Վավրո Շրոբար

Վավրո Շրոբար (սլովակ.՝ Vavro (Vavrinec Ján) Šrobár օգոստոսի 9, 1867(1867-08-09)[…], Լիսկովա, Ružomberok District, Ժիլինայի շրջան - դեկտեմբերի 6, 1950(1950-12-06)[…], Օլոմոուց), չեխոսլովացի բժիշկ և քաղաքական գործիչ։ Մեծ դերակատարում է ունեցել 1918 թվականին Ավստրո-Հունգարական կայսրության կործանումից հետո Չեխոսլովակիայի ստեղծման գործում, զբաղեցրել է տարբեր պետական պաշտոններ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1867 թվականի օգոստոսի 9-ին Հունգարական թագավորության Լիսկովա քաղաքում, այժմ՝ Սլովակիայում։
1878-1882 թվականներին սովորել է Ռուժոմբերոկ քաղաքի գիմնազիայում, ուր դասավանդում էին միայն հունգարերենով։ 1882 թվականին տեղափոխվել է Լևոչա քաղաք, որտեղ մինչև 1882 թվականը սովորել է գերմանալեզու գիմնազիայում, 1883-1886 թվականներին՝ Մորավիայի Բանսկա-Բիստրիցա և Պրշերով քաղաքների գիմնազիաներում։ 1888 թվականից 1898 թվականը Վավրո Շրոբարը բժշկություն է սովորել Պրահայի Կարլի համալսարանում, որտեղ զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ. եղել է ուսանողական Detvan կազմակերպության նախագահը։
Համալսարանն ավարտելուց հետո Շրոբարը վերադարձել է Ռուժոմբերոկ, ուր դարձել է «Hlas» («Ձայն») ամսագրի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը՝ աջակցելով երիտասարդ առաջադեմ սլովակ գործիչներին, որոնք հանդես էին գալիս Սլովակիայի ազգային կուսակցության՝ քաղաքականության մեջ որդեգրած պահպանողական ուղղության դեմ։ Ծանոթ է եղել և կողմանակիցը սոցիոլոգ և փիլիսոփա Թոմաշ Մասարիկի, որը դարձավ Չեխոսլովակիայի Հանրապետության հիմնադիրն ու առաջին նախագահը։ Հունգարիայի Օրենսդիր Ժողովում ընտրվելու քարոզարշավի ընթացքում 1906 թվականին Անդրեյ Գլինկայի հետ միասին հայտնվել է բանտում։ Ազատվելուց հետո աշխատել է որպես բժիշկ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում սլովակների անկախության ձգտումներն աճեցին, որի համար պայքարին մասնակից եղավ նաև Վավրո Շրոբարը։ Անտոն Շտեֆանեկի և Պավոլ Բլահոյի հետ միասին նա այցելում էր սլովակյան գյուղերը, որտեղ քարոզում էին գյուղացիների շրջանում։ Անդամակցել է Չեխոսլովակյան ազգային խորհրդին, էմիգրանտական կազմակերպություններին, որոնք արտասահմանում ղեկավարում էր Էդվարդ Բենեշը։ Հանդես է եկել Maffie (շարժում Չեխոսլովակիայի անկախության համար) ընդհատակյա կազմակերպության ներկայացուցիչ։Պատերազմի ավարտին Ավստրո-Հունգարական կայսրությունը սկսեց անկում ապրել, և 1918 թվականի մայիսի 1-ին Շրոբարը հայտարարում է սլովակ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի և չեխերի միասնական պետության ստեղծման մասին։ Նա ձերբակալվում է հունգարական իշխանությունների կողմից և բանտարկված մնում մինչև 1918 թվականի հոկտեմբերը, երբ կայսրությունը վերջնականապես կործանվում է. նրան ազատ են արձակում։
Շրոբարը նշանակվել է Չեխոսլովակյան ազգային խորհրդի նախագահ և ստորագրել է նոր՝ Չեխոսլովակիա պետության ստեղծման հռչակագիրը, որը ստորագրվել է Պրահայում 1918 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Հաջորդող երկու ամիսների ընթացքում ստեղծվում է Ժամանակավոր կառավարություն, և Շրոբարը նրանում զբաղեցնում է առողջապահության և վարչակազմի նախարարներիի պաշտոնները։ Միևնույն ժամանակ ստեղծվում է Սլովակիայի Ազգային Խորհուրդը։ Նա երկու պաշտոնները զբաղեցնում է մինչև 1920 թվականը, երբ, համաձայն նոր Սահմանադրության, Սլովակիան լուծարվում է։
1918-1925 թվականներին Վավրո Շրոբարը եղել է Չեխոսլովակիայի խորհրդարանի անդամ՝ ներկայացնելով սլովակյան National Republican and Peasant Party, իսկ ապա՝ Ագրարային կուսակցությունը, որոնք 1920-ական թվականների սկզբին միավորվում են։ Նրա պետական-հասարակական կարիերան շարունակվել է առողջապահության և ֆիզիկական կուլտուրայի նախարարի, օրենքների միասնականացման և տեղեկատվության կազմակերպման նախարարի, ինչպես նաև կրթության և ժողովրդական լուսավորության նախարարի պաշտոններում։ 1925 թվականին նա ընտրվել է Չեխոսլովակիայի Սենատի պատգամավոր, այստեղ մինչ 1929 թվականը ներկայացրել է Ագրարային ակումբը։ Միաժամանակ Շրոբարը զբաղվել է նաև գիտական գործունեությամբ՝ բրատիսլավական Կոմենսկու անվան համալսարանում ներկայացնելով դոկտորական ատենախոսություն սոցիալական բժշկությունից։ 1935 թվականին նույն համալսարանում նշանակվել է բժշկագիտության իսկական պրոֆեսոր։ 1937 թվականին Վավրո Շրոբարը հեռանցել է ակադեմիական և քաղաքական գործունեության ոլորտներից։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Շրոբարը հակաֆաշիստական Չեխոսլովակյան ընդդիմության կողմնակիցն է եղել։ Դարձել է հակաֆաշիստական շարժման ոչ կոմունիստական տարրեր ներկայացնող վերածնված Սլովակիայի ազգային խորհրդի համանախագահ և գրել է 1944 թվականի օգոստոսի 30-ին Յուզեֆ Սթիկի (1897—1965 կողմից Սլովակիայի ազգային ապստամբության ժամանակ կարդացած հայտարարության տեքստը։ Պատերազմից հետո նշանակվել է վերականգնված Չեխոսլովակիայի ֆինանսների նախարար և այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1947 թվականը։ 1946 թվականին հիմնել է կոմունիստամետ Ազատության կուսակցությունը (սլովակ.՝ Strana slobody, որը ավելի ուշ միավորվեց Չեխոսլովակիայի ազգակի ճակատին։ Հաջորդիվ Չեխոսլավակյան փետրվարյան իրադարձությունների արդյունքում 1948 թվականին իշխանության եկած Կլեմենտ Գոտվալդի կառավարությունում զբաղեցրել է օրենսդրական միասնականացման նախարարական աթոռը։
Մահացել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Օլոմոուցում, այժմյան Չեխիայում, այստեղ էլ հուղարկավորված է։ Նրա մարմինն ավելի ուշ վերահուղարկավորվել է Սուրբ Մարտինի գերեզմանատանը (անգլ.՝ St Martin's Cemetery)՝ Բրատիսլավայում։


== Գրականություն ==
Baer, Josette. A Life Dedicated to the Republic: Vavro Šrobár's Slovak Czechoslovakism. Columbia University Press. ISBN 978-3-8382-6346-5.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վավրո Շրոբար (չեխ.)
Վավրո Շրոբար (սլովակ.)
Սլովակների պատմությունը Archived 2017-10-04 at the Wayback Machine.