armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բոգդան Փիրումով

Փիրումով Բոգդան Ջավադի (1888, Շուշի – 1959, Երևան), հայ խորհրդային ինժեներ։ Հայաստանում Մայիսյան ապստամբության (1920) և քաղաքացիական պատերազմների մասնակից։ Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցման ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը (1913)։ Փիրումովի անմիջական մասնակցությամբ և ղեկավարությամբ են սկսվել Երևան–Աղստաֆա երկաթուղային ուղեմասի հետախուզման և շինարարության աշխատանքները։ Զգալի ավանդ ունի Անդրկովկասում երկաթուղիների, կամուրջների, թունելների հետախուզման, նախագծման և կառուցման գործում։ Աշխատանքները վերաբերում են փլուզումների կանխման, ջրաբերուկներից ճանապարհների ուղեմասերի պաշտպանման, քարաջարդիչների կատարելագործման հարցերին։ Ունի գյուտեր։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
Սասնա Ծռեր խմբավորման բացահայտված անդամների ցանկ


== Սասնա Ծռեր խմբավորման բացահայտված անդամների ցուցակ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Զօկի ճրօյգը

Զօկի ճրօյգը, Գողթն գավառի ապահովության կոմիտեի հասարակական, քաղաքական, գրական պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսել 1919-1920 թվականներին, ապա 1932 թվականին։ Ագուլիսի բարբառով առաջին համարը լույս է տեսել 1919 թվականին` ապրիլի 3-ին, Թիֆլիսում։ Ամսագիրը կազմված էր ութ էջից, որը խմբագրել  են Ռստամ Զարգարյանցը և Հարություն Թումանյանը։ Ամսագրի 2-րդ օրինակը լույս է տեսել 1932 թվականի մարտի 20-ին «Աշխատավոր զոկի ճրոյգը» վերնագրով։ Ամսագրի նպատակն էր լուսաբանել Գողթնի կյանքն ու անցյալ պատմությունը, վառ պահել զոկական բարբառը և գողթնեցու ավանդությունները. այդ մասին հռչակվել է «Զօկի ճրոյգի»` 1919 թվականի ապրիլի 3-ի խմբագրականում։ Ամսագիրը մինչ օրս մնացել է չուսումնասիրված և գրադարաններում հայտնի է 1-2 օրինակով։
«Զօկի ճրօյգի»` 1919 թվականի առաջին օրինակում, բացի խմբագրական հոդվածից, տպագրվել են նաև Հարություն Թումանյանի «Ա՜յ զօկ հարուստ», «Միր հըգեադարձ վաթանը», Ղազի Մուրադի «Ըգըլացիք», Սողոմոն Սողոմոնյանի «Ըգուլաց անումը» բանաստեղծությունները և Հովհաննես Թումանյանի «Շունն ու կատուն»։ Առաջին համարում տպագրվել են նաև Ռ․ Զարգարյանի «Սէրը դիբի վաթանը», Ակուփ Ղլեկչու «Թա ուռտի ըմ իս սըվարալ գիրիլ կարդիլը», Հ․ Թումանյանի «Շօն–գեալուստի պընգլներից» և գրական–գեղարվեստական այլ աշխատանքներ և հոդվածներ։ Հանդեսի` 1932 թվականի մարտի 20-ի առաջին համարը նվիրված էր Ռ. Զարգարյանի 68-ամյակին։ Խմբագրական հոդվածից բացի` այդ համարում ընդգրկված էին Ռ. Զարգարյանի կյանքին և գրական գործունեությանը նվիրված «Ու՞մ ենք մեծարում» (հեղինակ` Հ. Մկրտումյան), Ռ. Զարգարյանի «Ըգուլիսը մատամա վերականգնվի», Մալից Գրիգորի «Մույն պտուտ Գողթանում» հոդվածները, Հ. Թումանյանի «Միր գեղը», «Մեծարանք բժ. Ռըստամա», Ռ. Զարգարյանի «Դըշտացիք» պոեմի վերջաբանը և այլ նյութեր։


== Ծանոթագրություններ ==
Քրիս Ալեն

Քրիս Ալեն (անգլ.՝ Kris Allen, Ջեքսոնվիլ, հունիսի 21, 1985(1985-06-21), Ջեքսոնվիլ, Փյուլասկիի շրջան, Արկանզաս, ԱՄՆ), ամերիկացի երգիչ- կոմպոզիտոր։ 2009 թվականին Քրիսը դարձել է American Idol հեռուստաշոուի 8-րդ եթերաշրջանի հաղթողը։ Մինչ մրցույթին մասնակցելը, նա թողարկել էր իր առաջին ալբոմը՝ «Brand New Shoes» խորագրով, իսկ 2009 թվականին լույս տեսավ 2-րդ ալբոմը՝ «Kris Allen»-ը։


=== Ձայնագրային ալբոմներ ===
Brand New Shoes (2007)
Kris Allen (2009)
Thank You Camellia (2012)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Քրիս Ալենի պաշտոնական կայք էջը
Բելի Մանաստիր

Բելի Մանաստիր (խորվաթերեն՝ Beli Manastir), քաղաք է Խորվաթիայում։ Քաղաքի տարածքն է 55 քառակուսի կիլոմետր, բնակչությունը 8671 մարդ։
Տիրլովա Բալկա

Տիրլովա Բալկա (ուկրաիներեն՝ Тирлова Балка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ուստինովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տիրլովա Բալկա գյուղում բնակվում էր 219 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Դոմպիեր սյուր Շալարոն

Դոմպիեր սյուր Շալարոն (իսպ.՝ Dompierre-sur-Chalaronne) կոմունա Ֆրանսիայում, գտնվում է Ռոն Ալպերյան շրջանում։ Մարզը՝ Էն։ Մտնում է Շատիոն սյուր Շալարոն կանտոնի կազմի մեջ։ Մտնում է Բուրկ ան Բրես շրջանի կազմի մեջ։
Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01146


== Աշխարհագրություն ==

Կոմունան տեղակայված է Փարիզից մոտավորապես 360 կմ հարավ-արևելք, Լիոնից՝ 45 կմ հյուսիս, Բուրկ ան Բրեսից 27 կմ արևմուտք։
Կոմունայի հարավով հոսում է Շալարոն գետը։


== Կլիմա ==
Կլիման ցամաքային է՝ չոր ձմեռներով, տաք ամառներով։ Անձրևները հազվադեպ են, հիմնականում՝ ամռանը։


== Բնակչություն ==
Բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 389 մարդ։
Բնակչության թիվը ըստ տարիների


== Քաղաքապետեր ==
Քաղաքապետերի ցանկ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) 243 մարդկանցից 209-ըտնտեսապես ակտիվ են եղել, 34-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 86%, 1999 թվականին՝ 69,4 %)։ 209 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 191-ը (97 տղամարդ, 94 կին), գործազուրկ եղել են 18-ը (6 տղամարդ, 12 կին)։ 34 պասիվներից 14 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 11-ը՝ թոշակառու, 9՝ պասիվ են եղել այլ պատճառներով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Դոմպիեր սյուր Շալարոն» (ֆրանսերեն)։ Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ։ Վերցված է 2014-06-08 
«Դոմպիեր սյուր Շալարոն» (ֆրանսերեն)։ cassini.ehess.fr։ Վերցված է 2014-06-08
(7416) Լինանկոսկի

(7416) Լինանկոսկի (անգլ.՝ Linnankoski), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 16-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,360302 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,024 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6966 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1324,49 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271802 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,38° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(7416) Լինանկոսկի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Սան Ռամոն

Սան Ռամոն (իսպ.՝ San Ramón), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Լեյդա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեգառա շրջանում։
1245

1245 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 1245 թվականն է, 
XIII դարի 45-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Պրուդոկ (գյուղ, Սումիի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պրուդոկ (այլ կիրառումներ)Պրուդոկ (ուկրաիներեն՝ Прудок), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Աբդ ալ-Մալիք

Աբդ ալ-Մալիք (նաև՝ Աբդալ-Մելիք, արաբ․՝ عبد الملك بن مروان‎‎, 646, Մադինա, Արաբական խալիֆայություն - հոկտեմբերի 4, 705, Դամասկոս, Արաբական խալիֆայություն), Օմայանների հարստության խալիֆա (685-705)։


== Կենսագրություն ==
Աբդ ալ-Մալիքը ճնշել է Աբդալլահ Իբն ազ-Զուբայրի (Մեքքայում) ու նրա կողմնակիցների (Իրաքում) խռովությունը (683-692) և խալիֆայությունը վերածել միաձույլ պետության։ Առաջին հարվածն ուղղել է աղանդավորների դեմ, ջախջախելով խարիջիներին 684 թվականին և ճնշելով շիաների ապստամբությունը, 689 թվականին սիրիական զորքը արշավանք կատարեց Եփրատից ներքև, այնուհետև գրավեց Մեդինան, պաշարեց Մելլան, իսկ 692 թվականին վերցրեց այդ քաղաքը։ 701 թվականին Փոքր Ասիայում հաղթեց բյուզանդացիներին, նվաճեց Հայաստանը, Վրաստանն ու Աղվանքը։ Նրա օրոք պետական լեզուն դարձավ արաբերենը (հունարենի ու պահլավերենի փոխարեն), կտրվեց արաբատառ դրամ։ Դամասկոսի ու նահանգների միջև սկսեց գործել պետական փոստը։ Հողահարկը պարտադիր դարձավ նաև մուսուլմանների համար։
Աբդ ալ-Մալիքի կառավարման ժամանակ Արմինիայի արաբ կառավարիչ՝ Աբու Շայխ իբն Աբդալլահը մտադրվում է Հայաստանում մեջտեղից վերացնել հայկական նախարարական տոհմերը, իրենց հեծյալներով հանդերձ, բայց հանդիպում է հայերի կողմից խիստ դիմադրության և ի վերջո, 702 թվականին պարտվում Վարդանակերտի ճակատամարտում։


== Ծանոթագրություններ ==
Առաջնախաղ

Առաջնախաղ (պրեմիերա) (ֆր.՝ première՝ առաջին), առաջին ներկայացում, բեմադրության առաջին վճարովի ցուցադրումը։ Առաջնախաղը հաճախ վերաբերում է թատրոնին կամ կինոյին։ Համաշխարհային առաջնախաղը նշանակում է, որ տվյալ ֆիլմն աշխարհում առաջին անգամ է ցուցադրվելու, տարածքային կամ ազգային առաջնախաղը նշանակում է, որ ներկայացումն առաջին անգամ է բեմադրվելու տվյալ տարածքում։ Առաջնախաղերը հաճախ ավելի շուտ ցուցադրվում են կինոփառատոներում, այնուհետև կինոթատրոններում։


== Ծանոթագրություններ ==
Հավանայի համալսարան

Հավանայի համալսարան, հապավում UH (իսպ.՝ Universidad de La Habana), համարվում է Կուբայի հեղինակավոր համալսարաններից մեկը։ Գտնվում է Հավանայի Վեդադո հայտնի շրջանում։ Համալսարանը հիմնադրվել է  1728 թվականին, դարձել է աշխարհի հեղինակավոր համալսարաններից մեկը։ Այսօր UH -ում գործում են  14 ֆակուլտետներ, որոնցում սովորում են 60 հազար ուսանողներ։


== Պատմություն ==
Սկզբում համալսարանն ուներ կրոնական ուղղվածություն և ստացել էր Real y Pontificia Universidad de San Gerónimo de la Habana անվանումը, որը թարգմանաբար նշանակում է  Սբ. Հերոնիի անվան թագավորական և քրիստոնեական համալսարան։  18-րդ դարի բոլոր հեղինակավոր համալսարանները,  որոնք հիմնադրվել էին իսպանացիների կողմից, պետք է ստանային միապետի կամ Պապի թույլտվությունը, այդ պատճառով էլ համալսարանների անվանումներին կցված էին արքայական կամ պապի բառերը։ Հավանայի համալսարանի բացման թույլտվությունը ստացվել է Ֆիլիպ V թագավորի  և Իննոկենտիոս XIII  պապի կողմից։
1842 թվականին համալսարանը փոխեց իր կարգավիճակը և սկսեց իր ուսանողներին ապահովել աշխարհիկ կրթություն։
Սկզբում Real y Literaria Universidad de La Habana անվանումը վերափոխվեց թագավորական և Գրականության համալսարան, Իսկ ավելի ուշ Ազգային համալսարան։
1952 թվականին Կուբայում իշխանության գլուխ անցավ Ֆուլգենսիո Բիստան, և համալսարանը դարձավ հակակառավարական ցույցերի կենտրոն։ Ի պատասխան այդպիսի գործողությունների, գեներալը փակել տվեց համալսարանը։ Միայն 1959 թվականին՝ Ֆիդել Կաստրոյի իշխանության օրոք նորից բացվեց համալսարանը։


== Կառուցվածք ==

Համալսարանում գործում են 14 ֆակուլտետներ։ Ուսուցումն իրականացվում է 25 տարբեր մասնագիտությունների գծով, իսկ ուսանողների թիվը  հասնում է 60 հազարի։
Ֆակուլտետներ

Կենսաբանության
Դեղագործության և սննդարդյունաբերության
Ֆիզկուլտուրայի
Աշխարհագրական
Մաթեմատիկա և համակարգչային տեխնիկայի
Հոգեբանության
Քիմիայի
Գրականության և արվեստի
Հաղորդակցության
Իրավաբանության
Պատմության և փիլիսոփայության
Տնտեսագիտության
Տուրիզմի
Հաշվապահական հաշվառում և ֆինանսներ։Հավանայի համալսարանում գործում է նաև հեռավար ուսուցում։


== Հայտնի դասախոսներ և ուսանողներ ==


=== Ուսանողներ ===
Ֆիդել Կաստրո, հեղափոխական և քաղաքական գործիչ, Կուբայի նախագահ։  1950 թվականին ավարտել է համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, այնուհետև՝ ասպիրանտուրան
Ռաուլ Կաստրո, Ֆիդել Կաստրոյի եղբայրը և դաշնակիցը, Գերագույն խորհրդի և մինիստրների խորհրդի նախագահ
Խոսե Լեսամա Լիմա, բանաստեղծ, վիպասան, էսսեիստ։ Համալսարանն ավարտել է 1938 թվականին
Էմիլիո Նունես Պորտունդո, Կուբայի  վարչապետ, Գյուղատնտեսության նախարար, եվրոպական երկրներում  Կուբայի դեսպան։ Համալսարանն ավարտել է [[1919 թվականին]]
Խոսե Մարիա Էրեդինա , պոետ, քաղաքական գործիչ։


=== Դասախոսներ ===
Յուսնիեր Վիերա — հաշվողական տեխնիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետի պրոֆեսոր։


=== Պատվավոր գիտական դոկտորներ ===
Անատոլի Ալեքսեևիչ Լոգունով, սովետական և ռուսական ֆիզիկայի տեսաբան,  ՄՊՀ ռեկտոր։


== Տես նաև ==
Կրթությունը Կուբայում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт Гаванского университета
ԵՊԲՀ Ռազմաբժշկական ֆակուլտետ

Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական ֆակուլտետը (ԵՊԲՀ ՌԲՖ) ստեղծվել է ՀՀ կառավարության 1994 թ. մայիսի 19-ի թիվ 232 որոշմամբ, ԵՊԲՀ-ում գործող բուժծառայության կազմակերպման և էքստրեմալ բժշկության ամբիոնի հիման վրա։
ԵՊԲՀ ռազմաբժշկական ֆակուլտետը ղեկավարել են՝

1994-1997 թ.թ.-ին՝ բ/ծ գնդապետ Ս. Ս. Եղիկյանը,
1997-1998 թ.թ.-ին՝ բժշկ. գիտ. թեկ., բ/ծ մայոր Մ. Հ. Թումանյանը,
1998-2004 թ.թ.-ին՝ բժշկ. գիտ. թեկ., դոցենտ, բ/ծ գնդապետ Ա. Վ. Ղազարյանը,
2004-2008 թ.թ.-ին՝ բժշկ. գիտ. թեկ., դոցենտ, բ/ծ փոխգնդապետ Դ. Ս. Մխիթարյանը,
2009 թ.-ից առ այսօր՝ բժշկ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Ս. Գ. Գալստյանը։ՌԲՖ-ի ընդունելությունը 1994-1995 ուստարում իրականացվել է ԵՊԲՀ բուժական, մանկաբուժական և սան-հիգիենիկ ֆակուլտետների 5-րդ, իսկ հաջորդ տարին՝ առաջին կուրսերից ուսանողներ հավաքագրելով։ Մինչև այժմ ֆակուլտետն ունեցել է 425 շրջանավարտ (30-ը՝ գերազանցության դիպլոմով)։ Նրանց մեծ մասն այսօր ծառայում է ՀՀ սահմանամերձ գոտու զորամասերում, կենտրոնական կլինիկական զինվորական և կայազորային հոսպիտալներում, ՀՀ ԶՈւ ռազմաբժշկական վարչությունում, ինչպես նաև ռազմաբժշկական ֆակուլտետում։
ՌԲՖ-ում պահեստազորի սպայի ծրագրով ռազմական և ռազմաբժշկական կրթություն են ստանում նաև ԵՊԲՀ մյուս ֆակուլտետների ուսանողները, ինչպես նաև կլինիկական օրդիանտորները։
ՌԲՖ-ի կազմում գործում են հետևյալ ամբիոնները և ցիկլերը.

ՌԲՖ-ի բժշկական ծառայության կազմակերպման և մարտավարության ամբիոնը, համազորային պատրաստության, արտակարգ իրավիճակների բժշկության և ռազմական թունաբանության ամբիոնները տեղակայված են ԵՊԲՀ-ում, իսկ ռազմադաշտային վիրաբուժության և ռազմադաշտային թերապիայի ամբիոնները՝ ՀՀ ՊՆ կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալում, 2014 թ. սեպտեմբերից, արդեն, «ԱՐՄԵՆԻԱ» ՀԲԿ-ում։


== Արտաքին հղումներ ==
ԵՊԲՀ պաշտոնական կայք Archived 2012-04-10 at the Wayback Machine.
Գրինվիչի աստղադիտարան

Գրինվիչի աստղադիտարան (անգլ.՝ Royal Observatory, Greenwich, ավելի վաղ՝ Royal Greenwich Observatory (RGO), Անգլիայի հնագույն աստղադիտարանը։ Հիմնադրվել է 1675 թվականին, Լոնդոնի համանուն արվարձանում։ Մթնոլորտային անբարենպաստ պայմանների պատճառով 1950-ական թվականներին Գրինվիչի աստղադիտարանը տեղափոխվել է Սասեքս՝ հնադարյան Հերսթմոնսյու ամրոցը (70 կմ Գրինվիչից դեպի հարավ), որտեղ բացի հին գործիքներից (76 և 70 սմ ռեֆլեկտորներ, 66 սմ ռեֆրակտոր, միջօրեական շրջաններ) տեղակայվել է Իսահակ Նյուտոնի անվան աստղադիտակը (հայելու տրամագիծը՝ 2,5 մ)։ Աստղերի դիրքերի և ժամանակի որոշումից զատ Գրինվիչի աստղադիտարանում զբաղվում են ծովային և օդային աստղագիտական տարեգրքերի հրատարակությամբ, հետազոտում երկնային օբյեկտներ ու երևույթներ։ Գրինվիչի աստղադիտարանի տնօրենը կրում է «Թագավորական աստղագետ» տիտղոսը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Աստղադիտարանի պաշտոնական կայքը Archived 2015-02-10 at the Wayback Machine.
Շատելըդրան (կանտոն)

Շատելըդրան (ֆր.՝ Châtelaudren), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բրետան շրջանում։ Կոտ դ'Արմոր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Սեն Բրիյո օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 8920 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2207 է։ Կանտոնում կա 8 կոմունա։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի կոմունաներ
Ֆրանսիայի օկրուգներ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային կոմիտե Archived 2007-06-29 at the Wayback Machine. (ֆր.)
Մուռացի

Մուռացի (էստ․՝ Muratsi), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կաառմա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 201 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Ակսել Բակունցի կիսանդրի (Գորիս)

Ակսել Բակունցի կիսանդրի, գտնվում է Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքում, Բակունցի անվան հրապարակում։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1960-ական թվականներին։ Ընդգրկված է Գորիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։


== Հեղինակ ==
Քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
Ճարտարապետ՝ Զորի Տոնիկյան


== Ծանոթագրություններ ==
Էսվատինի

Էսվատինիի Թագավորություն (անգլերեն՝ Kingdom of Eswatini, նախկինում՝ Սվազիլենդի Թագավորություն) փոքր երկիր է Հարավային Աֆրիկայում, որը սահմանկցում է ՀԱՀ-ի հետ արևմուտքում և Մոզամբիկի հետ արևելքում։ Ազգերի Բրիտանական համագործակցության անդամ է։ Տարածությունը 17,4 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 601 հզ (1981)։ Մայրաքաղաքը՝ Մբաբանե (29,9 հզ. բն., 1981)։ Վարչականորեն բաժանվում է 4 շրջանի։


== Պետական կարգը ==
1978 թվականից Սահմանադրական միապետություն է։ Պետության գլուխը թագավորն է։ Օրենսդիր իշխանությունը պատկանում է թագավորին և երկպալատ (ներքին պալատ և սենատ) պառլամենտին։ Պառլամենտի ընտրությունները երկաստիճան են. բնակչությունն ընտրում է ընտրողների կոլեգիա, իսկ կոլեգիան էլ ներքին պալատի 40 պատգամավոր և 10 սենատոր։ Բացի այդ, ներքին պալատի 10 անդամներին և 10 սենատորներին նշանակում է թագավորը։ Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ վարչապետի գլխավորությամբ։


== Արտաքին հարաբերություններ ==
2013 թվականի մայիսի 3-ին ՄԱԿ-ում Հայաստանի ու Սվազիլենդի Թագավորության մշտական ներկայացուցիչներ՝ Կարեն Նազարյանը և Զվելեթհու Մնիսին ստորագրել են երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին Համատեղ հայտարարություն։ Նյու Յորքում Հայաստանի մշտական ներկայացուցչության շենքում Համատեղ հայտարարության ստորագրման արարողությանը նախորդել է երկու երկրների դեսպանների առանձնազրույցը, որի ժամանակ կարևորվել են երկկողմ համագործակցության խթանումը և երկուստեք նշվել ՄԱԿ-ի ու միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում շփումների ակտիվացումը։


== Ծանոթագրություններ ==
8P/Թատլ

8P/Թատլ (նույնպես անվանվում է Թատլի գիսաստղ կամ Գիսաստղ Թատլ), պարբերական գիսաստղ է։ Համաձայն դասական նշանակման հանդիսանում է Յուպիտերի ընտանիքի գիսաստղ 20 տարուց պակաս ուղեծրային պարբերությամբ, սակայն չի համապատասխանում այժմ ընդունված դասակարգման չափանիշներին (2 < TՅուպիտեր< 3)։ Հայտնաբերվել է 1858 թվականի հունվարին Հորաս Թատլի կողմից։ Վերջին անգամ անցել է պերիհելիով 2008 թվականի հունվարի վերջում և մինչև փետրվար ամիսը տեսանելի էր հարավային կիսագնդում գտնվող աստղադիտակների համար Էրիդանոս համաստեղությունում։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 30-ին այն մոտ անցում է ունեցել M33 գալակտիկայի մոտով, իսկ 2008 թվականի հունվարի 1-ին անցել է Երկրի մոտով 0.25282 ա. մ. հեռավորության վրա։ Գիսաստղի հաջորդ անցումը պերիհելիով սպասվում է 2021 թվականի օգոստոսի 27-ին։
8P/Թատլ գիսաստղի հետ է կապված Ուրսիդիս ասուպների հոսքը, որը տեղի է ունենում դեկտեմբեր ամսվա վերջում։ Կանխատեսվում էր, որ գիսաստղի անցման պատճառով 2007 թվականի այս հոսքը կլինի շատ ավելի հզոր չիրականացան, և այն մնաց նորմալ բաշխման շրջանակներում։


== Գիսաստղի միջուկը ==
2008 թվականի հունվարին կատարված ռադիոաստղագիտական դիտարկումներից պարզվեց, որ գիսաստղի միջուկը իրենից ներկայացնում է իրար կպած երկու մարմիններ։ Միջուկի տրամագիծը գնահատվել է մոտ 4,5 կմ։


== Լուսանկարներ ==

		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Orbital simulation from JPL (Java) / Horizons Ephemeris
8P/Tuttle – Seiichi Yoshida @ aerith.net
8P at Kronk's Cometography
8P/Tuttle time sequence Archived 2008-01-01 at the Wayback Machine.
Comet Tuttle Seen To Be Returning
Comet 8P/Tuttle. Canary Islands, Tenerife. 06.01.2008
NASA Orbital Diagram
Խեսուս Մարիա

Խեսուս Մարիա (իսպ.՝ Jesús María), քաղաք և նույնանուն մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Ագուասկալյենտես նահանգի կազմում։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 43 012 մարդ (այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում նահանգում)։


== Կլիմա ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Link to tables of population data from Census of 2005 Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática (INEGI)
Aguascalientes Archived 2007-05-15 at the Wayback Machine. Enciclopedia de los Municipios de México
Խեսուս Մարիա քաղաքի պաշտոնական կայքը (իսպ.)
Պրոգրես (Ադըղեա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՊրոգրեսՊրոգրես (ռուս.՝ Прогресс, ադըղե.՝ Прогресс), խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Ադըղեայի Հանրապետության Գիագինսկայայի շրջանի կազմում։


== Բնակչություն ==
Բնակչությունը 2019 թվականի տվյալներով կազմում է 905 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իրտյուբյակ (գյուղ, Կուգարչինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Իրտյուբյակ (այլ կիրառումներ)Իրտյուբյակ (ռուս.՝ Иртюбя́к, բաշկիրերեն՝ Иртөбәк), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 76 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Խաչատուր Տեր-Մինասյան

Խաչատուր Դավթի Տեր-Մինասյան (1870, Տամբատ, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն - 1906, Տվեր, Ռուսական կայսրություն), հայ նկարիչ։


== Կենսագրություն ==
1890 թվականին մեկնել է Պետերբուրգ, ընդունվել Գեղարվեստը խրախուսող ընկերության նկարչության դպրոցը, 1894-1897 թվականներին սովորել այդ դպրոցին կից Իլյա Ռեպինի արվեստանոցում, 1898-1904 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում, Օ․ Կովալևսկու մարտանկարչության դասարանում։ Դեռևս ուսումնառության տարիներին մասնակցել է ռուս նկարիչների ցուցահանդեսներին։ 1905-1906 թվականներին աշխատել է Պենզայի նկարչության դպրոցում։
1907 թվականին նկարիչ Դավիթ Օքրոյանցի նախաձեռնությամբ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում կազմակերպվել է Տեր-Մինասյանի ետմահու ցուցահանդեսը (ավելի քան 100 գործ)։ Գործերից են՝ «Վերադարձ որսից» (1901, Հայաստանի պատմության պետական թանգարան), «Նախիր» (1904), «Նատյուրմորտ արձանիկով» (երկուսն էլ՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահ)։
Զանգելանի շրջան (Ադրբեջանական ԽՍՀ)

Զանգելանի շրջանը Նրա վարչական կենտրոնը Կովսական (Զանգելան) քաղաքն է։ Մինչև խորհրդայնացումը մտել էր Հայաստանի Կապանի շրջանի մեջ։ Սահմանակից է Հայաստանի հանրապետությանը արևելքից և Իրանին հարավից և արևմուտքից։
1993 թ․ աշնանը հայկական զինված ուժերը զբաղեցրել են Զանգելանի շրջանը։ Վարչական միավորը դադարել է գոյություն ունենալուց՝ դառնալով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի մասը՝ նախկին ադրբեջանական Լաչինի ու Կուբաթլուի հետ։ Արցախի Հանրապետության վարչական բաժանման համաձայն՝ ԼՂՀ–ում վերացվել են այդ կարգի ադրբեջանական վարչական միավորները։
Շահումյանի շրջան (Գյուլիստան՝ նախկին Շահումյանի և Քարվաճառի շրջաններ), Մարտակերտի շրջան (Ջրաբերդ՝ նախկին Մարտակերտի շրջան), Ասկերանի շրջան (Խաչեն՝ նախկին Ասկերանի և Աղդամի շրջաններ), Մարտունու շրջան (Վարանդա՝ նախկին Մարտունու շրջան և Աղդամի շրջանի մի մասը), Հադրութի շրջան (Դիզակ՝ նախկին Հադրութի և Ջեբրաիլի շրջաններ, Ֆիզուլիի շրջանի ազատագրված հատվածը), Քաշաթաղի շրջան (նախկին Լաչինի, Կուբաթլուի և Զանգելանի շրջաններ) և առանձին Շուշիի շրջան ու քաղաք Ստեփանակերտ։
2020 թ. հոկտտեմբերի 20-ն Ադրբեջանի Զինված ուժերը զբաղեցրել են շրջանը։


== Տես ==
Զանգելանի շրջան (Ադրբեջան)
Քաշաթաղի շրջան


== Աղբյուրներ ==
Բիզ Սթոուն

Քրիստոֆեր Այսեք «Բիզ» Սթոուն(անգլ.՝ Biz Stone, մարտի 10, 1974(1974-03-10), Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), Թվիթթերի, Օբվիըսի (Obvious), Մեդիումի և Ջելլիի համահիմնադիրն է։ Իր առաջին սթարթափը ստեղծել է 1999 թվականին և կոչել է Քսենգա (Xanga)։ Սթոունը Բեն Ֆինքելի հետ ստեղծել է իր մինչև հիմա եղած հավելվածներից վերջինը՝ Ջելլին։ Ջելլին գործարկվել է 2014 թվականին և բնորոշվում է որպես որոնողական գործիք այն առանցքային ենթադրությամբ, որ յուրաքանչյուր հարցի դեպքում կա մի մարդ, որն ունի պատասխան։ Սթոունը Ջելլիի գործադիր տնօրենն է։


== Կրթություն ==
Սթոունն ավարտել է Ուեզլիի ավագ դպրոցը Ուեզլիում։ Հաճախել է Մասսաչուսեթսի Հյուսիսարևելյան համալսարան, ինչպես նաև Մասսաչուսեթսի Բոստոն համալսարան, սակայն երկու համալսարաններում էլ ուսումը չի ավարտել։


== Կարիերա ==
Բացի Թվիթթերի գործունեությունից, Սթոունը նաև ներդրող է բիզնես ոլորտում և սթարթափների խորհրդատու է։ Նա աշխատել է Square, Slack, Մեդիում, Նեսթ, Բիյոնդ Միթ, Փինթերեսթ, Ինթերքոմ և Ֆարադեյ ծառայութունների և սթարթափների շրջանակներում։
Սթոունն իր ռեժիսորական նորամուտն ունեցավ աշխատելով Ռոն Հովարդի և Canon USA-ի հետ։ Սթոունը նկարագրել է այդ հնարավորությունը որպես երկար սպասված ստեղծագործելու անդիմադրելի ցանկությունը իրականացնելու շանս։ Սթոունը խորհրդատու է Զոիք Ստուդիայում և գործադիր պրոդյուսեր է «Ուտելով կենդանիներին» փաստագրական ֆիլմում։ Ֆիլմի շրջանակներում նա աշխատում է Նատալի Փորտմանի հետ։
2003-2005 թվականներին Սթոունն աշխատել է Գուգլ ընկերությունում ։
2006 թվականին Սթոունը, Էվան Ուիլյամսը, Ջեք Դորսին և Odeo ընկերության այլ անդամներ ստեղծում են «Obvious Corporation»-ը և ձեռք բերում Odeo-ի բոլոր ակտիվները՝ այդ թվում և Odeo.com, Twitter.com կայքերը։


== Անձնական կյանք ==
Սթոունն ակտիվ բարերար է և ներդրումներ է կատարում բնապահպանության, աղքատության վերացման, առողջության և կրթության ոլորտներում ։
Սթոունն իր կնոջ՝ Լիվիայի և որդու՝ Ջեյքոբի հետ ապրում է Մարին շրջանում։ Սթոունն իր կնոջ հետ ստեղծել է «Բիզ և Լիվիա Սթոուն հիմնադրամը», որը գործում է Կալիֆոռնիայում։


== Ծանոթագրություններ ==
Լվովի հայկական տպագրություն

Լվովի հայկական տպագրություն, սկզբնավորվել է 1615 թ.-ին, Լվովի հայոց Ս. Աստվածածին եկեղեցու մոտ գտնվող մի տան մեջ (այժմյան Հայկական փողոցում), Հայաստանի Բաղեշ քաղաքից տեղափոխված Հովհաննես Քարմատանենցի նախաձեռնությամբ։ Դա հայկական երրորդ տպարանն էր՝ Հակոբ Մեղապարտի և Աբգար Թոխաթեցու տպարաններից հետո։ Այստեղ տպագրվել են մի Սաղմոսարան (1616) և հայատառ ղփչաղերեն (կոմաներեն) «Աղոթագիրք հասարակաց» (1618)։ Այս հրատարակություններից պահպանվել են մեկական օրինակ (Սաղմոսարանը՝ Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարանում, Աղոթագիրքը՝ Լայդենի համալսարանի գրադարանում)։ Քարմատանենցի տպարանում հրատարակվել է նաև հայերեն Բժշկարան, որից որևէ օրինակ չի պահպանվել։ Ենթադրվում է, որ 1630 թ.-ին Լվովում հրատարակված լեհերեն մի գրքույկ՝ ընդդեմ հայերի կաթոլիկացման, նույնպես լույս է ընծայվել այս տպարանում։ 1670-1680-ական թվականներին լվովահայերը Հռոմից բերել են հայերեն նորաձույլ տառեր, սակայն նրանցով տպագրված որևէ գիրք չի հայտնաբերվել։
Արցախի պետական տոների և հիշատակի օրերի ցանկ

Սույն ցանկում ներկայացված են Արցախի Հանրապետության պետական տոների և հիշատակի օրերն ըստ նկարագրի


=== Տոն օրերը ===
Ամանոր և Ծննդյան տոներ. նշվում են դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 6-ը։ Ոչ աշխատանքային օրեր են։
Արցախի վերածննդի օր. փետրվարի 20, 1988 թվականի այդ օրը սկսվել են ԼՂԻՄ անկախացման ցույցերը։
Մայրենի լեզվի օր. փետրվարի 21։
Հայրենիքի պաշտպանի օր. փետրվարի 23։
Կանանց միջազգային օր. մարտի 8։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Մայրության և գեղեցկութան տոն. ապրիլի 7։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Աշխատավորների համերաշխության միջազգային օր. մայիսի 1։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Հաղթանակի տոն, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի և Շուշիի ազատագրման օր. մայիսի 9։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Հայաստանի առաջին հանրապետության օր. մայիսի 28։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Երեխաների պաշտպանության միջազգային օր. հունիսի 1։
Գիտելիքի և դպրության օր. սեպտեմբերի 1։
Արցախի Հանրապետության օր. սեպտեմբերի 2։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Թարգմանչաց տոն. նշվում է հոկտեմբերի 2-րդ շաբաթ օրը։
Արցախի Հանրապետության պետական անկախության մասին հանրաքվեի և Սահմանադրության օր. դեկտեմբերի 10։ Ոչ աշխատանքային օր է։


=== Հիշատակի օրերը ===
Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր. ապրիլի 24։ Ոչ աշխատանքային օր է։
Հայրենիքի համար նահատակվածների և անհայտ կորածների հիշատակի օր. հունիսի 29։
Երկրաշարժի զոհերի հիշատակի օր. դեկտեմբերի 7։
Սպնդուկ միջին

Սպնդուկ միջին (լատ.՝ Pyrola media), սպնդուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող, Հայաստանում լայնորեն տարածված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին աճման պայմանների փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Սպառնալիքի կատեգորիան, կապված շատ մեծ ընդհանուր տարածման հետ, նվազեցված է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ստարի Բոբրիկ

Ստարի Բոբրիկ (ուկրաիներեն՝ Старий Бобрик), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստարի Բոբրիկ գյուղում բնակվում էր 453 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1138 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 398,07 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ջեննի Հան

Ջեննի Հան (անգլ.՝ Jenny Han, սեպտեմբերի 3, 1980(1980-09-03), Ռիչմոնդ, ԱՄՆ), ամերիկացի կին գրող։ Առավել հայտնի է դարձել «Բոլոր այն տղաներին, ում սիրում էի» և «Այս ամառ ես դարձել եմ գեղեցիկ»եռերգություններով։


== Կենսագրություն ==
Ջեննի Հանը ծնվել և մեծացել է Միացյալ Նահանգների Վիրջինիա նահանգի Ռիչմոնդ քաղաքում։ Սովորել է Հյուսիսային Կառոլինայի համալսարանում և 2006 թվականին Նոր Դպրոցում ստացել է գեղարվեստի մագիստրոսի աստիճան։
Հանն իր առաջին գիրքը՝ մանկական «Քայլ» վեպը (անգլ.՝ Shug), գրել է դեռևս քոլեջում։ «Քայլը» պատմում է 12-ամյա Աննա-Մարիա Ուիլքոկսի և նրա՝ տարրական դպրոցի վտանգները հաղթահարելու փորձերի մասին։
Դրանից հետո Հանը գրել է պատանեկան ռոմանտիկ եռերգություն՝ «Այս ամառ ես դարձել եմ գեղեցիկ», որը պատմում է ամառային արձակուրդի ժամանակ աղջկա մեծանալու մասին։ Բոլոր երեք վեպերն ընդգրկվել են «The New York Times»-ի բեսթսելլերների ցանկում։
2014 թվականին Հանը հրատարակել է դեռահասական ռոմանտիկ գիրք՝ «Բոլոր այն տղաներին, որոնց սիրում էի», որը պատմում է ավագ դպրոցի աշակերտուհի Լառա Ջին Սոնգ-Կովիի մասին, որի կյանքը գլխիվայր շուռ է գալիս իր նախկին սիրահարներին գրած նամակներից հետո, քանի որ դրանք, առանց իր իմացության, ուղարկվել են հասցեատերերին։ Եռերգության երկրորդ գիրքը՝ «Հ. Գ. Ես դեռ սիրում եմ քեզ», լույս է տեսել հաջորդ տարի և ստացել ասիախաղաղօվկիանոսյան ամերիկյան գրական մրցանակ` որպես 2015-2016 թվականների պատանեկան վեպ։ Երկու տարի անց լույս է տեսել եռերգության եզրափակիչ գիրքը՝ «Սիրով՝ Լառա Ջին»։
Հանն ապրում է Նյու Յորքի Բրուքլին բնակավայրում։


== Ստեղծագործություններ ==


=== «Բոլոր այն տղաներին, որոնց սիրում էի» ===
2014` «Բոլոր այն տղաներին, որոնց սիրում էի» (անգլ.՝ To All the Boys I've Loved Before)
2015` «Հ.Գ. Ես դեռ սիրում եմ քեզ» (անգլ.՝ P.S. I Still Love You)
2017` «Սիրով` Լառա Ջին» (անգլ.՝ Always and Forever, Lara Jean)


=== «Այս ամառ ես դարձել եմ գեղեցիկ» ===
2014` [[«Այս ամառ ես դարձել եմ գեղեցիկ»]] (անգլ.՝ The Summer I Turned Pretty)
2015` «Ամառն առանց քեզ ամառ չէ» (անգլ.՝ It's Not Summer Without You)
2017` «Մեզ մոտ միշտ կլինի ամառ» (անգլ.՝ We'll Always Have Summer)


=== «Ակն ընդ ական» ===
2014` «Ակն ընդ ական» (անգլ.՝ Burn for Burn)
2015` «Կրակ կրակի պես» (անգլ.՝ Fire with Fire)
2017` «Մոխրից մոխիր» (անգլ.՝ Ashes to Ashes)


=== Մանկական գրականություն ===
2006` «Քայլ» (անգլ.՝ Shug)
2011` «Կլառա Լին և խնձորի կարկանդակի մասին երազանքը» (անգլ.՝ Clara Lee and the Apple Pie Dream)


=== Պատմվածքներ ===
2014` «Դու ինձ կգտնես Բևեռային աստղում» (անգլ.՝ Polaris Is Where You'll Find Me)` «12 պատմություն իսկական սիրո մասին» ժողովածուի կազմում (անգլ.՝ My True Love Gave to Me: Twelve Holiday Stories)


== Էկրանավորում ==

«Բոլոր այն տղաներին, որոնց սիրում էի» վեպի էկրանավորման իրավունքները ձեռք են բերվել գրքի հրատարակումից մի քանի շաբաթ անց։ Ֆիլմի նկարահանումներն սկսվել են 2017 թվականի հունիսին։ Գլխավոր դերակատարն է Լանա Կոնդորը։ Ֆիլմը թողարկվել է 2018 թվականի օգոստոսին Նեթֆլիքսում և քննադատների կողմից ստացել դրական արձագանքներ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Խոզանուկ անթավ

Խոզանուկ անթավ (լատ.՝ Setaria glauca), դաշտավլուկազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա բույս։


== Նկարագրություն ==
Բույսն ունի փնջաձև, հզոր արմատային համակարգ։ Ցողունն ուղիղ է, 50 սմ բարձրությամբ, թփակալման հանգույցից լավ ճյուղավորվող։ Հիմնականում մերկ է։ Ծաղկաբույլը գլանաձև ու խիտ է։ Խոզանները (քիստերը) հասկիկներին կից են ու շեկ։ Հենց այդ գույնի շնորհիվ էլ այն արտաքնապես կարելի է զանազանել կանաչ խոզանուկից։ Ամբողջ բույսը թխակապույտ է, դրա համար էլ այն հաճախ անվանում են թխակապույտ խոզանուկ։ Սերմերը մանր են, ձվածիր, ունեն դեղնաշագանակագույն գունավորում՝ փոքր-ինչ գորշավուն երանգով։ Նպաստավոր պայմաններում կարող է տալ մինչև 6000 սերմ, որոնք իրենց կենսունակությունը պահպանում են 10-15 տարի։
Սերմերը ծլում են ուշ գարնանը՝ աղբոտելով ուշ գարնանացան բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ցանքերն ու տնկարկները։ Ծիլերը գրեթե չեն տարբերվում կորեկի ու սուդանի խոտի ծիլերից։


== Տարածվածություն ==
Անթավ խոզանուկը տարածված է Եվրոպայի միջին գոտում, Ղրիմում, Միջին Ասիայում, Կովկասում։ Հայաստանում տարածված է Արարատյան հարթավայրի նախալեռնային ու լեռնային գոտիների դաշտային բոլոր կուլտուրաների ցանքերում ու այգիներում։


== Ծանոթագրություններ ==
Կրուգլայա շիշկա

Կրուգլայա շիշկա,
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Տաշիրի տարածաշրջանում՝ Տաշիր քաղաքից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևելք, Տաշիր գետի ձախ կողմում, Բոլորկոն լեռան ստորոտին։ 2017 թվականից մտնում է Տաշիր համայնքի կազմի մեջ։
Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1600 մ, հեռավորությունը Մեդովկա գյուղից՝ 3 կմ հյուսիս։ Գյուղը հիմնադրվել է 1830 թվականին։ Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։


== Բնակչություն ==
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Կրուգլայա շիշկայի մշտական բնակչությունը կազմել է 90, առկա բնակչությունը` 88 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.


== Տես նաև ==
Կրուգլայա Շիշկայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)


== Ծանոթագրություններ ==
Կրիմզարայկինո

Կրիմզարայկինո (ռուս.՝ Крымзарайкино, չուվաշերեն՝ Крымсарайкă), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 66 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Վերին Հոռաթաղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վերին Հոռաթաղ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 45 հուշարձան։

 


== Տես նաև ==
Արցախի Հանրապետության պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Իվանովկա (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԻվանովկաԻվանովկա (ուկրաիներեն՝ Іванівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1861 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իվանովկա գյուղում բնակվում էր 119 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,367 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 324,25 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Հայերը բալթյան երկրներում

Հայերը բալթյան երկրներում, հայ ժողովրդի մի զանգված, որը հաստատվել է բալթյան տարածաշրջանում 19-րդ դարից սկսած։ Ներկայումս կազմում են 20.500 մարդ (ներառյալ նաև ՌԴ Կալինինգրադի մարզը)։


== Էստոնիա ==

Համաձայն 2000 թվականին տեղի ունեցած մարդահամարի, Էստոնիայում բնակվել է ազգությամբ հայ 1444 մարդ։ 2011 թվականին տեղի ունեցած մարդահամարի, էթնիկ հայերի թիվը կրճատվել է և հասել 1042-ի։ 1989 թվականին, համաձայն ԽՍՀՄ մարդահամարի, հայերի թիվը կազմել է 1669։ Հայերի մեծ մասը բնակվում են մայրաքաղաք Տալլինում։ 2000 թվականին մայրաքաղաքում բնակվում էր երկրի հայ բնակչության 58 %-ը։
1991 թվականին ԽՍՀՄ կազմից Էստոնիայի անկախացման արդյունքում՝ խորհրդային այլ երկրների ներգաղթյալները և Էստոնիայում ծնված նրանց երեխաները միանգամից չստացան էստոնական քաղաքացիություն։
Տալլինում ներկայումս գործում է «Արարատ Տալլին» ֆուտբոլային ակումբը, որը համագործակցում է Երևանի «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբի հետ։


== Լատվիա ==

Համաձայն armeniandiaspora.com էլեկտրոնային կայք էջի՝ Լատվիայում բնակվում են մոտ 5 000 հայեր։ Համաձայն 2008 թվականին Լատվիայում իրականացված մարդահամարի, օրինական գրանցում ունեցող հայերի թիվը կազմել է 2 742։ Հայերը հիմնականում բնակվում են մայրաքաղաք Ռիգայում։
1887 թվականին հիմնադրվել է Լատվիայի հայ համայնքը։ Յագերի զեկույցի մեջ նշված է, որ 1941 թվականին Դաուգավպիլսի շրջանում նացիստական խմբավորումներից մեկի կողմից սպանվել է մեկ հայ։ 1999 թվականին Ռիգայի կենտրոնում խաչքար է տեղադրվել։ 1991 թվականին սկսել է հրատարակվել հայալեզու «Արարատ» շաբաթաթերթը։ 2001 թվականին ձևավորվել է Ռիգայի հայ համայնքը։ 2002 թվականին «Արարատ» շաբաթաթերթը հրատարակումը վերսկսվել է։


== Լիտվա ==

Լիտվայում 2011 թվականին տեղի ունեցած մարդահամարի համաձայն՝ հայերի թիվը երկրում կազմել է 1,233։ Համաձայն Լիտվայում գործող հայկական կազմակերպությունների՝ հայերի թիվը երկրում կազմում է մոտ 2 500 մարդ։ 1989 թվականին, համաձայն ԽՍՀՄ մարդահամարի, հայերի թիվը կազմել է 1 655 մարդ։ Հայերը հիմնականում բնակվում են մայրաքաղաք Վիլնյուսում։ Հայ-լիտվական մշակութային կապերը սկիզբ են առել XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին, երբ լիտվական մամուլում տպագրվեցին հայ իրականությանը, պատմությանն և մշակույթին նվիրված հոդվածներ։ Լիտվերեն են թարգմանվել հայոց նշանավոր գրողների՝ Հակոբ Պարոնյանի, Նար-Դոսի, Րաֆֆու, Գրիգոր Զոհրապի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Խաչատուր Աբովյանի ստեղծագործությունները։ 16-րդ դարում Վիլնյուսում բացվել է հայկական դպրոց, որը գործել է ընդհուպ մինչև 18-րդ դարի կեսերը։ Լիտվայի ամենահայտնի նկարիչներից մեկը եղել է հայազգի Յան Ռուստեմը։


== Տեղաբաշխում ==


== Ծանոթագրություններ ==
Օրժեդեյ

Օրժեդեյ (ֆր.՝ Orgedeuil), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում:
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 222 մարդ, բնակչության խտությունը` 21.37 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.39 կմ² տարածք:


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ հարավ, Պուատիե քաղաքից` 100 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 27 կմ արևելք:


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 118 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 83-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 35: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,3 %: 83 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 70 անձ (33 տղամարդ և 37 կին): Գործազուրկ են եղել 13 անձ (7 տղամարդ և 6 կին): 35 անաշխատունակներից 5-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 13-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով:


== Տես նաև ==
Շարանտ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Պրադետ

Պրադետ (ֆր.՝ Pradettes), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Միրպուա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09233։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 38 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2007 թվականի տվյալներով 28 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 19-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 9-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 67,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 74,2 %)։ 19 աշխատունակ բնակիչներից 17-ը աշխատում էին (10 տղամարդ և 7 կին), անաշխատանք էին 2-ը (1 տղամարդ և 1 կին)։ 9 անգործունակ մարդկանցից 6-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ՝ Պրադետ» (ֆրանսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-18-ին։ Վերցված է 2012-2-4 
«Պրադետ» (ֆրանսերեն)։ cassini.ehess.fr։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-02-03-ին։ Վերցված է 2013-01-25
Ռոսալիա (երգչուհի)

Ռոսալիա Վիլա Տոբելյա (սեպտեմբերի 25, 1992(1992-09-25), , Սան Կուգատ դել Վալյես), իսպանացի երգչուհի և երգերի հեղինակ, ով առավել հայտնի է որպես Ռոսալիա (իսպ.՝ Rosalía)։


== Կենսագրություն ==
Ռոսալիա Վիլա Տոբելյան ծնվել է Սան Էստեբան դե Սասրովիրասում։ Նա սկսել է երաժշտությամբ հետաքրքրվել 7 տարեկանում և 13 տարեկանում ընդունվել է Կատալոնիայի երաժշտական ավագ դպրոց։
Ռոսալիան ներկայացրել է իր առաջին «Los ángeles» ալբոմը 2017 թվականին, որը ձայնագրված էր երաժիշտ Ռաուլ Ռեֆրիի հետ։ Ալբոմը լավ է ընդունվել քննադատների կողմից, և Ռոսալիան առաջադրվել է Լատինական Գրեմմիին լավագույն նոր արտիստ անվանակարգում։ Նույն թվականի նոյեմբերին նա թողարկել է «Aunque es de noche» ձայնագրումը, որը Էնրիկե Մորենտեի երգի մի տարբերակն էր։
2018 թվականին թողարկվել է նրա երկրորդ՝ «El mal querer» ալբոմը, որի պրոդյուսերը նաև Էլ Գինչոն էր։ Ալբոմի թեման և կառուցվածքը ոգեշնչվել է 13-րդ դարի «Ֆլամենկա» նովելից։ «Malamente» սինգլը առաջադրվել է Լատինական Գրեմմիի 5 անվանակարգերում և ստացել մրցանակներ դրանցից երկուսում։
Երգչուհուն համաշխարհային նոր ճանաչում են բերում իր համագործակցությունները լատինական և ամերիկյան մի շարք երաժիշտների հետ։ 2019 թվականին նա հրապարակում է «Con Altura» սինգլը Էլ Գինչոյի և կոլոմբիացի երգիչ, ռեփեր Ջեյ Բալվինի հետ։ Հաջորդ տարի թողարկվում է Ռոսալիայի «TKN» երգը ամերիկացի ռեփեր Թրևիս Սքոթի հետ։
2019 թվականին նա աննշան դեր է կատարել Պեդրո Ալմոդովարի «Ցավ և փառք» ֆիլմում։ Նույն թվականի փետրվարին նա ելույթ է ունեցել «Գոյա» մրցանակաբաշխության ժամանակ։
Երգչուհու երրորդ ալբոմը՝ «Motomami»-ն թողարկվել է 2022 թվականի մարտի 18-ին։ Ալբոմի թողարկումից մեկ օր առաջ երգչուհին ՏիկՏոկ հարթակում ուղիղ հեռարձակմամբ ներկայացնում է սկավառակի սեղմ տարբերակը։ Երրորդ ալբոմն նախորդ երկուսի համեմատ ավելի շատ ժանրեր է իր մեջ ընդգրկում, ֆլամենկոյից մինչև ռեգետոն, ուրբան երաժշտությունից մինչև բաչատա։ Այս ալբոմի վրա Ռոսալիան աշխատել է Էլ Գինչոյի, ամերիկացի հայտնի երաժիշտ և երգահաններ Ֆարել Վիլյամսի, Ֆրենկ Օուշենի և այլոց հետ։ Իսպանացի երգչուհին առաջադրված էր 2022 թվականի Լատինական Գրեմմիի 9 անվանակարգերում, այդ թվում տարվա երգ, տարվա ձայանգրություն և տարվա ալբոմ։ «Motomami» ալբոմը հաղթում է  Տարվա Ալբոմ և այլ չորս անվանակարգերում։ Այսպիսով Ռոսալիան դառնում է առաջին երգչուհին, որ երկու անգամ արժանանում է մրցանակաբաշխության Տարվա Ալբոմ անվանակարգին։ 


== Սկավառակագրություն ==
Los Ángeles (2017)
El Mal Querer (2018)
MoToMaMi (2022)


== Ֆիլմագրություն ==
«Ցավ և փառք» (2019)


== Շրջագայություններ ==


=== Հեդլայն ===
Los Ángeles շրջագայություն (2017-2018)
El Mal Querer շրջագայություն (2019)
Motomami շրջագայություն (2022)


=== Որպես աջակցություն ===
El Mal Querer Live (2018)


== Ծանոթագրություններ ==
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ 2009 (թիմերի կազմեր)

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի 2009 թ. խաղարկությանը մասնակցեցին 12 ազգային հավաքականներ։


== Խումբ A ==


=== Կանադա ===


=== Կոստա Ռիկա ===


=== Ճամայկա ===


=== Սալվադոր ===


== Խումբ B ==


=== Գրենադա ===


=== Հայիթի ===


=== Հոնդուրաս ===


=== Միացյալ Նահանգներ ===


== Խումբ C ==


=== Գվադելուպա ===


=== Մեքսիկա ===


=== Նիկարագուա ===


=== Պանամա ===


== Նայիր նաև ==
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ 2009
Վենիզել

Վենիզել (ֆր.՝ Venizel), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, մտնում է Պիկարդիա երկրամասի կազմի մեջ։ Հայանքի գավառն է հանդիսանում Էնան։ Մտնում է Սուասոն-1 համայքնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է համարվում Սուասոնը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02780։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 1356 մարդ։ 


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին 868 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 641-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 227-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 73,8 %, 1999 թվականին եղել է 66,3 %)։ 641 ոչ ակտիվ մարդկանցից 531-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (291 տղամարդ և 240 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 110 (68 տղամարդ և 42 կին)։ 227 ոչ ակտիվ մարդկանցից 67-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 79-ը եղել են թոշակառու, 81-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Աղբյուրներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Վենիզել (ֆր.)


== Ծանոթագրություններ ==
Շչերբինովկա (գյուղ, Վալկիի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՇչերբինովկաՇչերբինովկա (ուկրաիներեն՝ Щербинівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վալկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Շչերբինովկա գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,66 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 6870 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Պոմասկինո

Պոմասկինո (ռուս.՝ Помаскино), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Օլիմպիկ ՖԱ (Դոնեցկ)

«Օլիմպիկ» ուկրաինական ֆուտբոլային ակումբ, Դոնեցկ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին։ Հանդես է գալիս Ուկրաինայի Պրեմիեր Լիգայում։ Ակումբի նախագահը Վլադիսլավ Գելզին է, գլխավոր մարզիչը՝ Ռոման Սանժարը։


== Պատմություն ==
Ակումբը հիմնադրվել է 2001 թվականին։ Ակումբը ստեղծվել է այն նպատակով, որ իր նոր խաղացողներին վերցնի իր ակադեմիայից։


== Մարզադաշտը ==
«Օլիմպիկը» իր տնային հանդիպումները անցկացնում է «Օլիմպիկ» մարզական համալիրում։


== Ձեռքբերումներ ==
Ուկրաինայի չեմպիոն - 2013/2014
Ուկրաինայի Երկրորդ լիգայի չեմպիոն - 2010/2011


== Մարզիչներ ==
Իհոր Պետրով - 2005-2012
Ռոման Ֆիլիպչուկ - 2012-2013
Ռոման Սանզար - 2013-ներկա


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք Archived 2019-04-14 at the Wayback Machine.
Արդահանի գավառ

Արդահանի գավառ, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ 1878-1918 թվականներին մտել է Կարսի մարզի կազմ։ Գավառի կենտրոնը Արդահան քաղաքն էր։
Կարսի գավառը հարավ-արևմուտքից սահմանակցում էր Օլթիի, հարավից և հարավ-արևելքից՝ Կարսի գավառներին։ Հյուսիսից և արևելքից գավառը սահմանակցում էր Թիֆլիսի, իսկ արևելքից՝ Քութայիսի նահանգին։
Ներառում է հիմնականում ժամանակակից Թուրքիայի Արդահանի մարզը։


== Անվանում ==
«Արդահան» անվանումը հասնում է մինչև զարգացած միջնադար. այդպես էր կոչվում Գուգարք աշխարհի 13 գավառներից մեկը։ Զարգացած միջնադարում բնակավայրի տեղում արդեն երկար ժամանակ գոյություն է ունեցել բերդաքաղաք, որը եղել է Հայաստանը Վրաստանին կապող ճանապարհին։ 11-րդ դարի սկզբին քաղաքի մասին հիշատակում են արաբական աղբյուրները՝ հայտնելով, որ այն գրավել և թալանել են բյուզանդական զորքերը։ Ուշ միջնադարում քաղաքը ենթարկվում էր վրացական Սամցխե-Սաաթաբագո իշխանությանը։ Արևմտահայերեն քաղաքը գրվում է «Արտահան»։


== Պատմություն ==
Գավառն այդպիսի սահմաններով կազմվել է 1878 թվականին՝ ռուս-թուրքական պատերազմի (1877-1878) արդյունքում։ Այդ ժամանակ ամբողջ Անդրկովկասը բաժանված էր վեց նահանգի՝ Թիֆլիսի, Քութայիսի, Բաքվի, Դաղստանի, Երևանի և Ելիզավետպոլի։ Հայկական գավառները կենտրոնացած էին գերազանցապես վերջին երկուսում, ևս երեքը (Ախալքալաք, Ախալցխա և Բորչալու)՝ Թիֆլիսի նահանգի կազմում։
1878 թվականին կազմվում են Կարսի և Բաթումի մարզերը՝ համապատասխանաբար 4 և 2 գավառներով։ Դրանք ներառում էր 1877-78 թվականներին գրավված օսմանահպատակ հայկական և վրացական տարածքները։ 1918-1920 թվականներին գավառն ամբողջությամբ մտել է Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետության։ Արդահանը հայկական գավառներից ամենասակավաթիվն էր հայերի քանակով. նրանց ընդհանուր թվաքանակը չէր հասնում 2 հազարի, որոնցից 1315-ը՝ Արդահան քաղաքում։ 1921 թվականի Կարսի պայմանագրից հետո՝ Թուրքիայի կազմ, որում որպես վարչատարածքային միավոր մնացել է գրեթե անփոփոխ։


== Բնակչություն ==
1897 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառի բնակչությունը 65,763 մարդ էր, որի ավելի կեսը թյուրքեր (28047), ղարափափախներ (7874), թուրքմեններ (4328) ու քրդեր էին (12565), 11.9 %-ը՝ հույներ (7839), 3.6 %-ը ռուսներ (2357), 2.9 %-ը հայեր (1918) և այլ ազգեր։ Արդահան քաղաքի բնակչությունը հաշվվում էր 4142 մարդ, այդ թվում՝ 1331 ռուսներ, 1315 հայեր և 746 թուրքեր։


== Վարչական բաժանում ==
1913 թվականին գավառը բաժանված էր 14 գյուղական համայնքի՝


== Տես նաև ==
Արդահանի մարզ
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Ջիմմա

Ջիմմա (ամհարերեն՝ ጅማ, օրոմո՝ Jimma), Եթովպիայի հարավարևելյան մասի ամենամեծ քաղաքը։ Գտնվում է Օրոմիայի տարածքում։


== Պատմություն ==
Մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Ջիմման (Հիրմաթա անունով) եղել է առևտրի խոշոր կենտրոն, Օրոմո պետության մայրաքաղաք Ջիրեն քաղաքի արվարձան։ Քաղաքը գտնվել է առևտրային ուղիների հատման վայրում, նրա նշանակությունը ժամանակի հետ մեծացել է, և 19-րդ դարի կեսերին քաղաքից 7 կիլոմետր հեռավորության վրա  Աբբա Ջիֆարա I թագավորի կողմից կառուցվել է թագավորական պալատ։ 1932 թվականին՝  Աբբա Ջիֆարա II թագավորի մահվանից հետո, Ջիմմա թագավորությունը կործանվել է և նրա տարածքն ուղղակիորեն ենթարկվել է Եթովպիային։
1930-ականների վերջերին Ջիմման վերակառուցվել և ընդլայնվել իտալիական գաղութարարների իշխանության ներքո։ Քաղաքը դարձել է իսլամական մշակույթի կենտրոններից մեկը Եթովպիայում, բացվել է դպրոց ֆիքհերի ուսումնասիրության համար։ 1975 թվականի ապրիլին Ջիմմայում և նրա ծայրամասերում տեղի են ունեցել ուսանողական և գյուղացիական խռովություններ, որ ճնշվել են զորքի կողմից։ Բախումների արդյունքում 24 մարդ զոհվել է, շատերը ձերբակալվել են։
1991 թվականի մայիսին՝ Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից մի քանի օր առաջ, Ջիմման գրավվել է Եթովպիայի ժողովուրդների հեղափոխական-դեմոկրատական ճակատի կողմից։


== Աշխարհագրություն ==
Ջիմման գտնվում է Ադիս Աբեբայից մոտավորապես 250 կմ դեպի հարավ-արևելք, ծովի մակարդակից 2085 մետր բարձրության վրա։ Քաղաքի միջով անցնում է Աուետու գետը։


== Կլիմա ==


== Բնակչություն ==
Վիճակագրական-կենտրոնական գործակալության տվյալներով՝ 2007 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 120 960 մարդ, այդ թվում՝ 60 824 տղամարդ և 60 136 կին։ Քաղաքում ապրող երեք հիմնական էթնիկական խմբերն են՝ օրոմո (46,71 %), ամհարա (17,14 %) և դավուրո (10,05 %), մյուս բոլոր ազգերի ներկայացուցիչները՝  26,1 %։ Ամհարերենը մայրենի լեզու է բնակչության 41,58 %-ի համար, օրոմո լեզուն՝ 39,96 %-ի, իսկ մնացածը 18,46 %-ը որպես մայրենի նշել են այլ լեզուներ։ Բնակչության 46,84 %-ը Եթովպական ուղղափառ միաբնակ եկեղեցու հետևորդներ են, 39,03 %-ը՝ մուսուլմաններ, իսկ 13,06 %-ը՝ բողոքականներ։
1994 թվականի տվյալներով՝ քաղաքի  բնակչությունը կազմել է 88 867 մարդ, այդ թվում՝ 43 874 տղամարդ և 43 993 կին։


== Տնտեսություն ==
Փայտամշակման արդյունաբերական կենտրոն է։ Քաղաքի տարածքում է Եթովպիայի ամենամեծ սուրճի պլանտացիան։ 2006 թվականի դեկտեմբերին Աֆրիկյան զարգացման բանկի միջոցներով (98 մլն դոլար) սկսվել է Ջիմման և  Միզան-Տեֆերին կապող խճուղու շինարարությունը, որի երկարությունը 227 կմ է։


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքի տեսարժան վայրերը՝ Աբբա Ջիֆարի պալատ, թանգարան, համալսարան, շուկաներ, օդանավակայան։


== Հայտնի բնակիչներ ==
Մուլատու Աստատկե – եթովպացի ջազային վիբրաֆոնիստ, կոմպոզիտոր և գործիքավորող։


== Ծանոթագրություններ ==