Կնոջ օրագրի վերջին էջերը

«Կնոջ օրագրի վերջին էջերը» (այլ թարգմանություն՝ «Վերջին էջերը կնոջ օրագրից», ռուս.՝ «Последние страницы из дневника женщины»), Վալերի Բրյուսովի վիպակը, որն առաջին անգամ տպագրվել է «Русская мысль» ամսագրում 1910 թվականին, իսկ հետագայում ներառվել է «Գիշերներ և ցերեկներ։ Պատմվածքների ու դրամատիկական երկերի երկրորդ գիրք» (ռուս.՝ «Ночи и дни. Вторая книга рассказов и драматических сцен») գրքում (Մոսկվա, 1913 թվական)։


== Բովանդակություն ==
Օրագրի հեղինակ երիտասարդ կնոջ ամուսինը սպանվել է աշխատասենյակում։ Հերոսուհին փորձում է շարունակել սովորական կյանքը՝ հավասարակշռություն պահպանելով երկու սիրեկանների միջև, սակայն նրա այրիությունն ու ազատությունը միայն բարդացնում են նրանց հարաբերությունները։ Սիրեկաններից մեկը խոստովանում է, որ ինքն է կատարել նրա ամուսնու սպանությունը, իսկ մյուսն ինքնասպան է լինում՝ չկարողանալով տանել այն գիտակցումը, որ իր սիրելին կիսում է իր բարեհաճությունը իր և իր մրցակցի միջև։ Վիպակի վերջում տառապած հերոսուհին մեկնում է Ֆրանսիայի հարավ՝ կրտսեր քրոջ ընկերակցությամբ, որը սիրահարված է նրան։


== Կերպարներ ==
Նատալյա Գլեբովնան (Նատալի), վիպակի գլխավոր հերոսուհին, երիտասարդ կին, նրա անունից է ներկայացվում պատմությունը,
Վիկտոր Վալերիանովիչ, Նատալյա Գլեբովնայի ամուսինը, սեպտեմբերի 15-ին սպանվել է իր աշխատասենյակում,
Մոդեստ Նիկանդրովիչ Իլեցկի, նկարիչ, Նատալյայի սիրեկանը,
Վոլոդյա, ուսանող, Նատալյայի սիրեկանը,
Maman, Նատալյայի մայրը, որը հիմնականում մտահոգված է իր նյութական բարեկեցությանմբ և հասարակության մեջ ունեցած կարգավիճակով,
Լիդոչկա, Նատալյայի տասնութամյա քույրը, որը սիրահարված է նրան,
Գլաշա, ծառա, Իլեցկու սիրուհին,
Խմիլյով, Գլաշայի հորեղբայրը, շանտաժիստ։


== Քննադատություն ==
Վիպակը բազմաթիվ քննադատական արձագանքներ է ստացել։ Խոսելով գլխավոր հերոսուհու կերպարի մասին՝ Ա․ Զակրժևսկին գրել է. «Այստեղ Բրյուսովը ներթափանցել է այն սրբության սրբոց խորքը, որի մասին գիտի միայն կինը, այստեղ նրա հոգեբանական վերլուծությունն օգնել է նրան նկարել կնոջ այնպիսի ավարտուն, վառ և կենդանի կերպար, ինչպիսին մենք հազիվ թե հանդիպած լինենք վերջին շրջանում»։ Մյուս կողմից, Ե. Կոլտոնովսկայան գտնում է, որ կերպարն արհեստական է և հակասական, իսկ հերոսուհուն բնորոշ հանգստությունը այն բանի արդյունքն է, որ Բրյուսովը նրան օժտել է սեփական (արական) հոգեբանությամբ։ Հերոսուհու մեջ հեղինակի՝ իր անձի արտացոլման մասին գրել է նաև Կոնստանտին Բալմոնտը․ «Այ-այ, ախ-ախ, օյ-օյ, ինձ համար ցավալի է։ Որտե՞ղ է Վալերի Բրյուսովը։ Կամ նա այլևս չկա՞»։
Ի. Ալեքսանդրովսկին տեսել է սյուժեի կապը Մարիա Նիկոլաևնա Տառնովսկայի գործի հետ, որի փեսացուն, որն իր կյանքը ապահովագրել է կես միլիոն ֆրանկով Մարիա Նիկոլաևնայի օգտին, սպանվել նրա սիրեկանի կողմից՝ պատանի Նաումովի կողմից։ Սպանության ոգեշնչողը եղել է Տառնովսկայան և նրա երկրորդ սիրեկանը՝ փաստաբան Դոնատ Պրիլուկովը։ Ինքը՝ Բրյուսովը, այդ նմանությունը չի ընդունել։
Մյուս քննադատները նշել են, որ վեպում համադրվում են «լեզվի դասական խստությունը, պատմողական նյութի հմուտ բաշխումը և ֆաբուլայի արտաքին հետաքրքրականությունը», ինչը նրանում «արտացոլվել է Վալերի Բրյուսովի՝ գեղարվեստական-հստակ գծերով նկարել հայեցակարգով հետաքրքիր պատկերներ» և ուշադրություն են դարձրել «ձևի կատարելությանը, նրա չափազանց հստակ պատկերին, մանրամասների առատությանը, որոնք խիստ ընտրված են ընթերցողի ուշադրությունը մեկ կետի վրա կենտրոնացնելու, ինչպես նաև խիստ հղկված լեզվին։ Դա ռեալիզմ է բառի լավագույն իմաստով»։


== Հրատարակություններ ==
Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Русская мысль» : Ж. — 1910. — Т. 12. — № I. — С. 3—25.«Русская мысль» ամսագրի համարը, որում տպագրվել է վիպակը, առգրավվել է անբարոյականության մեղադրանքով։ Բրյուսովն ինքը «Վերջին էջերի» նման գնահատականի հետ չի համաձայնել. «Արցիբաշևի, Կամենսկու և բոլորի վերջին բոլոր վեպերը, նրանց մի մասը և մասամբ նաև Կուպրինինը, լեփ-լեցուն են այնպիսի տեսարաններով, որոնց առջև իմ վիպակը համեստության և մաքրաբարոյության գագաթնակետն է։ Դատական հետապնդումը շուտով դադարեցվել է։ Քննադատ Ս. Ա. Վենգերովը, «1910 թվականի գրական տրամադրությունները» հոդվածում վերլուծելով վիպակը, գրել է, որ Բրյուսովը «նախկինում էլ «հանդգնության» և ամեն տեսակ սանձարձակության դարաշրջանում չափազանց ուժեղ էր նրանով, որ ամենասկզբունքային սյուժեների մասին կարողանում էր խոսել պարզ և առանց աչքը թարթելու»։

Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Ночи и дни. Вторая книга рассказов и драматических сцен» : Сб. — М.: Скорпион, 1913. — С. 1—59.Ժողովածուի նպատակն է եղել «․․․դիտել կնոջ հոգեբանության առանձնահատկությունները»։

Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Повести и рассказы» : Сб. — М.: Советская  Россия, 1983.Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Избранная проза» Вступ. статья А.Лаврова. Сост. и коммент. С.Никоненко. Серия «Классическая библиотека Современника» : Сб. — М.: Современник, 1989.Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Последние страницы из дневника женщины» : Сб. — М.: Малое изд. предприятие «Горизонт», 1991. Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Последние страницы из дневника женщины» : Сб. — М.: Росмэн-Пресс, 2002. — С. 27—110. ISBN 5-353-00591-0Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Русская эротическая проза» : Сб. — Продолжение Жизни, 2003. — С. 453—500. ISBN 5-94730-023-0Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Огненный ангел» : Сб. — М.: Эксмо, 2007. — С. 427—488. ISBN 978-5-699-19657-9Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины // «Моцарт» : Сб. — М.: Эксмо, 2008. — С. 493—547. ISBN 978-5-699-26322-6


=== Աուդիոգրքեր ===
Брюсов, В. Я. Последние страницы из дневника женщины. — М.: Вира-М, 2005. Կատարող՝ Օլեգ Ֆեոդորով, ընդհանուր տևողություն՝ 2 ժոմ 35 րոպե.Брюсов, В. Я. Рассказы. — Союз, 2006.։


=== Թարգմանություններ ===


==== Գերմաներեն ====
Brjussow, Valeri Die letzten Seiten aus dem Tagebuch einer Frau // «Nur der Morgen der Liebe ist schön. Erzählungen und zwei Dramen.» : Сб. — Berlin: Rütten & Loening, 1987.


==== Ֆրանսերեն ====
Brioussov, Valéry Dernières pages du journal intime d'une femme / Пер. Mireille Robin. — Aix-en-Provence: Alinéa, 1991. — 110 p. — (Novella).
Brioussov, Valéry Dernières pages du journal d'une femme / թարգմ.՝  Anne F. Masurel, նախաբանը՝ Andreï Makine. — Paris: Mercure de France, 1997. — 128 p. — (Bleue).


== Բեմադրություններ ==
1990 թվականին Վասիլի Պանինն էկրանավորել է «Վերջին էջեր» վիպակը «Ուզեմ՝ կսիրեմ» խորագրով։ Նատալիի դերում նկարահանվել է Վերա Սոտնիկովան։ Քննադատ Իրինա Գրաշչենկովայի կարծիքով՝ ռեժիսորը կարդացել է վիպակը՝ «որպես բուլվարային ոճի մելոդրամա (բոհեմ, հեղափոխականներ, սիրահար քույրեր»», իսկ Ալեքսանդր Ֆեոդորովը ֆիլմը գնահատել է որպես ձախողում, քանի որ․

— Ա․ Ֆեոդորով
Չորս տարի անց վիպակի մոտիվներով թողարկվել է «Խոստովանություններ անծանոթին» (ֆր.՝ Confidences à un inconnu, անգլ.՝ Secrets Shared with a Stranger)  ռուս-ֆրանսիական ֆիլմը՝ Սանդրին Բոնների մասնակցությամբ։ Ֆիլմի մասին կարծիքները տարբեր են եղել։
2004 թվականի հոկտեմբերի 8-ին «Պոկրովկայի թատրոնում» տեղի է ունեցել Անդրեյ Մաքսիմովի բեմադրած ներկայացման պրեմիերան, որի գլխավոր դերում հանդես է եկել Նատալյա Գրեբյոնկինան։ Ըստ ռեժիսորի՝ հանդիսատեսը ներկայացումն ընդունում է հիանալի այն դեպքում, երբ քննադատությունը «կամ լռում է, կամ ծաղրում...»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Կնոջ օրագրի վերջին էջերը»