Բազուկա

Բազուկա (անգլերեն՝ Bazooka) , ամերիկյան անվանումը դինամո-ռեակտիվ (առանց նահանջի կրակելիս) ձեռքի հակատանկային նռնականետի։ Երբեմն բազուկը կոչվում է ցանկացած նռնականետ։
Մ1-ը շարժական հրթիռային կայան է, այլ ոչ թե անվերադարձ հրացան. նռնակն ունի հրթիռային շարժիչ։ Ամերիկյան Մ1 նռնականետը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևակային հակատանկային զենքի ամենաօրիգինալ տեսակներից մեկն էր։ Պատերազմից հետո «Բազուկա» անվանումը դարձել է հայտնի և հաճախ օգտագործվում է հակատանկային նռնականետին առհասարակ, հիմնականում ԱՄՆ-ում (և ընդհանրապես ցանկացած մեծ և հզոր զենքի) նկատի ունենալու։ Անունը գալիս է պղնձե փողային երաժշտական գործիքից՝ երկարաձգվող ուղիղ խոռոչ խողովակի տեսքով, որը հորինել է 20-րդ դարի սկզբին ամերիկացի կատակերգու Բոբ Բերնսը։ Այս նռնականետը նախագծվել է 1930 թվականից ի վեր հրթիռային զենքի վրա աշխատանքի ընթացքում Մերիլենդի Աբերդինի փորձադաշտում։


== Պատմություն ==


=== Դիզայն և զարգացում ===
Բազուկայի մշակումը ներառում էր տեխնոլոգիայի երկու հատուկ գծերի մշակում` հրթիռային շարժիչով զենք և ձևավորված լիցքավորվող մարտագլխիկ։ Այն նաև նախատեսված էր հեշտ մանևրելու և հասանելիության համար։


=== Առաջին համաշխարհային պատերազմ ===
Հրթիռային շարժիչով զենքը Ռոբերտ Հ. Գոդարդի մտահղացումն էր՝ որպես հրթիռային շարժիչի վրա նրա աշխատանքի կողմնակի նախագիծ (բանակի պայմանագրով)։ Գոդարդը, իր պաշտոնավարման ընթացքում Քլարկի համալսարանում և աշխատելու ընթացքում Վուսթերի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մագնիսական լաբորատորիայում և Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում (անվտանգության նկատառումներով), նախագծել է խողովակային հրթիռ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմական օգտագործման համար։ Նա և իր գործընկեր Քլարենսը Ն. Հիքմանը, 1918թ. նոյեմբերի 6-ին, հաջողությամբ ցուցադրեց իր հրթիռը ԱՄՆ բանակի ազդանշանային կորպուսին Աբերդին Պրովինգգրունդում, Մերիլենդ, բայց քանի որ Կոմպիենի զինադադարը ստորագրվեց միայն հինգ օր անց, հետագա զարգացումը դադարեցվեց։ Բազուկայի զարգացման հետաձգումը Գոդարդի տուբերկուլյոզի դեմ լուրջ մենամարտի հետևանք էր։ Գոդարդը մինչև 1923 թվականը շարունակեց լինել ԱՄՆ կառավարության կես դրույքով խորհրդատուն Հնդկական պետում, Մերիլենդում, բայց շուտով իր ուշադրությունը դարձրեց հրթիռային շարժիչների հետ կապված այլ նախագծերի վրա։ Հետագայում Հիքմանը 1940-ականներին դարձավ Պաշտպանության ազգային հետազոտական կոմիտեի ղեկավար, որտեղ նա ղեկավարում էր հրթիռների մշակումը պատերազմի համար, ներառյալ՝ ավարտելով բազուկայի մշակումը։


=== Ձևավորված լիցքավորման զարգացում ===
Ձևավոր լիցքավորման տեխնոլոգիան մշակվել է ԱՄՆ-ում՝ ձևավորված լիցքավորվող հակատանկային նռնակի՝ հետևակի կողմից օգտագործելու համար, որն արդյունավետ է մինչև 60 մմ (2,4 դյույմ) մեքենաների զրահը ջարդելու համար։ Նռնակը ստանդարտացվել է որպես M10: Այնուամենայնիվ, M10 նռնակը կշռում էր 3,5 ֆունտ (1,6 կգ), ձեռքով նետելը դժվար էր և չափազանց ծանր՝ որպես ինքնաձիգի նռնակ արձակելու համար։ Զենքն օգտագործելու միակ գործնական միջոցը հետևակի կողմից այն ուղղակիորեն տանկի վրա դնելն էր, որը մարտական շատ իրավիճակներում առաքման վտանգավոր և անհավանական միջոց էր։ Այնուհետեւ մշակվեց M10-ի ավելի փոքր, պակաս հզոր տարբերակը՝ M9-ը, որը կարելի էր կրակել հրացանից։ Դրա արդյունքում ստեղծվեցին մի շարք հրաձգային նռնականետներ՝ M1 (Springfield M1903), M2 (Enfield M1917), M7 (M1 Garand) և M8 (M1 կարաբին)։ Այնուամենայնիվ, իսկապես ընդունակ հակատանկային զենք դեռևս պետք է գտնվեր, և հետևելով այն ժամանակվա այլ երկրների առաջնորդությանը, ԱՄՆ բանակը պատրաստվեց գնահատել մրցակցային նախագծերը մարդու համար ավելի արդյունավետ շարժական հակատանկային զենքի համար:
Հրթիռային շարժիչի և ձևավորված լիցքավորման մարտագլխիկի համադրությունը հանգեցրեց բանակի կողմից թեթև հակատանկային զենքի ստեղծմանը


== Ծանոթագրություններ ==