Մատիաս Գալլաս

Մատիաս Գալլաս (իտալերեն՝ Matthias di Gallasso), Կամպոյի կոմս, Լուցերայի հերցոգ (գերմ.՝ Graf von Gallas zum Schloß Campo und Freyenthurn, սեպտեմբերի 16, 1584(1584-09-16)[…] կամ հոկտեմբերի 17, 1588(1588-10-17), Տրենտո, Իտալիա - ապրիլի 25, 1647(1647-04-25), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն), Երեսնամյա պատերազմի ժամանակների զորահրամանատար, ֆելդմարշալ և կայսերական բանակի գեներալ-լեյտենանտ։


== Կենսագրություն ==
Մատիաս Գալլասը ծնվել է 1584 թվականի սեպտեմբերի 16-ին իտալական Տրենտո քաղաքում։ Հանդիսանում է Տիրոլում կայսերական գեներալ-ֆելդվախտմեիստեռի որդի։ Ընդունվել է իսպանական զինվորական ծառայության և մասնակցել է Ֆլանդրիայի արշավին, 1617-1618 թվականներին կռվել է Սավոյայում, որից հետո կապիտանի կոչումով ընդունվել է Տիլլի հրամանատարությամբ գործող Կաթոլիկ լիգայի բանակ։
Երեսնամյա պատերազմի սկզբում արդեն հետևակային գնդի գնդապետ էր։ 1623 թվականին աչքի է ընկել Շտադտլոնեի ճակատամարտում, 1626-1628 թվականներին կռվել է ընդդեմ դանիացիների։ 1629 թվականին նշանակվել է Վալենշտայնի բանակի հեծելազորային ու հետևազորային գեներալ-ֆելդվախտմեիստեռ։ Որոշ ժամանակ անց մասնակցել է Մանտովայի պաշարմանն ու գրավմանը։ Խաղաղության պայմանագրի կնքումից հետո մնացել է Իտալիայում որպես դիտորդ։ 1631 թվականի վերադարձել է Գերմանիա և ստացել Կամպոյի կոմսի տիտղոս ու դարձել ֆելդվախտմեիստեռ՝ մասնակցելով Բրեիտենֆելդի ճակատամարտին։
Գործողումից վերադառնալով՝ դարձել է Վալենշտայնի վստահված անձը։ Կռվել է Նյուրենբերգում։ 1632 թվականի հոկտեմբերի 13-ին ստացել է ֆելդմարշալի կոչում։ 1632 թվականի նոյեմբերի 16-ին տեղի ունեցած Լյուտցենի ճակատամարտին չի մասնակցել, քանի որ Ալբրեխտ Վալենշտայնի կողմից ուղարկվել էր Տորգաու Էլբայի վրայով անցումն ապահովելու համար։ 1633 թվականին կայսրը Մատիաս Գալլասին շնորհում է գեներալ-լեյտենանտի կոչում և հայտնում Ալբրեխտ Վալենշտայնին պաշտոնից հեռացնելու և սպանելու անհրաժեշտության մասին։ 

Գալլասը դառնում է 1634 թվականին Վալենշտայնի մահվան հիմնական գործիքը և անձամբ ստանձնում կայսերական բանակի հրամանատարությունը ապագա կայսր Ֆերդինանդ Հունգարացու հրամանատարության ներքո։ Նա ստանում է նաև Ֆրիդլանդյան հերցոգի տիտղոս (վերցրած Վալենշտայնից)։ Իր ղեկավարումը սկսում է Ռեգենսբուրգի, որոշ ժամանակ անց նաև Դոնաուվյորթի հաջող պաշարմամբ։ 1634 թվականի սեպտեմբերի 5-ից 6-ը Նյորդլինգենի ճակատամարտում ջախջախում է Բերնհարդ Սաքսեն-Վեյմարսկու և Գուստավ Հորնի ղեկավարած շվեդա-բողոքական բանակը։ Այդ հաղթանակի արդյունքում նվաճվում է ամբողջ Հարավային Գերմանիան և փլուզվում է բողոքական իշխանների դաշինքը։ Արդյունքը եղավ այն, որ 1635 թվականի մայիսի 30-ին գերմանական բողոքականների և կաթոլիկների միջև կնքվեց Փարիզյան խաղաղության համաձայնագիրը։
Նյորդլինգենի ճակատամարտում ունեցած հաղթանակը դարձավ Գալլասի ռազմական կարիերայի գագաթնակետը. պատերազմին Ֆրանսիայի ներգրավումով ուժերի հավասարակշռությունը խախտվեց հօգուտ հակառակորդի։ 1635-1636 թվականներին առանց հատուկ հաջողության Մատիաս Գալլասը գործել է Ռոյնում ընդդեմ ֆրանսիացիների։ 1636 թվականի արշավի ժամանակ շարժվել է դեպի Բուրգունդիա, սակայն ֆրանսիացիներն ու բողոքականները միացյալ ուժերի շնորհիվ հերցոգ Բերնհարդ Սաքսեն-Վեյմարսկին ստիպված նահանջում է։ Բանակի կարգապահությունը անկում է ապրում, զորքում սով է տարածվում և զինվորները սկսում են թալանով զբաղվել՝ նայելով բանակի բարձրագույն սպայական կազմի ճոխ հանդիսություններին։ Այս ամենի հետևանքով Մատիաս Գալլասի հեղինակությունը իջնում է՝ հասնելով ամենացածր կետն։ Նա ստանում է «բանակի ոչնչացնող» մականունը։ 1637 թվականին Պոմերանիայի արշավանքին նրա գործողությունները ընդդեմ շվեդ հրամանատարներ Բաների և Վռանգլերի նույնպես անհաջողության են մատնվում, և Գալլասը նահանջում է Հյուսիսային Գերմանիայից։ 1638 թվականին շվեդներն արդեն գտնվում էին Սաքսոնիայում և Բոհեմիայի սահմանին։ 1639 թվականի արշավանքի ժամանակ՝ ապրիլի 24-ին, Մատիաս Գալլասը Խեմնիցի ճակատամարտում չի կարողանում կանխել սաքսոնացիների պարտությունը շվեդներից։ Մայիսին շվեդներն արդեն պաշարում են Պրահան, իսկ երբ նրանք հրաժարվեցին քաղաքի վրա գրոհելուց, Գալլասը չկարողացավ կազմակերպել նրանց հետապնդումը և 1939 թվականի սեպտեմբերին կայսերական բանակի հրամանատարությունը զիջեց էրցհերցոգ Լեոպոլդ Վիլհեյմին։ Զրկվելով հրամանատարի պաշտոնից՝ Մատիաս Գալլասը վերադառնում է Վիեննա որպես Հոֆկրիեգսրատի նախագահ։

1643 թվականի մարտին Մատիաս Գալլասը կրկին նշանակվում է կայսերական բանակի հրամանատար։ Այդ ժամանակ էլ իսպանական կայսեր կողմից ստացել է Լյուցերի հերցոգ տիտղոսը։ Կռվել է շվեդ ֆելդմարշալ Լենարտ Տորստենսոնի դեմ։ Դանիայի և Շվեդիայի պատերազմի ընթացքում՝ 1643 թվականին հետապնդել է ֆելդմարշալ Տորստենսոնին Սիլեզիայից մինչև Հոլշթեյն։ Գրավել է Քիլ քաղաքը։ 1644 թվականի արշավի ժամանակ ավարտելով Դանիայի դեմ պատերազմը՝ Տորստենսոնը վերադառնում է Գերմանիա և նոյեմբերի 23-ին Բեռլինից 50 կմ հարավ գտնվող Յուտերբոգում ճակատամարտում ջախջախում Գալլասին։ Այդ պարտությունից հետո՝ 1645 թվականի հունվարին, Մատիաս Գալլասը թողնում է զինվորական ծառայությունը։
1646 թվականին պատերազմում կայսերական բանակի անհաջողությունները կայսրին ստիպում են կրկին դիմել Գալլասին։ Սակայն շուտով հիվանդության պատճառով նա հանձնում է բանակի հրամանատարությունը և վերջնականապես հեռանում բանակից։
Մատիաս Գալլասը մահացել է 62 տարեկան հասակում 1647 թվականի ապրիլի 25-ին Վիեննա քաղաքում։


== Զինվորական կոչումներ ==
11.4.1629 թվական՝ գեներալ-ֆելդվախտմեիստեռ (հավասարազոր է գեներալ-մայոր կոչմանը),
22.12.1631 թվական՝ ֆելդվախտմեիստեռ,
13.10.1632 թվական՝ ֆելդմարշալ,
25.09.1633–19.11.1639 թվականներին, 22.03.1643–24.01.1645 թվականների և 1646 թվականի մարտից եղել է գեներալ-լեյտենանտ։


== Օգտագործված գրականություն ==
Hellmuth Rößler: Gallas, Matthias. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 6, Duncker & Humblot, Berlin 1964, ISBN 3-428-00187-7, S. 46 f.Franz Christoph Khevenhüller: Conterfet Kupfferstich. Band 2, Leipzig 1722, S. 231–236, auf S. 236 Informationen zu den Nachkommen.

Hermann Hallwich: Gallas, Matthias Graf von. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 8, Duncker & Humblot, Leipzig 1878, S. 320–331.
Roman Freiherr von Procházka: Genealogisches Handbuch erloschener böhmischer Herrenstandsfamilien. Verlag Degener & Co., Neustadt an der Aisch 1973, S. 95.
[Cicely Veronica Wedgwood: Der Dreißigjährige Krieg. Verlag P. List, München 1967, S. 411.]
[Robert Rebitsch: Matthias Gallas (1588–1647). Generalleutnant des Kaisers zur Zeit des Dreißigjährigen Krieges. Eine militärische Biographie (= Geschichte in der Epoche Karls V.; Band 7). Aschendorff Verlag, Münster 2006, ISBN 3-402-06576-2.]


== Ծանոթագրություններ ==