Ռիչարդ Կրեշո

Ռիչարդ Կրեշո (անգլ.՝ Richard Crashaw, 1612[…], Լոնդոն, Անգլիայի թագավորություն - օգոստոսի 21, 1649(1649-08-21), Լորետո, Անկոնա, Մարկե, Պապական մարզ), անգլիացի բանաստեղծ, ուսուցիչ, Բարձր եկեղեցու անգլիկան հոգևորական և հռոմեական կաթոլիկություն ընդունած անձ, ով 17-րդ դարի անգլիական գրականության մետաֆիզիկական պոեզիայի ականավոր բանաստեղծների շարքին է դասվել։ Կաթոլիկություն է ընդունել և Իտալիայում ստացել եկեղեցական պաշտոն, որտեղ էլ մահացել է։


== Կենսագրություն ==
Կրեշոն պուրիտանական հավատալիքներով հայտնի անգլիական աստվածաբան, բանաստեղծ Վիլիամ Կրեշոյի (1572-1626) որդին է եղել, ով կաթոլիկության դեմ հանդես եկող պամֆլետիստի և բանավիճողի մեծ հեղինակություն է վայելել։ Կրեշոյի ծննդյան ստույգ ամսաթիվը և մոր անունը հայտնի չէ, բայց հայտնի է, որ նա ծնվել է կամ 1612 թվականին Քրիստոսի գալուստի տոնի (անգլ.՝ Advent Season) շրջանում, կամ 1613 թվականի հունվարի 6-ին, Քրիստոսի հայտնության տոնի շրջանում։


=== Կրթություն ===
Երիտասարդ Ռիչարդի վաղ դաստիարակության մասին միանշանակ ոչինչ հայտնի չէ, այնուամենայնիվ տեսակետ կա, որ նա օգվել է իր հոր անձնական գրադարանից, որը պարունակել է բազմաթիվ կաթոլիկ գործեր և համարվել է «ժամանակի լավագույն մասնավոր աստվածաբանական գրադարաններից մեկը»։ Վաղ հասակում նա հավանաբար ազդվել է Բերնարդ Քլերվոսացու «Երգ-երգոց քարոզից», ուշ միջնադարյան բաստեղծուհի Եկատերինա Սիենացու կյանքի պատմությունից, Բրիջիթ Շվեդացու  և Ռիչարդ Ռոլլի գրքերից։
Հոր մահից հետո Կրեշոն սովորել էր Չարթերհաուս դպրոցում և Քեմբրիջի համալսարանի Փեմբրոկ քոլեջում։ Կրեշոն աստիճան ստանալուց հետո դասավանդել է Փիթերհաուսում՝ Քեմբրիջում և սկսել է հրատարակել կրոնական պոեզիա, որն արտահայտել է նրա հստակ քրիստոնեական խորհրդապաշտական բնույթը և ուժեղ քրիստոնեական հավատը։


=== Հոգևոր գործունեություն ===
Կրեշոն անգլիկան եկեղեցում նշանակվել է հոգևորական  և իր աստվածաբանության մեջ ու պրակտիկայում ընդգրկել էր Արքբիշոպ Լաուդի կողմից սահմանված Բարձր եկեղեցու ծիսական բարեփոխումները։ Անգլիական պուրիտանականների (մաքրակրոններ) շրջանում Կրեշոն տխրահռչակ հոգևորականի համբավ է ունեցել մի շարք այնպիսի պատճառներով, ինչպիսիք են՝ եկեղեցին զարդարելու նպատակով կրոնական արվեստն օգտագործելը, Կույս Մարիամին նվիրվածությունը, Կաթոլիկական հանդերձ կրելը և այլն։ Այնուամենայնիվ, այդ տարիների ընթացքում, Քեմբրիջի համալսարանն այսպիսի նախադեպերի և անգլիական Ռոյալիստների քաղաքականության օրրան է եղել։ Երկու թևի կողմնակիցներն էլ բռնի հետապնդվել են պուրիտանական ուժերի կողմից, ինչպես Անգլիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1642-1651), այնպես էլ դրանից հետո։


== Ստեղծագործություն ==
Կրեշոյի  «Քայլեր դեպի տաճար» պոեմների մեծ մասն առավելապես բաղկացած են Փրկչին, Կույս Մարիամին և Մարիամ Մագդաղենացուն ուղղված աղերսալի կոչերից։ Կրեշոյի ստեղծագործությոններից ազդվել են Անգլիայի բազմաթիվ բանաստեղծներ, որոնց թվում՝ առավելապես  Սամուել Քոլրիջը։
Կրեշոյի պոեզիան, չնայած հաճախ դասվում է ժամանակակից անգլիական մետաֆիզիկական բանաստեղծների ստեղծագործությունների շարքին, այնուամենայնիվ, ընդհանուր եզրեր ունի բարոկկո բանաստեղծների ստեղծագործությունների հետ և մասամբ զգացվում է իտալական և իսպանական միստիկ ստեղծագործողների ազդեցությունը։ Նա զուգահեռներ է անցկացնում «բնության ֆիզիկական գեղեցկությունների և գոյության հոգևոր նշանակության միջև»։ Ըստ որոշ տեսակետների, նրա աշխատանքը շեշտադրում է կատարում «կյանքի ոչ մեծ շնորհների և կրոնի խորը ճշմարտությունների նկատմամբ սիրո վրա, թեև նա, կարծես, հավիտյան մտահոգ է իրերի գաղտնի կառուցվածքով»։


== Առանձնահատկություն ==
Կրեշոյի միստիկ տրամադրությունը չափազանցության ոչ մի ձևի առջև կանգ չի առել, բայց ինչպես ասել է նրա քննադատներից մեկը, «չնայած իր բոլոր աբստրակցիաներին, փոխաբերություններին և ապաթարցներին, Կրեշոն հազվադեպ էր ձանձրալի լինում»։ Կրեշոյի ստեղծագործությունների ժողովածուն բազմիցս լույս է տեսել Լոնդոնում (1858, 1872 և 1900)։


== Կրոնափոխություն և մահ ==
1643 թվականին, երբ պուրիտանական գեներալ Օլիվեր Քրոմվելը զավթել էր քաղաքի վերահսկողությունը, Կրեշոն հեռացվել է իր պաշտոնից և դարձել փախստական՝ Ֆրանսիայում և Պապական մարզերում։ Նա կարդինալ Ջիովանի Բատիստա Մարիա Պալոտայի մոտ օգնականի աշխատանք է գտել Հռոմում։
Աքսորում գտնվելու ընթացքում Կրեշոն կրոնափոխ է եղել՝ անգլիականությունից կաթոլիկության անցնելով։ 1649 թվականի ապրիլին, Կարդինալ Փալոտան նրան նշանակել է Լորետո քաղաքի Սուրբ խրճիթի եկեղեցու (տաճարի) կանոնիկոս, որտեղ էլ նա 4 ամիս անց հանկարծամահ է եղել։


== Մատենագրություն ==
1634: Epigrammatum Sacrorum Liber (trans. "A Book of Sacred Epigrams")
1646: Steps to the Temple. Sacred Poems, With other Delights of the Muses
1648: Steps to the Temple, Sacred Poems. With The Delights of the Muses (an expanded second edition)
1652: Carmen Deo Nostro (trans. "Hymns to Our Lord", published posthumously)
1653: A Letter from Mr. Crashaw to the Countess of Denbigh Against Irresolution and Delay in matters of Religion
1670: Richardi Crashawi Poemata et Epigrammata (trans. "Poems and Epigrams of Richard Crashaw")


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Richard Crashawի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Կրեշոյի 400-ամյակի տոնակատարությունը Փոքր Սբ Մարիամի եկեղեցում, Քեմբրիջում 2013 թվականի ապրիլին
Ռիչարդ Կրեշոյի բանաստեղծություններից