Օվկիանոսի հատակի համաձայնագիր

Ծովի հատակի սպառազինությունների վերահսկման համաձայնագիր կամ Ծովի հատակի համաձայնագիր (անգլ.՝ Seabed Treaty), պաշտոնապես՝ Ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակում և դրա ընդերքում միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ զենքերի տեղակայման արգելքի մասին համաձայնագիր, բազմակողմ համաձայնագիր Միացյալ Նահանգների, Խորհրդային Միության (իրավահաջորդ՝ Ռուսաստան), Միացյալ Թագավորության և 91 այլ երկրներ, միջև, որոնք արգելում են միջուկային զենքի կամ «զանգվածային ոչնչացման զենքի» տեղադրումը օվկիանոսի հատակում առափնյա գոտուց 22,2 կմ (12 մղոն) հեռավորության վրա։ Համաձայնագիրը ստորագրող երկրներին թույլ է տալիս հետևել ցանկացած այլ ստորագրող երկրի՝ 22,2 կմ  գոտուց այն կողմ գտնվող ծովի հատակի բոլոր «գործողությունները»՝ համաձայնագրի համապատասխանությունն ապահովելու համար։
Անտարկտիկայի համաձայնագրի, Տիեզերական տարածության համաձայնագրի և միջուկային զենքից ազատ գոտու մասին պայմանագրերի նման, Ծովի հատակի զենքի վերահսկման համաձայնագիրը փորձում է կանխել միջազգային բախումների և միջուկային զենքի ներմուծումը դրանցից մինչ այժմ ազատ տարածք։ Այնուամենայնիվ, ծովի հատակի շուրջ համաձայնության հասնելը ներառում էր խնդիրներ, որոնք չեն հանդիպել մյուս երկու պայմանագրերը կնքելիս։


== Պատմություն ==

1960-ական թվականներին օվկիանոսագիտության տեխնոլոգիայի առաջխաղացումը և օվկիանոսի հատակի հսկայածավալ և գործնականում չօգտագործված ռեսուրսների հանդեպ մեծ հետաքրքրության աճը հանգեցրին մտավախության, որ օրենքով հստակ հաստատված կանոնների բացակայությունը կարող է հանգեցնել բախումների։ Եվ միաժամանակ մտավախություն կար, որ երկրները կարող են ծովի հատակն օգտագործել որպես միջավայր նոր ռազմակայաններ ստեղծելու համար, այդ թվում՝ միջուկային զենք արձակելու ունակ երկրները։
1967 թվականի օգոստոսին Մալթայի դեսպան Պարդոյի կողմից ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին ներկայացրած առաջարկին համապատասխան, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան, 1967 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, ստեղծեց ժամանակավոր հանձնաժողով՝ ուսումնասիրելու ծովի հատակը խաղաղ նպատակներով վերապահելու ուղիները, որի նպատակն էր. ապահովել, «որ ծովի հատակի և օվկիանոսի հատակի հետազոտությունն ու օգտագործումը իրականացվի Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրության սկզբունքներին և նպատակներին համապատասխան՝ հանուն միջազգային խաղաղության և անվտանգության պահպանման և ամբողջ մարդկության շահերի»։ 
Հաջորդ տարի Կոմիտեին տրվեց մշտական կարգավիճակ։ Միևնույն ժամանակ, ծովի հատակին առնչվող ռազմական և սպառազինությունների վերահսկման հարցերն ուղարկվել են Զինաթափման տասնութ ազգերի կոմիտե (անգլ.՝ ENDC) և դրա իրավահաջորդ՝ Զինաթափման կոմիտեի համաժողով (անգլ.՝ CCD): Նախագահ Նիքսոնը 1969 թվականի մարտի 18-ի հաղորդագրության մեջ ասել է, որ ENDC- ի ամերիկյան պատվիրակությունը պետք է քննարկի ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակին զանգվածային ոչնչացման զենքի տեղակայումը արգելող միջազգային համաձայնագրի համար անհրաժեշտ գործոնները և մատնանշել է, որ այդ համաձայնագիրը, ինչպես Անտարկտիդայի և Տիեզերական տարածության համաձայնագրերը, «կկանխի սպառազինությունների մրցավազքը նախքան այն սկսելու հնարավորություն ունենալը»։


== Երկրների կարգավիճակ ==


=== Մասնակից երկրներ ===
Օվկիանոսի հատակի զենքի վերահսկման մասին այս համաձայնագրի ստորագրումը իրականացվել է Վաշինգտոնում, Լոնդոնում և Մոսկվայում 1971 թվականի փետրվարի 11-ին։ Այն ուժի մեջ է մտել 1972 թվականի մայիսի 18-ին, երբ Միացյալ Նահանգները, Միացյալ Թագավորությունը, Խորհրդային Միությունը և ավելի քան 22 երկրներ այն վավերացրել են։ 2018 թվականի հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ 94 գործող պետություններ հանդիսանում են պայմանագրի կողմեր, մինչդեռ ևս 21-ը ստորագրել են պայմանագիրը, բայց չեն ավարտել վավերացումը։
Ստորև ներկայացված աղյուսակում նշված են ամսաթվեր, թե երբ և որ վայրում են պետությունները ստորագրել կամ ի պահ հանձնել իրենց համաձայնությունը։ Վայրը նշվում է ՝ (Լ) Լոնդոնի, (Մ) Մոսկվայի և (Վ) Վաշինգտոնի համար։

(Մ)  Մոսկվայում 
(Վ) Վաշինգտոնում 
(Լ) Լոնդոնում 


=== Պայմանագիրը պահպանող, բայց այն մասամբ ճանաչած պետություն ===

Չինաստանի Հանրապետությունը (Թայվան), որը ներկայումս ճանաչված է միայն ՄԱԿ-ի անդամ երկրներից 14-ի և  Վատիկանի (Պապական աթոռանիստի, բայց ոչ Պաղեստինի) կողմից, պայմանագրի վավերացման իր պարտավորությունները ստանձնել է (ի պահ է հանձնել) նախքան 1971 թվականին Միացյալ Նահանգների որոշումը՝ փոխել «միասնական Չինաստանի» միակ օրինական կառավարության ճանաչումը Չինաստանի հանրապետությունից (ՉՀ) Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն (ՉԺՀ)։ 
Երբ 1991 թվականին ՉԺՀ-ն վավերացրեց Օվկիանոսի հատակի հանաձայնագիրը, ՉՀ- ի վավերացումը որակեց որպես «անօրինական»։ ՉՀ- ը պարտավորվել է շարունակել հավատարիմ մնալ պայմանագրի պահանջներին, և ԱՄՆ-ն հայտարարել է, որ դեռևս համարում է, որ ՉՀ -ն կապված է համաձայնագրի իր պարտավորություններով։


=== Երկրներ, որոնք ստորագրել են, բայց չեն վավերացրել ===


== Նշումներ ==
Հոդվածը պարունակում է ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի «Պայմանագիր, որն արգելում է միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ տեսակի զենքի տեղակայումը ծովերի և օվկիանոսների հատակում և դրա խորքերում» փաստաթղթի նյութեր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Համաձայնագրի տեքստը Անգլերեն Վիքիդարանում - Seabed Arms Control Treaty 
Text of the treaty
Seabed ArՄs ControԼ Treaty, Federation of AՄerican Scientists
Treaty on the Prohibition of the EՄpԼaceՄent of NucԼear Վeapons and other Վeapons of Մass Destruction on the Sea-Bed and the Ocean FԼoor and in the SubsoiԼ Thereof, United Երկիրs DepartՄent of Երկիր
Պայմանագիրը վավերացրած երկրների ցանկ