Ելենա Օսիպովա

Ելենա Անդրեևնա Օսիպովա (ռուս.՝ Елена Андреевна Осипова, նոյեմբերի 11, 1945(1945-11-11), Լենինգրադ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռուս նկարչուհի, հայտնի է ցույցերին իր քաղաքական պաստառներով մասնակցությամբ։


== Կենսագրություն ==
Ելենա Անդրեևնա Օսիպովան ծնվել է 1945 թվականի նոյեմբերի 11-ին, Լենինգրադում։ Մայրը եղել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, բժշկական ծառայության ավագ սերժանտ, արժանացել է «Մարտական ​​վաստակի համար» մեդալի։ Հայրը եղել է բժիշկ-ռենտգենոլոգ։ Ելենայի ծնողները հանդիպել են ռազմաճակատում։ Պատերազմի ավարտից հետո նրա մայրը հղիության պատճառով զորացրվել է բանակից, Լենինգրադում աշխատել է որպես հաշվապահ հացի գործարանում, իսկ հայրը մասնակցել է Ճապոնիայի հետ պատերազմին և ավելի ուշ միայն մեկ անգամ է այցելել դստերը։ Պապը եղել է նկարիչ և մահացել է դիստրոֆիայից շրջափակման մեջ։ Պատերազմից հետո տատիկն աշխատել է Ռուսական պետական թանգարանի պահպանության ծառայությունում։
1962 թվականին երկրորդ փորձից հետո ընդունվել է Տավրիկյան գեղարվեստի ուսումնարանի մանկավարժական բաժին, որն ավարտել է 1967 թվականին։  1965-1967 թվականներին Օսիպովան ավարտել է իր դիպլոմային աշխատանքը Դրամատիկական մեծ թատրոնի թեմայով, որով նա հետաքրքրվել է դեռ պատանեկության տարիներից, բայց ի վերջո կտավը ճանաչվել է «ըմբոստ» և չափազանց սյուրռեալիստական։ Հետագայում նա չորս անգամ փորձել է շարունակել բարձրագույն կրթությունը․ երկու անգամ նա փորձել է ընդունվել Գեղարվեստի ակադեմիա և երկու անգամ՝ Մուխինյան ուսումնարան, բայց չի հաջողվել։
Ուսումնարանն ավարտելուց հետո երեք տարի աշխատել է Վագանովոյի գյուղական դպրոցում՝ որպես նկարչության և գծագրության ուսուցչուհի։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է Մետալոստրոյում բացված դպրոց, որից հետո աշխատել է Մշակույթի պողոտայի գեղարվեստի երեկոյան դպրոցում, իսկ ավելի ուշ՝ Լուսավորության պողոտայի արվեստի դպրոցում։ Տասը տարի աշխատել է Յուսուպովյան պալատին կից  գեղարվեստական ​​ստուդիայում և այդ տարիները համարվել են նրա համար ամենաբեղմնավորը որպես գեղանկարիչ։ 2009 թվականից անցել է կենսաթոշակի՝ գրեթե ողջ կյանքում աշխատելով որպես նկարչության ուսուցչուհի գեղարվեստական ​​կրթության բնագավառում։


== Ստեղծագործական և հասարակական գործունեություն ==

Առաջին անգամ նա իր քաղաքական պաստառը պատրաստել է 2002 թվականին Չեչնիայի երկրորդ պատերազմի ժամանակ և Դուբրովկայում տեղի ունեցած ահաբեկչությունից հետո։ Նկարչական թղթի վրա գրելով «Պարոն նախագահ, շտապ փոխեք Ձեր քաղաքական կուրսը» արտահայտությունը՝ Օսիպովան այդ պաստառով դուրս է եկել Սանկտ Պետերբուրգի Օրենսդիր ժողովի միտինգին, որն անցկացվել է Իսակովյան հրապարակում գտնվող Մարիինյան պալատի մոտ։ Այդ ժամանակ նրա բողոքն աննկատ է մնացել, ոչ աջակցություն է ստացել, ոչ էլ սկզբունքային արձագանք։ Սակայն այդ պահից նա սկսել է անընդհատ փողոց դուրս գալ նոր պաստառներով, և նրա գործունեությունը տեսանելի է դարձել քաղաքի բնակիչների և ոստիկանության համար։

Ելենա Օսիպովան մասնակցում է գրեթե բոլոր բողոքի ակցիաներին՝ անարդարությունն ու հանցագործությունը դատապարտող պաստառներով, նախազգուշացնող վտանգի և ինչ-որ մեկի դժբախտության ու կարեկցանքի մասին, լինի դա բնական աղետ, թե քաղաքական ազատությունների խախտում։ Տարբեր տարիներ Օսիպովան բողոքել է Բեսլանում տեղի ունեցած ահաբեկչության հետ կապված, ընդդեմ Իրաքի պատերազմի, ի նշան արտաքսված միգրանտների, Փարիզում ահաբեկչությունների զոհերի հանդեպ կարեկցանքի, ի պաշտպանություն «Ճահճային գործ»-ով մեղադրյալների, դատապարտել է Ռուսական զորքերի մասնակցությունը Ղրիմում և Դոնբասում, ընդդեմ Սիրիայում պատերազմի, ի հիշատակ Բորիս Նեմցովի, ընդդեմ պատժամիջոցների կիրառման հետ կապված արտադրանքների ոչնչացման։ Գրեթե յուրաքանչյուր ակցիայի ժամանակ Օսիպովան բերման է ենթարկվել  ոստիկանության կողմից, բայց հետո նրան բաց են թողել։ Ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշման հետ կապված՝ նկարչուհուն սկսել են անվանել «Սանկտ Պետերբուրգի խիղճ», թեև ինքը հրաժարվում է նման մականունից։

2017 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում Հաղթանակի օրվա տոնակատարությունների տեսանյութը մեծ արձագանք է գտել, երբ Օսիպովան, ով ցուցապաստառներով դուրս է եկել ուկրաինական և սիրիական պատերազմների դեմ, նրան վիրավորել են և բղավել նրա վրա։  Հավաքված անցորդները փորձել են պատռել նրա ցուցապաստառները, տարեց կնոջը անվանել են «Նավալնիական ժանտախտ», իսկ նրա պիկետը՝ «Հրեական մասոնական սադրանք», հնչել են նաև բացականչություններ․ «Ամո՛թ քեզ, դու փչացնում ես մեր տոնը», «Եկեք սպանենք նրան», «Եթե ձեզ դուր չի գալիս Ռուսաստանում, հեռացեք այստեղից»։  
Հետագայում՝ 2022 թվականին, Ուկրաինա ռուսական ներխուժման սկսվելուց հետո, նա բազմիցս դուրս է եկել փողոց՝ բողոքելու, ինչի համար կալանավորվել է և հայտնի է դարձել որպես «Ուկրաինայի պատերազմի դեմ պայքարող ռուս քաղաքացիների խորհրդանիշ»։ Նույն թվականի մայիսի 9-ին Օսիպովայի վրա հարձակվել են, նրանից խլել են հակապատերազմական պաստառները։ Պատերազմի վետերանների դստեր պացիֆիստական ​​գործունեությունը, որը պարբերաբար բողոքում է միլիտարիզմի դեմ, նկատելի է դարձել նաև արտասահմանում։ Այսպես, նույն թվականին Օսիպովային շնորհվել է Միլանի պատվավոր քաղաքացիություն, որը նախկինում շնորհվել է Դմիտրի Լիխաչովին և Մստիսլավ Ռոստրոպովիչին։

Օսիպովայի քաղաքական պաստառները առանձնանում են երգիծական ուղղվածությամբ, «օրվա թեմային» արձագանքով, իսկ գեղարվեստական ​​կողմից մոտ են պրիմիտիվիզմին՝ պայմանականություններ, որոնք սկիզբ են առնում Ռուբլյովի և Դիոնիսիի որմնանկարներից։ Բացի քաղաքական պաստառներից, Օսիպովայի ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են քաղաքային բնապատկերներ, դիմանկարներ, այդ թվում՝ մանկական։ Նկարչի բնապատկերները, որոնք հաճախ արված են իմպրեսիոնիստական ​​ոճով, գրեթե միշտ լցված են մարդու ներկայությամբ, առօրյայից նրա կտրվածությամբ և շրջապատող աշխարհի գեղեցկությունը վայելելով։ Նրա այդ տեսակի բոլոր ստեղծագործությունների կենտրոնը Սանկտ Պետերբուրգն է՝ նրա ճանաչելի տեսարանները, համայնապատկերներն ու տեսարժան վայրերը, որոնց պատկերները դիտողին գործնականում հաղորդում են քաղաքի ընդհանուր տրամադրությունը։ Օսիպովայի դիմանկարները նման են նրա քաղաքական պաստառներին, բայց դրանցից տարբերվում են մարդու անձնական պատմության, նրա էության, փոխհարաբերությունների և իր ընկալման ավելի մեծ շեշտադրմամբ՝ հաճախ ստանալով էքզիստենցիալ տեսք։
Օսիպովայի առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 2015 թվականին, «Բաց Ռուսաստան»-ի Սանկտ Պետերբուրգի գրասենյակում։ 2019 թվականին հրատարակվել է «Կանգնած է նկարչուհին պաստառով» ալբոմը, որն անվանվել է Միխայիլ Նովիցկու բանաստեղծությունից մի տողով, որտեղ փաստագրված են նկարչուհու քաղաքական և գեղանկարչական  ակցիաները։ 2021 թվականին Աննա Ախմատովայի թանգարանում Սանկտ Պետերբուրգի թեմայով Օսիպովայի քաղաքային բնապատկերների ցուցահանդես է տեղի ունեցել, որը զուգադիպել է նկարչի 75-ամյակի հետ։ 2023 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի Շպալեռնայա փողոցում գտնվող «Յաբլոկո» կուսակցության մասնաճյուղում բացվել է Օսիպովայի քաղաքական պաստառների ցուցահանդեսը, սակայն հենց հաջորդ օրը գործերն առգրավվել են ոստիկանության կողմից, այնուհետև ուղարկվել են հոգեբանա- լեզվաբանական փորձաքննության՝ ռուսական բանակի դեմ «ֆեյքերի» մասին քրեական հոդվածով։


== Պարգևներ ==
«Միլանի պատվավոր քաղաքացու» կոչում (2022)՝ «ի նշան Միլան քաղաքի համերաշխության և մտերմության մի կնոջ հետ, ով խորհրդանիշ է դարձել Ռուսաստանի քաղաքացիների համար, ովքեր պայքարում են Ուկրաինայում խաղաղության և պատերազմի դեմ»։


== Անձնական կյանք ==
Ելենա Օսիպովան քաղաքացիական ամուսնության մեջ է եղել նկարիչ Գենադի Հարվարդտի հետ, ով հանկարծամահ է եղել Շվեդիա կատարած ուղևորության ժամանակ։ Որդին՝ Իվանը (1981-2009), եղել է բեմական աշխատող Լենսովետի թատրոնում, Կոմիսարժևսկայա թատրոնում, Բալթիկայի տանը։ Նա մահացել է 2009 թվականին 28 տարեկան հասակում, տուբերկուլյոզից, որը թմրանյութերի չարաշահման հետևանք է եղել։ Հետագայում նա իր մանկավարժությունից հեռանալը կապել է դրա հետ՝ նշելով՝ «Երեխաները պետք է ժպտան, իսկ միակ որդուս մահից հետո ես չկարողացա»։ Թոռնուհին՝ Պոլինան  ծնվել է 2003 թվականին։
Նա միայնակ բնակվել է Ֆուրշաթսկայա փողոցի կոմունալ բնակարանում, որտեղ երկրորդ սենյակը նախատեսված է եղել աշխատանքների պահպանման համար։ Ամսական ստացել է 6000 ռուբլի թոշակ, այդ իսկ պատճառով փողոցային կալանքներից հետո այլևս նրան  տուգանքներ չեն նշանակել, քանի որ վճարելու հնարավորություն չի ունցել։ Հրաժարվել է վաճառել իր աշխատանքները, ներառյալ քաղաքական պաստառները, ինչպես նաև սկզբունքորեն ընդունել որևէ ֆինանսական օգնություն, որպեսզի չհամարվի իր համոզմունքները վաճառող։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Группа, посвящённая Елене Осиповой»։ ВКонтакте Интервью Совесть Петербурга. Как живет художница Елена Осипова?  (Youtube-канал Василия Полонского; 23 апреля 2022)
 Художники протеста: кого судят по новой уголовной статье о дискредитации армии  (Youtube-канал «Осторожно, Собчак»; 20 мая 2022)
 «То, что оставляем мы детям – это страшно». Художница из Петербурга Елена Осипова в «Очевидцах»  (Youtube-канал TV2media; 27 февраля 2023)