Ասիայի հիվանդ մարդ

Ասիայի հիվանդ մարդ կամ Արևելյան Ասիայի հիվանդ մարդ (չինարեն՝  亞洲病夫、東亞病夫; pinyin: Dōngyà bìngfū), Ասիայի պետություն, որը տնտեսական կամ քաղաքական ճգնաժամ է ապրում։ Սկզբում այն վերաբերում էր 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի Քինգ դինաստիայի Չինաստանին, որն այն ժամանակ ուներ ներքին տարաձայնություններ և օգտագործվում էր մեծ տերությունների կողմից։


== Սկզբնական օգտագործումը ==
«Եվրոպայի հիվանդ մարդ» տերմինը սկզբնական շրջանում հորինվել է 1853 թվականին անկման վիճակում գտնվող Օսմանյան կայսրությանը բնորոշելու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո տերմինը կիրառվել է Եվրոպական մի շարք երկրներում՝ Ֆրանսիա, Իտալիա, Մեծ Բրիտանիա, Իսպանիա և Գերմանիա։ Չինաստանի «հիվանդ մարդ» բնորոշման ամենավաղ օրինակներից մեկը 1863 թվականի հունվարի 5-ին The Daily News-ում թայփինների շարունակվող ապստամբության մասին հոդվածն էր։ Հոդվածը վերատպվել է Չինաստանում 1863 թվականի հունվարի 7-ին Belfast Morning News հրատարակությունում ենթադրյալ «հիվանդ մարդ» վերնագրով ։ 1895 թվականին, երբ Ճապոնիան ջաղջախեց Չինատանին Ճապոնա-չինական պատերազմում չինացի գրող Յան Ֆուն Zhibao թերթի իր «Ծագման ուժը» հոդվածում բնորոշեց Չինաստանին որպես «հիվանդ մարդ»՝ նպաստելով այս տերմինի տարածմանը չինացի մտավորականների շրջանում ։ 1896 թվականին բրիտանական North China Daily News թերթի հրապարակած հոդվածում նշվում էր՝ աշխարհում չորս հիվանդ մարդ կա՝ Թուրքիան, Պարսկաստանը, Չինաստանը, Մարոկկոն։ Չինաստանը Արևելքի «հիվանդ մարդն» է։ Այս արտահայտությունը չէր վերաբերում չին ժողովրդի առողջությանը,այլ փոխաբերական իմաստով կիրառվում էր Քինգ կառավարության կոռումպացված և անիրազեկ վիճակը բնութագրելու համար ։ Արտահայտությանը հենց այս ժամանակ էր, որ ընդունվեց այն չին մտածողների կողմից, ովքեր ցանկանում էին բարեփոխել Քինգ կառավարությունը (Լյան Ցիչաո, Կան Յուվեյ)։ Հենց Լյան Ցիչաոն էր, ով 1902 թվականին իր «Նոր մարդիկ» գրքում առաջին անգամ «հիվանդ մարդ» տերմինը կապեց չինացի բնակչության ֆիզիկական առողջության հետ, որը այն ժամանակ տառապում էր թմրանյութի կախվածությունից, և այն կապեց ռազմական ճանապարհով իրեն պաշտպանելու Չինաստանի անկարողության հետ .։ Ըստ Չենգչի ազգային համալսարանի պրոֆեսոր Ջուի Սունգ Յանգի՝ չնայած չինացի մտավորականները ի սկզբանե հաձայնվել էին Չինաստանի «հիվանդ մարդ» նկարագրությանը, այս տերմինը աստիճանաբար սկսեց ընկալվել արևմուտքի կողմից որպես ծաղր, վիրավորանք, նվաստացում ուղղված Չինաստանին։


== Ժամանակակից օգտագործում ==
Այս արտահայտությունը մեծ տարածում գտավ 20-րդ դարի 1972 թվականին Հոնգ Քոնգի Ցասման բռունցքը ֆիլմում, որտեղ Բրյուս Լին գլխավոր դերակատարն էր և այն ցուցադրվեց ամբողջ Ասիայում։ Համաձայն չինացի գրող Չանգ Փինգի այդ ֆիլմը և այլ ֆիլմեր, որոնք զուգորդվում են չինական կրթության հետ իր «նվաստացման դարի» մասին, ընդգծում են «հիվանդ մարդ» արտահայտությունը չինական գաղութային պատմության հետ՝ դարձնելով օտարերկրյա ահաբեկչության խորհրդանշան։
20-րդ դարի վերջին այս արտահայտությունը օգտագործվում էր նաև Ասիայի մի շարք երկրներում, ինչպիսիք են՝ Ճապոնիան, Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքը և Ֆիլիպինները։


== 2020 թվական The Wall Street Journal-ի հոդված ==
2020 թվականի փետրվարի 3-ին, The Wall Street Journal-ը հրապարակեց Ուոլթեր Ռասել Միդի հեղինակած կարծիքը COVID-19 համավարակի վերաբերյալ՝ «Չինաստանը Ասիայի իսկական հիվանդ մարդն է» վերնագրով։ Փետրվարի 19-ին Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Գենգ Շուանգը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որտեղ նա չեղարկում է Wall Street Journal-ի երեք լրագրողների լիազորությունները և հրամայում նրանց արտաքսել։ Հայտարարության մեջ ասվում էր, որ WSJ հոդվածը «զրպարտում է» Չինաստանի ջանքերը COVID-19- ի դեմ պայքարում և օգտագործում է այնպիսի ռասայական խտրական կոչում, որում վրդովմունք և դատապարտում է հարուցում չինացիների և միջազգային հանրության շրջանում։ Այնուհետև Wall Street Journal- ի խմբագրական խորհուրդը տպագրեց մի հոդված, որում նշվում էր, որ չնայած «հիվանդ մարդ» տերմինը կարող է դիտվել որպես «անզգայուն», բայց Չինաստանի կառավարության գործողությունները նպատակ ունեին հասարակության ուշադրությունը շեղել կորոնավիրուսի դեմ պայքարից, կամ վրեժխնդիր լինել ԱՄՆ կառավարությունից այնտեղ գործող չինական պետական լրատվամիջոցներին որպես օտարերկրյա առաքելություններ նշանակելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==