Պեգասուս (լրտեսածրագիր)

Պեգասուս (անգլ.՝ Pegasus), լրտեսածրագիր, որը կարող է անտեսանելի կերպով տեղադրվել Apple iOS և Android բջջային օպերացիոն համակարգերի որոշ տարբերակներով աշխատող բջջային հեռախոսների և այլ սարքերի օպերացիոն ծրագրերում։ Մշակել է իսրայելական NSO Group ընկերությունը։ Մշակողը պնդում է, որ տրամադրում է «տեխնոլոգիաներ լիազորված կառավարություններին՝ օգնելու նրանց պայքարել ահաբեկչության և հանցագործության դեմ» և հրապարակել է պայմանագրերի կետեր, որոնցում հաճախորդներից պահանջվում է օգտագործել Պեգասուսը միայն քրեական և ազգային անվտանգության նպատակներով։ NSO Group ընկերությունը նաև պնդում է, որ ուշադիր է և հետևում է, որ ծրագրի օգտագործումը չխախտի մարդու իրավունքները։


== Հնարավորություններ ==
Պեգասուսը SMS, WhatsApp, iMessage և այլ ծրագրերի միջոցով վարակում է iPhone և Անդրոիդ օպերացիոն համակարգով աշխատող բջջային հեռախոսները։ Հնարավորություն է ստեղծում կորզել լուսանկարներ, նամակագրություն, կոնտակտներ, GPS տվյալներ, գաղտնալսել հեռախոսային խոսակցությունները և աննկատելի միացնել հեռախոսի խոսափողն ու տեսախցիկը։


== Սկանդալներ ==
Չնայած, որ ծրագիրը նախատեսված է հանցագործությունների և ահաբեկչության դեմ, բայց 2021 թվականի հուլիսին մամուլում տեղեկություններ են հայտնվել, որ ավտորիտար ռեժիմներն  իրավապաշտպանների, ընդդիմադիր լրագրողների և փաստաբանների հեռախոսները կոտրելու համար օգտագործում են Պեգասուս ծրագիրը։


=== Տուժողներ ===
Մամուլը հրապարակել է ավելի քան 50 հազար հեռախոսահամարների տերերի ցուցակ, որոնք ենթադրաբար հետաքրքրում են NSO Group-ի հաճախորդներին։ Ցուցակի ծագումն անհայտ է, ինչպես նաև՝ արդյոք այս հեռախոսները կոտրվել են Պեգասուսի օգնությա՞մբ, թե ո՛չ։ NSO-ի պատվիրատու երկրների ցանկում են Ադրբեջանը, Բահրեյնը , Հունգարիան, Հնդկաստանը, Ղազախստանը, Մարոկկոն, Մեքսիկան, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Ռուանդան և Սաուդյան Արաբիան։ Մասնավորապես, Պեգասուս ծրագիրը օգտագործվել է 2018 թվականի հոկտեմբերին սպանված սաուդցի լրագրող Ջամալ Խաշոգջիի մերձավոր երկու կանանց հեռախոսները գաղտնալսելու համար։ Ցուցակում են նաև արքայադուստր Լաթիֆայի՝ Դուբայի կառավարիչ Մուհամմեդ Ալ Մաքթումի դստեր և նրա նախկին կնոջ՝ արքայադուստր Հայա ալ-Հուսեյնի հեռախոսահամարները։


=== Քաղաքական գործիչներ ===
Ըստ տեղեկությունների՝ Պեգասուսի զոհերի թվում են 34 երկրի մոտ 600 պետական ​​պաշտոնյաներ, այդ թվում՝ Իրաքի նախագահ Բարհամ Սալիհը, Հարավային Աֆրիկայի նախագահ Սիրիլ Ռամաֆոսան, Պակիստանի, Եգիպտոսի և Մարոկկոյի վարչապետները։ Ըստ փարիզյան Լը Մոնդ թերթի, 2017 թվականին Մարոկկոյի հետախուզությունը բացահայտել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի օգտագործած հեռախոսահամարը, որը Պեգասուսով վարակվելու վտանգ է ներկայացնում։


=== NSO Group-ի տեսակետ ===
NSO Group-ը հերքում է մեղադրանքները։ Ընկերությունը հայտարարել է, որ Պեգասուսը նախատեսված է ահաբեկիչների և հանցագործության դեմ պայքարելու համար և մատակարարվել է միայն այն երկրների ռազմական, ոստիկանության և հետախուզական գործակալություններին, որոնք հարգում են մարդու իրավունքները։ Ընկերության հայտարարության մեջ ասվում է, որ ֆրանսիական Forbidden Stories կազմակերպության և Amnesty International իրավապաշտպան խմբի կողմից ներկայացված մեղադրանքները հիմնված են ոչ ճիշտ ենթադրությունների և չհաստատված տեսությունների վրա։


=== Օգտագործումը Հայաստանում ===
2021 թվականի նոյեմբերին Հայաստանում մի շարք ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ հայտարարել են, որ իրենց հեռախոսները վարակված են Պեգասուս լրտեսածրագրով։  Apple-ը Հայաստանից մի քանի օգտատերի զգուշացրել է իրենց հեռախոսներում Պեգասուսի առկայության մասին։


== Ծանոթագրություններ ==