9-րդ վաշտ

«9-րդ վաշտ» (ռուս.՝ 9 рота), 2005 թվականի գեղարվեստական ֆիլմ։ Միջազգային վարձույթում ներկայացվել է «The 9th Company» վերնագրով։
Ֆիլմը պատմում է յոթ նորակոչիկներից կազմված ոչ մեծ խմբի ճակատագրի մասին, որոնք զորակոչվել են Խորհրդային Միության զինված ուժեր 1980-ականների վերջին Կրասնոյարսկից և մի քանի ամիս ուսումնական զորմասում անցկացնելուց հետո ուղարկվել են Աֆղանստան, և մասնակիորեն ներկայացնում է 1988 թվականի սկզբին «Մայրուղի» (ռուս.՝ «Магистраль») գործողության ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունները, երբ 345-րդ առանձին պարաշյուտադեսանտային գնդի 9-րդ վաշտի դեսանտայինները մարտ են ընդունել 3234 բարձունքի մոտ։
Ֆիլմը նկարահանվել է 2004 թվականի մայիսի 25-ից հոկտեմբերի 12-ը Ղրիմում, Ուզբեկստանում և Մոսկվայում։ Թողարկվել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։ Կինոնկարի բյուջեն կազմել է 9,5 մլն դոլար, ամենաթանկ տեսարանը եղել է զորացրվածների ինքնաթիռի պայթյունը հրթիռային հարձակումից հետո (450 հազար դոլար)։


== Սյուժե ==
1988 թվական։ Կրասնոյարսկի զորակոչային զորամասում «Չուգուն», «Անգութ», «Ճնճղուկ», «Ջոկոնդա», «Ստաս», «Ռյաբա» մականուններով նորակոչիկներն ու այլք զորակոչվում են Խորհրդային Միության զինված ուժեր և ընկնում «աֆղանական թիմ»։ Նրանց ուղարկում են ուսումնական զորամաս Ֆերգանայում, որտեղ նրանց է միանում նորակոչիկ «Պինոչետը»։ Նրանց հրամանատարն է դառնում ավագ ենթասպա Դիգալոն, որը մասնակցել էր պատերազմի։ Մի քանի ամիս ուսումնական զորամասում անցկացնելուց հետո բոլոր զորակոչիկները տրանսպորտային ինքնաթիռով ուղարկվում են Բագրամի օդանավակայան։ Նրանց աչքի առաջ դուշմանները խոցում են դեսանտայինների ինքնաթիռը, որը հետ էր թռչում դեպի Խորհրդային Միություն։ Նորակոչիկները (բացի «Ռյաբայից» և «Պինոչետից») ընկնում են 345-րդ առանձին գվարդիական պարաշյուտադեսանտային գնդի 9-րդ վաշտ, որտեղ արդեն ծառայում են սերժանտ Աֆանասին, ենթասպա «Խոխոլն» ու ավագ սերժանտ «Կուրբաշին»։ Դեսանտայինների խումբը առաջադրանք է ստանում գրավել Խոստ պրովինցիայի բարձունքը և պահել այն՝ պաշտպանելով անցնող շարասյուները։ Ճանապարհին վաշտը կանգ է առնում դեսանտայինների Անավա բազայում (Փանջշեր), որպեսզի գիշերեն։ Այնտեղ նորակոչիկները մասնակցում են դուշմանների հետ առաջին կռվին։ Նորակոչիկ  «Ճնճղուկն» սպանում է դուշման Ահմեդին։
Դեսանտայինները զբաղեցնում են բարձունքը և կռվում դուշմանների հետ, որոնք գնդակոծում են շարասյունը։ Փոխհրաձգությունից հետո հակառակորդը գնում է կիշլակ, որը զանգվածային գնդակոծության է ենթարկվում «Գրադներից»։ Այդ մարտում զոհվում են ավելի վաղ ջոկատին միացած «Ռյաբան» ու «Ստասը» և վաշտի հրամանատար կապիտան Բիստրովը։ Նոր տարին դիմավորելուց հետո դեսանտայինները կատաղի պայքարի մեջ են մտնում թվաքանակով իրենց գերազանցող դուշմանների ջոկատի հետ։ Դեսանտայինները հետ են մղում մի քանի հարձակումներ՝ կորցնելով մարդկանց և թշնամուն հետ մղելով գրաված դիրքերից։ Կենդանի է մնում միայն «Անգութը»։ Ուղղաթիռներ են ժամանում, և գնդապետը հայտնում է, որ այդ մարտն անիմաստ էր, քանի որ շարասյուններ այլևս չեն լինելու։ Վերջին կադրում աֆղանական հողում (Չաուգանի, Բագլան) շարժվում է խորհրդային բանակի շարասյունը։ ԲՄՊ-ի զրահի վրա նստած է «Անգութը», որի կրծքին Կարմիր աստղի շքանշան է։


== Դերերում ==


== Պրեմիերա ==
 Բելառուս – 29 սեպտեմբերի, 2005 թվական
 Ղազախստան – 29 սեպտեմբերի, 2005 թվական
 Ռուսաստան – 29 սեպտեմբերի, 2005 թվական
 Ուկրաինա – 29 սեպտեմբերի, 2005 թվական
 Էստոնիա – 14 հոկտեմբերի, 2005 թվական
 Ֆինլանդիա – 3 մարտի, 2006 թվական
 Ֆրանսիա – 20 մայիսի, 2006 թվական (Կաննի կինոփառատոն)
 Շվեդիա – 11 հոկտեմբերի, 2006 թվական (DVD պրեմիերա)
 Լեհաստան – 12 հոկտեմբերի, 2006 թվական (Վարշավայի միջազգային կինոփառատոն)
 Ֆիլիպիններ – 3 նոյեմբերի, 2006 թվական (Cinemanila կինոփառատոն)
 Մեծ Բրիտանիա – 16 փետրվարի, 2007 թվական
 Ֆրանսիա – 17 փետրվարի, 2007 թվական (հեռուստապրեմիերա)
 Արգենտինա – 18 հունիսի, 2007 թվական (DVD պրեմիերա)
 Բելգիա – 12 սեպտեմբերի, 2007 թվական
 Նիդերլանդներ – 26 փետրվարի, 2008 թվական (DVD պրեմիերա)
 Գերմանիա – 26 օգոստոսի, 2008 թվական
 ԱՄՆ – 31 օգոստոսի, 2010 թվական (DVD-պրեմիերա) (Blu-ray պրեմիերա)


== Նկարահանող խումբ ==
Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ֆեոդոր Բոնդարչուկ
Սցենարի հեղինակ՝ Յուրի Կորոտկով
Գլխավոր օպերատոր՝ Մաքսիմ Օսադչի
Գլխավոր նկարիչ՝ Գրիգորի Պուշկին
Կոմպոզիտորներ՝ Դաթո Եվգենիձե, Իվան Բուրլյաև


== Մրցանակներ և ճանաչում ==
«9-րդ վաշտ» կինոնկարը եղել է ռուսական վարձույթի ամենահասութաբեր ֆիլմը 2005 թվականին, զբաղեցրել է յոթերորդ տեղը ամենահասութաբեր ռուսական ֆիլմերի ընդհանուր վարկանիշում (2011 թվականի հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ) և 33-րդ տեղը Ռուսաստանի կինովարձույթի ամենահասութաբեր ֆիլմերի ընդհանուր վարկանիշում (2012 թվական)։
2006 թվականին ֆիլմն ընտրվել է որպես «Օսկար» մրցանակի հավակնորդ Ռուսաստանի կողմից, սակայն մրցանակի չի առաջադրվել և կարճ ցանկում չի ընդգրկվել։
Կինոնկարն աչքի է ընկել հետևյալ մրցանակաբաշխություններում և կինոփառատոններում

Լավագույն խաղարկային ֆիլմ – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Լավագույն ռեժիսորական նորամուտ – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Լավագույն օպերատորական աշխատանք – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Երկրորդ պլանի կնոջ լավագույն դերակատարում – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Լավագույն երաժշտություն ֆիլմի համար – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Հանդիսատեսի համակրանքի մրցանակ – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Լավագույն խաղարկային ֆիլմ առցանց բաց քվեարկության արդյունքներով – «Ոսկե խոյ» կինոմրցանակ, 2005 թվական
Լավագույն խաղարկային ֆիլմ – «Ոսկե արծիվ», 2005 թվական
Լավագույն օպերատորական աշխատանք – «Ոսկե արծիվ», 2005 թվական
Լավագույն երաժշտություն ֆիլմի համար – «Ոսկե արծիվ», 2005 թվական
Հնչյունային ռեժիսորի լավագույն աշխատանք – «Ոսկե արծիվ», 2005 թվական
Լավագույն խաղարկային ֆիլմ – «Նիկա», 2005 թվական
Հնչյունային ռեժիսորի լավագույն աշխատանք – «Նիկա», 2005 թվական
Լավագույն երաժշտություն ֆիլմի համար – «Նիկա», 2005 թվական
Տղամարդու լավագույն դերակատարում – «MTV Russia Movie Awards», 2006 թվական
Լավագույն դերասանական կազմ – «MTV Russia Movie Awards», 2006 թվական
Տարվա հայտնություն – «MTV Russia Movie Awards», 2006 թվական
Լավագույն մարտ – «MTV Russia Movie Awards», 2006 թվական


== Տեխնիկական տվյալներ ==
Արտադրություն՝
«Слово» ՊԸ
«Art Pictures Group» ստուդիա
«Студия 1+1» հեռուստառադիոընկերություն (Ուկրաինա)
MRP Matila Rohr Productions Oy (Ֆինլանդիա)
«СТС» ալիք
Ուկրաինայի մեդիա խումբ
Առաջին ցուցադրությունը կինոթատրոնում՝ 29 սեպտեմբերի, 2005 թվական
Հասույթ՝
առաջին տեղը Ռուսաստանում 2005 թվականին, $25 555 809
Առաջին ցուցադրությունը կենտրոնական հեռուստատեսությամբ՝ 9 մայիսի, 2006 թվական
Թողարկում DVD-ով՝ 1 DVD, ձայն՝ DTS, Dolby Digital 5.1, PAL, 5-րդ տարածաշրջան, ռուսերեն ենթագրեր, հրատարակող՝ «Вокс Видео» 2005 թվական, լրացուցիչ՝  Ֆիլմ ֆիլմի մասին, «9-րդ վաշտ։ 20 տարի անց» (««9 рота: 20 лет спустя»»),  Լուսանկարների պատկերասրահ
Թողարկում VHS-ով՝ 1 VHS, ձայն՝ 2.0, PAL, հրատարակող՝ «Студия Союз»


== Այլ փաստեր ==
Բաղրամում Ան-12 ինքնաթիռի մարտական կորուստ, ըստ առկա տվյալների, չի եղել։ Ֆիլմում ցուցադրված միջադեպը տեղի է ունեցել 1989 թվականի հունվարի 23-ին Կանդագարում, երբ թռիչքից կարճ ժամանակ անց Խորհրդային Միության Ան-12ԲՊ ԾՍՀՄ-11987 ինքնաթիռը խոցվել է ցամաքից արձակված հրթիռով։ Վայրէջքի ժամանակ ինքնաթիռը լուրջ վնասվածքներ է ստացել և դուրս է գրվել, սակայն ոչ մի մարդ չի զոհվել։
Բնական պայմաններում նկարահանումների համար օգտագործվել են հրապարակներ Բալակլավայում, Կաստրոպոլում, Կոկտեբելում,  Պերեվալնոեի ռազմական հրաձգարանում, Սակիում, Հին Ղրիմում, Թեոդոսիայի, Ֆորոսի մոտ, Էսկի Կերմեն քարանձավային քաղաքում (կլորացված անցքեր ժայռի մեջ՝ քաղաքի հացահատիկային փոսեր)։
Դուշմանների հետ դեսանտայինների մարտի դրվագը, որը ցուցադրվել է ֆիլմում, տարբերվում է նրանից, որը տեղի է ունեցել իրականում. բուն մարտը տեղի է ունեցել ոչ թե ցերեկը, այլ գիշերը, կորուստները (զոհվել են 39-ից վեց մարտիկներ, այլ ոչ բոլորը, բացի միակ ողջ մնացածից, ինչպես ներկայացվում է ֆիլմում), մարտի ընթացքը, արդյունքները, մարտական գործողության բնույթը փոխվել են անճանաչելիության աստիճանի։
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 1989 թվականին, չնայած 3234 բարձունքի իրական մենամարտը տեղի է ունեցել 1988 թվականին, երբ մինչև զորքերի վերջնական դուրսբերումը մնացել էր ևս մեկ տարի։
«Ջոկոնդայի» երթի տեսարանի համար նկարահանող խմբին հարկավոր էր ավանակ, որը չէր վախենա տեսախցիկից։ Հեղինակները դիմել են Յալթայի կենդանաբանական այգի, որտեղ նրանց խորհուրդ են տվել վերցնել այն կենդանուն, որը 1966 թվականին նկարահանվել էր Լեոնիդ Գայդայի «Կովկասի գերուհին կամ Շուրիկի նոր արկածները ֆիլմում։


== Արձագանքներ ==
Ընդհանուր առմամբ ֆիլմն արժանացել է տարբեր արձագանքների։

— Ֆեոդոր Բոնդարչուկ
«Ֆեոդոր Բոնդարչուկը նկարահանել է իր առաջին գեղարվեստական ֆիլմը։ Նրանում գրեթե հավասար համամասնությամբ համակցված են էքշնն ու դրաման։ Այս ֆիլմը դարձել է աշնան գլխավոր կինեմատոգրաֆիական իրադարձությունը։ Ֆիլմը հիմնված է 80-ական թվականների ների վերջի իրական իրադարձությունների վրա։
«Դա տպավորիչ ֆիլմ է, գեղեցիկ նկարահանում և հրաշալի դերասաններ»,— ասել է Թիլ Շվայգերը ֆիլմի մասին։
Ռուս թարգմանիչ և ցանցային հրապարակախոս Դմիտրի Պուչկովը, որը հայտնի է որպես «Goblin», տեղեկատվական պորտալներից մեկին տված հարցազրույցում ֆիլմն անվանել է «խոզություն նախնիների հանդեպ»։ Ֆիլմի իր գրախոսականում նա գրում է, որ ֆիլմը «վատ չի նկարահանվել», և որ այն «բեկումնային է մեր կինոյի համար», սակայն քննադատում է սյուժեն և կասկածի տակ է դնում Բոնդարչուկի խոսքերն այն մասին, որ ֆիլմը հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա։

— Goblin


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆիլմի պաշտոնական կայքը
«9-րդ վաշտ» հոդվածը Curlie-ում (ըստ DMOZ-ի)ԳրախոսականներКино-Говно.ком
Дмитрий Быков. Р-р-рота! // «Огонёк»
Прописные истины Фёдора Бондарчука // LENTA.RU от 29 сентября 2005
film.ru
Алекс Экслер
Сергей Минаев: Время героев // «Взгляд. RU» от 18 октября 2005
Анастасия Кривошанова. «Девятая рота» // «Скепсис»Ֆեոդոր Բոնդարչուկի հարցազրույցներ«Газета»
«Афиша» Александр Проханов