armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Խեդենեկ Ա Արծրունի

Խեդենեկ Ա Արծրունի (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 10-ից - 11-րդ դար), Մեծ իշխան և վերակացու Վասպուրականում, Վասպուրականի վերջին թագավոր Սենեքերիմ Արծրունու ազգականը։ Խեդենեկ Ա-ն սերվում էր Արծրունիների իշխանական տոհմի ճյուղերից մեկից և հիմք է դրել միայն պատմագիտության մեջ կիրառվող Խեդենեկյանների իշխանական տոհմին։


== Վասպուրականի թագավորության վերացում ==
Բյուզանդական նենգ քաղաքականության որոգայթն ընկած Սենեքիմ Արծրունին դեսպանություն է ուղարկում Կոստանդնուպոլիս, որդու՝ Դավթի գլխավորությամբ, և ընդունում է Բարսեղ Բ-ի պարտադրած ծանր պայմանագիրը՝ կայսրությանը զիջել Վասպուրականը (8 քաղաք, 72 բերդ, 4 հազար գյուղ) և 1021 թվականին իր արքունիքով, մերձավորներով ու զորքով (մոտ 70—80 հազար մարդ) գաղթում է Սեբաստիա, որը ճանաչվել է Արծրունիների ժառանգական տիրույթը։ Սենեքերիմ Արծրունու գաղթից հետո Խեդենեկ Ա-ն գրավում է Ամյուկ (Ամիւկ) բերդը և իշխում նրա շրջակայքի վրա։ 1021 թվականի արտագաղթից հետո Վասպուրականի «մեծ իշխան և վերակացու» է հիշվում Խեդենեկ Ա-ն (Խեդենիկ), որին հաջորդում է որդին՝ Թոռնիկը։


== Ընտանիքը ==
Ըստ Մեսրոպ Մաքսուդյանի «Հավաքարան անվանց կաթողիկոսաց (Աղթամարա)»-ի Խեդենեկ Ա-ի որդիներն են՝ իշխան Թոռնիկ Ա Արծրունին, Դավիթ և Ստեփաննոս եպիսկոպոսները


== Տես նաև ==
Խեդենեկյաններ


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
«Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 507
«Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, Դ. ժբ.


== Արտաքին հղումներ ==
«Հավաքարան անվանց կաթողիկոսաց (Աղթամարա)», Մաքսուդյանց Մ., Էջմիածին, 1916, էջ 36 (Խեդենիկ)
Փոքր Ուկտիմ

Փոքր Ուկտիմ (ռուս.՝ Малый Уктым ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է ՈՒկտիմ գետի ձախ ափին՝ 60 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 94 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  03020200212103000023368 
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103002336
Ավազանի կոդը - 03.02.02.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ալեքսանդր Վուչիչ

Ալեքսանդր Վուչիչ (սերբ.՝ Александар Вучић, մարտի 5, 1970(1970-03-05), Բելգրադ, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), սերբ քաղաքագետ, անվտանգության ազգային միության գլխավոր քարտուղար, Սերբիայի կառավարության նախագահ, Սերբիայի առաջադիմական կուսակցության նախագահ։ Սերբիայի պաշտպանության նախկին նախարար։ Ավելի քան տասնչորս տարի եղել է Սերբիայի արմատական կուսակցության գլխավոր քարտուղար։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1970 թվականի մարտի 5-ին Բելգրադում, Անգելինիի և Անջելկա Վուչիչի ընտանիքում։ Տարրական և միջնակարգ դպրոցներում եղել է լավագույն աշակերտներից մեկը։ Հաղթել է պատմության օլիմպիադայի քաղաքային և հանրապետական փուլերը։ Ավարտել է Բելգրադի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1993 թվականին Վուչիչը համալրում է Սերբիայի արմատական կուսակցության շարքերը։ 1996 թվականին Զեմունում անցկացվող տեղի ընտրություններում արմատական կուսակցության հաղթանակից հետո, Ալեքսանդրը «Պինկի» սպորտային բիզնես-կենտրոնում զբաղեցրեց տնօրենի պաշտոնը։
Խորհրդարանական ընտրություններից հետո Առաջադիմական կուսակցությունը խորհրդարանում ստացավ 250 տեղերից 158-ը և Սերբիայի սոցիալիստական կուսակցության հետ ձևավորեց իշխող կոալիցիա։ Վուչիչը ընտրվեց նաև Սերբիայի վարչապետ։


== Անձնական կյանք ==
Զբաղվել է բասկետբոլով և ֆուտբոլով։ Հայտնի է նաև որպես բելգրադյան «Ցրվենա Զվեզդա» ակումբի երկրպագու։
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Завръща ли се сръбският национализъм?»։ politika.bg։ Վերցված է 2015-1-4 (չաշխատող հղում)
Александар Вучич, премьер министр Сербии//Передача радиостанции "Эхо Москвы"
Բորիս Աստաուրով

Բորիս Լվովիչ Աստաուրով (հոկտեմբերի 14 (27), 1904 կամ հոկտեմբերի 27, 1904(1904-10-27), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 21, 1974(1974-06-21), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային կենսաբան, բջջագենետիկ, փորձարար-սաղմնաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966)։


== Կենսագրպություն ==
Ծնվել է 1904 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, Մոսկվայում։ Զարգացման կենսաբանության ինստիտուտի տնօրենն է (1967 թվականից), Գենետիկների և սելեկցիոներների համամիութենական ընկերության նախագահը (1966 թվականից)։


== Աշխատանք ==
Աշխատանքները հիմնականում նվիրված են շերամի որդի և դրոզոֆիլի զարգացմանն ու ժառանգականությանը։ Աստաուրովը մշակել է արհեստական (ջերմային) կուսածնության մեթոդը, սեռի կարգավորման հարցը, ստացել լիարժեք միջտեսակային անդրոգենեզ և շերամի որդի պոլիպւոիդ գծեր։
Շերամապահության մեջ Աստաուրովի հիմնական ծառայություններն են արդյունաբերական հիբրիդացման ներդրումը և ջերմային շոկերի կենսաբանական ազդեցության կիրառումը՝ նոզեմատոզի հարուցիչով վարակված շերամի սերմերի (գրենա) վարակազերծման գործում։


== Ծանոթագրություններ ==
Խալխալ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Խալխալ (այլ կիրառումներ)Խալխալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում։ Գտնվում էր Ֆարկին գյուղաքաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք` սարավանդի վրա։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Դյուսմետովո

Դյուսմետովո (ռուս.՝ Дюсметово, բաշկիրերեն՝ Дүсмәт), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 108 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ավետիք Գրիգորյան (շախմատիստ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ավետիք Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)Ավետիք Նիկոլայի Գրիգորյան (հունվարի 27, 1989(1989-01-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2008), մարզիչ։ 2010 թվականի Հայաստանի չեմպիոն։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1989 թվականին Երևանում։ Նախնիները Գավառից և Պարսկաստանից են։ Շախմատ խաղալ 4 տարեկանում սովորեցրել է տատիկը։ Սերն այդ խաղի նկատմամբ փոխանցվել է պապից ու հորից։
Տարրական կրթությունը ստացել է Երևանի թիվ 51 դպրոցում, ավարտել է թիվ 59 դպրոցը։ Այնուհետև ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շախմատի բաժինը։
Շախմատի դպրոցում առաջին մարզիչը եղել է Գագիկ Սարգսյանը։ Ավետիքը մեկ տարում լրացրել է բոլոր կարգերը և 7,5 տարեկանում դարձել 1-ին կարգային շախմատիստ։ Մրցաշարերում ունեցած երկարատև անհաջողությունները Ավետիքին ստիպում են մեկ տարով թողնել շախմատը և զբաղվել ձեռնամարտով։ 12 տարեկանում նա վերադառնում է շախմատ և սկսում պարապել Արսեն Եղիազարյանի մոտ։ Արդեն մեկ տարի անց Ավետիքը Հայաստանի մինչև 14 տարեկան պատանիների առաջնությունում զբաղեցնում է 2-րդ տեղը և առաջին անգամ մասնակցում Եվրոպայի պատանիների առաջնությանը։
2002 թվականից սկսում է հաճախել Սմբատ Լպուտյանի ղեկավարած նորաբաց շախմատի ակադեմիան։ Նույն թվականին Ավետիքը նվաճում է մինչև 14 տարեկանների Եվրոպայի չեմպիոնի կոչումը։ 2004, 2006 և 2007 թվականներին Ավետիքը դառնում է Հայաստանի մինչև 18 տարեկանների չեմպիոն։ 2010 թվականին, մասնակցելով Հայաստանի մեծահասակների առաջնությանը, ավարտից մեկ տուր առաջ հռչակվում է մրցաշարի հաղթող։ Այդ հաջողության շնորհիվ նա ընդգրկվում է Հայաստանի հավաքականի կազմում և մասնակցում Խանտի Մանսիյսկում կայացած 39-րդ օլիմպիադային։ Այնտեղ անցկացնում է ընդամենը մեկ պարտիա, որում հաղթում է կոստառիկացի մրցակցին։ Հավաքականն այդ մրցաշարն ավարտում է 7-րդ տեղում։
Ավետիք Գրիգորյանը վերջին տարիներին պրոֆեսիոնալ շախմատ չի խաղում, զբաղվում է մարզչական գործունեությամբ։


== Մարզական նվաճումներ ==
2004, 2006, 2007՝ Հայաստանի մինչև 18 տարեկանների չեմպիոն
2006՝ Երևանի արագ շախմատի գավաթակիր
2006՝ Եվրոպայի արագ շախմատի առաջնություն, 2-րդ տեղ
2007՝ մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնություն, 4-րդ տեղ
2008՝ Բելգորոդի բաց մրցաշար, 2-րդ տեղ
2008՝ Fajr Open, Իրան, 2-րդ տեղ
2010՝ Հայաստանի մեծահասակների չեմպիոն
2010՝ Bansko Grand Chess Open-ի հաղթող
2011՝ «Կորսիկա Մաստերս-2011» փառատոնի շախմատային մրցաշար, Բաստիա, Կորսիկա, 3-15-րդ տեղեր


== Նախասիրություններ ==
Զբաղվում է քունգ ֆուով, լողով, էքստրեմալ մարզաձևերով։


== Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ավետիք Գրիգորյանի անձնական քարտը FIDE-ի կայքում (անգլ.)
Շախմատային պարտիաներ «ChessGames» կայքում (անգլ.)
Վալդի Ֆուրթ

Վալդի Ֆուրթ (գերմ.՝ Furth im Wald), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Վերին Պֆալց վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Կոմունան գտնվում է Կամ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 9046 մարդ (2010 թվականի 31 դեկտեմբերի տվյալներով), տարածքը՝ 67,00։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 3 72 126։


== Ծանոթագրություններ ==


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Սպենդիարյանի անվան լարային կվարտետ

Սպենդիարյանի անվան լարային կվարտետ, կազմվել է 1932 թվականին, Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, պրոֆեսոր Ե․ Մ․ Գուզիկովի կվարտետի դասարանի հայ ուսանողներից՝ Հրաչյա Բոգդանյան (1-ին ջութակ), Ասատուր Գրիգորյան (2-րդ ջութակ), Արշալույս Ազատյան (ալտ), Գուրգեն Ադամյան (թավջութակ)։ 1934 թվականից կոչվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անունով, 1935 թվականից՝ ՀԽՍՀ պետական կվարտետ։ Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանի, Մոսկվայում, Լենինգրադում և այլուր, երկարատև համերգային ուղևորություն կատարել Արկտիկայում։ 1942-1945 թվականին նրա կազմում ընդգրկվել է Հրաչյա Աբաջյանը (2-րդ ջութակ), 1947 թվականից՝ Բյուզանդ Քեչեջյանը (2-րդ ջութակ) և Սերգեյ Խաչատրյանը (ալտ)։ Գործել է մինչև 1956 թվականը։ Կվարտետը շնորհակալ աշխատանք է կատարել հատկապես Հայաստանում կամերային երաժշտությունը պրոպագանդելու ուղղությամբ։ Նրա հետ ելույթներ են ունեցել Հայկանուշ Դանիելյանը, Գոհար Գասպարյանը, Ս․ Ռիխտերը։
Բելեի

Բելեի (ռուս.՝ Белеи), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կրասնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 111 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իվանովկա (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԻվանովկաԻվանովկա (ուկրաիներեն՝ Іванівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Իվանովկա գյուղում բնակվում էր 669 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Վավա (գյուղ, Սերբիա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վավա (այլ կիրառումներ)Վավա, գյուղ Սերբիայի Հանրապետության Բուբասնիցա երկրամասում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների բնակչությունը կազմում է 266 մարդ։


== Ծանոթագրություներ ==
Լենինսկոե (գյուղ, Ստարոբեշևսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԼենինսկոեԼենինսկոե (ուկրաիներեն՝ Ленінське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ստարոբեշևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լենինսկոե գյուղում բնակվում էր 190 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Հրմշտոց Սեուլում

Հրմշտոց Սեուլում, աղետ, որը տեղի է ունեցել Հարավային Կորեայի մայրաքաղաք Սեուլում 2022 թվականի հոկտեմբերի 29-ի գիշերը՝ Հելոուինի տոնակատարության ժամանակ։ Հարավային Կորեայում զոհերի թվով ամենամեծ աղետներից մեկն է՝ ի թիվս 1995 թվականի Սամփունգ առևտրի կենտրոնի փլուզմանը, որի հետևանքով զոհվել է 502 մարդ, և 2014 թվականին «Սևոլ» լաստանավի աղետի, որի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 300 մարդ։


== Նախորդող իրադարձություններ ==

Սեուլի կենտրոնում գտնվող Ինչեոն թաղամասը համարվում է հանդիպումների և ժամադրությունների վայր, որտեղ նաև գիշերային ակումբներ և բարեր կան։ Հոկտեմբերի 29-ին՝ Հելոուինի տոնակատարության ժամանակ այստեղ է հավաքվել ավելի քան 100,000 մարդ, որը համարվում է այս թաղամասում ամենամեծ հավաքը COVID-19 համավարակի սկզբից ի վեր։ Այսքան մեծ թվով մարդկանց հավաքվելը պայմանավորված էր նրանով, որ սա համաճարակից հետո առաջին միջոցառումն էր, որը չէր պահանջում դիմակներ կրել։ Մինչ հրմշտոցը ոստիկանները խնդիրներ են ունեցել՝ կապված ամբոխի վերահսկման հետ։ Այցելուներից մեկն ասել է, որ փողոցում «առնվազն 10 անգամ ավելի շատ մարդ կար, քան սովորաբար»։


== Իրադարձությունների հաջորդականություն ==
Հրմշտոցը սկսվել է տեղի ժամանակով 22։15-ից՝ Ինչեոն կայարանի և «Hamilton» հյուրանոցի հարևանությամբ գտնվող նեղ նրբանցքում։ Տեղական ԶԼՄ-ները հաղորդել են, որ մարդիկ հավաքվել են ակումբի մոտ, քանի որ շշուկներ էին տարածվել, որ այնտեղ հայտնի անձ կա, կամ այնտեղ թմրանյութերով սառնաշաքարներ են բաժանում, որոնք հետագայում պաշտոնական աղբյուրներից հերքվել են։
Նրբանցքը, որում տեղի է ունեցել հրմշտոցը, թեքվում է դեպի վեր, իսկ լայնությունը կազմում է ընդամենը 4 մետր։ Մարդիկ կուտակվելով այնտեղ սկսել են հրել միմյանց, իսկ ծառուղու վերևում կանգնածները ընկել են ներքևում գտնվողների վրա։ Արտակարգ իրավիճակների ներկայացուցիչները հայտնել են, որ շնչառության դժվարության հետ կապված 81 ահազանգ են ստացել։ Մարդիկ այնքան ուժեղ էին իրար կծկվել, որ արտակարգ իրավիճակների աշխատակիցները չեն կարողացել որևէ օգնություն ցուցաբերել։
Համացանցում տարածված լուսանկարներում և հոլովակներում երևում է, թե ինչպես են փառատոնի որոշ անդամներ փորձում վերակենդանացնել վիրավորներին։


== Զոհվածներ և տուժածներ ==
Սեուլի պաշտոնական ԶԼՄ-ները հաղորդել են, որ զոհվել է 160 մարդ, որոնցից շատերը 18-30 տարեկան երիտասարդներ էին։ Մահացածների թվում կային 27 օտարերկրացիներ, այդ թվում Ռուսաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Ճապոնիայի, Ղազախստանի, Ուզբեկստանի, Նորվեգիայի, Վիետնամի, Ավստրալիայի և այլ երկրների քաղաքացիներ։ Մոտ 200 մարդ վնասվածքներ են ստացել։ Հրմշտոցի ժամանակ մահացել է երգիչ և «Produce 101» հեռուստաշոուի մասնակից Լի Ջիհանը։


== Հետևանքներ ==
Հարավային Կորեայի նախագահ Յուն Սոկ Յոլը մինչ նոյեմբերի 5-ը ազգային սուգ է հայտարարել։ Ողջ պետությունում Հելոուինի հետ կապված բոլոր միջոցառումները չեղարկվել են։ Բազմաթիվ արտիստներ հետաձգել են իրենց երաժշտական թողարկումները և միջոցառումները։ Տեղական հեռուստաալիքները դադարեցրել են երաժշտական և ժամանցային հաղորդումների ցուցադրությունները։ 


== Ծանոթագրություններ ==
Թբիլիսիի պետական համալսարան

Թբիլիսիի պետական համալսարան (վրաց.՝ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, գիտա-մշակութային կենտրոն Վրաստանում։ Կովկասյան տարածաշրջանում գործող ամենահին համալսարանն է։ Ստեղծվել է 1918 թվականին։


== Պատմություն ==
Թբիլիսիի պետական համալսարանը հիմնադրվել է 1918 թվականին վրացի պատմաբան Իվանե Ջավախիշվիլու և նրա հետևորդների ջանքերով։ Համալսարանը տեղակայված է Վրացական Գիմնազիայի շենքում, որը կառուցվել է 1899-1906 թվականներին Սիմոն Կիդիաշվիլիի կողմից։


== Տվյալներ ==
Համալսարանն ունի 6 ֆակուլտետ՝

Իրավաբանական
Տնտեսագիտական
Հումանիտար
Բժշկական
Սոցիալական-քաղաքական գիտությունների
Ճշգրիտ գիտությունների և բնագիտականՈւնի 5 մասնաճյուղեր Վրաստանի տարբեր շրջաններում, 60 գիտա-հետազոտական լաբորատորիաներ ու կենտրոններ, կիրառական մաթեմատիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտ, լեզուների ուսուցման հանրապետական կենտրոն, տվյալների մշակման կենտրոն, ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտ, 7 թանգարան, ջերմատուն, հրատարակչություն (թողարկում է «Թբիլիսիի համալսարան» թերթը), գրադարան (ունի շուրջ 4 միլիոն գիրք և թերթ)։ Համալսարանն ունի շուրջ 35 000 ուսանող, 5 000 աշխատակից։
ԹՊՀ սերտ գիտակրթական կապեր ունի ՄԹ, Գերմանիայի, Իրանի, Իսպանիայի, Լեհաստանի, Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Թուրքիայի, Ուկրաինայի, Ֆրանսիայի, Շվեդիայի և Շվեյցարիայի հետ։


== Հայտնի շրջանավարտներ ==
Բուլատ Օկուջավա
Իլյա Աբուլաձե
Գրիգոր Կիրակոսյան
Դավիթ Կեզերաշվիլի
Իրակլի Օքրուաշվիլի
Գիվի Շահնազար


=== Վարչապետներ ===
Իրակլի Գարիբաշվիլի
Բիձինա Իվանիշվիլի
Գեորգի Արսինիշվիլի
Նիկա Գիլաուրի
Լադո Գուրգենիձե
Զուրաբ Ժվանիա


=== Խոսնակներ ===
Դավիթ Ուսուպաշվիլի
Դավիթ Բաքրաձե
Նինո Բուրջանաձե


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Համալսարանի կայքը
Համալսարանի պատմություն Archived 2004-12-03 at the Wayback Machine.
(8667) Ֆոնտան

(8667) Ֆոնտան (անգլ.՝ Fontane), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի ապրիլի 9-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից Տաուտենբուրգում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,415963 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1659 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,666 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1371,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262463 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,83° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8667) Ֆոնտան աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Երեկոյան Երևան

Երեկոյան Երևան, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության (ՀԿԿ) Երևանի քաղաքային կոմիտեի և աշխատավորների դեպուտատների Երևանի քաղաքային խորհրդի օրգան։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1957 թվականին, Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Երիցյան (1957-1958 թվականներից), Գուրգեն Առաքելյան (1958-1959 թվականներ), Բ․ Անանիկյան (1959-1963 թվականներ), Վ․ Սարգսյան (1963-1966 թվականներ), Ս․ Ավետիսյան (1966-1971 թվականներ), Ս․ Սարգսյան (1971-1975 թվականներ), Կ․ Ազարյան (1976 թվականից)։
Լուսաբանել է Երևանի կուսակցական և խորհրդային մարմինների գործունեությունը, «Երեկոյան Երևան» թերթի գլխագիրը ձեռնարկությունների, գիտահետազոտական հիմնարկությունների, մշակութային օջախների, ուսումնական հաստատությունների աշխատանքները։ Լայն տեղ է հատկացրել սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի հարցերին (բարեկամ քաղաքների մրցություն, անդրկովկասյան հանրապետությունների մայրաքաղաքների՝ երեկոյան թերթերի համատեղ համարներ և այլն), առաջավոր ձեռնարկությունների փորձի փոխանակմանը, անդրադարձել է սանտրի, տրանսպորտի, կապի, բնակչության բուժսպասարկման խնդիրներին։ 
Թերթին աշխատակցել են արդյունաբերության և մշակույթի բնագավառների լավագույն համարվող ներկայացուցիչները։

Տպագրել նյութեր քաղաքի մշակութային և մարզական առօրյայի մասին, գրախոսություններ, բժշկական և իրավաբանական խորհրդատվություններ, ընթերցողների նամակներ։ 1957-1964 թվականներին լույս է տեսել «Երևան» անունով։
Վարդան Բախշյան

Վարդան Բախշյան, հայ ազատամարտիկ, Արմավիրի ստորաբաժանում։


== Կենսագրություն ==
Վարդան Ազատի Բախշյանը ծնվել է 1965 թ. հունիսի 1-ին, Հոկտեմբերյանում(այժմ՝ Արմավիր )։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Արմավիր քաղաքի թիվ 2 միջնակարգ (այժմ՝ Վարդան Բախշյանի անվան) դպրոցում։ 1983 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ։ 1983-1985 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում (զինվորական ծառայությունն անցկացրել է Հեռավոր Արևելքում)։ Զորացրվելուց հետո ուսումը շարունակել է համալսարանում։ 1989 թ. ընդունվել է ԵՊՀ ասպիրանտուրա՝ միաժամանակ աշխատելով Հայաստանի պատմական աշխարհագրության և քարտեզագրության լաբորատորիայում։ 
Վարդանը ուսանողական տարիներին համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում թուրքերեն և ադրբեջաներեն էր ուսումնասիրում։ Մասնագետների կարծիքով նա փայլուն տիրապետում էր օսմանլու թուրքերենին։ Թուրքիայում այդ լեզուն վաղուց չի օգտագործվում և անգամ այնտեղ այն օգտագործում են հատուկ լեզվաբաններ և գիտնականներ։ Թուրքերենի հանդեպ Վարդանի հետաքրքրությունը պայմանավորված էր՝ հետագայում թուրքական արխիվներում հայոց պատմության համար անհայտ էջերի ուսումնասիրմամբ։ 1989 թ. Վ. Բախշյանը դառնում է Հայաստանում կրկին վերահաստատված Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միության (ՀՄԸՄ) հիմնադիրներից մեկը։ 1991 թ. Աթենքում ընտրվում է ՀՄԸՄ-ի կենտրոնական վարչության անդամ։
Մինչև Արցախի ազատամարտին մասնակցելը Վ. Բախշյանը պատրաստվում էր պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն՝ ՙԱրևմտյան Հայաստանի վարչական բաժանումները՚ թեմայով։ Չափազանց կարճ ժամկետում հավաքել և խմբավորել էր համապատասխան նյութերը, կատարել աղբյուրագիտական տվյալների վերլուծություն, կազմել տեղեկատվական աղյուսակներ, ճշգրտել վարչական միավորների ընդգրկած սահմանները, միաժամանակ կազմել Էրզրումի, Դիարբեքիրի, Սվասի, Կարսի տեղագրությունը՝ վարչատարածքային և պատմաշխարհագրական նկարագրով։ Զոհվել է 1991 թվին, թաղված է Եռաբլուրի պանթեոնում։ Ամուսնացած չէ։


== Մարտական ուղի ==
Արցախյան հերոսամարտի տարիներին նա մի խումբ ընկերների հետ հիմնադրել է ՀՈՒԴ-ը (Հայ ուսանողական դաշինք) և հրատարակել ՙԴաշինք՚ ուսանողական 

թերթը։ Վարդանը իր ուսանողուհի քրոջ՝ Աննայի հետ անդամագրվել է արցախյան շարժմանը։ 1990 թ. ընկերների հետ մեկնել է Արցախ, մասնակցել տեղի գյուղերի պաշտպանության մարտերին։ Մասնակցել է Բերդաձորի ինքնապաշտպանությանը։ Վ. Բախշյանը զոհվել է 1991 թ. դեկտեմբերի 16-ին Հասանաբադ գյուղի մոտ։


=== Պարգևներ ===
Արմավիրի թիվ 2 միջն. դպրոցը անվանակոչվել է Վ. Բախշյանի անունով։
ԼՂՀ նախագահի 1995 թ. թիվ 42 հրամանագրով Վ. Բախշյանը հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ ՙՄարտական խաչ՚ 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
1998 թ. փետրվարին հետմահու պարգևատրվել է ԵՊՀ արծաթե հուշամեդալով։
2008 թ. ԵՊՀ Աստվածաբանության ֆակուլտետի լսարաններից մեկը անվանակոչվել է Վ. Բախշյանի անվամբ։


== Մտքեր ==


== Աղբյուրներ ==
"ԵՍ ՍԿԱՈՒՏ ԵՄ" ուսուցողական ձեռնարկ։
Ռաֆայել Սահակյան, Գիրք վշտի և հպարտության
Փուշրուկաուլի

Փուշրուկաուլի (վրաց.՝ ფუშრუკაული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խուլոյի շրջանում։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 135 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Վոլֆ (այլ կիրառումներ)

Վոլֆ անունը կամ տերմինը կարող է վերաբերել հետևյալ հոդվածներին․
Անձինք`

Մաքս Վոլֆ - գերմանացի աստղագետ։Նաև`

Վոլֆ - հարվածային խառնարան Լուսնի տեսանելի մասում։
(827) Վոլֆիանա - աստերոիդ։
Տաք ձյուն (ֆիլմ)

«Տաք ձյուն» (ռուս.՝ 	Горячий снег), 1972 թվականին ռեժիսոր Գաբրիել Եղիազարովի Յուրի Բոնդարևի համանուն վեպի հիման վրա նկարահանված Հայրենական մեծ պատերազմի մասին պատմող գեղարվեստական ֆիլմ։


== Սյուժե ==
Ֆիլմը պատմում է Ստալինգրադի ծայրամասում նացիստների վրա պայքարի հերոսամարտի դրվագներից մեկի մասին, որտեղ դրսևորվել է  հայրենիքը պաշտպանող ռուս զինվորների դիմադրությունն ու տոկունությունը։
1942 թվականի դեկտեմբերին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի օրերին Կարմիր բանակի հակատանկային զինվորները դիմակայում են գեներալ Էրիխ ֆոն Մանշտայնի զրահապատ ստորաբաժանումների հարձակումը՝ փորձելով թուլացնել Ստալինգրադում 6-րդ բանակի պաշարումը։ Նրանցից յոթն են ողջ մնացել։
Ֆիլմի վերջին դրվագում գեներալ-լեյտենանտ Բոսոնովը (Գեորգի Ժժենով) պարգևատրում է ողջ մնացած յուրաքանչյուր զինվորի Կարմիր դրոշի շքանշանով, ասելով. 


== Դերերում ==


== Նկարահանող խումբ ==
Պրոդյուսեր՝  Ադոլֆ Ֆրադիս
Ռեժիսոր՝ Գաբրիել Եղիազարով
Սցենարի հեղինակ՝  Յուրի Բոնդարև, Եվգենի Գրիգորև, Գաբրիել Եղիազարով
Օպերատոր՝  Ֆյոդոր Դոբրոնրավով
Նկարիչ՝  Վասիլի Գոլիկով
Երաժշտությունը` Ալֆրեդ Շնիտկե


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Hot Snow on the IMDb.
Մարդենգա (գետ)

Մարդենգա (ռուս.՝ Марденьга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սուխոնա գետի ձախ ափում՝ 24 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 20 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 03020100312103000009920
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103000992
Ավազանի կոդը - 03.02.01.003
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ակակիա Էլիավայի խռովություն

Ակակիա Էլիավայի խռովություն, անհաջող ռազմական ապստամբություն Վրաստանում, որը տեղի է ունեցել 1998 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Այն կազմակերպվել է Վրաստանի բանակի զվիադական սպաների կողմից փոխգնդապետ Ակակիա Էլիավայի ղեկավարությամբ ընդդեմ Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձե կառավարության։


== Իրադարձությունների ընթացք ==
1998 թվականի հոկտեմբերի 19-ի լույս 20-ի գիշերը ժամը 02։00-ին Վրաստանի Պաշտպանության նախարարության տանկային բրիգադում, որը տեղակայված էր Սենակ քաղաքում, սկսվում է ապստամբություն։ Գիշերը ժամը 2-ին Վրաստանի պետական անվտանգության նախարարության աբխազական «Սատուրն» հատուկ նշանակության ստորաբաժանման շտաբի նախկին պետ փոխգնդապետ Ակակիա Էլիավան իր համախոհների հետ միասին զորամասի զինամթերքը վերցնելով տանկերով և հետևակի մարտական մեքենաներով շարժվում է Սամտրեդիա քաղաքի ուղղությամբ։ Ճանապարհին խռովարարներին է միանում Մարտվիլի շրջանի ոստիկանապետի տեղակալ, 17-րդ մոտոհրաձգային բրիգադի գնդապետ Ռևազ Ասմավան։ Խռովարաները փակում են դեպի Փոթի քաղաք տանող ճանապարհը՝ պահանջելով Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեի հրաժարականը։ Խռովության շրջան է մեկնում Վրաստանի Պաշտպանության նախարար Դավիդ Թեվզադեն և պետական անվտանգության նախարար Ջեմալ Գոխիկիձեն։ Բանակցությունների ընթացքում խռովարարները գերի են վերցնում Իմերեթի մարզում Վրաստանի նախագահի լիազորված անձ Թեյմուրազ Շաշիաշվիլուն և պետական անվտանգության նախարարին, ինչից հետո իրենց տանկային շարասյունով շարժվում են դեպի Վրաստանի մեծությամբ երկրորդ քաղաք Քութայիս։ Երեկոյան խռովարարները մտնում են Քութայիսի քաղաքի արվարձան, որտեղ կարճատև մարտի մեջ են մտնում կառավարական ուժերի հետ և հեռանում Ցխենիսծղալի գետ։ Ըստ ամերիկյան «Նյու Յորք Թայմս» օրաթերթի՝ այնուհետև ապստամբները գրավում են Քութայիսի քաղաքից 6 կմ հեռավորության վրա գտնվող Գուբա գյուղը, որի շուրջ 50 բնակիչ միանում են նրանց։ Մոտավորապես ժամը 18։00-ին ապստամբների ուժերը շրջապատվում են կառավարական ուժերի կողմից։ Նրանց տրվում է հատուկ միջանցք հեռանալու համար։ Ապստամբները վերադառնում են իրենց նախկին տեղակայման վայր։ Խռովարարների մի մասը հանձնվում է իշխանություններին, իսկ Էլիավան իր համախոհների մի մասի հետ հեռանում և թաքնվում է անտառում։


== Հետագա իրադարձություններ ==
Համաձայն Վրաստանի իշխանությունների տարածած պաշտոնական հայտարարության՝ 2000 թվականի հուլիսի 9-ին Ակակիա Էլիավան Զեստափոն քաղաքում Վրաստանի պետական անվտանգության նախարարության հատուկ նշանակության ջոկատի կողմից սպանվել է։ Գործողության ընթացքում նրա խմբի ևս մեկ անդամ է՝ Գոչի Գվիլավան, նույնպես սպանվել է, իսկ երեք այլ անձինք՝ ձերբակալվել։ Ըստ պաշտոնական տեղեկությունների՝ գործողությունն իրականացվել է Էլիավայի ու նրա խմբի կողմից պատանդ վերցված ոստիկաններին ազատ արձակելու համար։


== Տես նաև ==
Զվիադականներ


== Ծանոթագրություններ ==
Լիպարիտ Գյուլբուդաղյան

Լիպարիտ Վաղարշակի Գյուլբուդաղյան (հուլիսի 23, 1912(1912-07-23) կամ հուլիսի 23 (օգոստոսի 5), 1912, Կողբ, Սուրմալուի գավառ, Երևանի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 15, 2003(2003-05-15)), հայ խորհրդային քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1974)։


== Կենսագրություն ==
1939 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1946-2003 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ օրգանական քիմիայի ամբիոնում։
Աշխատանքները վերաբերում են քինոլինի քիմիային։ Առաջարկել է տարաեռացիկլային միացությունների սինթեզի նոր եղանակ։ Սինթեզել և ուսումնասիրել է պարաալկօքսիբենզոյական թթվի մի շարք ամինաէսթերներ (Ա․ Լ․ Մնջոյանի հետ), որոնց հիման վրա հետագայում ստեղծվեցին գանգլերոն և քվատերոն դեղանյութերը։


== Երկեր ==
Քիմիայի հրաշալիքները, Երևան, 1955։
Հրաշալի նյութեր, Երևան, 1965։
Օրգանական քիմիայի պրակտիկում, ուսումնական ձեռնարկ, 1984։


== Ծանոթագրություններ ==
Ստեփանոս Աբկարյան

Ստեփանոս Աբկարյան (Անկյուրացի, ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XVIII դարի հայ մանկավարժ-բնագետ։ Միակ հայտնի աշխատությունը՝ «Գիրք որ կոչի սկզբունք բնական գիտութեանց» (1796), դասագիրք է՝ գրված մանուկների համար։ Գրքում հարց ու պատասխանի ձևով տեղեկություններ են տրվում Երկրին վերաբերող գիտությունների, հատկապես՝ աշխարհագրության մասին, ընդհանուր գծերով բնութագրվում են Արեգակնային համակարգության մեջ Երկրի դիրքն ու կառուցվածքը, ինչպես և մթնոլորտային երևույթներն ու օրգանական աշխարհը։


== Ծանոթագրություններ ==
Ռոբերտ Ֆլյուքս

Ռոբերտ Ֆլյուքս (մայիսի 5, 1967(1967-05-05), Զալցգիթեր, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի երաժիշտ, Oomph! ռոք-խմբի բաս-կիթառահար։
Ֆլյուքսը ծնվել է Գերմանիայի Զալցգիթեր-Լեբենշթեդտ քաղաքում։ Երբ նա 11 տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Վոլֆսբուրգ։ Դպրոցում սկսում է սպորտով և երաժշտությամբ պարապել, 14 տարեկանից սկսում է դասական կիթառի պարապմունքների հաճախել։ 16 տարեկան հասակում գնում է իր առաջին կիթառը, և սկսում նվագել դպրոցական խմբերում։ 1989 թվականին Վոլֆսբուրգի Ինդի-փառատոնի ընթացքում ծանոթանում է Դերոի ու Քրեփի հետ։ Հետագայում երեքով ստեղծում են Oomph! խումբը։
Ռոզումակովո (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)

Ռոզումակովո (ուկրաիներեն՝ Розумакове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Միլի դաշտավայր

Միլի դաշտավայր կամ Միլի տափաստան, Կուր-Արաքսյան դաշտավայրի մասը։ Գտնվում է Ադրբեջանում՝ Կուրի աջ ափին, Արաքսի ստորին հոսանքից արեմուտք։ Հայտնի է նաև Արցախի դաշտավայր անունով։


== Կլիմա ==
Կիսաանապատային հարթավայր է, արևմուտքում բարձրադիր, մասնատված չոր հեղեղատներով, հյուսիս-արևելքում՝ օվկիանոսի մակարդակից ցածր։ Կլիման չորային է, շոգ ամառով, տարեկան մոտ 300 մմ տեղումներով։ Հողերը գորշ դարչնագույն են, գորշ, գորշ մարգագետնային, տեղ-տեղ՝ աղակալած, անապատային։ Բուսականությունը կիսաանապատային է, տափաստանային։ Ոռոգելի հողագործության և անասնապահության շրջան է։
2003 թվականին այստեղ ձևավորվել է Աղ Գյոլի ազգային պարկը։


== Վարչական բաժանում ==
Ադրբեջանի վարչական բաժանման համաձայն՝ այստեղ են գտնվում Բարդայի, Բեյլագանի, Աղջաբեդի, Իմիշլիի, Ֆիզուլիի և Աղդամի շրջանները։ Վերջին երկուսի մեծ մասը գտնվում են Արցախի պաշտպանության բանակի հսկողության տակ։ Քաղաքականապես հայտնի է որպես «Դաշտային Ղարաբաղ»։
Այժմ այստեղ բնակվում է ավելի քան կես միլիոն մարդ, որոնց մի մասը քաղաքներում՝ Աղջաբեդի (40 հազար), Բարդա (39 հազար), Իմիշլի (36 հազար), Բեյլագան (35 հազար)։


== Պատմություն ==
Միլի դաշտավայրի տարածքում հայտնաբերվել է բրոնզեդարյան բնակատեղի Նարգիզթեփեն, ինչպես նաև վաղ միջնադարյան ամրոց Օրեն կալան, որը համապատասխանում է Մեծ Հայքի Փայտակարան քաղաքին։ Միջին դարերում այստեղ հաստատվել են թյուրքախոս ցեղեր՝ օթուզ-իքի, իգիրմի-դյորթ և այլն, որոնք դեպի լեռներն են մղել տեղացի հայ և ուտի բնակչությանը, հետագայում դարձել են ադրբեջանցի ժողովրդի մի մասը։ Նրանց գլխավոր զբաղմունքը եղել է կիսաքոչվոր անասնապահությունը, իսկ արհեստական ոռոգման ցանցի կառուցման շնորհիվ 20-րդ դարի երկրորդ կեսից նրանք սկսել են զբաղվել երկրագործությամբ։


== Ծանոթագրություններ ==
Սենտ Իպոլիտ (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)

Սենտ Իպոլիտ (ֆր.՝ Saint-Hippolyte), համայնք Ֆրանսիայում, Պուատու Շարանտա մարզի Ծովափնյա Շարանտի գավառում։ Մտնում է Տոննե Շարանտ կանտոնի Ռոշֆոր շրջանի կազմի մեջ։ 
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17346։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 1329 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Սենտ Իպոլիտ (ֆր.)
Կուռտնա (գյուղ, Վեյկե-Մաառյա շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿուռտնաԿուռտնա (էստ․՝ Kurtna), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վեյկե-Մաառյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 27 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Կնյաժայա Բայգորա

Կնյաժայա Բայգորա (ռուս.՝ Княжая Байгора), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Գրյազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 812 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կոլոսովա

Կոլոսովա (էստ․՝ Kolossova), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռսկա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Նիմե (գյուղ, Մառտնա շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՆիմեՆիմե (էստ․՝ Nõmme), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Մառտնա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Մուջա

Մուջա (իտալերեն՝ Muggia), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Տրիեստի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 13 409 մարդ՝ ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 981 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 14 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 34015։ Հեռախոսային կոդ՝ 040։
Կոմունայի հովանավորները համարվում են Սրբոց Հովհաննեսն ու Պողոսը։ Տոնը նշվում է հունիսի 26-ին։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնական աճ


== Կապի տվյալներ ==
Հեռախոս՝ 040 3360111
Էլեկտրոնային փոստ՝ urp@com-muggia.regione.fvg.it
Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.muggia.ts.it


== Պատկերասրահ ==

		


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Գալաչյան

Գալաչյան, հայկական ազգանուն։


== Ազգանունը կրողներ ==
Գոհար Համբարձումի Գալաչյան (1923-2008), հայ օպերային երգչուհի՝ մեցցո-սոպրանո։
Սոֆյա Մելիքի Գալաչյան (1889-1960), հայ բժիշկ, մանկագիր։


== Տես նաև ==
Գալայճյան
Ղալայչյան


== Ծանոթագրություններ ==
Կազիլովո

Կազիլովո (ռուս.՝ Казилово), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ալեքսանդրոդար (գյուղ, Պետրովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱլեքսանդրոդարԱլեքսանդրոդար (ուկրաիներեն՝ Олександродар), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Պետրովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ալեքսանդրոդար գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Սոֆիևսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

Սոֆիևսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Софіївська сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սոֆիևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 990 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 72.4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13.67 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 7 բնակավայր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Ալդան (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալդան (այլ կիրառումներ)Ալդան, գետ Յակուտիայում, Լենայի աջ վտակը։
Սկիզբ է առնում Ստանկովյան լեռնաշղթայի հյուսիսայի լանջից, հոսում Ալդանի բարձրավանդակով։ Երկարությունը 2273 կմ է, նավարկելի է գետաբերանից 1753 կմ։ Գլխավոր նավակայանները՝ Տոմոտ, Ուստ-Մայա, Խանդիգա։


== Անվանումը ==
Անվանումը (ռուսերեն՝ Алда́н) առաջացել է մոնղոլերեն ալթան «ոսկի» բառից (գետի ավազանում կա ոսկու խոշոր հանքավայրեր)։


== Աղբյուրներ ==
Ուրիցկի շրջան (Օրյոլի մարզ)

Ուրիցկի շրջան (ռուս.՝ Урицкий район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Օրյոլի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Նարիշկինո։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 838,4 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 19981 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 23,83 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Տավեռնոլա Բերգամասկա

Տավեռնոլա Բերգամասկա (իտալերեն՝ Tavernola Bergamasca), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում։
Բնակչությունը՝ 2272 մարդ։ Խտությունը կազմում է 189 մարդ/կմ²։ Տարածքը ՝ 12 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24060։ Հեռախոսային կոդ՝ 035։


== Ծանոթագրություններ ==
(2662) Կանդինսկի

(2662) Կանդինսկի (անգլ.՝ Kandinsky), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,44003 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0541 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,826 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1392,17 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,25859 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,91° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(2662) Կանդինսկի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Նիյազիի տուն թանգարան

Նիյազիի տուն թանգարան, տուն-թանգարան, որտեղ ապրել է ադրբեջանցի խորհրդային կոմպոզիտոր և դիրիժոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Նիյազի Թակիզադե Հաջիբեկովը 1958-1984 թվականներին։ Թանգարանը գտնվում է Բաքվում, Բյուլ-Բյուլի 21 հասցեում։


== Պատմություն ==
Նիյազին 1958 թ.-ից մինչև իր մահը, ապրում էր այս բնակարանում։ Նիյազիի տուն-թանգարանը հիմնադրվել է 1990 թ. դեկտեմբերի 28-ին Ադրբեջանի մշակույթի նախարարության հրամանով։ Թանգարանը բացվել է 1994 թ. սեպտեմբերի 18-ին։ Թանգարանի տնօրենն է Բայրամով Ռզան։


== Ցուցահանդես ==

Տուն թանգարանը բաղկացած է հինգ սենյակից։ Սենյակների 3-ը (ննջասենյակ և աշխատանքային սենյակ) հուշահամալիր են։ Մյուս երկու սենյակները օգտագործվում են որպես ցուցասրահ և հյուրասենյակ։ Ցուցասրահում ցուցադրվում են լուսանկարներ, նշումներ, պաստառներ, ծրագրեր եւ այլն, որոնք արտացոլում են Նիյազի կյանքն ու ստեղծագործությունը։
Նիյազիի տան թանգարանը ունի 120 բանը Նիազիի ձեռագրերը, 2746 լուսանկարները, 486 գրքեր և նշումներ, Այլ կոմպոզիտորների 5 ձեռագրեր։


== Պատկերասրահ ==
Թանգարանի պատկերը
		
		
		
		


== Տես նաև ==
Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
Ադրբեջանի արվեստի ազգային թանգարան
Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարան
Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան
Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան
Բյուլ-Բյուլի տուն-թանգարան


== Ծանոթագրություններ ==
Վալենսիա (ինքնավար համայնք)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վալենսիա (այլ կիրառումներ)Վալենսիա կամ Վալենիսայի երկիր (իսպ.՝ Valencia, Comunidad Valenciana, կատ.՝ Comunitat Valenciana), ինքնավար համայնք է Իսպանիայի թագավորության կենտրոնական և հարավ արևելյան մասում, որի վարչական կենտրոնը Վալենսիա քաղաքն է։
Համայնքը 518 կմ երկայնքով փռվում է Միջերկրական ծովի ափով և ունի 23,259 կմ² տարածք իր 5.1 միլիոն բնակչությամբ (2009)։ Նրա տարածքը հիմնականում գտնվում է պատմական Վալենսիայի թագավորության սահմաններում։ Այն բաժանվում է երեք պրովինցիաների՝ Կաստելիոն, Վալենսիա և Ալիկանտե։
Համաձայն իր ինքնավարության կարգավիճակի Վալենսիայի ժողովուրդը համարվում է ինքնուրույն ազգություն Իսպանիայում։ Նրանց արմատները գալիս են Կատալոն-արագոնացիների արաբների կողմից գաղութականացման ժամանակաշրջանից, որից հետո Վալենսիան գրավեց Խամես I-ը 1238 թվականին Ռեկոնկիստայի ժամանակ։ Նոր հիմնադրված Վալենսիայի թագավորությունը դարձավ ինքնավար տերություն Արագոնի թագավորության-ի ենթակայության տակ։ Վալենսիան թևակոխեց ոսկե դարաշրջան 15-րդ դարում՝ դառնալով թագի մշակութային և տնտեսական կենտրոնը, որտեղ ծնվեցին միջնադարյան կատալոնական գրականության ամենանշանավոր գործիչները։ Ինքնակառավարվող կարգավիճակը մնաց նաև Իսպանական թագավորության առաջացումից հետո, սակայն 1707 թվականին Ֆիլիպ V-ի կողմից այն չեղարկվեց։ Վալենսիայում ազգայնականացումը աճեց 19-րդ դարում։ Ինքնակառավարման ռեժիմը վերականգնվեց միայն 1982 թվականին, երբ Իսպանիան անցում կատարեց դեպի ժողովրդականություն։
Վալենսիայի ժողովուրդը խոսում է կատալոներենի ճյուղ համարվող վալենսերենով։ Պատմականորեն վալենսերենը քաղաքական ճնշումների առարկա է եղել, քանի որ երկրում առաջնությունը տրվել է իսպաներենին։ Այն իր կարգավիճակը վերադարձրել է միայն 1982 թվականին, որից հետո վալենսերենը ներդրվել է վարչական և կրթական ոլորտ։ Սակայն լեզվի օգտագործումը բնակչության մոտ գնալով նվազում է, քանի որ Իսպանիայի մյուս հատվածներից վերջին տարիներին նկատվում է բնակչության ներհոսք, որոնք հիմնականում իսպանախոս են։


== Ծագում ==
Վալենսիան հիմնադրվել է հռոմեացիների կողմից, որին տրվել է «Valentia Edetanorum», որը թարգմանաբար նշանակում է 'Էդետանի երկրի քաջեր (կամ կտրիճներ)'։ Արաբական շրջանում Վալենսիայի թայֆայի հիմնադրման հետ անվանումը վերափոխվեց (արաբերեն بلنسية) (Բալանսիա), ինչն արաբների հեռանալուց հետո վերափոխվեց ներկայիս Վալենսիայի։


=== Անվանումների տարաձայնություններ ===
«Վալենսիայի ինքնավար համայնք»-ը Վալենիայի ստանդարտ թարգմանությունն է։ Անվանումը տրվել է 1982 թվականին Վալենսիային ինքնավար համայնքի կարգավիճակ շնորհելուց հետո, իսպաներեն Comunitat Valenciana: Այս անվանումը ամենաօգտագործվողն է պետական, տուրիստական, լրատվամիջոցների և իսպաներեն գրավոր փաստաթղթերում։ Սակայն օգտագործվում է նաև «Վալենսիա երկիր» (País Valencià) տարբերակը հիմնականում վալենսիացիների, ովքեր սատարում են ձախակողմյան ուժերին, տարբեր քաղաքացիական կուսակցությունների, կատալոներեն գրավոր փաստաթղթերում և Վալենսիայի հիմնական կրթական հաստատությունների կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==
Դիլոկ (գյուղ, Մուկաչևոյի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԴիլոկԴիլոկ (ուկրաիներեն՝ Ділок), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դիլոկ գյուղում բնակվում էր 332 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,564 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 588,65 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Տեր Սարգիսի խաչքար (Հակոբավանք)

Տեր Սարգիսի խաչքար, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Քոլատակ գյուղից 1,5 կմ հյուսիս ընկած անտառոտ լեռնաբազուկի վրա գտնվող Հակոբավանք վանական համալիրում։


== Տեղադրություն ==
Խաչքարը ագուցված է գավթի ներսում, արևելյան որմնամույթի մեջ։


== Վիմական արձանագրություն ==
Խաչքարը ունի 5 տող վիմական արձանագրություն
Թ[ՎԻՆ] :ՈՀԳ: (1225). ԵՍ ՏՐ. ՍԱՐԳԻՍ,
ԵՂԲԱԻՐՈՐԴԻ Տ[ԵԱՌ]Ն ԳԻՈՐԳԱ, ԵՂԲԱ
ՅՐ, ՏՐ. ՅԱԿՈՎԲՈՍԻ, ԱՌԱՋՆԱՈՐԴ Տ
ԱՆՍ ՄԵԾԱՐԵԱՆՑ ԿԱՆԳՆԵ8Ի ԶԽԱ
ՉՍ ԲԱՐԷԽԱԻՍ ՄԵԶ ԱՌ ԱԾ


== Տես նաև ==
Հակոբավանք


== Ծանոթագրություններ ==
Սակաիդե

Սակաիդե (ճապ.՝ 坂出市 Սակաիդե-սի) քաղաք Ճապոնիայի Սիկոկու կղզում, Կագավա պրեֆեկտուրայում։ Քաղաքի տարածքը 92.46 կմ² է, բնակչությունը՝ 53,602 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), բնակչության խտությունը 579,73 մարդ/կմ² է։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1942 թվականի հուլիսի 1-ին։


== Տնտեսություն ==
17-րդ դարի սկզբից ի վեր Սակաիդեն եղել է աղի արտադրության կենտրոն։ Ներկայումս աղի արդյունահանման տարածքի մի մասը վերածվել է արդյունաբերական տարածքի, որտեղ զարգանում են քիմիական, նավթավերամշակման և ինժեներական արդյունաբերությունները։ 1988 թվականին կառուցվել է Սեթո-Օաշի կամուրջը (瀬 戸 大橋 «Մեծ Սեթո կամուրջ»), որը միացնում էր Սիկոկուն և Օկայաման և անցնում Սակաիդեի տարածքով։


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքից 7 կմ արևելք, Սիրամին լեռան վրա, գտնվում է Սուտոկու կայսրի (1119–1164 թթ.) գերեզմանը, որը այստեղից աքսորվեց Հոգենների ապստամբության ժամանակ կրած պարտությունից հետո։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Քույր քաղաքներ ==
 ԱՄՆ Սաուսալիտո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
 ԱՄՆ Լենսինգ, Միչիգան, ԱՄՆ


== Տես նաև ==
Ճապոնիայի պատմական վայրերի ցանկ (Կագավա)
Ճապոնիայի քաղաքների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
http://www.city.sakaide.kagawa.jp/ Sakaide City official website. պաշտոնական կայք
Официальный сайт(ճապոներեն)
Ռենդոլ շրջան (Տեխաս)

Ռենդոլ շրջան (անգլ.՝ Randall County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.367 կմ² է, բնակչությունը՝ 104.312 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քենյոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1876 թ.։
Աստերոիդների ցանկ (64901-65000)

Աստերոիդների ցանկ (64801-64900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (65001-65100)
 Աստերոիդների ցանկ (64801-64900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (65001-65100)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (60001)-(65000)»։ www.minorplanetcenter.net
Կաղարծիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտունու շրջան)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Կաղարծի գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 18 հուշարձան։

 


== Տես նաև ==
Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (42001-42100)

Աստերոիդների ցանկ (41901-42000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (42101-42200)
 Աստերոիդների ցանկ (41901-42000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (42101-42200)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (40001)-(45000)»։ www.minorplanetcenter.net
Ջերմաքարշ

Ջերմաքարշ, լոկոմոտիվի տեսակ, որում առաջնային շարժիչը ներքին այրման շարժիչն է։ Հիմնական տարրերն են․ շարժիչը, ուժային փոխանցումը, անձնակազմի հատվածամասը, օժանդակ սարքավորումը։ Շարժիչներից էներգիան էլեկտրական, հիդրոմեխանիկական և մեխանիկական փոխանցմամբ հաղորդվում է անձնակազմի հատվածամասի անվազույգերին։ Ջերմաքարշերում տեղակայվում են երկտակտ և քառատակտ շարժիչներ։ Լինում են մարդատար և ապրանքատար։ Ջերմաքարշի նախատիպերն են ավտոդրեզինան և մոտորաքարշը (600 ձ. ու-ից պակաս հզորությամբ)։ ՍՍՀՄ-ում առաջին ջերմաքարշը ստեղծվել է 1924-ին։ Տարածված են գլխավորապես էլեկտրական փոխանցմամբ ջերմաքարշերը (էլեկտրական ջերմաքարշեր)։ Հզորությունը 300-ից (մանևրային) մինչև 4000 կվտ է, ՕԳԳ-ն՝ մոտ 30%, արագությունը՝ 120—160 կմ/ժ և ավելի։
Գրիգոր Լուսիկենց

Գրիգոր Մատթեոսի Լուսիկենց (ծն. և մահ. թիվը անհայտ), XVII դարի երկրորդ կեսի քաղաքական գործիչ, Նոր Ջուղայի հայ առևտրական ընկերության ղեկավարներից։ Ընկերության հանձնարարությամբ 1666 թվականին մեկնել է Մոսկվա և պայմանագիր կնքել (31.5.1667) Ռուսաստանի հետ՝ իրանական ապրանքները Նովգորոդի և Արխանգելսկի վրայով Եվրոպա արտահանելու համար։ 1671 թվականին կրկին մեկնել է Մոսկվա և Ալեքսեյ Միխայլովիչ ցարին ներկայացրել (մարտ) հայ խոջաների ուղերձը, ապա ընդլայնել ու վերակնքել (7.2.1673) նախկին պայմանագիրը։ Միաժամանակ որպես պարսկ. շահի դեսպանորդ՝ ջանացել է ստեղծել Ռուսաստանի, Լեհաստանի և Իրանի ռազմաքաղաքական դաշինք՝ ընդդեմ Թուրքիայի։ Առևտրական գործերով եղել է նաև Արևմտյան Եվրոպայում։


== Ծանոթագրություններ ==