Աշխարհիկ հումանիզմ

Աշխարհիկ հումանիզմ (անգլ.՝ Secular humanism), մարդուն, նրա երջանկության, զարգացման և իր դրական ունակությունների արտահայտման իրավունքը գերագույն արժեք հայտարարող հումանիզմի փիլիսոփայության ժամանակակից ուղղությունների մեկը։ Հումանիստական աշխարհայացքը հակադրվում է կրոնական աշխարհայացքին, չի ընդունում մարդուց և բնությունից վեր կանգնած ուժերի գոյությունը։ Աշխարհիկ հումանիզմը հայտարարում է, որ մարդ պետք է վարի էթիկական ապրելաոճ առանց աստծո գոյության հիպոթեզի ներգրավման։ Աշխարհիկ հումանիզմը անջատվել է հումանիստական շարժումից ի պատասխան հումանիզմի քննադատության ֆունդամենտալիստների կողմից։ Կրոնական հումանիզմից աշխարհիկ հումանիզմը տարբերվում է այն բանով, որ նա ժխտում է կրոնական հավատքը որպես աշխարհում մարդու կողմնորոշման սկզբունքորեն պատրանքային տարբերակ։
Աշխարհիկ հումանիզմը հակադրվում է կրոնականությանը, չի ընդունում մարդուց և բնությունից վեր կանգնած ուժերի գոյությունը։ Այն պնդում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունակ է և պարտավոր էթիկական կյանք վարել առանց աստծո գոյության վարկածի առաջ քաշման։ Այն ժխտում է կրոնական հավատքը՝ որպես աշխարհում մարդու կողմնորոշման սկզբունքայնորեն պատրանքային միջոց։
«Աշխարհիկ հումանիզմի հռչակագրի» մեջ ամրագրված հիմնարար սկզբունքներից են.

Ազատ ուսումնասիրումը. փոխազդեցության միջոցների և մամուլի ազատություն, դոգմատիկության, գրաքննության ցանկացած տեսակի անթույլատրելիություն
Եկեղեցու առանձնացումը պետությունից. ի խուսափում ազատ ուսումնասիրության սկզբունքի խախտման անհրաժեշտ է առանձնացնել եկեղեցին պետությունից
Ազատության իդեալ. տոտալիտարիզմի ցանկացած տեսակի անթույլատրելիություն, փոքրամասնության իրավունքների հարգման և օրենքի իշխանության իդեալ
Քննադատական մտածողության վրա հիմնված էթիկա. էթիկայի անկախությունը կրոնից։ Կրոնական հայտնությունից անկախ բարոյական նորմերի հնարավորություն և անհրաժեշտություն
Բարոյական կրթություն. երեխաների բարոյական կրթության և դաստիարակության անհրաժեշտություն։ Երիտասարդներին կրոնի պարտադրման անթույլատրելիություն, նախքան ինքնակամ և գիտակցված համաձայնություն տալու ունակությունը
Կրոնական սկեպտիցիզմ. թերահավատ և քննադատական վերաբերմունք գերբնականի հավաստիության հանդեպ
Բանականություն
Գիտություն և տեխնիկա
Էվոլյուցիա
ԿրթությունՀռչակագրում նշվում է, որ աշխարհիկ հումանիզմը բարոյական և գիտական արժեքների ամբողջություն է, որը չի կարող և չպետք է հանգեցվի կրոնական հավատքին։ Այս ամենի հետ մեկտեղ աշխարհիկ հումանիստները պաշտպանում են հավատացյալների զգացմունքների հարգանքի, խղճի ազատության սկզբունքները։ Նրանք հանդես են գալիս ինչպես կրոնական, այնպես էլ հումանիստական աշխարհայացքների քաղաքականացման և դրանք գաղափարախոսության վերածելու դեմ։


== Գրականություն ==
Bullock, Alan. The Humanist Tradition in the West (1985), by a leading historian.
Friess, Horace L. Felix Adler and Ethical Culture (1981).
Pfeffer, Leo. "The 'Religion' of Secular Humanism," Journal of Church and State, Summer 1987, Vol. 29 Issue 3, pp 495–507
Radest, Howard B. The Devil and Secular Humanism: The Children of the Enlightenment (1990) online edition a favorable account
Toumey, Christopher P. "Evolution and secular humanism," Journal of the American Academy of Religion, Summer 1993, Vol. 61 Issue 2, pp 275–301, focused on fundamentalist attacks
Adler, Felix. An Ethical Philosophy of Life (1918).
Ericson, Edward L. The Humanist Way: An introduction to ethical humanist religion (1988).
Frankel, Charles. The Case for Modern Man (1956).
Hook, Sidney. Out of Step: An Unquiet Life in the 20th century (1987).
Huxley, Julian. Essay of a Humanist (1964).
Russell, Bertrand. Why I Am Not a Christian (1957).