Զանգվածային սպանություն Մոնրեալի պոլիտեխնիկական համալսարանում

Զանգվածային սպանություն Մոնրեալի պոլիտեխնիկական համալսարանում (ֆր.՝ Tuerie de l'École polytechnique de Montréal), 1989 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ֆեմինիզմի դեմ ատելության հողի վրա Մարկ Լեպինի կողմից կատարված հանցագործությունը, որի հետևանքով զոհվել էր 14 կին։
Միջադեպը Կանադայի պատմության մեջ խոշորագույն զանգվածային սպանությունն էր համարվում մինչև 2020 թվականի ապրիլին Նոր Շոտլանդիայում տեղի ունեցած միջադեպը։


== Մարդասպանի ինքնություն և հանցագործության պատճառներ ==
Մարկ Լեպին (անգլ.՝ Marc Lepine, ծննդյան անունը Գամիլ Գաբրի) ծնվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ֆրանկո-կանադացու և ալժիրցու ընտանիքում։ Յոթ տարեկան հասակում նա մնացել է առանց հոր, դաստիարակվել է միայնակ մոր կողմից։ Մեծանում էր քչախոս և փակ։ Բանակում ծառայելուց Լեպինն ազատվել է առողջական վիճակի պատճառով։ Ըստ իրեն ճանաչողների հիշողությունների՝ նա շատ էր սիրում սարսափ ֆիլմերը։ Դպրոցում Լեպինը լավ է սովորել, ապագայում պատրաստվում էր ընդունվել Մոնրեալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ինժեներական ֆակուլտետ։ Հետագայում հենց այդ ֆակուլտետում էլ նա կատարել է զանգվածային սպանությունը։
Հանցագործությունների պատճառների վարկածները շատ տարբեր էին։ Առավել տարածված է համարվում այն վարկածը, որ Լեպինը ֆեմինիզմի մոլի հակառակորդն էր։ Դա մասամբ հաստատում են 1989 թվականի դեկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած իրադարձությունները։ Սպանության գործիք է ծառայել 7,62 տրամաչափի ինքնաձիգ հրացանը, որը Լեպինը ձեռք է բերել 1989 թվականի նոյեմբերի 21-ին՝ վաճառողին ասելով, որ պատրաստվում է մանր որսով զբաղվել։ Բացի այդ, դրանից հետո յոթ օրվա ընթացքում նա ձեռք է բերել 7 պահեստատուփեր յուրաքանչյուրը 20 փամփուշտով և ավելի քան 200 միավոր ռազմամթերք։ Դեկտեմբերի 1-ին նա որսորդական դանակ էր ձեռք բերել։ Լեպինն չի ազատվել հրազենի տիրապետման ուսուցման պարտադիր դասընթացներից և անցել է դրանք դեկտեմբերի 3-ին և 4-ին։ Տեղի ունեցածի պատճառների մասին շատ վեճեր են ընթանում, հատկապես դրանք վերսկսվել են 2006 թվականի սեպտեմբերին Դոուսոն քոլեջում գնդակահարությունից հետո, որը կազմակերպել էր 25-ամյա Քիմվիր Ջիլը։ Միջադեպից հետո վերլուծաբանները հակված են այն տարբերակին, որ պատճառ է դարձել իրականության զգացողության կորուստը սարսափ ֆիլմերի հաճախակի դիտումների պատճառով։ Ինչպես նաև սոցիալական փոփոխությունները, որոնց պատճառով Լեպինը կորցրել է աշխատանքը, ինչը նույնպես հանգեցրել է նրա անձի դեգրադացիայի։ 2006 թվականի սեպտեմբերի 13-ից հետո վերլուծաբանները ենթադրում էին, որ Լեպինը, ինչպես և Ջիլը, կորցրել էր հետաքրքրությունը կյանքի նկատմամբ, իրեն միայնակ էր զգում և ոչ մեկին չէր համապատասխանում և ատում էր աշխարհը այն պատճառով, որ նա, ինչպես և Ջիլը, ներգաղթյալների զավակ էր։
Ավելի ուշ ընկերներից մեկը, ով ապրում էր նույն սենյակում, ասել է․ «Այդ առավոտ Մարկը ինքը չէր․ սովորաբար բարյացակամ, նա կանգնեց և նայեց դատարկ սառնարանի ու նույնիսկ անմիջապես նկատեց ինձ, երբ ես մտա։ Ավելի ուշ, վերադառնալով, ես տեսա, որ նա լվացել է սպասքը և հավաքել մահճակալը։ Ես սեղանին գտա նրա նամակը, բայց արդեն ուշ էր»։ Մարկ Լեպինը թաղվել է Նոտր Դամ դե Նեժեի գերեզմանատանը։
Ինքնասպանության նամակը՝

— Մարկ Լեպին 1989 թվականի դեկտեմբերի 6


== 1989 թվականի դեկտեմբերի 6 ==
Այդ օրը, ժամը 16:00-ից հետո, Մարկ Լեպինը, որը զինված էր Ruger Mini-14 ինքնալից կարաբինով, որը նա գնել էր որսորդական խանութում 1989 թվականի նոյեմբերի 21-ին, մտել էր Մոնրեալի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ինժեներական ֆակուլտետի մասնաշենք։ Նա երկար ժամանակ քայլում էր նախասրահում և չէր արձագանքում ադմինիստրատորի հարցերին։ Երկրորդ հարկում, ժամը 17:00-ի սահմաններում, նա առաջին կրակոցներն է արձակել քննություններ հանձնած ուսանողուհու վրա, սակայն վրիպել է և նրան հաջողվել է փախչել։ Այնուհետև, ժամը 17:05-ի սահմաններում Լեպինը ներխուժել է լսարան, որտեղ տեղի է ունեցել ինժեներական մեխանիկայի վերաբերյալ դասախոսություն, և գտնվել է մոտ 60 մարդ։ Նա ներկաներին ասել է․ «Ես կին եմ ուզում»։
Այնուհետև Լեպինը հրամայել է բաժանվել տղաներին և աղջիկներին։ Չգիտես ինչու, ուսանողները Լեպինին ընդունել են որպես զվարճացնողի, ով որոշել է անհաջող կատակ անել։ Մարկը կրակել է առաստաղին՝ ցույց տալով, որ չի կատակում։
Այն բանից հետո, երբ ինը աղջիկներ դարձել են միմյանցից առանձին, Լեպինը բոլոր տղաներին հրամայել է հեռանալ լսարանից, ինչն էլ կատարվել է։ Դրանից հետո նա հարցրել է մնացած ուսանողուհիներին․ «Գիտե՞ք ինչու եք գտնվում այստեղ»։ Այն բանից հետո, երբ մի աղջիկ բացասական է պատասխանել, Լեպինն ասել է․ «Ես եկել եմ վերջ տամ ֆեմինիզմին»։
Մեկ այլ ուսանողուհի՝ Նատալի Պրովոն, փորձել է հակադարձել՝ ասելով․ «Բայց մենք ֆեմինիստ չենք, մենք միայն կանայք ենք, ովքեր ինժեներական մեխանիկա են ուսումնասիրում, որպեսզի ապագայում լավ աշխատանք ստանանք և նորմալ ապրենք», բայց Լեպինը, չլսելով պատասխանը, զայրանալով բղավել է․ «Դուք բոլորդ ֆեմինիստուհիների հոտ եք», և անմիջապես կրակ է բացել կարաբինից աղջիկների վրա։ Սպանել է վեց մարդու, այդ թվում՝ պրոֆեսորին, և վիրավորել ևս երեք աղջկա, այդ թվում՝ Պրովոյին։ Այնուհետև նա գրատախտակի վրա գրել է «Կեղտ» բառը, որից հետո հեռացել է լսարանից։
Այնուհետև Լեպինը սկսել է կրակել երկրորդ հարկում և վիրավորել երեք ուսանողուհիների։ Հանցագործն այնուհետև մտել է մեկ այլ լսարան, որտեղ փորձել է կրակել ուսանող աղջիկների վրա, սակայն երկրորդ կրակոցով կարաբինը չի կրակել․ քանի դեռ Լեպինը զբաղվել է այդ խնդրով, բոլոր ուսանողները լքել են տարածքը՝ վթարային ելքի միջոցով։
Այնուհետև վերալիցքավորելով կարաբինը, նա փորձել է վերադառնալ լսարան, որից ավելի վաղ հեռացել է, սակայն դուռը փակ է եղել, և Լեպինը չի կարողացել բացել այն երեք կրակոցներով։ Մինչ երկրորդ հարկը լքելը, հրաձիգը միջանցքում սպանել է ևս մեկ ուսանողուհու և վիրավորել մեկ այլ ուսանողուհու՝ կրակելով լսարաններից մեկի դռան վրա։
Այնուհետև Լեպինը վթարային աստիճաններով իջել է առաջին հարկ, որտեղ ներխուժել է ճաշարան և ցրել այնտեղ հավաքված ուսանողների բազմությունը՝ սպանելով ուսանողուհուն մուտքի մոտ։ Այնուհետև Լեպինը գրեթե համառորեն վիրավորել է սեղաններից մեկի տակ թաքնվող ուսանողուհուն, սակայն վերջինս, ստանալով վնասվածք, կորցրել է գիտակցությունը, ինչով փրկել է իր կյանքը։ Հետո հանցագործը, անցնելով նրա մարմնի վրայով, շարժվել է խոհանոցի տարածք, որտեղ գնդակահարել է երկու ուսանողուհիների, որոնք փորձել են թաքնվել այնտեղ։ Դրանից հետո Լեպինը վերադարձել է ճաշարանի տարածք և կարաբինի կրակոցն ուղարկել այն սեղաններից մեկին, որի տակ թաքնվում էր սիրահար զույգը, նա հրամայել է նրանց դուրս գալ սեղանի տակից, երբ նրանք ենթարկվել են, հարձակվողը մի կողմ է տարել կարաբինը, և հրամայել է նրանց փախչել սենյակից, ինչն էլ արել են։
Հետո հարձակվողը բարձրացել է երրորդ հարկ, որտեղ միջանցքում վիրավորել է երկու ուսանողի և ուսանողուհու։ Ժամը 17:25-ի սահմաններում նա մտել է ինստիտուտի երրորդ հարկի լսարաններից մեկը, որտեղ գտնվել են շնորհանդեսին նայող մի քանի տասնյակ ուսանողներ։ Լեպինը բոլոր տղաներին հրամայել է հեռանալ լսարանից, որից հետո միանգամից մի քանի կրակոցով վիրավորել է Մարիզ Լեկլերին, որը լսարանի առաջին շարքում էր։ Այնուհետև Լեպինը կրակ է բացել և սպանել վերը նշված երկու ուսանողուհիներին, ովքեր փորձել են փախչել։ Հետո Լեպինը բարձրացել է լսարանի երկրորդ շարքը և մի քանի կրակոցներով սպանել մեկին ու վիրավորել ևս երեք ուսանողուհիների։ Նա նորից լիցքավորել է կարաբինը։ Դրանից հետո վերադարձել է առաջին շարք, որտեղ լսել է ծանրորդ Մարիզ Լեկլերի հառաչանքը, որին ևս երեք անգամ կրակել է և «հավատարմության համար», մի քանի անգամ դանակով հարվածել է նրա արդեն մահացած մարմինը։ Այնուհետև Մարկ Լեպինը բարձրացել է լսարանի վերջին շարքը, հանել գլխարկը, կարաբինը փաթաթել ձմեռային երկար վերարկուի մեջ և ասել՝ «Կեղտ»։ Իր վրա կրակել է 17:30-ի սահմաններում, կրակոցների սկսվելուց մոտ 25-30 րոպե անց։
Դեպքի վայր ժամանած ոստիկանները Լեպինի գրպանում հետևյալ տեքստով գրություն են հայտնաբերել․ «Ֆեմինիստուհիները խորտակեցին իմ կյանըք։ Ես վրեժխնդիր եղա ինքս ինձ համար»։ Նրա մոտ հայտնաբերվել է մոտ 60 չօգտագործված փամփուշտ, ծխախոտի տուփ և որսորդական դանակ։


== Զոհեր ==
Ժենեևա Բերժերոն, 21 տարեկան
Էլեն Կոլգան, 23 տարեկան
Նատալի Կրոտո, 23 տարեկան
Բարբարա Դենյո, 22 տարեկան
Անն-Մարի Էդվար, 21 տարեկան
Մոդ Ավերնիկ, 29 տարեկան
Մարիզ Լագաներ, 25 տարեկան
Մարիզ Լեկլեր, 23 տարեկան
Անն-Մարի Լեմե, 22 տարեկան,
Սոնիա Պելետե, 28 տարեկան,
Միշել Ռիշար, 21 տարեկան,
Աննի Սան-Արնո, 23 տարեկան
Աննի Տյուրկոթ, 20 տարեկան,
Բարբարա Կլյուչնիկ-Վիդաևիչ, 31 տարեկան։ Սպասարկող անձնակազմ


== Հետևանքներ ==
1989 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Մոնրեալում տեղի է ունեցել զանգվածային սպանության զոհերի հուղարկավորությունը։ Կանադայում ողբերգության կապակցությամբ Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում եռօրյա համազգային սուգ է հայտարարվել։ 1995 թվականին Կանադայի կառավարությունը օրենք է ընդունել, որի համաձայն արգելվում է մասնավոր այն զենքի վաճառքը, որն օգտագործել է Լեպինը։ Զենքի գրանցման ընթացակարգը խստացվել է և այդ ժամանակից ի վեր պահանջում է դրա անվտանգ օգտագործման ուսուցում։


== Զանգվածային մշակույթում ==
2009 թվականին այդ իրադարձությունների կապակցությամբ ռեժիսոր Դենի Վիլնյովի կողմից նկարահանվել է «Պոլիտեխ» ֆիլմը. Լեպինի դերում նկարահանվել է կանադացի դերասան Մաքսիմ Գոդետը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Իրադարձությունների հիման վրա նկարահանված «Պոլիտեխ» գեղարվեստական ֆիլմը imdb.com կայքում