Սերգեյ Այվազյան

Սերգեյ Արտեմի Այվազյան (ռուս.՝ Сергей Арутюнович Айвазян ) (հունիսի 24, 1934(1934-06-24), Մոսկվա, ԽՍՀՄ - մարտի 12, 2019(2019-03-12), Մոսկվա, Ռուսաստան), հայազգի  մաթեմատիկոս, տնտեսագետ, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, Լեոնիդ Կանտորովիչի անվան մրցանակի դափնեկիր (2017), ՌԳԱ Կենտրոնական տնտեսագիտական-մաթեմատիկական ինստիտուտի փոխտնօրեն, կոմպոզիտոր Արտեմի Այվազյանի որդին։


== Կենսագրություն ==
Սերգեյ Այվազյանը ծնվել է Մոսկվա քաղաքում։ 1952 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Մոսկվայի թիվ 186-րդ միջնակարգ դպրոցը։ 1957 թվականին  գերազանցությամբ ավարտել է  Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի մեխանիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո մինչև 1969 թվականը  որպես կրտսեր գիտաշխատող աշխատել է Վլադիմիր Ստեկլովի անվան  մաթեմատիկայի ինստիտուտում, այնուհետև տեղափոխվել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի մաթեմատիկայի ինստիտուտ , որտեղ էլ իր  նախաձեռնությամբ ստեղծվեց կիրառական եղանակներով հավանականության տեսության և մաթեմատիկական վիճակագրության լաբորատորիա։ Նրա առաջին գիտական ղեկավարներն են եղել գիտնականներ, ակադեմիկոսներ Ա.Կոլմագորովը և Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Յու. Վ. Պրոխորովը։  Նրա դիպլոմային աշխատանքի արդյունքները տպագրվել են մի շարք երկրների  հրատարակություններում։ 1967 թվականին Այվազյանը պաշտպանել է գիտական ատենախոսություն և ստացել  ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան՝ հավանականությունների տեսության մասնագիտությամբ՝ «Сравнение оптимальных свойств критериев Неймана Пирсона и Вальда» թեմայով։ 1975 թվականին  պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն մաթեմատիկական կիբեռնետիկա մասնագիտությամբ՝ «Вероятностностатистическое моделирование социально-экономических процессов и некоторые проблемы многомерного статистического анализа» թեմայով։ Նա մոտ 100 գիտական աշխատանքների և մենագրությունների հեղինակ է, որոնք տպագրվել են տարբեր երկրներում։ Նա նաև ղեկավար է եղել մոտ 20 գիտնականի, որոնք պաշտպանել են գիտական թեզեր։ 1988-2001 թվականներին  հրատարակել է երկու դասագիրք՝ «Կիրառական վիճակագրություն և էկոնոմետրիայի հիմունքներ», «Կիրառական վիճակագրությունը խնդիրներում և վարժություններում»։ Այվազյանը դասախոսել է նաև Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանում։


== Կապը այլ բուհերի հետ ==
Այվազյանը   համագործակցել է  մի շարք երկրների բուհերի գիտաշխատողների  հետ։ Նրա նախաձեռնությամբ և մասնակցությամբ Ռուս-հայկական համալսարանի հետ մշակվել է «Հայաստանի Հանրապետության մակրո էկոնոմոմետրիկական մոդելավորումը» նախագծի տեխնիկական առաջադրանքի հիմնական դրույթները, զեկուցումներով և դասախոսություններով հանդես է եկել ինչպես Հայաստանի բուհերում, այնպես էլ  Արցախի պետական համալսարանում։ Նա դասախոսություններ է ունեցել նաև Դիժոնի համալսարանի տնտեսա-մաթեմատիկական ինստիտուտում (Ֆրանսիա), Լոնդոնի Թագավորական համալսարանում  (Մեծ Բրիտանիա) և այլն։ 2008 թվականին Սերգեյ Այվազյան ընտրվել է   Հայաստանի  ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։


== Անդամակցություն ==
Բարձրագույն դպրոցի միջազգային ԳԱ անդամ։
Ամերիկյան վիճակագրական ընկերության անդամ։
2008 թվականին ընտրվել է Հայաստանի ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ։


== Մրցանակներ ==
ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի մրցանակի դափնեկիր (1986)
Ֆրանսիայի վիճակագիրների ազգային կոնգրեսի պատվավոր շքանշան (1986)
Եվրոպական էկոնոմետրիական կոնգրեսի պատվավոր շքանշան (1988)
Կոնտորովի անվան մրցանակի դափնեկիր (2017)


== Երկեր ==
Топология потребления, М., 1978 (համահեղինակ).
Прикладная статистика: Классификация и снижение размерности. М., 1988 (համահեղինակ).
Probabilistic-Statistical Modelling of the Relations in Society, Amsterdam-N. Y.-Oxford, 1976.
Прикладная статистика и основы эконометрики - М.: Юнити, 1998.
Прикладная статистика и основы эконометрики: Учебник для вузов.
Россия в межстрановом анализе синтетических категорий качества жизни населения: анализ российской траектории на стыке XX—XXI вв. (1995—2004 гг.). Мир России. 2005. Т. XIV. № 1. С. 62-88.


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
ՍԵՐԳԵՅ ԱՅՎԱԶՅԱՆ ԱՐՏԵՄԻ
ՆԵՐԿԱՅԱՑՆՈՒՄ Է ՀՀ ԳԱԱ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ԲԱԺԻՆԸ