Տատանողական ռեակցիաներ

Տատանողական ռեակցիաներ, այն ռեակցիաները, որոնց ընթացքում տեղի է ունենում ռեակցվող նյութերի կոնցենտրացիաները պարբերական փոփոխվում են։ Ամենահայտնի տատանողական ռեակցիաներից է Բելոուսովի-Ժաբոտինսկու ռեակցիան։ Այս ռեակցիան առաջին անգամ ուսումնասիրվել է 20-րդ դարի 60-ական թվականներին։ Այն իրենից ներկայացնում է մալոնաթթու կատալիզատոր-օքսիդացումը բրոմատ իոններով, 
  
    
      
        C
        
          e
          
            4
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle Ce^{4+}}
   ներկայությամբ, թթվային միջավայրում։
Կոնցենտրացիաների տատանումները երևում է դեղին գունավորման անհայտացման և ի հայտ գալու շնորհիվ, որը առաջանում է 
  
    
      
        C
        
          e
          
            4
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle Ce^{4+}}
   իոնների պատճառով։ Պարբերաբար փոփոխվում է նաև ռեակցիայի ընթացքում առաջացող ինտերմեդիատների (
  
    
      
        B
        
          r
          
            −
          
        
        ,
        B
        
          r
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle Br^{-},Br_{2}}
  ) կոնցենտրացիաները և ջերմաստիճանը։
Ռեակցիայի մեխանիզմը հետևյալն է՝

  
    
      
        1
        )
        B
        r
        
          O
          
            3
          
          
            −
          
        
        +
        B
        
          r
          
            −
          
        
        +
        2
        
          H
          
            +
          
        
        →
        H
        B
        r
        
          O
          
            2
          
        
        +
        H
        B
        r
        O
      
    
    {\displaystyle 1)BrO_{3}^{-}+Br^{-}+2H^{+}\rightarrow HBrO_{2}+HBrO}
  

  
    
      
        2
        )
        H
        B
        r
        
          O
          
            2
          
        
        +
        B
        
          r
          
            −
          
        
        +
        
          H
          
            +
          
        
        →
        2
        H
        B
        r
        O
      
    
    {\displaystyle 2)HBrO_{2}+Br^{-}+H^{+}\rightarrow 2HBrO}
  

  
    
      
        3
        )
        B
        r
        
          O
          
            3
          
          
            −
          
        
        +
        H
        B
        r
        
          O
          
            2
          
        
        +
        2
        C
        
          e
          
            3
            +
          
        
        +
        3
        
          H
          
            +
          
        
        →
        2
        H
        B
        r
        
          O
          
            2
          
        
        +
        2
        C
        
          e
          
            4
            +
          
        
        +
        
          H
          
            2
          
        
        O
      
    
    {\displaystyle 3)BrO_{3}^{-}+HBrO_{2}+2Ce^{3+}+3H^{+}\rightarrow 2HBrO_{2}+2Ce^{4+}+H_{2}O}
  

  
    
      
        4
        )
        2
        H
        B
        r
        
          O
          
            2
          
        
        →
        B
        r
        
          O
          
            3
          
          
            −
          
        
        +
        H
        B
        r
        O
        +
        
          H
          
            +
          
        
      
    
    {\displaystyle 4)2HBrO_{2}\rightarrow BrO_{3}^{-}+HBrO+H^{+}}
  

  
    
      
        5
        )
        n
        C
        
          e
          
            4
            +
          
        
        +
        B
        r
        C
        H
        (
        C
        O
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        →
        n
        C
        
          e
          
            3
            +
          
        
        +
        Z
      
    
    {\displaystyle 5)nCe^{4+}+BrCH(COOH)_{2}\rightarrow nCe^{3+}+Z}
  

  
    
      
        Z
      
    
    {\displaystyle Z}
  - Օքսիդացման արգասիքներԲրոմալոնային թթուն առաջանում է հետևյալ ռեակցիայի արդյունքում՝

  
    
      
        C
        
          H
          
            2
          
        
        (
        C
        O
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        +
        H
        B
        r
        O
        →
        B
        r
        C
        H
        (
        C
        O
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        +
        
          H
          
            2
          
        
        O
      
    
    {\displaystyle CH_{2}(COOH)_{2}+HBrO\rightarrow BrCH(COOH)_{2}+H_{2}O}
  Գումարային հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը՝

  
    
      
        2
        B
        r
        
          O
          
            3
          
          
            −
          
        
        +
        3
        C
        
          H
          
            2
          
        
        (
        C
        O
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        +
        2
        
          H
          
            +
          
        
        →
        2
        B
        r
        C
        H
        (
        C
        O
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        +
        3
        C
        
          O
          
            2
          
        
        +
        4
        
          H
          
            2
          
        
        O
      
    
    {\displaystyle 2BrO_{3}^{-}+3CH_{2}(COOH)_{2}+2H^{+}\rightarrow 2BrCH(COOH)_{2}+3CO_{2}+4H_{2}O}
  Այս մեխանիզմը առավելապես պարզեցված է։ Իրական մեխանիզմում հաշվվում է մոտ 22 փուլ։


== Աղբյուրներ ==
Физико-химические основы неорганической химии, Ю.Д.ТРЕТЬЯКОВ, Том 1