Կաննաբինոիդներ

Կաննաբինոիդ, քիմիական միացություններ, որոնք ազդում են բջիջների կաննաբինոիդային ընկալիչների վրա, ճնշելով ուղեղում միջնորդանյութերի արտազատումը։ Այս ընկալիչների լիգանդներ են համարվում ներսածին կաննաբինոիդները (արտադրվում են մարդկանց և կենդանիների օրգանիզմում), ֆիտոկաննաբինոիդները (հայտնաբերվել են կանեփի և այլ բույսերում) և սինթետիկ կաննաբինոիդները։ Ամենահայտնի կաննաբինոիդը ֆիտոկաննաբինոիդ տետրահիդրականնաբինոլն է, կանեփի ակտիվ բաղադրիչը։ Կաննաբիդիոլը այս բույսի մյուս ակտիվ բաղադրիչն է։ Կան կանեփից ստացված մոտավորապես 85 տարբեր կաննաբինոիդներ։
Սինթետիկ կաննաբինոիդները պատկանում են տարբեր քիմիական խմբերի. դասական կաննաբինոիդները հիմնականում կառուցվածքով նման են տետրահիդրոկաննաբինոլին, ոչ դասական կաննաբինոիդները (կաննաբիմիմետիկներ) ներառում են ամինոալկիլինդոլներ, 1,5-դիարիլպիրազոլներ, քուինոլիններ և արիլսուլֆուլամիններ, ինչպես նաև էիկոզանոիդներ։


== Կաննաբինոիդների ընկալիչներ ==
Մինչև 1980-ական թվականները տիրում էր այն կարծիքը, որ կաննաբինոիդներն ազդում են ոչ յուրահատուկ փոխազդմամբ բջջաթաղանթի հետ և այն չի իրականացվում հատուկ ընկալիչներով։ 1980 թվականին կաննաբինոիդային առաջին ընկալչի հայտնաբերումը փոխեց այդ տեսակետը։ Այս ընկալիչը նույն է կենդանիների մոտ և հայտնաբերվել է կաթնասունների, թռչունների, ձկների, սողուների մոտ։ Ներկայումս հայտնի են կաննաբինոիդային երկու ընկալիչներ, որոնք կոչվում են CB1 և CB2: Մարդու ուղեղն ունի ավելի շատ կաննաբինոիդային ընկալիչներ, քան G-սպիտակուցային տեսակի այլ ընկալիչներ։


=== Կաննաբինոիդային ընկալիչ-1 ===

CB1 ընկալիչները հիմնականում տեղակայված են ուղեղում, հատկապես հիմային կորիզներում և լիմբիական համակարգում, ներառյալ՝ հիպոկամպում։ Այս ընկալիչներից կան նաև ուղեղիկում, արական և իգական սեռական օրգաններում։ CB1 ընկալիչները բացակայում են երկարավուն ուղեղում։


=== Կաննաբինոիդային ընկալիչ-2 ===

CB2 ընկալիչները հիմնականում հայտնաբերվել են իմունային համակարգում։ Նրանց քանակը հատկապես շատ է փայծաղում։ CB2 ընկալիչները պատասխանատու են հակաբորբոքային և այլ բուժական ազդեցությունների համար։


== Ֆիտոկաննաբինոիդներ ==
Հիմնական կաննաբինոիդները կենտրոնացած են մածուցիկ խեժում, որն առաջանում է բույսի մազմզուկներում։ Ամենաքիչը 85 տարբեր կաննաբինոիդներ են առանձնացվել կանեփից։


==== Տեսակներ ====
Բոլոր տեսակներն ունեն կանաբիգերոլ տիպի բաղադրամաս։

CBG (Կաննաբիգերոլ)
CBC (Կաննաբիքրոմենե)
CBL (Կաննաբիցիկլոլ)
CBV (Կաննաբիվարին)
THCV (Տետրահիդրոկաննաբիվարին)
CBDV (Կաննաբիդիվարին)
CBCV (Կաննաբիքրոմեվարին)
CBGV (Կաննաբիգերովարին)
CBGM (Կաննաբիգերոլ մոնեմեթիլ եթեր)


===== Տետրահիդրոկաննաբինոլ =====
Տետրահիդրոկաննաբինոլը (THC) կանեփի հոգեմետ ամենակտիվ բաղադրիչն է։ Delta-9-տետրահիդրոկաննաբինոլը (Δ9-THC, THC) ևդելտա-8-տետրահիդրոկաննաբինոլը (Δ8-THC) իրենց ազդեցությամբ նման են անանդամիդին, որը օրգանզիմում արտադրվող նեյրոտրանսմիթեր է։ Կանեփում գտնվող այս երկու նյութերն ազդում են ուղեղի CB1 կաննաբինոիդային ընկալիչներով։ Սրանք թուլացնում են ցավը, թուլացնում են նեյրոբորբոքումը, խթանում են նեյրոգենեզը։ Այն հավասարապես ազդում է CB1 և CB2 ընկալիչներին։


===== Կաննաբիդիոլ =====
Կաննաբիդիոլը (CBD) հոգեմետ չէ։ Այնուամենայնիվ, հետազոտությունները վկայում են, որ կանեփ ծխողների մոտ նկատվում են շիզոֆրենիայի նման ախտանիշներ։ Կաննաբիդիոլը փոքր խնամակցություն ունի կաննաբինաիդային ընկալիչ-1-ի և կաննաբինաիդային ընկալիչ-2-ի հետ, սակայն ազդում է որպես կաննաբինոիդ ագոնիստների ոչ ուղղակի անտագոնիստ։ Հայտնաբերվել է, որ այն համարվում է նոր հայտնաբերված GPR55 կաննաբինոիդային ընկալիչի անտագոնիստ։ Կաննաբիդիոլը նաև հանդիսանում է 5-HT1A ընկալիչների ագոնիստ։
Հնարավոր է, որ այն կապված է ցնցումային նոպաների, բորբոքման, անհանգստության և սրտխառնոցի առաջացման հետ։
Կաննաբիդիոլը մասնակցություն ունի նաև տետրահիդրոկաննբինոլի հետ կապված կարճատև հիշողության կորստի։
Որոշ հետազոտողներ կարծիք են հայտնում, որ կաննաբիդիոլի հակապսիխոզային ազդեցությունը շիզոֆրենիայի բուժման նոր հնարավորություն է տալիս։ Կաղապար:Npsn
Կալիֆորնիայի խաղաղօվկիանոսյան բժշկական կենտրոնի հետազոտողները հայտնաբերել են, որ կաննաբիդիոլը կարող է «անջատել» ID1-ի ակտիվությունը, որը պատասխանատու է քաղցկեղի ժամանակ մետաստազների առաջացման համար։


===== Կաննաբիոլ =====

Կաննաբիոլը (CBN) տետրահիդրոկաննաբինոլի տրոհման առաջնային արգասիքն է, և դրանից սովորաբար քիչ չափով լինում է բույսում։ Լույսի և օդի ազդեցության պայմաններում կաննաբիոլի պարունակությունը շատանում է, քանի որ տեղի է ունենում տետրահիդրականնաբինոլի աստիճանական տրոհում։ Սա թույլ հոգեմետ է։ Սրա խնամակցությունը CB2 ընկալիչների նկատմամբ ավելին է, քան CB1-ի նկատմամբ։


===== Կաննաբիգերոլ =====

Կաննաբիգերոլը (CBG) պսիխոմիմետիկ չէ, բայց ազում է կանեփի ազդման նման։ Այն համարվում է α2-ադրենաընկալիչների ագոնիստը, 5-HT1A ընկալիչների անտագոնիստը, և CB1 ընկալիչների անտագոնիստը։ It also binds to the CB2 receptor.


===== Տետրահիդրոկաննաբիվարին =====

Տետրահիդրոկաննաբիվարինը (THCV) is prevalent in certain central Asian and southern African strains of Cannabis. Այն CB1 ընկալիչների անտագոնիստն է և թուլացնում է տետրահիդրոկաննաբինոլի պսիխոակտիվ ազդեցությունը։


===== Կաննաբիդիվարին =====

Չնայած կաննաբիդիվարինը (CBDV) կաննաբինոիդային շարքի քիչ հանդիպող տեսակն է, սրա բարձր քանակները հայտնաբերվել են հյուսիսարևմտյան Հիմալայների վայրի կանեփազգիներում և Նեպալի հաշիշում։


===== Կաննաբիքրոմեն =====

Կաննաբիքրոմենը (CBC) պսիխոակտիվ չէ։ Շատ է հանդիպում արևադարձային կանեփազգիներում։
Ազդեցությունները հակաբորբոքային են և ցավազրկող։


=== Դեղաբանություն ===
Կաննաբինոիդները կարող են անցնել օրգանիզմ ծխելու, գոլորշիների, սննդի, մաշկի, ներերակային ներարկման, բերանում ներծծման ուղիղաղիքային ներծծման եղանակներով։ Օրգանիզմում նրան հիմնականում քայքայվում են լյարդում, հիմնականում ցիտոքրոմ P450-ով, գլխավորապես՝ CYP 2C9-ով։
Որոշները կուտակվում են ճարպային հյուսվածքում, Δ9-THC տրոհվում է 11-հիդրօքսի-Δ9-THC-, որը հետագայում վերածվում է 9-կարբօքսի-THC-ի. Որոշ կանեփազգիների արգասիքներ կարող են հայտնաբերվել իրենց առաջացումից նույնիսկ մի քանի շաբաթ անց։ Սրանք հայտնաբերվում են հակամարմինների վրա հիմնված սովորական թեսթերի միջոցով։


=== Ստացում ===
Կաննաբինոիդները կարող են սնջատվել բույսերից օրգանական լուծիչներով մզման միջոցով։ Սովորաբար օգտագործում են ալկոհոլ և ածխաջրածիններ։ Սակայն, այս լուծույթներից շատերը կարող են թունավոր լինել։ Կարելի է օգտագործել բութայն, որի գոլորշացումն ավելի արագ է կատարվում։ Որպես այլընտրանք, որպես լուծիչ օգտագործում են ածխածնի երկօքսիդ։ Այս գործընթացւը պահանջում է բարձր ճնշում (73 մթնոլորտ և ավելին)։ Մզումուց հետո կաննաբինոիդները կարող են առանձնացվել առանձին բաղադրիչների վակումային թորման միջոցով կամ այլ եղանակով։ Այնուամենայնիվ, մաքուր կաննաբինոիդներ ստանալը բավակնին բարդ և աշխատատար պրոցես է։


=== Պատմություն ===
Կաննաբինոիդներն առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1940 թվականին, երբ տարբերակվեցին կաննաբիդիոլը և կաննաբինոլը։ were identified. 1964 թվականին առաջին անգամ բացահայտվեց տետրահիդրոկաննաբինոլի կառուցվածքը։
Շնորհիվ մոլեկուլների նմանության, սկզբում կարծում էին, որ կաննաբիդիոլը տետրահիդրոկաննաբինոլի նախորդն է։ Սակայն հիմա հայտնի է, որ այդ նյութերն առաջանում են միմյանցից անկախ, մեկ ընդհանուր նախորդից՝ կաննաբիգերոլից։

Էնդոկաննաբինոիդները օրգանիզմի ներսում առաջացող նյութեր են, որոնք ազդում են կաննաբինոիդային ընկալիչների վրա։ 1988 թվականին կաննաբինոիդային ընկալիչների հայտնաբերումից հետո գիտնականները ձեռնամուխ եղան երսածին նյութերի հայտնաբերմանը, որոնք կարող էին ազդել այդ ընկալիչների վրա։


=== Էնդոկաննաբինոիդների տեսակներ ===


==== Արախիդոնոիլէթանոլամին (Անանդամիդ) ====
1992 թվականին Ռաֆաել Մեչոուլամի լաբորատորիայում հայտնաբերվեց անանդամիդը, որն իր անունը ստացավ սանսկրիտերեն գոլորշացում և ամիդ բառերից։  Անանդամիդը ստացվում է արախիդոնաթթվից։ Իր ազդեցությամբ նման է տետրահիդրոկաննաբինոլին, չնայած նրա քիմիական կառուցվածքն այլ է։ Անանդամիդը կապվում է կենտրոնական (CB1) և առավել քիչ՝ ծայրամասային (CB2) կաննաբինոիդային ընկալիչներին։ Անանդամիդն ավելի հզոր ազդեցություն ունի CB1 ընկալիչների վրա, քան տետրահիդրոկաննաբինոլը։ Անանդամիդը հայտնաբերվել է տարբեր տեսակի կենդանիների գրեթե բոլոր հյուսվածքներում։ Անանդամիդը հայտնաբերվել է նաև այլ բույսերում, ներառյալ՝ շոկոլադում։
Անանդամիդի երկու անալոգները՝ 7,10,13,16-դոկոսատետրաենոիլէթանոլամիդ և հոմո-γ-լինոլենոիլեթանոլամինը ունեն նույն ազդեցությունները։ Սրանք ազդանշանող լիպիդային ընտանիքին են պատկանում, որոնք կոչվում են N-ացիլէթանոլամիններ, ներառում են նաև ոչ կաննաբինոիդների՝ պալմիտոիլէթանոլամիդ և օլեօիլէթանոլամիդ։ Սրանք համապատասխանաբար ունեն հակաբորբոքային և ախորժաբեր ազդեցություններ։ Սրանցից ոմանք հայտնաբերվել էն բույսերում և կակղամորթների օրգանիզմում։


==== 2-արախիդոնոիլգլիցերոլ (2-AG) ====
Սա կապվում է CB1 և CB2 ընկալիչներին, ունի նրանց նկատմամբ հավասար խնամակցություն։ 2-AG-ն ավելի մեծ քանակներով է գտնվում ուղեղում, քան անանդամիդները։ 2-AG-ն ավելի շատ է պատասխանատու էնդոկաննաբինոիդային ազդանշանման համար, քան անադամիդները։


==== 2-արախիդոնիլ գլիցերիլ եթեր (նոլադին եթեր) ====
2001 թվականին անջատվեց ուղեղից։ Սա կապվում է CB1 կաննաբինոիդային ընկալիչին (Ki = 21.2 նմոլ/լ) և ունի հանգստացնող, ջերմության իջեցում, աղիների ակտիվության թուլացում, ցավի թեթև թուլացում։ Սա հիմնականում կապվում է CB1 ընկալիչներին, և առավել քիչ՝ CB2 ընկալիչներին։


==== N-արախիդոնոիլ դոֆամին (NADA) ====
Հայտնաբերվել է 2000 թվականին, հիմնականում կապվում է CB1 ընկալիչներին։ Անանդամիդի նման, այս նյութը նույնպես ագոնիստ է 1 ենթատիպի վանիլոիդային ընկալիչների նկատմամբ։


==== Վիրոդհամինե (OAE) ====

Վիրոդհամինը կամ O-արախիդոնոիլ-էթանոլամինը (OAE) առաջին անգամ հայտնաբերվել է 2002 թվականին հունիսին։ Չնայած սա ագոնիստ է CB2 և մասնակիորեն՝ CB1 ընկալիչների նկատմամբ, in vivo պայմաններում այն համարվում է CB1- անտագոնիստը։ Առնետների ուղեղում այն քանակով ավելի քիչ է, քան անադամիդը։


==== Լիզոֆոսֆատիդիլինոզիտոլ (LPI) ====
Սա համարվում է ներ հայտնաբերված GPR55 էնդոկաննաբինոիդային ընկալիչները լիգանդը։


=== Ֆունկցիաներ ===
Ներսածին կաննաբինոիդները ներբջջային լիպիդային միջնորդներ են, որոնք արտադրվում են բջիջների մի խմբից և ազդում մոտակա բջիջների կաննաբինոիդային ընկալիչների վրա։ Չնայած այդ աշխատանքի սկզբունքով նրան նման են մոնոամինային նեյրոտրանսմիթերներին (ացետիլխոլին, դոֆամին), ներսածին կաննաբինոիդները որոշ հատկություններով տարբերվւոմ են վերջիններիցս։ Մասնավորապես, սրանք մասնակցում են նեյրոնների միջև հետադարձ (ռետրոգրադ) ազդակահաղորդմանը։ Ներսածին կաննաբինոիդները ճարպալույծ են, քիչ են լուծվում ջրում։ Սրանք չան կուտակվում բշտիկներում։ Սրանք սինթեզվում են պահանջին համապատասխան, ի տարբերություն շատ միջնորդների, որոնք սինթեզվելուց հետո կուտակվում են և արտադրվում, երբ դրանց պահանջը կա։
2-AG ներսածին կաննաբինոիդը հայտնաբերվել է մարդու և կովերի կաթում։


==== Հետադարձ ազդակահոսք ====
Սովորական նեյրոտրանսմիթերներն արտադրվում են նախասինապսային թաղանթի կողմից և ազդում հետսինապսային թաղանթի համապատասխան ընկալիչների վրա։ Նման կառույցներում ազդակները հետ չեն հաղորդվում։ Էնդոկաննաբինոիդները, մյուս կողմից իրականացնում են ազդակների հետադարձ (ռետրոգրադ) հաղորդում, քանի որ նրանք հեշտությամբ հետ են վերադառնում, ի տարբերություն սովորական սինապսային հաղորդիչ միջնորդանյութերի։ Նրանք արտադրվում են հետսինապսյաին թաղանթից և ազդում նախասինապսային թաղանթում տեղակայված բազմաթիվ ընկալիչներին, որտեղից սովորաբար արտադրվում են նեյրոտրանսմիթերները։ Այս ընկլաիչների ակտիվացումը թուլացնում է նախասինապսային թաղանթից նեյրոտրանսմիթերների արտազատումը։


==== Բնութագիր ====
Էնդոկաննաբինոիդները ջրավախ մոլեկուլներ են։ Սրանք չեն կարող տարածվել բջիջները շրջապատող ջրային միջավայրով երկար տարածություններ։ Այդ պատճառով սրանք հիմնականում ազդում են մոտական բջիջների վրա։


== Սինթետիկ կաննաբինոիդներ ==

Դեռևս, սկսած 1941 թվականի, սիթեզվել են կաննաբինոիդների սինթետիկ տարատեսակները, հիմնականում՝ բուսական տեսակների։ Սրանք շատ արդյունավետ են տարբեր հետազոտությունների, փորձերի կատարման ժամանակ։
Մարդկանց կոմղից օգտագործման դեպքում նրանք թողնում են էական վնասակար ազդեցություն։ In the period of 2012 through 2014, over 10,000 contacts to poison control centers in the United States were related to use of synthetic cannabinoids.
Դեղանյութերը պարունակում են բնական կամ սինթետիկ կաննաբինոիդներ կամ դրանց համարժեքներ։

Դրոնաբինոլ (Մարինոլ), Δ9-տետրահիդրոկաննաբինոլ (THC), ախորժակի խթանիչ է, ցավազրկող։
Նաբիլոն (Ցեզամենթ, Ցենամենս), Մարինոլի համարժեքն է։
Ռիմոնաբանթ (SR141716), օգտագործվում է նիկոտինային կախվածության բուժման ժամանակ։
JWH-018
JWH-073
CP-55940, սինթեզվել է 1974 թվականին։
Դիմեթիլհեպտիլպիրան
HU-210, մոտավորապես 100 անգամ ավելի հզոր է, քան տետրահիդրականնաբինոլը։
HU-331 հակաքաղցկեղային նյութ է, ճնշում է տրոպոիզոմերազ IIին։
SR144528, CB2 ընկալիչի անտագոնիստն է։
WIN 55,212-2
JWH-133, CB2 ընկալչի ագոնիստն է։
Լեվանանտրադոլ (Նանտրոդոլում), հակափոխիչ և ցավազրկող նշանակություն ունի, սակայն բճշկության մեջ գրեթե չի կիրառվում։
AM-2201


== Ծանոթագրություններ ==


== Նյութեր ==
De Meijer EP, Bagatta M, Carboni A, Crucitti P, Moliterni VM, Ranalli P և այլք: (2003)։ «The inheritance of chemical phenotype in Cannabis sativa L»։ Genetics 163 (1): 335–46։ PMC 1462421։ PMID 12586720 
Devane W., Hanus L, Breuer A, Pertwee R., Stevenson L., Griffin G և այլք: (1992)։ «Isolation and structure of a brain constituent that binds to the cannabinoid receptor»։ Science 258 (5090): 1946–9։ PMID 1470919։ doi:10.1126/science.1470919 
Elsohly Mahmoud A., Slade Desmond (2005)։ «Chemical constituents of marijuana: The complex mixture of natural cannabinoids»։ Life Sciences 78 (5): 539–48։ PMID 16199061։ doi:10.1016/j.lfs.2005.09.011 
Hanus Lumir, Gopher Asher, Almog Shlomo, Mechoulam Raphael (1993)։ «Two new unsaturated fatty acid ethanolamides in brain that bind to the cannabinoid receptor»։ Journal of Medicinal Chemistry 36 (20): 3032–4։ PMID 8411021։ doi:10.1021/jm00072a026 
Hanus L (1987)։ «Biogenesis of cannabinoid substances in the plant»։ Acta Universitatis Palackianae Olomucensis Facultatis Medicae 116: 47–53։ PMID 2962461 
Hanuš L., Krejčí Z. (1975)։ «Isolation of two new cannabinoid acids from Cannabis sativa L. of Czechoslovak origin»։ Acta Univ. Olomuc., Fac. Med 74: 161–166 
Hanuš L., Krejčí Z., Hruban L. (1975)։ «Isolation of cannabidiolic acid from Turkish variety of cannabis cultivated for fibre»։ Acta Univ. Olomuc., Fac. Med 74: 167–172 
Köfalvi Attila, ed. (2008)։ «Cannabinoids and the Brain»։ ISBN 978-0-387-74348-6։ doi:10.1007/978-0-387-74349-3 
Mechoulam Raphael, Ben-Shabat Shimon, Hanus Lumir, Ligumsky Moshe, Kaminski Norbert E., Schatz Anthony R. և այլք: (1995)։ «Identification of an endogenous 2-monoglyceride, present in canine gut, that binds to cannabinoid receptors»։ Biochemical Pharmacology 50 (1): 83–90։ PMID 7605349։ doi:10.1016/0006-2952(95)00109-D 
Nicoll Roger A., Alger Bradley E. (2004)։ «The Brain's Own Marijuana»։ Scientific American 291 (6): 68–75։ PMID 15597982։ doi:10.1038/scientificamerican1204-68 
Racz I., Nadal X., Alferink J., Baños J. E., Rehnelt J., Martín M. և այլք: (2008)։ «Interferon-  is a Critical Modulator of CB2 Cannabinoid Receptor Signaling during Neuropathic Pain»։ Journal of Neuroscience 28 (46): 12136–45։ PMC 3844840։ PMID 19005078։ doi:10.1523/JNEUROSCI.3402-08.2008 
Racz I., Nadal X., Alferink J., Baños J. E., Rehnelt J., Martín M. և այլք: (2008)։ «Crucial Role of CB2 Cannabinoid Receptor in the Regulation of Central Immune Responses during Neuropathic Pain»։ Journal of Neuroscience 28 (46): 12125–35։ PMC 3844839։ PMID 19005077։ doi:10.1523/JNEUROSCI.3400-08.2008 
Turner C. E., Mole M. L., Hanus L., Elsohly H. N. (1981)։ «Constituents of Cannabis sativa. XIX. Isolation and Structure Elucidation of Cannabiglendol, A Novel Cannabinoid from an Indian Variant»։ Journal of Natural Products 44 (1): 27–33։ doi:10.1021/np50013a005