Յադվիգա (Լեհաստանի թագուհի)

Յադվիգա (լեհ.՝ Jadwiga, փետրվարի 18, 1374(1374-02-18) կամ 1374, Բուդա, Հունգարիայի թագավորություն - հուլիսի 17, 1399, Կրակով, Լեհաստանի թագավորություն), Լեհաստանի թագուհի (օրենքի համաձայն ՝ լատ.՝ rex՝ «թագավոր», 16 հոկտեմբերի, 1384-2/18 փետրվարի, 1386)։
Հունգարիայի ու Լեհաստանի թագավոր Լյուդովիկոս I Մեծի դուստրը։ Կառավարել է Յագայլո արքայի հետ (Լեհաստանի թագավոր է ձեռնադրվել 1386 թվականի մարտի 4-ին)։


== Կենսագրություն ==
Հավանաբար ծնվել է Վիշեգրադի ամրոցում կամ Բուդայի ամրոցում։ Յադվիգայի հայրը` Լյուդովիկոս I-ը, արքայատոհմի ընդարձակման պլաններ էր նախատեսել։ Ունենալով երեք դուստր` նա ցանկանում էր նրանց ամուսնության միջոցով դուստրերի համար ձեռք բերել հզոր տերությունների թագեր։ Այս նպատակով նա կրտսեր դստերը` Յադվիգային, նշանադրել էր Ավստրիայի էրցհերցոգ Վիլհելմի հետ, երբ դուստրը վեց տարեկան էր։ Դրանով արքան ցանկանում էր Հունգարիային միավորել Ավստրիան։ Սակայն նրա ավագ դստեր` Եկատերինայի մահը փոխել է հոր պլանները։
Կոշիցեի պայմանագրով (1373) լեհ չինովնիկները պարտավորվում էին Եկատերինային ընդունել որպես իրենց թագուհի։ Նրա մահից հետո Ալտսոլի ժողովում (հուլիսի 23, 1382) նրանք համաձայնել են Լեհական թագավորության թագը հանձնել նրա քրոջը` Մարիային, և նրա ապագա ամուսնուն` Սիգիզմունդ Լյուքսեմբուրգցուն, որը Բրանդենբուրգի մարկկոմսն էր։ Այդ դեպքում Լեհաստանն ու Բրանդենբուրգի մարկկոմսությունը կմիավորվեին մեկ պետության մեջ։ Սակայն այս ծրագիրը հաջողությամբ չի պսակվել։
Լյուդովիկոսի մահից հետո (1382) լեհ չինովնիկները Ռադոմի ու Վիսլիցի ժողովներում որոշում են լեհական թագավորության ժառանգորդ ճանաչել հունգարացի այն արքայադստերը, որը կհաստատվի Լեհաստանում։ Այս որոշումը պահելու համար նրանք միավորում են ստեղծում։ Այս որոշումն ուղղված էր Մարիայի դեմ, քանի որ նա հռչակվել էր Հունգարիայի թագուհի։ Լեհաստանում սկսվել է քաղաքական կուսակցությունների պայքարը, որը երբեմն բաց հակամարտության է վերածվել։ Յադվիգայի կողմնակիցների կուսակցությունը առավել ազդեցիկ է դառնում. արքայադուստրը գալիս է Կրակով, որտեղ էլ 1384 թվականի հոկտեմբերի 15-ին կատարվում է նրա թագադրումը։ Լեհաստանի օրենքներն արգելել են կնոջ գահակալումը, որի պատճառով էլ Յադվիգան պաշտոնապես թագավոր (rex) է հռչակվել։
Յադվիգայից հետո Կրակով է եկել նրա փեսացուն` Ավստրիայի հերցոգ Վիլհելմը` նպատակ ունենալով նշանադրվել նրա հետ, սակայն այդ ժամանակ փոխվել է Լեհաստանը կառավարող մագնատների քաղաքականությունը. քանի որ հնարավորություն էր ընձեռնվել Յադվիգային ամուսնացնելու Լիտվայի իշխան Յագայլոյի հետ, նրանք որոշում են արքայադստերն ամուսնացնել լիտվացի իշխանի հետ։ Իր փեսացուին շատ սիրող Յադվիգան սկզբում ընդդիմացել է այդ պլանին, նույնիսկ, մի լեգենդի համաձայն, փորձել է կացինով ջարդել Կրակովի ամրոցի դարպասը, որպեսզի հանդիպի իր սիրեցյալին։ Յադվիգայի խնամակալը եղել է Դիմիտրը Գորայից։ Յան Դլուգոշը գրել է, որ 1385 թվականին, երբ իշխան Վլադիսլավ Օպոլչիկը` Վիլհելմ Հաբսբուրգի կոմնակիցը, գրավել է Կրակովի Վավել ամրոցը, Յադվիգան կացինով ջարդել է ամրոցի դարպասը, որպեսզի մեկնի Վիլհելմի հետ։ Դիմիտրը պահել է արքայադստերը, որն իր արտացոլումն է գտել Յան Մատեյկոյի նկարում։

12 տարեկան դառնալու հետ Յադվիգան ամուսնացել է լիտվացի իշխան Յագայլոյի հետ։ Կրակովի եպիսկոպոս Պետր Վիշը թագուհուն բացատրել է նրա առաքելության մեծությունը. դառնալով լիտվացի իշխանի կինը` նա մի ամբողջ հեթանոս ժողովրդի քրիստոնյա կդարձնի։ 1386 թվականի փետրվարի 18-ին կայացել է Յագայլոյի հետ ամուսնությունը։ Այդ ժամանակներից նրա կյանքը դարձել է պատվախնդրության ու ինքնանահատակության սխրանք։ 1399 թվականին ունենալով դուստր, որը մահացել է մեկ ամիս անց՝ Յադվիգան դրանից քիչ անց ինքն էլ է մահացել։
Յադվիգան հայտնի է եղել իր բարությամբ, պատվարժանությամբ, խելացիությամբ։ Նա տիրապետել է չորս լեզվի` լեհերեն, հունգարարեն, ֆրանսերեն ու լատիներեն։ Նա հաճույքով օգնել է աղքատներին և մահվանից քիշ առաջ իր ամբողջ զարդեղենը վաճառել է Կրակովի համալսարանն ընդարձակելու ու բարելավելու նպատակով։ Այդ պատճառով էլ նա թաղվել է փայտե հասարակ գնդով ու գավազանով՝ շքեղ գայիսոնի ու գնդի փոխարեն (դրանք հայտնաբերվել են արտաշիրման ժամանակ և այժմ ցուցադրվում են Վավելի տաճարում)։ Նրա անվան շուրջ գրեթե իր կենդանության ժամանակ արդեն լեգենդներ էին պտտվում։ Այսպես, պատմում են, որ մի անգամ նա ամբողջ գիշեր աղոթել է Վավելի տաճարում Քրիստոսի խաչելությամբ փայտե նշանի առաջ, և Քրիստոսն այդ ժամանակ խոսել է նրա հետ (այս խաչը մինչ օրս որպես մասունք պահվում է եկեղեցում)։ Կաթոլիկ եկեղեցին 1986 թվականին նրան երանելի է համարել, իսկ 1997 թվականին Հովհաննես Պողոս II-ր նրան սուրբ է հռչակել։


== Ծագումնաբանություն ==


== Տեսախաղերում ==
Civilization VI տեսախաղում Յադվիգան համարվում է քաղաքակրթության հնարավոր առաջնորդներից մեկը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Новодворский В. В. (1890–1907)։ «Ядвига»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ