Պաշտպանելու պարտականություն

Պաշտպանելու պարտականություն (անգլ.՝ The responsibility to protect (RtoP կամ R2P), 2005 թվականին առաջ քաշված ՄԱԿ-ի նախաձեռնություն։ Միջազգային իրավունքի նոր նորմա։ Մի քանի սկզբունքների միավորում է, որոնց միավորում է այն գաղափարը, որ ինքնիշխանությունը ոչ թե արտոնություն է, այլ պարտականություն։ Համաձայն այս հայեցակարգի ինքնիշխանությունը ոչ միայն թույլ է տալիս երկրներին կարգավորել իրենց ներքին գործերը, այլև պարտավորեցնում է պաշտպանել այդ երկրների սահմաններում ապրող մարդկանց իրավունքները։ Այն դեպքում, երբ պետությունը չի կարողանում պաշտպանել մարդկանց՝ կախված միջոցների բացակայությունից կամ չկամենալուց, պատասխանատվությունը անցնում է միջազգային հասարակությանը։


== Նպատակ ==
«Պաշտպանելու պարտականություն» նախաձեռնության նպատակն է կանխել և ավարտել հետևյալ հանցագործությունները՝

ցեղասպանություն
պատերազմական հանցագործություններ
մարդկության դեմ հանցագործություններ
էթնիկ զտումներԱյս բոլորը միավորվում են մեկ՝ «զանգվածային հանցավոր չարագործություններ» (անգլ.՝ Massive atrocities crimes) եզրի մեջ։


== Սկզբունքները ==
Պետությունը պարտավոր է պաշտպանել իր բնակչությանը զանգվածային վայրագություններից,
Միջազգային հասարակաությունը պետք է օգնի պետությանը, եթե այն չի կարող իրականացնել իր ինքնապաշտպանութունը,
Եթե պետությունը չի իրականացնում ինքնապաշտպանություն կամ խաղաղապահ գործողությունը չի իրականանում, միջազգային հասարակաությունը պետք է միջամտի հարկադրանքի միջոցներով, օրինակ՝ ինչպիսիք են տնտեսական պատժամիջոցները։ Ռազմական միջամտության համարվում միայն որպես ծայրահեղ և վերջին միջոց։


== Պատմություն ==
«Պաշտպանելու պարտականություն» հասկացությունը առաջին անգամ առաջարկվել է 2001 թվականին Կանադական կառավարության կողմից նշանակված պետական ինքնիշխանության և միջամտության հարցերով միջազգային հանձնաժողովի կողմից։ Հանձնաժողովը կազմված էր նշանավոր գիտնականներից, քաղաքական գործիչներից, դիվանագետներից, հասարակական և կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներից։
Առաջարկվող հայեցակարգը հումանիտար աղետները կանխելու նպատակով պահանջում է միջազգային հասարակաությանը միջամտել այլ երկրների գործերին։ Ըստ զեկույցի՝

Հանձնաժողովը ենթադրում է, որ թեև «պաշտպանելու պարտականություն» ընկած է կառավարության ուսերին, բայց նաև միջազգային հասարակաության պարտքն է, որը պետք է գործի ՄԱԿ-ի անմիջական միջամտությամբ, եթե անգամ դա խախտում է պետական ինքնիշխանությունը։
Հանձնաժողովը պարտադիր է համարել՝

Սահմանել հստակ կանոններ միջամտության և դրա իրականացման ձևերի անհրաժեշտությունը, չափանիշները և ընթացակարգերը, մեթոդը որոշելու ու դրանց իրականացման համար։
Որոշել ռազմական միջամտության օրինականությունը, միայն այն դեպքում, երբ այլ մոտեցումները արդյունք չեն տվել։
Ապահովել, որ ռազմական միջամտությունը իրականացվի միայն հայտարարված նպատակի համար, լինի արդյունավետ և միևնույն ժամանակ մարդկային զոհերի և պետությանը վնաս կլինի նվազագույն։
վերացնել հակամարտության պատճառներ, որտեղ որ դա հնարավոր է։Հայեցակարգի հիմնական թեզերը հաստատվել են Քոֆի Անանի 2002 թվականին ստեղծած «Բարձր մակարդակի խմբի» 2004 թվականի դեկտեմբերին հրատարակած զեկույցում։ Տվյալ զեկույցը ելնում է նրանից, որ միջամտության սկզբունքը չի կարող օգտագործվել ծածկելու համար ցեղասպանություն կամ այլ չարագործություններ, ինչպիսիք են՝ միջազգային մարդասիրական օգնության նորմերի լայնածավալ խախտումները կամ էթնիկական մաքրումները։
Միաժամանակ զեկույցում նշվում է, որ խոսքը չի գնում մեկ երկրի միջամտության իրավունքի մասին, այլ ամեն մի երկրի պաշտպանելու պարտականության մասին, որ դրված է ցանկացած պետության ուսերին ու միայն այն դեպքում, երբ որևէ պետություն չի կարողանում պաշտպանել մարդկանց կամ չի կամենում։ Այդ ժամանակ պաշտպանելու պարտականությունը իր վրա է վերցնում միջազգային հասարակաությունը և ուժ գործադրելու հարցը լուծում է միայն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը։
2005 թվականի սեպտեմբերին, ՄԱԿ-ի համաշխարհային գագաթնաժողովի ժամանակ, բոլոր մասնակից անդամները ընդունեցին «Պաշտպանելու պարտականության» սկզբունքը։ Հետագայում ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդը հաստատեց գագաթնաժողովի վերջնական 1674 որոշման 4-րդ կետի փաստաթղթի 138 և 139 կետերը՝ զինված կոնֆլիկտի ժամանակ քաղաքացիական բնակչությանը պաշտպանելու մասին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==