Լիսաբոնի պաշարում

Լիսաբոնի պաշարում, Խաչակրաց երկրորդ արշավանքի և Ռեկոնկիստայի գլխավոր իրադարձություններից մեկը, որի արդյունքում խաչակիրների և պորտուգալացիների միասնական ուժերը Աֆոնսու I-ի հրամանատարությամբ պաշարեցին և գրավեցին Լիսաբոն քաղաքը, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Ալ-Մոհադների պետության կազմում։ Լիսաբոնի գրավումը խաչակիրների եզակի հաղթանակներից մեկն էր Խաչակրաց երկրորդ արշավանքի ընթացքում։


== Նախապատմություն ==
630 թ. ստեղծվեց Արաբական խալիֆայությունը, որը 630-750 թթ. ընթացքում կարողացավ գրավել ամբողջ Արաբական թերակղզին, Հյուսիսային Աֆրիկայի զգալի մասը, Պիրենեյան թերակղզու հարավային և կենտրոնական հատվածները, Պարսկաստանը, Հայաստանը, Վրաստանը և մի շարք այլ տարածքներ, սակայն այս նվաճումները հանգեցրին խալիֆայության տարածքում ապստամբությունների։ Իսկ 722 թ. սկսվեց Ռեկոնկիստան` արաբներին Պիրենեյան թերակղզուց վռնդելու շարժումը։
1095 թվականին Ուրբանոս II պապը հրավիրում է Կլերմոնի ժողովը և հայտարարում է Խաչակրաց արշավանք ընդդեմ մուսուլմանների, նպատակն էր ազատագրել մուսուլմանների տիրապետության տակ գտնվող Երուսաղեմ քաղաքը, որտեղ մեծացել, սպանվել և թաղվել էր Հիսուս Քրիստոսը։ Խաչակրաց առաջին արշավանքի ընթացքում խաչակիրներին հաջողվեց գրավել Երուսաղեմը։ Արշավանքի ընթացքում ձևավորվեցին Երուսաղեմի թագավորությունը, Անտիոքի դքսությունը, Եդեսիայի կոմսությունը և Տրիպոլիի կոմսությունը։ Սակայն խաչակիրների իրավիճակը կայուն չէր քանի, որ նրանք շրջապատված էին մուսուլմանական երկրներով։
1144 թ. Իմադ ադ-Դին Զանգին գրավում է Եդեսիան։ Քաղաքի նվաճումը հանգեցնում է նոր խաչակրաց արշավանքի։ Արշավանքին մասնակցելու պատրաստակամություն են հայտնում Լյուդովիկոս VII Երիտասարդը և Կոնրադ III-ը։ Արշավանքը ի սկզբանե անհաջողության էր մատնված, քանի որ վերջիններս կարծում էին, որ պետք է գրավել Հալեպը որպեսզի թուլացնեն Նուր ադ-Դինի դիրքերը, իսկ  Մերձավոր Արևելյան խաչակիրները կարծում էին, որ նախ պետք է գրավել Դամասկոսը։
1148 թվականի հունիսի 24-ին միացյալ ուժերը պաշարում են Դամասկոսը, սակայն անհաջողություն կրելով վերադառնում են Երուսաղեմ։ Որոշ ժամանակ անց Լյուդովիկոսը և Կոնրադը վերադառնում են Եվրոպա։ 1147 թ. մայիսի 19-ին Անգլիայի, Շոտլանդիայի, Ֆլանդրիայի, Բրետոնի, Ռեյնի, Քյոլնի և Նորմանդիայի խաչակիրները ուղևորվում են արևելյան խաչակիրներին օգնության։
Մայիսի վերջին խաչակրաց նավատորմը հարկադրաբար կանգ են առնում Պորտու նավահանգստում։ Պորտուի եպիսկոպոսը կարողանում է համոզել խաչակիրներին, որ մուսուլմանների դեմ պայքարը Պիրենեյան թերակղզում պակաս կարևոր չէ քան պայքարը Սուրբ Երկրում։ Պորտուգալիան այդ ժամանակ ղեկավարում էր Աֆոնսու I-ը` ով օգտվելով Կաստիլիայի թագավորությունում տիրող իրավիճակից Պորտուգալիայի թագավորությունը անկախ է հռչակում, իսկ իրեն արքա։ Եպիսկոպոսի ջանքերի շնորհիվ խաչակիրները համաձայնում են օգնել պորտուգալացիներին։


== Միջնադարյան Լիսաբոնը ==
Լիսաբոնի պատմությունը սկսվում է Ք.ա II հազարամյակի վերջերից, երբ փյունիկիացի առևտրականները թերակղզու տարածքում ստեղծեցին առևտրական քաղաքներ։ Միջին դարերում Լիսաբոնը խոշոր նավահանգիստ էր, որը ստանում էր զգալի եկամուտ ծովային առևտրից։ Լիսաբոնը խտաբնակ բազմազգ քաղաք էր։ Այսպես է նկարագրում Լիսաբոնը իր «Լիսաբոնի գրավվման մասին» («De expugnatione Lyxbonensi», պորտ.՝ «Da captura de Lisboa») ժամանակագիր Ռաուլը՝


=== Լիսաբոնի ամրոցը ===
Շատ հաճախ Լիսաբոնի շրջակայքում տեղի էին ունենում ռազմական բախումներ, և այդ պատճառով քաղաքի պաշտպանությունը շարունակ ուժեղացվում էր։ Ժամանակագիր Ռաուլը քաղաքը ներկայացնում է, որպես լավ պաշտպանված ամրոց՝ բարձր, ամուր պարիսպներով։


=== Խաչակրաց բանակը ===
Մինչև հիմա չկան հստակ տեղեկություններ խաչակրաց զորքերի և նավերի քանակության մասին։ Ռաուլը հաշվել է 164 նավ, իսկ գերմանացի հոգևորական մեկը «Նամակ Լիսաբոնից» աշխատությունում ներկայացնում է 200 նավ։ Ենթադրաբար խաչակրաց բանակը կազմված էր 25,000 զինվորից, որից 6,000-ը անգլիացիներ էին, 5,000-ը գերմանացիներ, իսկ 2,000-ը ֆլամանդացի։ Պաշարումից քիչ ժամանակ առաջ նրանց շարքերը համալրվել բազմահազար կամավորներով։


== Պաշարումը ==

Պաշարումը սկսվեց 1147 թվականի հուլիսի 1-ին՝ խաչակիրները գրավեցին Լիսաբոնի հարակից տարածքները, և պաշարեցին քաղաքը։ Խաչակիրների պաշարողական մեքենաները անդադար գնդակոծում էին քաղաքի պարիսպները։ Քաղաքում սով էր սկսվել։ Եվ մավռերի կառավարիչները համաձայնվեցին հանձնել քաղաքը հոկտեմբերի 21-ին։ Քաղաքը հանձնելու նախապայմաններից մեկը քաղաքի կայազորի կյանքը և ունեցվածքը պահելն էր, սակայն, երբ խաչակիրները քաղաք մտան մահապատժի ենթարկեցին բոլոր մուսուլմաններին։


== Հետևանքներ ==
Խաչակիրների մի մասը շարունակեցն իր ուղին դեպի Սուրբ Երկիր։ Իսկ մյուս մասը հաստատվեց Լիսաբոնում։ Այս հաղթանակը նպաստեց անգլո-պորտուգալական հարաբերությունների լավացմանը։ Լիսաբոնը դարձավ Պորտուգալիայի թագավորության մայրաքաղաքը։ Այս հաղթանակը լուրջ դեր խաղաց Պորտուգալիայի պատմության մեջ, իսկ Ռեկոնկիստան ավարտվեց 1492 թվականին։


== Գրականություն ==
L. Wheeler, C. Opello Douglas, Walter (2010)։ Historical Dictionary of Portugal։ Scarecrow Press։ ISBN 978-0-8108-6088-9 
Runciman Steven (1952)։ A History of the Crusades, vol. II: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East, 1100–1187։ New York: Cambridge University Press 
Brundage James (1962)։ The Crusades: A Documentary History։ Milwaukee, Wisconsin: Marquette University Press  


== Ծանոթագրություններ ==