Սեմերու հրաբխի ժայթքում

Սեմերու հրաբխի ժայթքում, Ինդոնեզիայի Ճավա կղզում գտնվող հրաբխի պայթեցման։ ժայթքում է տեղի ունեցել։ Սկսվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 4-ին։ Ժայթքման հետևանքով տարհանվել է 10 655 մարդ։, զոհվել է առնվազն 57 մարդ, վիրավորվել՝ 169-ը։, ևս 23-ը համարվում են անհետ կորած։ Ժայթքման ընթացքում ավերվել են նաև 5205 բնակելի տներ և մի քանի հասարակական շենքեր։


== Նախապատմություն ==
Սեմերուն Ինդոնեզիայի ամենաակտիվ հրաբուխներից մեկն է։ Սեմերու հրաբխի բարձրությունը 3676 մետր է, ինչը նրան դարձնոմ է Ճավայի ամենաբարձր հրաբուխը։ Հրաբուխը հրաբխային լեռների շղթայի մի մաս է կազմում, որոնք ձգվում են Հյուսիսային Սումատրայից մինչև Փոքր Զոնդյան կղզիներ։ Ինդոնեզիայում հրաբխային ակտիվությունը հիմնականում կապված է Ավստրալիական և Զոնդյան սալերի ենթադուկցիայի հետ։ Ժայթքման մասին ամենահին գրառումը թվագրվում է 1818 թվականով։ Սեմերուի աննշան ժայթքումը տեղի է ունեցել 2021 թվականի հունվարին, զոհերի մասին չի հաղորդվում։
2021 թվականի դեկտեմբերի 4-ի ժայթքումը վերջինն էր հրաբխի պայթեցման ժայթքումների շարքում 2014 թվականից ի վեր։ Հրաբխի վերջին ժայթքումներն ուղեկցվել են պիրոկլաստիկ հոսքերով, տարբեր աղբով և բեկորներով։


=== Անցյալ պատահարներ ===
Սեմուրի ամենամահաբեր ժայթքումը տեղի է ունեցել 1909 թվականի օգոստոսի 29-ին, երբ պիրոկլաստիկ հոսքերը և լավան ոչնչացրել են 38 բնակավայր և 600-800 հեկտար գյուղատնտեսական հողեր։ Այդ ժայթքումը 208 մարդու կյանք է խլել։ Հրաբխային ժայթքումից հետո հրաբխային ակտիվության մեծ մասը սահմանափակվել է աննշան սթրոմբոլյան ժայթքումներով, սակայն 1993 թվականին հրաբուխը կրկին ժայթքել է՝ խլելով 3 մարդու կյանք։
1981 թվականի մայիսին հորդառատ անձրևները հանգեցրել են հրաբխի գագաթին գտնվող խառնարանային լճի հեղեղմանը, ինչը հանկարծակի ջրհեղեղ է առաջացրել։ Վեց շրջանների մոտ 26 գյուղ լրջորեն տուժել է հեղեղումներից։ 1981 թվականի ջրհեղեղների հետևանքով զոհվածների պաշտոնական թիվը կազմել է 251 մարդ, ևս 120 մարդ անհետ կորել է, 152-ը՝ վիրավորվել։


== Ժայթքում ==


=== Իրադարձություններ ===
Ժայթքումը սկսվել է 2021 թվականի դեկտեմբերի 4-ին տեղական ժամանակով ժամը 14։50-ին՝ հրաբխային մոխրի ամպը արտանետելով 12 000 մետր բարձրությամբ։ Ենթադրվում է, որ ժայթքումը սկսվել է, երբ հրաբխային գմբեթը փլուզվել է ինտենսիվ տեղումների պատճառով։ Բանդունգի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հրաբուխի մասնագետն ասել է, որ ժայթքման բեկորների հոսքը նյութի կուտակում էր նախորդ ժայթքումներից։ Տեղատարափ անձրևները հրաբխային նյութ են ավերել գագաթին՝ ապակայունացնելով լավային գմբեթը։
Էներգետիկայի և հանքային ռեսուրսների նախարարության երկրաբանական դեպարտամենտի հաշվետվության համաձայն՝  խարույկի բարձրությունը կարող էր հասնել 45 կիլոմետրի, ԶԼՄ-ներում նաև հայտնում են 11 կիլոմետրից ոչ ավելի բարձրության մասին։ Շարունակվում են ուսումնասիրությունները որոշելու խարույկի բարձրությունը։
Լավային գմբեթի հիմնական փլուզումից հետո 24 ժամվա ընթացքում երեք ավելի փոքր ժայթքումներ են տեղի ունեցել։ Առաջին նվազ ժայթքումը սկսվել է դեկտեմբերի 6-ին, տեղական ժամանակով ժամը 07։18-ին։ Այս ժայթքումը առաջացրել է պիրոկլաստիկ հոսքեր և լավայի հոսքեր, որոնք իջել են 2,5 կիլոմետր ներքև բլրի վրա։Փրկարարները ստիպված են եղել դադարեցնել գործողությունը շարունակվող ժայթքումների պատճառով։.


=== Ժամանակագրություն ===


=== Ժայթքման վաղ նախազգուշացումներ ===
Հրաբխագիտության և երկրաբանական վտանգների մեղմացման կենտրոնի (PVMBG) տվյալներով՝ հնարավոր ժայթքման նախազգուշացումները WhatsApp-ի միջոցով ուղարկվել են ժայթքումից չորս օր առաջ (դեկտեմբերի 1-ին)։ Դեկտեմբերի 2-ին նաև նախազգուշացումներ են ուղարկվել, որոնցում խորհուրդ է տրվել չմոտենալ հրաբխային խառնարանին։ Գյուղի բնակիչները, սակայն, հայտարարել են, որ խոշոր ժայթքման մասին ոչ մի վաղ նախազգուշացում չեն ստացել։ Նրանք ավելացրել են, որ PVMBG-ը ոչ մի նախազգուշացում չի արել և բնակիչներին չի տեղեկացրել ժայթքման մասին։ PVMBG-ն խիստ քննադատության է ենթարկվել բնակիչների և սոցիալական լրատվամիջոցների կողմից թույլ կառավարման և բնակիչներին ժայթքելու մասին տեղեկացնելու անկարողության համար։ Գյուղերում տեղադրված նախազգուշացման համակարգը նույնպես չի գործել։


== Հետևանքները ==


=== Զոհեր և վիրավորներ ===
Նախնական հաղորդագրությունները հաստատել է երեք մարդ՝ տեղական խանութի սեփականատեր և երկու հանքագործներ, որոնք ահայտ կորել են, երբ Լումաջանգի Գլադկա-Պերակ կամուրջը փլուզվել է լահարի պատճառով։ Շուտով այդ թիվը հասել է 9-ի։
Ավելի քան 40 մարդ լրջորեն վիրավորվել է պիրոկլաստիկ հոսքերի պատճառով։ Ընդ որում, տուժանծներից 4-ը ծանր վնասվացքներով տեղափոխվել են ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք։ Ընդհանուր առմամբ 38 մարդ տեղափոխվել է Պենանգգալան բժշկական կենտրոն։ Եվս 10 հանքափորներ ավազի հանքում հայտնվել են թակարդում, և նրանց փրկելու նախնական փորձը հաջողությամբ չի պսակվել։


=== Վնաս ===
Ազգային գործակալության տվյալներով՝ Ամիլ Զաքյաթը, տների, հասարակական ենթակառուցվածքների, տեղական ձեռնարկությունների և այլ կառույցների ժայթքումից վնասը գնահատում է 310 մլրդ ռուփի։


=== Էվակուացիա ===
Դեկտեմբերի 7-ի կեսօրին տարհանվածների թիվը հասել է 3 697 մարդու։ Երեկոյան տարհանվածների թիվը հասել է 4250-ի։
Դեկտեմբերի 9-ի դրությամբ 6 542 մարդ է տարհանվել 121 բնակավայրում։ Տուժածներից շատերը, առնվազն 2 331 մարդ, ծագումով Կանդիպուրոյից էին։ Փասիրիանում ընդհանուր առմամբ տարհանվել է 1 307 մարդ։ Մի քանի հարյուր բնակիչներ նույնպես տարհանվել են Պրոնոջիվոյում, տեմպում և Սուկոդոնոյում։ Սպանվել է նաև առնվազն 2 990 այծ, ոչխար, խոշոր եղջերավոր անասուն և այլ կենդանիներ։ Վնասվել է երեսունմեկ ենթակառուցվածք։


== Ծանոթագրություններ ==