, բայց հետագայում վերակառուցվել է մարմարով։
Ֆատեհպուր Սիկրին իր մայրաքաղաքային գործառույթները կիսել է Ագրայի հետո։ Ագրայում գտնվող Կարմիր ամրոց էին գտնվում զենքերի պահեստների մեծ մասը, գանձարանները և այլ պահուստներ։ Ճգնաժամի ժամանակ ղեկավարությունը, գարեմը և գանձարանը մի քանի օրով տեղափոխվել են Ագրա։


== Բնակչություն ==
2001 թվականին Հնդկաստանում անցկացված բնակչության մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ Ֆատեհպուր Սիկրի քաղաքի բնակչությունը կազմել է 28 754 մարդ։ Սեռական աղյուսակում բնակչության 53 %-ը կազմում են տղամարդիկ, իսկ 47 %-ը՝ կանայք։ Գրագիտության մակարդակը կազմում է 46 %, որը ցածր է, քան միջին ազգային մակարդակը (59,5 %): Տղամարդկանց բնակչության գրագիտության մակարդակը կազմում է 57 %, իսկ կանանց բնաչությանը՝ 34 %: Ֆատեհպուր Սիկրիի բնակչության 19 %-ը երեխաներ են մինչև 6 տարեկան։


== Կարևոր կառույցներ ==
Ֆատեհպուր Սիկրիի կառույցները ռաջպուտական և մողոլական ճարտարապետական դպրոցների սինթեզի արյդունքն է։ Դա կապված է նրա հետ, որ դրանց կառուցման համար Հնդկաստանի տարբեր շրջաններից ճարտարապետներ էին գալիս։ Հինդուիզմի և ջայնիզմի ճարտարպետության մասերը սերտորեն միախանված են իսլամակնի հետ։ Շինարարության գլխավոր նյութը եղել է կարմիր ավազաքարը։
Քաղաքի առավել հայտնի կառույցներից են՝

Նաուբատ Հանա, քաղաքի մուտքի մոտ գտնվող թմբկային տուն, որում հայտարարում էին կարևոր անձնանց ժամանումների մասին։
Դիվան ի Ամ, ղեկավարի հասարակության հետ հանդիպումների համար դահլիճ, կառույցի տեսակը հաճախ հանդիպում է այլ մողոլական քաղաքներում։
Դիվան ի Հաս, անձնական հանդիպումների դահլիճ, հայտնի է իր կրոնշտեյններից կազմված կենտրոնական սյունից, որը պահում է կլոր հարթակը։
Ռաջա Բիրբալի տուն, Աքբարի նախարար-հինդուստների տուն։
Մարիամ ազ Զամանիի պալատ, պալատ, որը կառուցվել է 17-րդ դարի սկզբին գուջարաթական ճարտարապետության ազդեցության ներքո։
Պանչ Մահալ, հինգ-հարկանի պալատական կառույց։
Բուլանդ Դարվազա, դեպի Ջամա Մասջիդ դարպասներից մեկը։
Ջամա Մասջիդ, մզկիթ, որը կառուցվել է հնդկական մզկիթների եղանակով։
Սալիմ Չաշտիի դամբարան։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Latif Muḥammad (1896)։ Agra, Historical & Descriptive։ Calcutta Central Press 
Fazl Abul (1897–1939)։ The Akbarnama (Vol. I-III)։ Calcutta: Asiatic Society։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 4, 2010-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 6, 2010  
Keene Henry George (1899)։ «Fatehpur Sikri»։ A Handbook for Visitors to Agra and Its Neighbourhood (Sixth ed.)։ Thacker, Spink & Co.։ էջ 53 
Malleson G. B., Colonel (1899)։ Akbar And The Rise Of The Mughal Empire։ Rulers of India series։ Oxford at the Clarendon Press 
Havell E. B. (1904)։ A handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri and the neighbourhood (1904)։ London: Longmans, Greens & Co. 
Garbe Dr.Richard von (1909)։ Akbar — Emperor of India. A picture of life and customs from the sixteenth century։ Chicago: The Opencourt Publishing Company 
Smith Vincent Arthur (1917)։ Akbar the Great Mogul, 1542-1605։ Oxford at The Clarendon Press 
Hussain Muhammad Ashraf (1947)։ A Guide To Fatehpur Sikri։ The Manager, Government of India Press 
Rezavi S. Ali Nadeem (1998)։ Exploring Mughal Gardens at Fathpur Sikri։ Indian History Congress 
Petruccioli Attilio (1992)։ Fatehpur Sikri։ Ernst & Sohn 
Rizvi Athar Abbas (2002)։ Fatehpur Sikri (World heritage series)։ Archaeological Survey of India։ ISBN 81-87780-09-6 
Rezavi Syed Ali Nadeem (2002)։ "Iranian Influence on Medieval Indian Architecture", The Growth of Civilizations in India and Iran։ Tulika 
Jain Kulbhushan (2003)։ Fatehpur Sikri: where spaces touch perfection։ VDG։ ISBN 3-89739-363-8 
Rezavi Dr. Syed Ali Nadeem (2008)։ Religious Disputation and Imperial Ideology: The Purpose and Location of Akbar's Ibadatkhana։ SAGE Publications 
Havell E. B. (1904)։ A handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri and the neighbourhood (1904)։ Longmans, Greens & Co., London 
Smith Vincent Arthur (1917)։ Akbar the Great Mogul, 1542-1605։ Oxford at The Clarendon Press 
Asher Catherine Ella Blanshard (1992)։ «Age of Akbar»։ Architecture of Mughal India, (Part 1)։ Cambridge University Press։ ISBN 0-521-26728-5 
Fatehpur Sikri, Detailed study Arch Net Digital Library


== Արտաքին հղումներ ==
Fatehpur Sikri at Archaeological Survey of India
An interactive map of Fatehpur Sikri
Fatehpur Sikri History Archived 2020-01-27 at the Wayback Machine.
360 degree walkthrough of Fatehpur Sikri