Լատվիայի պետական կառուցվածք

Լատվիայի քաղաքական կառուցվածք, խորհրդարանական ունիտար հանրապետություն։ Երկրի քաղաքական կառուցվածքի հիմքը Սահմանադրությունն է կամ Սաթվերսմեն (լատիշ․՝ Satversme), որը ընդունվել է 1922 թվականի փետրվարի 15-ին, դադարեցվել է 1934 թվականին, իրավաբանորեն սկսել է գործել 1990-1993 թվականներին, Լատվիան իրեն դիտում է որպես 1918-1940 թվականներին գոյություն ունեցող Լատվիայի Հանրապետության շարունակություն, Լատվիական ԽՍՀ-ի հետ իրավահաջորդություն չի ճանաչվում, քանի որ վերջինս, ըստ պաշտոնական վարկածի, օկուպացիոն ռեժիմ էր։


== Պետության ղեկավար ==
Պետության ղեկավարը պետության նախագահն է (լատիշ․՝ Valsts prezidents) (2015 թվականի հուլիսի 8-ից՝ Ռայմոնդս Վեյոնիս), Սեյմի հասարակ մեծամասնությամբ ընտրված փակ քվեարկությամբ 4 տարի ժամկետով։


== Խորհրդարան ==
Սեյմ (լատիշ․՝ Saeima), Լատվիայի խորհրդարանը, որը 4 տարով ընտրվում է քաղաքացիների կողմից, բաղկացած է 100 պատգամավորից։ Քվեարկության համակարգը համամասնական է, բայց ընտրվում են 5 ընտրատարածքների պատգամավորներ, կա Սեյմ անցնելու 5%-ի շեմը (մանդատների բաշխմանը մասնակցելու համար ցուցակում պետք է հավաքել երկրում ընտրություններին մասնակցած ընտրողների 5%-ը)։


== Կառավարություն ==

Լատվիայի կառավարությունը նախարարների կաբինետ է, որը կազմվում է այն անձի կողմից, որն ընտրում է պետության նախագահը և հաստատվում է Սեյմի կողմից։ Կառավարության ղեկավարը նախարարների նախագահն է (2016 թվականից՝ Մարիս Կուչինսկիս, Կանաչների և գյուղացիների միություն դաշինքի ներկայացուցիչ)։ Աջ կուսակցությունների իշխող կոալիցիայի մեջ են մտնում նաև ազգային միավորում և Միասնություն կուսակցությունները։ Ընդդիմության մեջ խորհրդարանում են գտնվում համաձայնություն, Սրտանց Լատվիայի համար և Լատվիական տարածաշրջանային միավորումները։


== Դատական իշխանություն ==
Դատավորները հաստատվում են Սեյմի պաշտոնում։ 10 տարով նշանակվող 7 դատավորներից գոյություն ունի Սահմանադրական դատարան։
Փորձաշրջան անցնելուց հետո մյուս դատարանների դատավորները պաշտոններում հաստատվում են մինչև 65 տարին լրանալը։ Գոյություն ունեն ընդհանուր իրավասության դատարանների երեք մակարդակ (քաղաքացիական և քրեական գործերով)՝ շրջանային (քաղաքային), շրջանային և Գերագույն դատարան, ինչպես նաև (2004 թվականից) վարչական շրջանային դատարան (առաջին ատյանի) և վարչական շրջանային դատարան (վերաքննիչ)։ Վարչական գործերով վճռաբեկ բողոքները քննում է Գերագույն դատարանը։


== Տեղական ինքնակառավարման համակարգ ==
Այս բարեփոխումների առաջին փուլը գյուղխորհուրդների կամայականացումն էր, քաղաքային խորհուրդների վերանվանումը Դումայի և Ռիգայի շրջաններում ինքնակառավարման վերացումը, երկրորդը՝ շրջանային ինքնակառավարման գործառույթների և կարգավիճակի կրճատումը (շրջանային խորհուրդները դադարել են ընտրովի մարմին լինելուց.դրանք կազմում էին ստորադաս կամային, քաղաքային և ժամանակի ընթացքում երկրամասային ինքնակառավարումների ներկայացուցիչները), երրորդ փուլը յուրաքանչյուր շրջանում մի քանի երկրամասի ստեղծումն էր՝ նախկին մի քանի կամարների և քաղաքների միավորմամբ շրջանային նշանակության ստեղծումը մեկ ինքնավարության մեջ։ Այսպիսով վերացվեցին շրջանային ինքնակառավարման մարմինները։ Կամայականությունները, որպես տարածքային միավորներ, չեն վերացվել։ Նախկին կամավորական խորհուրդների տեղում պլանավորվում է ծառայությունների կենտրոններ ստեղծել։ Կառավարության կողմից ընդունված 2007 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Լատվիայի նոր վարչական բաժանման մասին որոշումը՝ 109 երկրամաս և 9 հանրապետական քաղաքներ, սահմանվել է 2009 թվականի հուլիսի 1-ին՝ 2009 թվականի հունիսի 6-ին կայացած ինքնակառավարման ընտրություններում ընտրված նոր Դումայի աշխատանքի մեկնարկի հետ մեկտեղ։
Համայնքների (Դումայի) իշխանության մարմիններն ընտրվում են 4 տարով։


== Հանրաքվեներ ==
Հանրաքվեն կարող է անցկացվել Սեյմի որոշմամբ։ Սեյմի պատգամավորների առնվազն մեկ երրորդը կարող է պահանջել ոչ հրատապ կարգով ընդունված օրենքի կասեցում, և եթե այն հանրաքվեի դնելու համար երկու ամսվա ընթացքում ստորագրի քաղաքացիների առնվազն 10 տոկոսը, Սակայն Սեյմը չի ընդունում այդ օրենքի նոր խմբագրությունը առնվազն 3/4 ձայնով, տեղի կունենա համաժողովրդական քվեարկություն, որի համար սահմանված է առնվազն մասնակցություն՝ Սեյմի նախորդ ընտրությունների մասնակիցների կեսը։ Ավտոմատ կերպով ազգային քվեարկության է հանձնվում ընտրողների առնվազն 10%-ի Սեյմ ներկայացված օրինագիծը, սակայն մերժված կամ էապես փոփոխված։ Սահմանված են մի շարք հարցեր, որոնց մասին օրենքները ժողովրդական քվեարկության չեն կարող փոխանցվել։


== Ներկայացուցչություն ԵՄ-ում ==
Լատվիան Եվրախորհրդարանում ներկայացված է 736 պատգամավորից 8-ում։ Պատգամավորներն ընտրվում են 5 տարով։
ԵՄ Խորհրդում Լատվիան 345-ից 4 ձայն ունի։


== Ընտրություններ ==


=== Ընտրական հանձնաժողովներ ===
Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը բաղկացած է 9 հոգուց՝ 8-ը, ներառյալ նախագահը, ընտրվում է Սեյմի կողմից, իսկ մեկը՝ Գերագույն դատարանի կողմից։ Վերընտրվում է Սեյմի յուրաքանչյուր գումարման հետ։
Համայնքների ընտրական հանձնաժողովներն ընտրվում են համապատասխան Դումայի (խորհուրդների) կողմից և նույնպես աշխատում են մշտապես։ Ընտրական հանձնաժողովների անդամները չեն կարող թեկնածու լինել։


=== Իրավախախտումներ ===
2006 թվականի Սեյմի ընտրություններում սահմանված կարգը գերազանցելու համար քարոզչական ծախսերի սահմանափակումների շրջանցման համար վարչական պատասխանատվության են ենթարկվել Ժողովրդական կուսակցությունը (ամենամեծ գերածախսը), Համաձայնության Կենտրոն, Լատվիայի առաջին կուսակցություն / Լատվիայի նպատակ կոալիցիան, Կանաչների և գյուղացիների միությունը, Նոր ժամանակ։ Առաջին չորսը վիճարկել են կոռուպցիայի դեմ պայքարի և կանխարգելման բյուրոյի որոշումները։
Ընտրակաշառք՝ մի շարք քրեական գործեր հարուցվել են 2005 թվականի տեղական ինքնակառավարման ընտրություններից և 2006 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, դատարանները մեղադրական դատավճիռներ են կայացրել նոր կենտրոնի և համաձայնության կենտրոնի ներկայացուցիչների նկատմամբ։
Կեղծիքներ՝ 2006 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո դատապարտվել է Սեյմի պատգամավոր Յ. Բոլդանսը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Конституция Латвии
Закон об административно-территориальной реформе(լատիշերեն)Закон о самоуправлениях(լատիշերեն)Закон об устройстве государственного управления(լատիշերեն)Закон о референдумах Archived 2007-02-09 at the Wayback Machine. (չաշխատող հղում — պատմություն, կրկնօրինակ)(լատիշերեն)Центральная избирательная комиссия Archived 2006-08-20 at the Wayback Machine.