Բժշկական դիմակ

Բժշկական դիմակ, միանգամյա օգտագործման բժշկական պարագա, որը նվազագույնի է հասցնում օդակաթիլային եղանակով փոխանցվող վիրուսների տարածման ռիսկը, դեմքի համար նախատեսված բերանն ու քիթը  ծածկող դիմակ կապիչ։
Որպես կանոն, բաղկացած է ֆիլտրող շերտից, որը տեղադրվում է երկու շերտերի միջև (եռաշերտ դիմակներ), և մեկ ֆիքսատորից, որն ապահովում է դիմակի՝  երեսին ամուր մնալը (երբեմն օգտագործվում են երկու ֆիքսատոր)։ Նշանակությունից ելնելով՝ կարող է պարունակել լրացուցիչ էլեմենտներ, օրինակ, հիդրոֆոբ նյութից լրացուցիչ ներքին շերտ և էկրան, որն ապահովում է կենսաբանական հեղուկների ներծծման անհնարինությունը (քառաշերտ դիմակներ) կամ ակնոցների քրտնելու դեմ հատուկ թաղանթ։ Դեմքին ամրանում է էլաստիկ ականջակապիչներով։
Արդյունավետության մակարդակը պայմանավորված է  մի շարք գործոններով. նախ ֆիլտրող նյութի պաշտպանիչ բնույթից, ինչպես նաև դեմքի վրա դիմակի նստելու ձևից։


== Պատմություն ==
Բժշկական դիմակի նախատիպ կարելի է համարել ժանտախտի բժշկի կտուցաձև կաշվե դիմակը, որը հայտնվել է Եվրոպայում՝ 19-րդ դարի կեսերին՝ ժանտախտի համաճարակի ժամանակ։ Կտուցի մեջ են լցրել հոտավետ աղեր, բուժիչ խոտաբույսեր  և սխտոր, որպեսզի բժիշկը պաշտպանվի քայքայվող մարմնի սրտխառնոց առաջացնող հոտից, դիմակի ներսում  հակաբակտերիալ միջավայր լինի, իսկ աչքերը ծածկել են ապակիով։
19-րդ դարասկզբին որպես դիմակ օգտագործել են խցանով բրդից կապիչներ։
20-րդ դարասկզբին հայտնվել են բամբակյա ֆիլտրով դիմակներ, երբ  միկրոմարմինների տարածման Պաստերի փորձի հիման վրա Շրյոդերի կողմից  ապացուցվեց դրանց արդյունավետությունը։ Դիմակները լայն տարածում են գտել 20-րդ դարի սկզբում՝ մահաբեր համաճարակ իսպանական գրիպի ժամանակ։ 1920-ական թվականներին բժշկական հաստատությունների աշխատակիցների համար թանզիֆե դիմակների կիրառումը դարձել է պարտադիր։
20-րդ դարի վերջում առավել տարածված են եղել պոլիմերային մանրաթելերից միանգամյա օգտագործման բժշկական դիմակները։


== Դասակարգում ==

Ոչ կտորից պատրաստված դիմակները դասակարգվում են ըստ նշանակության․ երկու տեսակի՝ պրոցեդուրային կամ ամենօրյա և մասնագիտական (վիրաբուժական)։ Պրոցեդուրային դիմակները սովորական միանգամյա օգտագործման բժշկական դիմակներն են, բաղկացած են եռաշերտ ոչ կտորե նյութերից, մեջտեղում գտնվում է ֆիլտրող շերտը։ Ըստ չափսերի՝ լինում են մեծ՝( 175×95 մմ) և մանկական (140×80 մմ)։ Մասնագիտականը  քառաշերտ վիրահատական դիմակն է, որն ունի նաև հակահեղուկային շերտ, որը վիրահատությունների ժամանակ դեմքի մաշկը պաշտպանում է կենսաբանական հեղուկների թափանցումից։ Վիրահատական դիմակները կարող են լինել էկրանով և առանց էկրանի։
Լինում են նաև ախտահանված և չախտահանված բժշկական դիմակներ։ Չախտահանված դիմակներն օգտագործվում են ամենօրյա կենցաղում, ախտահանվածները՝ «մաքուր միջավայրում»՝  վիրահատարան, հետազոտական լաբորատորիաներ և այլն։


== Դիմակը կրելու ժամանակահատված ==
Դիմակը կրելու ժամանակահատվածը տատանվում է 1-ից 2 ժամ՝ կախված արտաքին պայմաններից։ Համաճարակների ժամանակ կամ բժշկական հաստատություններում խորհուրդ է տրվում դիմակն օգտագործել ոչ ավել, քան 2 ժամ։ Եթե դիմակը կիրառվում է տեխնոգեն գործոնների համար, օրինակ սմոգի ժամանակ, ապա կարելի է կրել մինչև 6 ժամ։


== Արդյունավետություն ==

Հասարակական վայրերում և բժշկական հաստատություններում բժշկական դիմակները մի շարք  կլինիկական փորձարկումների  են ենթարկվել։
Հասարակական վայրերում 10-ից 8-ի դեպքում դիմակները կիրառվել են առողջ մարդկանց շնչառական օրգանները վիրուսներից պաշտպանելու համար, որոնք փոխանցվում են օդակաթիլային եղանակով։ Արդյունքում պարզվել է, որ բժշկական դիմակները վաղ կիրառության դեպքում կարող են խոչընդոտել հասարակական վայրերում վարակվելուց։
Համաճարակային հետազոտությունների արդյունքները, որոնք անցկացվել են բուժաշխատակիցների հետ, ցույց են տվել, որ էական տարբերություն չի եղել շնչադիմակների և սովորական բժշկական դիմակների կրման դեպքում։
Բայց Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս կիրառել բժշկական դիմակներ՝ գրիպների դեմ պայքարելու նպատակով, իսկ օրինակ տուբերկուլյոզի ժամանակ խորհուրդ են տալիս կիրառել շնչադիմակներ։ Ընդհանուր պաշտպանության արդյունավետության համար կարևոր է նաև անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանությունը։


== Ծանոթագրություններ ==