Գաբրիելա Զապոլսկայա

Գաբրիելա Զապոլսկայա (լեհ.՝ Gabriela Zapolska, մարտի 30, 1857(1857-03-30)[…], Պոդգայցի, Lutsk County, Վոլինիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 21, 1921(1921-12-21) կամ դեկտեմբերի 17, 1921(1921-12-17), Լվով, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն), լեհ բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, դերասան։ Զապոլսկայան նրա կեղծանունն է, հանդես է եկել նաև Սնեժկո-Զապոլսկայա, Ժոզեֆ Մասկով կեղծանուններով։ Նրա իսկական անուն ազգանունը Մարիա Գաբրիելյա Ստեֆանիա Կորվին-Պյոտրովսկայա է։


== Կենսագրություն ==
Գաբրիելա Զապոլսկայան ծնվել է 1857 թվականի մարտի 30-ին Պոդգայցի գյուղում (այժմ` Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լուցկի շրջան)` լեհ ազնվականների ընտանիքում։ Զապոլսկայան սովորել է Լվովի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1876 թվականին ծնողների պահանջով ստիպված ամուսնանում է Ցարական բանակում ծառայող լեյտենանտի հետ (ազգությամբ լեհ)։ 1881 թվականին արտաամուսնական կապից հղիանում է, մեկ տարի հետո ամուսնալուծվում է։
1879 թվականին Գաբրիելյա Զապոլսկայան առաջին ելույթն է ունեցել Վարշավայի բարեգործական ընկերության թատրոնի բեմում, այնուհետև Կրակովում, Լվովում և Պոզնանում։ 1882 թվականից հանդես է եկել Կրակովի թատրոնի բեմում։
Մահացել է 1921 թվականին Լվովում։ Թաղված է Լվովի Լիչակովսկի գերեզմանատանը։


== Ստեղծագործական ուղի ==
Որպես բանաստեղծուհի` առաջին անգամ հանդես է եկել 1883 թվականին Գաբրիէլի Զապոլսկայա կեղծանվամբ։ Նրա առաջին պատմվածքը կոչվում է «Մեկ օր վարդի կյանքից» (1881)։ Լվովյան մամուլում հրապարակել է նովելներ և պատմվածքներ։ Ավելի ուշ նա գրել է «Փոքրիկը» (1883), «Կասկա-Կարիատիդա» (1885), «Քավարան» (1889), ստեղծագործությունները, որոնք անմիջապես դարձել են բանավեճի առարկա, կապված դրանց չափից դուրս նատուրալիզմի հետ։ «Ինչի մասին չեն խոսում» (1909) և «Ինչի մասին նույնիսկ մտածել չեմ ուզում» (1914) վիպակներում բարձրացվում է պոռնկության և հասարակության այլ արատների խնդիրը։ Զապոլսկայան համարվում է 41 պիեսների, 23 վեպերի, 177 պատմվածքների, 252 լրագրողական ստեղծագործությունների հեղինակ։ Գրել է նաև մեկ ֆիլմի սցենար։ Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ առկա են 1500-ից ավելի նամակներ։
Զապոլսկայան ամենամեծ ճանաչումը ստացավ որպես սոցիալ-երգիծական կոմեդիաների հեղինակ. հատկապես լայն ճանաչում ուներ նրա «Պանի Դուլսկոյի բարոյականությունը» պիեսը, որը համարվում էր իր 100-ամյակը նշող մանրբուրժուական հասարակության մասին ողբերգական կատակերգություն։ Զապոլսկայայի պիեսները թարգմանվել են տարբեր լեզուներով և հարմարեցվել ռադիոյի ու կինոյի համար։ Լեհական հասարակության մեջ այսօր լայնորեն քննարկվում է այնպիսի երևույթ, ինչպիսին «դուլշիզնան» է, որի հիմքում ընկած են Զապոլսկայայի պիեսի սյուժեները։


== Դրամատուրգիայի ընտրանի ==
«Պանի Դուլսկոյի բարոյականությունը»
«Նրանք չորսն են». Հիմար մարդկանց տրագեդիա 3 գործողությամբ
«Ժաբուսյա»
«Պաննա Մալիչևսկայա»
«Կասկա-Կարիատիդա»
«Երիտասարդ կնոջ հիշողություններից»


== Ֆիլմեր ==
Զապոլսկայայի նովելների ու դրամաների հիման վրա ստեղծված ֆիլմերից են`

Carewicz (1918), ռեժիսոր` Մարիան Ֆակս
Tamten (1921), ռեժիսոր` Վլադիսլավ Լենչևսկի
O czym się nie mówi (1924), ռեժիսոր` Էդվարդ Պուչալսկի
Policmajster Tagiejew (1929), ռեժիսոր` Յուլիուս Գարդան
Moralność pani Dulskiej (1930), ռեժիսոր` Բոլեսլավ Նյուվոլին, լեհական առաջին ֆիլմը, որտեղ ձայնը հնչում է գրամաֆոնի ձայնագրությամբ
O czym się nie mówi (1939), ռեժիսոր` Միեչիսլավ Կրավիչ
Morálka paní Dulské (adaption of Moralność pani Dulskiej, 1958), ռեժիսոր` Յիրլ Կեյչիկ, չեխոսլովակյան ֆիլմ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Գաբրիելա Զապոլսկայաի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Gabriela Zapolska Internet Movie Database կայքում
(Լեհերեն) Gabriela Zapolska at e-teatr.pl