Ֆրաումյունստեր

Ֆրաումյունստեր (գերմ.՝ Fraumünster, Women's Minster- կանանց տաճար, բայց հաճախ սխալ թարգմանվում է տիրամոր տաճար, բնօրինակ անունը՝ Reichskloster Fraumünster, Ֆրաումյունստերի կայսերական մենաստան), եկեղեցի է Ցյուրիխում, որը կառուցվել է արիստոկրատների համար նախատեսված նախկին աբբայության մնացորդների վրա, որը 853 թվականին Լյուդովիգ II Գերմանացին հիմնադրել է իր դստեր՝ Հիլդեգարդի համար։ Նա Բենեդիկտյան միաբանությանն է շնորհել Ցյուրիխի, Ուրիի հողերը և Ալբիսի անտառները և վանքին անձեռնմխելիություն է շնորհել՝ այն իր անմիջական իշխանության ներքո առնելով։ Այսօր այն պատկանում է Ցյուրիխի կանտոնի Ավետարանական բարեփոխված եկեղեցուն և հանդիսանում է Ցյուրիխի չորս գլխավոր եկեղեցիներից մեկը, Գրոսմյունստեր, Պրեդիգեր և Սուրբ Պետրոս եկեղեցիների հետ միասին։


== Պատմություն ==
1045 թվականին Հենրի III թագավորը մենաստանին շուկաներ ունենալու, տուրքեր հավաքելու և մետաղադրամներ հատելու իրավունք է տալիս, այդպիսով փաստացիորեն վանամորը դարձնելով քաղաքի կառավարիչ։
Կայսր Ֆրեդերիկ II-ը 1218 թվականին աբբայությանը շնորհել է Reichsunmittelbarkeit (կայսերական անմիջականություն), այդպիսով այն տարածքային առումով անկախ դարձնելով բոլոր իշխանություններից, բացառությամբ անձամբ կայսեր իշխանությունից, և մեծացնելով աբբայության քաղաքական իշխանությունը։ Վանամայրը նշանակում էր քաղաքապետին, և նա հաճախ մետաղադրամների հատումը լիազորում էր քաղաքացիներին։ Այս շրջանի առավել հզոր վանամայրերից է եղել Եղիսաբեթ Վետցիկոնցին։
Այնուամենայնիվ, 14-րդ դարում մենաստանի քաղաքական իշխանությունը կամաց-կամաց թուլացավ, սկսած 1336 թվականին Ռուդոլֆ Բրունի կողմից Zunftordnung-ի (գիլդիայի օրենքների) հաստատմամբ, ով նաև դարձավ առաջին անկախ քաղաքապետը, այսինքն՝ չնշանակվեց վանամոր կողմից։
Աբբայությունը լուծարվել է 1524 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ Ուլրիխ Ցվինգլիի բարեփոխումների ընթացքում, որին աջակցել է վերջին վանամայր Կատարինա ֆոն Ցիմերնը։
Վանքի շենքերը ավերվել են 1898 թվականին՝ նոր քաղաքապետարանի համար տեղ ազատելու համար։ Եկեղեցու շենքն այսօր ծառայում է որպես ծխական եկեղեցի քաղաքի 34 բարեփոխված ծխերից մեկի համար։ Մյունստերհոֆը, որը պատմականորեն միջնադարյան քաղաքի գլխավոր հրապարակն ու շուկան է, անվանվել է աբբայության պատվին։ Gesellschaft zu Fraumünster գիլդիատիպ միությունը զարգացնում է նախկին վանական միաբանության ավանդույթները։


== Շագալի պատուհաններ ==
Աբբայության երգչախումբը ներառում է 5 մեծ վիտրաժներ, որոնք նախագծել է նկարիչ Մարկ Շագալը և տեղադրվել են 1970 թվականին։ 5-ից յուրաքանչյուրն ունի գերիշխող գույն և պատկերում է աստվածաշնչյան պատմություն։ Ձախից (հյուսիսային պատ) աջ 5 աշխատանքներն են՝

Մարգարեներ, պատկերված է Եղիայի երկինք բարձրանալը
Հակոբ, ներկայացնում է նրա մաքառումը և դրախտի մասին երազները
Քրիստոս, պատկերված են Քրիստոսի կյանքի տարբեր տեսարաններ
Սիոն, ցույց է տալիս աշխարհի վերջն ազդարարող հրեշտակին
Օրենք, Մովսեսը վերևից նայում է իր ժողովրդի տառապանքներըՆույնքան տպավորիչ է Հյուսիսային միջանցքի 9 մ բարձրությամբ վիտրաժը, որը ստեղծել է Աուգուստո Ջակոմետին  1940 թվականին։


== Ֆրաումյունստերի ստորգետնյա թանգարան ==
1900 թվականի վերջին վերանորոգումից ի վեր Ֆրաումյունստերի աբբայության երգչախմբի տակ գտնվող կրիպտեն փակվել էր և հանրության համար հասանելի է դարձել 2016 թվականի հունիսի 19-ից։ Եկեղեցու ամենահին մասում պահպանվել են աբբայության սուրբ մասունքները մինչև Ցյուրիխի ռեֆորմացիան արգելել է սրբերին հռոմեական կաթոլիկական երկրպագությունը։ Կրպտեի հիմքերը թվագրվում են 9-րդ դարին, երբ աբբայությունը հիմնադրվել է։ Կրիպտեն նաև ներառում է Ցյուրիխում Ռեֆորմացիայի պատմության, ճարտարապետության և տեղական պատմության ցուցադրություն, որն ուղեկցվում է մուլտիմեդիա տեղեկատվական համակարգով, ցուցադրված են դամբարանի հիմքի բեկորները և ինչպես է եկեղեցին վերակառուցվել սկզբնական ռոմանական շինարարության փուլից մինչև իր ներկայիս գոթական տեսքը՝ պատասխանատու հնագետ Դոլֆ Վիլդի ղեկավարությամբ։


== Հարմարություններ ==
Տարեկան ունենալով շուրջ 500,000 այցելու, Ֆրաումյունստերը 2016 թվականի հունիսից մշակել է այցլեուների հաճախումների նոր կառավարում։ Մինչև 60 հոգանոց այցելուների խմբերը հունիսի 20-ից ընդունվել են միայն պայմանավորվածությամբ և միայն սահմանված ժամկետներում։ Էքսկուրսիաները թույլատրվում են միայն «շշուկով» և հավատարմագրված էքսկուրսավարների կողմից, ձմռանը ժամը 10։00-16։00, ամռանը՝ համապատասխանաբար մինչև 17։00 և 18։00։


== Երգեհոն ==
6,959 խողովակներով հանդերձ Ֆրաումյունստերի երգեհոնը ամենամեծն է Ցյուրիխի կանտոնում։


== Վանամայրեր ==
Հիլդեգարդ (828-856 կամ 859), Ֆրաումյունստեր աբբայության առաջին աբբայուհին
Կատարինա ֆոն Ցիմերն (1478-1547), աբբայության վերջին աբբայուհին


== Ազգային նշանակության մշակութային ժառանգություն ==
Ազգային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային արժեքների շվեյցարական ցանկում Ֆրաումյունստերը նշված է որպես ազգային նշանակության A դասի օբյեկտ։


== Գրականություն ==
Peter Vogelsanger։ Zürich und sein Fraumünster. Eine elfhundertjährige Geschichte (853–1956). NZZ Libro, Zürich 1994, 3-85823-515-6


== Ծանոթագրություններ ==