Կոռուպցիան Ադրբեջանում

Ադրբեջանում կոռուպցիան երկրի ներքին տնտեսությունը քայքայող էական խնդիրներից մեկն է։
Ադրբեջանում կոռուպցիայի առաջացման հիմնական նախադրյալները իշխանության և կապիտալի մերձավորությունն են, ինչպես նաև կառավարության շարունակական գտնվելը իշխանության ղեկին։
Transparency International-ի տվյալներով՝ 2016 թվականին Ադրբեջանը կոռուպցիայի ընկալունակության վարկանիշում զբաղեցրել է 176-ից 123-րդ տեղը։
Սերտիֆիկացված հաշվապահների Ասոցիացիայի գնահատմամբ՝ 2017 թվականին ուսումնասիրված 30 երկրներից Ադրբեջանը եղել է ամենամեծ ստվերային տնտեսությամբ երկիրը՝ 67 %-ը։


== Օրենսդրություն և մասնակցություն միջազգային կազմակերպություններում ==
2004 թվականի փետրվարի 1-ին ստեղծվել է «Ադրբեջանում կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնադրամ» ոչ կառավարական կազմակերպությունը։
2004 թվականին Ադրբեջանը անդամակցել է կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետությունների միջազգային խմբին (ԳՐԵԿՈ)։
Այնուհետև ընդունվել են «կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին» (2004) և «պետական պաշտոնյաների կողմից ֆինանսական միջոցների հայտարարագրման ընթացակարգերի մասին» (2005) օրենքները և մի շարք այլ օրենքներ։ 2004-2006 թվականներին երկրում գործել է կոռուպցիայի դեմ պայքարի պետական ծրագիր, իսկ 2007-2010 թվականներին գործել է կոռուպցիայի դեմ պայքարի և թափանցիկության բարձրացման պետական ռազմավարություն։
Ադրբեջանը միացել է «միջազգային հակակոռուպցիոն ակադեմիա հիմնելու մասին» համաձայնագրին և դարձել այդ կառույցի անդամ։ 2012 թվականի նոյեմբերի 29-30-ը Ադրբեջանի պատվիրակությունը մասնակցել է Վիեննայում անցկացված «միջազգային հակակոռուպցիոն ակադեմիա հիմնելու մասին» համաձայնագիրը ստորագրած երկրների և կազմակերպությունների բարձրաստիճան ներկայացուցիչների առաջին Վեհաժողովին։ Ադրբեջանում ուժի մեջ է մտել կոռուպցիայի դեմ ՄԱԿ-ի կոնվենցիան կոռուպցիայի դեմ Միավորված ազգերի կազմակերպության Կոնվենցիան (uncac), Եվրոպայի խորհրդի «կոռուպցիայի համար քրեական պատասխանատվության մասին» կոնվենցիան և «կոռուպցիայի համար քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության մասին» կոնվենցիան։ Ստեղծվել է Ադրբեջանի Հանրապետության կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանձնաժողով։
2012-2015 թվականներին «Բաց կառավարության խրախուսման և կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործողությունների ազգային պլանները» ստեղծվել է Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահին առընթեր քաղաքացիներին ծառայությունների մատուցման և սոցիալական նորարարությունների ադրբեջանական պետական գործակալությունը, «ASAN» ծառայության կենտրոնը։ ASAN xidmət ծառայությունը (Asan ծառայության) արժանացել է Միավորված ազգերի կազմակերպության մրցանակին՝ պետական ծառայության զարգացման գործում ներդրած ավանդի համար (2015)։ 2015 թվականի ապրիլի 20-24-ը ընտրվել է ՄԱԿ-ի պետական կառավարման փորձագետների կոմիտեի առաջին նստաշրջանի հաղթող։ Առաջին տեղը զբաղեցրել է «պետական ծառայությունների մատուցման կատարելագործման» համար։ Երկրում ներկայումս գործում են 11 Asan Xidmət ֆիլիլալներ։ «ASAN ծառայության» ադրբեջանական մոդելը պարբերաբար հետազոտվում և գործնականում կիրառվում է ինչպես զարգացող, այնպես էլ զարգացած երկրներում։
Հուլիսի 12-ին Աֆղանստանի նախագահի պալատում հուշագիր է ստորագրվել՝ ուղղված Աֆղանստանի պետական հաստատություններում ադրբեջանական «ASAN xidmət» մոդելի կիրառմանը։
Չնայած հակակոռուպցիոն օրենքների բազայի առկայությանը՝ իրավիճակը սկսել է վատանալ։ 2011 թվականին Ադրբեջանը Transparency International-ի վարկանիշում 134-143-ից իջել է 143-151-ի։ 2012 թվականին երկիրն աննշան բարձրացել է մինչև 139-րդ տեղ։
Ըստ գլխավոր դատախազին կից կոռուպցիայի դեմ պայքարի գլխավոր վարչության պետ Կամրան Ալիևի՝ 10 տարվա ընթացքում կոռուպցիոն սխեմաներից պետությանը պատճառված վնասը կազմել է մոտ 200 միլիոն մանաթ։


== Իլհամ Ալիևին ուղված կոռուպցիոն մեղադրանքներ ==
Կան բազմաթիվ հաղորդումներ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և նրա ընտանիքի կոռուպցիայի մասին։ 2012 թվականին «կոռուպցիայի և կազմակերպված հանցավորության հետազոտման կենտրոնը» (OCCRP) Իլհամ Ալիևին անվանել է տարվա կոռուպցիոներ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 10-ի բանաձևում Եվրախորհրդարանը կոչ է արել ԵՄ-ի իշխանություններին մանրամասն հետաքննություն անցկացնել Իլհամ Ալիևի և նրա ընտանիքի անդամների դեմ կոռուպցիայի մեղադրանքների վերաբերյալ։


== Խավիարային դիվանագիտություն ==
Մի շարք միջազգային հետաքննությունների համաձայն, գոյություն ունի Ադրբեջանի լոբբիստական ռազմավարությունը, որը բաղկացած է օտարերկրյա քաղաքական գործիչների և միջազգային կազմակերպությունների աշխատակիցների կողմից ընդունող կողմի հաշվին Ադրբեջան թանկարժեք հրավերներից և թանկարժեք նվերներից, որոնք մատուցվում են որպես «Արևելյան ավանդույթի տուրք»։ Հետաքննության հեղինակները պնդում են, որ ԵԽԽՎ-ում կան մի շարք անձինք, այդ թվում՝ ԵԽԽՎ գործող նախագահ Պեդրո Ագրամունտը, որոնք անշահախնդիր կերպով արգելափակում են Ադրբեջանին ոչ պիտանի որոշումները։ Ըստ իտալական դատախազության, հետաքննություն է սկսվել ԵԽԽՎ խոշորագույն խմբակցության ղեկավար Լուկա Վոլոնտեի դեմ, ով Ադրբեջանից միլիոնավոր դոլարներ է ստացել՝ փոխարենը արգելափակելով Ադրբեջանին ոչ ձեռնտու որոշումները։ 2017 թվականի ապրիլին ԵԽԽՎ-ն որոշում էր կայացրել հետաքննել եվրապատգամավորների կոռուպցիոն մեղադրանքները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Fighting Corruption in Transition Economies: Azerbaijan 2005. ОЭСР, 2005. 176 с. (անգլ.)