Ալեքսանդր Պեյվե

Ալեքսանդր Վոլդեմարովիչ Պեյվե (ռուս.՝ Александр Вольдемарович Пейве, լատիշերեն՝ Aleksandrs Valdemārs Peive, հունվարի 27 (փետրվարի 9), 1909, Տորոպեցկի շրջան, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 21, 1985(1985-12-21), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային երկրաբան։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1979), պետական մրցանակների դափնեկիր։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1964)։ ԽՄԿԿ անդամ 1953 թվականից։
Ավարտել է Մոսկվայի երկրաբանահետախուզական ինստիտուտը (1930)։ 1929-1935 թվականներին աշխատել է պարարտանյութերի գիտական ինստիտուտում։ 1932-1935 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի երկրաբանահետախուզական ինստիտուտում, 1935 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը (շուրջ հիսուն տարի) աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ երկրաբանության ինստիտուտում (1960 թվականից տնօրեն)։ 1936 թվականի մայիսի 15-ին ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի նախագահությունը, հաշվի առնելով Ալեքսանդր Պեյվեի վաստակը, նրան շնորհել է երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան՝ առանց գիտական ատենախոսության պաշտպանության։ 1947 թվականի հոկտեմբերի 12-ին նա ստացել է երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ Հիմնական աշխատությունները նվիրված են գեոսինկլինալների տեսության մշակմանը, հորիզոնական տեկտոնական շարժումների դերի բացահայտմանը, ինչպես նաև երկրաբանական անցյալի օվկիանոսային կեղևի և տարբեր օգտակար հանածոների առաջացման օրինաչավաւթյունների ուսումնասիրմանը։ Պեյվեն խորքային խզվածքների և մագմատիզմի հետ մետաղածնության կապի մասին ուսմունքի հիմնադիրն է։ Աշխարհի տեկտոնական քարտեզի միջազգային ենթահանձնաժողովի նախագահ (1972 թվականից)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1946)։ «Геотектоника» ամսագրի համահիմնադիր։
Եղբայրը՝ Յան Պեյվեն, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր է, ակադեմիկոս, զբաղեցրել է պետական բարձր պաշտոններ, որդին՝ Ալեքսանդրը, ծովային երկրաբան է, երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր։


== Պարգևներ ==
Գիտական երկարամյա և բեղմնավոր գործունեության, ինչպես նաև մի շարք նշանակալից հանքավայրեր հայտնագործելու, Եվրասիայի տեկտոնիկ քարտեզը կազմելու համար Ալեքսանդր Պեյվեն բազմաթիվ պարգևներ է ստացել, այդ թվում՝

1944 — «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ
1945 — «Պատվո նշան» շքանշան
1946 — Ստալինյան մրցանակ՝ առաջին աստիճանի;
1953 — Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
1963 — Լենինի շքանշան
1969 — Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
1969 — ԽՍՀՄ պետական մրցանակ
1973 — Խորհրդա-հունգարական բարեկամության ընկերության ոսկե նշան
1975 — Լենինի շքանշան
1979 — Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում՝ Լենինի շքանշանի և «Մուրճ և մանգաղ» ոսկե մեդալի հանձնումով
1982 — Ա. Կարպինսկու անվան ոսկե մեդալ
1995 — Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակ;
2003 — Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության մրցանակ գիտության և տեխնիկայի ասպարեզում (հետմահու)


== Մատենագրություն ==
Ալեքսանդր Պեյվեն հեղինակել և խմբագրել է ավելի քան 150 գիտական աշխատանք, այդ թվում՝ մի շարք հիմնարար, կոթողային աշխատություններ։ Համահեղինակն է «ԽՍՀՄ տեկտոնիկ քարտեզների», մասշտաբը՝ 1:4000000 (1953), «ԽՍՀՄ-ի և սահմանակից երկրների տեկտոնիկ քարտեզների», մասշտաբը՝ 1:5000000 (1956), «Եվրասիայի տեկտոնիկ քարտեզների» մասշտաբը՝ 1:5000000 (1969):
1945—1983 թվականների հիմնական աշխատանքները բնորոշում ու հիմնավորում են խորքային բեկվածքների ուսմունքը, որի հիմնադիրն է համարվում նա։ Դրանք հրատարակվել են անվանի երկրաբանի երկերի ժողովածուում։

Пейве А. В. Избранные труды: Глубинные разломы и их роль в строении и развитии земной коры / Отв. ред. А. Л. Книппер, А. В. Лукьянов. — М.: Наука, 1990. — 352 с. — 650 экз. — ISBN 5-02-002113-X


== Հիշատակ ==

Ալեքսանդր Պեյվեի անունով է կոչվել Ատլանտյան օվկիանոսի արևադարձային գոտում՝ Միջին Ատլանտյան ստորջրյա լեռնաշղթայում ընկած հարթգագաթ մի սար։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Камалетдинов М. А. Выдающийся российский геолог А. В. Пейве.
Пущаровский Ю. М. Академик А. В. Пейве — директор ГИНа: К 100-летию со дня рождения // Геотектоника. 2009. № 2. С. 1-4.
Сидоренко А. В., Меннер В. В., Соколов Б. С. и др. Александр Вольдемарович Пейве: (К 70-летию со дня рождения) // Известия АН СССР. Сер. геол. 1979. № 1. С. 131—135.


== Արտաքին հղումներ ==
Библиография в информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.