Վալտեր Սքոթ

Վալտեր Սքոթ (անգլ.՝ Walter Scott; օգոստոսի 15, 1771(1771-08-15)[…], Էդինբուրգ, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - սեպտեմբերի 21, 1832(1832-09-21)[…], Էբոտսֆորդ Հաուս), անգլիացի գրող, բանաստեղծ, ծագումով Շոտլանդիայից։ Հայտնի է գլխավորապես իր պատմավեպերով, որոնցից Քվենտին Դորվարդը և Այվենհոն թարգմանված են նաև հայերեն։


== Կենսագրություն ==
1792 թվականին փաստաբանի կոչման համար հաջող քննություն է հանձնել էդինբուրգի համալսարանում։ 1799 թվականից՝ Աելկերկ կոմսության շերիֆը, 1806 թվականից՝ դատարանի քարտուղար։
Սքոթի առաջին ինքնատիպ ստեղծագործությունը «Հովհաննու իրիկունը» (1800 թվական) ռոմանտիկական բալլադն է։ 1800 թվականից զբաղվել է շոտլանդական ժողովրդական բալլադներ հավաքելով («Շոտլանդական սահմանի երգերը»)։ 1805 և 1817 թվականների պոեմները ականավոր բանաստեղծի համբավ բերեցին նրան, հանրաճանաչ դարձրին քնարաէպիկական պոեմի ժանրը․ «Վերջին մենեստրելի երգը» (1805 թվական), «Մարմիոն» (1808 թվական), «Լճի լեյդին» (1810 թվական, հայկական հրատարակություն 1912 թվական), «Ռոուքբի» (1813 թվական)։ Սքոթը պատմավեպի ժանրի հիմնադիրն է։ Առաջին պատմավեպը («Ուեվըրլի», 1814 թվական) հրատարակվել է անստորագիր (հետագա վեպերը, ընդհուպ մինչև 1827 թվականը, լույս են տեսել որպես «Ուեվըրլի»-ի հեղինակի» երկեր)։
Սքոթի վեպերի կենտրոնում սոցիալ-պատմական խոշոր բախումների հետ կապված իրադարձություններ են։ Առանձնանում են շոտլանդական պատմանյութի հիման վրա գրված «Պուրիտաններ» (1816 թվական) և «Ռոբ Ռոյ» (1818) վեպերը։ Առաջինում պատկերված է 1679 թվականի ապստամբությունը՝ ուղղված 1660 թվականի Ատյուարտների դինաստիայի վերահաստատման դեմ, երկրորդում՝ հերոսը ժողովրդական վրիժառուն է, «շոտլանդական Ռոբին Հուդը»։ Սքոթի որոշ վեպեր՝ «Գայ Մանըրինգ» (1815 թվական), «Հնավաճառանոց» (1816 թվական), «Լամմերմուրի հարսնացուն» (1819 թվական), պատմական չեն։ 1810-ական թվականներին վեպերում իշխում է ռեալիստական մեթոդը։ 1819 թվականից հետո գրողի աշխարհայացքի մեջ ուժեղանում են հակասությունները։ Նա այլևս չի համարձակվում նախկինի նման սուր կերպով դնել դասակարգային պայքարի հարցերը։ Սակայն նկատելիորեն ընդլայնվում է նրա պատմավեպերի թեմատիկան։ Գրողին հետաքրքրում են արդիականությունից հեռու ժամանակները։ Նա գրում է «Այվենհո» (1820 թվական, հայկական հրատարակություն 1975 թվական), «Քենիլվըրդ» (1821 թվական), «Քվենտին Դորվարդ» (1823 թվական, հայկական հրատարակություն 1939 թվական), «Վուդսթոք» (1826 թվական), «Պերտի գեղեցկուհին» (1828 թվական) վեպերը, որոնցում, պահպանելով հանդերձ ռեալիստական հիմքերը, երբեմն տուրք է տալիս ռոմանտիզմին։ Սքոթի ստեղծագործության մեջ հատուկ տեղ է գրավում ժամանակի կյանքը պատկերող «Սուրբ Ռոնանի ջրերը» (1824 թվական) վեպը։ Կենցաղագրական վեպի ժանրային սկզբունքներն իրենց զգացնել են տալիս «Ծովահեն» (1822 թվական) և «Նայջելի արկածները» (1822 թվական) վեպերում։ Շոտլանդական ժողովրդի իրավազրկության թեման է Սքոթի 1820-ական թվականների նովելներում և վիպակներում։ Այդ շրջանում հրատարակվել են պատմական և պատմագրական թեմաներով մի շարք երկեր՝ «Նապոլեոն Բոնապարտի կյանքը» (1827 թվական), «Շոտլանդիայի պատմությունը» (1829—1830 թվականներ), «Լորդ Բայրոեի մահը» (1824 թվական), «Վիպագիրների կենսագրությունը» (1821—1824 թվականներ), որոնք պարզում են ստեղծագործի կապերը 18-րդ դարի գրողների հետ։
Ստեղծելով պատմավեպը՝ Սքոթը տվել է նոր ժանրի կանոններն ու դրանք հիանալի մարմնավորել իր գործերում։ Սքոթի ստեղծագործությունը վիթխարի ազդեցություն է թողել եվրոպական և ամերիկյան գրականությունների վրա։ Սքոթին առաջին անգամ հայերեն է թարգմանել Մաթեոս Մամուրյանը (1871 թվական)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վալտեր Սքոթը դասարան․ամ կայքում Archived 2019-08-14 at the Wayback Machine.