Լեպտին

Լեպտին (հունարեն՝ λεπτός leptos - բարակ, թույլ), ճարպային հյուսվածքի բջիջների՝ ադիպոցիտների կողմից արտադրվող հորմոն։ Ընկճում է ախորժակն ու առաջացնում հագեցման զգացողություն։ Լեպտինի ազդեցությունը հակառակ է ուղղված գրելինին։ Լեպտինի նկատմամբ բջջային ընկալիչները տեղակայված են ենթատեսաթմբի (հիպոթալամուս) կամարաձև կորիզներում, այն նույն տեղերում, որտեղ և գրելինի ընկալիչներն են։
Առաջին անգամ անջատվել է 1994 թ.-ին։ Լեպտինի սինթեզի համար պատասխանատու Ob(Lep) գենը (Ob՝ անգլ.՝ obese, Lep՝ leptin) տեղակայված է մարդու 7-րդ քրոմոսոմում։ Հորմոնը կազմված է 167 ամինաթթուներից։ Հիմնականում արտադրվում է սպիտակ ճարպային հյուսվածքի բջիջների կողմից, ինչպես նաև՝ գորշ ճարպային հյուսվածքի բջիջներում, ընկերքում, ձվարաններում, կմախքային մկաններում, ստամոքսում, էպիթելային բջիջներում, ոսկրածուծում։


== Քանակը ==
Լեպտինը արյան մեջ շրջանառվում է ազատ և կապված ձևերով։ Արյան մեջ նրա քանակական տատանումները կտրուկ ձևով են կատարվում։ Լեպտինի քանակն արյան մեջ շատ է կեսգիշերի և առավոտվա ժամերի միջև։ Նրա քանակի օրական տատանումները կախված են սնման ռեժիմից։
Մարդկանց մոտ նկարագրված են դեպքեր, երբ լեպտինի քանակը կախված չի եղել մարմնի ճարպի զանգվածի հետ։

Լեպտինի քանակը նվազում է 24-72 ժամյա քաղցից հետո։
Մեծ նշանակություն ունի քաղցին հարմարվելու գործում։
Ճարպակալմամբ տառապողների մոտ լեպտինի քանակը ավելացած է լինում։
Լեպտինի քանակը նվազում է քնից զրկվելու դեպքում։
Լեպտինի քանակն ավելանում է հուզական սթրեսի հետևանքով։
Լեպտինի քանակը նվազում է ֆիզիկական աշխատանքի հետևանքով։
Լեպտինի քանակը ավելանում է դեքսամեթազոնի ազդեցությամբ։
Ինսուլինն ավելացնում է լեպտինի քանակը։
Լեպտինի քանակը շատանում է ճարպակալման դեպքում (հակասական երևույթ)։


== Նշանակությունը ==
Լեպտինը մասնակցում է օրգանիզմի էներգիական փոխանակության և մարմնի զանգվածի կարգավորմանը, հիմնական ֆունկցիան՝ ախորժակի ընկճումն է։ Այդ պատճառով շատ հաճախ անվանում են նաև հագեցման հորմոն։ 
Այն ազդում է ենթատեսաթմբի վրա և արգելակում քաղցի զգացում առաջ բերող Y-նեյրոպեպտիդի, անանդամիդի (ներսածին կաննաբինոիդային համակարգ) արտադրությունը, ինչպես նաև խթանում է քաղցը ճնշող α-մելանոխթանիչ հորմոնի արտադրությունը։ Ի տարբերություն խոլեցիստոկինի, լեպտինն առավել երկար ժամանակով է ճնշում քաղցի զգացողությունը։ Լեպտինի բնածին անբավարարությունը մարմնի խիստ ճարպակալման պատճառ կարող է հանդիսանալ։
Ծոմն ու ցածր կալորիաներով դիետաները նվազեցոնւմ են լեպտինի քանակը։
Լեպտինին ընկճում է ինսուլինի արտադրությունը և բարձրացնում հյուսվածքների դիմադողականությունն այս հորմոնի նկատմամբ, իսկ դա ինսուլին ոչ կախյալ շաքարային դիաբետի առաջացման պատճառ կարող է հանդիսանալ։ Ինսուլինն ազդելով ճարպային հյուսվածքի վրա, խթանում է լեպտինի արտադրությունը։
Սեռական հասունացման ժամանակ լեպտինի քանակությունը բարձրանում է արյան մեջ։
Լեպտինի ընկլաիչներ կան նաև T լիմֆոցիտների վրա։
Լեպտինը խթանում է անոթների վերականգնումը՝ անգիոգենեզիսը, անոթային էնդոթելային աճի գործոնի քանակի ավելացման միջոցով։
Գերլեպտինեմիայն նվազեցնում է արյան ճնշումը։
Սաղմի թոքերում արտադրվող լեպտինը խթանում է սուրֆակտանտի արտադրությունը։
Ընկերքը նույնպես արտադրում է այս հորմոնից։ Լեպտինի քանակն ավելանումէ հղիության և նվազում՝ ծննդաբերությունից հետո։ Լեպտինն արգելակում է արգանդի կծկումները։
Իմունոռեակտիվ լեպտինը հայտնաբերվել է մայրական կաթում և դրանով սնվող նորածինների արյան մեջ։
Լեպտինը մասնակցում է նաև սեռական հասունացմանը, ոսկրերի աճին, ուղեղի այլ կառույցների նորմալ գործունեությանը, իմունային ռեակցիաներին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Facts on Leptin: FAQ
Leptin Resistance Fact Sheet
The role of leptin and ghrelin in the regulation of food intake and body weight in humans: a review.
How to Increase Leptin Archived 2015-02-08 at the Wayback Machine.
Bodyweight Regulation: Leptin Part 1 Archived 2014-12-16 at the Wayback Machine.