Հայրապետ Հայրապետյան

Հայրապետ Սարդարի Հայրապետյան (դեկտեմբերի 1, 1874(1874-12-01), Տանակերտ, Օրդուբադի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն - մարտի 7, 1962(1962-03-07)), հայ բանաստեղծ, մանկագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1950), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։


== Կենսագրություն ==
Հայրապետ Հայրապետյանը ծնվել է Նախիջևանի Տանակերտ գյուղում։ 1888-1893 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որտեղ աշակերտել է Պերճ Պռոշյանին և Հովհաննես Հովհաննիսյանին։ Այնուհետև շուրջ 40 տարի ուսուցչություն է արել Մեղրիում, Սիսիանում, Մոզդոկում, Քութայիսում, Դերբենդում, Աստրախանում, Պյատիգորսկում, Երևանում և այլ վայրերում, ուսուցանել է հայերեն, մանուկների մեջ սերմանել բարին ու գեղեցիկը։ 1933-1955 թվականներին աշխատել է «Պիոներ կանչ» թերթի խմբագրությունում։ Հայկական դպրոցների համար կազմել է մայրենի լեզվի դասագրքեր (1930-1970)1931 թվականին լույս է տեսել Հայրապետյանի առաջին ժողովածուն՝ «Մեղուների կոմունան»։ Այնուհետև հրատարակվել են նրա «Թռչուններ» (1935), «Իմ երգերը» (1939), «Փնջիկ» (1948), «Հուշեր մանուկ օրերից» (1956), «Խանն ու հովիվը» (1959), «Բալիկների համար» (1961), «Փիսիկի դասը» (1966), «Ծիտն ու տղան» (1971), «Վերջին փաթիլները» (1974) բանաստեղծությունների, հեքիաթների, պոեմների, առակների ժողովածուները։
Հայրապետյանը գրել է հիմնականում մանուկների համար. նրա ներշնչանքի աղբյուրը բնությունն է՝ գարունը, ծաղիկները, թռչունները, կենդանիները։ Նրա ստեղծագործություններին բնորոշ է մանկան հոգեբանության և մտածողության նուրբ ընկալումը։ Հայրապետյանի «Ձնծաղիկ», «Գարուն», «Ծառատունկ», «Մայիս», «Անցան...», «Առվակն ու մանուշակը», «Աշուն», «Սիրուն գիշեր» և բազմաթիվ այլ բանաստեղծություններ առանձնանում են իրենց անմիջականությամբ, պարզությամբ ու քնարականությամբ։
Հայրապետյանը գրել է նաև «Գայլ Վահան» (1943) պատմական պոեմը, հայկական դպրոցների համար կազմել մայրենի լեզվի դասագրքեր (1930-1970 թվականներ)։ Ռուսերենից թարգմանել է Լև Տոլստոյի, Անտոն Չեխովի, Իվան Կռիլովի, Սամուիլ Մարշակի, Սերգեյ Միխալկովի, Դանիել Դեֆոյի, Ջեկ Լոնդոնի, Գրիմ եղբայրների, Ջոնաթան Սվիֆտի և այլ գրողների ստեղծագործություններից։
Հայրապետյանի բանաստեղծությունների տեքստերով գրվել են մանկական երգեր։


= = Հիշատակ =հուշատախտակ ապրելավայրում Երևան փ.Մառկսի12, այժմ Խորենացի 12 շենքին: =
Հայրապետ Հայրապետյանի անունով է կոչվում Երևանի թիվ 78 հիմնական դպրոցը։


== Երկեր ==
Մեղուների կոմունան, Ե., Պետհրատ, 1931, 5 էջ։
Կոլխոզի համար, Ե., Պետհրատ, 1934, 14 էջ։
Թռչուններ, Ե., Պետհրատ, 1935, 16 էջ։
Ուրախ Հրայրը և սագի սայլը, Ե., Պետհրատ, 1936, 30 էջ։
Նապաստակի և աղվեսի հեքիաթը, Ե., Պետհրատ, 1938, 15 էջ։
Բանաստեղծություններ, Յերևան, 1938, 84 էջ։
Իմ յերգերը, Յերևան, Պետհրատ, 1939, 220 էջ։
Ցողիկն ու Շաղիկը, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 36 էջ։
Կապավորը, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 36 էջ։
Գայլ Վահան (պատմական պոեմ), Երևան, Հայպետհրատ, 1943, 18 էջ։
Ճագարն ու աղվեսը, Երևան, Հայպետհրատ, 1945, 14 էջ։
Կովն ու ճագարը, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 14 էջ։
Փնջիկ, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 48 էջ։
Իմ երգերը, իմ հայրենիքը, բնության երգեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 160 էջ։
Անհնազանդ ուլիկը, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 13 էջ։
Հուշեր մանուկ օրերից, Երևան, 1956, 80 էջ։
Ընտիր երկեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 256 էջ։
Խանն ու հովիկը (հեքիաթներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 60 էջ։
Գուրգենիկը, Արան ու ես, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 8 էջ։
Խանն ու հովիվը, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 57 էջ։
Բալիկների համար, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 328 էջ։
Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Պոեմներ, Երևան, «Հայաստան», 1965, 244 էջ։
Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Առակներ, Ավանդություններ, Հեքիաթներ, Հուշեր մանուկ օրերից, Երևան, «Հայաստան», 1965, 240 էջ։
Փիսիկի դասը, Երևան, «Հայաստան», 1966, 6 էջ։
Ծիտն ու տղան, Երևան, «Հայաստան», 1971, 8 էջ։
Վերջին փաթիլները, Երևան, 1974, 168 էջ։


== Թարգմանություններ և փոխադրություններ ==


== Ծանոթագրություններ ==