Բորսա

Բորսա (գերմ.՝ börse), զանգվածային փոխարինելի ապրանքների կանոնավոր գործող մեծածախ շուկա, ուր վաճառքը կատարվում է ստանդարտով կամ նմուշով (ապրանքային բորսա) կամ արժեթղթերով (ֆոնդային բորսա), արտասահմանյան տարադրամով (արժութային բորսա)։ Շուկայի առավել զարգացած ձևն է։ Բորսան սովորաբար ունենում է անդամների հաստատագրված կազմ, առևտրի խիստ կանոններ։ Այն միջնորդ օղակ է, որն ապահովում է տարբեր ապրանքների ու ծատայությունների՝ ըստ պահանջարկի իրացումը։
Բորսան առաջին անգամ կազմակերպվել է Անդրվերպենում 1511թ. որպես առևտրի հրապարակ, որտեղ առևտրականները հավաքվում էին փոխանակման գործարքներ կատարելու համար։ Այնուհետև, դրանք հիմնադրվել են Լոնդոնում 1566 թ., Ռուսաստանում 1703 թ., Նյու Յորքում 1792 թ. և այլն;
1920-ականներին շուկայական էկոնոմիկայի լայն զարգացումն անհրաժեշտ դարձրեց բորսաների տարբեր տեսակների ստեղծում՝ առևտուրն ավելի օպերատիվ դարձնելու համար։ Բորսաների առավելությունները սովորական շուկաների նկատմամբ այն է, որ բորսայական առևտուրը հնարավորություն է տալիս արագ գտնել վաճառողներին, գնորդներին և ապահովել անհրաժեշտ գների սահմանումը՝ ապրանքները շտապ իրացնելու համար։


== Տնտեսական պատճառներ ==
Վաճառողները և գնողները ձգտում են գործարքից ստանալ առավելագույն օգուտ և այդ պատճառով ուզում են համոզված լինել նրանում, որ գործարքի գինը արտացոլում է պահանջարկի և առաջարկի ներկա հարաբերությունը։ Նման ապրանքների շուկան միացնում և ամփոփում է տեղեկատվության մեծ ծավալ, ընդ որում շատ կարճ ժամանակամիջոցում։ Այդ ֆունկցիան կատարելու համար շուկան պետք է ունենա կենտրոնացման բարձր աստիճան, որին հասնում է բորսան, որտեղ ընդհարման մեջ են մտնում ապրանքի պահանջարկը և առաջարկը։
Բորսայի տարբերիչ նշաններն են՝

հաստատուն և որոշակի օրենքներով կազմակերպված գործելու բնութագիրը
վաճառքը կատարվում է առանց ապրանքը ներկայացնելու
գործարքը կատարվում է զանգվածային, փոխանակվող ապրանքներով


== Ֆունկցիաներ ==
Բորսան պետական կամ ակցիոներական կազմակերպություն է, որը կատարում է հետևյալ հիմնական ֆունկցիաները՝

հադիպեցնում է ապրանքի գնորդին և վաճառողին, այսինքն դա այն տեղն է, որտեղ անմիջապես կատարվում է ապրանքի առք ու վաճառք
գրանցվում է ապրանքի կուրսը-այսինքն ամփոփում և ի մի է բերում ինվեստորների վերաբերմունքը բորսայում ներկայացված ապրանքների վերաբերյալ։
գնանշումներ
կարգավորումը (արբիտրաժային) և ծագած վեճերի,
սահմանում է բորսայական առևտրի կազմակերպման կանոնները,
որոշակի երաշխիքներ է տրամադրում ապրանքների, ծառայությունների ու արժեթղթերի վերաբերյալ գործարքների ժամանակ և դրա դիմաց ակնկալում է եկամուտ ստանալ։


== Սուբյեկտներ ==
Բորսաներում մշտապես գործող սուբյեկտներն են՝
Մակլերը՝ բորսայում մշտական աշխատող է, որը գործարքներն իրականացնում է գործակալների հանձնարարությամբ և նրանց հաշվին։ Մակլերն ունի իրավական անձի կարգավիճակ և մասնագիտացված է բորսայական կոնկրետ գործարքների կատարման մեջ։
Բրոքերը՝ շահագրգռված կողմերի միջև գործարքների կատարմանն աջակցող միջնորդ է, որը սովորաբար պայմանագրեր է կնքում գործակալների համաձայնությամբ և նրանց հաշվին իր ծառայությունների համար վարձատրվում է; Սրանք հաճախ  լրացուցիչ ծառայություններ են կատարում՝ ուսումնասիրում են շուկայի կոնյուկտուրան և անհրաժեշտ նյութեր են հաղորդում իրենց գործակալներին։
Դիլերը՝ որոշակի ֆիզիկական անձ է կամ ֆիրմա, որը զբաղվում է ապրանքների վերավաճառման հարցերով, հաճախ իր անունից և իր հաշվին։ Դիլերի եկամուտը կազմավորվում է նրա կողմից գնվող և վաճառվող ապրանքների գների տարբերության հաշվին։


== Տեսակներ ==
Բորսան լինում է.

ապրանքային բորսա
ֆոնդային բորսա
արժութային բորսա
ֆյուչերսային բորսա
ընտրովի բորսա


== Բորսայական գործարքներ ==
Բորսայական գործարքները բաժանվում են մի քանի խմբերի՝

գործարքներ ռեալ ապրանքների հետ, ընդ որում բորսայական պրակտիկայում առկա ապրանքները կազմում են դրանց շրջանառության 1-2%-ը միայն։
Գործարքներ ոչ առկա ապրանքների հետ։ Այստեղ վաճառվում են ոչ թե ապրանքը,այլ այն ստանալու իրավունքը, դրանց մատակարարման մասին պայմանագիրը։
Գործարքներ պարգևատրում ստանալու համար։ Այս գործարքը վճարողին ընտրելու իրավունքի հնարավորություն է տալիս կամ կատարել պարտավորությունը, կամ պայմանագրով նշված ժամկետում նրանից հրաժարվել։
Գործարքների ապահովագրում, որի հիմնական նպատակն է գների տատանումից շահույթ ստանալ։
Գործարքներ գների հետագա սահմանումների վերաբերյալ։ Նման գործարքներում մի կողմը մյուսին իրավունք է վերապահում ցանկացած ժամանակ սահմանել գինը։


== Խաղ ==
Ստեղծվել է մի քանի բորսաների մոդելավորման խաղեր.

Բաժնետերերի (խաղ)
Բրոքեր(խաղ)
Բրոքեր +1 (խաղ)


== Աղբյուրներ ==
Մ Չոբանյան «Բիզնեսի համառոտ բառարան», 1992 թ


== Արտաքին հղումներ ==