Ջոյ Ադամսոն

Ջոյ Ադամսոն (անգլ.՝ Joy Adamson, ի ծնե՝ Ֆրիդերիկե Վիկտորյա Գեսներ, գերմ.՝ Friederike Victoria Gessner, հունվարի 20, 1910(1910-01-20), Օպավա, Չեխիա - հունվարի 3, 1980(1980-01-03), Shaba National Reserve, Քենիա), նատուրալիստ, գրող, նկարչուհի, կենդանի բնության պաշտպան։ Մեծացրել և վայրի բնությունում ազատ է արձակել առյուծ, վագրակատու, ցանկացել է նույնն անել և ընձառյուծին։ Հայտնի է իր գրքերով, որտեղ նկարագրել է իր կյանքի Աֆրիկայի վայրի կենդանիների հետ և նրանց՝ որսագողությունից պաշտպանելու իր ջանքերը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է ունևոր գործարանատիրոջ ընտանիքում։ Ֆրիդերիկե Վիկտորյայի սիրելի ժամանցը առյուծների որսի խաղն էր։ Նա արագ վազում էր և լավ թաքնվում, իսկ խիտ շիկահեր մազերը սազում էին բաշի դերին։ Տասներկու տարեկանից սկսած՝ Ֆրիդերիկե Վիկտորյան սովորել է փորձարարական փակ դպրոցում։ Աղջիկը ջանասիրաբար սովորել է և հեշտությամբ հաղթահարել է դասավանդվող առարկաները։ Ապագա գրողը հաճախ է այցելել Վիեննայի կենդանաբանական այգի, նա ճանապարհորդել է՝ ուսումնասիրելով գազաններին։ Իր կյանքի ընթացքում նա շատ անգամ է մի երկրից տեղափոխվել մեկ այլ երկիր։ Նրանք իր առաջին ամուսնու՝ Վիկտորի հետ պայմանավորվել են, որ եթե Վիկտորիային դուր գա Քենիան, ապա Վիկտորը ևս կգա, և նրանք միասին կապրեն այդտեղ։
1937 թվականի մայիսի 12-ին Ֆրեդերիկեն Ջենովայից նավով մեկնել է Քենիա։ Նավում Ֆրեդերիկեն ծանոթացել է բրիտանացի Պիտեր Բեյլիի հետ։ Նա ամուսնալուծվել է Վիկտորից և ամուսնացել Պիտերի հետ։ Վերջինս կնոջը տվել է ոչ միայն իր ազգանունը, այլև նոր անուն՝ Ջոյ։ Միասին նրանք անցկացրել են հինգ տարի։ Ամուսինները շրջել են Աֆրիկայում, և Ջոյ Բեյլին նկարել է կենդանիներին, բույսերը և ավանդական հագուստներով բնիկներին։
Երեկույթներից մեկի ժամանակ Ջոյը հետաքրքրվել է Ջորջ Ադամսոնով, որն առանց մարտի «հանձնվել է» կենսուրախ Ջոյին։ Նա արագ ստացել է հերթական ամուսնալուծությունը, և երկու ամիս անց նրանք ամուսնացել են։
Մի օր Ջորջին հանձնարարել են որսալ և սպանել էգ առյուծ, որը հարձակվում էր մի քանի գյուղերի բնակիչների վրա։ Առաջադրանքը կատարելիս նա հայտնաբերել է, որ առյուծը երեք փոքր կորյուն է ունեցել։ Ջորջը նրանց իր հետ տուն է տարել։ Երկուսին ուղարկել են կենդանաբանական այգի, բայց մի էգ ձագի Ջոյը կտրականապես հրաժարվել է տալ։ Ձագուկն ստացել է Էլսա անունը։ Նա որոշել է դարձնել ձագուկին ընտանիքի անդամ։ Երբ Էլսան դարձել է երեք տարեկան, նրանք Ջորջի հետ սկսել են աստիճանաբար սովորեցնել առյուծին ազատությանը։ Նրան ավելի ու ավելի հեռու են տարել ճամբարից և հարձակման հրահրել վիրավոր կենդանիների վրա՝ որսորդական բնազդներն արթնացնելու համար։ Բազմաթիվ անգամներ Էլսան վերադարձել է մարդկանց մոտ, բայց ի վերջո հանդիպել է երիտասարդ առյուծի և գնացել նրա հետ։ Մինչև Ջոյը գերության մեջ մեծացված գիշատիչին չէր հաջողվել վերադառնալ վայրի բնություն։ Մեկ տարի անց Էլսան Ադամսոնների մոտ է վերադարձել երեք առյուծների հետ, որոնց նույնպես անհրաժեշտ էր դաստիարակել։
1960 թվականին Ջոյ Ադամսոնը հրապարակել է իր առաջին «Ազատ ծնված» գիրքը, որում նկարագրում է իր աշխատանքների արդյունքը։ Հետագա տարիներին Ջ. Ադամսոնը ևս երկու գիրք է գրել կենդանիների մասին, որոնք Էլսա էգ առյուծի պատմության շարունակությունն էին ՝ «Ազատ հավերժ» և «Ազատ ապրող»։ 1964 թվականին Ջոյին խնդրել են իր մոտ վերցնել էգ վագրակատվի։ Գրողը շոյված էր իր հանդեպ վստահությամբ և որոշել է անել հնարավոր ամեն ինչ, որպեսզի այս վագրակատուն վերադառնա վայրի բնություն։ Նրանց զարմանալի բարեկամության արդյունքների և պտուղների մասին կարելի է կարդալ Ջոյ Ադամսոնի «Բծավոր սֆինքս» գրքում։ Ջոյ Ադամսոնի վերջին բեսթսելլերը եղել է «Վայրի սիրտ» անվամբ ինքնակենսագրությունը։
1980 թվականի հունվարի 3-ին գրողին մահացած են գտել Քենիայի Շաբա արգելոցում։ Սկզբում հայտարարվել է, որ Ջոյ Ադամսոնի վրա առյուծ է հարձակվել։ Բայց պարզվել է, որ դա չի համապատասխանում իրականությանը։ Արդյունքում մեղավոր է ճանաչվել 18-ամյա բանվոր Նակվարե Էսային, իսկ դրդապատճառը ոչ թե թալանը, այլ վրեժխնդրությունը՝ աշխատանքից ազատման համար։ Երիտասարդը ցմահ բանտարկության է դատապարտվել։ Նա իր մեղքը այդպես էլ երբեք չի ընդունել։
Ըստ կտակի՝ Ջոյի ամուսինը Ջորջ Ադամսոնը դիակիզել է նրա մարմինը և մոխիրը ցրել է Ջոյի սիրելի երկու կենդանիների՝ էգ առյուծ Էլսայի և վագրակատու Պիպպիի գերեզմանների վրա։ Նա իր կնոջից հետո ապրել է ինը տարի։


== Գրքեր ==
Born Free: A lioness of two worlds (1960)[1] ISBN 1-56849-551-X
Living Free: The story of Elsa and her cubs (1966) ISBN 0-00-637588-X 
Forever Free: Elsa’s Pride (1964) ISBN 0-00-632885-7 
The Spotted Sphinx (1969) ISBN 0-15-184795-9
Pippa: The Cheetah and her Cubs (1970) ISBN 0-15-262125-3
Joy Adamson’s Africa: Writings and sketches (1972) ISBN 0-15-146480-4
Адамсон Дж. Африка глазами Джой Адамсон. — М.: Прогресс, 1977. — 132 с. — 180 000 экз.
Pippa’s Challenge (1972) ISBN 0-15-171980-2
Peoples of Kenya (1975) ISBN 0-15-171681-1
The Searching Spirit: An Autobiography (1978) ISBN 0-00-216035-8
Queen of Shaba: The Story of an African Leopard (1980) ISBN 0-00-272617-3 
Friends from the Forest (1980) ISBN 0-15-133645-8
List and details of all books by Joy Adamson.


== Ֆիլմեր ==
ELSA & HER CUBS [2] — 25 minutes Benchmark Films Copyright MCMLXXI by Elsa Wild Animal Appeal and Benchmark Films, Inc.
JOY ADAMSON About the Adamsons [3] Producer-Benchmark Films, Inc.
JOY ADAMSON’S AFRICA — (1977) — 86 minutes [4]
The JOY ADAMSON STORY (1980) [5] Programme featuring interviews with Joy Adamson about her life and work in Austria and in Africa, and her famous lioness Elsa. Director: Dick THOMSETT Production Company: BBC
Bibliography of films by and about Joy and George Adamson.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Вадим Эрлихман. Дикое сердце Джой Адамсон // Вокруг света. 01 февраля 2005.


== Արտաքին հղումներ ==
Адамсон // А — Анкетирование. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 209. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 1). — ISBN 5-85270-329-X.
Letters written by Joy Adamson.
Joy Adamson (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Web page about Elsa
The Elsa Conservation Trust