Ճարտարապետության և դիզայնի շվեդական կենտրոն

Վազա թանգարան (շվեդերեն՝ Svenskt arkitektur- och designcentrum, նախկինում հայտնի էր որպես Ճարտարապետության թանգարան (շվեդերեն՝ Arkitekturmuseet)), Շվեդիայի ազգային թանգարան՝ նվիրված ճարտարապետությանը և դիզայնին։ Տեղակայված է Ստոկհոլմում գտնվող Սկեպպսհոլմեն կղզում, նույն համալիրում, որտեղ գտնվում է Ստոկհոլմի ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ Թանգարանն ունի ճարտարապետությանը, քաղաքաշինությանը և դիզայնին նվիրված ցուցադրություններ։ Թանգարանը Մշակույթի նախարարության ենթակայության ներքո գործող վարչական մարմին է։


== Պատմություն ==
Ճարտարապետության թանգարանը հիմնադրվել է 1962 թվականին Շվեդ ճարտարապետների ազգային ասոցիացիայի (Sveriges Arkitekters Riksförbund) նախաձեռնությամբ՝ որպես մասնավոր հիմնադրամ։ Այն ազգայնացվել է 1978 թվականին և տեղակայված է եղել Սկեպպսհոլմենի Ծովային քարտեզների բաժնի կողմից նախկինում զբաղեցրած շենքերում։ Միջազգային մրցույթից հետո Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակի դափնեկիր Ռաֆայել Մոնեոյի կողմից նախագծված նոր տարածքները բացվել են 1998 թվականի փետրվարին։
2013 թվականի փետրվարի 28-ին կառավարությունը նոր ցուցումներ է տվել թանգարանին և մայիսի 1-ին այն անվանափոխվել է, դառնալով Statens centrum för arkitektur och design (Ճարտարապետության և դիզայնի շվեդական կենտրոն)։ 1990-ականների կեսերից թանգարանը ղեկավարվում է Մշակույթի նախարարության կողմից։


== Շենքեր ==
ArkDes-ը տեղակայված է երկու մասնաշենքերում, Շվեդիայի ռազմածովային ուժերի ուսումնական շենքը՝ Exercishuset և վերջերս կառուցված շինությունը, որը նախագծել է իսպանացի ճարտարապետ Ռաֆայել Մոնեոն 1994-1997 թվականներին։ Մշտական և ժամանակավոր ցուցասրահները գտնվում են Ֆրեդրիկ Բլոմի նախագծած պատմական շենքերում և ֆունկցիոնալիստական ոճով նախագծված նոր շենքում, որտեղ գործում են գրասենյակներ, գրադարան, հետազոտական սենյակներ, արվեստանոցներ և Պետական ճարտարապետական հավաքածուն ներառող արխիվներ։ Մոնեոյի շենքը 1998 թվականին արժանացել է Կասպեր Սալիմի անվան մրցանակի։ 2018 թվականի հունիսին բացվել է նոր Boxen ժամանակավոր ցուցահանդեսային տարածքը։


== Գործունեություն և ցուցադրություններ ==

ArkDes մասնաշենքում գործում է մշտական ցուցադրություն և մի շարք ժամանակավոր թեմատիկ ցուցահանդեսներ։ Մշտական ցուցահանդեսում մոդելների, լուսանկարների և պատմական առարկաների տեսքով ներկայացված է շվեդական ճարտարապետությունը դարերի ընթացքում։
Այլ տարածքները նվիրված են թեմատիկ ցուցահանդեսներին, որոնք ուսումնասիրում են ժամանակակից ճարտարապետությունն ու դիզայնը։ ArkDes-ի արխիվային հավաքածուներում ներկայացված են շուրջ 500 ճարտարապետների աշխատանքների գծանկարներ, մոդելներ և լուսանկարներ։ Թանգարանի գրադարանում կան ամսագրեր սկսած 1930-ական թվականներից, ինչպես նաև ավելի քան 24000 գիրք։
Ճարտարապետության և դիզայնի կենտրոնը ղեկավարում է Շենքերի և գույքի հետազոտման Էյնար Մացցոնի հիմնադրամը։
2013 թվականին ArkDes-ում տեղի է ունեցել «Ժան Պոլ Գյունտերի նորաձևության աշխարհը. մայթից մինչև պոդիում» ցուցահանդեսը։
Կենտրոնը մի շարք առիթներով համագործակցել է Վիքիմեդիա հիմնադրամի հետ։ 2013 և 2014 թվականներին Վիքիմեդիա Շվեդիան այնտեղ կազմակերպել է իր տարեկան ժողովը, իսկ 2014 թվականին ArkDes- ում կայացել է «Meet Wikipedia» միջոցառումը։


== Տնօրեններ ==
Կիերան Լոնգ, 2017-
Կերստին Բրունբերգ, ժամանակավոր տնօրեն, 2014, հուլիս - 2015, հուլիս
Լենա Ռահոլտ, 2009-2014, հուլիս
Բիտ Նիգրեն, 1999-2008
Յորան Լինդվալ, 1985-1999
Բենգտ Օ. Հ. Յոհանսոն, 1966-1977


== Պատկերասրահ ==


=== Շենքեր ===

		
		
		


=== Ցուցահանդեսներ ===

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Zimm Malin, ed. (2012)։ Om femtio år med Arkitekturmuseet [About fifty years with the Museum of Architecture]։ Arkitekturmuseets årsbok, 99-0226497-2 ; 2010–2012 (Swedish)։ Stockholm: Arkitekturmuseet։ ISBN 9789185460861 


== Արտաքին հղումներ ==
ArkDes' collections at the Digital Museum
ArkDes at the Government of Sweden