Օլիվիա Շրայներ

Օլիվիա Էմիլիա Ալբերտինա Շրայներ (Olive Emilie Albertina Schreiner, մարտի 24, 1855(1855-03-24)[…], Կապի գաղութ, Բրիտանական կայսրություն - դեկտեմբերի 11, 1920(1920-12-11), Քեյփթաուն, ՀԱՀ), հարավաֆրիկացի կին գրող, հրապարակագիր, կանանց իրավունքների համար պայքարի առաջամարտիկ։ Համբավվել է որպես հարավաֆրիկյան գրականության պատմության մեջ առաջին խոշոր կին հեղինակը, իր ժամանակի ամենահեղինակավոր մտավորական կանանցից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Օլիվիայի հայրը գերմանացի լյութերական միսիոներ էր, մայրը՝ անգլուհի, որը խրախուսում էր դստեր ընթերցասիրությունն ու ինքնակրթվելու, զարգանալու մղումը, թեև հաճախ նաև վիճել է նրա հետ՝ ագնոստիկ հայացքների պատճառով։ 1881 թվականին Օլիվիան մեկնել է Անգլիա, որտեղ էլ, որոշ ժամանակ անց, հրատարակել է իր ամենահայտնի երկը՝ «Աֆրիկյան ագարակի պատմությունը» («The Story of an African Farm») վեպը՝ ներկայանալով որպես տղամարդ, Ռալֆ Այրոն կեղծանունով։ Այդ վեպում 19-րդ դարավերջի հարավաֆրիկյան գյուղի կյանքն է՝ ռեալիստորեն պատկերված կնոջ հայեցակետից։ Մի քանի տարի անց Օլիվիան վերադարձել է հայրենի եզերք, նոր գրքեր ու բրոշյուրներ գրել, որոնցում ցույց է տվել ոչ միայն կանանց, այլև սևամորթների, հրեաների, հնդկացիների, հասարակության ճնշված այլ խավերի ծանր դրությունը, սուր քննադատության է ենթարկել գաղութատիրական վարչակազմի ղեկավար Սեսիլ Ռոդսին, ում հետ նախկինում բարեկամական հարաբերություններ ուներ (ի դեպ, գաղութներից մեկի վարչակազմի ղեկավարն էլ Օլիվիայի եղբայրն էր)։ Կին գրողն առաջ է քաշել ֆեմինիստական գաղափարներ և՝ ոչ միայն իր գեղարվեստական երկերում, այլ նաև հրապարակագրական հոդվածներում, որոնք հիմնականում լույս են տեսել «Կանայք և աշխատանքը» («Women and Labour») ամսագրի 1911 թվականի համարներում։ Նրա «Պատմություններ, երազանքներ ու այլաբանություններ» («Stories, Dreams and Allegories») գիրքը (1922) լույս է ընծայվել հետմահու։ 1924 թվականին նրա ամուսինը հրատարակության է հանձնել «Օլիվիա Շրայների կյանքը» («The Life of Olive Schreiner») գիրքը։


== Երկեր ==
1883: The Story of an African Farm.
deutsch: Geschichte einer afrikanischen Farm. Roman. Aus d. Engl. übers. u. mit e. Nachw. versehen von Elisabeth Schnack. Diogenes, Zürich 1964 (erneut 1981; 1998, ohne Nachwort). ISBN 978-3-257-20885-6
1890: Dreams.
deutsch als Träume. 4. Auflage. Cotta Nachf., Stuttgart 1924.
1893: Dream Life and Real Life.
1895: The Political Situation in Cape Colony (mit S. C. Cronwright-Schreiner)
1897: Trooper Peter Halket of Mashonaland.
deutsch als Peter Halket im Mashonalande. Ferdinand Dümmlers Verlagsbuchhandlung, Berlin 1898.
1899: An English South African Woman’s View of the Situation.
1906: A Letter on the Jew.
1909: Closer Union: a Letter on South African Union and the Principles of Government.
1911: Woman and Labour.
deutsch als Frau und Arbeit. Eugen Dieterichs, Jena 1914.
1921: The Dawn of Civilisation.
1923: Thoughts on South Africa. (postum)
1923: Stories, Dreams and Allegories. (postum)
1926: From Man to Man. (postum)
1929: Undine. (postum)


== Պարգևներ ==
2003 թվականին Օլիվիա Շրայները հետմահու պարգևատրվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության «Իխամանգա» ոսկե շքանշանով։
Հարավային Աֆրիկայում գործող անգլիական ակադեմիան (English Academy of Southern Africa) 1964 թվականին սահմանել է Օլիվիա Շրայների անվան գրական հատուկ մրցանակ, որը յուրաքանչյուր տարի շնորհվում է տվյալ տարում լավագույնը ճանաչված անգլիալեզու գեղարվեստական գրքի հեղինակին։


== Գրականություն ==
Karel Schoeman: Olive Schreiner: ’n Lewe in Suid-Afrika, 1855–1881. Jonathan Ball, Johannesburg 1989, ISBN 0-94746437-9.
Joyce Avrech Berkman: The healing imagination of Olive Schreiner: beyond South African colonialism. University of Massachusetts Press, Amherst 1989, ISBN 0-87023-676-8.
La mujer y el trabajo, 1914 (publicado por Montaner y Simón Editores, Barcelona)
The Letters of Olive Schreiner, 1924 (publicado por S.C. Cronwright-Schreiner)
An Olive Schreiner Reader, 1987 (Escritos sobre las mujeres y Sudáfrica, por Carol Barash)
Olive Schreiner Letters, 1988 (editado por Richard Rive)
My Other Self: The Letters of Olive Schreiner and Havelock Ellis, 1884-1920, 1992 (editado por Y.C. Draznin)
English Literature and Thought in the First Half of the Twentieth Century, ediciones UNED, Madrid, 2006.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

FemBiographie
Werke Olive Schreiners (englisch)
The Story of an African Farm. bei gutenberg.org
Olive Schreiner: Die Frau und die Arbeit bei ngiyaw-ebooks.de
Olive Schreiner: Peter Halket im Mashonalande bei ngiyaw-ebooks.de
ESRC-Projekt zum Nachlass von Olive Schreiner Archived 2019-09-28 at the Wayback Machine. (englisch)