Հանս Ալբերտ Այնշտայն

Հանս Ալբերտ Այնշտայն (գերմ.՝ Hans Albert Einstein, մայիսի 14, 1904(1904-05-14), Բեռն, Շվեյցարիա - հուլիսի 26, 1973(1973-07-26), Վուդս Հոլ, Բարնստեյբլ շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), շվեյցարացի, հետագայում ամերիկացի հիդրոտեխնիկ-ինժեներ և մանկավարժ, Ալբերտ Այնշտայնի և Միլևա Մարիչի երկու որդիներից ավագը՝ նրանց միակ թոռան՝ Բեռնարդ Սիզեր Այնշտեյնի հայրը։
Հանս Այնշտայնը Բերքլիի Կալիֆորնիական համալսարանի հիդրոտեխնիկայի պրոֆեսոր։ Լայնորեն հայտնի է դարձել նստվածքային ապարների տեղափոխման իր ուսումնասիրություններով


== Կենսագրություն ==
Հանս Ալբերտ Այնշտայնը ծնվել է 1904 թվականի մայիսի 14-ին, Շվեյցարիայի Բեռն քաղաքում, որտեղ նրա հայրը՝ Ալբերտ Այնշտեյնը, այն ժամանակ աշխատել է որպես փորձագետ արտոնագրային գերատեսչությունում։ Նրա կրտսեր եղբայր Էդուարդ Այնշտայնը ծնվել է 1910 թվականին և մահացել ծանր հոգեկան հիվանդությունից 1965 թվականին։ Նրանց ծնողներն ամուսնալուծվել են 1919 թվականին՝ հինգ տարի առանձին ապրելուց հետո։ Որդիները Շվեյցարիայում են մնացել մոր հետ, հայրը, ով տեղափոխվել է Բեռլին, հաճախ է այցելել նրանց։
Հանս Այնշտայնը նախ գնացել է ծնողների հետքերով և ընդունվել Ցյուրիխի պոլիտեխնիկում, բայց ընտրել է ոչ թե տեսական գիտությունները, այլ ճարտարագիտությունը։ 1926 թվականին նրան շնորհվել է քաղաքացիական շինարարության բնագավառի  դիպլոմ։ 1926-1930 թվականներին Հանս Այնշտայնը Դորտմունդում աշխատել է կամուրջի շինարարության նախագծման կոնստրուկտոր։ 1936 թվականին ստացել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Նրա դոկտորական ատենախոսությունը՝ «Խորքային  բեռնվածության փոխանցումը որպես հավանական խնդիր» (Der Geschiebetriebals Wahrscheinlichkeitsproblem), համարվել է նստվածքային ապարների  տեղափոխման վերաբերյալ վերջնական աշխատանք։
Հանսի հայրը՝ Ալբերտ Այնշտայնը, լքել է Գերմանիան 1933 թվականին՝ նացիստների կողմից հակասեմական ոտնձգությունների և սպառնալիքների պատճառով։ Հոր խորհրդով Հանս Այնշտայնը նույնպես (1938) Շվեյցարիայից գաղթել է Գրինվիլ, Հարավային Կարոլինա։ 1938 թվականի դեկտեմբերին նա դիմել է ամերիկյան քաղաքացիություն ստանալու համար։ Կնոջ ազդեցության ներքո Հանս Ալբերտը մտերմացել է «Քրիստոնեական գիտություն» մարգինալ աղանդի հետ, ինչը ողբերգական հետևանքներ է ունեցել․ Ամերիկա ժամանելուց մի քանի ամիս անց Հանս Ալբերտի վեցամյա որդին՝ Կլաուսը, հիվանդացել է դիֆտերիայով և մահացել, քանի որ աղանդի գաղափարախոսությունն արգելել է դիմել բժիշկներին։ Հայրն այցելել է Հանս Ալբերտին, նրանք միասին շրջել են անտառներում և քննարկել ինժեներական խնդիրներ, նրանք մի քանի շրջագայություններ են կատարել Ամերիկայում։
1938-1943 թվականներին Հանս Այնշտեյնն աշխատել է ԱՄՆ գյուղատնտեսության նախարարությունում՝ ուսումնասիրելով նստվածքային ապարների փոխադրումը։ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ տեղափոխվելուց հետո (1943) շարունակել է համագործակցել ԱՄՆ գյուղատնտեսության նախարարության հետ։ 1947 թվականին Բերքլիի համալսարանում նա զբաղեցրել է հիդրոտեխնիկայի դոցենտի պաշտոնը, որտեղ դարձել է պրոֆեսոր, այնուհետև՝ պատվավոր պրոֆեսոր։
Հանս Այնշտայնը շրջել է աշխարհով մեկ, մասնակցել հիդրոտեխնիկական կոնֆերանսների։ Նա մոլի նավաստի է եղել՝ հաճախ գործընկերներին և ընտանիքին էքսկուրսիաներ է տարել Սան Ֆրանցիսկոյի ծովածոց։ Իր բազմաթիվ ճանապարհորդությունների ընթացքում նա հազարավոր լուսանկարներ է արել, որոնցից շատերը ներկայացրել է որպես սլայդ շոուներ։ Սիրել է երաժշտություն (այդ մասին նույնիսկ նշված է նրա գերեզմանաքարի վրա), նվագել է ֆլեյտա և դաշնամուր։ Նա արժեքավոր հիշողություններ է թողել հոր մասին, մասնավորապես՝ երաժշտության հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի մասին։
1955 թվականին Հանս Ալբերտը Սան Ֆրանցիսկոյից մեկնել է մահամերձ հոր մոտ՝ վերջին հրաժեշտը տալու։
                                                                 

1973 թվականի հուլիսի 26-ին Հանս Այնշտայնը Մասաչուսեթս նահանգի Վուդս Հոլում կազմակերպված սիմպոզիումի ժամանակ վատ է զգացել, ընկել է և մահացել սրտային անբավարարությունից։


== Անձնական կյանք ==
1927 թվականին Հանս Ալբերտ Այնշտայնն ամուսնացել է գերմաներեն լեզվի և գրականության ուսուցչուհի Ֆրիդա Կնեխտի (1895-1958) հետ։ Հայրը՝ Ալբերտը, հավանություն չի տվել Ֆրիդային այնպես, ինչպես իր ծնողները ժամանակին Միլևին։ Այնշտայնն ու Ֆրիդան չորս երեխա են ունեցել՝

Բեռնարդ Սիյզեր Այնշտայն (հուլիսի 10, 1930 - սեպտեմբերի 30, 2008), ֆիզիկոս և ինժեներ։
Կլաուս Մարտին Այնշտայնը (1932-1939), մահացել է դիֆտերիայից վեց տարեկանում։
Դեյվիդ Այնշտայնը (1939, հոկտեմբեր-նոյեմբեր), չի ապրել նույնիսկ մեկ ամիս։
Էվելին Այնշտայն (մարտի 28, 1941 - ապրիլի 13, 2011), որդեգրված դուստր։ Նրա ծննդյան հանգամանքներն անհայտ են, ըստ չհաստատված լուրերի՝ նա հայր Այնշտայնի ապօրինի դուստրն է։Ֆրիդան մահացել է 1958 թվականին, իսկ մեկ տարի անց Հանս Ալբերտն ամուսնացել է նեյրոքիմիկոս Էլիզաբեթ Ռոբոզի հետ (1904-1995)։


== Ճանաչում ==
Հանս Այնշտայնը արժանացել է
Գուգենհայմի կրթաթոշակի (1953),
Ամերիկյան Ինժեներ-շինարարների Միության մրցանակների, հետազոտությունների համար (1959 և 1960 թվականներին),
Կալիֆոռնիայի համալսարանի «theBerkeleyCitation» մրցանակի (1971),
ԱՄՆ գյուղատնտեսության նախարարության պատվոգիր (1971),
Ամերիկյան ինժեներ- մեխանիկների միության Ճանաչման վկայականի, Applied Mechanics Reviews ամսագրում ավելի քան 20 տարվա «նվիրված և բացառիկ ծառայության» համար (1972)։Հիդրոտեխնիկայի բնագավառում նրա ակնառու նվաճումները մեծարելու համար 1988 թվականին Ամերիկյան ինժեներ-մեխանիկների միությունը հիմնել է Հանս Ալբերտ Այնշտայնի մրցանակը, ամենամյա մրցանակ, որը տրվում է նրանց, ովքեր նշանակալի ներդրում են ունենում այդ բնագավառում։
Հանս Ալբերտ Այնշտայնի աշխատանքները պահվում են Ռիվերսայդի Կալիֆորնիական համալսարանի Ջրային ռեսուրսների արխիվում և Այովայի համալսարանի հատուկ արխիվում։


== Արվեստում ==
Հանս Ալբերտի կյանքն ու նրա ոչ սովորական հարաբերությունները հոր հետ արտացոլված են ամերիկյան 10 մասանոց հեռուստաֆիլմում։


== Մատենագիտություն ==
Einstein, H. A. (1950). "The bed-load function for sediment transportation in open channel flows". United States Department of Agriculture Technical Bulletin 1026. Washington DC, 1950
H. A. Einstein, Hsieh Wen Shen, Sedimentation։ Symposium to honor H. A. Einstein, edited and published by Wen Shen Hsieh, University of California, 1972
Ettema, R., and Mutel, C.F., (2004) Hans Albert Einstein։ Innovation and Compromise in Formulating Sediment Transport by Rivers, Journal of Hydraulic Engineering ASCE, June, 477-486


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Biography from einstein-website.de Archived 2021-01-26 at the Wayback Machine.