Սերգո Օրջոնիկիձե

Գրիգորի Կոնստանտինի Օրջոնիկիձե (վրաց.՝ გრიგოლ ორჯონიკიძე, ռուս.՝ Григорий Константинович Орджоникидзе, Սերգո Օրջոնիկիձե Սերգո - վրաց.՝ სერგო, հոկտեմբերի 12 (24), 1886, Ղորեշա, Քութայիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 18, 1937(1937-02-18), Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1903 թվականից։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ 1901-1905 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի բուժակների դպրոցում, մասնակցել ս-դումայի խմբակի աշխատանքներին։ 1903 թվականից պրոպագանդիստական գործունեություն է ծավալել Անդրերկաթուղու գլխավոր արհեստանոցների բանվորների շրջանում։ Եղել է Կամոյի աշակերտը։
Մասնակցել է 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը Անդրկովկասում։ 1905 թվականի դեկտեմբերին Օրջոնիկիձեն ձերբակալվել է, 1906 թվականի մայիսին ազատ է արձակվել և օգոստոսին տարագրվել է Գերմանիա։
1907 թվականին կուսակցական աշխատանք է կատարել Բաքվում, եղել է Բալտխանիի շրջանի կուսակցական կազմակերպիչը, ՌԱԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի անդամ։ 1907 թվականի նոյեմբերին բանտարկվել է, 1909 թվականին աքսորվել Ենիսեյի նահանգ, որտեղից փախել է և անցել Իրան։ Այնտեղ Օրջոնիկիձեն մասնակցել է 1905-1911 թվականների հեղափոխությանը, կատարել ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի հանձնարարությունները։ 1911 թվականին մեկնել է Փարիզ, որտեղ և սովորել Լոնժյումոյի կուսակցական դպրոցում։ 1911 թվականի ամռանը Վլադիմիր Լենինի հանձնարարությամբ վերադարձել է Ռուսաստան, աշխատել որպես ՌՍԴԲԿ 6-րդ համառուսաստանյան կոնֆերանսի հրավիրումը նախապատրաստող Արտասահմանյան կազմակերպական հանձնաժողովի լիազոր և Ռուսաստանյան կազմակերպական հանձնաժողովի անդամ։
Իբրև պատգամավոր Օրջոնիկիձեն մասնակցել է ՌԱԴԲԿ VI (Պրագայի) համառուսաստանյան կոնֆերանսին, ընտրվել ՌԱԴԲԿ Կենտկոմի և նրա Ռուսական բյուրոյի անդամ։

1912 թվականի ապրիլին Պետերբուրգում կրկին ձերբակալվել է, հոկտեմբերին՝ դատապարտվել 3 տարվա տաժանակրության և Սիբիրում ցմահ բնակության։
1912-1915 թվականներին եղել է Շլիսելբուրգիյ տաժանակրային բանտում, ապա աքսորվել Յակուտիա։
Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո եղել է Յակուտսկի խորհրդի գործադիր կոմիտեի անդամ։ 1917 թվականի հունիսից՝ ՌՄԴԲ(բ)Կ Պետրոգրադի կոմիտեի և Պետրոգրադի խորհրդի գործկոմի անդամ։
1917 թվականի հուլիսյան դեպքերից հետո մասնակցել է Լենինի ընդհատակ անցնելու կազմակերպմանը, երկու անգամ եղել է նրա մոտ Ռազլիվում։ Օրջոնիկիձեն եղել է ՌՍԴԲ(բ)կ VI համագումարի պատգամավոր, որտեղ հանդես է եկել Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարության դատին Լենինի ներկայանալու անթույլատրելիության մասին զեկուցումով։
Կուսակցության Կենտկոմի հանձնարարությամբ Օրջոնիկիձեն 1917 թվականի հունիս-օգոստոսին աշխատել է Պետրոգրադում, սեպտեմբեր-հոկտեմբերին՝ Անդրկովկասում։ 1917 թվականի հոկտեմբերի 24 (նոյեմբերի 6)-ին վերադառնալով Պետրոգրադ, մասնակցել է զինված ապստամբությանը, ապա Կերենսկու-Կրասնովի զորքերի դեմ մարտերին։
1917 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Ուկրաինայի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար, պարենժողկոմատի լիազոր վերահսկիչ երկրի հարավում։ 1918 թվականի ապրիլին գլխավորել է Հարավային շրջանի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսարիատը։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին (1918-1920) Օրջոնիկիձեն եղել է քաղաքական ղեկավար աշխատող կարմիր բանակի զորամասերում։
1918 թվականին՝ Դոնի հանրապետության Կենտգործկոմի անդամ, Յարիցինի (այժմ՝ Վոլգոգրադ) պաշտպանության կազմակերպիչներից մեկը, Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանության խորհրդի նախագահ։
1919 թվականին՝ Արևմտյան ռազմաճակատի 16-րդ բանակի, այնուհետև Հարավային ռազմաճակատի 14-րդ բանակի Ռազմհեղխորհրդի (ՌՀԽ) անդամ, Օրյոլի տակ Դենիկինի զորքերի ջախջախման, Դոնբասի, Խարկովի, Ձախափնյա Ուկրաինայի ազատագրման ղեկավարներից մեկը։
1920 թվականից՝ Կովկասյան ռազմաճակատի ՌՀԽ-ի անդամ և Հյուսիս-Կովկասյան հեղկոմի նախագահ, Հյուսիսային Կովկասում խորհրդային իշխանության վերականգնման բյուրոյի նախագահ։ 1920 թվականի ապրիլից Օրջոնիկիձեն, եղել է ՌԿ(բ)Կ Կենտկոմի Կովկասյան բյուրոյի նախագահ, Ադրբեջանում, Հայաստանում և Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման ակտիվ մասնակից։
1922-1926 թվականներին եղել է կուսակցության Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղարը, ՀամԿ(բ)Կ Հյուսիս-Կովկասյան երկրկոմի առաջին քարտուղարը։
1926-1930 թվականներին Օրջոնիկիձեն ՀամԿ(բ)Կ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահն էր և բանգյուղտեսչության ժողկոմը, ԽՍՀՄ ժողկոմխորհի նախագահի, Աշխատանքի ու պաշտպանության խորհրդի (ԱՊԽ) նախագահի տեղակալը, 1924 թվականից՝ ԽՍՀՄ Ռազմական հեղխորհրդի անդամ։
1930 թվականի նոյեմբերից՝ Համամիութենական ԺՏԲԽ-ի նախագահը, այնուհետև ԽՍՀՄ ծանր արդյունաբերության ժողկոմը։ Մեծ է Օրջոնիկիձեի ծառայությունը խորհրդային երկրի սոցիալիստ, ինդուստրացման գործում։ Օրջոնիկիձեն եղել է կուսակցության 11-17-րդ համագումարների պատգամավոր, 1921 թվականից՝ կուսակցության Կենտկոմի անդամ, 1926 թվականից՝ Կենտկոմի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1930 թվականի դեկտեմբերից՝ ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ։
Օրջոնիկիձեն եղել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ անդամ։
Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով :
Մահացել է 1937 թվականի փետրվարի 17–18-ին։
Թաղված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։ Ի հավերժումն Օրջոնիկիձեի հիշատակի Խորհրդային Միության տարբեր վայրերում մի շարք քաղաքներ, քաղաքային և գյուղական շրջաններ, ավաններ, ուսումնական հաստատություններ, գործարաններ, փողոցներ և հրապարակներ կոչվում են Օրջոնիկիձեի անունով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Oleg Witaljewitsch Chlewnjuk: In Stalin's Shadow: The Career of "Sergo" Ordzhonikidze; Sharpe, Armonk, NY [u.a.] 1995, ISBN 1-563-24562-0
Zinaida Gavrilovna Ordzhonikidze: Put' bol'shevika: stranitsy iz zhizni G.K. Ordzhonikidze. Gos. izd-vo polit. lit-ry, Moskva 1956
Anton Kirillovich Kelendzheridze: Sergo Ordzhonikidze – zhurnalist. Merani, Tbilisi 1969
Boris Souvarine: Stalin – Anmerkungen zur Geschichte des Bolschewismus; Bernard & Graefe Verlag München 1980, ISBN 3-7637-5210-2
J. Arch Getty, Oleg V. Naumov: The Road to Terror – Stalin and the Self-Destruction of the Bolschewiks, 1932-1939; Yale University Press New Haven and London 1999, ISBN 0-300-07772-6 (Enthält die Übersetzung einiger Reden und Schriften Ordschonikidses ins Englische)
Oleg Witaljewitsch Chlewnjuk: Сталин и Орджоникидзе. Конфликты в Политбюро в 30-е годы. (Stalin und Ordschonikidse. Konflikte im Politbüro in den 30er Jahren); Серия «АИРО-монография»; Moskau 1993


== Արտաքին հղումներ ==
Биография Орджоникидзе в газ. «Известия», 19 февраля 1937 г. [1] Archived 2019-09-13 at the Wayback Machine.
Яков Резник. Народный комиссар. Повесть о Серго Орджоникидзе
Biografie Ordschonikidses Archived 2008-12-10 at the Wayback Machine. (englisch)
Weitere Biografie Ordschonikidses mit Fotografien (russisch)