Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի

2019 թվականը Միավորված ազգերի կազմակերպությունը հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի (անգլ.՝ International Year of Indigenous Languages)։ Այս տարի անցկացվող միջոցառումների հիմնական նպատակն է բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը ամբողջ աշխարհում անհետացման վտանգի տակ գտնվող բնիկ լեզուների վիճակի մասին, ինչպես նաև կապ հաստատել լեզվի, հասարակության զարգացման, խաղաղ գոյակցության և հակամարտությունների կարգավորման միջև։
Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարվա հանդիսավոր բացումը մեկնարկել է Փարիզում` ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կենտրոնակայանում, հունվարի 28-ին և Նյու Յորքում` ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում, 2019 թվականի փետրվարի 1-ին։
Ավելի վաղ ՄԱԿ-ը հայտարարել էր աշխարհի բնիկ ժողովուրդների միջազգային տարին (1993 թվական) և լեզուների միջազգային տարին (2008 թվական)։
2019 թվականի նոյեմբերին ՄԱԿ-ը 2022-2032 թվականներին հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տասնամյակի մասին։


== Պատմություն ==
2016 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան 2019 թվականը հայտարարել է բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարի՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության բնիկ ժողովուրդների հարցերի մշտական համաժողովի բանաձևի հիման վրա (բանաձև 71/178)։ Գլխավոր ասամբլեայի բանաձևում առաջարկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին նշանակել այդ իրադարձության կազմակերպման ՄԱԿ-ի առաջատար կազմակերպություն։
Բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարին նվիրված է «ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կուրիեր» ամսագրի 2019 թվականի առաջին համարին։


== Նպատակներ ==
Բնիկների լեզուների միջազգային տարվա հիմնական նպատակն է ուշադրություն հրավիրել այն ռիսկերի վրա, որոնք ենթարկվում են բնիկների լեզուներին, հատկապես նրանց, որոնք ազդում են զարգացման, պատշաճ կառավարման, տարաձայնությունների կարգավորման և խաղաղության ապահովման վրա։ Տարվա նպատակներն են կյանքի որակի բարելավումը, միջազգային մակարդակով ավելի լայն համագործակցության և իրազեկվածության ապահովումը, մշակույթների երկխոսության ամրապնդումը, բնիկ լեզուների և մշակույթների անբաժանելիությունը հաստատելու համար։
Հատկացվել է գործունեության հինգ հիմնական ուղղություն՝

փոխըմբռնման ամրապնդումը, հակամարտությունների հաջող կարգավորումը և միջազգային փոխգործակցությանը նպաստելը,
բնիկների վերաբերյալ գիտելիքների փոխանակման և հաջողակ ռազմավարությունների տարածման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծում,
բնիկ լեզուների ինտեգրումը ստանդարտների սահմանման գործընթացում,
կարողությունների աճ՝ կարողությունների զարգացման միջոցով,
աճ և զարգացում, նոր գիտելիքների հստակեցման միջոցով։


== Տարվա միջոցառումներ ==
Այս տարվա ծրագրերի մեջ մտնում է միջոցառումների անցկացումը, որոնք նվիրված են լինելու հաջորդ երեք թեմատիկ մարզերին, որոնք ներառում են ինչպես 2010 թվականի կայուն զարգացման օրակարգը, այնպես էլ կայուն զարգացման 17 նպատակները՝

Նպաստել բնիկ լեզուների վերստուգմանը և աջակցությանը` օգտագործելով ավելի շատ նյութեր և ավելի լայն ծառայություններ, լեզվական, տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաներ։ («Աջակցություն»)
Բնիկ լեզուների պահպանում, ինչպես բնիկների (երեխաների, դեռահասների և մեծահասակների) համար կրթության, տեղեկատվության և գիտելիքների հասանելիության ապահովում, տվյալների հավաքագրման և տեղեկատվության տրամադրման մեթոդների բարելավում։ («Մուտք»)
Տեղական ժողովուրդների և մշակույթների գիտելիքների և արժեքների ոլորտների ներդրումն ավելի լայն սոցիալ-մշակութային, տնտեսական և քաղաքական ոլորտներում, ինչպես նաև մշակութային պրակտիկայի զարգացումը, ինչպիսիք են ավանդական սպորտը և խաղերը։ («Առաջխաղացում»)Տարվա միջոցառումների անցկացմանը մասնակցում են բնիկ ժողովուրդների ներկայացուցիչներ, ՄԱԿ-ի կազմակերպությունների համակարգ, գիտական հանրություն, մասնավոր և պետական կազմակերպություններ, ինչպես նաև ԶԼՄ-ներ։


== Ռուսաստանում բնիկ ժողովուրդների լեզուների տարի ==
Ռուսաստանի Դաշնության ազգությունների դաշնային գործակալությունը և Ռուսաստանի կրթության նախարարությունը, «Սախալին Էներգիա» և «Լուկօյլ» օժանդակությամբ, մշակել են կայք՝ ՌԴ-ում Լեզուների միջազգային տարվա համար։
Փետրվարի 21-ին պաշտոնապես բացվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մայրենի լեզուների պահպանման և ուսումնասիրման հիմնադրամը։
Ռուսաստանում բնիկ ժողովուրդների լեզուների միջազգային տարվա պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի մարտի 21-ին Խանտի Մանսիյսկի ինքնավար օկրուգում՝ Յուգրայում։
Բնիկ ժողովուրդների լեզուների տարվա ծրագիրը ներառում է ավելի քան 700 միջոցառումներ, որոնք կանցնեն դաշնային և տարածաշրջանային մակարդակներում։ Ապրիլի 4-ից 6-ը Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Լեզվաբանության ինստիտուտում տեղի է ունեցել «լեզվաբանական ֆորում 2019՝ Ռուսաստանի և աշխարհի բնիկ լեզուներ» միջազգային համաժողովը, որը նվիրված է ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս բնիկ լեզուների ուսուցման, պահպանման խնդիրներին։


== Տես նաև ==
Բնիկ ժողովուրդների իրավունքների հռչակագիր
Մայրենի լեզվի միջազգային օր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт Международного года языков коренных народов (անգլ.) (ֆր.) (իսպ.)
Российский сайт Международного года языков коренных народов Archived 2020-10-31 at the Wayback Machine. (ռուս.)
Коренные народы на сайте ЮНЕСКО