Ռինա Զարիպովա

Ռինա Բայանովնա Զարիպովա նաև Ռինա Զարիֆովա (թաթարերեն` Rina Bayan qızı Zarifova, ծննդյան անունը` Ռենա Բայանովնա Աղումովա, մարտի 12, 1941(1941-03-12), Միննյարովո, Ակտանիշսկի շրջան, Ռուսաստան - հունվարի 10, 2008(2008-01-10), Կազան, Ռուսաստան), թաթար լրագրող, մանկավարժ, թարգմանիչ, Թաթարստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1995), "Бәллүр каләм" (Բյուրեղապակյա գրիչ, 2001) մրցանակի դափնեկիր։ 1973-2002 թվականներին ղեկավարել է «Татарстан яшьләре» («Թաթարստանի երիտասարդություն») թերթի նամակների բաժինը։ Նրա հոդվածներն ընդգրկում են բարոյականության, կրթության, ընտանիքի և այլ հարցերի լայն շրջանակ։


== Կենսագրություն ==
Ռինա Զարիպովան ծնվել է 1941 թվականի մարտի 12-ին, Միննյարովո գյուղում, ուսուցիչներ Մասրուրա Զարիֆուլլնի և Ֆաթհելբայան Աղումովի ընտանիքում: Փաստաթղթերում նրա ծննդյան օրը սխալմամբ գրանցվել է մարտի 19։ Ֆաթհելբայանը սերել է տոհմական մոլլաների ընտանիքից, նրա մայրը և նրա երկու եղբայրները գնդակահարվել են համապատասխանաբար` 1930, 1936, 1937 թվականներին, իսկ Ֆաթհելբայանն իր ընտանիքի հետ ստիպված է եղել անընդհատ տեղափոխվել։ Ֆաթհելբայանի կողմից Ռինա Զարիպովան հեռավոր ազգակցական կապեր է ունեցել լրագրող Ալֆիյա Սամատի, գրող Ֆեյրուզա Մուսլիմովայի և ուսուցիչ Տակի Զակիևի հետ։ Ֆաթհելբայան Աղումովը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Պատերազմից հետո ընտանիքը ժամանակավորապես տեղափոխվել է Կազկայ, իսկ հետո՝ Նոր Ալիմ: Այդ գյուղում Ռինան ավարտել է առաջին երկու դասարանները։ Դրանից հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Հին Սուլթանգուլովո, Շարիպովո և, վերջապես, Վերխնիե Գարեևո: Վերխնի Գարեևոյում Ռինան ավարտել է դպրոցը և 1960 թվականին հաջողությամբ հանձնելով քննությունները` ընդունվել Ելաբուժսկի մանկավարժական ինստիտուտի ռուս-թաթարական բանասիրական ֆակուլտետ։ 1965 թվականին ավարտել է ինստիտուտը և գործուղվել Լաիշևսկի շրջանի Թաթար Սարալի գյուղի միջնակարգ դպրոց, որտեղ դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն: Այստեղ ամուսնացել է ֆիզիկայի ուսուցիչ Զագիտ Զարիֆովի հետ։ Ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվել է Կազան, որտեղ 1969 թվականի փետրվարի 20-ից աշխատել է «Татарстан яшьләре» թերթում՝ որպես թարգմանիչ։ 1973 թվականից ղեկավարել է նամակների բաժինը և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 2002 թվականը։
1995 թվականի փետրվարի 13-ին «Մամուլի ոլորտում ծառայությունների համար» Թաթարստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով Ռինա Բայանովնան ստացել է Թաթարստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչում: 2001 թվականին "Бәллүр каләм" լրագրողական մրցույթում արժանացել է դափնեկրի մրցանակի: 2002 թվականին կենսաթոշակի անցնելուց հետո նա չի դադարեցրել իր լրագրողական գործունեությունը, տպագրվել է "Татарстан яшьләре", "Ватаным Татарстан", "Шәһри Казан", "Молодежь Татарстана", "Мәгърифәт", "Татар иле" թերթերում և "Идел" ամսագրում։ 2003 թվականին «Նովի վեկ» հեռուստաալիքի "Адәм белән Хәва" («Ադամն ու Եվան») հաղորդաշարով թողարկվել է Զարիպովների ընտանիքին նվիրված հաղորդում։ 2005 թվականին պարգևատրվել է «Կազանի 1000-ամյակի առթիվ» մեդալով։
Քաղցկեղային ուռուցքների հայտնաբերումից հետ, լրագրողի կյանքի վերջին տարիներին կատարվել է երկու վիրահատություն։ Ռինա Զարիպովան մահացել է 2008 թվականի հունվարի 10-ին` քաղցկեղից։ Նրան թաղել են Կազանի Մամադիշսկի տարածքում գտնվող մահմեդական գերեզմանոցում։ 


== "Татарстан яшьләре" ("Молодежь Татарстана") ==
Ռինա Զարիպովան եղել է ոչ միայն "Татарстан яшьләре" թերթի նամակների բաժնի վարիչը, այլև վարել է այդ բաժնին սերտորեն առնչվող խորագրերը։


=== "Сердәш" («Մտերմուհի») խորագիր ===
Առաջին անգամ Ռինա Զարիպովային "Татарстан яшьләре" թերթի "Сердәш" խորագրի հետ ծանոթացրել են Թաթար Սարալի գյուղի իր աշակերտները։ Լրագրող Սուֆիա Ախմետովայի կողմից բացված այս խորագրում, որն այդ ժամանակ նամակների բաժինն էր ղեկավարում, թերթի ընթերցողները կիսվել են իրենց հարցերով` թերթից և ընթերցողներից բարոյականության, կրթության, ընտանիքի և այլ հարցերի վերաբերյալ աջակցություն ստանալու հույսով։ Այդ խորագիրը սերտորեն կապված է եղել թերթի նամակների բաժնի հետ։ 1969 թվականի փետրվարի 20-ին Ռինա Զարիպովան սկսել է աշխատել "Татарстан яшьләре" թերթում։ Սկզբում նա կատարել է նամակների բաժնի վարիչ, լրագրող Սուֆիա Ախմետովայի թարգմանչի և օգնականի պարտականությունները։ Սուֆիա Ախմետովայի կենսաթոշակի գնալուց հետո` 1970 թվականից, մի քանի տարի նամակների բաժինը և այդ խորագիրը ղեկավարել են տարբեր մարդիկ` Ֆարիտ Հակիմզյանովը, Գալիա Ռաիմովան, Ֆարիտ Գալիևը և ուրիշներ։ Այնուհետև նամակների բաժնի և "Сердәш"-ի ղեկավարումը ստանձնել է Ռինա Զարիպովան։


=== "Шимбә" («Շաբաթ») խորագիր ===
«Շաբաթ» թերթի խորագիրը նվիրված է եղել Թաթարստանի Ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության տարբեր ականավոր անհատականություններին։ Հաճախ ընթերցողների խնդրանքով տպագրվել են անվանի կոմպոզիտորների երգեր` նոտաներով։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ ընթերցողները հաճախ են խնդրել տպել Սառա Սադիկովայի երգերը, Ռինա Զարիպովան ստիպված է եղել պարբերաբար տեսակցել նրան, ինչը հետագայում նրանց ավելի մտերմացրել է և նրանք ընկերացել են։


=== «Ով է ջերմացնում ընտանեկան օջախը» գիրք ===
1982 թվականին Թաթարական գրահրատարակչությունը հրատարակել է Ռինա Զարիպովայի գիրքը, որը հիմնված է եղել ընթերցողների տարբեր տարիների նամակների և հոդվածների վրա: Գիրքը բացահայտում է ընտանիքի թեմային սերտորեն առնչվող բարոյականության, կրթության և հասարակությանը հուզող խնդիրները՝ յուրաքանչյուր բաժին ավարտվում է հեղինակի եզրակացությամբ:


== Ընտանիք ==
Ռինա Բայանովնայի ամուսինը՝ Զագիտ Սադրիսլամովիչ Զարիֆովը, 30 տարի աշխատել է որպես մանկավարժ, ինժեներ Կազանի ավիացիոն ինստիտուտում: Նրանք միասին դաստիարակել են 4 երեխա։


== Հրապարակումներ ==


=== Հոդվածներ ===
Зарипова Рина (Январь 2003)։ «И, гомер агышлары...» [О, потоки жизни...]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10319 /11) 
Зарипова Рина (Март 2005)։ «Меңнәрнең серен сыйдырган «Сердәш»» [Вместивший секреты тысячи "Сердәш" ("Наперсница")]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10658 /38) 
Зарипова Рина (Декабрь 2004)։ «Онытылмас хатирәләр» [Незабвенные воспоминания]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10612 /70) 
Зарипова Рина Рина (Февраль 2003)։ «Тирән мәгънәле беркатлылык» [Глубокомысленная наивность]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10327 /19) 
Зарипова Рина (Ноябрь 2004)։ «Шифалы канэчкечләр» [Целебные кровопийцы]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10597 /55) 
Зарипова Рина (Декабрь 2006)։ «Яңа ел - могҗиза, ә без романтиклар идек» [Новый год — чудо, а мы были романтиками]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10929 /75) 


=== Գրքեր ===
Зарипова Рина (1982)։ Гаилә җылысы [Кто согревает семейный очаг]։ Казань: Татарское книжное издательство։ էջ 56 
Абдулкадыйрова Язилә, Зарипова Рина, eds. (1991)։ Тәүбә [Покаяние]։ Казань: Татарское книжное издательство։ էջ 136։ ISBN 5-298-00662-0 


== Գրականություն ==
Гыймадиева Наҗия (2014)։ Мәктәбем - якты юлым [Моя школа - светлая дорога]։ Казан: Идел-Пресс։ էջ 95 
Муратов Ф., Хуҗин Й. (2003)։ Актаныш - туган җирем [Aktanysh is my native land]։ Казан: Идел-Пресс։ էջեր 174–175 
Самат Әлфия (2007)։ «Журналист»։ Мин яратам сезне... [I love you...] (թաթարերեն)։ Казан: Полигран-Т։ էջեր 229–237։ ISBN 5-902724-02-3 
Зарипова Рина (Март 2005)։ «Меңнәрнең серен сыйдырган «Сердәш»» [Вместивший тайны тысячи "Сердәш" ("Наперсница"))]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10658 /38) 
Зарипова Рина (Декабрь 2004)։ «Онытылмас хатирәләр» [Незабвенные воспоминания]։ Татарстан яшьләре (թաթարերեն) (Казан: Идел-Пресс) (10612 /70) 
Зарипова Рина (1982)։ Гаилә җылысы [Кто согревает семейный очаг]։ Казань: Татарское книжное издательство։ էջ 56 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Адәм белән Хәва. Рина белән Заһит Зариповлар гаиләсе (Телепрограмма "Адам и Ева". Семья Загита и Рины Зариповых) Телеканал "Новый век", 2003.