Էլժբետա Դրուժբացկայա

Էլժբետա Դրուժբացկայա (լեհ.՝ Elżbieta Drużbacka, 1695, Lesser Poland Voivodeship, Լեհաստան - մարտի 14, 1765(1765-03-14), Տարնուվ, Ռեչ Պոսպոլիտա), Ռեչ Պոսպոլիտայի ժամանակաշրջանի լեհ բանաստեղծուհի և գրող, սարմատյան բարոկկոյի ներկայացուցիչ։


== Կենսագրություն ==
Էլժբետա Դրուժբացկայան սերում է Կովալսկիների լեհական ազնվականական տոհմից։ Երիտասարդ տարիներին եղել է արքայադուստր Էլժբեթ Սինյավսկու շքախմբում։ Կրթությունը ստացել է Կրակովում։ 1720 թվականին ամուսնացել է գանձապետ Կազիմիր Դրուժբանսկու հետ։ 1740 թվականին՝ ամուսնու մահից հետո, ընկերակցել է Սինյավսկիների, Լյուբոմիրսկիների, Սանգուշկովների և Կրասիցկիների ընտանիքներին։ 1760 թվականին բնակություն է հաստատել Տարնուվի բերենարդինցիների վանքում, որտեղ էլ մահացել է 1765 թվականին։


== Ստեղծագործություններ ==
Էլժբետա Դրուժբացկայայի ակտիվում առկա են կրոնական վիպերգություններ (նվիրված Մարիա Եգիպտացուն, Դավիդին, Մարիա Մագդալինային), բանաստեղծություններ և վեպեր, որոնց ֆաբուլան սկիզբ է առնում դիցաբանությունից, ժողովրդական բանահյուսությունից և ֆրանսիական արձակից։ Հատկապես հետաքրքիր է «Տարվա չորս եղանակների նկարագիրը» պոեմը, որտեղ բնապատկերները հեռու են տարածված արկադյան ձևանմուշներից և արտացոլում են բանաստեղծուհու կողմից դրանց յուրօրինակ նուրբ գեղարվեստական ընկալումը։ Հատկանշական են համարվում նրա «Ռոսկոլանիի ժառանգորդ իշխան Ադոլֆի պատմությունը», «Անտառի գովքը», «Քրիստոնյա արքայադուստր Էլեֆանտին Եփրատցու պատմությունը» պոեմները։ Բացի այդ, նա համարվում է բազմաթիվ բարոյական դիդակտիկ ստեղծագործությունների հեղինակ, որտեղ նա փորձում է ներկայացնել ժամանակակից սովորույթները և դրանց բարելավման ուղիները։ Այդ ստեղծագործություններից են «Լեհական սովորույթների բարելավման ուղիները», «Օրինակներ հավատացյալների համար և աստիճանական ամուսնություն սիրով»։


=== Հիմնական ստեղծագործություններ ===
Dusza po wielu grzechach zabierając się do poprawy życia szuka po pustyniach S. Marii Egipcjanki, aby ją nauczyła sposobu pokuty szczerej i drogę pokazała do szczęśliwej wieczności, powst. 1746
Opisanie życia św. Dawida, króla izraelskiego, powst. przed 1750, fragmenty przedr. dr Prot Sowizdrzał (W. Kubacki), Odrodzenie 1947, nr 34
Święta Maria Magdalena jak wielką stała się ohydą płci białogłowskiej w grzechach swoich, tak wielką ozdobą w pokucie, stateczną w miłości Jezusa aż do śmierci krzyżowej, powst. przed 1750
Do tegoż J. O. Książęcia (J. J. Załuskiego) IMci na Bibliotekę publiczną warszawską, powst. przed 1750
Opisanie czterech części roku, powst. przed 1750
Fabuła o książęciu Adolfie, dziedzicu Roksolanii
Forteca do Boga wystawiona, piącią bram zamknięta, to jest dusza ludzka z piącią zmysłami
Snopek na polu życia ludzkiego związany
Trzy monarchinie
Punkta dla poprawienia zepsutych obyczajów polskich
Pochwała lasów
Skargi kilku dam w spólnej kompanii będących, dla jakich racyi z mężami swojemi żyć nie chcą
Zbiór rytmów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych W. Imci Pani Elżbiety z Kowalskich Drużbackiej, skarbnikowy żydaczewskiej, zebrany i do druku podany przez J. Z. R. K. O. W., Warszawa 1752, "Zebranie rytmów przez wierszopisów żyjących lub naszego wieku zeszłych pisanych", wyd. J. A. Załuski, t. 1 – 2 wydania; wydanie nast. pt. Poezje, t. 1-2, Lipsk 1837, Biblioteka Kieszonkowa Klasyków Polskich, t. 30-31, (zawiera: wszystkie 12 ww. tytułów, inne drobne utwory oraz elegie moralne U. Radziwiłła)
Historia chrześcijańska księżny Elefantyny Eufraty dowcipnym przemysłem... w wierszu polskim dokładnie ułożona, dla potomnej sprawczyny pamiątki do druku podana, Poznań 1769, fragmenty przedr. A. Lange Skarbiec poezji polskiej, seria I, t. 1, Warszawa 1903
Cefal i Prokris, wyd. I. Krasicki, Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1776, t. 13, przedr. A. Lange Skarbiec poezji polskiej, seria I, t. 1, Warszawa 1903
Życzenie od serca pochodzące JO książęciu... Sanguszkowi, marszałkowi Trybunału Koronnego, aby szczęśliwie funkcją swoją zaczął i zakończył, (XVIII wiek)
Przykładne z wiernej i statecznej miłości małżeństwo, fragm. i treść ogł. H. Biegeleisen Świt 1886
Raj białostocki. Refleksja nad śmiercią. (2 wiersze), wyd. W. Bojarski Sprawozdanie Dyrekcji cesarsko-królewskiego Gimnazjum w Przemyślu za rok szkolny 1895, Przemyśl 1895
Historia Ortobana, wyd. A. Lange Lamus 1912, t. 4
wiersze i drobne utwory znajdują się w czasopismach: Ateneum 1938, s. 422-424; Dziennik Wileński 1816; Pamiętnik Warszawski 1823; Rozmaitości, Lwów 1841, nr 27; Tygodnik Powszechny 1950, nr 45; Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1776, t. 13, (tu: Nie masz czego sobie życzyć długiego życia na tym świecie; Małżeństwo szczęśliwe. Tłum. z franc.; Małżeństwo złe; Do wnuka; Pożegnanie Ulissesa z synem Telemakiem; Lais)
wiersze rozproszone po czasopismach wyd. A. Lange Skarbiec poezji polskiej, seria I, t. 1, Warszawa 1903; kilka wierszy przedr.: J. Kott Poezja polskiego Oswiecenia. Antologia, Warszawa 1954; Wybór tekstów do dziejów kultury Wielkopolski, Poznań 1962
rękopisy znajdowały się: Biblioteka Krasińskich (zniszcz. 1944), Ossolineum, Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego, Biblioteka Suskiej


=== Ժողովածուներ ===
A. Lange zamierzał sporządzić wydanie zbiorowe E. Drużbackiej. Materiały do tego wydania znajdowały się do roku 1944 w Korbutianum, Warszawa, (por. W. Borowy "Drużbaciana", Pamiętnik Literacki, rocznik 41, 1950, s. 869)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Barbara Sawczyk, Maria Sąsiadowicz, Ewa Stańczyk, Ocalić od zapomnienia... Patroni tarnowskich ulic. Tom 1, Tarnów 2003, 83-915445-2-4
E. Drużbacka Archived 2016-04-03 at the Wayback Machine. (Pisarki polskie. Rekonesans na koniec stulecia - Instytut Książki)
Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 141-143
Zbiór rytmów na staropolska.pl