Օլիմպիական խորհրդանիշներ

Օլիմպիական խորհրդանիշները Օլիմպիական խաղերի ատրիբուտներից է, օգտագործվում է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից նպաստելու աշխարհի Օլիմպիական շարժման գաղափարին:
Օլիմպիական խորհրդանիշները են դրոշը (օղակներ), օրհներգը, երդումը, կարգախոսը, մեդալները, կրակը, դափնու ճյուղերը, հրավառությունը, թալիսմանները, էմբլեման. 
Օլիմպիական խորհրդանիշների ցանկացած օգտագործումը առևտրային նպատակներով արգելվում է Օլիմպիական խարտիայով:


== Դրոշ և խորհրդանիշ ==

Օլիմպիական դրոշը սպիտակ կտավ է, որի կենտրոնում ասեղնագործված է հինգ միահյուսված օլիմպիական խորհրդանիշ: Խորհրդանիշը ստեղծվել է 1912 թվականին հույն Անգելո Բոլանկի կողմից, ներկայացվել է Միջազգային Օլիմպիական Կոմիտեի կոնգրեսում Փարիզում 1914 թվականին Պիեռ դը Կուբերտենի առաջարկությամբ:
Օլիմպիական խորհրդանիշն և Օլիմպիական դրոշը առաջին անգամ ներկայացվել է 1920 թվականի Անտվերպենի ամառային Օլիմպիական խաղերում:1920 թվականի դրոշը, ներկայացվել է Անտվերպենի Խաղերում, 1988 թվականին նոր վերածվեց օլիմպիական դրոշի, որը ներկայացվեց Սեուլի ամառային օլիմպիական խաղերին: Իսկ հին դրոշը այժմ պահվում է Լոզանի օլիմպիական թանգարանում:.
Օլիմպիական շարժման դրոշը իրենից ներկայացնում է սպիտակ կտավ, որի կենտրոնում տեղադրված է Օլիմպիական խորհրդանիշը՝ 5 միահյուված օղակներ, որոնք տեղադրված են երկու շարքով (երեքը վերևում, իսկ երկուսը ներքևում). կապույտ, սև, կարմիր, դեղին և կանաչ :
Օղակները խորհրդանշում է աշխարհի հինգ մասերի միությունը (միասնություն) և Օլիմպիական խաղերի համաշխարհային կամքը:
Օղակները միացված են շղթայով՝ W-ի ձևով, ընդ որում ծայրերի (կապույտ, կարմիր) օղակներից յուրաքանչյուրը միսհյուսված է մեկը մյուսին, իսկ կենտրոնում տեղադրված երկու օղակները նույնպես միահյուսված են իրար:
Օղակները խորհրդանշում են հինգ մայցամաքները: Սակայն, ի տարբերություն տարածվածված տարբերակի, օղակներից յուրաքանչյուրը չի պատկանում որևէ կոնկրետ մայրցամաքի: Վեց գույն (կտավի սպիտակ ֆոնի հետ միասին) համակցված են, նրանք ներկայացնում են աշխարհի բոլոր երկրների ազգային գույներն առանց բացառության:

Մինչև 1951 թվականը պաշտոնական ուղեցույցի պնդմամբ, որ օղակների գույները համապատասխանում են աշխարհի տարբեր մասերին. Եվրոպան՝ կապույտ, Ասիան՝ դեղին, ԱֆրիկաՆ՝ սև, Ավստրալիան՝ կանաչ և Ամերիկան՝ կարմիր: Այնուամենայնիվ, այն հետագայում հեռացվել է այնտեղից, քանի որ ապացույցներ չկան, որ Պիեռ դը Կուբերտենը հենց այդ գույների դասավորություն է նկատի ունեցել.

— Bulletin du Comité International Olympique, Number 25, January 1951


== Օրհներգ ==

Օլիմպիական խաղերի օրհներգը կատարվում է այն ժամանակ, երբ բարձրացվում է օլիմպիական դրոշը՝ Խաղերի բացման ժամանակ, ինչպես նաև Խաղերի ավարտին, նաև որոշ դեպքերում: Օրհներգի հեղինակը հույն կոմպոզիտոր Սպիրոսոմ Սամարասոմն է:


== Երդում ==

Հայտնի մարզիկներից մեկը արտասանում է երդումը՝ մասնակից մարզիկների անունից, ազնիվ մրցումներ անցկացնելու վերաբերյալ: Որից հետո մրցավարներից մեկը նույնպես արտասանում է երդումը արդար և օբյեկտիվ մրցավարության վերաբերյալ:
Այն առաջարկվել է Պիեռ դե Կուբերտինի կողմից՝ 1913 թվականին: Առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարավեց 1920 թվականին՝ Անտվերպենի ամառային Օլիմպիական Խաղերում:


== Նշանաբան և կարգախոս ==

Օլիմպիական խաղերի նշանաբան է՝ Citius, Altius, Fortius, որը լատիներենից թարգմանվում է «Արագ, Բարձր, Ուժեղ»: Այն ստեղծվել է ֆրանսիացի հոգևոր հովիվ Անրի Դիդոնի կողմից, 1894 թվականին Միջազգային Օլիմպիական կոմիտեի ստեղծման ժամանակ Պիեռ դե Կուբերտենը առաջարկեց այն ներկայացնել 1924 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերին՝ Փարիզ:
Գոյություն ունի կարգախոս «Գլխավորը ոչ թե հաղթանակն է, այլ մասնակցությունը», հեղինակությունը վերագրվում է դե Կուբերտինին: Այս արտահայտությունը վերաբերում է վազող Պիետրի Դորանդեի ողբերգությանը, որը որակազրկվել էր (Լոնդոն, 1908) մարաթոնյան վազքի ժամանակ, քանի որ ցուցաբերվել էր օգնություն կողմնակի անձանց կողմից վերջնագծի ժամանակ: Հաջորդ օրը կայացել է հանդիասվոր արարողություն մրցանակների հանձնման: Թագավորական ընտանիքի անդամներից մեկը հրավիրեց իտալացի մարզիկին պատվանդանին
և նրան հանձնեց ոսկե գավաթը սպորտային ակնառու նվաճման համար: Այդ օրը Պենսիլվանիայի եպիսկոպոսը Սուրբ Պետրոսի տաճարի ամբիոնից կարդաց հետևյալ խոսքերը. « Օլիմպիական Խաղերում գլխավորը ոչ թե հաղթանակն է, այլ մասնակցությունը»: Ըստ գորղներ Լասլո Կունայի և Վ.Վ. Ստոլբովայի, մասնակցությունը արտահայտված է այն իմաստով
մարզիկի ապրումակցությամբ, որը պայքարում էր ամբողջ ուժով, բայց չկարողացավ հաղթել։


== Մեդալներ ==

Օլիմպիական մեդալներով՝ ոսկի, արծաթ և բրոնզ, պարգևատրվում են երեք մարզիկներ, որոնք ցուցաբերում են լավագույ արդյունքները մրցումներում: Իակ թիմային մարզաձևերում մեդալներ ստանում են թիմի բոլոր մարզիկները:
Մեդալի դիզայնը, որով պարգևատրում էին մարզիկներին առաջին ութ ամառային Օլիմպիական խաղերում, այն բավական տարբերվում էր, և մշակվել է ինքնուրույն յուրաքանչյուր Կազմկոմիտեի կողմից: 1920 թվականից մինչև 2000 թվականը օլիմպիական մեդալների երեսին օգտագործվել է ստանդարտ դիզայն. Նիկե Աստվածուհին աջ ձեռքին արմավենու ճյուղ բռնած, մեծարելով հաղթողին: Իսկ մեդալի հակառակ երեսի պատկերը փոխվում էր կախված տվյալ երկրի ցանկություններից, որտեղ անցկացվում էր Խաղերը : Սկսած 2004 թվականից, այդ սովորությունը նահանջ է ապրել, և մեդալի երկու երեսն էլ պատրաստվում է դիզայներական յուրահատուկ ձևով Խաղերի կազմակերպիչների կողմից:.
2008 թվականի Խաղերի մեդալի տրամագիծը 70 միլիմետր էր, իսկ հաստությունը 6 միլիմետր:
Ոսկե մեդալը, որպես կանոն պատրաստվում է հիմնականում արծաթից: Այսպիսով, 2008 թվականի Խաղերի ժամանակ ոսկե մեդալը կշռում էր մոտ 150 գրամ, որը բաղկացած էր մոտավորապես 6 գրամ ոսկուց: Արծաթե մեդալները պատրաստվում են արծաթից, իսկ բրոնզը պղնձից:
1896 և 1900 թվականների Խաղերում մեդալներ են շնորհվել միայն առաջին և երկրորդ տեղերը զբաղեցնող մարզիկներին: Այն ժամանակ ոսկե մեդալներ չի եղել, մարզիկները պարգևատրվում էին միայն արծաթե և բրոնզե մեդալներով: Ավելին, 1900 թվականի Խաղերին որոշ մարզաձևերում մեդալներով չեն պարգևատրվել, դրա փոխարեն մասանկիցներին կազամակերպիչները պարգևատրում էին գավաթներով և դիպլոմներով: Այնուամենայնիվ, տեղեկատվական գրականության միօրինակաբար մոտեցման համար օգտագործվում են նաև ոսկե, արծաթե և բրոնզե մեդալները՝ օգտագործվել է նաև այդ Խաղերում:
Մինչև 1960 թվականը մեդալները պատրաստվում էր առանց ամրակների և հաղթողներին մեդալը հանձնում էին հենց ձեռքին: Կազմակերպիչները Հռոմի 1960 թվականի Օլիմպիական խաղերում առաջին անգամ պատաստել էին բարակ բրոնզե շղթա ձիթենու ճյուղի տեսքով, որպեսզի մեդալները կարողանային գցել մարզիկների պարանոցին: Ներկայացնելով նորամուծությունը՝ նախատեսված կանոնների համաձայն, կազմակերպիչները ապահովագրեցին և պարգևատրեցին նաև աղջիկներին մեդալներով՝ մկրատով, առարկությունների դեպքում շղթան արագ կտրելու համար: Այնուամենայնիվ այդ գաղափարը դուր եկավ Կազկոմիտեին և մինչ այժմ օլիմպիական մեդաները ամրացվում է շղթայով կամ ժապավենով։


== Կրակ ==

Օլիմպիական կրակը առաջին անգամ վառվել է 1928 թվականի Օլիմպիական խաղերում, որը կայացել է Ամստերդամում:
Օլիմպիական կրակը վառում են Հունաստանում, աստվածուհի Հերայի քանդված տաճարում, որը գտնվում է Օլիմպիա բնակավայրում՝ պարաբոլուդների հայելիներով: Կրակով ջահը փոխանցվում է մեկ ատլեթից մյուսին բազմօրյա սիմվոլիկ էստաֆետայի միջոցով, որը անցնում է 5 մայցամաքների բնակավայրերով: Կրակը հասնում է այն վայրը, որտեղ պետք է անցկացվի Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը: Վերջնագծին հասած ատլեթը ջահով վառում է օլիմպիական կրակը: Դա խորհրդանշում է խաղերի սկիզբը: Խաղերի ավարտից հետո Օլիմպիական կրակը մարվում է, որը խորհրդանշում է խաղերի փակումը:
Առաջին էստաֆետայի օլիմպիական կրակը Օլիմպիա բնակավայրից և արարողության կազմակերպումը անցկացվել է 1936 թվականի Օլիմպիական խաղերում,որը կայացել է Բեռլինում: Օլիմպիա բնակավայրում կրակը վառվել է 1936 թվականի հունիսի 20-ին, էստաֆետան ավարտվել է Բեռլինում 1936 թվականի օգոստոսի մեկին:
Էստաֆետայի ավանդույթի, ինչպես նաև Հունաստանում կրակի վառման հեղինակը և հիմնադիրը հանդիսանում է Կարլ Դիմը, 1936 թվականի Խաղերի մարզական պաշտոնյա Գերմանիայում և Կազմկոմիտեի գլխավոր քարտուղարը: Այդ մտահղացումը Դիմի մոտ առաջ է եկել 1916 թվականին Գերմանիայում կայանելիք Օլիմպիական խաղերի նախապատրաստական աշխատանքների ժամանակ, հետաձգվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի կապակցությամբ:


== Դափնու ճյուղ ==
Դափնու ճյուղ կամ «kotinos», իրենից ներկայացնում է փաթաթված ծաղկեպսակ ճյուղերով, որով պարգևատրում են հաղթանակած մարզինկին ոսկե մեդալի հետ միասին:
Ծաղկեպսակի հանձնաման ավանդույթը վերականգնվել է 2004 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերում՝ Աթենքում:


== Հրավառություն ==
Օլիմպիական հրավառությունը հանդիսանում է հռոմեական հռավառության տարատեսակ, բայց ձեռքերը բարձրացնում են ավելի վեր:
Այս ողջույնի ձևը օգտագործվել է 1924 թվականին Փարիզի և 1936 թվականին Բեռլին Օլիմպիական խաղերի ժամանակ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հաշվի առնելով մեծ նմանությունը նացիզմի հրավառության հետ այն չի օգտագործվել, չնայած այն պաշտոնապես արգելված չի եղել:


== Թալիսմաներ ==

Օլիմպիադաների ժամանակ յուրաքանչյուր երկիր թալիսմանը ընտրում է իր հայեցողությամբ: Սովորաբար թալիսմաներ ընտրում են որոշ կենդանիների կամ այլ ոճավորված պատկեր, որը ասոցացվում է հյուրընկալող երկրի մարդկանց մեծամասնության կարծիքի հետ:
Սկզբնական շրջանում Օլիմպիական խաղերի ժամանակ միայն խորհրդանիշն էր և դրոշը: Թալիսմաները վերջին ժամակահատվածում են ի հայտ եկել 1968 թվականին: Ավելին, ոմանք կարծում են, որ օլիմպիական թալիսմանի նախահայրը զվարճալի էր լեռնադահուկորդ Շյուսն է: Գրենոբլում դարձավ սպիտակ Օլիմպիական խաղերի խորհրդանիշը: Մյուսները վստահ են, առաջին թալիսմանը ամերիկյան հովազն է, որը հայտնվեց Մեքսիկայի Օլիմպիական խաղերում:
Ինչ էլ որ լինի, առաջին պաշտոնական թալիսմանը ճանաչվեց գորշուկաշուն Վալդին, որը Մյունխենի 1972 թվականի Օլիմպիական խաղերի թալիսման էր: Վալդին (տղամարդու անուն, քանի որ գերմաներենում գորշուկաշունը պատկանում է արական սեռին) ընտրել էին խաղերի թալիսման նրա համար, ինչպես գրված է Միջազգային Օլիմպիական կոմիտեի կայքում. «նա ունի հատուկ մարզիկի որակներ. դիմացկունություն, համառություն և ճարպկություն»: Վալդին հայտնի է նաև նրանով, որ Օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ թալիսման դարձաձ միակ ընտանի կենդանին է:


== Խաղերի էմբլեմա ==

Յուրաքանչյուր օլիմպիական խաղերն ունեն յուրահատուկ էմբլեմա, որը խորհրդանշում է և՛ քաղաք, և՛ ընդունող երկիր: Սովորաբար, բայց ոչ միշտ է,որ էմբլեմայի տարրերը համարվում է օլիմպիական օղակները: Պաշտոնական Օլիմպիական էմբլեման բաղկացած է օլիմպիական խորհրդանիշից և օլիմպիական կարգախոսից. խորհրդանիշը՝ դա հինգ միահյուսված գունավոր օղակներն են սպիտակ ֆոնի վրա, իսկ պաշտոնական կարգախոսն է Citius,, Altius, Fortius ( «Արագ, Բարձր, Ուժեղ»), որը վերջին Խաղերի ժամակա փոխվել է, կամ կարելի է ասել, ոչ պաշտոնական՝ հնարել են մեկ ուրիշը: Օլիմպիական էմբլեմայի օգտագործման իրավունքը միայն է ՄՕԿ-ին և ԱՕԿ-ին է: Ազգային Օլիմպիական կոմիտեները ամեն անգամ ունեցել են իրենց սեփական

Օլիմպիական թանգարանը Լոզանում, Շվեյցարիա


== Ծանոթագրություններ ==