Օտոն Ժուպանչիչ

Օտոն Ժուպանչիչ (սլովեն.՝ Oton Župančič, հունվարի 23, 1878(1878-01-23), Vinica, Črnomelj Municipality, Սլովենիա - հունիսի 11, 1949(1949-06-11)[…], Լյուբլյանա, Սլովենիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), սլովենացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, սլովենական մոդեռնիզմի առաջնորդներից մեկը։ Սլովենիայի գիտության և արվեստի ակադեմիայի անդամ (1938)։ «Սլովենյան մոդեռնի» ներկայացուցիչ։


== Կենսագրություն ==
Ժուպանչիչը մեծահարուստ վաճառականի որդի է եղել, նրա մայրը բնիկ Խորվաթիայից էր։ Սովորել է Նովո Մեստոյում և Լյուբլյանում։ Ժուպանչիչը եղել է սլովենացի մոդեռնիստների՝ Իվան Չանկարի, Յոսիպ Մուրնի և Դրագոտին Կետեի շրջանակի անդամ։ 1896-1900 թվականներին սովորել է Վիեննայի համալսարանում, բայց դասընթացը չի ավարտել։ Ապա ծանոթացել է Վիեննական սեցեսսիոնիզմի արվեստին, Գալիցիայի ուսանողների միջոցով սովորել է ուկրաինական ժողովրդական պոեզիա, որը զգալի ազդեցություն է ունեցել նրա վրա։ Վերադառնալով Լյուբլյանա՝ դասավանդել է դասական գիմնազիայում։ 1905 թվականին նա այցելել է Ֆրանսիա և Գերմանիա։ Գերմանիայում նա մնացել է որպես մասնավոր դաստիարակ մինչև 1910 թվականը։ Այնուհետև նա ղեկավարել է Լյուբլյանայի քաղաքային արխիվը, ղեկավարել դրամատիկական թատրոնը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ նա ավելի շատ միապետության կողմնակից էր։ Օկուպացիայի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա համակրում էր ընդհատակյա հակաֆաշիստական ​​մամուլում կեղծանուններով տպագրված Ազատագրական ճակատին։ Պատերազմից հետո կոմունիստական ​​իշխանությունների կողմից արժանացել է մի շարք մրցանակների, ստացել ժողովրդական բանաստեղծի կոչում։ 1941 թվականից աշխատակցել է անլեգալ պարտիզանական մամուլին։ Ժուպանչիչի հիմնական ժողովածուներն են՝ «Արբեցումի գավաթ» (1899), «Հարթավայրում» (1904), «Զրույցներ ինձ հետ» (1908), «Վիդի օրվա լուսաբացին» (1920), «Կուսածաղիկը ձյան տակ» (1945)։


== Գործունեություն ==
Ժուպանչիչի վաղ շրջանի բանաստեղծությունները, որոնք նշանավորվել են կյանքի հեթանոսական զգացումով, եվրոպական սիմվոլիզմի ազդեցությամբ և գաղափարապես Նիցշեի և Բերգսոնի ազդեցությամբ, բացասաբար են ընդունվել սլովենական հասարակության պահպանողական շրջանակների կողմից։ Շատ է թարգմանել Դանթե, Կալդերոն, Մոլիեր, Վոլտեր, Գյոթե, Ստենդալ, Բալզակ, Դիքենս, Տոլստոյ, Ֆրանս, Շոու, Չեսթերտոն, Համսուն և այլն։ Նրա մանկական գրքերը հայտնի են։


== Արվեստի գործեր ==


=== Պոեզիա ===
1899 թվական, Արբեցնող գունդ անգլ.՝ Čaša opojnosti
1904 թվական,  Հարթավայրի վրայով անգլ.՝ Čez plan
1908 թվական, Խոսակցություններ ինքս ինձ հետ անգլ.՝ Samogovori
1920 թվական, Լուսաբացին օրվա տեսարան անգլ.՝ V zarje Vidove
Ծիծեռնակ ձյան տակ անգլ.՝ Zimzelen pod snegom (1945)


=== Դրամատուրգիա ===
1904 թվական, Հավատարիմ հոգիների գիշեր անգլ.՝ Noč za verne duše
1924 թվական, Վերոնիկա Դեսենիցից անգլ.՝ Veronika Deseniška


== Խոստովանում ==
Զուպանչիչը 1938 թվականին եղել է Սլովենիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամ։ Զուպանչիչի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով, հաճախ մեծ բանաստեղծների կողմից՝ Հունգարիայում՝ Շանդոր Վյորեսի, նախկին ԽՍՀՄ-ում՝ Լեոնիդ Մարտինովի կողմից։


== Հրատարակություններ ռուսերեն ==
Пробуждение. М.: Гослитиздат, 1961
Лирика. М.: Художественная литература, 1978


== Գրականության ցանկ ==
Bernik F. Mladi Župančič med tradicijo in modern. Ljubljana: Državna založba Slovenije, 1978
Capude A. Bergson in Župančič. Ljubljana: Univerza v Ljubljani, 1983
Kos M. Župančič in Nietzsche. Ljubljana: Slavistično društvo Slovenije, 2000
Mušič J. Oton Župančič: življenje in delo. Ljubljana: Mladika, 2007


== Ծանոթագրություններ ==