Ալիսիա Ալոնսո

Ալիսիա Ալոնսո (իսպ.՝ Alicia Alonso, ծնունդով՝ Ալիսիա էռնեստինա դե լա Կարիդադ դել Կոբրե Մարտինես դել Օյո, իսպ.՝ Alicia Ernestina de la Caridad del Cobre Martínez del Hoyo, դեկտեմբերի 21, 1920(1920-12-21)[…], Հավանա, Կուբա - հոկտեմբերի 17, 2019(2019-10-17), Հավանա, Կուբա), կուբացի բալետի պարուհի, պարուսույց և մանկավարժ, Կուբայի ազգային բալետի հիմնադիր (իսպ.՝ Ballet Nacional de Cuba):


== Կենսագրություն ==
Ալիսիա Ալոնսոն ընտանիքի 4 երեխաներից կրտսերն էր։ Ծնողներն Իսպանիայից եկած գաղթականներ էին, հայրը բանակի սպա էր, ընտանիքը պատկանել է միջին խավին։ Դասական պար սկսել է սովորել 1931 թվականի հունիսին Հավանայի Երաժշտական արվեստի միության բալետի դպրոցում (իսպ.՝ Sociedad Pro-Arte Musical): Առաջին ուսուցիչը ներգաղթյալ Նիկոլայ Յավորսկին էր։
Բալետի բեմադրության մեջ առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1931 թվականի դեկտեմբերի 29-ին՝ Երաժշտական արվեստի միության բալետի դպրոցի սաների ցուցադրական համերգի ընթացքում։ Սակայն նրա իսկապես լուրջ ելույթը դարձել է Պյոտր Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհի» բալետում Երկնագույն թռչնի մենահամերգը, որը բեմադրվել էր Նիկոլայ Յավորսկու կողմից 1932 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Հավանայի «Աուդիտորիում» թատրոնի բեմում։
15 տարեկան հասակում ամուսնացել է կուբացի պարող և բալետի արվեստի ուսուցիչ Ֆեռնանդո Ալոնսոյի հետ (իսպ.՝ Fernando Alonso Rayneri): 1938 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Լաուրան։ Սովորել է Նյու Յորքում և Լոնդոնում։ Նրա ուսուցիչներից էր ռուս պարուհի Սոֆյա Ֆեոդորովան։ 19 տարեկանում մասամբ կորցրել է տեսողությունը, որը հետագայում միայն վատթարացել է (բալետի պարուհին ծերության շրջանում, փաստորեն, կուրացել է)։ 1939-1940 թվականներին ակտիվորեն մասնակցել է Ամերիկյան բալետի թատրոնի ստեղծմանը։ 1943 թվականից դարձել է թատրոնի առաջատար դերասանուհին։
1943 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ալիսիան Ժիզելի դերում փոխարինել է Մարկովին։ Այդ դերի շնորհիվ սկսվել է նրա համաշխարհային համբավը։ Աշխատել է Միխայիլ Ֆոկինի, Ջորջ Բալանչինի, Լեոնիդ Մյասինի, Բրոնիսլավա Նիժինսկայայի և այլ հռչակավոր բեմադրողների հետ։ Մշտապես ելույթ է ունեցել Իգոր Յուշկևիչի հետ։
1948 թվականին Կուբայում հիմնել է բալետի սեփական ստուդիան՝ «Ալիսիա Ալոնսոյի բալետ» (իսպ.՝ Ballet Alicia Alonso), հետագայում այն դարձել է Կուբայի ազգային բալետի ստեղծման հիմքը։
1955-1959 թվականներին թողնելով Բատիստայի բռնապետական ռեժիմը Կուբայում՝ պարել է Մոնտե Կառլոյի ռուսական բալետում։ 1957-1958 թվականներին ելույթ է ունեցել Մեծ և Կիրովյան թատրոններում։ Եվրոպայի, Ասիայի և Ամերիկայի թատրոններում պարել է դասական բալետի խաղացանկի տարբեր դերերում։
1959 թվականին՝ Կուբայական հեղափոխության հաղթանակից հետո, վերադարձել է հայրենիք։
Չնայած թույլ տեսողությանը՝ նա աշխարհի ամենահմուտ բալետի պարուհիներից մեկն էր, որի բեմական երկարակեցությունն օրինակ էր հետագա սերնդի բալետի պարողների համար։

— Agencia Cubana de Noticias (ACN)
1967 թվականի օգոստոսի 1-ին Կուբայի ազգային թատրոնում բեմադրվել է Ժորժ Բիզեի երաժշտության հիման վրա Ռոդիոն Շչեդրինի գործիքավորած «Կարմեն-սյուիտ» մի գործողությամբ բալետը (Ballet Nacional de Cuba, Հավանա), որը բեմադրել էր բալետմայստեր Ալբերտո Ալոնսոն։ Ալիսիա Ալոնսոն խաղացել է Կարմենի դերում (էկրանավորվել է 1968, 1972 և 1973 թվականներին)։
1977 թվականին բալետի պարուհու մասին ռեժիսոր Մանուել Դուչեսնե Կուսանը նկարահանել է «Ալիսիա» վավերագրական ֆիլմը։
2010 թվականի նոյեմբերին՝ Խոսե Լեսամա Լիմայի հարյուրամյակին, Խուլիան Օրբոնի երաժշտությամբ և «Նարցիսի մահը» պոեմի հիման վրա բեմադրվել է բալետ։
Մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ 98 տարեկան հասակում։


== Թատերական կազմակերպիչ ==
1948 թվականին հիմնադրել է Կուբայի ազգային բալետը։


== Ճանաչում ==
1966՝ Աննա Պավլովայի մրցանակ
1973՝ Հավանայի համալսարանի արվեստի պատվավոր դոկտոր
1981՝ Ֆելիքս Վարելայի շքանշան
1993՝ Իզաբելլա Կաթոլիկի շքանշան (Իսպանիա)
1998՝ Արվեստի և գրականության շքանշանի կոմանդոր (Ֆրանսիա)
2000՝ «Benois de la Danse» մրցանակ («Արվեստում կենսագործունեության համար»), «Խոսե Մարտիի» շքանշան
2002՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպան


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
De Gamez T. Alicia Alonso at home and abroad. New York: Citadel Press, 1971
Siegel B. Alicia Alonso: the story of a ballerina. New York: F. Warne, 1979
Arnold S.M. Alicia Alonso: first lady of the ballet. New York: Walker and Co., 1993
Maragoto Suárez J.M. Alicia Alonso: reto del devenir. La Habana: Editora Política, 2009


== Արտաքին հղումներ ==
«Alicia Alonso»։ Персональный сайт։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին (իսպ.)
«Alicia Alonso to Celebrate 90th Birthday with ABT» (անգլերեն)։ danzaballet։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին 
«American Ballet Theatre, Tribute to Alicia Alonso» (անգլերեն)։ danzaballet։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին