Ստարայա Ռուսա

Ստարայա Ռուսա (հին-ռուս.՝ Рѹса), քաղաք (1167 թվականից) Ռուսաստանի եվրոպական մասում՝ Նովգորոդի մարզում, որտեղ նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մարզային նշանակության քաղաք է։ 1994—2003 թվականներին քաղաքի զբաղեցրած տարածքը կազմել է 24 քառակուսի կիլոմետր, իսկ 2005 թվականից՝ 18,54 կմ²։
Մինչև 1552 թվականը կոչվել է Ру́са։ 2015 թվականի ապրիլի 6ին Ստարայա Ռուսային շնորհվել է մարտական փառքի քաղաքի պատվավոր կոչում։ 
Ստարայա Ռուսան նույնանուն շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է, իսկ Նովգորոդի մարզում բնակչության թվով գրավում է երրորդ տեղը։ Ընդ որում՝ այդ ցուցանիշը վերջին տասնամյակների ընթացքում անընդհատ նվազել է․ 1989 թվականի տվյալներով եղել է 41․538, 2002 թվականի տվյալներով՝ 35․511, 2010 թվականի տվյալներով՝ 31․809, 2021 թվականի տվյալներով՝ 27 487։


== Ժողովրդագրություն ==
Anmerkung: Volkszählungsdaten


== Կլիմա ==


== Տնտեսություն ==


=== Արդյունաբերություն ===
Ներկայումս Ստարայա Ռուսայում գործող խոշորագույն ձեռնարկությունը օդանավերի վերանորոգման գործարանն է։ Նախկինում խոշորներից մեկն էլ մեխանիկական գործարանն էր, որը 2011 թվականին սնանկացել է և այլևս չի վերագործարկվել։


=== Տրանսպորտ ===
Քաղաքն ունի օդանավակայան, երկաթուղային կայարան, նավամատույց ու նավանորոգարան, համապետական ու տեղական նշանակության ավտոճանապարհների խիտ ցանց։


== «Ստարայա Ռուսա» առողջարանը ==
1828 թվականից գործում է «Ստարայա Ռուսա» առողջարանը, որտեղ բուժական նպատակներով օգտագործվում են տեղական հանքային ջրերը։ Կիրառվում է նաև ցեխաբուժությունը։


== Պատմություն ==
Ենթադրվում է, որ բնակավայրը հիմնադրվել է 10-րդ դարի կեսերին։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 1167 թվականին գրված մի ժամանակագրության մեջ, Ռուսա (Cyrillic: Руса) անունով՝ որպես Նովգորոդյան Հանրապետության երեք կարևոր քաղաքներից մեկը՝ Պսկովի ու Լադոգայի հետ մեկտեղ։ Պսկովի անկախացումից հետո դարձել է երկրորդ կարևոր բնակավայրը և առևտրական կենտրոնն այդ հանրապետությունում՝ անմիջականորեն հաջորդելով Մեծ Նովգորոդին։ 15-րդ դարի վերջերին ունեցել է շուրջ մեկ հազար տնային տնտեսություն։ Ժամանակի ընթացքում դարձել է աղի արտադրության խոշորագույն կենտրոնը նովգորոդյան տարածաշրջանում։
Քաղաքի փայտե ամրաշինությունները հրո ճարակ են դարձել 1190, ապա՝ նաև 1194 թվականին, որից հետո փոխարինվել են քարե կառույցներով։ 1478 թվականին Ռուսան, Մեծ Նովգորոդի հետ, մտել է Մոսկովյան մեծ իշխանության կազմի մեջ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Քաղաքին առնչված անվանի մարդիկ ==
Սերգեյ Ռախմանինով (1873—1943) — կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր
Գլեբ Ալյոխին (1907—1987) — գրող
Ֆեոդոր Դոստոևսկի (1821—1881) — գրող․ 1876 թվականից տուն է ունեցել Ստարայա Ռուսայում
Ալեքսանդր Մեդվեդև (1916 − 1984) — հնագետ, 1966-1978 թթ․ լայնամասշտաբ պեղումներ է իրականացրել Ստարայա Ռուսայում
Նիկոլայ Մերպերտ (1922—2012) — հնագետ
Վալենտինա Միրոնովա (1943—2002)— հնագետ, 1960-ական թվականներին մասնակցել է Ստարայա Ռուսայում իրականացված պեղումներին, 1985-1997 թթ․ ղեկավարել արշավախումբը
Նիկոլայ Տոմսկի (1900—1984) — քանդակագործ
Դանիիլ Գրանին (1919—2017) — գրող, կինոսցենարիստ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ պետական մրցանակների դափնեկիր, Սանկտ Պետերբուրգի պատվավոր քաղաքացի
Միխայիլ Շուլց (1919—2006) — ֆիզիկո-քիմիկոս, ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիաների իսկական անդամ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1991).
Մարինա Լուկյանովա (ծնվ. 1960) — նկարչուհի


== Քույր քաղաքներ ==
 Ֆինլանդիա, Լոյմաա
 Գերմանիա, Բադ Կրոյցնախ
 Էստոնիա, Վալգա
 ԱՄՆ, Քանանդագուա
 Ռուսաստան, Կիրովսկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Агеева Р. А., Васильев В. Л., Горбаневский М. В.  Старая Русса. Тайны имени древнего города (битая ссылка). — М.: Мельгир, 2002. — 128 с. — ISBN 5-8137-0067-6
Административно-территориальное деление Новгородской губернии и области 1727 — 1995 гг. Справочник / Под ред. С. Д. Трифонова, Т. Б. Чуйковой, Л. В. Фединой, А. Э. Дубоносовой. — СПб.: Комитет культуры, туризма и архивного дела Новгородской области; Государственный архив Новгородской области, 2009. — 272 с.
Вязинин И. Н.  Старая Русса. 3-е изд. — Л.: Лениздат, 1980. — 144 с. — (Города Новгородской области (книжная серия)). — 75 000 экз.
Вязинин И. Н.  Старая Русса в истории России. — Новгород: Кириллица, 1994. — 320 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-900605-08-6
Горбаневский М. В., Емельянова М. И.  Улицы Старой Руссы. История в названиях. — М.: Медея, 2004. — 384 с. — ISBN 5-7254-005-15
Лаптев А. Ю., Яшкичев В. И.  Старая Русса апостола Андрея. — М.: Агар, 2007. — 96 с. — ISBN 5-89218-170-7


== Արտաքին հղումներ ==
Քաղաքի վարչակազմի պաշտոնական կայքէջը
«Օդանավերի նորոգման գործարանի կայքէջը»
Ստարայա Ռուսան YouTube-ում
Город Старая Русса
Ֆեոդոր Դոստոևսկու տուն-թանգարանի կայքը
Станция Старая Русса
Лаптев А. Ю. О князе Русе
Лаптев А. Ю. Старая Русса — малая Родина киевского князя Аскольда!
Несин М. А. Сражение под Русой 3 февраля 1456 г.: место боя и тактика московских войск // История военного дела: исследования и источники. — 2014. — Т. V. — С. 96—113. <http://www.milhist.info/2014/06/18/nesin_1> (18.06.2014)
Сайт фестиваля «Княжья братчина» [1]