Յոդի պենտօքսիդ

Յոդի պենտօքսիդը քիմիական միացություն է՝ I2O5 քիմիական բանաձևով. Այս յոդի օքսիդը յոդական թթվի անհիդրիդն է, և յոդի միակ կայուն օքսիդն է։ Ստացվում է յոդական թթվի դեհիդրատացումից՝ 200 °C ջերմաստիճանում՝ չոր օդի հոսքի պայմաններում։
2HIO3 → I2O5 + H2O


== Կառուցվածք ==
I2O5 ունի անկյունաձև կառուցվածք՝ 139.2° I-O-I ֆրագմենտով։ Մոլեկուլը չունի սիմետրիայի հարթություն հետևաբար նրա սիմետրիա էլեմենտը C2v չէ։ Ծայրային I-O կապերի երկարությունը 1.80 Å է և կամրջային I-O կապերի երկարությունը՝ 1.95 Å.


== Ստացում ==
Քլորի (VII) օքսիդով յոդի օքսիդացմամբ։
  
    
      
        
          
            7
            
              I
              
                2
              
            
            +
            5
            C
            
              l
              
                2
              
            
            
              O
              
                7
              
            
             
            
              
                →
                
              
            
             
            7
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            5
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {7I_{2}+5Cl_{2}O_{7}\ {\xrightarrow {}}\ 7I_{2}O_{5}+5Cl_{2}}}}
  Յոդական թթվի դեհիդրատացմամբ։
  
    
      
        
          
            2
            H
            I
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                  240
                  −
                  
                    250
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2HIO_{3}\ {\xrightarrow {240-250^{o}C}}\ I_{2}O_{5}+H_{2}O}}}
  Յոդի (V) ֆտորիդի և սիլիցիումի (IV) օքսիդի փոխազդեցությամբ։
  
    
      
        
          
            4
            I
            
              F
              
                5
              
            
            +
            5
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  150
                  −
                  
                    175
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            4
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            5
            S
            i
            
              F
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4IF_{5}+5SiO_{2}\ {\xrightarrow {150-175^{o}C}}\ 4I_{2}O_{5}+5SiF_{4}}}}
  


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Յոդի պենտօքսիդը առաջացնում է անգույն (սպիտակ) բյուրեղներ, որոնք լույսի տակ քայքայման հետևանքով մգանում են։
Լավ լուծվում է ջրում և հեղուկ ֆտորաջրածնում, քիչ լուծելի է էթանոլում և գործնականում անլուծելի է բացարձակ էթանոլում, դիէթիլ եթերում, ծծմբածխածնում, քլորոֆորմում։


== Քիմիական հատկություններ ==
Լույսի տակ քայքայվում է՝
  
    
      
        
          
            2
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    300
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            
              I
              
                2
              
            
            +
            5
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2I_{2}O_{5}\ {\xrightarrow {300^{o}C}}\ 2I_{2}+5O_{2}}}}
  Փոխազդում է ջրի հետ՝
  
    
      
        
          
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            H
            I
            
              O
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {I_{2}O_{5}+H_{2}O\ {\xrightarrow {}}\ 2HIO_{3}}}}
  փոխազդում է անջուր ծծմբական թթվի հետ։
  
    
      
        
          
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            (
            I
            
              O
              
                2
              
              
                +
              
            
            )
            H
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {I_{2}O_{5}+H_{2}SO_{4}\ {\xrightarrow {}}\ 2(IO_{2}^{+})HSO_{4}+H_{2}O}}}
  Ալկալիների հետ առաջացնում է յոդատներ։
  
    
      
        
          
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            2
            N
            a
            O
            H
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            N
            a
            I
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {I_{2}O_{5}+2NaOH\ {\xrightarrow {}}\ 2NaIO_{3}+H_{2}O}}}
  Հեղուկ ֆտորաջրածնում հնարավոր է փոխազդեցությունը ֆտորի հետ։
  
    
      
        
          
            2
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            2
            
              F
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    0
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            I
            
              O
              
                2
              
            
            F
            +
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2I_{2}O_{5}+2F_{2}\ {\xrightarrow {0^{o}C}}\ 2IO_{2}F+O_{2}}}}
  Հանդիսանում է ուժեղ օքսիդիչ։Ածխածնի մոնօքսիդի հետ ռեակցիան կարող է օգտագործվել գազային նմուշներում CO պարունակության հետազոտման համար։

  
    
      
        
          
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            5
            C
            O
             
            
              
                →
                
              
            
             
            
              I
              
                2
              
            
            +
            5
            C
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {I_{2}O_{5}+5CO\ {\xrightarrow {}}\ I_{2}+5CO_{2}}}}
  
  
    
      
        
          
            
              I
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            10
            H
            C
            l
            +
            2
            K
            C
            l
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            K
            [
            I
            C
            
              l
              
                4
              
            
            ]
            +
            2
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
            5
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {I_{2}O_{5}+10HCl+2KCl\ {\xrightarrow {}}\ 2K[ICl_{4}]+2Cl_{2}\uparrow +5H_{2}O}}}
  


== Գրականություն ==
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И.Л. и др.. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5
Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0


== Ծանոթագրություններ ==