Արյան անալիզ

Արյան անալիզ (ռուս.՝ Анализ крови), արյան լաբորատոր հետազոտություն, որը հիվանդությունների մեծամասնության համար հիմնական ախտորոշման աղբյուրն է։ Արյան անալիզի ստացված արդյունքների հիման վրա ախտորոշվում և նշանակվում է հետագա բուժում։


== Ընդհանուր (կլինիկական) արյան անալիզ ==


=== Անալիզի տիպ և ժամանակ ===
Ընդհանուր անալիզի համար արյունը վերցնում են մատից, ավելի հազվադեպ երակից (ըստ բժշկի դիտողության) առավոտյան սոված փորին (արյան անալիզը վերցնելուց 4 ժամ հետո սննդի և ջրի կիրառումը արգելվում է)։


=== Հիմնական ցուցանիշներ ===
Արյան ընդհանուր անալիզը ներառում է 5-4 հետազոտված պարամետրեր։ Անալիզի գլխավոր ցուցանիշները հետևյալն են.


=== Հեմոգլոբին ===
Հեմոգլոբինը (HGB — hemoglobin) Էրիթրոցիտների արյան պիգմենտ է, որը պատասխանատու է թոքերից հյուսվածքներ և օրգաններ թթվածնի փոխանցման համար, ինչպես նաև ածխաթթու գազը ետ դեպի թոքեր փոխանցման համար։ Հեմոգլոբինի քանակը որոշվում է գրամ/լիտրով։ Արյան հեմոգլոբինի նվազումը հանգեցնում է անեմիայի։


=== Հեմոգլոբինի նորման կախված սեռից և տարիքից ===


=== Էրիթրոցիտներ ===
Էրիթրոցիտները (RBC — red blood cells) արյան կարմիր մարմնիկներ են։ Էրիթրոցիտները պարունակում են հեմոգլոբին և նրանց հիմնական ֆունկցիան թթվածին փոխանցելն ու այն օրգաններին և հյուսվածքներին հասցնելը։


=== Էրիթրոցիտների նորման կախված սեռից և տարիքից ===


=== Թրոմբոցիտներ ===
Թրոմբոցիտները (PLT — platelets) փոքր չափսի նախակորիզավոր արյան թիթեղներ են։ Թրոմբոցիտները պատասխանատու են արյան մակարդման համար։


=== Թրոմբոցիտների նորման կախված չէ սեռից, տարիքից և բոլորի համար նույնն է ===


=== Լեյկոցիտներ ===
Լեյկոցիտները (WBC — white blood cells) արյան սպիտակ մարմնիկներն են։ Այն իրականացնում է իմունային համակարգի վերահսկողությունը։ Լեյկոցիտների քանակի նվազեցումը կամ ավելացումն օրգանիզմում բորբոքային պրոցեսի նշան է։


=== Լեյկոցիտների նորման կախված տարիքից ===


=== Լիմֆոցիտներ ===
Լիմֆոցիտները (LYM — lymphocyte) համարվում են մարդու օրգանիզմի իմունային համակարգի հիմնական սանդղակները։ Լիմֆոցիտը լեյկոցիտի տեսակ է, որը պատասխանատու է իմունային համակարգի մշակման համար և պայքարում է մանրէների և վիրուսների դեմ։


=== Լիմֆոցիտների նորման կախված տարիքից. ===


=== Մոնոցիտներ ===
Մոնոցիտները (MON — monocyte) օրգանիզմի առավել խոշոր իմունային սանդղակներ են։ Մոնոցիտները կարողանում են փոխանցվել արյունից դեպի հյուսվածքների օրգանիզմ։


=== Մոնոցիտների նորման կախված տարիքից. ===


=== Հեմատոկրիտ ===
Հեմատոկրիտը (HCT — hematocrit) ցուցանիշ է, որն արտացոլում է էրիթրոցիտների արյան ծավալը։ Տվյալ ցուցանիշը հաշվարկվում է տոկոսներով։


=== Հեմատոկրիտի նորման կախված սեռից և տարիքից. ===


=== Գունային ցուցանիշ ===
Գունային ցուցանիշը (ԳՑ) էրիթրոցիտներում հեմոգլոբինի կուտակումը որոշելու մեթոդ է` արտահայտված արտահամակարգային միավորներով։


=== Գունային ցուցանիշի նորման կախված չէ սեռից և տարիքից և բոլորի համար նույնն է ===


=== Այլ ցուցանիշներ ===
Բազոֆիլ
Նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտներ
Էոզինոֆիլային գրանուլոցիտներ
Ռետիկուլոցիտ
Էրիթրոցիտների բաշխումն ըստ մեծության
Էրիթրոցիտների միջին ծավալ
Հեմոգլոբինի միջին պարունակությունը էրիթրոցիտներում
Հեմոգլոբինի միջին կուտակումը էրիթրոցիտներում
Էրիթրոցիտների նստեցման արագություն


== Արյան այլ անալիզներ ==


=== Արյան բիոքիմիական անալիզ ===
Արյան բիոքիմիական անալիզն անցկացնում են օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի, ներքին օրգանների, ինչպես նաև նյութափոխանակության գնահատման համար։


=== Անալիզի ժամ ===
Սոված փորին անալիզ անցկացնել (ցանկալի է առավոտյան ժամերին), սննդի վերջին ընդունման և արյան անալիզ վերցնելու միջև պետք 12 ժամից ոչ պակաս լինի։ Կարելի է միայն ջուր խմել (հյութը, թեյը, սուրճը բացառվում է)։ 24 ժամ մինչև անալիզը անհրաժեշտ է բացառել ալկոհոլի ընդունումը, մեկ ժամ` ծխելը։ Ինչպես նաև ցանկալի է բացառել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը։


=== Հիմնական ցուցանիշները և դրանց նորման ===
Գլյուկոզ -
< 14 տարեկան = 3,33 - 5,55
14 - 60 տարեկան = 3,89 - 5,83
60 - 70 տարեկան = 4,44 - 6,38
> 70 տարեկան = 4,61 - 6,10
Ընդհանուր Բիլիռուբին` 3,4 - 17,1 մոլ/լ.
Բիլիռուբին ուղղակի` 0 - 7,9 մոլ/լ.
Բիլիռուբին ոչ ուղղակի < 19 մոլ/լ.
Ասպարտատամինոտրանսֆերազա -
Կանայք` մինչև 31 ՄՄ/լ;
Տղամարդիկ` մինչև 37 ՄՄ/լ.
Ալանինամինոտրանսֆերազա -
Կանայք` մինչև 34 ՄՄ/լ;
Տղամարդիկ` մինչև 45 ՄՄ/լ.
Գամմա-ԳՏ -
Կանայք` մինչև 38 ՄՄ/լ;
Տղամարդիկ` մինչև 55 ՄՄ/լ.
Ֆոսֆատազա` 30-120 ՄՄ/լ.
Խոլեսթերին` 3,2-5,6 մոլ/լ.
Լիպոպրոտեինները ցածր խտությամբ` 1,71-3,5 մոլ/լ.
Ճարպ` 0,41-1,8 մոլ/լ.
Սպիտակուցներ` 66-83 գ/լ.
Ալբումիններ` 35-52 գ/լ
Կալիում (К+)` 3,5-5,5 մմոլ/լ.
Նատրիում (Na+)` 136-145 մմոլ/լ.
Քլոր (Сl-)` 98-107 մմոլ/լ.
Կրեատինին -
Կանայք` 53 - 97 մոլ/լ;
Տղամարդիկ` 62-115 մոլ/լ.
Միզանյութ` 2,8-7,2 մմոլ/լ.
Միզաթթու -
Տղամարդիկ` 210-420 մոլ/լ;
Կանայք` 150-350 մոլ/լ.
Ս-ռեակտիվ սպիտակուց` 0 - 5 մգ/լ.
Երկաթ (շիճուկային երկաթ) —
Կանայք` 8,95 - 30,43 մոլ/լ;
Տղամարդիկ` 11,64 - 30,43 մոլ/լ.


=== Արյան իմունոլոգիական անալիզ ===
Տվյալ անալիզի համար շիճուկը ստացվում ցենտրիֆուգումի մեթոդի միջոցով` սոված փորին երակից վերցված արյունից։ Արյան իմունոլոգիական անալիզն անցկացվում է մարդու օրգանիզմում իմունոդեֆիցիտի վիրուսի հայտնաբերման համար։ Բացի դրանից տվյալ արյան անալիզը կարող է հայտաբերել սեռական ճանապարհով փոխանցվող մի շարք վարակներ (սիֆիլիս, շրթունքի հերպես, քլամիդիա), ինչպես նաև հեպատիտի, կարմրուկի, կարմրախտի, պարոտիտի և տոքսոպլազմոզի բոլոր տեսակները։


=== Անալիզի ժամանակ ===
Արյունը պետք է տալ սոված փորին առավոտյան ժամերին, սննդի վերջին ընդունման և արյուն վերցնելու միջև պետք է լինի 12 ժամից ոչ պակաս։


=== Օգտագործման շրջան ===
Վիրուսային հիվանդությունների ախտորոշում (հեպատիտ, շրթունքի հերպես, Էբշտեյն-Բարի վիրուս, ցիտոմեգալովիրուս և այլն)
Սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներ (քլամիդիա, սուսանակ, տրիխոմոնադա, միկոպլազմա, ուրեապլազմա և այլն)
Ներզատաբանություն
Ուռուցքաբանության ախտորոշում
Իմունոլոգիա (ախտորոշում)
Ալերգիաբանություն (ախտորոշում և բուժում)։


=== Արյան հորմոնային անալիզ ===
Արյան հորմոնային անալիզը անցկացվում է մարդու ներզատական համակարգի ամբողջ գործող օրգանների, ինչպես նաև հիպոֆիզ հիվանդության հայտնաբերման, վահանաձև գեղձերի, մակերիկամների և մարդու այլ ներծորող օրգանների որոշման համար։ Սովորաբար անցկացվում է ներքին սեկրեցիայի գեղձերի ֆունկցիայի խախտման կամ գեղձի չափսերի մեծացման առկայության դեպքում։


=== Անալիզի ժամանակ ===
Արյան հորմոնային անալիզը վերցվում է երակից և այն պետք է հանձնել սոված փորին` առավոտյան ժամերին։ Կանանց մոտ ցանկալի է հանձնել արյունը ցիկլի 5-7 օրերին, հաշվելով դաշտանի առաջին օրվանից։ 24 ժամից մինչև անալիզը անհրաժեշտ է բացառել ալկոհոլի ընդունումը, մեկ ժամից` ծխելը։ Ինչպես նաև ցանկալի է բացառել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը և սթրեսային վիճակը։ Բացի դրանից, 7 օր հետո մինչև տվյալ անալիզը, անհրաժեշտ է դադարեցնել հորմոնային դեղային պրեպարատի ընդունումը։


=== Հիմնական ցուցանիշներ ===
Վահանաձև գեղձերի հորմոններ (Т3 (տրիյոդոթիրոնին), Т4 (թիրոքսին), հակամարմիններ թիրեոգլոբուլինի նկատմամբ (АТ-ТГ))
Հիպոֆիզի հորմոններ (ТТГ (թիրեոտրոպ հորմոն), ФСГ (ֆոլիկուլ խթանող հորմոն), ЛГ (լյուտեինացնող հորմոն), պրոլակտին, АКТГ (ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոն))
Արական սեռական հորմոն (տեստոստերոն, Էստրոգեններ)
Մակերիկամ (ДЭА-с (դեհիդրոեպիանդրոստերոն-սուլֆատ), կորտիզոլ, ալդոստերոն)


=== Արյան շճաբանական անալիզ ===
Արյան շճաբանական անալիզը արյան հետազոտման լաբորատոր մեթոդ է, որն օգտագործվում է վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման և պրոցեսի փուլը որոշելու համար։ Ռեակցիան հիմնված է հակամարմինների և հակածինների փոխազդեցությամբ։
Հետազոտության տվյալ մեթոդը կիրառվում է ուրոլոգիայում և վեներոլոգիայում։


=== Անալիզի ժամանակ ===
Արյան շճաբանական անալիզի համար արյունը վերցվում է առավոտյան, սոված փորին, երակներից։


== Տես նաև ==
Ախտորոշագիտություն
Արյան ընդհանուր հետազոտություն
Շճաբանություն


== Ծանոթագրություններ ==