Հայկ Շեքերջյան

Հայկ Հակոբի Շեքերջյան (անգլ.՝ Haig Shekerjian), հայկական ծագմամբ ամերիկյան ռազմական գործիչ, բրիգադային գեներալ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1886 թվականի հունիսի 13-ին Փոքր Ասիայի Իզմիթ նահանգի Ադապազար քաղաքում (այն ժամանակվա Օսմանյան կայսրության, ներկայիս Թուրքիայի տարածքում)։
Հայկը 5 տարեկան տղա էր, երբ ծնողների Հակոբի և Եսթերի հետ Փոքր Ասիայից տեղափոխվում են ԱՄՆ` Կալիֆորնիա նահանգի Ֆրեզնո քաղաք։
Հայկի հայրը՝ Հակոբ Շեքերջյանը հասարակ բանվոր էր, իսկ մայրը՝ Եսթերը (օրիորդական ազգանունը՝ Ալեքսանյան) տնային տնտեսուհի։


=== Կրթություն ===
1907 թվականին 21-ամյա Հայկ Շեքերջյանն ընդունվում է ԱՄՆ-ի Վեսթ-Փոյնթ ռազմական ակադեմիա որը այսօր էլ համարվում է աշխարհի ամենահեղինակավոր ռազմական ուսումնական հաստատություններից մեկը Նա հայազգի առաջին ամերիկացի զինվորականն էր, որն ընդունվել է Ուեսթ Փոյնթի Ռազմական ակադեմիա՝ բացառիկ քաղաքացիական արիության համար, որը ցուցաբերել է դեռևս պատանի տարիքում (16 տարեկանում նա նետվել է կրակի ճիրաններում հայտնված շենք ու փրկել մի կնոջ և նրա երեխային)։
1911 թվականի հունիսի 13-ին՝ իր ծննդյան օրը երիտասարդ Հայկ Շեքերջյանը՝ Վեսթ-Փոյնթի հայկական ծագումով առաջին կադետը (կուրսանտ), դառնում է ԱՄՆ-ի Զինված Ուժերի գլխավոր ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտ։ ԱՄՆ-ի բանակի լեյտենանտի ռազմական կոչումի հետ միասին նրան շնորհվեց նաև բակալավրի գիտական աստիճան։


=== Ծառայողական ուղին ===
Ակադեմիան հաջողությամբ ավարտելուց հետո Հայկ Շեքերջյանը մեծ հաջողությունների է հասել ծառայության մեջ։ Ուսումնառությունից հետո նա ծառայության է անցնում ԱՄՆ-ի Զինված Ուժերում՝ որպես Ցամաքային Զորքերի լեյտենանտ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1914-1916 թթ., ապա՝ 1917-1918 թթ. Հայկ Շեքերջյանը ծառայել է որպես Հունաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանության ռազմական կցորդի օգնական, իսկ ապա՝ Դաշնակցային զորքերի կազմում մասնակցել է Մերձավոր Արևելքում մղված ռազմագործողություններին։
1916 թվականին Հայկ Շեքերջյանը դառնում է այն գլխավոր անձանցից մեկը, ովքեր մասնակցում են Ֆրանսիայի Զինված Ուժերի կազմում գործող Հայկական Ազգային Լեգեոնի ստեղծմանը։ Նշված հայկական զորամիավորումը հետագայում մասնակցություն է ունենում Մերձավոր Արևելքում մղված ամենալուրջ ռազմագործողություններին։
1916 թվականի ապրիլից մինչև 1917 թվականի փետրվարը Հայկ Շեքերջյանը, որի մականունը «Շեք» էր, ԱՄՆ նշանավոր զորավար Ջոն Ջ. Պերշինգի (en:John J. Pershing) հրամանատարությամբ գործող զորքերի կազմում մասնակցել է Մեքսիկայում Պանչո Վիլյայի դեմ ամերիկյան պատժիչ ռազմարշավին։
1923 թվականին Հայկ Շեքերջյանը ծառայության է փոխադրվում ԱՄՆ-ի տարրաբանական (քիմիական) զորքերի, որտեղ ծառայում է 39 տարի և պաշտոնաթող լինում 1946 թվականին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ Ճապոնական Զինված Ուժերը հարձակվում են ԱՄՆ-ի Փերլ-Հարբոր ռազմածովային բազայի վրա, գնդապետ Հայկ Շեքերջյանը կոչ է անում ԱՄՆ-ի հայերին՝ ոտքի ելնել՝ պաշտպանելու իրենց նոր Հայրենիքը՝ ԱՄՆ-ն։ Այդպիսով ավելի քան 20 հազար հայորդիներ արձագանքում են Հայկ Շեքերջյանի կոչին և համալրում ԱՄՆ-ի Զինված Ուժերի շարքերը։ Հիմնականում դրանք 1915-1923 թթ. Մեծ Եղեռնից փրկված հայերի զավակներն էին։
Հետագայում՝ իրենց ցուցաբերած արիության ու հերոսության համար ԱՄՆ-ի բանակում ծառայության անցած այդ հայորդիներից շատերը արժանացան բարձր պատիվների, պարգևների ու կոչումների։
Ինչ վերաբերում է անձամբ ԱՄՆ-ի բանակի գնդապետ Հայկ Շեքերջյանին, ապա նրան 1942 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահ Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտի հրամանագրով շնորհվում է բրիգադային գեներալի կոչում։
Հայկ Շեքերջյանն առաջին ամերիկահայն էր, որ զորավարական աստիճան էր ստանում ԱՄՆ-ի բանակում։ Ի դեպ, մյուս ամերիկահայը, որն ստացավ ԱՄՆ Զինված Ուժերի բրիգադային գեներալի կոչում, Միքայել Ջ. Թաշճյանն է (en:Michael J. Tashjian,  որն ավարտել է Վեսթ-Փոյնթի ռազմական ակադեմիան Հայկ Շեքերջյանից 37 տարի հետո՝ 1948 թվականին, և ծառայության վերջում հասել է Ռազմաօդային ուժերի համակարգերի հրամանատարության՝ ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Էնդրյուս ռազմաօդային բազայում տեղակայված շտաբի պետի մատակարարման գծով տեղակալի պաշտոնին։ Վերջինս զորացրվել է 1976 թվականին և 2011 թվականին դեռ ողջ էր ու բնակվում էր հարավային Կալիֆորնիայի Սան Դիեգո քաղաքում։
Որպես ԱՄՆ-ի բանակի հայ գեներալ Հակ Շեքերջյանը հիշատակված է «Հայ Սփյուռք հանրագիտարանում»։
Բրիգադային գեներալ Հակ Շեքերջյանը նշանակվում է ԱՄՆ-ի տարրաբանական զորքերի ուսումնական կենտրոնի գլխավոր հրամանատար և այդ պաշտոնում ծառայում 1942-1943 թթ.:
Այնուհետև բրիգադային գեներալ Հայկ Շեքերջյանը նշանակվում է ԱՄՆ-ի Ալաբամա նահանգում տեղակայված ռազմաուսումնական Սիբերթ (en:Sibert, en:Camp Sibert) ճամբարի հրամանատար, այդ պաշտոնում ծառայելով 1943-1945 թթ.:
Ծառայության վերջում զորավար Հայկ Շեքերջյանը նշանակվում է ԱՄՆ-ի Զինված Ուժերի Միջին և Մերձավոր Արևելքում ռազմաբեմի Ցամաքային և ռազմածովային ուժերի լիքվիդացիոն հանձնաժողովի փոխնախագահ, այդ բարձր պաշտոնում ծառայելով 1945-1946 թթ.:


== Մասնակցություն Հայոց հարցի լուծմանը ==
1919-ին Ամերիկյան առաքելության կազմում այցելել է Արևմտյան և Արևելյան Հայաստան։


== Պարգևներ ==


=== Պատերազմական և մարտական ծառայության մեդալներ ===
en:American Defense Medal
en:American Theater of Operations Medal
en:European, African and Middle Eastern Theater Campaign Medal
en:Asiatic-Pacific Theater Campaign Medal
en:Victory Medal, WWII
en:Mexican Service Medal (Number 13818) (for service in Mexico against Pancho Villa)
en:Victory Medal, WWI


=== Պատվո և հուշապարգևներ ===
en:Legion of Merit (named)
en:Army Commendation Medal (named)


== Հիշատակը ==
Այսօր ԱՄՆ-ում առկա են ի պատիվ զորավար Հայկ Շեքերջյանի անվանակոչված փողոցներ թե՛ ԱՄՆ-ի մեծությամբ երկրորդ քաղաք՝ հայաշատ Լոս-Անջելեսում (Կալիֆորնիա նահանգ), թե՛ Բոստոնում (Մասաչուսեթս նահանգ), թե՛ իր հայրենի քաղաքում՝ Ֆրեզնոյում (Կալիֆորնիա նահանգ), թե՛ ԱՄՆ-ի մայրաքաղաք Վաշինգտոնում (Վաշինգտոն ԿՇ), թե՛ ԱՄՆ-ի ամենահայահոծ քաղաքներից մեկում՝ XXI դարում «Նոր Երևան» դարձած Գլենդեյլում (Կալիֆորնիա նահանգ) և թե՛ ԱՄՆ-ի խոշորագույն քաղաք Նյու Յորքում (Նյու Յորք նահանգ)։


== Տես նաև ==


== Գրականություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Шекерджян Гайк. [4]


== Աղբյուրներ ==