Սեկրետին

Սեկրետին, պեպտիդային, սեկրետինի ընտանիքին պատկանող հորմոն, օրգանիզմում կարգավորում է տարբեր բնույթի ֆունկցիաներ, մասնավորապես՝ մարսողությունը, օսմոկարգավորումը։ Հիմնականում արտադրվում է տասներկումատնյա աղիքի S բջիջների կողմից, որոնք տեղակայված են Լիբերկունյան գեղձերում։ Մարդու մոտ արտադրվում է SCT գենի կողմից։ Առաջին հայտնաբերված հորմոնն է։
Արյան մեջ պարունակությունը 29-45 նգ/լ է, կիսատրոհման պարբերությունը՝ 3 րոպե։
Սեկրետինը կարգավորում է նաև տասներկումատնյա աղիքի թթվահիմնային հավասարակշռությունը (pH) ստամոքսի վերադիր (շրջադիր) բջիջներում աղաթթվի արտադրության ընկճումով և ենթաստամոքսային գեղձում երկկարբոնատների առաջացման խթանմամբ։
2007 թվականին հայտնաբերվեց, որ սեկրետինը մասնակցում է նաև օսմոկարգավորմանը՝ հիպոթալամուսի, հիպոֆիզի և երիկամների վրա ազդելու միջոցով։


== Հայտնաբերումը ==
1902 թվականին Վիլյամ Բայլիսը (William Bayliss) և Էռնեստ Սթարլինգը (Ernest Starling) ուսումնասիրում էին, թե ինչպես է նյարդային համակարգը կարգավորում մարսողությունը։ Հայտնի էր, որ ենթաստամոքսային գեղձն արտադրում է մարսողական հյութեր տասներկումատնյա աղիքով խյուսի անցման ժամանակ։ Նրանք հայտնաբերեցին (ենթաստամոքսային գեղձը նյարդավորող բոլոր նյարդերի հատումով), որ այդ գործընթացը չի ղեկավարվում միայն նյարդային համակարգով։ Նրանք ենթադրեցին, որ աղիքի կողմից արտադրվող նյութն արյան միջոցով խթանում է ենթաստամոքսային գեղձի աշխատանքը։ Նրանք այդ նյութն անվանեցին սեկրետին։ Սեկրետինը համարվում է առաջին հայտնաբերված հորմոնը։


== Կառուցվածք ==
Սեկրետինն արտադրվում է 120 ամինաթթուներից բաղկացած նախահորմոնի՝ պրոսեկրետինի տեսքով։ Այն կազմված է N-ծայրից, սեկրետինից և 72 ամինաթթվային C-պեպտիդից։
Սեկրետինը բաղկացած է 27 ամինաթթուներից, մոլեկուլային զանգվածը 3055 է։ Ամինաթթվային հաջորդականությունը որոշ չափով նման է գլյուկագոնին, անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդին, ստամոքսաարգելակող պեպտիդին։ Ամինաթթվային հաջորդականությունը հետևյալն է. H–His-Ser-Asp-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Glu-Leu-Ser-Arg-Leu-Arg-Asp-Ser-Ala-Arg-Leu-Gln-Arg-Leu-Leu-Gln-Gly-Leu-Val–NH2։


== Սինթեզ ==
Սինթեզվում է S բջիջների ցիտոպլազմայի հյութազատիչ հատիկներում, որոնք հիմնականում հայտնաբերվել են տասներկումատնյա աղիքի լորձաթաղանթում, քիչ քանակով նաև՝ աղիճ աղիքում։
Սեկրետինի արտադրության խթան է տասներկումատնյա աղիքի ցածր pH-ը (2-4 սահմանում)։ Միաժամանակ, սեկրետինի արտադրությունը խթանվում է սպիտակուցային մարսման արգասիքներով՝ աղիների սկզբնական հատվածում։
Նման թթվայնության առաջացման պատճառը սննդի զանգվածների հետ ստամոքսի պարունակյալի հետ աղաթթվի լցվելն է տասներկումատնյա աղիք։ Սեկրետինն ուժեղացնում է տասներկումատնյա աղիքի կողմից երկկարբոնատներով հարուստ հյութի արտադրությունը, որի հիմնական նպատակն է փոխված pH-ի վերականգնումը տասներկումատնյա աղիքում։ Սեկրետինը որոշ չափով խթանում է նաև լեղու արտադրությունը, որն իր հերթին ավել երկկարբոնատներ է ներմուծում աղիներ։ Սեկրետինի արտադրությունն ընկճվում է H2 անտագոնիստներով, որոնք նվազեցնում է ստամոքսահյութի արտադրությունը։


== Ֆունկցիաներ ==
Սեկրետինը խթանում է ենթաստամոքսային հյութի արտադրությունը, ընդ որում, այս դեպքում արտադրվում է երկկարբոնատներով հարուստ հյութ։ Սեկրետինը թիրախ բջիջների վրա ազդում է ադենիլատցիկլազի ակտիվացման միջոցով, որի ազդեցությամբ ադենոզինեռֆոսֆորաթթվից առաջանում է ցիկլիկ ադենոզինմիաֆոսֆորաթթու (ՑԱՄՖ)։ Սեկրետինի գործունեությունը օժանդակվում է խոլեցիստոկինինով (խոլեցիստոկինին պանկրեոզիմին)։
Այն հակազդում է արյան գլյուկոզի խտաստիճանային տատանումներին՝ ենթաստամոքսային գեղձի կողմից ինսուլինի արտադրման խթանման միջոցով։
Սեկրետինն արգելակում է ստամոքսի կողմից գաստրինի արտադրությունը և դրանով թուլացնում է ստամոքսահյութի արտադրությունը։
Սեկրետինը խթանում է գլխավոր բջիջների կողմից պեպսինոգենի արտադրությունը, ինչպես նաև գլյուկագոնի, պանկրեատիկ պոլիպեպտիդի, սոմատոստատինի արտադրությունը Սեկրետինն օգտագործվում է բժշկության մեջ՝ ենթաստամոքսային գեղձի աշխատանքի խթանման նպատակով։


== Օսմոկարգավորում ==
Սեկրետինը կարգավորում է ջրի և էլեկտրոլիտների տեղափոխումը ենթաստամոքսային գեղձի ծորանային բջիջներում, լյարդի բջիջներում, և էպիդերմիսի էպիթելային բջիջներում։ Հայտնաբերվել է, որ այն ազդում է նաև նաև երիկամների նեֆրոնում ջրի հետներծծման վրա (ոչ հակամիզամուղ հորմոնային կախված հետներծծում)։
Սեկրետին է հայտնաբերվել նաև հիպոթալամուսի հարփորոքային և վերտեսողական որոշ նեյրոններում, հիպոթալամուս-նեյրոհիպոֆիզային ուղում։ Օսմոսայնության բարձրացման դեպքում այն արտադրվում է հետին հիպոֆիզից։ Հիպոթալամուսում այն ակտիվացնում է հակամիզամուղային հորմոնի արտադրությունը Այն հարկավոր է նաև անգիոթենզին-2-ի կենտրոնական ազդեցությունների իրագործան համար։ Սեկրետինի կամ նրա ընկալիչների բացակայության դեպքում անգիոթենզին-2-ի կենտրոնական ազդեցությունները՝ ջրի ընդունման և հակամիզամուղային հորմոնի արտադրությունը չեն իրագործվում։
Ենթադրվում է, որ սեկրետինի բարձր քանակներով է բացատրվում D տեսակի հակամիզամուղային հորմոնի գերարտադրության անհամապատասխաբության համախտանիշի առաջացումը (Syndrome of inappropriate antidiuretic hormone hypersecretion, SIADH)։ Այս դեպքում հակամիզամուղային հորմոնի արտադրությունը հարուցում է ոչ նորմալ երիկամային արտազատություն և ակվապորին-2-ի (ջրային անցուղիներ) առաջացում։


== Սննդի ընդունում ==
Սեկրետինի ընկալիչներ կան հիպոթալամուսի հարփորոքային և կամարաձև կորիզներում, որոնք օրգանիզմի էներգիական հոմեոստազի կարգավորման կենտրոններ են։ Հայտնաբերվել է, որ սեկրետինի ծայրամասային և կենտրոնական ներարկումները նվազեցնում են սննդի ընդունումը մկների մոտ, որը խոսում է այս հորմոնի՝ քաղցն ընկճելու հատկության մասին։


== Ընթերցանության նյութեր ==


== Արտաքին հղումներ ==
Overview at colostate.edu Archived 2018-08-16 at the Wayback Machine.
Secretin 
Secretin


== Ծանոթագրություններ ==