Նատրիումի ֆտորիդ

Նատրիումի ֆտորիդ, անօրգանական երկտարր միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ 
  
    
      
        N
        a
        F
      
    
    {\displaystyle NaF}
  : Սպիտակ բյուրեղային նյութ։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Նատրիումի ֆտորիդը անգույն, խորանարդաձև բյուրեղավանդակով միացություն է, (a = 0,46344 նմ, տարածական խումբ, Fm3m, Z=4): Լուծվում է ջրում, անջուր ֆտորաջրածնում (HF): Բյուրեղահիդրատներ չի առաջացնում։


== Ստացում ==
Բնության մեջ հանդես է գալիս հազվադեպ հանդիպող վիլլիոմիտ հանքանյութի տեսքով։ Մուգ կարմիր, մուգ վարդագույն, հազվադեպ հանդիպող անգույն բյուրեղներում պարունակվում է քիչ քանակությամբ NaF, որոնք հանդիպում են Հյուսիսային Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Կոլսկի թերակղզում։ NaF հանդիպում է նաև հրաբխային մագմայում և պարունակվում է նեֆելինային սիենիտների բաղադրության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ նատրիումի ֆտորիդ ստանում են հեկսաֆտորսիլիկատի հիմնային հիդրոլիզից։

  
    
      
         
        
          
            N
            
              a
              
                2
              
            
            S
            i
            
              F
              
                6
              
            
            +
            4
            N
            a
            O
            H
            ⟶
            6
            N
            a
            F
            +
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Na_{2}SiF_{6}+4NaOH\longrightarrow 6NaF+SiO_{2}+2H_{2}O}}}
  ալկալու ավելցուկի դեպքում.

  
    
      
         
        
          
            N
            
              a
              
                2
              
            
            S
            i
            
              F
              
                6
              
            
            +
            8
            N
            a
            O
            H
            ⟶
            6
            N
            a
            F
            +
            N
            
              a
              
                4
              
            
            S
            i
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Na_{2}SiF_{6}+8NaOH\longrightarrow 6NaF+Na_{4}SiO_{4}+4H_{2}O}}}
  Նատրիումի ֆտորիդի համաշխարհային արտադրությունը տարեկան կազմում է մոտավորապես 10000 տոննա։ Ալկալու և թթվի անմիջական փոխազդեցությունից.

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            O
            H
            +
            H
            F
            ⟶
            N
            a
            F
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaOH+HF\longrightarrow NaF+H_{2}O}}}
  Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նատրիումի ֆտորիդի ստացումը պարզ նյութերից.

  
    
      
         
        
          
            2
            N
            a
            +
            
              F
              
                2
              
            
            ⟶
            2
            N
            a
            F
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2Na+F_{2}\longrightarrow 2NaF}}}
  ռեակցիան ընթանում է բուռն կերպով։
Պլավիկյան թթուն քայքայում է առավել թույլ թթուների առաջացրած աղերը.

  
    
      
         
        
          
            N
            
              a
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
            H
            F
            ⟶
            2
            N
            a
            F
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Na_{2}CO_{3}+2HF\longrightarrow 2NaF+CO_{2}\uparrow +H_{2}O}}}
  Նատրիումի հիդրօքսիդը կարող է քայքայել առավել թույլ հիմքերի առաջացրած աղերը.

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            O
            H
            +
            N
            
              H
              
                4
              
            
            F
            ⟶
            N
            a
            F
            +
            N
            
              H
              
                3
              
            
            ↑
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaOH+NH_{4}F\longrightarrow NaF+NH_{3}\uparrow +H_{2}O}}}
  Նատրիումի դիֆտորհիդրատի քայքայումից 350 °C ջերմաստիճանի դեպքում.

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            (
            H
            
              F
              
                2
              
            
            )
            
              
                →
                
                  270
                  −
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            N
            a
            F
            +
            H
            F
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Na(HF_{2}){\xrightarrow {270-400^{o}C}}NaF+HF}}}
  Կալիումի հեպտաֆտորոնեոբատի և նատրիումի մինչև 1100 °C շիկացումից ստացվում է մաքուր նեոբիտ, կալիումի ֆտորիդ և նատրիումի ֆտորիդ.

  
    
      
         
        
          
            
              K
              
                2
              
            
            [
            N
            b
            
              F
              
                7
              
            
            ]
            +
            5
            N
            a
            
              
                →
                
                  
                    1100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            N
            b
            +
            2
            K
            F
            +
            5
            N
            a
            F
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {K_{2}[NbF_{7}]+5Na{\xrightarrow {1100^{o}C}}Nb+2KF+5NaF}}}
  


== Քիմիական հատկություն ==
Լուծույթներում նատրիումի ֆտորիդը հիդրոլիզվում է ըստ անիոնի.

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            F
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
            
              
                →
                
              
            
            [
            N
            a
            (
            
              H
              
                2
              
            
            O
            
              )
              
                4
              
            
            
              ]
              
                +
              
            
            +
            
              F
              
                −
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaF+4H_{2}O{\xrightarrow {}}[Na(H_{2}O)_{4}]^{+}+F^{-}}}}
  

  
    
      
         
        
          
            
              F
              
                −
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            ⇄
            H
            F
            +
            O
            
              H
              
                −
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {F^{-}+H_{2}O\rightleftarrows HF+OH^{-}}}}
  Հիդրոլիզի աստիճանը մեծ չէ, այնպես ինչպես վերջին ռեակցիայում՝ pK = 10,8:
Նատրիումի ֆտորիդը փոխազդում է ֆտորաջրածնական թթվի հետ (HF), առաջացնելով՝ նատրիումի երկֆտորհիդրատ.

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            F
            +
            H
            F
            
              
                →
                
              
            
            N
            a
            (
            H
            
              F
              
                2
              
            
            )
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaF+HF{\xrightarrow {}}Na(HF_{2})}}}
  HF-ի ավելցուկի դեպքում առաջանում են նատրիումի բարձրագույն հիդրոֆտորիդներ։

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            F
            +
            n
            H
            F
            
              
                →
                
              
            
            N
            a
            [
            F
            (
            H
            F
            
              )
              
                n
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaF+nHF{\xrightarrow {}}Na[F(HF)_{n}]\downarrow }}}
  առավել շատ են հանդիպում n = 1÷4 միացությունները :
Ուժեղ չցնդող թթուները քայքայում են նատրիումի ֆտորիդը.

  
    
      
         
        
          
            2
            N
            a
            F
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            
              
                →
                
                  >
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            N
            
              a
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            H
            F
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2NaF+H_{2}SO_{4}{\xrightarrow {>100^{o}C}}Na_{2}SO_{4}+2HF\uparrow }}}
  Պինդ լիթիումի հիդրօքսիդը՝ լիթիումի ֆտորիդի վատ լուծելիության շնորհիվ քայքայում է նատրիումի ֆտորիդը։

  
    
      
         
        
          
            N
            a
            F
            +
            L
            i
            O
            H
            
              
                →
                
              
            
            N
            a
            O
            H
            +
            L
            i
            F
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NaF+LiOH{\xrightarrow {}}NaOH+LiF\downarrow }}}
  Առաջացնում է հեքսաֆտորսիլկատներ և հեքսաֆտորալյումինատներ.

  
    
      
         
        
          
            2
            N
            a
            F
            +
            
              H
              
                2
              
            
            [
            S
            i
            
              F
              
                6
              
            
            ]
            
              
                →
                
              
            
            N
            
              a
              
                2
              
            
            [
            S
            i
            
              F
              
                6
              
            
            ]
            ↓
            +
            2
            H
            F
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2NaF+H_{2}[SiF_{6}]{\xrightarrow {}}Na_{2}[SiF_{6}]\downarrow +2HF}}}
  

  
    
      
         
        
          
            3
            N
            a
            F
            +
            A
            l
            
              F
              
                3
              
            
            
              
                →
                
              
            
            N
            
              a
              
                3
              
            
            [
            A
            l
            
              F
              
                6
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {3NaF+AlF_{3}{\xrightarrow {}}Na_{3}[AlF_{6}]\downarrow }}}
  Նատրիումի ֆտորիդի հալույթը հանդիսանում է էեկտրոլիտ, այն կարելի է էլեկտրոլիզել՝ ստանալով պարզ նյութեր.

  
    
      
         
        
          
            2
            N
            a
            F
            
              
                →
                
                   
                  
                    e
                    
                      −
                    
                  
                
              
            
            2
            N
            a
            ↓
            +
            
              F
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2NaF{\xrightarrow {\ e^{-}}}2Na\downarrow +F_{2}\uparrow }}}
  


== Կիրառություն ==
Նատրիումի ֆտորիդը և ֆտորապատիտը, որը ևս պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, կիրառվում են ատամի էմալի ամրացման նպատակով, որի մեջ պարունակվում է նույն ֆտորապատիտը։ Բացի ատամի մածուկների մեջ ֆտորի ավելացումից, ստեղծվում են նաև ֆտորացված խմելու ջուր։ Ատամի մածուկը հաճախ պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, որն անհրաժեշտ է կարիեսի կանխարգելմանը։ Բացի դրանից նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է որպես մաքրող միջոց։ Օգտագործվում է նաև քիմիական արդյունաբերության տարբեր ոլորտներում՝ մետալուրգիայի սինթեզման ժամանակ։ Նատրիումի ֆտորիդը ֆրեոնի սինթեզի համար հանդիսանում է ազդանյութ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է դեղորայքային արտադրության մեջ և բիոքիմիայում։ Ֆտորիդ իոնները կանգնեցնում են գլիկոլիզը։ Նատրիումի ֆտորիդը հաճախ օգտագործում են յոդաքացախաթթվի հետ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է՝ որպես մետաղների մշակման և ալյումինապատման համար օգտագործվող բաղադրիչ նյութ, նյութ զոդման համար, ապակիների, էմալի, կերամիկայի ամրացման մեջ, հատուկ տեսակի թղթերի բաղադրության մեջ մտնող որոշակի բաղադրիչ, որպես հակահրդեհային բաղադրիչ։


== Ծանոթագրություններ ==