Ժակ Ասպեկյան

Ժակ Ասպեկյան (ֆր.՝ Jacques Haspékian; 1928, Մարսել - օգոստոս 2015, Մարսել), ֆրանսահայ և խորհրդային ռեգբիստ, մարզիչ, ռեգբիի հիմնադիրը Խորհրդային Միությունում և Վրաստանում, մասնավորապես ԽՍՀՄ ռեգբիի սպորտի վարպետ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1927 թվականին Մոսկվայում՝ հայ գաղթականների ընտանիքում։ Մանկուց զբաղվել է սպորտով՝ եղել է հեծանվորդ և ռեգբիստ, որպես խաղացող հանդես է եկել «Լիոնում» սկրամ-Հավայի դիրքում։ 1950-ականներին Խրուշչովյան ձնհալի ժամանակ ժամանել էր պատմական հայրենիք հայրենադարձության երկրորդ ալիքի կազմում։
Հայաստանում Ժակը փորձել է ռեգբիի ակումբ բացել, սակայն բախվել է պաշտոնյաների կողմից չհասկացվածության ալիքին, որոնք ռեգբին չեն ընդունել որպես «բուրժուական» սպորտ, և մեկնել Է Վրաստան՝ հանգրվանելով Թբիլիսիում։ 1957 թվականին Մոսկվայում կայացած Երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային փառատոնի ընթացքում անցկացվել են նետաձգության, բադմինտոնի և ռեգբիի ցուցադրական մրցումներ։ Սա Ասպեկյանին ոգեշնչել է շարունակել ԽՍՀՄ-ում ռեգբիի զարգացման փորձերը։
1959 թվականի հոկտեմբերի 15-ին կայացավ ռեգբիի առաջին մարզումը Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ուսանողների շրջանում, որն անցկացրել է Ասպեկյանը՝ պատմելով խաղի կանոնների մասին։ Եթե առաջին մարզման ժամանակ եղել է ընդամենը 20 մարդ, ապա երկրորդ մարզման ժամանակ դրանք շատ ավելի շատ են եղել։ Ժակի ջանքերով ստեղծվել է Վրացական պոլիտեխնիկական ինստիտուտի թիմը։ Խաղացողները զբաղվել են այն գնդակով, որը Ասպեկյանը բերել էր Մարսելից։ Մի քանի ամիս անց Ժակի ջանքերով ստեղծվեցին «Իսանի» կոշիկի գործարանիի թիմը (Թբիլիսիի Նավթլուղի շրջան) և վրացական գյուղատնտեսական ինստիտուտի թիմը, որի մարզիչներն աշխատում էին հերթականությամբ։
1961 թվականին Գիվի Մերելաշվիլին ռեգբիի ֆեդերացիան գրանցել է Վրացական ԽՍՀ սպորտկոմիտեում և դարձել նրա նախագահ՝ Ասպեկյանին նշանակելով իր տեղակալի պաշտոնում։ 1963 թվականին անցկացրել է ռեգբիի առաջին ցուցադրական հանդիպումը Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի և «Իսանի»-ի թիմերի միջև։ Ավելի ուշ Ասպեկյանի դերը վրացական ռեգբիում նվազագույնի է հասցվել։ նա մեկնել է Հայաստան և, այնուամենայնիվ, այնտեղ ստեղծել է ռեգբիի թիմ, բայց վրացական հաջողությունը չի կրկնել՝ 1965-ին լքելով Վրաստանը և մեկնելով Մարսել։ Ապրելով Ֆրանսիայում՝ նա հետևում էր ռեգբիի հաջողություններին Վրաստանում և բազմիցս շփվում էր խաղացողների և մարզիչների հետ, որոնք նրա մոտ էին եկել Վրաստանից (մեկ նման հանդիպում տեղի է ունեցել 2000 թվականին)։
2001 թվականին Ժակ Ասպեկյանն այցելել է Թբիլիսի և եվրոպական ազգերի գավաթի Վրաստանի և Պորտուգալիայի հավաքականների խաղը։ Այցը կազմակերպել էր Վրաստանի ռեգբիի միության զարգացման խմբի ղեկավար Գիա Չումբուրիձեն։ 2007 թվականին նա կանգ է առել հյուրանոցում, որտեղ գտնվում Էր Վրաստանի հավաքականը աշխարհի առաջնության ժամանակ, և հանդիպել խաղացողների հետ։ Հանդիպումը նկարագրում էին ֆրանսիացի լրագրողները, որոնց համար բացահայտում էր այն, թե ինչ դեր է խաղացել Ասպեկյանը վրացական ռեգբիում։
Ասպեկյանը Թբիլիսիում հանդիպել է իր ապագա հարսնացուին՝ պարուհի Զաիրա Գուրամիշվիլիին հին իշխանական Ցիցիշվիլիից։ Ծնվել են որդիները՝ Ժերարը և Մորիսը։ Ժերարը եղել է մի կոմերցիոն ձեռնարկության ղեկավար, իսկ Մորիսն աշխատել է Ֆրանսիայի ոստիկանության դեպարտամենտում։
Ժակ Ասպեկյանը մահացել է 2015 թվականի օգոստոսին Մարսելի ծերանոցում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Арсен Еремян Позови меня как сына. — Тбилиси, 2013.


== Արտաքին հղումներ ==
Сандро Илуридзе (2020-04-01)։ «Легенды нашего регби: Жак Аспекян» (ռուսերեն)։ rugger.info։ Վերցված է 2020-04-01