Ծածանազգիներ

Ծածանազգիներ (լատ. Cyprinidae), ճառագայթալողակ ձկների դասի, ծածանակերպերի կարգի ձկների ընտանիք։


== Նկարագրություն ==
Մարմինը սովորաբար ծածկված է թեփուկներով, գլուխը լերկ է, վերին ծնոտի վերջավորությունը ձևավորվել է միջծնոտային ոսկորներով, որովայնը կլորացած է, իսկ եթե ունի սուր վերջավորություն, ապա առանց ոսկրացման։ Ճարպային լողակներ չունի, բերանն անատամ է, բայց ստորին ըմպանային ոսկորները լավ զարգացած են և ունեն 1, 2 կամ 3 շարք (հազվագյուտ) ծամող ատամներ։ Այս ատամներով սննդի մանրացնելուն նպաստում է գանգի հիմքային մակաճի ընդլայնված ծայրում գտնվող եղջյուրավոր հաստ շերտիկը։ Որոշ տեսակների բերանի անկյուններում կան կարճ բեղիկներ, որոնք կատարում են համային ընկալիչների դեր։


== Դասակարգում ==
Քաղցրահամ ջրերում ապրող ձկների ամենամեծ ընտանիքն է․ միայն մի քանիսն են հանդիպում աղի ջրերում (գետեաբերաններում, Սև և Կասպից ծովերում և այլն)։ Ծածանազգիների ընտանիքն իր մեջ ներառում է 367 ցեղ՝ 3006 տեսակով։ Ամեն տարի նկարագրվում են մի քանի տասնյակ նոր տեսակներ, հիմնականում Հարավարևելյան Ասիայից


== Տարածում ==
Ծածանազգիները տարածված են ամբողջ աշխարհով մեկ, բացառությամբ Հարավային Ամերիկայի մեծ մասի (նրանք չեն հանդիպում Մեքսիկայի հարավում, բայց համատարած հանդիպում են արգենտինական պամպայի ջրերում, որտեղ դրանք ներմուծվել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսում, համարվում են անպիտան ձկներ) և նրանք նաև Ավստրալիայում չեն եղել (Ինտրոդուկցիայից հետո ծածանը դարձավ Ավստրալիայում ամենատարածված ձուկը)։ Ծածանազգիների մեծ մասը հանդիպում են Հյուսիսային կիսագնդի բարեխառն գոտում։


== Սննդառություն ==
Սնվում են կենդանի և մեռած բուսական և կենդանական սննդով։


== Բազմացում ==
Շատ-շատերը բեղմնավոր են։ Բազմացման շրջանում արուների մոտ զարգանում է հատուկ «հարսանեկան զգեստ»։ Նրանք ստանում են ավելի վառ գունավորում (առավել հաճախ հայտնվում է վարդագույն գունավորումը), գլխի, մարմնի և լողակների վրա հայտնվում են բեղիկանման մակաճներ։ Ձմռանը նրանք հիմնականում թաքնվում են հատակին կամ մտնում տիղմի մեջ և մտնում ձմեռային քնի մեջ։


== Տնտեսական նշանակություն ==
Որոշ ծածանազգիներ բուծվում են լճակներում (գետածածան, կարաս), իսկ շատ-շատերը ծառայում են որպես քիչ թե շատ նշանակալից ձկնորսության առարկա (օրինակ՝ վոբլա, բրամ, գետածածան, Արծաթափայլ և ոսկեգույն կարասները, լին, յազ, չեխոն և շատ ուրիշներ)։


== Դասակարգում ==
Danioninae (Դանիոնանմաններ) ենթաընտանիք՝ 37 ցեղ, 319 տեսակ․

Labeoninae (Լեբեոնանմաններ) ենթաընտանիք՝ 35 ցեղ, 402 տեսակ․

Cyprininae (Ծածանանմանների) ենթաընտանիք՝ 16 ցեղ, 50 տեսակ․

Barbinae (Բեղլուանմաններ) ենթաընտանիք՝ 29 ցեղ, 744 տեսակ․

Leuciscinae ենթաընտանիք․

Acheilognathinae (Դառնուկանմաններ) ենթաընտանիք՝ 3 ցեղ, 75 տեսակ։ Ենթաընտանիքի ներկայացուցիչների բնորոշ առանձնահատկությունն է էգերի մոտ ձվաբջջի առկաայությունը, որի օգնությամբ ձկնկիթը դրվում է երկփեղկանիների թիկնոցային խոռոչում։

Ցեղ Acanthorhodeus
Ցեղ Acheilognathus Bleeker, 1860 — Ամուրյան դառնուկներ
Ցեղ Rhodeus Agassiz, 1832 — Դառնուկներ
Ցեղ Paratanakia
Ցեղ Pseudorhodeus — Կեղծդառնուկներ
Ցեղ Tanakia
Ցեղ SinorhodeusGobioninae (Քարթականմաններ) ենթաընտանիք․

Tincinae (Կարդինալանմաններ) ենթաընտանիք՝ 2 ցեղ, 4 տեսակ․

Ցեղ Tinca Cuvier, 1816 — Լիներ
Ցեղ Tanichthys Lin, 1932 — ԿարդինալներOpsariichthyinae (Եռաշրթունքանմաններ) ենթաընտանիք․

Ցեղ Macrochirichthys Bleeker, 1860 — Երկարամարմին չեխոններ
Ցեղ Opsariichthys Bleeker, 1863 — Եռաշրթունքներ
Ցեղ Հնդկական չեխոններ van Hasselt, 1823Squaliobarbinae (Թեփուղաբեղլուանմաններ) ենթաընտանիք

Ցեղ Ctenopharyngodon Steindachner, 1866 — Սպիտակ ամուրներ
Ցեղ Mylopharyngodon — Սև ամուրներ
Ցեղ Squaliobarbus — ԹեփուղաբեղլուներXenocyprinae (Սևափորիկանմաններ) ենթաընտանիք

Ցեղ Aristichthys
Ցեղ Distoechodon Peters, 1881
Ցեղ Hypophthalmichthys Bleeker, 1860 — Հաստաճակատներ
Ցեղ Plagiognathops Berg, 1907
Ցեղ Pseudobrama Bleeker, 1870 — Կեղծբրամներ
Ցեղ Xenocypris Günther, 1868 — Սևափորիկներ


== Ցեղերի ցանկ ==


== Ծածանազգիները ակվարիումում ==
Ծածանազգիների ընտանիքի ձկները ստացել են լայնորեն տարածում ակվարիումային հոբբիումում։ Սա հիմնականում վերաբերվում է Բարբուս, Լաբեո, Դանիո, Բրախիդանիո և Կարդինալ ցեղերին

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Վտանգավորությունը մարդու համար ==
Ծածանազգիների շատ տեսակներ (յազ, նետաձուկ, մանրածածան, կարմրալողաթևիկ, բրամ, թեփուղ, կապույտ բրամ, սպիտակաչք, չեխոն, Հաշամ, լին, քառթակ, սպտիակաձուկ, վերոն, Արծաթաձուկ, սեպաձուկ) համարվում են մարդկանց համար վտանգավոր Օփիստորխիս մակաբույծների մետացերկարիաների կրողներ։ Օփիստորխիսի բնական օջախները գտնվում են նախկին ԽՍՀՄ-ի կարևորագույն տարածքներում, որտեղ վարակի ամենաբարձր աստիճանը գտնվում է Սիբիրում, ինչպես նաև Հարավարևելյան Ասիայի տարածքներում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Ձկնաբանություն և ձկնաբուծություն»․ Սամվել Պիպոյան, Երևան, 2012։