Կորիոլիսի արագացում

Կորիոլիսի արագացում, պտտական արագացում, կետի լրիվ արագացման մաս, որն առաջանում է այսպես կոչված բարդ շարժման դեպքում, երբ փոխադրական շարժումը, այսինքն՝ հաշվարկման շարժական համակարգի շարժումը համընթաց չէ։ Կորիոլիսի արագացումն առաջանում է կետի 
  
    
      
        
          V
          
            h
          
        
      
    
    {\displaystyle V_{h}}
   հարաբերական արագության (փոխադրական շարժման դեպքում) և փոխադրական արագության (հարաբերական շարժման դեպքում) փոփոխման հետևանքով։ Կորիոլիսի արագացումը որոշվում է՝

  
    
      
        W
      
    
    {\displaystyle W}
  կոր=
  
    
      
        2
        ω
      
    
    {\displaystyle 2\omega }
  փ
  
    
      
        
          V
          
            h
          
        
        s
        i
        n
        α
      
    
    {\displaystyle V_{h}sin\alpha }
   
բանաձևով, որտեղ 
  
    
      
        ω
      
    
    {\displaystyle \omega }
  փ-ն որևէ 
  
    
      
        A
        B
      
    
    {\displaystyle AB}
   առանցքի շուրջը հաշվարկման շարժական համակարգի պտտման անկյունային արագությունն է, 
  
    
      
        α
      
    
    {\displaystyle \alpha }
  -ն՝ 
  
    
      
        
          V
          
            h
          
        
      
    
    {\displaystyle V_{h}}
  -ի և 
  
    
      
        A
        B
      
    
    {\displaystyle AB}
   առանցքի միջև կազմված անկյունը։ Կորիոլիսի արագացումը որպես վեկտոր որոշվում է՝

  
    
      
        
          
            
              W
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {W}}}
  կոր
  
    
      
        =
        2
        [
        
          
            
              ω
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle =2[{\vec {\omega }}}
  փ
  
    
      
        
          
            
              
                V
                →
              
            
          
          
            h
          
        
        ]
      
    
    {\displaystyle {\vec {V}}_{h}]}
  
բանաձևով։ Կորիոլիսի արագացման ուղղությունը կարելի է ստանալ 
  
    
      
        
          
            
              
                V
                →
              
            
          
          
            h
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {V}}_{h}}
   վեկտորը 
  
    
      
        A
        B
      
    
    {\displaystyle AB}
   առանցքին ուղղահայաց հարթության վրա պրոյեկտելով և այդ պրոյեկցիան 90°-ով շրջելով փոխադրական շարժման ուղղությամբ (տես նկարը, որտեղ հարաբերականը 
  
    
      
        M
      
    
    {\displaystyle M}
   կետի շարժումն է գնդի 
  
    
      
        A
        M
        B
      
    
    {\displaystyle AMB}
   միջօրեականով, իսկ փոխադրականը՝ գնդի պտույտը 
  
    
      
        A
        B
      
    
    {\displaystyle AB}
   առանցքի շուրջը)։ Հարկավոր է նշել, որ Կորիոլիսի արագացումը կետի արագացման մասն է հաշվարկման հիմնական և ոչ թե շարժական համակարգի նկատմամբ։ Օրինակ, Երկրի մակերևույթի վրայով շարժվելիս, Երկրի պտտման հետևանքով կետը Կորիոլիսի արագացումը կունենա աստղերի և ոչ թե Երկրի նկատմամբ։ Համընթաց փոխադրական շարժման դեպքում (
  
    
      
        
          ω
        
      
    
    {\displaystyle {\omega }}
  փ
  
    
      
        =
        0
      
    
    {\displaystyle =0}
  ) կամ երբ  
  
    
      
        α
        =
        0
      
    
    {\displaystyle \alpha =0}
  , Կորիոլիսի արագացումը հավասար է զրոյի։ «Կորիոլիսի արագացում» հասկացությունն օգտագործում են կինեմատիկայի և դինամիկայի խնդիրները լուծելիս։