Արցախի քաղաքական կարգավիճակ

Արցախի քաղաքական կարգավիճակը մնում է չլուծված 1991 թվականին Ադրբեջանի անկախ պետության ճանաչումից ի վեր։ Խորհրդային Միության ժամանակ այն Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության էթնիկական հայկական ինքնավար մարզն էր, սակայն ԽՍՀՄ փլուզումն ուղեկցվել է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու ձգտող տեղի հայերի և դրան դեմ հանդիսացող ադրբեջանցիների միջև հակամարտությամբ։ Հակամարտությունը շուտով վերածվել է Արցախյան ազատամարտի, որի արդյունքում Ղարաբաղը, ինչպես նաև 7 հարակից շրջանները անցել են Հայաստանի դե ֆակտո երկրորդ պետությանը՝ Արցախի Հանրապետությանը։ Բանակցությունները տեղի են ունեցել էպիզոդիկորեն հետագա տասնամյակների ընթացքում, որոնց ընթացքում Հայաստանի / Արցախի և Ադրբեջանի միջև ընդհանուր առմամբ գերակշռում էր հրադադարը (թեև առանց խաղաղապահ ուժերի մասնակցության)։ Թուրքիան և Ադրբեջանը փակել են Հայաստանի և Արցախի հետ իրենց սահմանները և այլ դիվանագիտական քայլեր են ձեռնարկել նրանց մեկուսացնելու համար։ Մինչդեռ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը և այլ մարմիններ հանդես են եկել տարբեր հայտարարություններով և առաջարկել են երկխոսության նախաձեռնություններ, սակայն դրանցից ոչ մեկը հաջողությամբ չի պսակվել։ 2020 թվականի Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում ադրբեջանական զորքերը Թուրքիայի աջակցությամբ մտել են Արցախի կողմից գրավված տարածքներ և գրավել տարածաշրջանի հարավային կեսը, ներառյալ Շուշին։ Հայաստանը (բանակցություններ վարելով նաև Արցախի անունից) ստիպված է եղել զիջել լրացուցիչ տարածքներ, որպեսզի պահպաներ Ստեփանակերտը և բուն Արցախի հյուսիսային կեսը տեղական հայկական վերահսկողության ներքո (և ռուս խաղաղապահների պաշտպանության ներքո)։ Այս կրճատ տարածաշրջանի քաղաքական կարգավիճակը չի որոշվել համաձայնագրում և մնում է չլուծված։


== Անկախության ճանաչում ==


=== ՄԱԿ-ի անդամ չհանդիսացող պետություններ ===


=== ԱՄՆ նահանգներ ===

Մինչ Կալիֆորնիան ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը 2014 թվականի մայիսին, նահանգում երեք տեղ այն արդեն ճանաչվել էր․

Ֆրեզնո շրջան (Ապրիլ, 2013)
Հայլենդ (Նոյեմբեր, 2013)
Լոս Անջելես (Հունվար, 2014)Քույր քաղաքներ են Հայլենդը և Բերձորը, ինչպես նաև Մոնթեբելլոն և Ստեփանակերտը։
2016 թվականի ապրիլի 20-ին Հավայի նահանգի Հոնոլուլու քաղաքը ճանաչել է Արցախը։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Կոլորադո նահանգի Դենվեր քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։
2020 թվականի դրությամբ Արցախի Հանրապետությունը ճանաչվել է նաև․

Ֆորտ Լի
Գլենդել
Ֆոուլեր
Ինգլվուդ Քլիֆս
Քլարկ շրջան
Ռիջֆիլդ
Քլիֆսայդ Փարկ վարչական միավորները։


=== Ավստրալիա ===
2012 թվականի հոկտեմբերին Ավստրալիայի Նոր Հարավային Ուելս նահանգը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը, սակայն 2015 թվականի նոյեմբերին Ավստրալիայի արտաքին գործերի նախարարը հաստատել է, որ Ավստրալիայի դաշնային կառավարությունը չի ճանաչում այն և պաշտպանում է Ադրբեջանի հավակնություններն այդ տարածքի նկատմամբ։ 2017 թվականին Ավստրալիայի կանաչների կուսակցությունը հայտարարել է, որ ճանաչում է Արցախի Հանրապետությունը։
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ուիլոուբի քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։


=== Կանադա ===
2020 թվականի սեպտեմբերին Հայ-ադրբեջանական պատերազմի բռնկումից հետո սենատոր Լեո Հաուսակոսը կոչ է արել Կանադային ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղը որպես անկախ պետություն։
2020 թվականի նոյեմբերի 5-ին Կանադայի Քվեբեկ նահանգի Լավալ քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։


=== Ֆրանսիա ===
Արցախի անկախությունը ճանաչում են Ալֆորվիլլ, Լիմոնեստ և Վիեն քաղաքները։ Արցախի Հանրապետությունը ճանաչելու մասին օրինագիծը Ֆրանսիայի Ազգային ժողով է ներկայացվել 2020 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։
2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին Փարիզի խորհուրդը՝ քաղաքի օրենսդիր մարմինը, ճանաչել է Արցախի անկախությունը և կոչ է արել ֆրանսիական կառավարությանը հետևել իր օրինակին։
2020 թվականի նոյեմբերի 21-ին Սենտ Էտիենի քաղաքային խորհուրդը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։ 2020 թվականի նոյեմբերի 24-ին Դեսին Շարպ քաղաքը կոչ է արել Ֆրանսիայի կառավարությանը ճանաչել Արցախը։
2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Ֆրանսիայի Սենատը Արցախի անկախությունը ճանաչելու կոչով բանաձև է ընդունել։ Սակայն Ֆրանսիայի Սենատի կողմից բանաձևի ընդունումից հետո Ֆրանսիայի ԱԳՆ ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ «Ֆրանսիան չի ճանաչում ինքնահռչակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը»։


=== Գվատեմալա ===
Գվատեմալայի Սայաշե քաղաքի քաղաքապետարանը պաշտոնապես ճանաչել է արցախահայության ինքնորոշման իրավունքը և սատարել է ազատ և ինքնիշխան պետության ստեղծմանը։


=== Իտալիա ===
2020 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Իտալիայի Միլան քաղաքը դարձել է առաջին եվրոպական խոշոր քաղաքը, որը ճանաչել է Արցախի Հանրապետությունը։ Պալերմոյի, Ազոլոյի, Չերկիարա դի Կալաբրիայի և Լոմբարդիայի տարածաշրջանի կողմից ճանաչումը տեղի է ունեցել հաջորդ երկու շաբաթվա ընթացքում։ 2020 թվականի նոյեմբերի 4-ին Կամպոբասո քաղաքը նույնպես ճանաչել է Արցախը։
2020 թվականի նոյեմբերի 18-ին Վիարեջո քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը։ 2020 թվականի նոյեմբերի 19-ին Ապրիլիան և Պիզան ևս ճանաչել են այն։ 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Սկիո քաղաքը ճանաչել է Արցախը։
2020 թվականի նոյեմբերի 26-ին Սան Ջորջո դի Նոգարոյի քաղաքապետարանը ճանաչել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը։


=== Միացյալ Թագավորություն ===
2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Դերբիի քաղաքային խորհուրդը միաձայն ընդունել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը ճանաչող բանաձև։ Այսպիսով, Դերբի քաղաքը դարձել է Միացյալ Թագավորության առաջին քաղաքը, որն ընդունել է նման բանաձև։


=== Ուրուգվայ ===
2020 թվականի նոյեմբերի 13-ին Ուրուգվայի Մոնտեվիդեոյի դեպարտամենտի օրենսդիր ժողովը միաձայն ճանաչել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը։


=== Իսպանիա ===
2014 թվականի սեպտեմբերին Բասկերի խորհրդարանը ընդունել է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի աջակցության առաջարկը։
2020 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Կատալոնիայի խորհրդարանն ընդունել է Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի և Արցախի Հանրապետության ճանաչման աջակցության առաջարկը։
Կատալոնիայի Ամպոստա քաղաքը ճանաչել է Արցախի անկախությունը 2020 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, իսկ Բերգա քաղաքը՝ նոյեմբերի 6-ին։


== Տես նաև ==
Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
Արցախի քաղաքականություն
Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի մասին համաձայնագիր (2020 թվականի նոյեմբերի 10)
Արցախի Հանրապետության վիզային քաղաքականություն
Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն
Արցախի արտաքին քաղաքականություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Արցախի Հանրապետության կառավարություն