Ռոլան Բիկով

Ռոլան Անտոնովիչ Բիկով (ռուս.՝ Ролан Антонович Быков, անձնագրով (աշխատակցի սխալի պատճառով)՝ Ռոլանդ Անատոլևիչ Բիկով (ռուս.՝ Роланд Анатольевич Быков), հոկտեմբերի 12, 1929(1929-10-12), Կիև, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 6, 1998(1998-10-06)[…], Մոսկվա, Ռուսաստան), կինոյի և թատրոնի ռուս խորհրդային դերասան, կինոռեժիսոր, սցենարիստ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1990), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1986)։


== Կենսագրություն ==
Ռոլան Բիկովը ծնվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կիևում (սխալմամբ որպես ծննդյան օր գրանցվել է նոյեմբերի 12-ը)։ Նրա հայրը՝ կարմիրբանակային Սեմյոն Գերոնիմովիչ Գորդանովսկին, որ ծագումով լեհ էր, մասնակցել էր չորս պատերազմների, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերի էր ընկել ավստրիացիների մոտ, որից հետո վերցրել էր Անտոն Միխայլովիչ Բիկով անունը։ Մայրը՝ Էլլա Մատուսովնա Սիտնյակովսկայան (1904-1996), հրեա էր, փորձել էր դառնալ դերասանուհի, սակայն դա նրան չէր հաջողվել, հետաքրքրվել է գրականությամբ ու արվեստով։ Ռոլան Բիկովի ծնողները բաժանվել են, հայրն ամուսնացել է երկրորդ անգամ, իսկ երկու որդիներին դաստիարակել է մայրը։

Ռոլան Բիկովը 1939 թվականից սովորել է Պիոներների տան «Родник» թատերական ստուդիայում (ղեկավար՝ Օլգա Լարինա). այնտեղ էին սովորում նաև հետագայում հայտնի դարձած ռեժիսորներ Ալեքսանդր Միտտան, Վլադիմիր Անդրեևը, Բորիս Ռիցարևը, դերասաններ Իգոր Կվաշան, Նիկոլայ Պրոկոպովիչը։ Ռոլան Բիկովն ուսումը շարունակել է Շուկշինի անվան թատերական ուսումնարանում (մանկավարժներ՝ Վերա Լվովա և Լեոնիդ Շիխմատով)։ Որպես դերասան և ռեժիսոր՝ Ռոլան Բիկովը հանդես է եկել տարբեր բեմերում՝ Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում (1951-1959 թվականներ), Լենինգրադի Լենինյան կոմերիտմիության թատրոնում (1958-1960)։ 1957-1959 թվականներին ղեկավարել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ուսանողական թատրոնը։
Ռոլան Բիկովը «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում աշխատել է որպես դերասան, ռեժիսոր, «Юность» միության գեղարվեստական ղեկավար։ 1989-1992 թվականներին եղել է Մանկական ու պատանեկան ֆիլմերի ու հեռուստատեսության համամիութենական կենտրոնի տնօրեն։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության քարտուղար։ 1989-1991 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։ Ստեղծել ու ղեկավարել է Մանկական ու պատանեկան ֆիլմերի ու հեռուստատեսության զարգացման միջազգային հիմնադրամ («Ռոլան Բիկովի հիմնադրամ», ռուս.՝ «Фонд Ролана Быкова»)։
Գլխավորել է Ոչ կուսակցական հասարակական-քաղաքական շարժում-95-ը՝ մշակույթի, գիտության, կրթության ու բնապահպանության բնագավառի աշխատողների հասարակական կազմակերպությունների միությունը։ Եղել է «Հելփ» բանկի նախագահը։ Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիական արվեստների ակադեմիայի ակադեմիկոս է։
1995 թվականի Պետական դումայի ընտրությունների ժամանակ գլխավորել է (Իրինա Խակամադայի և Վլադիմիր Ջանիբեկովի հետ) «Ընդհանուր գործ» (ռուս.՝ «Общее дело») ընտրական խմբավորումը։
Ռոլան Բիկովը մահացել է 1998 թվականի հոկտեմբերի 6-ին թոքերի քաղցկեղից։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչյան գերեզմանատանը։


=== Ընտանիք ===
Եղբայր՝ Գերոնիմ Բիկով (1926-2006), բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Վիշնևսկու անվան ինստիտուտում ղեկավարել է ռադիոակտիվ ախտորոշման լաբորատորիան,
Առաջին կինը՝ Լիդիա Կնյազևա (1925-1987), դերասանուհի, ամուսնացած են եղել 15 տարի,
Որդի՝ Օլեգ Բիկով (1958-2002), որդեգրված,
Երկրորդ կինը՝ Ելենա Սանաևա, դերասանուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վսևոլոդ Սանաևի դուստրը,
Որդի՝ Պավել Սանաև (որդեգրված, ծնվել է 1969 թվականին), գրող։


== Պատվավոր կոչումներ և մրցանակներ ==
ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1973)
ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1987)
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1990)
Մոսկվայի կոմերիտմիության մրցանակ (1967, մանուկների ու պատանիների համար ֆիլմերի ստեղծման համար)
«Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ (4 նոյեմբերի, 1967 թվական)
Մեդալ «Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի» (1 ապրիլի, 1970 թվական)
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1986)
«Նիկա» մրցանակ տղամարդու լավագույն դերակատարման համար (1988, ֆիլմ «Կոմիսար»)
ՌՍՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակ (1987, ֆիլմ «Մեռած մարդու նամակները»)
Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի մրցանակ (1998)
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» IV աստիճանի շքանշան (11 նոյեմբերի, 1994)
Լև Տոլստոյի անվան պատվավոր ոսկե մեդալ, որ ամեն տարի շնորհվում է Մանկական հիմնադրամների միջազգային միության կողմից (1994)
Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոն (1971, գլխավոր մրցանակ մանկական ֆիլմերի բաժնում, ֆիլմ «Ուշադրություն, կրիա», ռուս.՝ «Внимание, черепаха!»)
Մանկական ու պատանեկան ֆիլմերի կինոփառատոն Մյունխենում (1971, գլխավոր մրցանակ «Ոսկե թի», ֆիլմ «Ուշադրություն, կրիա», ռուս.՝ «Внимание, черепаха!»)
Համամիութենական կինոփառատոն (1975, մրցանակ ռեժիսորական լավագույն աշխատանքի համար, ֆիլմ «Ավտոմեքենան, ջութակն ու Կլյակսա շունը», ռուս.՝ «Автомобиль, скрипка и собака Клякса»)
Երիտասարդական ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոն Լաոնում (1986, գլխավոր մրցանակ, ֆիլմ «Խրտվիլակ», ռուս.՝ «Чучело»)
Մանկական ու պատանեկան ֆիլմերի համաեվրոպական կինոփառատոն Վիշիում (1987, գլխավոր մրցանակ, ֆիլմ «Խրտվիլակ», ռուս.՝ «Чучело»)
Մոսկվայի պետական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (1998)


== Արվեստ ==


=== Դերեր թատրոնում ===
Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի թատրոն«Տեղը կյանքում», Միխայիլ Շատրով (ռեժիսոր Ե. Եվդոկիմով) – Իգոր
«Պավլիկ Մորոզով», Վիտալի Գուբարև – Յաշկա
«Հրաշալի տղան», Եվգենի Ռիս – Վովա Երմակով
«Նոր կոստյում», Միխայիլ Լվովսկի
«Մաքուր ձեռքեր», Միխայիլ Շատրով – Լյոնյա Գորբատով
«Ինչի մասին էին պատմում հրաշագործները», Վադիմ Կորոստիլյով (ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու բանաստեղծությունների) (1956) – Բարմալեյ


=== Դերեր կինոյում ===


=== Հեռուստաներկայացում ===
1972 – Պիկվիկյան ակումբի հուշերը (ռուս.՝ Записки Пиквикского клуба) – ծառա Իով Տրոտեր


=== Մուլտֆիլմերի հնչյունավորում ===
1968 – Բազեի երգը (ռուս.՝ Песня о соколе) – Իժ
1975 – Արագավազ Մուկը (ռուս.՝ Мук-скороход) – սպորտային մեկնաբան
1979 – Ռոստիկն ու Կեշան (ռուս.՝ Ростик и Кеша)
1979 – Պողպատե մատանի (ռուս.՝ Стальное колечко) – կարդում է տեքստը
1980 – Պիֆ-պաֆ, օյ-օյ-օյ (ռուս.՝ Пиф-паф, ой-ой-ой!) – թատրոնի ռեժիսոր
1980 – Լոսկուտիկն ու Ամպը (ռուս.՝ Лоскутик и Облако) – Բարբացուցա
1981 – Թատերաշենք (ռուս.՝ Балаган)
1983 – Գայլուկը (ռուս.՝ Волчок) – կարդում է տեքստը
1984 – Ազնվամորու մուրաբա (ռուս.՝ Малиновое варенье) – կարդում է տեքստը
1985 – Փղիկը հիվանդացել է (ռուս.՝ Слонёнок заболел) – կարդում է տեքստը
1987 – Լոլո պինգվինի արկածները (ռուս.՝ Приключения пингвиненка Лоло) – պինգվին Տոտո
1987 – Երջանիկ Գրիգորին (ռուս.՝ Счастливый Григорий) – շուն Գրիշա


=== Ֆիլմերի ռեժիսոր ===
1962 – Յոթ դայակ (ռուս.՝ Семь нянек)
1963 – Կորել է ամառը (ռուս.՝ Пропало лето) (Նիկիտա Օռլովի հետ)
1966 – Այբոլիտ-66 (ռուս.՝ Айболит-66)
1970 – Ուշադրություն, կրիա (ռուս.՝ Внимание, черепаха!)
1971 – Հեռագիրը (ռուս.՝ Телеграмма)
1974 – Ավտոմեքենան, ջութակն ու Կլյակսա շունը (ռուս.՝ Автомобиль, скрипка и собака Клякса)
1977 – Քիթ (ռուս.՝ Нос)
1982 – Հարսանեկան նվեր (ռուս.՝ Свадебный подарок)
1983 – Խրտվիլակ (ռուս.՝ Чучело)
1990 – Ես երբեք չեմ վերադառնա այստեղ (ռուս.՝ Я сюда больше никогда не вернусь)


== Հետաքրքիր փաստեր ==
1986 թվականին Մերաբ Մամարդաշվիլու (հաղորդավար), Ռոյ Մեդվեդևի ու Յուրի Լևադայի հետ համատեղ մասնակցել է Մոսկվա-Բոստոն հեռուստակամրջին Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ու Թաֆթս համալսարանի միջև «Միջուկային դար։ Մշակույթ և ռումբ» թեմայով։ Ամերիկյան կողմը ներկայացնում էին Մարտին Շերվինը (հաղորդավար), Կուրտ Վոննեգուտը, Էդգար Դոկտորոուն և Ռոբերտ Լիֆտոնը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Львовский М. Его секрет [: Ролан Быков] // Мой любимый актёр: Писатели, режиссёры, публицисты об актёрах кино [: сб.] / Сост. Л. И. Касьянова. М.: Искусство, 1988. С.107—126.
Львовский М. Человек, которому верят (Кинематограф Ролана Быкова). М., 1990. Стр. 112.


== Արտաքին հղումներ ==
Ռոլան Բիկովը (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Статья Яна Левченко к юбилею Ролана Быкова
Ролан Быков, биография в изложении Ф. Раззакова
Ռոլան Բիկովը kinopoisk.ru կայքում (ռուս.)
Телемост Москва-Бостон. «Ядерный век. Культура и бомба» (1986)
«Любви все возрасты...» - Р. Быков Archived 2013-02-09 at the Wayback Machine. (РТР, 2014)