Ռիչարդ Արքրայթ

Սըր Ռիչարդ Արքրայթ (անգլ.՝ Richard Arkwright,դեկտեմբերի 23, 1732(1732-12-23), Պրեստոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - օգոստոսի 3, 1792(1792-08-03)[…], Cromford, Derbyshire Dales, Դերբիշիր, Դերբիշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն), անգլիական խոշոր տեքստիլ արդյունաբերող, գյուտարար, մանող ոլորտի բազմաթիվ արտոնագրերի սեփականատեր, Ռիչարդ Արքվրայթ կրտսերի հայր։ Հանդիսանում է արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջանի նշանավոր ձեռնարկատեր։ Համարվում է արտադրության արդյունաբերական մեթոդի նախահայր։
Արքրայթը համատեղել է էներգիայի աղբյուրները, հաստոցները, էժան աշխատուժը և իր ժամանակի համար նոր հումքը՝ բամբակը մեկ ամբողջության մեջ, ինչը նրան թույլ է տվել պատմության մեջ առաջին անգամ ստեղծել մանվածքների զանգվածային արտադրություն։ Կրոմֆորդի Արքրայթ ֆաբրիկան համարվում է աշխարհի առաջին ժամանակակից գործարանը։


== Վաղ տարիներին ==
Արքրայթը ծնվել է Պրեստոնում, 1732 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Նա ընտանիքի 13 երեխաներից փոքրն էր։ Նրա հայրը՝ դերձակ Թոմաս Արքրայթը, Պրեստոնյան (անգլ.՝ Preston Guild burgess) գիլդիայի բուրժեսի ղեկավարն էր։ Ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով տղան դպրոց չի հաճախել։ Նրան զարմիկն է գրել ու կարդալ սովորեցրել։
Ռիչարդը սկսել է իր աշխատանքային կյանքը՝ որպես վարսահարդարների աշակերտ մոտակա Քըրքհեմում։ 1750 թվականին Բոլթոնում նա բացել է վարսավիրանոց և կեղծամների սեփական արհեստանոց, որտեղ նա կատարել է իր առաջին գյուտը՝ ջրակայուն կեղծամների ներկ։ Ներկերի հաջող վաճառքից ստացված առաջին միջոցներն ուղղվեցին մանող մեքենաների նախատիպը ստեղծելու հետագա աշխատանքի վրա։


== Գյուտեր ==

1769 թվականին Արքրայթը հայտնագործել է «Waterframe» մանող մեքենան և դրա համար արտոնագիր է ներկայացրել։ Երկու գործընկերները ֆինանսավորել են արտոնագրի հայտ ներկայացնելու համար անհրաժեշտ գումարը և ստեղծել են մանող մեքենայի արդյունաբերական կիրառումը։ Կրոմֆորդում բացվել է մանող մեծ գործարան՝ որպես շարժիչ օգտագործելով ջրային անիվները։ 1790 թվականից նա վերակառուցել է իր մանող մեքենաները գոլորշու շարժիչների համար։ Բացի պտտվող մեքենայից, Արքրայթը հայտնագործել է մի քանի այլ հեղափոխական սարքեր և մեքենաներ, որոնք բարձրացնում էին տեքստիլ արտադրանքի արդյունավետությունը։ Չնայած արտոնագրին, Արքվրիտի մանող մեքենան ընդօրինակել է գերմանացի Յոհան Գոտֆրիդ Բրյուգելմանը, ինչը դրել է արդյունաբերական հեղափոխության սկիզբը եվրոպական մայրցամաքում։
Արքրայթի համբավը ստվերվում էր ուրիշ մարդկանց գյուտերը գողանալու մեղադրանքներով։ Մի շարք դատական ​​գործընթացներ ցույց են տվել, որ իր կողմից արտոնագրված բոլոր մեքենաները իրականում նրա կողմից չեն հորինվել։ Այսպիսով, պարզվել է, որ ժամագործ Ջոն Քեյը հորինել է մանող վատեռ-մեքենան, սանդերքամեքենան՝ Դենիել Բորնը, սնուցող սարքը՝ Ջոն Լիզը։ 1785 թվականին Արքրայթի բոլոր արտոնագրերը չեղյալ հայտարարվեցին, բայց այդ ժամանակ նա արդեն դարձել էր անգլիական ամենահարուստ արտադրողներից մեկը։


== Վաստակի ճանաչում ==

Արքրայթի ձեռքբերումները լայնորեն ճանաչվել են և թույլ  են տվել նրան բարձր դիրքեր զբաղեցնել հասարակության մեջ։  Նա եղել է Դերբիշիրի կոմսության գլխավոր շերիֆ (անգլ.՝ high sheriff) և ազնվականության կոչում է ստացել 1786 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Արքրայթ»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Մանրամասն կենսագրություն անգլերեն լեզվով