Ամոնիումի նիտրատ

Ամոնիումի նիտրատ (ամոնիումային սելիտրա), քիմիական բանաձևն է NH4NO3, ազոտական թթվի աղերից է։ Առաջին անգամ ստացել են Գլաուբերում, 1659 թվականին։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Սպիտակ բյուրեղային նյութ է։ Հալվում է 169,6 °C ջերմաստիճանում, այս ջերմաստիճանից ավելի բարձր տաքացնելիս, սկսվում է նյութի անընդհատ քայքայում, իսկ 210 °C ջերմաստիճանում ընդհանում է ամբողջական քայքայում ։ Եռման ջերմաստիճանը 235 °C է։ Մոլեկուլային զանգվածը 80,04 զ.ա.մ. է։


=== Լուծելիություն ===
Լուծելիությունը ջրում.

Լուծվելիս նկատվում է ջերմության մեծ կլանում, ինչը զգալիորեն դանդաղեցնում է լուծման ընթացքը։ Այդ իսկ պատճառով, հագեցած լուծույթ պատրաստելու համար օգտագործում են մեծ քանակի ջերմություն։
Ամոնիումի նիտրատը նաև լուծվում է ամոնիակում, պիրիդինում, մեթանոլում և էթանոլում։


=== Բաղադրություն ===
Տարրերի պարունակությունը և զանգվածային բաժինները ամոնիումի նիտրատում.

O - 60 %,
N - 35 %,
H - 5 %:


== Ստացումը ==


=== Հիմնական մեթոդ ===
Ամոնիումի նիտրատ հիմնականում ստանում են ազոտական թթվի և անջուր ամոնիակի փոխազդեցությունից։

  
    
      
         
        
          
            N
            
              H
              
                3
              
            
            +
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            →
             
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            Q
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NH_{3}+HNO_{3}\rightarrow \ NH_{4}NO_{3}+Q}}}
  Ռեակցիան ընթանում է շատ բուռն կերպով, ջերմության կլանմամբ։ Ամոնիումի նիտրատը քիմիայում օգտագործելիս հիմնականում ջրազրկում է, քանի որ այն շատ հիգրոսկոպիկ նյութ է և նրա մեջ ջրի տոկոսային պարունակությունը որոշելը գործնականում անհնար է։


=== Հաբերի մեթոդ ===
Հաբերի մեթոդով ջրածնից և ազոտից ստանում ենք ամոնիակ, որի մի մասը օքսիդանում է մինչև ազոտական թթու, որը փոխազդում է մնացած ամոնիակի հետ, որի արդյունքում ստանում ենք ամոնիումի նիտրատ։

  
    
      
         
        
          
            3
            
              H
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
            ⟶
             
            2
            N
            
              H
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {3H_{2}+N_{2}\longrightarrow \ 2NH_{3}}}}
   կատալիզատոր, ճնշում և ջերմաստիճան

  
    
      
         
        
          
            N
            
              H
              
                3
              
            
            +
            2
            
              O
              
                2
              
            
            ⟶
             
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NH_{3}+2O_{2}\longrightarrow \ HNO_{3}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
         
        
          
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            N
            
              H
              
                3
              
            
            ⟶
             
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {HNO_{3}+NH_{3}\longrightarrow \ NH_{4}NO_{3}}}}
  :


=== Նիտրոֆոսֆատային մեթոդ ===
Այս մեթոդը ավելի հայտնի է, որպես Օդդի մեթոդ, ի պատիվ նորվեգական քաղաքի, որտեղ կատարվել է այդ պրոցեսը։ Այն օգտագործվում է ազոտային և ազոտաֆոսֆորային պարարտանյութերի ստացման համար։

Կալցիումի ֆոսֆատը լուծում են ջրում։

  
    
      
         
        
          
            C
            
              a
              
                3
              
            
            (
            P
            
              O
              
                4
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            6
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            12
            
              H
              
                2
              
            
            O
            ⟶
             
            2
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            3
            C
            a
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            12
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Ca_{3}(PO_{4})_{2}+6HNO_{3}+12H_{2}O\longrightarrow \ 2H_{3}PO_{4}+3Ca(NO_{3})_{2}+12H_{2}O}}}
  .
ստացված խառնուրդը սառեցնում են մինչև 0 °C, արդյունքում կալցիումի ֆոսֆատը բյուրեղանում է տետրահիդրատի ձևով — Ca(NO3)2·4H2O, և այն առանձնացնում են ֆոսֆորական թթվից։
Ստացված կալցիումի նիտրատը և չհեռացված ֆոսֆորական թթուն փոխազդում են ամոնիակի հետ, արդյունքում ստացվում է ամոնիումի նիտրատ։

  
    
      
         
        
          
            C
            a
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            8
            N
            
              H
              
                3
              
            
            ⟶
             
            C
            a
            H
            P
            
              O
              
                4
              
            
            ↓
             
            +
            2
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            3
            (
            N
            
              H
              
                4
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            H
            P
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Ca(NO_{3})_{2}+4H_{3}PO_{4}+8NH_{3}\longrightarrow \ CaHPO_{4}\downarrow \ +2NH_{4}NO_{3}+3(NH_{4})_{2}HPO_{4}}}}
  :


== Քիմիական հատկություններ ==


=== Քայքայման ռեակցիաներ ===
Ամոնիումի նիտրատի ջերմային քայքայումը կարող է ընթանալ տարբեր կերպ, կախված ջերմաստիճանից։
Ջերմաստիճանը ցածր է 270

  
    
      
         
        
          
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
            ⟶
             
            
              N
              
                2
              
            
            O
            ↑
             
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {NH_{4}NO_{3}\longrightarrow \ N_{2}O\uparrow \ +2H_{2}O}}}
  .
Ջերմաստրճանը բարձր է 270 °C-ից։

  
    
      
         
        
          
            2
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
            ⟶
             
            2
            
              N
              
                2
              
            
            +
            
              O
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2NH_{4}NO_{3}\longrightarrow \ 2N_{2}+O_{2}+4H_{2}O}}}
  .


== Գրականություն ==
Технология аммиачной селитры, под ред. В. М. Олевского, М., 1978.
Соли азотной кислоты, Миниович М. А., М., 1964.
Олевский В. М., Ферд М. Л., «Ж. Всес. хим. о-ва им. Д. И. Менделеева», 1983, т. 28, № 4, с. 27—39:


== Ծանոթագրություններ ==