Հարավաֆրիկյան աստղադիտարան

Հարավաֆրիկյան աստղադիտարան (անգլ.՝ South African Astronomical Observatory, ՀԱԱԱ), 1972 թվականին ՀԱՀ-ում հիմնադրված աստղագիտական աստղադիտարան։ Աստղադիտարանը պատկանում է Հարավային Աֆրիկայի Ազգային հետազոտական հիմնադրամին։ Աստղադիտարանին են պատկանում փոքր մոլորակների կենտրոնի «051», «B31» և «A60» ծածկագրերը։ ՀԱԱԱ-ի աստղադիտարանը համարվում է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանի իրավահաջորդը։ 


== Աստղադիտարանի ղեկավարներ ==
1879-1906 թթ. - Դեյվիդ Հիլլ (աստղագետ)
1972-1976 թթ. - Ռիչարդ Վուլլի


== Աստղադիտարանի պատմություն ==
ՀԱԱԱ-ն համարվում է Բարեհուսո հրվանդանում 1820 թվականին հիմնադրված Թագավորական աստղադիտարանի դիտարկման կայանի իրավահաջորդը։ Հիմնական շենքի շինարարությունն ավարտվել է 1829 թվականին, որն արժեցել է 30000 ֆունտ ստերլինգ։ 1972 թվականին Յոհաննեսբուրգի հանրապետական ասղադիտարանը, Ռեդքլիֆի աստղադիտարանը (ՀԱՀ) և Թագավորական աստղադիտարանը միավորվեցին Հարավաֆրիկյան աստղադիտարանի մեջ։ ՀԱԱԱ-ի շտաբ բնակարանը գտնվում է հին Թագավորական աստղադիտարանի տարածքում, որտեղ էլ տեղակայված են պատմական գործիքները։


== Աստղադիտարանի գործիքներ ==
Քեյփթաուն

Աստղադիտակ Մակ-Կլին (աստղադիտակ Վիկտորիա) D=61 սմ (լուսանկարչական խողովակ) և D=46 սմ (դիտարկման խողովակ), 1901 թ.
Phased Experimental Demonstrator (PED) - 6 հատ 2.5 մետրանոց ռադիոալեհավաք, փորձարարական դիտարկումների համար։Սազերլենդ 

0.5-մետրանոց  աստղադիտակ - կառուցվել է 1967 թվականին Հանրապետական աստղադիտարանի համար, 1972 թվականին տեղափոխվել է  Սազերլենդ
0.75-մետրանոց աստղադիտակ - Grubb Parsons արտացոլիչ հեռադիտակ
Alan Cousins Telescope (ACT) - 0.75- մետրանոց աստղադիտակ, ի սկզբանե կոչվել է Ավտոմատացված ֆոտոմետրիկ աստղադիտակ, բայց ավելի ուշ վերանվանվել է Alan William James Cousins-ի պատվին
en:Birmingham Solar Oscillations Network (BISON) - արևային տատանումների Բիրմինգհեմյան վեց աստղադիտակներից մեկը։
Աստղադիտակ Էլիզաբեթ - 1.0-մետրանոց աստղադիտակ, բերված Քեյփթաունից գրավիտացիոն ոսպնյակավորման ցանցի դիտարկումների նպատակով (Probing Lensing Anomalies Network, PLANET)
Infrared Survey Facility (IRSF) - 140 սանտիմետրանոց ռեֆլեկտոր հագեցած եռագույն հեռուստացույցով։ Տեղադրվել է 2000 թվականին Ճապոնիայի կրթության նախարարության կողմից Մագելանյան ամպերի դիտարկման նախագծով։
MONET -«MOnitoring NEtwork of Telescopes» նախագծով տեղակայված 1.2 մետրանոց աստղադիտակներից մեկը։ Երկրորդ աստղադիտակը տեղադրված է  ԱՄՆ-ի Տեխասի նահանգի Մակ- Դոնալդ աստղադիտարանում։  Դա ռոբոտիզացված աստղադիտակ է հեռակառավարումով։  Աստղադիտակը ստեղծվել է Հետինգենյան համալսարանում (անգլ.՝ Halfmann Teleskoptechnik):
Աստղադիտակ Ռեդքլիֆ - 1.9 մետրանոց ռեֆլեկտոր, կառուցվել է 1948 թվականին Պրետորիայում Ռեդքլիֆ աստղադիտարանի համար։ 1972 թվականին աստղադիտակը տեղափոխվեց Սազերլենդ։  1951 թվականից մինչև 2004 թվականն այն ամենախոշոր աստղադիտակն էր ՀԱՀ-ում։
Հարավաֆրիկյան Մեծ ասղադիտակ (SALT) - սա խոշորագույն օպտիկական աստղադիտակն է հարավային կիսագնդում 11 մ չափսի կառուցվածքային հայելիներով։ Աստղադիտարանի ծածկագիրն է B31: SALT-ը շահագործման է հանձնվել 2005 թվականի նոյեմբերին։  SALT-ը կառուցվել է նույն մեթոդիկայով, ինչ Հոբբի- Էբերլի աստղադիտակը (HET) ԱՄՆ-ի Տեխասի նահանգում։
SuperWASP-South (անգլ.՝ Wide Angle Search for Planets) - տարանցիկ մեթոդով հարավային կիսագնդում, էկզոտիկ մոլորակների որոնման նախագիծ։ 8 Canon օբյեկտիվներ (F=200mm, f/1.8) տեսախցիկներով։
KELT-South (անգլ.՝ Kilodegree Extremely Little Telescope - South) - ավտոմատացված 4.2 սմ օբյեկտիվով և շուրջ 1000 քառ.հա. տեսադաշտով աստղադիտակ տարանցիկ մեթոդով հարավային կիսագնդում, էկզոտիկ մալորակների որոնման համար։
Yonsei Survey Telescopes for Astronomical Research (YSTAR) - աստղադիտարանի ծածկագիրը A60: Օգտագործվում է փոփոխական աստղերի, տարանցիկ երևույթների և երկրամերձ աստերոիդների դիտարկման նպատակով։ Կառուցվել է Հարավային Կորեայի միջոցներով և ղեկավարվում է նրանց կողմից։


== Աստղադիտարանի բաժիններ ==
GPS-կայան
Սեյսմիկ կայան


== Հետազոտությունների ուղղություններ ==
Երկրաֆիզիկա
Օդերևութաբանություն
Երկրամերձ օբյեկտներ
Էկզոմոլորակներ
Գալակտիկական աստղագիտություն


== Հիմնական նվաճումներ ==
Բարեհուսո հրվանդանից թագավորական մեդալով պարգևատրված աստղագետներ`

Թոմաս Մաքլիրը  1869 թվականին՝ միջօրեականի աղեղի չափման համար։
Դեյիդ Հիլլ (աստղագետ) 1903 թվականին՝ արևային և աստղային պարալաքսների չափման համար։
Քեյփթաունի աստղը բացահայտվել է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանում կատարված պատկերների հիման վրա։
Պրոկսիմ Ցենտավրի առաջին պարալաքսը չափվել է Բարեհուսո հրվանդանի աստղադիտարանում։
SuperWASP-South  համակարգում էկզոմոլորակի  բացահայտում։
WASP-1b
WASP-2b
WASP-4b
WASP-5b
WASP-6b
WASP-7b
WASP-10b
WASP-11b/HAT-P-10b
WASP-12b
WASP-14b
WASP-15b
WASP-17b — բացահայտվել է 2009 թվականին
Հայտնաբերված առաջին roAp-աստղը եղել է  HD 101065-ը (Պշիբիլսկու աստղ)։ Պայծառության տատանումները հայտնաբերվել են Դոնալդ Կուրցի կողմից (անգլ.՝ Donald Kurtz) օգտագործելով Հարավաֆրիկյան աստղադիտարանի 20-դյույմանոց աստղադիտակը, որը նշմարում է աստղի կորի փայլի փոփոխությունները 12,15 րոպե ժամանակահատվածով և 0,01m−0,02m փայլի ամպլիտուդով։
Բարեհուսո հրվանդանի լուսանկարչական կատալոգը (անգլ.՝ Cape Photographic Catalogue):


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Official Website
SALT Homepage
BiSON Homepage
KELT-South Homepage
«WASP-South Live weather and status»։ WASP@Keele (անգլերեն)։ Keele University Astrophysics Group։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-18-ին։ Վերցված է 2013-09-02 
SUR listing at Proect IDA Archived 2011-07-20 at the Wayback Machine.