Ղազնի (Աֆղանստան)

Ղազնի (դարի՝ غزنی, փուշթու՝ غزني), պատմական փաստաթղթերում հիշատակված է նաև Ղազնին (غزنين) և Ղազնա (غزنه անվանաձևերով) , քաղաք Աֆղանստանի հարավարևելյան մասում, Քաբուլն ու Կանդահարը միմյանց կապող ավտոմայրուղու վրա։ Ղազնին Աֆղանստանի նույնանուն նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է ծովի մակերևույթից 2.219 մետր բարձրություն ունեցող սարահարթում, երկրի մայրաքաղաք Քաբուլից մոտավորապես 150 կիլոմետր դեպի արևելք։ Ունի օդանավակայան։ Բնակչության թվաքանակը հասնում է շուրջ 190 հազարի (աֆղանական պատերազմի հետևանքով այդ ցուցանիշը վերջին շրջանում կտրուկ փոփոխությունների է ենթարկվել): 


== Պատմություն ==
Ղազնին ավանդաբար համարվում է փուշտուական ղիլջի ցեղային միավորման բնօրրանը, որը միջին դարում տարածաշրջանում նշանակալից դեր է խաղացել իբրև Ղազնևիների արքայատոհմի հզոր պաշտպան։ 11-րդ դարում որոշ ժամանակամիջոց բնակավայրը ծառայել է որպես Ղազնևիների պետության մայրաքաղաք։
Ղազնիի միջնաբերդը, մինարեթները, սուլթան Մասուդ III-ի պալատը, Ալ Բիրունու և իսլամական մշակույթի այլ նշանավոր գործիչների շիրիմները, պատմա-մշակութային այլ հուշարձաններ գրավել են և շարունակում են գրավել բազմաթիվ հնագետների, ճանապարհորդների, զբոսաշրջիկների ուշադրությունը։ Աֆղանստանի պատմության նախաիսլամական շրջանում քաղաքի ներկայիս տարածքն ու շրջական բնակեցված են եղել տարաբնույթ դավանանք (զրադաշտ, բուդդայականություն, հինդուիզմ) ունեցող զանազան ցեղերով : Իսլամական վերածննդի ժամանակներում այստեղ ապրել ու ստեղծագործել են անվանի գրողներ, գիտնականներ, մանրանկարիչներ (Ֆիրդուսի, Ալ Բիրունի, Մանուչեհրի և այլք), 17-18-րդ դարերի պարսիկ սիկհիստ գրող Բհայ Նանդ Լալը (1633-1733)։ 2013 թվականին իսլամական համաշխարհային կրթա-գիտա-մշակութային կազմակերպությունը (ISESCO-ն) Ղազնին հռչակել է իսլամական մշակույթի՝ այդ տարվա մայրաքաղաք։ 
2021 թվականի օգոստոսի 12-ին թալիբները գրավել են քաղաքը (դա նրանց նվաճած տասներորդ նահանգային մայրաքաղաքն էր Աֆղանստանում)։


== Ժողովրդագրություն ==
Ղազնիի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի 143.379-ից 2018 թվականին հասել է մոտավորապես 270.000-ի. այդ կտրուկ աճի պատճառը եղել է պատերազմական գործողությունների հետևանքով փախստական դարձած մարդկանց հսկայական հոսքը։ 
Քաղաքն ունի բազմազգ բնակչություն. մոտավորապես 50%-ը տաջիկներ են, 25%-ը՝ փուշտուներ, 20%-ը՝ խազարներ։


== Կլիմա ==
Ղազնիի կլիման բնորոշվում է որպես անցումային ցուրտ կիսաչորայինից (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ BSk) տաք ու խոնավ ամառներով մայրցամաքայինի (Dsa) միջև։  Ձմեռները ցուրտ են ու ձնառատ, ամառները՝ տաք ու չոր։ Տեղումները հիմնականում թափվում են ձմռանն ու գարնանը։


== Քույր քաղաքներ ==
 Հեյուորդ, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
 Գիժիցկո, Լեհաստան


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
19-րդ դարի հրատարակություններG. T. Vigne (1843)։ «Ghuzni»։ A Personal Narrative of a Visit to Ghuzni, Kabul and Afghanistan (2nd ed.)։ London: G. Routledge։ OCLC 6388460 
Edward Balfour (1885)։ «Ghazni»։ Cyclopaedia of India (3rd ed.)։ London: B. Quaritch 20-րդ դարի հրատարակություններ«Ghazni»։ Encyclopædia Britannica 11 (11th ed.)։ 1911։ էջեր 917–918 21-րդ դարի հրատարակություններC. Edmund Bosworth, ed. (2007)։ «Ghazna»։ Historic Cities of the Islamic World։ Leiden: Koninklijke Brill 
«Ghazna»։ Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture։ Oxford University Press։ 2009 
Col James Tod's "Annals and Antiquities of Rajasthan" Vol. II, Annals of Jaisalmer, page 200,


== Արտաքին հղումներ ==
Map of Ghazni district
Ghazni.info Archived 2021-02-24 at the Wayback Machine.
Ghazni.org
1911 encyclopedia entry
The City Of Ghazni at the Wayback Machine (archived March 13, 2008)
«Ghazni»։ Islamic Cultural Heritage Database։ Istanbul: Organisation of Islamic Cooperation, Research Centre for Islamic History, Art and Culture։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-06-15-ին  
ArchNet.org։ «Ghazni»։ Cambridge, Massachusetts, USA: MIT School of Architecture and Planning։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-05-05-ին