Շութեզկոտ Մարտինես

Շութեզկոտ Մարտինես ( shoo-TEZ-kawt, անգլ.՝ Xiuhtezcatl Martinez, 2000, ԱՄՆ), հայտնի նաև որպես Շութեզկոտ Ռոսկե-Մարտինես, ամերիկացի բնապահպանական ակտիվիստ ու հիփ հոփ արտիստ։ Հանդիսանում է «Երկրի պահապաններ» համաշխարհային պահպանության կազմակերպության երիտասարդական տնօրենը։
Մարտինեսը մեծ բազմության ներկայությամբ խոսել է տեղաբակ և այլ մարգինալացված համայնքների վրա հանածո վառելիքի ազդեցության մասին։ ՄԱԿ-ում հանդես է եկել մի քանի անգամ և հանրաճանաչություն է ձեռք բերել 2015 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում  անգլերեն, իսպաներեն և իր մայրենի՝ նահուաթերեն լեզվով ելույթ ունենալուց հետո։
ԱՄՆ կառավարության դեմ կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ գործողություններ չձեռնարկելու համար հարուցված «Հուլիանան ընդդեմ ԱՄՆ-ի» դատական գործում ընդգրկված 21 հայցվորներից մեկն է։ Հայցադիմումը ներկայացվել է 2015 թվականին, դաշնային դատարանը մերժել է 2016 թվականի նոյեմբերին գործը կարճելու կառավարության որոշումը։ «Մարտինեսն ընդդեմ Կոլորադոյի նավթի և գազի պահպանման հանձնաժողովի» դատական գործի յոթ հայցվորներից մեկն է․ այդ գործը պետական ​​մակարդակի դատական ​​գործընթաց է՝ նման «Հուլիանան ընդդեմ ԱՄՆ-ի» դատական գործին։


== Ընտանիք ==
Մարտինեսը ծնվել է Կոլորադոյում, բայց մանուկ հասակում տեղափոխվել է Մեքսիկա։ 2019 թվականի դրությամբ ընտանիքի հետ ապրում է Կոլորադո նահանգի Բոուլդեր քաղաքում։ Մայրը՝ Թամարա Ռոսկեն, Հավայան Մաուի կղզու ավագ դպրոցներից մեկում «Երկրի պահապան» համայնքային ռեսուրս կենտրոնի հիմնադիրներից է․ այժմ որդին է «Երկրի պահապանների» գործադիր տնօրենը։ Հայրը՝ Սիրի Մարտինեսը, ծագումով ացտեկ է և իր երեխաներին դաստիարակել է մեխիկաներիի  (Մեքսիկայի բնիկ ժողովուրդներից մեկի) ավանդույթների համաձայն։ Մարտինեսն ունի կրտսեր քույր ու եղբայր։ Նրա ընտանիքը պահպանել է անհատին որպես ավելի մեծ ամբողջության մաս տեսնելու և բնական աշխարհի բոլոր ասպեկտների միջև կապն ընդգծելու ավանդական գիտելիքները։ Ուստի Մարտինեսը բնության չարաշահումը համարում է «փխրուն և հարգված համակարգի մասնատում»։ 


== Ակտիվիզմ ==

Դեռահաս տարիքում Մարտինեսը TED համաժողովներում երեք ելույթ է ունեցել ու հրավիրվել ՄԱԿ-ի առջև բնապահպանական քաղաքականության վերաբերյալ ելույթ ունենալու։ 2015 թվականի հունիսին 15 տարեկանում ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայում կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ խոսել է անգլերեն, իսպաներեն ու նահուաթերեն լեզվով։ Կոչ է արել անհապաղ գործողություններ ձեռնարկել կլիմայի վերաբերյալ, ասելով՝ «Այս պահին իմ սերնդի գոյությունն է վտանգված»։ 
Նույն թվականին մրցել է  երիտասարդ երաժիշտների հետ ամբողջ աշխարհից, ովքեր ներկայացնում էին իրենց կողմից ստեղծված երաժշտություն կլիմայի փոփոխությունների մասին ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիայում իրենց երաժշտությամբ «բանակցությունները ոգեշնչելու» նպատակով և ժյուրիի կողմից մրցանակակիր է ընտրվել Մարտինեսի «Խոսիր ծառերի փոխորեն» ստեղծագործությունը։ 
Մարտինեսը պնդում է, որ կրթությունն ու երիտասարդները էական սոցիալական և շրջակա միջավայրի փոփոխության շարժման հիմնական տարրերն են․ «Երթերը փողոցներում, կենսակերպի փոփոխությունները բավարար չեն, ուրեմն ինչ-որ կտրուկ բան պետք է տեղի ունենա։ Մեզ անհրաժեշտ փոփոխությունը չի գալու քաղաքական գործիչից, պաշտոնավարող օրանգուտանից, այն գալու է մի բանից, որը միշտ եղել  է փոփոխությունների շարժիչ ուժը․ դա մարդկանց ուժն է, երիտասարդների ուժը»։ 2016 թվականին Բիլ Մարի հետ հարցազրույցի ժամանակ անդրադառնալով երիտասարդների կողմից տեխնոլոգիաների չարաշահման քննադատություններին Մարտինեսը նշել է, որ տեխնոլոգիան նույնպես միավորում է մարդկանց՝ կենտրոնանալու ընդհանուր մտահոգության վրա. «Կարծում եմ, որ դա կարևոր գործիք է, որը մենք ունենք համացանցի և մարդկանց հետ կապ հաստատելու համար։ Սոցիալական մեդիա և տեխնոլոգիա՝ դա կա՛մ անկում և շեղում է մեր սերնդի համար, կա՛մ հզոր գործիք, որը մենք կարող ենք օգտագործել»։ 


=== «Երկրի պահապաններ» ===
«Երկրի պահապանները» բնապահպանական ակտիվիստական ​​կազմակերպություն է, որը 1992 թվականին հիմնադրել է Մարտինեսի մայրը՝ Թամարա Ռոսկեն, որպես հավատարմագրված ավագ դպրոց, որը կենտրոնացած է բնապահպանական խնդիրների վրա։ Ժամանակի ընթացքում դպրոցը վերածվել է շրջակա միջավայրի պահպանության միջազգային կազմակերպության, որի երիտասարդական տնօրենը Մարտինեսն է։ Նրանց առաքելությունն է «ներշնչել և պատրաստել բազմազան երիտասարդների` արդյունավետ առաջնորդներ լինել բնապահպանական, կլիմայական և սոցիալական արդարության շարժումներում։ Արվեստի, երաժշտության, պատմվածքների, քաղաքացիական ներգրավվածության և իրավական գործողությունների միջոցով մենք ստեղծում ենք ազդեցիկ լուծումներ որոշ առավել կարևոր հարցերի համար, որոնց բախվում ենք որպես համաշխարհային համայնք»։ Նրանք աշխատում են կազմակերպել կլիմայի վերաբերյալ գործադուլներ, մշակել բնապահպանակենտրոն  քաղաքականություն և խրախուսել անհատական ​​ակտիվությունը քվեարկության գրանցումը խթանելու միջոցով։ Մարտինեսն աշխատել է ածխի մոխրի տարածումը վերահսկելու նախագծերի, թունաքիմիկատները զբոսայգիներում  մաքրելու և իր նահանգում հիդրավլիկ կոտրվածքներն արգելելու վրա։ 


=== Դատավարություններ կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ ===
2015 թվականին Մարտինեսն ու 21 այլ երիտասարդներ դատական ​​հայց են ներկայացրել ընդդեմ ԱՄՆ Դաշնային կառավարության՝ «Հուլիանան ընդդեմ ԱՄՆ-ի»։ Նրանք պնդում են, որ դաշնային կառավարությունը զրկում է իրենց կյանքի, ազատության և սեփականության սահմանադրական իրավունքից՝ անտեսելով կլիմայի փոփոխությունը։ . Հայցվորները նաև ներգրավել են հանածո վառելիքի արդյունաբերությամբ զբաղվողներին՝ որպես դատական ​​գործով որպես մեղադրյալներ, սակայն վերոնշյալ կողմը նախաքննության ընթացքում որպես մեղադրյալներ հեռացվել է։ Հայցվորներն 9-20 տարեկան են, որոնցից տասը երեխա կա՛մ սևամորթ են, կա՛մ տեղաբնիկներ։ Դատական ​​գործընթացն սկսվել է դեռ Օբամայի պաշտոնավարման ընթացքում, բայց 2017 թվականին հայցվորները նախկին նախագահի անունը փոխարինել են Թրամփի անունով։ 
2018 թվականին Մարտինեսն ու 13 այլ երիտասարդներ մեկ այլ  դատական ​​հայց են ներկայացրել, այս անգամ՝ Կոլորադոյի նահանգային կառավարության դեմ։ Նա «Մարտինեսն ընդդեմ Կոլորադոյի նավթի և գազի պահպանման հանձնաժողովի» դատական գործի գլխավոր հայցվորն է։ 2019 թվականի հունվարի 14-ին հայցը մերժվել է Քինգ շրջանի Գերագույն դատարանի դատավոր Մայքլ Սքոթի կողմից նախազգուշացումով, որ հայցվորը և բրածո վառելիքի մշակման և արդյունահանման նույն գործարարությամբ զբաղվող բոլոր մյուս ընկերությունները հետևեն օրենքին, ինչպես նշված  է Կոլորադոյի նավթի և գազի պահպանման մասին օրենքում (COGCA), որտեղ  ասվում է, որ Հանձնաժողովից պահանջվում է. «1) խթանել նավթի և գազի ռեսուրսների զարգացումը, պաշտպանել և իրականացնել սեփականատերերի և արտադրողների իրավունքները, և (2) այդպիսով կանխել և մեղմացնել շրջակա միջավայրի վրա զգալի անբարենպաստ ազդեցությունները պահպանելով հանրային առողջությունը, անվտանգությունը և բարեկեցությունը, բայց միայն ծախսարդյունավետությունը և տեխնիկական իրագործելիությունը հաշվի առնելուց հետո»։ Այդ օրենքի 2-րդ ենթաբաժինը  համարվում է ապագա դատական ​​գործընթացների և օրենսդրական փոփոխությունների հնարավոր թիրախ, այն դեպքում, երբ տեղական արտադրության ծախսերը գերակատարեն տարածաշրջանային ծախսերը, կամ երբ հասարակությունը հեռանալ հանածո վառելիքի տեղական մշակումից և արտադրությունից։ Այս գործոնները՝ զուգորդված հանածո վառելիքի պահանջարկի նվազմամբ, մանրամասն ուսումնասիրվում են տարբեր հետազոտական ​​կենտրոնների և արդյունաբերության և բնապահպանական դիտորդական խմբերի կողմից։ 
2018 թվականի դեկտեմբերին Remezcla ամերիկյան մեդիաընկերությունը Մարտինեսին ընդգրկել  է իր «30 լատինաամերիկացիների ցուցակում, ովքեր 2018 թվականին ազդեցություն են ունեցել իրենց համայնքների վրա»։ 


=== Քաղաքական հավանություններ ===
2019 թվականի ապրիլին Մարտինեսը TeenVogue ամսագրում հոդված է տպագրել, որտեղ նախագահի պաշտոնում հավանություն է տվել Բեռնի Սանդերսին ու պնդել․ «Ես հավատում եմ, որ Բեռնի Սանդերսը մեր կողմնակից է կլիմայի փոփոխության հարցում»։ 2018 թվականի դեկտեմբերին զրուցել է Սանդերսի հետ «Կլիմայի ճգնաժամի լուծում» խորագրով քաղաքապետարանում անցկացված միջոցառմանը։ 


== Երաժշտական կարիերա ==
Մարտինեսը քրոջ, եղբոր ու «Երկրի պահապանների» հետ բոլոր երաժշտական ​​հոսքային հարթակներում են։ Նրանց առաջին ալբոմը՝ «Generation Ryse», թողարկվել է 2014 թվականի օգոստոսին և իր մեջ ներառել է բնապահպանական հիփ-հոփ երգեր՝ «What the Frack» և «Speak for the Trees»։ Իր երաժշտության միջոցով նա կարևորում է բնապահպանական հատուկ խնդիրներ, որոնք առնչվում են իր նահանգին (Կոլորադո) և ամբողջ ժողովրդին։ Բացի դրանից, ալբոմն ուղղված է այսօրվա երիտասարդներին՝ հույս ունենալով բնապահպանական տեղեկացվածության մասին իրենց ուղերձը տարածել իրենց սերնդակիցների մեջ։ 
2018 թվականի գարնանը Մարտինեսը թողարկել է «Break Free» վերնագրված իր առաջին անհատական ​​ալբոմը, որտեղ ընդգրկված են նաև «Sage Up» ու «Young» երգերը։ Աշխատել է դերասաններ Նախոյի, Շեյլին Վուդլիի հետ․ իր կրտսեր քույրը՝ Տոնանցին Մարտինեսը, նույնպես երգում է իր երաժշտությունը։ 


== Մրցանակներ ==
2013 թվականին Մարտինեսը Բարաք Օբամայի կողմից արժանացել է «Նախագահի կամավորական ծառայության մրցանակին»։ 
2017 թվականին ընդգրկվել է «Rolling Stone» ամսագրի «25 տարեկանից ցածր 25» երիտասարդների ցուցակում, ովքեր կփոխեն աշխարհը։
2018 թվականին MTV Europe երաժշտական ​​մրցանակաբաշխության ժամանակ ստացել է սերնդափոխության մրցանակ։ 


== Գրքեր ==
Imaginary Borders (Penguin Workshop Pocket Change Collective 2020)
We Rise: The Earth Guardians Guide to Building a Movement That Restores the Planet (Rodale Books 2017)


== Տես նաև ==
Կլիմայի փոփոխության մեղմացում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շութեզկոտ Մարտինես Ֆեյսբուքում
Շութեզկոտ Մարտինես Internet Movie Database կայքում
TEDx talk
United Nations speech
Real Time with Bill Maher interview
“Kid Warrior: The Xiuhtezcatl Martinez Story”