Փրատ ընդ Ուիտնի

«Փրատ ընդ Ուիտնի » (անգլ.՝ Pratt & Whitney) —  ամերիկյան  քաղաքացիական և ռազմական ավիացիայի համար ավիացիոն շարժիչներ արտադրող ընկերություն։ Ներկա պահին համարվում է United Technologies ֆինանսաարդյունաբերական կորպորացիայի  մասը։ Ընկերությունը մտնում է  ավիաշարժիչների արտադրողների «մեծ եռյակի» մեջ` բրիտանական Rolls-Royce Group plc և ամերիկյան Ջեներալ էլեկտրիկ ընկերությունների հետ միասին։  Բացի ավիաշարժիչներից, «Փրատ ընդ Ուիտնի » արտադրում է մոդուլային և տեղափոխող գազատուրբինային կայաններ` արդյունաբերական նպատակների համար, լոկոմոտիվների և  հռթիռային շարժիչներ։


== Պատմություն ==


=== Հիմնադրում ===
«Փրատ ընդ Ուիտնի  Քոմփանի» ընկերությունը հիմնադրվել է 1860 թվականին` Փրատ Ֆրենսիսի և Ուիթնի Էմոսի կողմից Հարթֆորդում։ Ընկերությունը զբաղվում էր հաստոցների, կարի մեքենաներ արտադրողների համար պահեստամասերի և Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի  ընթացքում Հյուսիսի (Միություն) բանակի համար հրազենի արտադրության համար նախատեսված սարքավորումների արտադրությամբ։


=== Ավիաշարժիչների արտադրություն ===
1925 թվականին ավիացիոն ինժեներ Ֆրեդերիկ Ռենչլերը դիմեց «Փրատ ընդ Ուիտնի » ընկերությանը` իրեն նոր ավիացիոն շարժիչների արտադրության համար միջոցներ և վայրեր տրամադրելու նպատակով։ «Փրատ ընդ Ուիտնի » ընկերությունը տրամադրեց նրան 250 հազար դոլարի չափով վարկ և  տարածք իրենց շենքերում՝ «Փրատ ընդ Ուիտնի » անունն օգտագործելու  իրավունքով։ «Փրատ ընդ Ուիտնի » առաջին «Pratt & Whitney R-1340 Wasp» շարժիչի աշխատանքներն ավարտվել են  1925 թվականին` Սուրբ Ծննդի նախօրյակին։  Այն հեշտությամբ անցավ որակավորման փորձարկումները ռազմածովային նավատորմում 1926 թվականի մարտին, և Միացյալ Նահանգները հոկտեմբերին պատվիրեց 200 շարժիչ։ Ինքնաթիռները «Pratt & Whitney R-1340 Wasp»  շարժիչներով ցուցաբերեցին այնպիսի արագություն, բարձրություն, կատարում և հուսալիություն, որ դա դարձավ ամերիկյան ավիացիայի հեղաշրջումը։


=== Ավիաշարժիչների ինքնուրույն արտադրություն ===
1929 թվականին Ֆրեդերիկ Ռենչլերը  ավարտեց «Փրատ ընդ Ուիտնի  Մաշինե Տուլ» ընկերության հետ համագործակցությունը և հիմնադրեց «Յունայթեդ Էյքրաֆթ ընդ Տրանսպորտ» ընկերությունը, որը նախապես եղել է «Յունայթեդ Թեքնոլոջիս» ընկերությունը։ Նախկինում կազմված համաձայնագրի համաձայն՝ Ռենչլերն իրավունքները սահմանափակված չէին  «Փրատ ընդ Ուիտնի » մակնիշի նկատմամբ և օգտվելով դրանից՝ նա իր  նոր ընկերությունն անվանեց «Փրատ ընդ Ուիտնի»։


=== Ներկայիս վիճակ ===
2005 թվականի օգոստոսի 2-ին «Փրատ ընդ Ուիտնի ն» ընկերությունը  Rocketdyne հեղուկա-հրթիռային շարժիչ արտադրող ընկերությունից ձեռք է բերել Boeing օդանավաշինական ընկերության համար շարժիչներ արտադրելու իրավունք  և անվանափոխվել   այն «Փրատ ընդ Ուիտնի  Ռոքեյդայն Ինք.»-ի։


== Արտադրանք ==


=== Քաղաքացիական ավիացիայի համար տուրբոռեակտիվ շարժիչներ ===
JT3D/TF33
JT4A
JT8D
JT9D
JT12/J60
PW1000G
PW2000/F117
PW4000
PW6000
PW7000
PW8000
Engine Alliance GP7200
International Aero Engines V2500


=== Ռազմական տուրբոռեակտիվ շարժիչներ ===
J42 (JT6) (Rolls-Royce Nene)
J48 (JT7) (Rolls-Royce Tay)
J52 (JT8A)
J57 (JT3C)
TF33 (JT3D)
J58 (JT11D)
J75 (JT4A)
TF30 (JT10)
F100 (JTF22)
Pratt & Whitney F119 (PW5000)
Pratt & Whitney F135 (մշակված է F119-ից)
PW1120 (մշակված է F100-ից)


=== Մխոցային ներքին այրման շարժիչներ ===
Pratt & Whitney R-1340 Wasp
Pratt & Whitney R-1690 Hornet
Pratt & Whitney R-985 Wasp Junior
Pratt & Whitney R-1535 Twin Wasp Junior
Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp
Pratt & Whitney R-2000 Twin Wasp
Pratt & Whitney R-2180 Twin Wasp E
Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp
Pratt & Whitney R-4360 Wasp Major


=== Տուրբոպտուտակավոր շարժիչներ ===
Pratt&Whitney T34
Pratt&Whitney PT6A-27
Pratt&Whitney Canada PT6A-114A


=== Արդյունաբերական տուրբիններ ===
Pratt&Whitney GG3/FT3
Pratt&Whitney GG4/FT4
Pratt&Whitney FT8


== Շարժիչները  «Ֆորմուլա 1»-ում ==
1971 թվականին   Ֆորմուլա 1-ի ավտոմրցաշարի աշխարհի առաջնության ժամանակ երևան եկավ  «Փրատ ընդ Ուիտնիի» «Լոտուս» գազատուրբինային շարչիչը։ Սակայն, երեք մրցակցություններից ոչ մեկում այն  չի կարողացել հասել հաջողության։ Միակ լավագույն արդյունքը  եղել է Ֆորմուլա 1-ի ապագա կրկնակի չեմպիոն Էմերսոն Ֆիտտիպալդի հաշվին՝ 1971 թվականի Իտալիայի գրան-պրիի ժամանակ, որտեղ նա գրավել է 8-րդ տեղը։։


== Ծանոթագրություններ ==