Թղթի ձևաչափ

Թղթի ձևաչափ, թղթի էջի ստանդարտացված չափ։ Տարբեր երկրներում տարբեր ժամանակ ընդունվել են որպես ստանդարտ տարբեր ձևաչափեր։ Ներկայումս գերիշխում են երկու համակարգեր` միջազգային ստանդարտ (A4 և հարակից) և հյուսիսամերիկյան։


== Միջազգային ստանդարտ ISO 216 ==

Թղթի ձևաչափերի միջազգային ստանդարտը` ISO 216, հիմնված է չափման մետրային համակարգի վրա, և որպես ելակետային ձևաչափ է վերցնում այնպիսի թղթի թերթը, որն ունի 1 քառ/մետր մակերես (А0 չափս)։ ISO ստանդարտի բոլոր թերթերի ձևաչափերն ունեն կողմերի միևնույն հարաբերակցությունը, որը հավասար է երկուսի քառակուսի արմատին, այդ հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է 1:1,4142։
Այս ստանդարտն ընդունված է բոլոր երկրների կողմից` բացառությամբ Միացյալ Նահանգների և Կանադայի. Մեքսիկայում և Ֆիլիպիններում, չնայած միջազգային ստանդարտի ընդունմանը, շարունակում են լայնորեն կիրառել ամերիկյան "Letter" ձևաչափը։
Բաղկացած է ձևաչափերի երեք սերիաներից (նույնանման համարների համար մոտ չափսերով).

A - որպես հիմք է վերցվել սերիայի առավելագույն թերթի 1 մ2 մակերեսը
B - հիմք է ընդունվել սերիայի առավելագույն թերթի կարճ կողմի 1 մետր երկարությունը
C - ծրարների ձևաչափն է A սերիայի թերթերի համար (չափերը ավել են մոտ 9% - ով)։B ձևաչափի մակերեսը և չափսերը սահմանվում են որպես միջին երկրաչափական A ձևաչափի համապատասխան պարամետրերից, իսկ C ձևաչափի մակերեսը և չափսերը` միջին երկրաչափական A և B հարևան համապատասխան ձևաչափերի.
Առավել լայնորեն հայտնի ISO ձևաչափը A4-ն է։ Ռուսաստանում տեխնիկական փաստաթղթերի համար (գծագրեր, սխեմաներ, տեքստեր, դիագրամներ) ստանդարտացված են A4-ից մինչև A0 ձևաչափերը (պատճենները մինչև A4 ծալելու կանոններով)։ A3 ձևաչափը օգտագործման տարածվածությամբ երկրորդն է A2-ից հետո, որը թերթերի ստանդարտ չափսն է։

Բացի այդ, տեխնիկական փաստաթղթերի համար կիրառվում են ավելի մեծ հարաբերակցությամբ կողմերով ձևաչափեր, որոնք ձևավորվում են ստանդարտ ձևաչափերից որևէ մեկը թերթի երկայնակի կողմից ավելացնելով։ Օրինակ, A սերիայի համար կարելի է ձևավորել հետևյալ լրացուցիչ ձևաչափերը.

"Կրկնակի" ձևաչափերը այս դեպքում չեն կիրառվում, քանի որ համընկնում են ստանդարտ ձևաչափերի շարքից որևէ մեկի հետ.

Ավելի վաղ Խորհրդային Միությունում ընդունված է եղել A սերիայի ձևաչափերով թերթերի մեկ այլ սկզբունք. երկնիշ թվերի տեսքով, որտեղ թվերը նշանակում էին, թե տվյալ ձևաչափը ստանալու համար քանի անգամ պետք է ծալել բազային ձևաչափի երկար և կարճ կողմերը, որոնք համապատասխանում են ներկայիս A4 ձևաչափին։ Այսպիսով, ժամանակակից A4 թերթիկին համապատասխանում հին նշանակումներից "11"-ը, A3 թերթին` "12", A2 թերթին` "22", A1 թերթին` "24", իսկ A0 թերթին` "44": Ժամանակակից A5 թերթը նշվում էր "1/2·1"։


== Հյուսիսամերիկյան ստանդարտ ==

Ներկայումս օգտագործվող ամերիկյան ձևաչափերը հիմնվում են ավանդաբար օգտագործվող ձևաչափերի վրա, և որոշվում են Ստանդարտների ամերիկյան ազգային ինստիտուտի (ANSI) կողմից։ Առավել հաճախ առօրյա գործունեության մեջ օգտագործվում են "letter", "legal" և "ledger"/tabloid ձևաչափերը։ "letter" (8,5 × 11 դյույմ կամ 216 × 279 մմ) ձևաչափի աղբյուրը չշգրիտ հայտնի չէ և ավանդաբար է կիրառվում։
Հյուսիսամերիկյան ձևաչափերը հանդիսանում են պետական ստանդարտ ԱՄՆ-ում և Ֆիլիպիններում (սակայն ֆիլիպինական "legal"-ը 8,5 × 13 դյույմ է, որը տարբերվում է ամերիկյան "legal"-ից), ինչպես նաև լայնորեն կիրառվում են Կանադայում, Մեքսիկայում և Հարավային Ամերիկայի որոշ երկրներում։


== Ճապոնական ստանդարտ ==
Թղթի ձևաչափերը Ճապոնիայում սահմանվում են JIS ստանդարտով։ A սերիայի JIS ձևաչափերը համապատասխանում են ISO 216-ի A սերիային, սակայն JIS ձևաչափերի B սերիան տարբերվում է ISO-ի B սերիայից, ճապոնական B-ի մակերեսը 1.5 անգամ ավել է համապատասխան A-ից (այլ ոչ թե 1,414 անգամ, ինչպես ISO-ում)։ Ճապոնական B սերիան կիրառվում է նաև Թայվանում. Ճապոնիայում չկան ձևաչափեր, որոնք համարժեք են ISO-ի C սերիային.
Բացի այդ, մինչև օրս օգտագործվում են թղթի ավանդական ճապոնական ձևաչափերը, այդ թվում ՝ "սիրոկուբան" (ճապ.՝ 四六判四六判, անգլ.՝ shiroku-ban) և "կիկուբան" (ճապ.՝ 菊判菊判, անգլ.՝ kiku-ban)։ Սիրոկուբանի (788×1091 մմ) և կիկուբանի (636×939 մմ) լրիվ թերթիկի չափսերը ստանդարտացված են, սակայն փոքր ձևաչափերի համար թղթի տարբեր արտադրողներ կտրում են ամբողջական թերթիկ տարբեր համամասնություններով` 2×2, 2×4, 2×5, 3×3, 4×4 և այլն


== Տես նաև ==
Ծրարի ձևաչափ
Լրագրային թղթի ձևաչափ
ISO 269
ISO 217


== Նշումներ ==