ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ

ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ, հիմնադրվել է 1958 թվականին՝ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ արվեստի պատմության և տեսության սեկտորի (գործել է 1948 թվականից) հիման վրա։ Հայկական արվեստագիտության հիմնական օջախն է։ Ունի ճարտարապետության, երաժշտության, ժողովրդական երաժշտության, թատրոնի և կինոյի, կերպարվեստի, մշակութային կապերի, սփյուռքահայ արվեստի և կիրառական արվեստի բաժիններ։ Ճարտարապետության բաժինն ուսումնասիրում է նախաուրարտական, ուրարտական և հայկական ճարտարապետությունը՝ հին դարերից մինչև մեր օրերը։ Մասնակցում է պեղումների (Կարմիր բլուր, Արմավիր, Գառնի և այլն), հրատարակում ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ աշխատություններ ու մենագրություններ։


== Հետազոտություն ==
Երաժշտության բաժինը հետազոտում է երաժշտության պատմության և տեսության խնդիրները, հրատարակում հայ դասականների ժառանգությունը, կազմում հայ սովետական երաժշտական կյանքի տարեգրությունը։ ժողովրդական երաժշտության բաժինը հավաքում, համակարգում և գիտականորեն մշակում է հայ ժողովրդական, ինչպես և քրդական երաժշտության բանահյուսությունը։ Թատրոնի և կինոյի բաժինը զբաղվում է թատրոնի և կինոարվեստի պատմության ուսումնասիրությամբ։ Կերպարվեստի բաժինը մշակում է հայկական կերպարվեստի պատմության և տեսության հարցերը։


== Մշակութային կապերի բաժին ==
Մշակութային կապերի բաժինը ուսումնասիրում է հայ ժողովրդի մշակութային կապերը, ինչպես ԽՍՀՄ, այնպես էլ մի շարք արտասահմանյան երկրների ժողովուրդների հետ, իսկ Սփյուռքահայ արվեստի բաժինը՝ աշխարհի հայ գաղթօջախների արվեստը, սփյուռքի ականավոր արվեստագետների ստեղծագործությունները։ Կիրառական արվեստի բաժինը զբաղվում է հայկական ժողովրդական և պրոֆեսիոնալ կիրառական արվեստի պատմության և գործնական հարցերով։ Գործում է հայկական շեքսպիրագիտության կենտրոնը։ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը համագործակցում է միութենական հանրապետությունների, սոցիալիստական երկրների (Լեհաստան, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն, Չեխոսլովակիա, Ռումինիա, Բուլղարիա), ինչպես և Իտալիայի, Ֆրանսիայի, Անգլիայի և ԱՄՆ-ի գիտական հիմնարկությունների ու առանձին արվեստագետների հետ։ Հրատարակում է «Նյութեր հայ արվեստի պատմության», «Շեքսպիրական», «Կոմիտասական», «Կինոարվեստ», Միլանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հետ համատեղ՝ «Հայ ճարտարապետության հուշարձաններ» մատենաշարերը։


== Պատմություն ==
ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտն ստեղծվել է Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Նախագահության որոշմամբ 1958 թվականի մայիսի 1-ին։


=== ճարտարապետություն ===
Ճարտարապետության բաժինն ուսումնասիրում է նախաուրարտական, ուրարտական և հայկական ճարտարապետությունը՝ հին դարերից մինչև մեր օրերը։ Մասնակցում է պեղումների (Կարմիր բլուր, Արմավիր, Գառնի և այլն), հրատարակում ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ աշխատություններ ու մենագրություններ։ 1930-ական թվականներից ու, հատկապես, Հայրենական մեծ պատերազմից հետո նոր թափ առան ճարտարապետական հուշարձանների պեղումները։ Ճարտարապետության ասպարեզում կարևորագույն ներդրումներից է Գառնիի հեթանոսական տաճարի վերականգնման գիտական հիմնավորումը, որը հավանության արժանացավ 1968 թվականին։ Նախագծի հեղինակ Ալեքսանդր Սահինյանի ղեկավարությամբ իրականացվեցին տաճարի վերաշինման աշխատանքները։


=== Երաժշտություն ===
Երաժշտության բաժինը հետազոտում է երաժշտության պատմության և տեսության խնդիրները, հրատարակում հայ դասականների ժառանգությունը, կազմում հայ երաժշտական կյանքի տարեգրությունը։ Ժողովրդական երաժշտության բաժինը հավաքում, համակարգում և գիտականորեն մշակում է հայ ժողովրդական երաժշտության բանահյուսությունը։


=== Թատրոն ===
Թատրոնի և կինոյի բաժինը զբաղվում է թատրոնի և կինոարվեստի պատմության ուսումնասիրությամբ։


=== Կերպարվեստի բաժին ===
Կերպարվեստի բաժինը մշակում է հայկական կերպարվեստի պատմության և տեսության հարցերը։ Մշակութային կապերի բաժինն ուսումնասիրում է հայ ժողովրդի մշակութային կապերը, ինչպես ԽՍՀՄ, այնպես էլ արտասահմանյան երկրների ժողովուրդների հետ, իսկ Սփյուռքահայ արվեստի բաժինը՝ աշխարհի հայ գաղթօջախների արվեստը, սփյուռքի ականավոր արվեստագետների ստեղծագործությունները։


=== Կիրառական արվեստի բաժին ===
Կիրառական արվեստի բաժինն զբաղվում է հայկական ժողովրդական և պրոֆեսիոնալ կիրառական արվեստի պատմության և գործնական հարցերով։ Գործում է հայկական շեքսպիրագիտության կենտրոնը։


== Գործունեության հիմնական ոլորտները ==
Հայկական գեղարվեստական մշակույթի համալիր ուսումնասիրություն
Կերպարվեստի, դեկորատիվ և կիրառական արվեստի, դիզայնի պատմություն և տեսություն
Ճարտարապետության, քաղաքաշինության պատմություն և տեսություն
Երաժշտագիտություն, երաժշտական ֆոլկլորագիտություն
Թատերագիտություն, կինոգիտություն
Սփյուռքահայ արվեստ
Հայ արվեստի դասականների ստեղծագործական ժառանգության հրատարակում
Արվեստին վերաբերող տերմինաբանական բառարաններ
Հայ ժամանակակից արվեստի հիմնախնդիրներըՈւնի հետևյալ բաժինները՝

Ճարտարապետություն
Երաժշտություն
Ժողովրդական երաժշտություն
Թատրոն և կինո
Կերպարվեստ
Մշակութային կապեր
Սփյուռքահայ արվեստ
Կիրառական արվեստ


== Հիմնական արդյունքներ ==
Տրվել է Գառնիի հեթանոսական տաճարի վերակառուցման գիտական հիմնավորումը։Հրատարակվել են՝

«Հայկական ճարտարապետության վավերագրեր»բազմահատոր մատենաշարը իտալերեն, հայերեն և անգլերեն լեզուներով (Միլան)
Հայկական ճարտարապետության պատմության վեցհատորյակի 1-3 հատորները
Հայ կերպարվեստի պատմության ակնարկներ
«Հայ ավանդական երաժշտություն»մատենաշարը
XIX-XX դդ. հայ թատրոնի բազմահատոր տարեգրությունը
Ալեքսանդր Սպենդիարյանի երկերի լիակատար ժողովածուն 11 հատորով, Կոմիտասի երկերի ժողովածուն 14 հատորով
Հայ արվեստի տարբեր բնագավառներին նվիրված գիտական ժողովածուներ և հիմնարար աշխատություններ


== Ղեկավարություն ==
Արվեստի ինստիտուտի հիմնադիր տնօրենն ու 1958 - 1987 թվականներին ղեկավարն էր ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր, ակադեմիկոս Ռուբեն Զարյանը։
1987 - 2003 թվականներին այդ պաշտոնը վարել է ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր, ակադեմիկոս Լևոն Հախվերդյանը
2003 թվականից ինստիտուտի տնօրենն է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանը։


== Աղբյուրներ ==
ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի պաշտոնական կայք
ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ