Ջիբրիլ Թամսիր Նյանե

Ջիբրիլ Թամսիր Նյանե (Նիան, Նայան, Նյան, ֆր.՝ Djibril Tamsir Niane, հունվարի 9, 1932(1932-01-09)[…], Կոնակրի, Գվինեա - մարտի 7, 2021(2021-03-07), Դակար, Սենեգալ),  գվինեացի պատմաբան, հասարակական գործիչ, գրող և դրամատուրգ։


== Կենսագրություն ==
Ըստ էթնիկական պատկանելության տուկուլյոր է։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Դակարի (Սենեգալ), իսկ գիտական աստիճանը՝ Բորդոյի համալսարանում։ Դասավանդել է Կոնակրիի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Դարձել է Հովարդի համալսարանի (Վաշինգտոն) և Տոկիոյի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։ Գվինեայի առաջին նախագահ Ահմեդ Սեկու Տուրեի հետ կոնֆլիկտի մեջ է մտել, ինչի պատճառով 1970 թվականին աքսորվել է Սենեգալ։
Նյանեի գիտական աշխատանքները նվիրված են Արևմտյան Աֆրիկայի նախագաղութային պատմությանը, հիմնականում նրա միջնադարյան կայսրություններին։ Մալիի կայսրության մասին իր ատենախոսության նյութերը նա հավաքել է գրիոտների բանավոր ավանդույթից, մասնավորապես Մամադու Կույատեի պատմություններից։ Դրանց հիման վրա նա 1960 թվականին արևմտյան աշխարհին է ներկայացրել Սինդիատի էպոսը՝ «Սունդյաթ կամ մանդինգոյի էպոպեա»՝ Սինդիատ Քեյթի մասին (մոտ 1217-1255), ինչը դարձել է նրա ամենահայտնի նվաճումը։
1965 թվականից մասնակցել է կայսրության մայրաքաղաքի՝ Մալի Նիանի լեհ-գվինեական հնագիտական արշավախմբի պեղումներին։ Որպես «Աֆրիկայի համընդհանուր պատմության» նախապատրաստման ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջազգային կոմիտեի անդամ՝ հանդես է եկել որպես դրա 4-րդ հատորի (12-16 դար) խմբագիր և Ժոզեֆ Կի-Զերբոյի հետ ղեկավարել է դրա հրապարակումը։ Ֆրանսիացի հետազոտող մարքսիստ Ժան Սյուրե-Կանալի հետ համատեղ Արևմտյան Աֆրիկայի ժողովուրդների պատմության վերաբերյալ ուսումնական ձեռնարկ է կազմել։
Նա նաև «Սիկասոն կամ վերջին միջնաբերդը», «Չակա» և «Ողբերգական նշանադրությունը» պիեսների հեղինակն է։ Հանգուցյալ մոդել Կատուշի Նայանի հայրն է (1960-2008)։


== Մատենագիտություն ==
Recherches sur l’Empire du Mali au Moyen Age (D.E.S.), suivi de Mise en place des populations de la Haute-Guinée. Recherches Africaines, Conakry, 1959, 1960, 1961 ; Editions Présence Africaine, Paris, 1975.
A propos de Koli Tenguella. Recherches africaines (Etudes guinéennes), nouv. sér., nos. 1 et 4 (oct.-déc.), 1959, 1960, pp. 35-46 ; 32-36.
Djibril Tamsir Niane, Koly Tenguella et le Tekrour. Recherches africaines (Etudes guinéennes), nouv. sér., no. 1 (janv.-mars), 1969, pp. 58-68.
Koly Tenghella et le Tekrour : Congrès des Africanistes, Présence Africaine, Paris, 1967
Niani, l’ancienne capitale du Mali. Recherches Africaines, Conakry, 1968.
Le cinéaste africain et l’histoire. Revue Présence Africaine, Paris 1974.
Histoire et tradition historique du Manding. Revue Présence Africaine, Paris, 1974, no. 89 Vol. 1
Les Traditions Orales Mandingues. Revue Présence Africaine, Paris 1975
Le Soudan occidental au temps des Grands Empires. Présence Africaine, Paris 1975
Co-président avec Amadou Hampaté Bâ de la série des colloques de la Fondation SCOA
Colloque sur les Traditions Orales du Manding, 1975, Bamako I
Colloque sur les Traditions Orales du Manding, 1976, Bamako II
Colloque sur les Traditions Orales du Ghana, 1977, Niamey
Les Traditions orales du Gabu. Revue Ethiopiques, Dakar 1980.
L’Histoire générale de l’Afrique. Directeur de publication du volume IV : *L’Afrique du XIIème au XVIème siècles. Editions Jeune Afrique. UNESCO, Paris 1985
Réalisation d’un Coffret Radiophonique «L’Epopée du Gabu»Կաաբուի պատմություն

Les Griots et la Musique historique, avec le concours de Radio France Internationale (Archives sonores de l’oralité, Paris 1987)
Diverses communications scientifiques aux colloques et conférences sur l’histoire africaine, la Traite Négrière, etc.
Histoire des Mandingues de l’Ouest. Paris. Karthala & Association ARSAN. 1989.
Organisateur, sous l'égide de l’UNESCO, d’un Colloque sur les Traditions Orales et la Traite Négrière (Programme Route de l’Esclave)
La Traite Négrière au Rio Pongo, 1999
Résistance à la pénétration coloniale, 1972Գրականություն և դրամատուրգիա

Soundjata ou l’Epopée du Manding. Présence africaine, Paris, 1960. Ouvrage traduit en anglais, allemand, portugais, japonais, etc.
Les Fiançailles tragiques ou légende du Wagadou Bida, interprété à Conakry en 1961, à Dakar au Théâtre national Daniel Sorano, 1967
L’Avare de Molière, traduction en langue malinké, inteprété par les élèves du Lycée de Donka, à Conakry et à Kankan
Sikasso ou la Dernière Citadelle, suivi de Chaka Oswald, Honfleur (France), 1971, inteprété par les étudiants de l’IPC en 1965, par la Troupe du Théâtre national Daniel Sorano, Dakar, 1976.
Livret de Ballet «La Gazelle Noire», interprété par la Troupe du Théâtre national Daniel Sorano
Mery (nouvelles). NEA, Dakar 1975
Contes d’hier et d’aujourd’hui. Paris, Présence Africaine, 1985
Contes de Guinée. SAEC, Conakry 1993
Histoire de la République de Guinée, SAEC, Conakry 1998
Etat et société civile en Afrique noire, SAEC, Conakry 2000Ուսումնական ձեռնարկներ

Histoire de l’Afrique Occidentale en collaboration avec Jean Suret-Canale. Conakry 1960, Présence africaine 1961
Histoire de l’Afrique (classe de 5è) en collaboration avec Amadou Mahtar M’Bow, Jean Devisse et Joseph Ki Zerbo, Hatier, Paris 1971
Histoire de la Guinée (3è et 4è années), NEA, Dakar 1987
Géographie de la Guinée. (3è et 4è années), Nathan, Paris 1987
Géographie. (5è et 6è années), Nathan, Paris 1987
Histoire de l’Afrique. (5è et 6è années), Nathan, Paris 1987
Education civique. SAEC, Conakry 1994
Mon beau pays la Guinée. SAEC, Conakry 1994


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Джибриль Тамсир Ньяне на webMande
Статья для ЮНЕСКО (1984) Archived 2009-05-14 at the Wayback Machine.