Նադեժդա Պլևիցկայա

Նադեժդա Վասիլևնա Պլևիցկայա (ռուս.՝ Надежда Васильевна Плевицкая, ծննդյան անունը՝ Վիննիկովա, սեպտեմբերի 17 (29), 1879, Կուրսկի ուեզդ, Կուրսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 1, 1940(1940-10-01), Ռեն), ռուս երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), ռուսական ժողովրդական երգերի ու ռոմանսների կատարող։ 
Կայսր Նիկոլայ II-ը նրան անվանել է «Կուրսկի սոխակ»։ 


== Կենսագրություն ==


=== Պատանեկություն ===
Նադյա Վիննիկովան դաստիարակվել է աստվածավախ ու աշխատասեր գյուղացիական ընտանիքում։ Սովորել է ծխական դպրոցի ընդամենը երկու ու կես դասարան, քանի որ մայրն արգելել է աղջկան հաճախել դասերի։ Երգելու հանդեպ կիրքը Դյոժկային (ինչպես նրան անվանել են հարազատները) տարել է դեպի Սուրբ Երրորդության կանանց միաբանության երգչախումբ, որտեղ նա ապրել է ավելի քան երկու տարի՝ որպես մոնթ։ Վանական կյանքը տասնվեց տարեկան աղջկա սրտով չի եղել «և այնտեղ, բարձր պատի ետևում, լուռ աղոթքի մեջ, թաթախվել է մութ մեղքերի մեջ և թաքնվել»։
Կուրսկում պատահաբար ներկա գտնվելով կրկեսային ներկայացմանը՝ նա որոշել է դառնալ կրկեսային դերասանուհի և մի քանի օր անց ընդունվել է թատերախումբ, բայց մայրն իմանալով այդ մասին խանգարել է դստեր ծրագրերին։ Նադյան աշխատանքի է տեղավորվել հարուստ վաճառականի ընտանիքում որպես աղախին, իսկ Կիև տեղափոխվելուց հետո ընդունվել է Ալեքսանդրա Վլադիմիրովնա Լիպկինայի երգչախմբում որպես խմբերգիչ, որտեղ որոշ ժամանակ անց սկսել է կատարել մենակատարային պարտիաներ։ Կիսագրագետ գյուղացի աղջիկը, ով նոտաներ չգիտեր, ոչ միայն զարմանալի ձայն, այլև երաժշտության բացարձակ լսողություն ուներ և հեշտությամբ է գլուխ հանել ամենադժվար մենակատարային պարտիաներից, ինչի շնորհիվ նա շուտով դարձել է պրոֆեսիոնալ երգչուհի։ Ավելի ուշ Նադյան ընդունվել է Շտեյնի բալետային թատերախումբ, որտեղ հանդիպել է Վարշավայի թատրոնի բալետի նախկին մեներգիչ Էդմունդ Պլևիցկուն, որի հետ էլ ամուսնանացել է 19 տարեկան հասակում։

Հետագա հինգ տարիների ընթացքում արդեն երիտասարդ արտիստուհին երգել է Մինկևիչի հայտնի «լապոտնիկների երգչախմբում» Պլևիցկայա ազգանունով, ապա «Յար» մոսկովյան ռեստորանում, որտեղ նա մեծ համբավ է ձեռք բերել որպես ռուսական ժողովրդական երգերի մենակատար։


=== Փառքի գագաթնակետին ===

Նադեժդա Պլևիցկայայի ճակատագրում բեկումնային է դարձել 1909 թվականը, երբ Լեոնիդ Սոբինովը լսել է նրան Նիժնի Նովգորոդի տոնավաճառում՝ Նաումովի ռեստորանում։ Սոբինովի օգնությամբ Նադեժդան հանդես է եկել Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, մտերմացել Ֆեոդոր Շալյապինի և Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի շատ դերասանների հետ։ Նա բազմիցս հանդես է եկել կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի արքունիքում․ այդպիսի ընդունելություններից մեկի ժամանակ, ոգեշնչված երգելու համար նա Պլևիցկայային նվիրել է ադամանդներով մետաղյա զարդ՝ բզեզի տեսքով։ Նադեժդա Պլևիցկայայի ամենահայտնի երկրպագուն է եղել Նիկոլայ Երկրորդը։ Ականատեսների վկայությամբ՝ կայսրը, լսելով Պլևիցկայային, իջեցրել է գլուխը և լաց եղել։
Նադեժդա Պլևիցկայայի մեծ հոնորարները (տարեկան մինչև 50 հազար ռուբլի) նրան հնարավորություն են տվել զբաղվել բարեգործությամբ։ Պլևիցկայան հանդես է եկել նաև բարեգործական համերգներով։ Երբ սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Նադեժդա Պլևիցկայան իր երկրորդ ամուսնու՝ Կիրասիրսկի գնդի լեյբ-գվարդիայի պորուչիկ Շանգինի հետ միասին մեկնել է ռազմաճակատ, որտեղ հիվանդապահուհի է եղել հիվանդանոցում։


== Դերեր կինոյում ==
1915 և 1916 թվականների ամռանը Վլադիմիր Գարդինը Պլևիցկայայի դաստակերտում նկարահանել է երկու ֆիլմ՝ «Կյանքի լացը» և «Խավարի ուժը», որտեղ Պլևիցկայան հանդես է եկել գլխավոր դերում։ 1918 թվականին երկու ֆիլմերն էլ վերամոնտաժվել են «Ագաֆիա» կոչվող ֆիլմի մեջ։ Ալեքսանդր Բլոկն իր նոթատետրում գրել է, որ Պլևիցկայան նկարահանվել է «Պարոն երիտասարդ Օլշանսկին» ֆիլմում։


=== Արտագաղթ ===
Հեղափոխությունից հետո Նադեժդա Պլևիցկայան ապրել է վտարանդիության մեջ Գերմանիայում և Ֆրանսիայում, որտեղ նա հաջողություն է վայելել, վտարանդիական թերթերը գրել են իսկական «պլևիցկամոլության» մասին։ Երգչի վերջին ամուսինն է եղել Սպիտակ շարժման անդամ, գեներալ-մայոր, Կորնիլովյան դիվիզիայի հրամանատար Նիկոլայ Սկոբլինը․ նրանք ամուսնացել են 1921 թվականին։


=== Պլևիցկայան ՆԳԺԿ գործակալ ===
1930 թվականին Նադեժդա Պլևիցկայան սկսել է համագործակցել ՆԳԺԿ–ի արտասահմանյան բաժնի հետ։ 1937 թվականին նա ձերբակալվել և ֆրանսիական դատարանի կողմից դատապարտվել է 20 տարվա տաժանակիր աշխատանքի՝ ՌՀՌՄ-ի ղեկավար, սպիտակ գեներալ Եվգենի Միլլերի Փարիզից առևանգման գործում իր ամուսնու հետ համագործակցության համար։ Միլլերի առևանգման հետ միաժամանակ նրա ամուսինը՝ Նիկոլայ Սկոբլինը, փախել է երկրից և մահացել Իսպանիայում՝ չպարզված հանգամանքներում։
Ֆրանսիայի նախագահ Ալբեր Լեբրենը հրաժարվել է ներել նրան։ Պլևիցկայան մահացել է Ռեննի կանանց բանտում 1940 թվականի աշնանը (Ֆրանսիայի տարածքն այդ պահին արդեն գրավված էր Երրորդ Ռեյխի կողմից)։ 


== Ստեղծագործություններ ==
Երգչուհու «Դեժկին Կարագոդ» հուշերի գիրքը բաղկացած է «Իմ ճանապարհը դեպի երգ» (1925) և «Իմ ճանապարհը երգի հետ» (1930) մասերից։ Գրվել և տպագրվել է վտարանդիության պայմաններում


== Հիշատակ ==

1995 թվականին Կուրսկում անցկացվել է ժողովրդական երգի «Նադեժդա Պլևիցկայա» առաջին փառատոնը։ Հաջորդ փառատոներն անցկացվել են 2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015 թվականներին,
Կուրսկ քաղաքում և Նադեժդա Պլևիցկայայի հայրենի Վիննիկով գյուղում անցկացվել է «Դեժկին Կարագոդ» մանկական բանահյուսական խմբերի ամենամյա ռուսական փառատոն-մրցույթ,
1998 թվականի հունիսի 13-ին Վիննիկով գյուղում տեղի է ունեցել Պլևիցկայայի հուշարձանի օծումը և հանդիսավոր բացումը (քանդակագործ՝ Վյաչեսլավ Կլիկով),
2009 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Վիննիկովո գյուղում բացվել է  Նադեժդա Պլևիցկայայի կյանքին նվիրված թանգարան,
2005 թվականի սեպտեմբերին Կուրսկի Զոլոտոյ փողոցի թիվ 12 տանը բացվել է Պլևիցկայային նվիրված հուշատախտակ,
Կուրսկի քաղխորհրդի 2011 թվականի փետրվարի 25-ի թիվ 349-4-ՕՍ որոշմամբ քաղաքի պողոտաներից մեկը կոչվել է Նադեժդա Պլևիցկայայի անունով։


== Արվեստում ==

Վլադիմիր Նաբոկովի «Ռեժիսորի օգնականը» պատմվածքը նվիրված է Պլևիցկայայի դրամատիկ ճակատագրին,
Էրիկ Ռոմերի «Եռակի գործակալ» ֆիլմի գլխավոր կին հերոսը, որը նկարահանվել է գեներալ Միլլերի առևանգման պատմության հիման վրա, գրեթե ոչ մի ընդհանուր բան չունի Պլևիցկայայի հետ,
Աննա Կամենկովան «Չարի հմայքը» գեղարվեստական ֆիլմում, 2006,
Նադեժդա Պլևիցկայան հիշատակվում է Անատոլի Ռիբակովի «Արբատի երեխաները» եռագրության մեջ՝ «Վախ» երկրորդ գրքում։


== Գրականություն ==
Плевицкая Н.В. Дёжкин карагод; Мой путь с песней: Неизвестные литературные произведения русской народной певицы / сост., предисл. Ирина Евгеньевна Ракша. — М., 1993. — 224 с. — (Возвращение в Россию). — ISBN отсутствует.
Варлен Львович Стронгин Надежда Плевицкая: Великая певица и агент разведки. — М.: АСТ-Пресс Книга, 2005. — 288 с. — ISBN 5-462-00380-3
Вячеслав Васильевич Костиков Тайна «курского соловья» // Не будем проклинать изгнанье Archived 2021-06-26 at the Wayback Machine. — М.: Международные отношения, 1990.
Израиль Владимирович Нестьев Надежда Плевицкая // Звёзды русской эстрады. — М., 1974.
Юрий Александрович Бугров Н. В. Плевицкая. — Курск, 2005.
Надежда Васильевна Плевицкая (1884—1940) // Веста. — 2007. — № 5.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Надежда Плевицкая Русские старинные песни и романсы
Надежда Васильевна Плевицкая
Н. Плевицкая. «Записки из тюрьмы». Archived 2019-06-10 at the Wayback Machine.