Պորտուգալերեն

Պորտուգալերեն (português կամ, ամբողջական տեսքով՝ língua portuguesa), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ռոմանական ճյուղի իբերո-ռոմանական ենթախմբի լեզու, որ ձևավորվել է Իբերական թերակղզում։ Հանդիսանում է Պորտուգալիայի, Բրազիլիայի, Կապե Վերդեի, Գվինեա-Բիսաուի, Մոզամբիկի, Անգոլայի, Սան Տոմե և Պրինսիպիի միակ պաշտոնական լեզուն։ Պետական-պաշտոնական երկրորդ լեզվի կարգավիճակ ունի Արևելյան Թիմորում, Արևադարձային Գվինեայում և Մակաոյում (Չինաստան)։ Գաղութատիրական ժամանակներում տեղի ունեցած էքսպանսիայի հետևանքով պորտուգալերենի և վերջինիս հիման վրա ստեղծված կրեոլերենի մշակութային ներկայությունն առկա է նաև հնդկաստանյան Գոայում ու Դաման և Դիուում, Շրի Լանկայի արևելքում՝ Բատիկալոայում, ինդոնեզիական Ֆլորես կղզում, Մալայզիայի Մալակկա նահանգում և Անտիլյան կղզեխմբի ABC կղզիներում։ Պորտուգալերեն խոսող անձինք և ազգություններին կոչում են լուզոֆոն՝ Պորտուգալիայի ներկայիս տարածքում միջնադարում գոյություն ունեցած Լուզիտանիա պետության անունով։
Պորտուգալերենը, որ իբերո-ռոմանական ենթախմբի մյուս լեզուների նմանությամբ, կազմավորվել է վուլգար լատիներենի մի շարք բարբառների հիման վրա (միջնադարյան Գալիսիա թագավորության և Պորտուգալիա կոմսության տարածքում), որոշակի տարրեր է պահպանել կելտերենի հնչյունաբանությունից և բառապաշարից։ Աշխարհում շուրջ 215-220 միլիոն մարդ պոտուգալերենը համարում է իր մայրենի լեզուն, իսկ նրանով խոսողների ընդհանուր թիվը հասնում է 250 միլիոնի. այդ ցուցանիշով պորտուգալերենն աշխարհում զբաղեցնում է վեցերորդ տեղը, եվրոպական լեզուների շարքում՝ երրորդ տեղը, Լատինական Ամերիկայում՝ երկրորդ տեղը (իսպաներենից հետո), ինչպես նաև համարվում է հարավային կիսագնդում ու Հարավային Ամերիկայում ամենաշատ խոսվող լեզուն և ամենատարածվածներից մեկը Աֆրիկայում։ Պորտուգալերենը պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ ունի Եվրոպական Միությունում, Հարավամերիկյան առևտրական բլոկում (Հարավային Ամերիկայի երկրների ընդհանուր շուկայում՝ Mercosur-ում), Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունում, Արևմտաաաֆրիկյան պետությունների տնտեսական ընկերակցությունում և Աֆրիկյան Միությունում։


== Քերականություն ==
Պորտուգալերենի քերականությունը պորտուգալերեն լեզվի ձևաբանական և շարահյուսական կանոնների ամբողջությունն է։ Պորտուգալերենի քերականությունը նմանություններ ունի իսպաներենին և մյուս ռոմանական լեզուների քերականությանը , սակայն ի տարբերություն վերջինիս հիմքում ընկած դասական լատիներենի՝ պորտուգալերեն լեզուն լի է վերլուծականներով։ Մասնավորապես, գրեթե ամբողջովին վերացվել է լատիներենի բայական խոնարհման համակարգը և ավելացվել են որոշիչ ու անորոշ հոդեր։ Պորտուգալերենն ունի 12 խոսքի մաս՝ գոյական, դերանուն, ձայնարկություն, բայ, մակբայ, կցորդություն, հոդ, կապ, թվական, ածական, նախդիր, բուն գոյական։ Գոյական անվան խոսքիմաստային կարգի մեջ մտնող բառերը ցույց են տալիս առարկայի հասկացողություն։ Գոյականը պորտուգալերենում ունի սեռ (արական և իգական) և թիվ (եզակի և հոգնակի)։ Ինչպես մյուս ռոմանական լեզուներում, այնպես էլ պորտուգալերենում, գոյականն ունի հոդ։ Հոդերը լինում են որոշիչ և անորոշ, իգական և արական։ Գոյականներն ունեն նաև հինգ հոլովներ՝ ուղղական, հայցական, տրական, անջատական և կոմիտատիվ։


== Գրականություն ==
Вольф Е. М. История португальского языка. — Учеб. для ин-тов и фак. иностр. яз. — М.: Высшая школа, 1988. — 264 с. — ISBN 5-06-001175-5
Вольф Е. М. Португальский язык // Языки мира: Романские языки / Редакторы: Т. Ю. Жданова, О. И. Романова, Н. В. Рогова. — М. : Academia, 2001. — С. 462—492. — 720 с. — (Языки Евразии). — ISBN 5-87444-016-X.
Голубева Е. Г. Фонетика португальского языка. Вводный курс. — Учеб. пособие для ин-тов и фак. иностр. яз. — М.: Высшая школа, 1981. — 119 с.
Barbosa, Plínio A.; Albano, Eleonora C. Algumas observações sobre a noção de «língua portuguesa»(անգլ.) // Journal of the International Phonetic Association. — 2004. — Т. 34. — P. 227—232. — 
Costa, Avelino de Jesus da Os mais antigos documentos escritos em português // Estudos de Cronologia, Diplomática, Paleografia e Histórico-Linguísticos. — Porto: Sociedade Portuguesa de Estudos Medievais, 1992. — 311 p.
Cruz-Ferreira, M. Portuguese (European)(անգլ.) // Handbook of the International Phonetic Association. A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet. — Cambridge: Cambridge University Press, 1999. — С. 126—130.


== Տես նաև ==
Պաշտոնական լեզուների ցանկ
Լեզվաընտանիքների ցանկ
Լեզուների ցանկեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
GeoNames
Ethnologue


== Աղբյուրներ ==
História da Lingua Portuguesa Instituto Camões
A Língua Portuguesa in Universidade Federal do Rio Grande do Norte, Brazil
Carta de dotação e fundação da Igreja de S. Miguel de Lardosa, a.D. 882 (o mais antigo documento latino-português original conhecido) [1] Archived 2019-09-10 at the Wayback Machine.ԳրականությունPoesia e Prosa Medievais, by Maria Ema Tarracha Ferreira, Ulisseia 1998, 3rd ed., 978-972-568-124-4.
Bases Temáticas—Língua, Literatura e Cultura Portuguesa in Instituto Camões
Portuguese literature in The Catholic EncyclopediaՀնչյունաբանություն, ուղղագրություն և քերականությունBarbosa Plínio A., Albano Eleonora C. (2004)։ «Brazilian Portuguese»։ Journal of the International Phonetic Association 34 (2): 227–232։ doi:10.1017/S0025100304001756 
Bergström, Magnus & Reis, Neves Prontuário Ortográfico Editorial Notícias, 2004.
Bisol, Leda (2005) (portuguese), Introdução a estudos de fonologia do português brasileiro, Porto Alegre – Rio Grande do Sul: EDIPUCRS, ISBN 978-85-7430-529-5, https://books.google.am/?id=TFzWAq-S7I0C&pg=PA215 
Cruz-Ferreira Madalena (1995)։ «European Portuguese»։ Journal of the International Phonetic Association 25 (2): 90–94։ doi:10.1017/S0025100300005223 
Grønnum, Nina (2005), Fonetik og fonologi, Almen og Dansk (3rd տպ.), Copenhagen: Akademisk Forlag, ISBN 978-87-500-3865-8, https://books.google.am/books?id=9RtCAgAAQBAJ 
Mateus, Maria Helena; d'Andrade, Ernesto (2000), The Phonology of Portuguese, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-823581-1, https://books.google.am/?id=Onr9OFylajYC&pg=PP1 
Rodrigues, Marisandra Costa (2012), Encontros Vocálicos Finais em Português: Descrição e Análise Otimalista (thesis), Universidade Federal do Rio de Janeiro, արխիվացված  օրիգինալից 11 October 2017-ին, https://web.archive.org/web/20171011052326/http://www.letras.ufrj.br/posverna/doutorado/GomesMCR.pdf, վերցված է 25 December 2015 
Thomas, Earl W. (1974), A Grammar of Spoken Brazilian Portuguese, Nashville, TN: Vanderbilt University Press, ISBN 978-0-8265-1197-3, https://books.google.am/books?id=Gm8yS1ZKJ5gC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false 
A pronúncia do português europeu—European Portuguese Pronunciation
Dialects of Portuguese at the Instituto Camões
Audio samples of the dialects of Portugal
Audio samples of the dialects from outside Europe
Portuguese GrammarԲառարաններAntônio Houaiss (2000), Dicionário Houaiss da Língua Portuguesa (228,500 entries).
Aurélio Buarque de Holanda Ferreira, Novo Dicionário da Língua Portuguesa (1809pp)
English–Portuguese–Chinese Dictionary (Freeware for Windows/Linux/Mac)Լեզվաբանական ուսումնասիրություններCook, Manuela. Portuguese Pronouns and Other Forms of Address, from the Past into the Future – Structural, Semantic and Pragmatic Reflections, Ellipsis, vol. 11, APSA, www.portuguese-apsa.com/ellipsis, 2013
Cook Manuela (1997)։ «Uma Teoria de Interpretação das Formas de Tratamento na Língua Portuguesa»։ Hispania 80 (3): 451–464։ JSTOR 345821։ doi:10.2307/345821 
Cook, Manuela. On the Portuguese Forms of Address: From Vossa Mercê to Você, Portuguese Studies Review 3.2, Durham: University of New Hampshire, 1995
Lindley Cintra, Luís F. Nova Proposta de Classificação dos Dialectos Galego- Portugueses (PDF) Boletim de Filologia, Lisboa, Centro de Estudos Filológicos, 1971.