Ֆրիդրիխշտադտպալաստ

«Ֆրիդրիխշտադտպալաստ» (գերմ.՝ Friedrichstadt-Palast), ռեվյու թատրոն Բեռլինի կենտրոնում: 1984 թվականից սկսած՝ գտնվում է Ֆրիդրիխշտրասեի շինությունում: Եվրոպայի նշանակալի թատրոններից մեկն է, որը ներկայացնում է արվեստի այս ձևը, որի յուրահատկությունը, ամենից բացի, ավանդական կանկանն է:


== Առաջին շինություն ==
«Ֆրիդրիխշտադտպալաստի» պատմությունը սկսվել է 1865-1867 թվականների շուկայական շինության կառուցումից, որը գտնվում էր այժմյան գտնվելու վայրից 200 մ հարավ-արևմուտք՝ Շիֆբաուերդամ փողոցի վրա (գերմ.՝ Schiffbauerdamm):
1873 թվականին փակ շուկան փոխակերպվեց կրկեսային արենայի՝ 5000 տեղով, հասցեն դարձավ՝ Am Zirkus 1: Հաջորդ տասնամյակում Salamonsky, Renz and Schumann Circus կրկեսը հիացնում էր բեռլինցիներին իր ներկայացումներով:
1910 թվականին մեծ կրկեսային ասպարեզում Մաքս Ռեյնհադթը առաջին թատերական ներկայացումները ստեղծեց: Ռեյնհարդթը որոշեց վերակառուցել շինությունը նոր նպատակներով կիրառելու համար, ինչի համար ներգրավեց ճարտարապետ Հանս Փյոլցիգին, ում նախագծով Շիֆբաուերդամ և Շեյնհարդշթրասե (գերմ.՝ Reinhardtstraße) փողոցների միջև ստեղծվեց Մեծ Շաուշփիլհաուսը: Շինության մեջ տեղադրվեց 18 մետր տրամագծով պտտվող բեմ` շարժական նախաբեմով: Բացի այդ, լուսային էֆեկտների համար ժամանակակից սարքավորում ստեղծվեց:

1924 թվականին նոր տնօրեն Էրիկ Շարելը բեմի վրա տեղադրեց ռեվյու-ներկայացումներ այնպիսի աստղերի մասնակցությամբ, ինչպիսին է Լա Յանաան: Նա առաջինը նկատեց Մառլեն Դիտրիխին և վոկալային Comedian Harmonists վեցնյակը, ինչը երևում է նույնանուն ֆիլմում: Նացիոնալ-սոցիալիզմի ժամանակաշրջանում թատրոնը վերանվանվեց Theater des Volkes: Այդ ժամանակ բեմի վրա տեղակայվեցին ուշ բուրժուական օպերետներ:
1945 թվականի սկզբին շինությունն ուժեղ կերպով տուժեց անընդհատ օդային թռիչքների պատճառով: Պատերազմի ավարտին թատրոնը կրկին բացվեց 1945 թվականի մայիսին դերասանուհի Մարիոն Շպադոնի կողմից: Այժմ այն կոչվում էր Palast Varieté և կարող էր տեղավորել 3500 հանդիստես: Առաջին անգամ բեմին հանդես եկավ մանկական անսամբլ:
1949 թվականին շինությունն անցավ Բեռլին քաղաքի սեփականության տակ և կրկին ստացավ իր նախկին` «Ֆրիդրիխշտադտպալաստ» անվանումը:
1980 թվականի փետրվարի 29-ին շինությունը փակվեց` հիմքի ուժեղ նստեցման պատճառով: Այն բանից հետո, ինչ թատերախումբը 1985 թվականին տեղափոխվեց նոր շինություն, գրեթե միանգամից սկսվեց մոտավորապես 120-ամյա պատմություն ունեցող շինության քանդումը:


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Alfred Lent: Die neue Markthalle zu Berlin. In: Zeitschrift für Bauwesen, Jg. 17 (1867), Sp. 229–232. Digitalisat
Roland Welke (Hrsg.): Sternstunden. 25 Jahre Neuer Friedrichstadtpalast. Henschel, Leipzig 2009. ISBN 3-89487-635-2.
Wolfgang Schumann: Friedrichstadtpalast – Europas größtes Revuetheater, vom Palast-Varieté zum Friedrichstadtpalast 1945–1995. Henschel, Berlin 1995, ISBN 3-89487-236-5.
Hans Ludwig: Altberliner Bilderbogen. Altberliner Verlag, Berlin 1965, 1967, 1990. ISBN 3-357-00077-6.
Wolfgang Carlé: Das hat Berlin schon mal gesehn. Eine Historie des Friedrichstadt-Palastes, nach einer Dokumentation von Heinrich Martens. Henschelverlag Berlin 1975.
Wolfgang Carlé: Markt, Manege, Musentempel – aus der Geschichte des Friedrichstadtpalastes. In: Wochenpost Nr. 14/1984.
Wolfgang Carlé, Heinrich Martens: Kinder, wie die Zeit vergeht – Eine Historie des Friedrichstadt-Palastes Berlin. Henschelverlag Kunst und Gesellschaft. Berlin 1987.
Die Bau- und Kunstdenkmale der DDR, Berlin, I; Institut für Denkmalpflege (Hrsg.), Henschelverlag, Berlin 1984. S. 326 ff.
Hans Prang, Günter Kleinschmidt: Mit Berlin auf du und du – Erlesenes und Erlauschtes aus 750 Jahren Berliner Leben. F. A. Brockhaus Verlag, Leipzig 1980. S. 170/171 Markthalle, Zirkus, Theater und Varieté.
Wolfgang Tilgner, Eva Senger: Das Haus an der Spree – Von der Markthalle zum Friedrichstadtpalast. Friedrichstadt-Palast (Hrsg.), Berlin 1974.