Իզա Կրեմեր

Իզաբելլա Յակովլևնա Կրեմեր (ավելի հայտնի է Իզա Կրեմեր անունով, ի ծնե՝ Լեա Յանկելևնա Կրեյմեր, հոկտեմբերի 21, 1887(1887-10-21), Բելցի, Բեսարաբյան գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 7, 1956(1956-07-07), Կորդովա, Արգենտինա), երգչուհի, օպերայի և օպերետի դերասանուհի։


== Կենսագրություն ==
Լեա Կրեյմերը ծնվել է 1882 թվականի հոկտեմբերի 8-ին (հին տոմարով) Բելցիում, դերձակ Յանկել Լեյբովիչ Կրեյմերի (1852—?) և Հաննա Մոշկովնա Կրեյմերի (ի ծնե՝ Ռոյզենբլիտ) ընտանիքում։ Իզաբելլայի մոտ վաղ տարիքից նկատվել է երաժշտական կարողություն։ Առաջին իդիշով երգը լսել է մոր շուրթերից որպես օրորոցային։ Երբ նա հինգ տարեկան էր, հետաքրքրվել է հրեական հարսանեկան երաժշտությամբ, իսկ պատանեկան տարիքում բանաստեղծություններ է գրել իր ժողովրդի ծայրահեղ աղքատության մասին։ Երեսուն տարի անց Իզա Կրեմերը դարձել է առաջին երգչուհին, որ բեմից երգել իդիշով։
Չնայած ընտանեկան դժվարություններին՝ ծնողներն ամեն ինչ ներդրել են իրենց դստեր երաժշտական դաստիարակությամբ։ 1912 թվականից նա երկու տարի շարունակ Միլանում երգեցողություն է սովորել հայտնի մանկավարժ Լուիջի Ռոնցիի մոտ, հանդես է եկել փոքր թատրոններում, այնուհետև վերադարձել է հայրենիք։ Նրան հրավիրել են Օդեսա, որտեղ նա որպես դեբյուտ հանդես է եկել Պուչինիի «Բոհեմ» օպերայում։ Դրան հաջորդել է Վիոլետայի պարտիան «Տրավիատայում»։
Օդեսայում, Պետրոգրադում, Մոսկվայում ունեցել է նշանակալի հաջողություններ։ Այս քաղաքներում Կրեմերը հանդես է եկել նաև օպերետներում, որոնցից էին՝ «Աղքատ ուսանողը», «Իդեալական կինը», «Վերջապես մենակ», «Լեհական արյուն»։ Հեղափոխությունից հետո՝ 1919 թվականին, Իզա Յակովլևնա Կրեմերն ամուսնու հետ, որը «Օդեսայի նորություններ» թերթի խմբագիրն էր, արտագաղթել է Ֆրանսիա։ Ավելի ուշ, թողնելով ամուսնուն, նա հյուրախաղերի է մեկնել աշխարհի շատ երկրներ, ձեռք բերել համաշխարհային ճանաչում ոչ միայն որպես երգերի և ռոմանսների հիասքանչ կատարող, այլև փառք է նվաճել որպես կինոդերասանուհի։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հրապարակվել են նրա մահվան մասին կեղծ հաղորդագրություններ։
1923 թվականին, չնայած հակասեմական ելույթներին և նույնիսկ իր հասցեին հնչող մահվան սպառնալիքներին, Իզա Կրեմերը Վարշավայի հրեաների համար հանդես է եկել համերգով։ 1933 թվականին նա գնացել է Գերմանիա, որպեսզի ներկայանա Հրեական մշակութային միությանը։ Երգչուհին բազմաթիվ համերգներ է տվել՝ աջակցելով իսպանական հանրապետականներին։
1934 թվականին՝ Հարավային Ամերիկայում իր հերթական շրջագայության ժամանակ, Իզան ծանոթացել է Գրեգորի Բերմանի հետ, որը մասնագիտությամբ մանկավարժ էր, համոզմունքներով՝ սոցիալիստ։ Ինը տարի անց նրանք ամուսնական դաշինք են կնքել Մեքսիկայում։
1943 թվականի դեկտեմբերին Իզա Կրեմերը Մորիս Շևալյեի, Մառլեն Դիտրիխի և Վադիմ Կոզինիմի հետ համերգով հանդես է եկել Թեհրանի կոնֆերանսի մասնակիցների համար։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Արգենտինայում, որտեղ ղեկավարությունը գաղտնի աջակցում էր նացիստներին, Կրեմերը համերգներ է տվել, որոց շահույթը գնում էր դաշնակիցներին։ 1944 թվականի նոյեմբերի 19-ին Իզա Կրեմերը համերգ է տվել Քարնեգի հոլում (Նյու Յորք)։
1946 թվականի մարտին «Սևա ռեկորդ» ընկերությունում թողարկվել են Իզա Կրեմերի գրամոֆոնային նոր սկավառակները՝ «հրեերեն հայտնի երգեր»։
1947 թվականի ապրիլի 25-ին «Թայմս հոլ» սրահում կայացել է Իզա Կրեմերի համերգը։ Երգչուհին պարբերաբար Նյու Յորք էր մեկնում Ռիո դե Ժանեյրոյից, որտեղ ապրում էր։
Արգենտինայում ծավալած բավականին ակտիվ հասարարական գործունեության պատճառով ամուսինները տուժում էին. Բերմանը կորցրել է աշխատանքը, իսկ Իզային հեռացրել էին մեծ բեմերից։ Բայց նրանք հավատարիմ են մնացել իրենց սկզբունքներին։ Իզա Կրեմերն իր համերգների միջոցները նվիրաբերում էր Հոլոքոստի զոհերին, համերգներ էր տալիս միայն նոր ի հայտ եկած Իսրայելի պետությանն աջակցելու համար։ Այդ ամենը հանգեցրել է նրան, որ Արգենտինայում նրա գործունեության վերջին տարիներին երգչուհու մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէր. նրան ամեն կերպ լռեցրել էին։ 1956 թվականին բժիշկներն Իզայի մոտ ախտորոշել են ժամանակին բժշկման չենթարկված ստամոքսի քաղցկեղ։ Կարճ ժամանակ անց նա վախճանվել է։
Հայտնի «Մայն շտեյտելե Բելց» («Իմ շտետլ Բելցի») իդիշով երգը Իզա Կրեմերի համար հատուկ գրել են բանաստեղծ Յակով Յակոբսը և կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Օլշանեցկին։ Նա առաջինը այդ երգը կատարել է «Դոս լիդ ֆուն գետո» («Երգ գետտոյից») օպերետում, որը բեմադրվել է Նյու Յորքում 1932 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Isa Kremer sings three folk songs ՅուԹյուբում