Ռուդբեկիա

ճառճուկ , (լատ.՝ Rudbeckia ) պատկանում է բարդածաղկավորների ընտանիքին։ Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկան է


== Կենսաբանական նկարագիր ==
Մշակության մեջ միամյա ռուդբեկիաներից բացի, հանդիպում են նաև բազմամյա տեսակներ, որոնցից այստեղ կնշենք միայն մի քանիսը։ Կտրտված տերևավոր ռուդբեկիայի (R.lacininiata fl.pl) բարձրությունը հասնում է 2-2,5 մ-ի, ծաղկում է առատ և երկարատև՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին, ծաղիկները լիաթերթ են, գնդաձև, դեղին ոսկեգույն։ Կարմիր ռուդբեկիան (R.purpurea L.-Echinacea purpurea Moench.) ունի 5 տեսակ։ Տարբեր տեսակների բարձրությունը տատանվում է 60-80 սմ.-ի սահմաններում։ Ծաղկում է օգոստոսից մինչև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր։ Ծաղիկները մուգ կարմիր են ոսկեգոիյն կենտրոնով։ Գեղեցիկ ռուդբեկիան (R.Speciosa) ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, դեղին բրոնզագոիյն ծաղիկներով, բարձրությունը հասնում է 1,5 մ-ի։ Բոլոր տեսակներն էլ Երևանի պայմաններում ձմեռում են գրունտում, առանց ծածկոցի։


== Մշակում ==
Ռուդբեկիան բազմացվում է թփիկի բաժանումով՝ աշնանը կամ վաղ գարնանը, ինչպես նաև կտորներով և սերմերով։ Ցանկը բաց գրունտում կարելի է կատարել գարնանը և աշնանը, իսկ ջերմատներում կամ ջերմոցներում՝ միայն գարնանը։ Սերմերը քառանիստ են, նման են 2 միլիմետր երկարության փոքրիկ փայտիկների, ունեն գորշ, սևին տվող գույն։ Ծլում են 8-15 օրվա ընթացքում։ Ծլունակությունը պահում են 2-3 տարի մեկ գրամում պարունակվում է 2400 հատիկ։ Բույսերը տնկում են արևոտ հողամասերում, բույսը բույսից 60-80 հեռավորության վրա։ Նախընտրում է սննդանյութերով հարուստ, պարարտ հողեր։ Պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ։ Բույսը նույն տեղում կարելի է թողնել 3-4 տարի և ավելի։


== Օգտագործում ==
Օգտագործվում է ծաղկային տարբեր ձևավորումներում, ծաղկած վիճակում հատկապես դեղին-ոսկեգույն ռուդբեկիան, շատ գեղեցիկ է մարգախոտի կանաչ ֆոնի վրա
մշակվում է նաև կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք բավական երկար են դիմանում ջրի մեջ։ Կա նաև այս բույսի միամյա տեսակը։


== Տեսակներ ==
Rudbeckia alpicola Piper – Ճոխ ռուդբեկիա - Կասկադ Վաշինգտոն պետությունում
Rudbeckia auriculata (Perdue) Kral – Կտրած ռուդբեկիա - Ալբամա, Վրաստան, ֆլորիդա
Rudbeckia californica A.Gray – Կալիֆորնիայի ռուդբեկիա - Կալիֆորնիա
Rudbeckia flava T.V.Moore - Colorado, Wyoming
Rudbeckia fulgida Aiton – Նարնջագույն ռուդբեկիա - արևելյան USA Կանադա, Տեխաս է Կոնեկտիկուտ,Քվեբեկ
Rudbeckia glaucescens Eastw. – Դյուրագրգիռ ռուդբեկիա - հյուսիսարևմտյան Կալիֆորնիա, Հարավարևմտյան Օրեգոն
Rudbeckia graminifolia (Torr. & A.Gray) C.L.Boynton & Beadle –Ռուդբեկիա - ֆլորիդա, Պանհանդլե
Rudbeckia grandiflora (Sweet) DC. – Կոշտ ռուդբեկիա հիմնականում աճում է արևելք Տեխաս, Միսսուրի ցրված է Վրաստանից մինչև Օնտարիո
Rudbeckia heliopsidis  Torr. & A.Gray – Արևելյան ռուդբակիա - Միսիսիպի Վիրջինիա
Rudbeckia hirta L. – Սև-աչքերով Սուսան - լայն տարածում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում
Rudbeckia klamathensis  – հյուսիս - արևմտյան Կալիֆորնիա
Rudbeckia laciniata L. – Կանաչ ռուդբեկիա - լայն տարածում է ԱՄՆ-ում և Կանադայում
Rudbeckia maxima Nutt. – Մեծ ռուդբեկիա հիմնականում տարածված է արևելք Տեխաս և Միսսուրի
Rudbeckia missouriensis Engelm. ex C.L.Boynton & Beadle – Միսսուրի ռուդբեկիա - հիմնականում Տեխաս է Իլինոյս
Rudbeckia mohrii A.Gray – Չծաղկող ռուդբեկիա - ֆլորիդա Պանհանդլ, հարավային ՎրաստանԿարոլինա
Rudbeckia mollis Elliott – ֆլորիդա Պանհանդլ, Հարավային Վրաստան, Ալաբամա, Հարավ Կարոլինա
Rudbeckia montana A.Gray –Մոնտան ռուդբեկիա - Կոլորադոյի, Յուտա, Օրեգոն
Rudbeckia newmannii Loudon
Rudbeckia nitida Nutt. –Արևաշող ռուդբեկիա - ֆլորիդա, Վրաստան, Ալաբամա, Լուիզիանա
Rudbeckia occidentalis Nutt. –Արևմտյան ռուդբեկիա - Կոլորադո, Վաշինգտոն և հյուսիսային Կալիֆորնիայ
Rudbeckia scabrifolia L.E.Br. –Անհարթ ռուդբեկիա - Լուիզիանա, արևելյան Տեխաս
Rudbeckia speciosa  – Ճոխ ռուդբեկիա - արևելյան USA
Rudbeckia subtomentosa Pursh – Քաղցր ռուդբեկիա-տարածված է հիմնականում Միսիսիպի հովտում
Rudbeckia texana (Perdue) P.B.Cox & Urbatsch – Տեխաս ռուդբեկիա - Լուիզիանա, արևելյան Տեխաս
Rudbeckia triloba L. – Շագանակագույն աչքերով Սուսան - արևելյան Տեխասի Քվեբեկ. մեկուսացված Կոլորադոյի վայրերում և Յուտայիում


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Արտաքին հղումներ ==
Рудбекия в Энциклопедии декоративных садовых растений
Рудбекия на сайте USDA NRCS(անգլ.) Проверено 24 сентября 2008 г.
Рудбекия на сайте Калифорнийского университета(անգլ.) Проверено 24 сентября 2008 г.


== Գրականություն ==
Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան