Լասլո Լադանյի

Լասլո Լադանյի (հունգ.՝ László Ladányi, հոկտեմբերի 24, 1907(1907-10-24), Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - հունվարի 8, 1992(1992-01-08), Թել Ավիվ, Իսրայել), հունգարացի բանաստեղծ, հեղինակ, դրամատուրգ, լրագրող։


== Կենսագրություն ==
Լասլո Լադանյին Հունգարիայում հայտնի գրող է եղել դեռևս երիտասարդ տարիքում։ 50 տարեկան հասակում Իսրայել տեղափոխվելուց հետո էլ նա շարունակել է գրել հունգարերեն։ Նրա գրվածքները տպագրվել են և՛ իսրայելյան, և՛ օտարերկրյա մամուլում։ Հունգարիայում ապրելու տարիներին գրել է հիմնականում պոեզիա և դրամա, սակայն Իսրայել տեղափոխվելուց հետո հայտնաբերել է նոր ժանրը և սկսել ստեղծագործել արձակ՝ պատմվածքներ, վիպակներ։ Նրա պատմվածքները բազմազան ոճի են, իրատեսական տեսլականը զուգորդվում է բանաստեղծական սիմվոլիկայով, լիրիկական և փիլիսոփայական թեմաներով։ Պատմվածքներում առկա է մարդու հավերժական ուրախության և գեղեցկության տենչանքը։ Միաժամանակ նրա երգիծական գրվածքները լի են նուրբ հումորով։


=== Կյանքն ու գործունեությունը Հունգարիայում ===
1925 թվականին Լադանյին ավարտել է Բուդապեշտի առևտրի ակադեմիայի բարձրագույն դպրոցը։ Առաջին բանաստեղծությունը տպագրել է 1923 թվականին "Új Századok" (Նոր դարեր) գրական թերթում, որից հետո նրա բանաստեղծությունները հաճախակի տպագրվել են Բուդապեշտի պարբերականներում։ 1936-1949 թվականներին նա դարձել է "Új Idők (1894-1949)" (Նոր ժամանակներ) գրական շաբաթաթերթում պարբերաբար տպագրվող բանաստեղծ և ընդգրկվել է մի քանի ժողովածուներում։
Բանաստեղծությունների առաջին հատորը "Az éjszaka csodája" (Գիշերային առեղծված) լույս է տեսել 1940 թվականին։ Նույն թվականին նա ստիպված միացել է Հունգարիայի աշխատանքի ծառայությանը մինչև 1944 թվական։ 1943 թվականին մեկ օրով արձակուրդ է ունեցել և ամուսնացել Էդիթ Ութասիի հետ և նրա հետ ապրել մինչև կյանքի վերջ։ Աշխատանքային ծառայության տարիների դժվարին ժամանակները նա նկարագրել է «Իմ կյանքի կարուսելը» ինքնակենսագրական վեպում։ 1944 թվականի վերջում, երբ նացիստները գրավել են Հունգարիան և նրա ընկերությունը տեղակայվել է Ռումինիայում, նա կարողացել է փախչել և թաքնվել Ռումինիայի գյուղերում՝ փրկելով իր կյանքը։ 1945 թվականին տուն վերադառնալով՝ հարազատներին և ծնողներին սպանված է գտել։ Ողջ էին մնացել միայն քույրն ու կինը։
1945 թվականին Լադանյին դարձել է նորաստեղծ Հունգարիայի գորղների միության անդամ։ Հրատարակել է պոեզիա, հոդվածներ, պիեսներ, մանկական պատմվածքներ։ Նրա երեք գործողությունից բաղկացած հանգավոր պիեսը 1953 թվականին հաջողությամբ ներկայացվել է Բուդապեշտի թատրոնում։ Ռադիոն հեռարձակում է նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ, այդ թվում երեք գործողությամբ երաժշտական պիեսը, հանգավոր երգիծական դրամա, մի քանի կարճ պիեսներ, բանաստեղծություններ, դրամատիկացված պատմություններ։ 1957 թվականի մայիսին Հունգարական հեղափոխության շեմին կնոջ և դստեր հետ արտագաղթել է Իսրայել, որտեղ էլ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։


== Իսրայելյան շրջան ==
Իսրայել տեղափոխվելու առաջին տարիներին աշխատել է որպես լուսանկարիչ։ Նրա լուսանկարներն արժանացել են մրցանակների և մասնակցել Իսրայելի լրագրողների ընկերակցության շենքում կազմակերպված տարբեր ցուցահանդեսների։ 1967-1977 թվականներին որպես տեխնիկական գծագրիչ աշխատել է  Իսրայելի հեռահաղորդակցության նախարարությունում։ Միաժամանակ շարունակել է գրել հունգարերեն։ Նրա կարճ պատմվածքներն ու վեպերը պարբերաբար տպագրվել են իսրայելա-հունգարական մամուլում։ Հունգարական մամուլի համար եբրայերենից անգլերեն է թարգմանել կարճ պատմվածքներ։
1957 թվականին դարձել է Լոնդոնում հիմնադրված Հունգարիայի արտասահմանյան գրողների ընկերության անդամ։ Շուրջ 25 տարի տպագրել է կարճ պատմվածքներ պոեմներ և հոդվածներ արտագաղթած հունգար գրողների գրական թերթում "Irodalmi Újság": Որպես պարբերականի արտասահմանյան թղթակից՝ 1961 թվականին հոդվածների շարքով վավերագրել է Այքմանի փորձությունը։ Նրա կարճ պատմվածքները տպագրվել են Լոնդոնի «Népszava» (Ժողովրդի ձայն) և Մյունխենում հիմնադրված (1957-1961) «Látóhatár» (Հորիզոն) հունգարալեզու ամսագրում։


== Պարգևներ ==

Գրականության և պոեզիայի Հերցլի անվան մրցանակ, 1971
Գրականության Նորդաուի անվան մրցանակ, 1975


== Ընտրյալ երկեր ==
Az éjszaka csodája (Գիշերվա առեղծված), Բանաստեղծություններ, Բուդապեշտ, 1940։
Élet és halál között (Կյանքի և մահվան միջև), արձակ,  1962։
Tűzözön (Կրակի հեղեղ), Կարճ պատմվածքներ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1968։
Halon Barakia (Երկնքի պատուհան), կարճ պատմվածքներ եբրայերեն թարգմանությամբ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1974։
A lángoló özvegy (Կրակոտ այրին), Հումորային վեպ և կարճ պատմվածքներ, պատկերազարդել է դուստրը՝ Էվա Լադանյին, Թել Ավիվ, 1980։
Őszi verőfény (Աշնան պայծառ արև), Բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1982։
Látomás a falnál (Պատկեր պատին), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Թել Ավիվ, 1984։
Barátom a dzsinn (Իմ ընկեր Ջինը), հումորային էսքիզներ, կարճ պատմվածքներ և բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1985։
Életem körhintája (Իմ կյանքի կարուսելը), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Թել Ավիվ, 1987։
Francia négyes (Ֆրանսիական կվարտետ), կարճ պատմվածքներ և բանաստեղծություններ, Թել Ավիվ, 1989։
A lángoló özvegy (Կրակոտ այրին), վեպ և կարճ պատմվածքներ, Բուդապեշտ, 1990։
Gan haprahim shel Alex (Ալեքսի պարտեզը), կարճ պատմվածքներ եբրայերեն թարգմանությամբ, Թել Ավիվ, 1994։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==