Ջոն Ֆուլեր

Ֆրեդերիկ Չարլզ Ֆուլեր (անգլ.՝ John Frederick Charles Fuller, սեպտեմբերի 1, 1878(1878-09-01), Չիչեստեր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - փետրվարի 10, 1966(1966-02-10), Falmouth, Քորնուոլ, Կոռնուոլ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), բրիտանական ռազմական պատմաբան և տեսաբան, գեներալ-մայոր (1930): Նա աշխարհում առաջինը  զարգացրել և իրականացրել է տանկային առաջխաղացում։


== Կենսագրություն ==
Նա իր ռազմական կարիերան սկսել է 1899-1902 թվականների Անգլո-բուրական պատերազմի ժամանակ կրտսեր սպայի կոչումով, 1915 թվականին ավարտել է գլխավոր շտաբի ակադեմիան։ 1916 թվականի դեկտեմբերին, երբ ստեղծվել է բրիտանական Պանզերի կորպուսը, Ֆուլերը առաջադրվել է փոխգնդապետ և սկսել աշխատել նոր կազմավորման շտաբում։
Նա պլանավորել էր առաջին տանկային հարձակումը, որը ներխուժել է գերմանական ճակատ, ապահովելով դաշնակիցների հաղթանակը Կամբրայիում 1917 թվականի նոյեմբերի 20-ին։
Առաջին աշխարհամարտը ավարտել է որպես տանկային կորպուսի աշխատակազմի ղեկավար։
1926 թվականին Ֆուլերը եղել է Մեծ Բրիտանիայի գլխավոր շտաբի պետի օգնական, 1927 թվականին՝ դիվիզիայի աշխատակազմի ղեկավար, 1929 թվականին՝ բրիգադի հրամանատար։ Թոշակի է անցել 1933 թվականից։
Ֆուլերը հայտնի է որպես ժամանակակից տանկային պատերազմի առաջին տեսաբան, ներառյալ, այսպես կոչված, «պատերազմի սկզբունքները» դասակարգելը։ Նա նաև լուսարձակի տեսակներից մեկի գյուտարարն է։
Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում նա գրել է մի շարք աշխատանքներ («Ապագա պատերազմի մասին», «Պատերազմի վերափոխումը», «Պատերազմը և արևմտյան քաղաքակրթությունը», «Վիշապի ատամները» և այլն), որոնցում նա քննադատել է դիրքային պատերազմի մեթոդները։ Մեծ ուշադրություն է դարձրել ապագա պատերազմում այնպիսի խիստ շարժական միջոցների, ինչպիսիք են տանկերն ու ինքնաթիռները օգտագործելը։ 1920-ականներին Ֆուլերը համբավ ձեռք բերեց որպես պատերազմի տեսության հիմնադիրներից մեկը` «փոքր մասնագիտական ​​բանակների » կողմից, որոնք հագեցված են ամենաթարմ տեխնոլոգիայով։
Հետագա պատերազմի անցկացման մասին նրա գաղափարները հեղափոխական էին, բայց դրանք հիմնականում հետաքրքրում էին գերմանացիներին՝ հայրենիքում առանց  պատշաճ պատասխան գտնելու։ Որոշ ժամանակ Ֆուլերը համագործակցում էր ևս մեկ հավասարապես հայտնի տեսաբան և ժամանակակից պատերազմի սկզբունքների մշակողի` Լիդըլ Հարտի հետ։
Ֆուլերի տեսությունների և սկզբունքների հիման վրա կառուցվել են Երրորդ Ռեյխի տանկային ուժերը։ Ապագայում Հայնց Գուդերյանի նման հայտնի հրամանատարները նրա դպրոցի հետևորդներն էին ՝ հետագայում զարգացնելով այն և հայտնի դարձնելով այն որպես բլիցքրիգ.
1933 թվականին Ֆուլերը, հիասթափված բրիտանական կառավարության պասիվությունից բանակը վերակազմավորելու և արդիականացնելու ոլորտում, մասնակցում էր սըր Օսվալդ Մոսլիի հետ բրիտանական ազգային սոցիալիստական ​​շարժմանը, այդ ժամանակ առանց հիմքերի հավատալով, որ միայն նոր կառավարության միջոցով հնարավոր եղավ սկսել բանակի լիակատար վերակազմավորումը։ Որպես Բրիտանիայի ֆաշիստների միության անդամ՝ նա ղեկավարում էր կուսակցական կադրերը և համարվում էր Մոսլիի ամենամտերիմ գործընկերներից մեկը։ 1935 թվականին, խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, Ֆուլերը դեմ է արտահայտվել արտաքին գործերի նախարարին և ապագա վարչապետ Էնթոնի Իդենին։ Նա նաև ստորգետնյա աջակողմյան «Հյուսիսային լիգա» խմբի անդամ էր:. 
1939-ի ապրիլի 20-ին Ֆուլերը Ադոլֆ Հիտլերի պատվին Բեռլինում անցկացվող զորահանդեսի  հյուրն էր՝ նվիրված ֆյուրերի հիսուներորդ տարեդարձին, որի ընթացքում նա դիտում էր մեխանիզացված և շարժիչ ուժերը, որոնք երեք ժամ շարունակ շարժվում էին դեպի ֆյուրերը։ Զորահանդեսից հետո Հիտլերը հարցրեց նրան. «Հուսով եմ ՝ երջանիկ եք ձեր երեխաների հետ»։ Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի միջև պատերազմի բռնկումից և Չերչիլի կաբինետի իշխանության գալուց հետո նա ամբողջովին հեռացավ քաղաքականությունից և չի նկատվել աջակողմյան կուսակցությունների հետագա կապերի մեջ։
Համագործակցել է Daily Mail-ի հետ, որտեղ նա հոդվածներ է հրապարակել 1935-1936 թվականներ Իտալա-եթովպիական պատերազմի, 1936-1939 թվականների Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի վերաբերյալ։ 1946 թվականին հրատարակել է «Պատմություն և զենք» գիրքը, որում զետեղվել է սպառազինության զարգացման և պատմական իրադարձությունների միջև փոխհարաբերությունների վերլուծություն։ Նրա արևմտյան աշխարհի եռահատոր ռազմական պատմությունը (1954-1956) ընդգրկում է Հին աշխարհից մինչև Երկրորդ աշխարհամարտը ընկած ժամանակահատվածը։ 
Մահացել է 1966 թվականի փետրվարի 10-ին Ֆալմութում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագրություն ==
Фуллер Дж. Танки в великой войне 1914—1918 гг. — М., 1923.
Фуллер Дж. Ф. Ч. Военное искусство Александра Великого / Пер. с англ. Н. А. Поздняковой. — М.: Центрполиграф, 2003. — 350 с. — ISBN 5-9524-0606-8
Фуллер Дж. Ф. Ч. Военное искусство Александра Великого / Пер. с англ. А. С. Коноплева, А. Л. Уткина. — Смоленск: Русич, 2006. — 320 с. — (Популярная историческая библиотека) — ISBN 5-8138-0730-6
A. J. Trythall. «Boney» Fuller: The Intellectual General. London, 1977.
Alaric Searle. Was there a 'Boney' Fuller after the Second World War? Major-General J. F. C. Fuller as Military Theorist and Commentator, 1945—1966. // War in History, 11/3 (2004), pp. 327—357.
Mark Urban. Generals. London, 2005. — the chapter on Fuller


== Գրականություն ==
Кулиш В. Фуллер — военный идеолог империализма // О военной идеологии американского империализма. — М.: Воениздат, 1951.
Огарков Н. В. Фуллер, Джон // Советская военная энциклопедия. — М.: Воениздат, 1980. — Т. 8. — С. 348. — 687 с. — 106 000 экз.