Երկաթի (II, III) օքսիդ

Երկաթի (II,III) օքսիդ (ենթօքսիդ-օքսիդ, երկաթաքար) «խառը» օքսիդ է կազմված երկաթի երկու՝ երկվալենտ և եռավալենտ օքսիդներից, ունի հետևյալ բանաձևը՝ Fe3O4 կամ FeO·Fe2O3: Սև բյուրեղային նյութ է, ջրում չի լուծվում, առաջացնում է բյուրեղահիդրատ։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Սենյակային ջերմաստիճանում երկաթի օքսիդը (II, III) սև, խորանարդային բյուրեղագրական համակարգով (սինգոնիա), F d3m խմբի տարածական կառուցվածքով նյութ է, որի բջջային պարամետրերն են a = 0.844 նմ, Z = 8 (շպինելի կառուցվածքը)։ 627°С ջերմաստիճանում α-ձևը վերափոխվում է β-ձևի։ Իսկ 120-125 Կ-ից ցածր ջերմաստիճանում վերածվում է մոնոկլինիկ ձևի։
Ունի ուժեղ արտահայտված մագնիսականություն։
Կիսահաղորդիչ է։ Մագնետիտը առավելագույն էլեկտրահաղորդականություն դրսևորում է սենյակային ջերմաստիճանում (250 Օս-1 ·սմ-1 
), ջերմաստիճանի նվազման հետ նվազում է նաև էլեկտրահաղորդականությունը։ Խորանարդային կառուցվածքից մոնոկլինայինի անցումը կատարվում է TV=120-150 Կ ջերմաստիճանում։ Սենյակային ջերմաստիճանից բարձր ջերմաստիճանում (780—800Կ) էլեկտրահաղորդականությունը դանդաղորեն իջնում ​​է մինչև 180 Օս-1·սմ-1, այնուհետև մինչև տարրալուծման ջերմաստիճանին հասնելը այն շատ դանդաղ աճում է ։
Մագնետիտի էլեկտրահաղորդականության արժեքը կարող է հարյուր անգամ տարբերվել կախված բյուրեղացանցում ճաքերի առկայությունից և դրանց կողմնորոշումից։
Առաջացնում է Fe3O4·2H2O բանաձևով բյուրեղահիդրատ։


== Բնության մեջ ==
Երկաթի ենթօքսիդը բնության մեջ հանդիպում է մագնետիտի, մագնիսական երկաթաքարի տեսքով։


== Քիմիական հատկություններ ==
Տաքացնելիս քայքայվում է։
  
    
      
        
          
            2
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            
              
                →
                
                  
                    1538
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            6
            F
            e
            O
            +
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Fe_{3}O_{4}{\xrightarrow {1538^{o}C}}\ 6FeO+O_{2}}}}
  Փոխազդում է նոսր թթուների հետ։
  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            8
            H
            C
            l
            
              
                →
                
              
            
             
            F
            e
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            F
            e
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+8HCl{\xrightarrow {}}\ FeCl_{2}+2FeCl_{3}+4H_{2}O}}}
  Փոխազդում է խիտ, օքսիդիչ թթուների հետ։
  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            10
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              
                →
                
              
            
             
            3
            F
            e
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                3
              
            
            +
            N
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            5
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+10HNO_{3}{\xrightarrow {}}\ 3Fe(NO_{3})_{3}+NO_{2}\uparrow +5H_{2}O}}}
  Փոխազդում է ալկալիների հետ։
  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            14
            N
            a
            O
            H
            
              
                →
                
                  400
                  −
                  
                    500
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            N
            
              a
              
                4
              
            
            F
            e
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
            N
            
              a
              
                5
              
            
            F
            e
            
              O
              
                4
              
            
            +
            7
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+14NaOH{\xrightarrow {400-500^{o}C}}\ Na_{4}FeO_{3}+2Na_{5}FeO_{4}+7H_{2}O}}}
  Օդի թթվածնով օքսիդանում է։
  
    
      
        
          
            4
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              O
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  450
                  −
                  
                    600
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            6
            F
            
              e
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4Fe_{3}O_{4}+O_{2}{\xrightarrow {450-600^{o}C}}\ 6Fe_{2}O_{3}}}}
  Վերականգնվում է ջրածնով և ածխածնի մոնօքսիդով։
  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  
                    1000
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            3
            F
            e
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+4H_{2}{\xrightarrow {1000^{o}C}}\ 3Fe+4H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            C
            O
            
              
                →
                
                  
                    700
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            3
            F
            e
            +
            4
            C
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+4CO{\xrightarrow {700^{o}C}}\ 3Fe+4CO_{2}}}}
  Հալելիս փոխազդում է երկաթի հետ։
  
    
      
        
          
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            F
            e
            
              
                →
                
                  900
                  −
                  
                    1000
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            4
            F
            e
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe_{3}O_{4}+Fe{\xrightarrow {900-1000^{o}C}}\ 4FeO}}}
  


== Ստացում ==
Բնության մեջ հանդիպում է մագնետիտ (մագնիսական երկաթաքար) հանքաքարի տեսքով՝ Fe3O4.
Օդում երկաթի փոշու այրումից։
  
    
      
        
          
            3
            F
            e
            +
            2
            
              O
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  150
                  −
                  
                    600
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Fe+2O_{2}{\xrightarrow {150-600^{o}C}}\ Fe_{3}O_{4}}}}
  Երկաթը տաք ջրային գոլորշիով մշակելիս։
  
    
      
        
          
            3
            F
            e
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
            
              
                →
                
                  
                    800
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Fe+4H_{2}O{\xrightarrow {800^{o}C}}\ Fe_{3}O_{4}+4H_{2}}}}
  Երկաթի (III) օքսիդը ջրածնով դանդաղ վերականգնելիս։
  
    
      
        
          
            3
            F
            
              e
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Fe_{2}O_{3}+H_{2}{\xrightarrow {400^{o}C}}\ 2Fe_{3}O_{4}+H_{2}O}}}
  


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է թուջի և պողպատի արտադրությունում։
Հանդիսանում է մետաղական ներկերի բաղադրիչ։Ալկալիական մետաղների քլորիդների տարալուծման էլեկտրոդների նյութ է, թերմիտի, գունավոր ցեմենտի, ներքնապատման խեցու, ֆերիտների, հիմնային կուտակիչների ակտիվ զանգվածի բաղադրիչ է։


== Գրականություն ==
Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И. Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1990, 5-82270-035-5.
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др., испр. — М.-Л.: Химия, 1966.
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др., испр. — Л.: Химия, 1971.
Лидин Р. А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — М.: Химия, 2000, 5-7245-1163-0.
Рипан Р., Четяну И. Неорганическая химия. Химия металлов. — М.: Мир, 1972.


== Ծանոթագրություններ ==