Ֆաբիան Շանտիր

Ֆաբիան Գիլյարովիչ Շանտիր (բելառուս․՝ Фабіян Гіляравіч Шантыр, փետրվարի 4, 1887(1887-02-04) կամ 1887, Սլուցկ, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն և Կոպիլ, Slutsk Uyezd, Մինսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 29, 1920(1920-05-29) կամ 1920, Նովոզիբկով, Գոմելի գավառ, ՌԽՖՍՀ), բելառուս բանաստեղծ, գրող և թարգմանիչ, հասարակական գործիչ:


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է նկարիչների ընտանիքում: Մասնակցել է Ռուսաստանում 20-րդ դարի սկզբին հեղափոխական շարժմանը: 1905 թվականի դեկտեմբերին ձերբակալվել է Ստարոբին քաղաքում և 1905-1907 գտնվել է Սլուցկի բանտում: 1909 թվականին ապրել է Սլուցկում, 1910 թվականին՝ Մինսկի մոտ գտնվող Կոպիլ քաղաքում, որտեղ աշխատել է որպես ուսուցիչ և փաստաբան: Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին զորակոչվել է բանակ, Բոբրույսկում ծառայել է զինվորական հիվանդանոցում: 1916-1917 թվականներին Ֆ. Շանտիրը մասնակցել է «Բելառուսիայի խրճիթիկ» գրական ակումբի աշխատանքներին Մինսկում, որտեղ պարբերաբար եկել է Բոբրույսկից:
1917 թվականին նա դարձել է Բելառուսական սոցիալիստական համայնաժողովի ձախ թևի առաջնորդներից մեկը: 1917 թվականի մարտի 25-27-ին ընտրվել է Մինսկում Բելառուսական նացիոնալիստական համագումարի կոմիտեի անդամ, 1917 թվականին՝ կենտրոնական ռադայի: 1917 թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է  համայնաբելառուսական աշխատանքներին: 1918 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին Ֆ. Շանտիրը տեղափոխվել է Սոցիալիստ-հեղափոխականների բելառուսական կուսակցություն՝ դառնալով դրա ղեկավարներից մեկը: Նույն տարում ծառայության է մեկնել Կարմիր բանակ: Այստեղ նա աշխատել է Սլուցկի գավառական զինկոմատում, հետո՝ Սմոլենսկի «Բելառուսական ազգային կոմիտեի» մասնաճյուղում: Նույն 1918 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել Բոբրույսկի բանտում, որտեղ նրան այցելում էր քաղաքացիական կինը՝ բելառուս բանաստեղծուհի Զոսկա Վերասը:
Ազատվելուց հետո՝ 1919 թվականի սկզբին Ֆ. Շանտիրը եղել է ԲԽՍՀ ժամանակավոր կառավարության ազգային հարցով կոմիսար: Հետագայում դարձել է Արևմտյան ճակատի  Մինսկի նահանգային զինվորական կոմիսիարիատի և Հատուկ պարենավորման կոմիսիայի աշխատակից: Մասնակցել է «Խորհրդային Բելառուսիա» («Савецкая Беларусь») թերթի հրատարակմանը: 1920 թվականին որպես բողոքի նշան ընդդեմ Բելառուսի տարածքային մասնատման՝ հրաժարական է տվել: 1920 թվականի հունվարին նորից զինակոչվել է ԲԳԿՀ, 1920 թվականի մայիսին գնդակահարվել է:


== Ստեղծագործություն ==
Ֆ. Շանտիրի առաջին գրական ստեղծագործությունը տպագրվել է «Наша ніва» թերթում, որտեղ նա 1909-1912 թվականներին հրատարակել է իր արձակ պատմվածքները, որոշ բանաստեղծություններ: Իր գործերը գրել է և՛ բելառուսերեն, և՛ ռուսերեն: Պոեզիայի և հրապարակախոսական հոդվածներ է գրել «Дзянніца» թերթում: Հեղինակել է «Զախար» (1909), «Գիշեր», «Աղքատի մահը», «Անտառի աղմուկում» (բոլորը 1910), «Սուրբ աստված» (1917) պատմվածքները: Բելառուսերենից թարգմանել է Վիլհելմ Լիբկնեխտի «Սարդեր և ճանճեր» քաղաքական բրոշյուրը: 1918 թվականին Մոսկվայում լույս ընծայված «Зажынкі» ժողովածուի հեղինակներից է եղել:


== Հրատարակված գործեր ==
Ф. Шантыр. Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народа — Слуцк: Друкарня З. Барнака: 1918. — 28 с. Патрэбнасць нацыянальнага жыццядля беларусаў і самаадзначэння народа(չաշխատող հղում)
У час барацьбы: [Верш у прозе] // Крыніца. 1988, № 11.
Зажынкі. М., 1918


== Արվեստում ==
Բանաստեղծուհի Լյուդմիլա Ռուբլևսկայան պատմաբան Վիտալի Սկալաբանի հետ գրել է «Людвіка і Фабіян» պոեմը՝ նվիրված Վերայի և Ֆաբիան Շանտիրի սիրուն:


== Գրականություն ==
Казбярук У. Рамантычны пошук. — Мн., 1983.
Гарэцкі М. Шантыр Фабіян // Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. — Мн., 1992.
Мяснікоў А. Нацдэмы: Лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка. — Мн., 1993.
Черепко С. Капкан. Загадка смерти наркома Фабияна Шантыра // Советская Белоруссия. — 2000, 26 августа.


== Ծանոթագրություններ ==