Իրիդիումի քլորիդ(III)

Իրիդիումի քլորիդ(III), անօրգանական միացություն, իրիդիումի ու աղաթթվի աղը` IrCl3 բանաձևով, մուգ կանաչ բյուրեղներ, վատ է լուծվում ջրում, առաջացնում է բյուրեղահիդրատ։


== Ստացում ==
Ստացվում է քլորի ու փոշիացրած իրիդիումի փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  h
                  ν
                  ,
                  
                    600
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Ir+3Cl_{2}\ {\xrightarrow {h\nu ,600^{o}C}}\ 2IrCl_{3}}}}
  


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Իրիդիումի քլորիդը առաջացնում է մուգ կանաչ բյուրեղներ` երկու բյուրեղային ձևափոխություններով.

α-IrCl3, տարածական խումբը` C 2/m, մոլեկուլի պարամետրերը` a = 0,599 նմ, b = 1,037 նմ, c = 0,599 նմ, β = 109,4°, Z = 4
β-IrCl3, տարածական խումբը` F ddd, մոլեկուլի պարամետրեր` a = 0,695 նմ, b = 0,981 նմ, c = 2,082 նմ։Առաջացնում է բյուրեղահիդրատ` IrCl3•n H2O բաղադրությամբ։
Վատ է լուծվում ջրում։


== Քիմիական հատկություններ ==
Տաքացման պայմաններում քայքայվում է.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    770
                    
                      o
                    
                  
                  C
                  ,
                  v
                  a
                  c
                  u
                  u
                  m
                
              
            
             
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}\ {\xrightarrow {770^{o}C,vacuum}}\ 2IrCl_{2}+Cl_{2}}}}
  Կոնցենտրիկ աղաթթվի կամ ալկալիական մետաղների քլորիդների հետ առաջացնում է հեքսաքլորիրիդատներ.
  
    
      
        
          
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            H
            C
            l
             
            
              
                →
                
              
            
             
            
              H
              
                3
              
            
            [
            I
            r
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {IrCl_{3}+3HCl\ {\xrightarrow {}}\ H_{3}[IrCl_{6}]}}}
  

  
    
      
        
          
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            N
            a
            C
            l
             
            
              
                →
                
              
            
             
            N
            
              a
              
                3
              
            
            [
            I
            r
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {IrCl_{3}+3NaCl\ {\xrightarrow {}}\ Na_{3}[IrCl_{6}]}}}
  Իրիդիումի քլորիդի լուծույթի միջով քլոր ու ալկալիական մետաղ անցկացնելիս առաջանում են հեքսաքլորիրիդատներ.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            4
            N
            a
            C
            l
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            N
            
              a
              
                2
              
            
            [
            I
            r
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}+Cl_{2}+4NaCl\ {\xrightarrow {}}\ 2Na_{2}[IrCl_{6}]}}}
  Փոխազդում է տաք ազոտական թթվի հետ.
  
    
      
        
          
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            
              
                →
                
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            I
            r
            
              O
              
                2
              
            
            ↓
            +
            N
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            3
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {IrCl_{3}+HNO_{3}+H_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ IrO_{2}\downarrow +NO_{2}\uparrow +3HCl}}}
  Փոխազդում է հիմքերի հետ.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            6
            N
            a
            O
            H
             
            
              
                →
                
              
            
             
            I
            
              r
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            ↓
            +
            6
            N
            a
            C
            l
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}+6NaOH\ {\xrightarrow {}}\ Ir_{2}O_{3}\downarrow +6NaCl+3H_{2}O}}}
  Դանդաղ վերականգնվում է մինչև մետաղ.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            I
            r
            ↓
            +
            6
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}+3H_{2}\ {\xrightarrow {400^{o}C}}\ 2Ir\downarrow +6HCl}}}
  

  
    
      
        
          
            4
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            (
            
              N
              
                2
              
            
            
              H
              
                4
              
            
            ⋅
            
              H
              
                2
              
            
            O
            )
            +
            12
            (
            N
            
              H
              
                3
              
            
            ⋅
            
              H
              
                2
              
            
            O
            )
             
            
              
                →
                
              
            
             
            4
            I
            r
            ↓
            +
            3
            
              N
              
                2
              
            
            ↑
            +
            12
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
            +
            15
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4IrCl_{3}+3(N_{2}H_{4}\cdot H_{2}O)+12(NH_{3}\cdot H_{2}O)\ {\xrightarrow {}}\ 4Ir\downarrow +3N_{2}\uparrow +12NH_{4}Cl+15H_{2}O}}}
  Օքսիդանում է թթվածնով` ճնշման պայմաններում.
  
    
      
        
          
            4
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            
              O
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  500
                  −
                  
                    600
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            I
            
              r
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            6
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4IrCl_{3}+3O_{2}\ {\xrightarrow {500-600^{o}C}}\ 2Ir_{2}O_{3}+6Cl_{2}}}}
  Փոխազդում է քլորի հետ` ճնշման պայմաններում.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                  ,
                  p
                
              
            
             
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}+Cl_{2}\ {\xrightarrow {400^{o}C,p}}\ 2IrCl_{4}}}}
  Տաք ջրածնի պերօքսիդով օքսիդանում է.
  
    
      
        
          
            2
            I
            r
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            
              O
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            
              
                →
                
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            I
            r
            
              O
              
                2
              
            
            ↓
            +
            6
            H
            C
            l
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2IrCl_{3}+H_{2}O_{2}+2H_{2}O\ {\xrightarrow {100^{o}C}}\ 2IrO_{2}\downarrow +6HCl\uparrow }}}
  


== Կիրառում ==
Օրգանական սինթեզում համարվում է կատալիզատոր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0
Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972. — Т. 2. — 871 с.