Ինթիֆադա

Ինթիֆադա (արաբ․՝ انتفاضة‎‎), Պաղեստինյան ապստամբություն կամ Դիմադրական շարժում։ Սա առանցքային հասկացություն է ժամանակակից արաբերեն լեզվով, որը վերաբերում է օրինական ապստամբության դեմ ճնշման։


== Անվան ծագումնաբանություն ==
Ինթիֆադան արաբական բառ է, որը բառացիորեն նշանակում է «դողալ», «սարսուռ»։ Այն գալիս է արաբական տերմինից, որը նշանակում է «թափահարում»,« ազատվել», ինչպես շունն է թափում ջուրը, կամ ինչպես է մարդը ցնցվում քնած ժամանակ։


== Պատմություն ==
ինթիֆադա բառը առաջին անգամ օգտագործվել է մեր ժամանակներում 1952 թվականին Իրաքում, երբ սոցիալիստական և կոմունիստական կուսակցությունները դուրս եկան փողոցներ, բողոքելու Հաշիմյան միապետության դեմ, որը ոգեշնչված է 1952 թվականին Եգիպտական հեղափոխությամբ։
Տերմինը ընդունվել է Արևմտյան Սահարայում՝ 1970-ական թվականներին իսպանական ուժերի աստիճանական դուրսբերմամբ ՝ որպես երկրի ինթիֆադա, սակայն, ըստ էության՝ արմատավորվել է Արևմտյան Սահարայի հակամարտության մեջ Սահարայի առաջին ինթիֆադայի հետ, Սահարայի ակտիվիստների ՝ Արևմտյան Սահարայից ՝ Մարոկկոյից հարավ (1999-2004), անկախության ինթիֆադայի կամ երկրորդ Սահարայի ինթիֆադայի հետ և, վերջապես, 2011 թվականին՝ Գդեյմ Իզիկի բողոքի ցույցերով։
Պաղեստինյան համատեքստում  այն վերաբերում է 1980-ական թվականների պայքարում Պաղեստինյան ուսանողների շրջանում «ցնցելու» փորձերին, որը նրանք ընդունեցին որպես ավելի քիչ առճակատման, քան, ավելի վաղ, ռազմատենչ հռետորաբանության տերմինները, քանի որ այն չի պարունակում բռնության նրբերանգ։


== Ինթիֆադ անունով իրադարձությունների ցանկ ==
Իրաքյան ինթիֆադա - 1952 թվականին Իրաքում գործադուլների և անկարգությունների շարքը, որն ուղղված է Հաշիմական միապետության կառավարման դեմ։
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը - Սուդանում գործադուլների, անկարգությունների և ցույցերի շարքը, որն ավարտվեց Աբուդի ռազմական ռեժիմի լուծարմամբ և 1964 թվականի երկրորդ քաղաքացիական իշխանության սկսմամբ։
Մարտյան ինթիֆադա - բրիտանական գաղութային ներկայության դեմ ձախակողմյան ապստամբություն Բահրեյնում 1965 թվականի մարտին
ինթիֆադաի երկիր - Իսպանիայի գաղութային տիրապետության դեմ այն ժամանակվա Իսպանական Սահարայում 1970-ի հունիսին Լիբանանի ներքին հակամարտություններում։
Ինթիֆադա - լիբանանյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1984 թվականի փետրվարի 6)։
Լիբանանի իրադարձությունները 2005 թվականին՝ Ռաֆիկ Հարիրիի սպանությունից հետ Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունում:
Առաջին ինթիֆադան Պաղեստինյան ապստամբությունն է իսրայելական օկուպացիայի դեմ, որը շարունակվել է 1987 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1993 թվականը։ Այն նաև կոչվել է «քարերի պատերազմ», որովհետև պաղեստինցիները դուրս էին եկել կռվի քարերով և զենքերով։
Ինթիֆադ Ալ Աքսա կամ երկրորդ ինթիֆադա - իսրայելա-պաղեստինյան ուժեղացված բռնության ժամանակաշրջան, որը սկսվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի վերջին և ավարտվել է մոտավորապես 2005 թվականին։
Ինթիֆադա - մի շարք բռնի գործողություններ և հարձակումներ Երուսաղեմում 2014 թվականին։
Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտություն (2015 թվական) - 2015 իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտության էսկալացիա, որը երբեմն կոչվում է «Ալ Քուդս ինթիֆադա» կամ «Երուսաղեմի ինթիֆադա» կամ «դանակի ինթիֆադա»։
Բահրեյնում 1990-ականների ապստամբությունը - ապստամբություն, որը պահանջում է վերադառնալ ժողովրդավարական կառավարմանը, հայտնի է նաև որպես «1990-ականների ինթիֆադա»։
1991 թվականի ապստամբությունը Իրաքում - Սադամ Հուսեյնի դեմ զինված ապստամբությունը Իրաքում, որը հայտնի է նաև որպես «1991 թվականի իրաքյան ինթիֆադա
Արևմտյան Սահարայի հակամարտություն։
Սահարայի առաջին ինթիֆադա - ակտիվիստների ցույցեր Արևմտյան Սահարայի հարավում գտնվող Մարոկկոյում (1999-2004)։
Անկախության ինթիֆադա  կամ երկրորդ շաքարի ինթիֆադա, ցույցեր և անկարգություններ Արևմտյան Սահարայում ՝ Մարոկկոյից հարավ ՝ սկսած 2005 թվականի մայիսից։
2005թ թվականի ֆրանսիական անկարգությունները հաճախ անվանում են «ֆրանսիական ինթիֆադա»։
Արաբական գարուն կամ հեղափոխական ալիք, սկսվել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Թունիսում (երբեմն անվանում են «ինթիֆադա»)։
Թունիսյան հեղափոխություն կամ Թունիսյան ինթիֆադա։
2011 թվականի Եմենի հեղափոխություն կամ Եմենի ինթիֆադա։
2011 թվականի եգիպտական հեղափոխություն կամ եգիպտական ինթիֆադա։
Բողոքներ Սուդանում (2011-13 թվականներ) կամ Սուդանի ինթիֆադա։
2018-19 թվականների Արաբական բողոքներ։
2019 թվականի լիբանանյան բողոքի ակցիաներ, որոնք կոչվում են հարկային ինթիֆադա։
Հոկտեմբեր, 2019 թվական - Իրաքի բողոքի ցույցեր, որոնք կոչվում են Իրաքի ինթիֆադաներ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Andrew Hussey,  book 'The French Intifada: how the Arab banlieues are fighting the French state,'  The Guardian 23 February 2014