armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Գործադիր մեխանիզմ

Գործադիր մեխանիզմ, սերվոհաղորդակ, սարք, նախատեսված ավտոմատ կարգավորման կամ հեռակառավարման համակարգերում կարգավորող օրգանի տեղափոխման համար։ Ծառայում է նաև որպես օժանդակ հաղորդակ հետևող համակարգերի տարրերի, փոխադրամեքենաների ղեկային հարմարանքների և այլն համար։ Գործադիր մեխանիզմի հիմնական նպատակն է վերացնել կարգավորվող մեծության շեղումները տրված արժեքից։ Գործողության մեջ է դրվում Էներգիայի կողմնակի աղբյուրներից, քանի որ գործադիր մեխանիզմի անմիջական կառավարումը կարգավորման սկզբնական տարրերից (ռելե, տվիչ և այլն) հնարավոր չէ նրանց փոքր հզորության պատճառով։ Սովորաբար բաղկացած է շարժիչից, փոխանցման մեխանիզմից, կառավարման, հակադարձ կապի, ազդանշանման, բլոկավորման և անջատման տարրերից։ Տեղուկների և գազերի հոսքի կարգավորման համար օգտագործվող գործադիր մեխանիզմները հիդրավլիկական, պնևմատիկ կամ էլեկտրական հաղորդակներով աշխատող կափույրներ են, սողնակներ կամ փակաղակներ։ Արդյունաբերական ավտոմատիկայի բնագավառում լայնորեն օգտագործվում են էլեկտրամեխանիկական գերծադիր մեխանիզմները։ Տիդրավլիկական գործադիր մեխանիզմներն աշխատում են մինչն 3 Մն/մ2, իսկ պնևմատիկևերը՝ մինչև 0,6 Մն/մ2 ճնշման դեպքում։ էլեկտրական գործադիր մեխանիզմների մեծ մասն ունի էլեկտրաշարժիչների 10 վտ-ից մինչև 1 կվտ հզորություև։ Հայաստանում գործադիր մեխանիզմներ են արտադրվել Սևանի գործադիր մեխանիզմների գործարանում (էլեկտրաշարժիչային՝ ԻՄՏՄ-4/2,5, ՄԷՕ-1,6/40, ՄԷՕ-4/100, Մէ0-0,25 Մէ0-0,63, ՄԷՄ-4, ՄԷՄ-10 և էլեկտրամագնիսային՝ ԴՈւՊ-1)։
Խաչաղբյուր (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խաչաղբյուր (այլ կիրառումներ)Խաչաղբյուր, գետակ Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Խաչաղբյուր լեռան հյուսիսարևելյան լանջին, Ահնիձոր գյուղից 4 կմ արևելք։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Վերխնեմակեևկա (Կաշարսկի շրջան)

Վերխնեմակեևկա (ռուս.՝ Верхнемакеевка), սլոբոդա Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանում։ Վերխնեմակեևսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Պյոտր Տրոխովսկի

Պյոտր Արթուր Տրոխովսկի (գերմ.` Piotr Trochowski, մարտի 22, 1984, Տչև, Լեհաստան), գերմանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Կարիերայի սկզբում հանդես է եկել «Բավսրիայի» կազմում, հետագայում 6.5 մրցաշրջան անցկացրել է «Համբուրգի» կազմում։ 2011 թվականին տեղափոխվել է իսպանական «Սևիլյա», որի հետ իր պայմանագիրը խզել է 2014 թվականի սեպտեմբերին։ 2015 թվականին մեկ տարի ժամկետով միացել է «Աուգսբուրգին։
Գերմանիայի հավաքականում հանդես գալու տարիներին Պյոտրը մասնակցել է 35 հանդիպման։ Հավաքականի կազմում նա մասնակցել է Եվրո 2008-ին և ԱԱ 2010-ին։


== Ակումբային կարիերա ==


=== Վաղ տարիներ ===
1999 թվականին Պյոտր Տրոխովսկին միացել է «Բավարիայի» երիտասարդական թիմին։ Թիմի հիմնական կազմում հանդես է եկել 2003-2005 թվականների ընթացքում։ Գերմանական թիմի կազմում Պյոտրը մասնակցել է 13 հանդիպման։


=== «Համբուրգ» ===
2005 թվականի հունվարին Տրոխովսկին տեղափոխվել է «Համբուրգ»։ Թիմի գլխավոր մազրզիչ Թոմաս Դոլը հնարավորություն տվեց ֆուտբոլիստին, իսկ գերմանացի ֆուտբոլիստը օգտագործեց իր հնարավորությունը։ Երկու մրցաշրջանների ընթացքում ֆուտբոլիստը հանդես է եկել թիմի մեկնարկային կազմում և դարձել է 5 գոլի հեղինակ։
Իր առաջին մրցաշրջանի ընթացքում ֆուտբոլիստը օգնել է թիմին նվաճել Չեմպիոնների լիգայի ուղեգիր։


=== «Սևիլյա» ===
2011 թվականի ապրիլի 5-ին Պյոտրի գործակալ Ռոման Գրիլը հայտնեց, որ իր գործակալը պատրաստվում է տեղափոխվել «Սևիլյա»։
Իր առաջին մրցաշրջանում նա Լա Լիգայի շրջանակներում մասնակցել է 35 հանդիպման և դարձել է 1 գոլի որ 2 գոլային փոխանցման հեղինակ։ Մրցաշրջանի արդյունքով թիմը զբաղեցրել է մրցաշարային աղյուսակի 9-րդ հորիզոնականը։
2014 թվականի սեպտեմբերին հայտարարվեց այն մասին, որ «Սևիլյան» և Տրոխովսկին համաձայնության չեն եկել և խզել են պայմանագիրը։


=== «Աուգսբուրգ» ===
2015 թվականի հուլիսի 16-ին Պյոտր Տրոխովսկին 1 տարվա պայմանագիր է կնքել Բունդեսլիգայում հանդես եկող «Աուգսբուրգի» հետ։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո Տրոխովսկին հայտարարել է կարիերան ավարտելու մասին։


== Միջազգային կարիերա ==
Գերմանիայի ազգային հավաքականի կազմում Պյոտրը իր դեբյուտը նշել է 2006 թվականի հոկտեմբերի 7-ին` Վրաստանի հավաքականի դեմ կայացած խաղում։ Նա սկսել է հանդիպումը մեկնարկային կազմում և 14-րդ րոպեին փոխարինել է Տորստեն Ֆրինգսին։
Իր առաջին միջազգային գոլը գերմանացի ֆուտբոլիստը խփել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 15-ին` Ուելսի հավաքականի դեմ խաղում։


== Ձեռքբերումներ ==


=== Ակումբային ===
Գերմանիայի չեմպիոն - 2003
Գերմանիայի գավաթակիր - 2003
Գերմանիայի լիգայի գավաթակիր - 2004
ՈՒԵՖԱ Ինտերտոտոյի գավաթակիր - 2005, 2007
ՈՒԵՖԱ Եվրոպա լիգայի գավաթակիր - 2014


=== Միջազգային ===
Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 2010


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրութունը National Football Teams կայքում(անգլ.)
Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում(անգլ.)
Տաառի

Տաառի (էստ․՝ Taari), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Սաառեպեեդի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 40 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Կոշեչկի (գյուղ, Օվրուչի շրջան)

Կոշեչկի (ուկրաիներեն՝ Кошечки), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1890 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոշեչկի գյուղում բնակվում էր 67 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,223 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 300,45 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռյաժենոյե

Ռյաժենոյե (ռուս.՝ Ряженое), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Ռյաժենսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Հիմնվելէ 1776 թ.։
Անջեյ Պիսովիչ

Պիսովիչ Ստանիսլավ Անջեյ  (լեհ.՝ Andrzej Stanisław Pisowicz, նոյեմբերի 2, 1940(1940-11-02), Սիեդլիսկա, Gmina Miechów, Miechów County, Lesser Poland Voivodeship, Լեհաստան), լեհ հայագետ և իրանագետ։


== Կենսագրություն ==
1963 թվականին ավարտել է Կրակովի Յագելոնյան համալսարանի արևելագիտական ֆակուլտետը, 1961-1963 թվականներին՝ հետևել Երևանի համալսարանի հայոց լեզվի դասընթացներին։ 1967 թվականին և 1971 թվականին Սորբոնի համալսարանում աշակերտել է Ֆ․ Ֆեյդիին և Շ․ Մերսիեին, հմտացել գրաբարի և արևմտահայերենի մեջ։
1972-1973 թվականներին եղել է Իրանում, ուսումնասիրել պարսկականը։ 1976 թվականից վարում է Յագելոնյան համալսարանի պարսկագիտության բաժինը, դասավանդում հայոց լեզու։ 1976 թվականին Փարիզում լույս է տեսել Պիսովի «Հայերենի բաղաձայնական համակարգի զարգացումը» (ֆրանսերեն)։
Պիսովի անդրադարձել է հայատառ լեհերեն վավերագրերին, ժամանակակից հայերեն բարբառների և արդի գրական հայերենի բաղաձայնական համակարգին, արևելահայերենի և արևմտահայերենի համեմատական բնութագրությանը։ Ուսումնասիրել է Փարպի գյուղի բարբառը։ Թարգմանել է Ա․ Իսահակյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Պարույր Սևակի ստեղծագործություններից։


== Երկեր ==
Le développement du consonantisme arménien, Kraków 1976.
Origins of the New and Middle Persian Phonological Systems, Kraków 1985.
Słownik pisarzy radzieckiej Armenii, Warszawa 1992.
Fârsi: materiały do nauki języka perskiego, Kraków 1995 (współaut.: M. Fraycon).
Gramatyka ormiańska. Grabar – Aszcharabar, Kraków 2001.
Mały słownik ormiańsko-polski, polsko-ormiański, Kraków 2006 (współaut.: Szuszanik Sedojan, Norajr Ter-Grigorian).
Na końcu języka, Białystok 2015 (z Andrzejem Pisowiczem rozmawiają Kornelia Mazurczyk i Zbigniew Rokita).


== Գրականություն ==
Anna Krasnowolska, Kinga Maciuszak, Barbara Mękarska (ed.), In the Orient where the Gracious Light... – Satura Orientalis in Honorem Andrzej Pisowicz, Kraków 2006, s. IX-XI


== Ծանոթագրություններ ==
Հասանմանսուր

Հասանմանսուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզումի դաշտում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Պետրելլա Տիֆեռնինա

Պետրելլա Տիֆեռնինա (իտալերեն՝ Petrella Tifernina), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մոլիզե մարզում՝ Կոմպաբասո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1306 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 50 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 26 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 86024, հեռախոսային կոդ՝ 0874։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կապի տվյալներ ==
Հեռախոսահամար՝ 0874 745144
Գլխավոր կայք՝ http://www.comune.petrellatifernina.cb.it/


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Բրաշ

Բրաշ (ֆր.՝  Braches), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում։
Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում է 223 մարդ, բնակչության խտությունը` 30.93 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.21 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 100 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 24 կմ հարավ-արևելք։


== Բնակչություն ==


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 159 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 113-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 46։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 71,1 %։ 113 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 107 անձ (57 տղամարդ և 50 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (3 տղամարդ և 3 կին)։ 46 անաշխատունակներից 16-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 16-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Սոմ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Հունգարիայի բնակչություն

Հունգարիայի բնակչությունը տարբերվում է մոնոէթնիկությամբ։ Բնակիչների մեծ մասը հունգարացիներ են (92,3%)։ Հունգարիայի բնակիչների գրեթե 95 %-ի մայրենի լեզուն հունգարերենն է, որը պատկանում է Ուրալի լեզվական ընտանիքի ֆինն-ուգորյան ճյուղին։
Առավել զգալի ազգային փոքրամասնությունները՝ գնչուները (2 %), գերմանացիները (1,2 %), հրեաները (1 %), ռումինացիները (0,8 %), սլովակները (0,4 %), խորվաթները (0,2 %), սերբերը (0,2 %) և ուկրաինացիներն (0,1%) են։
Հարևան երկրներում ապրում են բազմաթիվ հունգարական համայնքներ՝ հատկապես Սլովակիայում, Ուկրաինայում, Ռումինիայում (Տրանսիլվանիայում), Սերբիայում (Վոյեվոդինում), Խորվաթիայում և Սլովենիայում։


== Բնակչության թվաքանակի դինամիկան ==
Population, vital statistics (1949—2013)


== Հունգարիայի բնակչություն ==

Բնակչությունը, ըստ Եվրոստատի տվյալների


== Բնակչության խտություն ==


== Ազգային փոքրամասնություններ ==
Պաշտոնապես ճանաչված ազգային փոքրամասնություններ՝ հայեր, բուլղարներ, խորվաթներ, գերմանացիներ, հույներ, լեհեր, գնչուներ, ռումինացիներ, ռուսներ, սերբեր, սլովակներ և ուկրաինացիներ։


== Հրեական համայնք ==
Հունգարիայում, տարբեր տվյալներով, ապրում է 54 հազարից մինչև 130 հազար հրեա։ Նրանց մոտ 90 %-ը Բուդապեշտի բնակիչներ են, որտեղ կան բազմաթիվ հրեական կրոնական, կրթական և հասարակական հաստատություններ։
Հունգարական հրեաների ճնշող մեծամասնությունը, սակայն, կամ չեն պահպանում հուդայականության բոլոր պահանջները, կամ իրենց աթեիստ են համարում։ Նրանցից միայն վեց հազարը պաշտոնապես գրանցված հրեական համայնքի անդամներ են, և ևս 20 հազարը տարբեր հրեական կազմակերպությունների անդամներ են։
Գլխավոր քաղաքական հասարակական միավորումը «Նեոլոգ» է, որը նման է ամերիկյան հրեաների պահպանողական շարժմանը։ Շատ փոքր կրոնական համայնքում կան ինչպես ժամանակակից օրթոդոքսներ, այնպես էլ ուլտրա-կրոնական հրեաներ։


== Ծանոթագրություններ ==
Նովոռոսիյսկի քաղաքային օկրուգ

Քաղաք Նովոռոսիյսկ (ռուս.՝ Муниципальное образование город Новороссийск) կամ պարզապես Նովոռոսիյսկի քաղաքային օկրուգ (ռուս.՝ Городской округ Новороссийск), մունիցիպալ կազմավորում Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնը Նովոռոսիյսկ քաղաքն է։


== Բնակավայրեր ==
Քաղաքայի օկրուգը ներառում է 25 բնակավայր՝ ընդգրկված 5 ներքաղաքային շրջաններում․

վարչական կենտրոն — քաղաք Նովոռոսիյսկ — 241 952 բնակիչ;Արևմտյան ներքաղաքային շրջան — 39 940 բնակիչ;
Կենտրոնական ներքաղաքային շրջան — 74 842 բնակիչ;
Հարավային ներքաղաքային շրջան — 65 500 բնակիչ;
Ծովափնյա ներքաղաքային շրջան — 66 192 բնակիչ․գյուղ Բորիսովկա,
գյուղ Կիրիլովկա;Նովոռոսիյսկի ներքաղաքային շրջան — 51 779 բնակիչ․Գլեբովսկոեի գյուղական օկրուգ — 2 984 բնակիչ․գյուղ Գլեբովսկոե,
գյուղ Վասիլևկա,
գյուղ Սևեռնայա Օզերեևկա,
գյուղ Յուժնայա Օզերեևկա;Աբրաու-Դյուրսոյի գյուղական օկրուգ — 5 078 բնակիչ․գյուղ Աբրաու-Դյուրսո,
գյուղ Բոլշիե Խուտորա,
խուտոր Դյուրսո,
խուտոր Կամչատկա,
ավան Լեսնիչեստվո Աբրաու-Դյուրսո;Վերխնեբականսկիի գյուղական օկրուգ — 7 172 բնակիչ․ավան Վերխնեբականսկի,
խուտոր Գոռնի;Գայդուկի գյուղական օկրուգ — 8 969 բնակիչ․գյուղ Գայդուկ,
գյուղ Վլադիմիրովկա;Միսխակոյի գյուղական օկրուգ — 8 230 բնակիչ․գյուղ Միսխակո,
գյուղ Ֆեդոտովկա,
գյուղ Շիրոկայա Բալկա;Ռաևսկայայի գյուղական օկրուգ — 10 148 բնակիչ․ստանիցա Ռաևսկայա,
խուտոր Ուբիխ;Նատուխաևսկայայի գյուղական օկրուգ — 9 198 բնակիչ․ստանիցա Նատուխաևսկայա,
խուտոր Լենինսկի Պուտ,
խուտոր Սեմիգորսկի,
խուտոր Պոբեդա։


== Բնակչություն ==
2016 թվականի տվյալներով օկրուգում բնակվում է 325 304 մարդ։

Ազգային կազմը2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով քաղաքային օկրուգում 298 253 բնակվողներից 293 861-ը նշել են իրենց ազգությունը․


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (ռուս.)
Մունիցիպալ կազմավորման էջը Կրասնոդարի երկրամասի պաշտոնական կայքում Archived 2016-08-05 at the Wayback Machine. (ռուս.)
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Ռուսաստանի Պետական վիճակագրական ծառայության կայքը Archived 2010-12-03 at the Wayback Machine. (ռուս.)
Իդրիս Էլբա

Իդրիսա Ակունա «Իդրիս» Էլբա (անգլ.՝ Idrissa Akuna «Idris» Elba; սեպտեմբերի 6, 1972(1972-09-06), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), կինոյի և հեռուստատեսության անգլիացի դերասան։ Առավել հայտնի է դարձել՝ նկարահանվելով Ռոքնռոլլա (2008), «Ուրվական մրցարշավորդ 2» (2012), «Թոր» (2011, 2013) ֆիլմերում։


== Վաղ կյանք ==
Իդրիսա Ակունա Էլբան, ընտանիքի միակ երեխան, ծնվել է Լոնդոնում։ Սկզբնական շրջանում սովորել է Քեննինգ թաունում, որտեղ առաջին անգամ խաղացել է բեմի վրա։ Նրա հայրը ծնունդով Սիերա Լեոնեից է, իսկ մայրը՝ Գանայից։ Էլբան մեծացել է Իսթ Հեմում, և 1986 թվականին իր հորեղբոր հետ սկսել է զբաղվել դիջեյությամբ՝ հարսանեկան արարողությունների ժամանակ։ Այնուհետ սկսել է ինքնուրույն զբաղվել դիջեյությամբ՝ հանդես գալով գիշերային ակումբներում DJ Big Driis անվան ներքո։ 1989- 1990 թվականներին Իդրիսը աշխատել է Ֆորդի գործարանում Դագենհամում։


== Կարիերա ==
Իր կարիերայի սկզբին Իդրիս Էլբան նկարահանվել է հեռուստատեսությունում։ Իր առաջին դերը նա խաղացել է 1995 թվականին «Բժիշկ Էլինոր Բրոմվել» սերիալում՝ հանդես գալով միայն մեկ սերիայում։ Նա նաև նկարահանվել է «Վտանգավոր գոտի» հեռուստասերիալում։
2011 թվականին նկարահանվել է Քեննեթ Բրանայի Թոր ֆիլմում։ Իդրիս Էլբան խաղացել է Հեյմդալ անունով մարտիկի դերում։ Այդ տարի սկսվել է «Լյութեր» հեռուստասերիալի երկրորդ եթերաշրջանը, որտեղ մարմնավորած դերի համար ստացել է ոսկե գլոբուս մինիսերիալներում տղամարդու դերի համար։
2012 թվականին դերասանը նկարահանվել է «Ուրվական մրցարշավորդ 2» ֆիլմում։


== Ծանոթագրություններ ==
Ղոլամռեզա Սոլեյմանի

Ղոլամռեզա Սոլեյմանի (պարսկերեն՝ غلامرضا سلیمانی, 1964), իրանցի ռազմական գործիչ, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ավագ սպա, ով ղեկավարում է Բասիժ ուժերը։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Սպահանի համալսարանում՝ ստանալով պատմության բակալավրի աստիճան։


== Ծանոթագրություններ ==
Հունվարի 6

Հունվարի 6, տարվա 6-րդ օրն է։

Տարվա ավարտին մնում է 359 (նահանջ տարիներին՝ 360) օր։


== Դեպքեր ==
1198 - Հայոց արքա Լևոն Բ-ի թագադրությունը Տարսոն քաղաքում (Հայոց Կիլիկիա)։


== Ծնունդներ ==
1412 - Ժաննա դ'Արկ, Ֆրանսիայի ազգային հերոսուհի։
1822 - Հենրիխ Շլիման, գերմանացի գործարար և հնագետ։
1888 - Վահրամ Փափազյան հայ դերասան։
1896 - Հավասի (Արմենակ Մարկոսյան), գուսան։
1899 - Հատիկ Ազիզյան, հայ լրագրող, պատմաբան։
1912 - Արբուն Տայան, հայ թարգմանիչ, բանասեր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944-ից։
1928 - Հենրիկ Ազատյան, հայ քաղաքական և պետական գործիչ։
1938 - Ադրիանո Չելենտանո, իտալացի երգիչ, երգահան, դերասան, ռեժիսոր և հեռուստահաղորդավար։
1946 - Սիդ Բարրեթ, անգլիացի նշանավոր երգիչ, պոետ, կիթառահար և նկարիչ, Փինք Ֆլոյդ խմբի հիմնադիր։
1955 - Ռոուեն Ատկինսոն, անգլիացի ճանաչված դերասան՝ հայտնի Միստր Բին բեմական կեղծանվամբ։
1986 - Իրինա Շեյք, ռուս սուպերմոդել։


== Մահեր ==
1852 - Լուի Բրայլ, ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրայլի այբուբենի հեղինակը։
1902 - Լարս Հերտերվիգ, նորվեգացի նկարիչ, բնապատկերների վարպետ։
1969 - Ջուզեպպե Վիանի, իտալացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ։
1974 - Վարդան Ատրյան, հայ արձակագիր, լրագրող։
1974 - Սիկեյրոս, մեքսիկացի նկարիչ։
1998 - Գեորգի Սվիրիդով,խորհրդային կոմպոզիտոր և երաժշտական-հասարակական գործիչ։


== Տոներ ==
Հունվարի 6-ին Հայ Առաքելական եկեղեցին նշում է Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Ծննդյան տոնը, որը սկսվում է հունվարի 5-ի երեկոյան։ Հայկական բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է Ճրագալույցի պատարագը և հնչում է Քրիստոսի ծննդյան ավետիսը` «Քրիստոս ծնավ և հայտնեցավ, մեզ և ձեզ մեծ ավետիս», «Օրհնյալ է ծնունդը Հիսուս Քրիստոսի»։


== Պետական տոներ ==
 Իսլանդիա - Յոլ։
 Ճամայկա - Մարունների օր։
 Լեհաստան - Երեք արքաների տոն։
Դևկալիոն (այլ կիրառումներ)

Դևկալիոն, հին հունական դիցաբանության մեջ մի քանի հերոսների անուն, կարող է վերաբերել՝

Դևկալիոն (Հիպերասիոսի որդին) - արգոնավորդ
Դևկալիոն (Մինոսի որդին) - Կրետեի թագավոր
Դևկալիոն (Պրոմեթևսի որդին) - ջրհեղեղից միակ փրկվածը, նախահայր
Դևկալիոն - Տրոյական պատերազմի մասնակից, սպանվել է Աքիլլեսի ձեռքով


== Այլ նշանակություններ ==
(53311) Դևկալիոն - տրանսնեպտունային մարմին
Դևկալիոն (վեպ) - Բրայան Քասուելի 1995 թվականի վեպ
Եվգենյա Դոլուխանովա

Եվգենյա Գրիգորիվնա Դոլուխանովա (ուկրաիներեն՝ Євгенія Григорівна Долуханова, հունիսի 10, 1984(1984-06-10), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ծագումով հայ ուկրաինացի շախմատիստուհի, որը կրում է ՖԻԴԵ-ի կին գրոսմայստերի կոչում (WGM, 2006): 2011-2013 թվականներին ներկայացրել է Հայաստանը։


== Շախմատային կարիերա ==
2004 թվականին Ալուշտայում կայացած Ուկրաինայի կանանց շախմատի առաջնությունում Դոլուխանովան նվաճել է բրոնզե մեդալ։ 2009 թվականին նա հաղթել է Եվպատորիայում կայացած Ուկրաինայի կանանց շախմատի առաջնությունում։
2005 թվականին Խարկովում կայացած կանանց շախմատի միջազգային «Ֆեմիդա 2005» մրցաշարում նա գրավեց 2-րդ տեղը, մրցաշարի հաղթող է դարձել Օքսանա Վոզովիչը։ 2007 թվականին «Kharkiv Rector» գավաթում զբաղեցրել է 2-րդ տեղը։ 2009 թվականին Սուզդալում նա հաղթել է Ելիզավետա Բիկովայի հուշամրցաշարում, իսկ Խարկովում՝ «Կայսա 2009» կանանց շախմատի միջազգային մրցաշարում։ 2011 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում 2-րդ տեղն է զբաղեցրել Լյուդմիլա Ռուդենկոյի հուշամրցաշարում, իսկ մրցաշարի հաղթող է դարձել Ալեքսանդրա Գորյաչկինան։ 2012 թվականին Ջակարտայում կայացած կանանց շախմատի Japfa Chess Festival միջազգային մրցաշարում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը։ 2014 թվականին նա հաղթել է Սաուտրոնում կայացած կանանց շախմատի միջազգային մրցաշարում։ 2017 թվականին երկրորդ տեղն է զբաղեցրել Բրեիլայում Մարիա Ալբուլետի հուշահամալիրում։
2003 թվականին նա արժանացել է ՖԻԴԵ-ի կանանց միջազգային վարպետի (WIM) կոչմանը, իսկ երեք տարի անց ստացել ՖԻԴԵ-ի կին գրոսմայստերի (WGM) կոչումը։


== Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Evgeniya Doluhanova շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում
Ռեպյովկա (գյուղ, Ռեպյովսկի շրջան)

Ռեպյովկա (ռուս.՝ Репьёвка), գյուղ Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Ռեպյովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5800 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սենտ Ֆուա դը Մոնգոմերի

Սենտ Ֆուա դը Մոնգոմերի (ֆր.՝ Sainte-Foy-de-Montgommery), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 204 մարդ, բնակչության խտությունը` 44.44 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.59 կմ² տարածք։
2016 թվականի հունվարից Լա Բրևիեռ, Լա Շապել Օտ Գրյու և Սեն Ժերմեն դը Մոնգոմերի համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Վալ դը Վի համայնքի մաս։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 160 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 50 կմ հարավ-արևելք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 132 աշխատունակ (15-64 տարեկան)  բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 99-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 33։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,0 %։ 99 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 93 անձ (51 տղամարդ և 42 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (3 տղամարդ և 3 կին)։ 33 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 11-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Կալվադոս գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Քերրի Ֆիշեր

Քերրի Ֆիշեր (անգլ.՝ Carrie Fisher, հոկտեմբերի 21, 1956(1956-10-21)[…], Բըրբանք, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ և ԱՄՆ - դեկտեմբերի 27, 2016(2016-12-27)[…], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, սցենարիստ, հեղինակ, պրոդյուսեր։ Հատկապես հայտնի է «Աստղային պատերազմներ» ֆիլմաշարում իր մարմնավորած արքայադուստր Լեյայի կերպարով։


== Կենսագրություն ==
Քերրի Ֆիշերը ծնվել է 1956 թվականի օգոստոսի 21-ին, Բեվերլի Հիլզում (Կալիֆորնիա), երգիչ Էդի Ֆիշերի և դերասանուհի Դեբի Ռեինլոդսի ընտանիքում։ Ունի կրտսեր եղբայր̀  Թոդ Ֆիշերը և 2 հարազատ քույր̀ Ջոելի Ֆիշերը և Տրիշա Լի Ֆիշերը։ Նրանք նույնպես դերասաններ են։ Երբ Քերրին 2 տարեկան էր, ծնողները բաժանվեցին, սակայն հայրն ամուսնացավ դերասանուհի Էլիզաբեթ Թեյլորի հետ։ Հաջորդ տարի մայրն ամուսնացավ կոշիկի խանութի սեփականտիրոջ հետ։ Իհարկե, Քերրին ուզում էր ծնողների ճանապարհը շարունակել, բայց 12 տարեկանում նա գնաց Լաս Վեգաս և ընդունվեց դպրոց։ Շուտով նա թողնում է դպրոցը, որպեսզի կարողանա հասնել իր մանկության երազանքին։ Նա իր առաջին քայլը կատարել է 1973 թվականին «Իռեն» անվանվամբ մյուզիքլում։
Մոր հետ բարդ հարաբերություններին նվիրված է ինքնակենսագրական «Բացիկներ անդունդի եզրից» վեպը։
1991 նկարահանվել է կինոֆիլմ, որտեղ նա գլխավոր դերակատարներից էր։ Քերրի Ֆիշերը Բրայան Լուրդանից ունի 1 դուստր̀ Բիլի Քետրինը։ Նրանք իրենց հարաբերությունները չէին օրինականացրել և որոշ ժամանակ անց նրանց հարաբերությունները խզվեցին։


=== Մահը ===
2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Լոնդոնից Լոս Անջելես թռիչքի ժամանակ Ֆիշերը սրտի կաթված է ստանում։ 4 օր հիվանդանոցում անցկացնելուց հետո՝ դեկտեմբերի 27-ին, տեղական ժամանակով 8:55 դերասանուհին մահանում է։ Դուստրը՝ Բիլլի Լուրդը, մամուլին տված իր հարցազրույցում հաստատում է մոր մահվան լուրը։


== Ֆիլմագրություն ==
Շամպուն (1975) - Լոռնա
Աստղային պատերազմ (1977) - Լեյա Օրգանա
Գարբոն պատմում է (1984) - Լիզա Ռոլֆ
Մարդը մեկ կարմիր կոշիկի մեջ (1985) - Լիզա Ռոլֆ
Հաննան և իր քույրերը (1986) - Էյփրիլ
Ժամանակի պահապան (1987) - Պետրա
Սիրահար հերոս 1989 - Մոնիկա
Երբ Հարրին հանդիպել է Սալլին 1989 - Մարի
Նա վերադարձավ (1989) - Բեատրիս
Քաղցր վրեժ (1990) - Լինդա
Ճիչ (2000) - Բիանկա
Չառլիի Հրեշտակները միայն առաջ 2003
Հրաշքների երկիր (2003)
Սթեյթսայդ (2004) - Տիկին Դյուբուա
Կանյք - (2008) - Բեիլի
Ծիածանի տակ (1981) - Էննի Կլարկ
Օճառաման (1991) - Բեթսի
Հուք (1991) - կամրջի վրա համբուրվող կին
Սա իմ կյանք է (1992) - Կլաուդիա Քուրտիս
Սպիտակ կայծակ (2009) - Սիլլա


=== Վավերագրական ֆիլմեր ===
Ազնվականները (2005) - Կամեո


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Քերրի Ֆիշեր
Ֆիշեր
Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսություն

Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսություն, պաշտոնական անունը՝ Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ  (անգլերեն՝ Holy See of Cilicia, պաշտոնական անունը՝ the Armenian Catholicosate of the Great House of Cilicia) առաջնորդը Հայ Առաքելական Եկեղեցին է։ Նստավայրն է Անթիլիաս, Լիբանան։ Նվիրապետական չորս աթոռներից մեկն է և գործում աշխարհի մի շարք երկրներում և ունի եկեղեցական կառույցներ, որոնք կոչվում են թեմեր և ունեն իրենց թեմակալ առաջնորդները։ Կիլիկիո կաթողիկոսն է Արամ Ա. Քեշիշյանը։ 
Կիպրոսի, Լիբանանի, Սիրիայի և Իրանի հայկական թեմերը գտնվում են Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսության հովանու ներքո։ Ունի նաև թեմեր ԱՄՆ-ում ու Կանադայում։


== Պատմություն ==
Բաբգէն Աթոռակից կաթողիկոս (Կիւլէսերեան), Պատմութիւն կաթողիկոսաց Կիլիկիոյ (1441-էն մինչեւ մեր օրերը), Անթիլիաս, 1939։
Բիւզանդ Եղիայեան, Ժամանակակից պատմութիւն կաթողիկոսութեան Հայոց Կիլիկիոյ. 1914-1972, Անթիլիաս, 1975։


== Տես նաև ==
Կիլիկիո Կաթողիկոսների ցանկ
Կիլիկիո Կաթողիկոսների ցանկ (արեւմտահայերէն)


== Պատկերասրահ (Անթիլիաս) ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին Հղումներ ==
Կաթողիկոսություն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիո
Առաջնորդարան Հայոց Ա.Մ.Նահանքներու  Արևելյան թեմի
Առաջնորդարան Հայոց Ա.Մ.Նահանքներու  Արևմտյան թեմի
Կանադայի Ազգային Առաջնորդարան
Առաջնորդություն Հայոց  Բերիո թեմի (Հալեպ, Սիրիա)
Առաջնորդարան Հայոց  Լիբանանի
Ակսու (շրջան)

Ակսուի շրջան (ույղ. ئاقسۇ ۋىلايىتى, չին. պարզ. 阿克苏地区, փինյին Ākèsū Dìqū), շրջան ՉԺՀ-ի Սինծիան ինքնավար մարզում։ Մարզային իշխանությունները տեղակայված են Ակսու քաղաքային գավառում։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանը զբաղեցնում է Թարիմյան ավազանի հյուսիս-արևմտյան մասը և Տյանշանի հարավային լանջերը։ Շրջապատված է Թարիմ գետով և նրա վտակներով, որոնք սնվում են Տյանշանի սառցադաշտերից (հատկապես Ակսու և Մուզարտ գետերից)։


== Պատմություն ==
Սինծիան նահանգի կազմավորումից հետո այս հողերը 1882 թվականից համարվում էին Ակսու Մարզի մաս (阿克苏道): 1928 թվականին Ակսու մարզը վերափոխվեց Ակսու Վարչական շրջանի (阿克苏行政区), որը 1933 թվականին անվանափոխվեց որպես № 4 Վարչական շրջան (第四行政区):
ՉԺՀ-ի ստեղծումից հետո այստեղ, 1950 թվականին ստեղծվեց Ակսու հատուկ շրջանը (阿克苏专区), որը 1971 թվականին վերափոխվեց Ակսու շրջանի (阿克苏地区):
ՉԺՀ-ի Քաղաքային խորհրդի որոշմամբ 2002 թվականի սեպտեմբերի 17-ից Արալը բաժանվեց Ակսու քաղաքային շրջանից` դառնալով առանձին քաղաքային գավառ, որը մտավ Սինծիան ինքնավար շրջանի ուղղակի ենթակայության տակ։
2019 թվականին Կուչա գավառը վերափոխվեց քաղաքային գավառի։


== Վարչատարածքային բաժանում ==
Շրջանը բաժանվում է 7 գավառի և 2 քաղաքային գավառի.


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (52801-52900)

Աստերոիդների ցանկ (52701-52800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (52901-53000)
 Աստերոիդների ցանկ (52701-52800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (52901-53000)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (50001)-(55000)»։ www.minorplanetcenter.net
Արդար դատավորը (հեքիաթ)

Արդար դատավորը, հայկական ժողովորդական հեքիաթ։


== Սյուժե ==
Ժողովրդական հեքիաթը պատմում է երկու հովվի մասին, ովքեր դաշտի մեջ իրար հետ կռվելիս տեսնում են, որ իրենց հասակին մի տղա է անցնում։ Հովիվները մոտենում են տղային և խնդրում, որ նա իրենց հաշտեցնի։ Տղան պատվիրում է իր աչքերը կապել, որ ես չտեսնի կռվողներին ու կողմնապահություն չանի։ Հովիվները բերում տղայի աչքերը կապում են։ Տղան դատավճիռ է կայացնում, հաշտեցնում հովիվներին և լուրը տարածվում է։ Մի օր երկրի դատավորը մահանում է։ Բնակիչները որոշում են, որ երկրի դատավորը լինի տղան։ Գնում են տղայի տուն։ Տղան ասում է, որ եթե ուզում են, որ ինքը դատավոր դառնա, իր երկու աչքս էլ պիտի հանեն, որ ինքը կողնապահություն չանի։ Մարդիկ տղայի աչքերը ստիպված հանում են, և տղան դառնում է դատավոր։ Առաջին օրը երկու օտարերկրացի գալիս են դատարան և բողոքում` պահանջելով իրենց հարստությունը. նրանք ցանկանում էին վերադառնալ իրենց հայրենիք։ Իսկ տեղացիները չեն ցանկանում հետ տալ հարստությունը, ասելով, որ այն ստեղծվել է իրենց երկրում։ Դատավորը հարցնում է տեղացիներից, թե այդ մարդիկ քանի տարեկան էին, որ եկան այս երկիր։ Նրանք պատասխանում են` մոտ 20-25 տարեկան։ Դատավորը պատասխանում է, որ նրանք այժմ 40-45 տարեկան են, և եթե բնակիչները վերադարձնեն նրանց կյանքը 20 տարին, կարող են իրենց պահել հաստությունը։


== Կերպարներ ==
Երկու հովիվ
Տղա, որ դառնում է դատավոր
Բնակիչներ
Երկու օտարական


== Այլ կիրառումներ ==
«Արդար դատավորը» վերնագրով կան այլ առակներ ու հեքիաթներ


== Ծանոթագրություններ ==
Բենգալական գրականություն

Բենգալական գրականություն, գրականություն բենգալերենով։


== Պատմություն ==
Չարյապադա  բուդդայական պոեմների ժողովածուն ասսամերենով և բենգալերենով կազմվել է դեռևս 7-րդ դարում։
Բենգալական գրականությունը  զարգացում ապրեց  11-րդ դարում և իր տարածումը գտավ ներկայիս Բանգլադեշի և Արևմտյան Բենգալիայի ու  Տրիպուրայի հնդկական նահանգների տարածքներում։
Բենգալական գրականության վաղ շրջանի նմուշները հերոսական երգեր էին՝ ի պատիվ Պալա բուդդայական դինաստիայի, որը այդ ժամանակ իշխում էր Բենգալիայում։ Հաջորդ դարերում զարգացում ապրեց բացառապես պոեզիան․ արձակի (կրոն, փիլիսոփայություն և գիտություն) լեզուն շարունակում էր մնալ սանսկրիտը։ Սանսկրիտյան գրականության ավանդույթները շարունակող բենգալական պոեզիայի վրա խորը հետք են թողել Բենգալիայի բնակչության կրոնական համոզմունքները։
Հասարակ բնակչության համար սանսկրիտ «մեռած լեզվի» անհասանելիությունը  նպաստեց  սանսկրիտյան պոեզիայի դասական գործերի՝ բենգալերենով բազմաթիվ թարգմանությունների և փոխադրությունների։
Բենգալական պոեզիայում  առանձնացվում է երկու հիմնական ուղղություն։
Առաջինը ոգեշնչված էր վայշնավիզմով`Վիշնուի և նրա ավատարի, հատկապես Կրիշնայի պաշտամունքով։
XIV-XVI դարերում Բենգալիայում ծաղկում ապրեց Վաիշնավայի առեղծվածային-էրոտիկ պոեզիան, որի սիրելի թեման Կրիշնայի և նրա սիրելի հովիվ Ռադայի սիրո պատմությունն էր՝ երգված դեռևս մի քանի դար առաջ Ջայադևայի կողմից՝ սանսկրիտ հանրահայտ «Գիտագովինդա» պոեմում։
16-րդ դարում սկսեց զարգանալ  բանաստեղծական երկրորդ ուղղություը՝ հիմնված Շիվայի և Կալի պաշտամունքի վրա։
19-րդ դարի կեսերին բենգալական գրականությունը նոր խթան ստացավ։ Բրիտանացիներին հնդկական լեզուներ սովորելու հարցում օգնելու նպատակով  շատ տեքստեր թարգմանվեցին բենգալերենով։
Գրական աշխարհը ցնցվեց նաև 1857 թվականի Սեպոյի ապստամբությամբ։ Այդ  իրադարձությունը իր արտացոլումն է գտել Դինոբոնդհու Միտրայի (անգլ.՝ Dinabandhu Mitra) «Նիլ Դարփան» պիեսում։


=== Արևմտյան Բենգալիայի գրականություն ===
Հնդկաստանի անկախացումից հետո Բենգալիայի ամենահայտնի հրապարակախոսների շարքում են՝ Սունիտի Կումար Չատտերջի (1890-1977) և Սուկումար Սեն (1900-1992)։
Այլ ուշագրավ արձակագիրների շարքին են դասվում Ջագդիշ Գուպտան (1886–1957), Տարասանկար Բեներջին (1889–1971), Բիբխուտի Բխուշան Բաներջին (1894–1950), Պրեմենդրա Միտրան (1904–1988), Մանիկ Բեներջին (1908– 1956), Շարադինդու Բանդխոպադխայն (1899-1970), Աչինթա Կումար Սենգուպտան (1903-1986), Աննադա Շանկար Ռայը (1904-2002), Բուդդխադև Բասուը (1908-1974), Սաթինաթ Բխադուրին (1906-1965) և Սուբոդխ Գխոշը (1900-1980)։
Այդ ժամանակաշրջանի հայտնի բանաստեղծներն էին Ջիբանանանդ Դասը (1899-1954), Սուդխինդրանաթ Դատտան (1901-1960), Բիշնու Դեյը (1909-1982), Սամար Սենը (1916-1987), Սուբհաս Մուխերջեը  (1919-2003) և Սուկանտա Բհաթաչարիան։
Բենգալական բանահյուսության ուսումնասիրությամբ զբաղվում է գիտնական Մակբուլ Իսլամը։


==== Գրականություն ====
Manring, Rebecca J. (2005), Reconstructing Tradition: Advaita Ācārya and Gauḍīya Vaiṣṇavism at the Cusp of the Twentieth Century, New York: Columbia University Press, ISBN 0231129548


== Ծանոթագրություններ ==


===== Արտաքին հղումներ =====
Բենգալիայի գրականության բաժինը Կոնգրեսի գրադարանում
Բենգալական գրականության արխիվ
Տազլարովո (գյուղ, Կարմասկալինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՏազլարովոՏազլարովո (ռուս.՝ Тазларово, բաշկիրերեն՝ Таҙлар станцияһы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 49 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Աբովյան

Աբովյան, հայկական ազգանուն։


== Ազգանունը կրողներ ==
Անուշավան Մովսեսի Աբովյան (1862-1938), գյուղագիր։
Աշոտ Արամի Աբովյան (ծնվ. 1953), իրավաբան։
Բարսեղ Աբովյան (1880-1959), դերասան։
Գևորգ Աբովյան
Գևորգ Արշակի Աբովյան (1897-1965), բանաստեղծ, գրականագետ։
Գևորգ Գևորգի Աբովյան (?-1917), լրագրող։
Գևորգ Կարապետի Աբովյան (1837-1866), թատերական գործիչ, երաժշտագետ։
Լևոն Վարդանի Աբովյան (1885-1951), թարգմանիչ։
Խաչատուր Ավետիքի Աբովյան (1809-1848), բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ, լուսավորիչ, արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիրը։
Կառլոս Շավարշի Աբովյան (1937-1992), նկարիչ։
Կոստանդին Աբովյան (1880-1958), թարգմանիչ, մանկավարժ։
Հայկանուշ Աբովյան (188?-1940-ականներից հետո), դերասանուհի։
Հովիկ Արամայիսի Աբովյան (ծնվ. 1964), ՀՀ պետական գործիչ։
Հովսեփ Աբովյան, թատերական գործիչ։
Մելանյա Հարությունի Աբովյան (ծնվ. 1944), օպերային երգչուհի, քնարակոլորատուրային սոպրանո։
Յուրի Աբովյան
Յուրի Աբովյան (լողորդ) անգլերեն (ծնվ. 1941), խորհրդային լողորդ։
Յուրի Հրաչիկի Աբովյան (1941-2005), անասնաբույժ։
Ռուբեն Հարությունի Աբովյան (ծնվ. 1948), նկարիչ։
Սարգիս Աբովյան
Սարգիս Աբովյան (1900-1931), դերասան, ռեժիսոր։
Սարգիս Իսայու Աբովյան (1869-1942), գյուղատնտես, կաթի մշակման տեխնոլոգիայի և կաթնամթերքների արտադրության մասնագետ։
Սեյրան Վաղարիչի Աբովյան (1919-1982), հայ բժիշկ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Ստեփանոս Բարսեղի Աբովյան (1928-2008), երկրաբան։
Վարդան Խաչատուրի Աբովյան (1840-1896), կրթական գործիչ։
Վարսենիկ Աբովյան (19-20-րդ դդ.), թարգմանչուհի։
Վիկտորիա Վարդանի Աբովյան (1883-1979), դերասանուհի։


== Ծանոթագրություններ ==
Լերմոնտովի հուշարձան (Մոսկվա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Միխայիլ Լերմոնտովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)Լերմոնտովի հուշարձան (ռուս.՝ Памятник Лермонтову), բանաստեղծ Միխայիլ Յուրևիչ Լերմոնտովի քանդակը, որը տեղակայվել է 1965 թվականին Մոսկվայի Լերմոնտովի հրապարակում։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Ի. Դ. Բրոդսկին, ճարտարապետներ Ն. Ն. Միլովիդովը, Գ. Ե. Սաևիչ, Ա. Վ. Մորգուլիսը։


== Պատմություն ==
1941 թվականին հրապարակը կոչվել է Լերմոնտովի անվան՝ ի հիշատակ այն բանի, որ այստեղ՝ Կարմիր դարպասի դիմաց՝ Արսենևների տանը, 1814 թվականի հոկտեմբերի 2-3-ը ընկած ժամանակահատվածում ծնվել է Մ. Յու. Լերմոնտովը։ Հրապարակի զբոսապուրակը ևս կոչվել է Լերմոնտովյան, այնուհետև գաղափար է ծագել այդտեղ կանգնեցնել բանաստեղծի հուշարձանը, սակայն պատերազմը խանգարել է։ 1950-ական թվականներին հուշարձանի տեղադրման գաղափարը կրկին շրջանառվել է և սկսվել են լավագույն նմուշի որոնումները։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1965 թվականի հունիսի 4-ին։


== Նկարագրություն ==
Լերմոնտովի հուշարձանը համարվում է Մոսկվայի ամենառոմանտիկ հուշարձաններից մեկը։ Քանդակագործը փորձել է իր աշխատանքում արտահայտել բանաստեղծի էությունը և արվեստի բնույթը։ Բրոնզե մարմինը կանգնած է գրանիտե գլանաձև պատվանդանի վրա։ Լերմոնտովի օձիքը և շինելի փեշը կարծես քամուց տարուբերվում են։ Բանաստեղծի դեմքը մտածկոտ է, նրա տխուր հայացքը ուղղված է իրեն։ Քանդակը արված է 1960-ական թվականներին բնորոշ «խիստ ոճի» գեղարվեստա-պլաստիկ հնարներով։ Լերմոնտովի պատվանդանի վրա արձանագրված են այս տողերը.

Հուշարձանի շուրջը տեղակայված է բարձրաքանդակ, որի վրա տարածական ձևով արտահայտված են Լերմոնտովի ստեղծագործությունները՝ «Մծիրի», «Դև», «Առագաստ»։


== Կինոյում ==
Լերմոնտովի հուշարձան երևում է «Հաջողության ջենթլմենները» ֆիլիմում։ Հանցագործ Կոսոյը նրան անվանում է «վերարկուով տղամարդ»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Роальд Кожевников. Памятники и монументы Москвы. — Московский рабочий, 1976. — С. 136.
Иванова И. В. Памятник М. Ю. Лермонтову: путеводитель. — М.: Московский рабочий, 1987. — 64 с., ил. — (Биография московского памятника).
Ռիվալբա

Ռիվալբա (իտալերեն՝ Rivalba), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը՝ 1.028 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 102 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Փոստային ինդեքսը՝ 10090։ Հեռախոսային կոդը՝ 011։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Ամանսիուսը (Սանտ Ամանցիո)։ Տոնը նշվում է օգոստոսի առաջին կիրակի օրը։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
20

Այս հոդվածը 20 թվականի մասին է։ Տես նաև 20 թվի մասին հոդվածը։
20 թվական, նահանջ տարի, որն, ըստ Գրիգորյան օրացույցի, սկսվում է չորեքշաբթի օրը։ Այն մեր թվարկության 20-րդ տարին է, 1-ին հազարամյակի 20-րդ տարին, 1-ին դարի 20-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Վիպսանիա Ագրաֆինա, առաջին կինը Տիբերիուսում։
Մարկ Վալերի Մեսսալա Բարբատ, Մեսսալինի որդին, 20 թվականի հյուպատոս։
Լուզի Ոլուզի, նախկին հյուպատոս։
Հորբատեղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Վայոց ձորի մարզի Հորբատեղ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 28 հուշարձան (9 միավոր)։

 


== Տես նաև ==
Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Չարլզ Ռոբերտ Մեթյուրին

Չարլզ Ռոբերտ Մեթյուրին (անգլ.՝ Charles Robert Maturin, սեպտեմբերի 25, 1782(1782-09-25), Դուբլին, Լենստեր - հոկտեմբերի 30, 1824(1824-10-30)[…], Դուբլին, Իռլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), եղել է իռալնդացի բողոքական հոգևորական և սարսափ ժանրի գրող։ Նա շատ հայտնի է իր «Մելմոթ թափառականը» վեպով։
Մեթյուրինը մահացել է 1824 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Դուբլինում։


== Ծանոթագրություններ ==
Դամդինի Սուխե-Բատոր

Դամդինի Սուխե-Բատոր (մոնղ.՝ Дамдины Сүхбаатар, ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ, փետրվարի 2, 1893(1893-02-02), Ուլան Բատոր - փետրվարի 20, 1923(1923-02-20), Ուլան Բատոր), մոնղոլ քաղաքական գործիչ, Մոնղոլական ժողովրդահեղափոխական կուսակցության (ՄԺՀԿ) հիմնադիրը, Մոնղոլական ժողովրդական հեղափոխության (1921) առաջնորդը։
Ծնվել է աղքատ գյուղացու ընտանիքում։ 1912-1918 թվականներին ծառայել է բանակում։ 1919 թվականից Ուրգայում (այժմ՝ Ուլան Բատոր) աշխատել է որպես գրաշար, որտեղ էլ ծանոթացել է ռուս բոլշևիկ հեղափոխականների հետ, որոնց միջոցով՝ Վլադիմիր Լենինի քարոզչությանը։ 1919 թվականին ստեղծել է անլեգալ հեղափոխական խմբակ։ 1920 թվականին գլխավորել է իր խմբակի և Չոյբաչսանի համանման խմբակի միավորմամբ ստեղծված հեղափոխական կազմակերպությունը։ Կազմակերպության ստեղծմամբ էլ դրվել է Մոնղոլական ժողովրդական կուսակցության (ՄԺԿ, կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1921 թվականի մարտին, 1925 թվականից անվանվել է ՄԺՀԿ) հիմքը։ Սուխե-Բատորի գլխավորությամբ կայացել է ՄԺԿ համագումարը (1921 թվականի մարտ), որը մոնղոլ ժողովրդին ապստամբության կոչ է արել՝ «հակաիմպերիալիստական հակաֆեոդալական հեղափոխության խնդիրների» առաջադրմամբ։ Համագումարում Դամդինի Սուխե-Բատորը ընտրվել է ՄԺԿ ԿԿ-ի անդամ։ 1921 թվականի մարտի 13-ին նշանակվել է ժամանակավոր ժողովրդական կառավարության անդամ, ռազմական նախարար և ժողովրդական բանակի գլխավոր հրամանատար։ Մոնղոլական ժողովրդական բանակը Դամդինի Սուխե-Բատորի հրամանատարությամբ մոնղոլ ժողովրդին օգնության եկած խորհրդային բանակի զորամասերի աջակցությամբ 1921 թվականի մայիս-օգոստոսին ջախջախել է Ունգեռնի սպիտակգվարդիական զորքերին։ 1921 թվականի հուլիսին մտել է ժողովրդական կառավարության կազմի մեջ, զբաղեցնելով ռազմական նախարարի պաշտոնը։
Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մասնակցել է խորհրդա-մոնղական բարեկամության առաջին համաձայնագրի ստորագրմանը (1921, Մոսկվա)։
Կարեն Խաչատրյան (պատմաբան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարեն Խաչատրյան (այլ կիրառումներ)
Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ  Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:Կարեն Համլետի Խաչատրյան (մայիսի 25, 1969(1969-05-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1969 թ. մայիսի 25-ին Երևանում։ 1986 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Բելառուսի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1987-1989 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո 1989 թվականին տեղափոխվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1993 թվականին։ 1995 թվականի փետրվարից աշխատանքի է անցել ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում` նախ որպես ավագ լաբորանտ, ապա` կրտսեր գիտաշխատող, գիտաշխատող, ապա ավագ գիտաշխատող։ 1998 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։ 1998-2008 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի գիտական քարտուղարի պաշտոնը։ 2008 թվականից ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտական հարցերի գծով փոխտնօրենն է։ Մինչև 2010 թվականը Պատմության ինստիտուտում գործող ՀՀ ԲՈՀ-ի 004 ՙՀայոց պատմության՚ մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարն էր։ Հեղինակ է մոտ երեք տասնյակ գիտական հոդվածների, ուսումնամեթոդական ձեռնարկի և 2 մենագրությունների։ Զեկուցումներով հանդես է եկել միջազգային և հանրապետական մի շարք գիտաժողովներում։ Նա ՀՀ ԳԱԱ Գիտակրթական միջազգային կենտրոնի մագիստրատուրայի Պատմության և միջազգային հարաբերությունների ամբիոնի վարիչ է, եղել է Երևանի Հրաչյա Աճառյան համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության ամբիոնի դոցենտ։ 2015 թ. դեկտեմբերի 28-ին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 2016 թ. նրան շնորհվել է պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։


== Երկեր ==
Հայ-ռուսական հարաբերությունները 1920-1922 թթ., Երևան, 2007, 260 էջ։
Հայաստանը ԽՍՀՄ ռազմարդյունաբերական համակարգում (1922-1991 թթ.), Երևան, 2015, 345 էջ։


== Գրականություն ==
Երևանի պետական համալսարանի 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, խմբ. Էդիկ Գ. Մինասյան, Երևան, 2009, էջ 353։


== Ծանոթագրություններ ==
Սուրբ Հովհաննես Կարապետ եկեղեցի (Մարտակերտ)

Սուրբ Հովհաննես Կարապետ եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի Արցախի Հանրապետության Մարտակերտ քաղաքում, որը կառուցվել է 1883 թվականին։ Եկեղեցուն կից կա գերեզմանոց։ Եկեղեցին վերանորոգվել է 2003 թվականին։
Եկեղեցին գտնվում է Մարտակերտ քաղաքի արևմուտքում՝ Ազատամարտիկների փողոցի հյուսիսում և Խաչատուր Աբովյան փողոցի հարավում։


== Ճարտարապետական բնութագիր ==
Մարտակերտի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին, որն ունի արևմուտք-արևելք ուղղվածություն, հորինվածքով ուղղանկյուն հատակագծով և սրածայր տանիքով բազիլիկ եկեղեցի է՝ կառուցված անկանոն ձևի բնական քարից և կրաքարային շաղախից։ Շենքի արևմտյան կողմի մուտքի վերևում գտնվում է քառանկյուն գավիթը՝ փոքր բաց զանգակատնով, քառանկյուն բրգաձև տանիքով, որի վերևում խաչն է։ 


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման պայմանագիր (1963)

«Միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման պայմանագիր» , 1963 մթնոլորտում, տիեզերական տարածությունում և ջրի տակ, միջազգային պայմանագիր, կնքվել է Մոսկվայում (հայտնի է նաև որպես Մոսկովյան պայմանագիր), օգոստոսի 5-ին՝ Խորհրդային Միության, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ներկայացուցիչների կողմից և ուժի մեջ մտել 1963 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։
Պայմանագրին միացել է ավելի քան 120 (1981 թվականի տվյալներով) պետություն։ Ըստ պայմանագրի, որը բաղկացած է ներածականից և վեց հոդվածներից, մասնակիցները պարտավորվում են արգելել, կանխել ու չիրականացնել միջուկային զենքի կամ որևէ միջուկային պայթեցում իրենց իրավասության կամ վերահսկողության տակ գտնվող միջավայրում։ Արգելվում է միջուկային զենքի փորձարկումը մթնոլորտում, նաև տիեզերական տարածության մեջ, ջրի տակ (տերիտորիալ ջրերում կամ բաց ծովում), ինչպես և որևէ այլ միջավայրում, եթե այդպիսի պայթեցումներն առաջ են բերում ռադիոակտիվ նստվածքներ ուրիշ պետությունների տարածքներում։ Պայմանագիրն անժամկետ է նախատեսում է նաև յուրաքանչյուր մասնակցի իրավունքը դուրս գալու նրանից, եթե սահմանված բացառիկ հանգամանքները վտանգի տակ են դնում իր երկրի գերագույն շահերը։
Անդրեյ Վեկլենկո

Անդրեյ Վեկլենկո (ռուս.՝ Андрей Викторович Векленко, սեպտեմբերի 5, 1959(1959-09-05)), ռուսական դիվանագետ։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1981) և Ռուսաստանի Նախագահին առընթեր պետական ծառայության ռուսական ակադեմիան (2003)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1981 թվականից։

1998-2002 թվականներին՝ Սիեթլում (ԱՄՆ) Ռուսաստանի գլխավոր հյուպատոս։
2002-2007 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Հյուսիսային Ամերիկայի դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
2007-2011 թվականներին՝ Տորոնտոյում (Կանադա) Ռուսաստանի գլխավոր հյուպատոս։
2011-2015 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Հյուսիսային Ամերիկայի դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
2015 թվականի հունվարի 13-ից՝ Էկվադորում Ռուսաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։


== Դիվանագիտական աստիճան ==
2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2005 թվականի մայիսի 7)։
1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2016 թվականի մայիսի 5)։


== Պարգևներ ==
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան (2009 թվականի օգոստոսի 18)՝ Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի և երկարամյա դիվանագիտական ծառայության համար
«XXX տարվա անթերի աշխատանքի համար» գերազանցության նշան (2014 թվականի սեպտեմբերի 29)՝Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար
Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի շնորհակալությունը (2005 թվականի փետրվարի 19)՝ Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած վաստակի համար


== Ծանոթագրություններ ==
Յուռսի

Յուռսի (էստ․՝ Jursi), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Վալյալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Աստերոիդների ցանկ (90001-90100)

Աստերոիդների ցանկ (89901-90000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (90101-90200)
 Աստերոիդների ցանկ (89901-90000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (90101-90200)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (90001)-(95000)»։ www.minorplanetcenter.net
Աբեցեդարիում

Աբեցեդարիում (լատ. abecedarium — այբուբեն), ոտանավորի տեսակ, որի տողերը կամ քառյակներն սկսվում են այբուբենի տառերի հաջորդականությամբ, օրինակ՝ Ներսես Շնորհալու «Առավոտ լուսո»–ն և «Աշխարհ ամենայն»–ը։ Մերձավոր Արևելքում կոչվել է ալիֆլամա։ Գրվել է նաև հայկական այբուբենի հակառակ դասավորությամբ։
Վայոց ձորի երկրաշարժ (735)

735 թվականի Վայոց ձորի երկրաշարժից տուժել է ներկայիս Վայոց ձորի մարզի մեծ մասը։
Հաղորդվում է, որ երկրաշարժն ավերել է մի ամբողջ հովիտ։ Զոհերի թիվը եղել է առնվազն 10,000 մարդ։ Հայկական աղբյուրները հայտնում են, որ երկրաշարժն առաջացրել է շենքերի փլուզումներ, մի քանի սողանքներ, և տեղի է ունեցել տարածքի ջրամատակարարման ցանցի փոփոխություններ։ Երկրաշարժի մասին պահպանված ամենավաղ սկզբնաղբյուրը Մովսես Կաղանկատվացու տարեգրությունն է (X դար)։ Նա հայտնում է, որ երկրաշարժն ուղեկցվել է Մոզ քաղաքի սահմանների վրա «անթափանց խավարով»։ Նրա պատմության համաձայն՝ երկիրը 40 օր շարունակ ցնցվել է, որին զոհ է գնացել մոտ 10000 մարդ։ Կաղանկատվացու խոսքով՝ հենց այս երկրաշարժի պատճառով է տարածքը կոչվել «Վայոց ձոր», որը նա թարգմանում է որպես «վայերի ձոր» (վշտերի ձոր)։
Երկրաշարժի մասին ավելի մանրամասն ներկայացնում է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը (13-րդ դար)։ Նա երկրաշարժը դիտում էր որպես աստվածային պատիժ։ Նա հայտնում է թանձր խավարի մասին, որը 40 օր շարունակ ծածկել էր տարածաշրջանը, բայց հայտնում է մեկ, հզոր և ավերիչ երկրաշարժի մասին։ Հաղորդվում է, որ երկրագնդի ցնցումները մեծ վնաս են հասցրել տարածաշրջանին՝ սկսած անդունդների խորքից մինչև մեծ բարձունքները։ Նա երկրակեղևի տատանումները համեմատում է ծովի ալիքների հետ։ Պատմիչը հայտնում է լեռների փլուզման, ժայռերի ամբողջական փլուզման մասին։ Ընդհանուր տները և գեղեցիկ պալատներն իրենց բնակիչների համար դարձան գերեզմաններ։ Աղբյուրներն ու գետերը չորացան։ Խորքից լսվում էին մարդկային ձայների նման ձայներ, որոնք, ըստ տեղեկությունների, խոսում էին վայ հովտի մասին։ Նրա գնահատմամբ՝ հայտնի 10000 զոհերը եղել են գրանցված հարկատուներ։ Ստույգ ոչ ոք չգիտի, թե քանի մարդ է զոհվել երկրաշարժից։
Կիրակոս Գանձակեցին (13-րդ դար) տալիս է Օրբելյանի պատմության համառոտ շարադրանքը։ 767-769 թվականներին հայկական սինաքսարում հակիրճ հիշատակվում է երկրաշարժը։
Խորհրդային աղբյուրները հայտնում են, որ երկրաշարժի հետքերը հաստատվել են գեոմորֆոլոգիական վերլուծություններով և տարածաշրջանի օդային լուսանկարչությամբ։ Վայոց ձորի հովիտը ներառում է մի շարք վանական բնակավայրեր, որոնցից ոչ մեկը չի թվագրվում 9-րդ դարով։ Տարածաշրջանում հնագիտական պեղումներ չեն իրականացվել։ Ենթադրվում է, որ երկրաշարժը ավերել է տեղի կրոնական կենտրոնները, որոնք հետագայում վերակառուցվել են։ Չկան կոնկրետ հիշատակումներ ավերված գյուղերի մասին։
Մինչ հայկական աղբյուրները Վայոց ձոր անվանումը վերագրում են այս երկրաշարժին, տեղանունն արդեն հանդիպում է 7-րդ դարի աշխարհագրական տեքստում։ Անհասկանալի է, թե արդյոք այս վաղ հիշատակումը տեքստի ավելի ուշ լրացումն է, թե եղել է բնօրինակ աշխատանքի մաս։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Guidoboni, Emanuela; Traina, Giusto (1995), A new catalogue of earthquakes in the historical Armenian area from antiquity to the 12th century, Annals of Geophysics, https://www.annalsofgeophysics.eu/index.php/annals/article/view/4134