Չարլսթոն (Հարավային Կարոլինա)

Չարլսթոն (անգլ.՝ Charleston), բնակչության թվով ամենահին և խոշորագույն քաղաքը ԱՄՆ Հարավային Կարոլինա նահանգում, համանուն Չարլսթոն շրջանի վարչական կենտրոնը, Չարլսթոնի, Նորթ Չարլսթոնի և Սամերվիլի քաղաքային ագլոմերացիաների կենտրոնը։ Քաղաքը գտնվում է Հարավային Կարոլինայի օվկիանոսային ափի կենտրոնական մասից մի փոքր հարավ՝ Չարլսթոնյան խորջրյա ծովախորշի մոտ, որը ձևավորվել է Էշլի, Կուպեր և Վանդո գետերի միաձուլման արդյունքում։ Այն մինչ օրս պայմանավորում է քաղաքի պատմական դերը որպես խոշոր նավահանգիստ Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Ըստ ԱՄՆ բնակչության մարդահամարի բյուրոյի տվյալների՝ 2017 թվականին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 134 875 մարդ, իսկ Չարլսթոնի ագլոմերացիայի (Բերկլի, Չարլսթոն, Դորչեստեր շրջաններ) բնակչությունը՝  775831 մարդ, ինչի շնորհիվ այն զբաղեցնում է ԱՄՆ՝ բնակչության թվաքանակով խոշոր ագլոմերացիաների 74-րդ և Հարավային Կարոլինայում երրորդ հորիզոնականները։


== Պատմություն ==

Առաջին անգլիական բնակավայրը, որն այժմ հայտնի է Հարավային Կարոլինա անվանմամբ, հիմնադրվել է 1670 թվականի ապրիլին, երբ նահանգապետ Վիլյամ Սայլը (William Sayle) անգլիացի մյուս գաղթականների հետ «Կարոլինա» նավով Էշլի գետով բարձրացել է  վերև, կոտորել ափի մոտ գտնվող առաջին վրանային քաղաքը, որը շրջապատված էր ճահճուտներով և գտնվում էր աբորիգենների կողմից կոչվող «Կայավա երկիր» տարածքում՝ Ալբմարլ (Albemarle Point) հրվանդանի տեղում։ 1670 թվականի նոյեմբերին նորաբնակներին հայտարարվել է, որ քաղաքը կոչվելու է «Charles Towne», այսինքն՝ «Չարլզ քաղաք»՝ այն ժամանակ Անգլիայի թագավոր Չարլզ II Ստյուարտի պատվին։ Իսպանացիների ներխուժման սպառնալիքի պատճառով արագ կառուցվել են քաղաքային ամրություններ (ցանկապատներ և խրամատներ)։ 1671 թվականին քաղաքում բնակություն է հաստատել Ջոն Յոմանսը իր ստրուկների հետ (մոտ 200 մարդ)։ Սակայն տասը տարի անց որոշվել է քաղաքը տեղափոխել ավելի հարմար վայր՝ Կուպեր և Էշլի գետերի միջև, և 1680 թվականին Չարլսթոնը կրկին հիմնադրվել է այն վայրում, որտեղ այն գտնվում է մինչ օրս։ Հետագայում քաղաքն սկսել է հարստանալ բրնձի և ինդիգոյի առևտրի շնորհիվ։ 1722-1783 թվականներին քաղաքը պաշտոնապես կոչվել է Charles City and Port։ Մինչև 1775 թվականը այստեղ է գտնվել Հարավային Կարոլինայի նահանգապետի նստավայրը, իսկ մինչև 1790 թվականը այն ծառայել է որպես համապատասխան նահանգի մայրաքաղաք։ 
ԱՄՆ-ի անկախության պատերազմի սկզբին Չարլսթոնի նավահանգիստը ապրանքաշրջանառության ծավալներով եղել է խոշորագույնը հարավային նահանգներում և մրցել Նյու Յորքի նավահանգստի հետ։ 1780 թվականի փետրվարի 11-ին բրիտանական բանակը տեղակայվել է քաղաքից 20 մղոն հեռավորության վրա, իսկ մարտի 30-ին մոտեցել քաղաքի ամրոցներին, սկսվել է Չարլսթոնի պաշարումը։ Մայիսին 12-ին քաղաքը հանձնվել է։ Չարլսթոնում ամերիկյան բանակի կապիտուլյացիան դարձել է ամերիկացիների խոշորագույն պարտությունն այդ պատերազմում և ամերիկյան պատմության մեջ խոշորագույն կապիտուլյացիան ընդհուպ մինչև Հափերս-Ֆերիի կապիտուլյացիան (1862 թվականի սեպտեմբեր)։
19-րդ դարի առաջին կեսին Չարլսթոնը հարավային նահանգներում ամենահաջողակ քաղաքներից մեկն էր՝ կարևորագույն բամբակյա նավահանգստով։ 1860 թվականի դեկտեմբերին Չարլսթոնի բնակիչները հայտարարել են ԱՄՆ-ից Հարավային Կարոլինայի սեցեսիայի մասին։ Չարլսթոնի ծովածոցում «Սամտերի» բերդը գրավելուց հետո ԱՄՆ-ում քաղաքացիական պատերազմ է սկսվել (այժմ բերդը ազգային հուշարձան է)։ 1863 թվականի հուլիսի 10-ից մինչև 1865 թվականի փետրվարի 18-ը քաղաքը եղել է շրջափակման մեջ։ Այդ շրջափակումը ճեղքելու փորձի հետ կապված սուզանավի հաջող կիրառման պատմության մեջ առաջին դրվագը՝ Հ․ Լ․ Հանլի սուզանավը, ջրասույզ է արել USS Housatonic նավակը, սակայն ինքը նույնպես խորտակվել է։ 
Կորցնելով իր նշանակությունը որպես բամբակյա նավահանգիստ՝ Չարլսթոնն ունեցել է տնտեսական մեծ անկում։ 20-րդ դարում տեղի տնտեսության հենարանը ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի բազան էր, որն ընդարձակվել է երկու համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ 1993 թվականին պաշտպանական մի շարք ձեռնարկությունների փակումը լուրջ հարված էր քաղաքին։


== Աշխարհագրություն ==
Ըստ ԱՄՆ բնակչության մարդահամարի բյուրոյի՝ քաղաքն ընդհանուր զբաղեցնում է 347,5 կիլոմետր քառակուսի տարածք, որից 251,2 կիլոմետր քառակուսին բաժին է ընկնում ցամաքին, իսկ 44,3 կիլոմետր քառակուսին՝ ջրային ռեսուրսներին։


=== Կլիմա ===
Քաղաքը գտնվում է խոնավ մերձարևադարձային գոտում (ըստ Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման)՝ մեղմ ձմեռներով և տաք, խոնավ ամառներով։ Ամբողջ տարվա ընթացքում մեծ քանակով անձրև է տեղում։ Օդի ամենաբարձր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1985 թվականի հունիսի 2-ին՝ 40°C (104 °F), ամենացածրը՝ 1985 թվականի հունվարի 21-ին՝ -12 °C (10 °F)։ Այստեղ ամռանը և վաղ աշնանը մեծ վտանգ են ներկայացնում փոթորիկները․ 1989 թվականի սեպտեմբերին շենքերի երեք քառորդը տուժել է «Հյուգո» փոթորկից, ընդհանուր վնասը կազմել է 3 միլիարդ դոլար։ Չարլսթոնի միջին տարեկան ջերմաստիճանը +18,8 C° է, քամու միջին տարեկան արագությունը՝ 3,3 մ/վ, իսկ օդի միջին տարեկան խոնավությունը՝ 74 %։


== Ժողովրդագրություն ==


=== Տեմպ ===
1970 թվականից ի վեր նկատվել է Չարլսթոնի բնակչության թվաքանակի կայուն աճ․


== Տնտեսություն ==
Չարլսթոնը համարվում է հայտնի զբոսաշրջային վայր՝ բազմաթիվ հյուրանոցներով, ռեստորաններով և խանութներով։ Առևտրային նավագնացությունը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսության համար։ Քաղաքում կա երկու ծովային տերմինալ, որոնք պատկանում և կառավարվում են Հարավային Կարոլինայի նավահանգիստների ղեկավարության կողմից։ Դրանք Արևելյան ափի չորրորդ խոշորագույն կոնտեյներային նավահանգստի և Հյուսիսային Ամերիկայի տասներեքերորդ խոշորագույն կոնտեյներային նավահանգստի մասն են։ Նավահանգիստն օգտագործվում է նաև ավտոմեքենաների և ավտոպահեստամասերի տեղափոխման համար՝ ի օգուտ Չարլսթոնի ավտոմոբիլային բիզնեսի, ինչպիսիք են «Mercedes»-ը և «Volvo»-ն։
Չարլսթոնը հայտնի վայր է դառնում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կորպորացիաների ոլորտում աշխատելու համար։ Այդ ոլորտն ունեցել է աճի ամենաբարձր տեմպերը 2011 և 2012 թվականների միջև՝ շնորհիվ Չարլսթոնյան թվային միջանցքի։ 2013 թվականին Միլքենի իստիտուտում IT(Այ Թի) ոլորտի աճի շնորհիվ Չարլսթոն շրջանը իններորդ տեղն Է զբաղեցրել ԱՄՆ-ի լավագույն տնտեսությունների վարկանիշում։
2017 թվականի հունիսին Չարսլթոնում տների վաճառքի միջին արժեքը կազմել է 351 186 դոլար։
2011 թվականին Չարլսթոնը ճանաչվել է «Ամերիկայի ամենաբարեկեցիկ քաղաքը» «Travel + Leisure»-ի, իսկ 2013 և 2014 թվականներին՝ «Condé Nast Traveler»-ի վարկածներով, ինչպես նաև «Ամերիկայի ամենաքաղաքավարի և հյուրընկալ քաղաքը»՝ ըստ Հարավային կենդանի ամսագրի։ 2016 թվականին քաղաքն ըստ «Travel + Leisure»-ի ճանաչվել է «աշխարհի լավագույն քաղաքը»։                                                                           


=== Ոստիկանության բաժանմունք ===
Չարլսթոնի ոստիկանության դեպարտամենտը, որն ընդհանուր առմամբ կազմված 458 սպայից, 117 քաղաքացիական անձից և 27 պահեստազորային սպայից, Հարավային Կարոլինայի խոշորագույն ոստիկանական վարչություն է։ Ըստ ՀԴԲ-ի 2005 թվականի ամփոփիչ հաշվետվությունների՝ Չարլսթոնում հանցավորության մակարդակն ավելի ցածր է եղել, քան երկրում միջին հաշվով գրեթե բոլոր հիմնական կատեգորիաներում։ Լյութեր Ռեյնոլդսը ներկայիս գործող ոստիկանապետն է։ Հաջորդել է Գրեգ Մալենին՝ Վիրջինիա Բիչի նախկին պետի տեղակալին։ Մինչև Մալենը Չարլսթոնի ոստիկանապետը եղել է Ռուբեն Գրինբերգը, որը հրաժարական է տվել 2005 թվականի օգոստոսի 12-ին։ Գրինբերգին են վերագրում այնպիսի քաղաքավարի ոստիկանության ստեղծումը, որը լավ վերահսկել է ենթակաների աշխատանքը։ 


== Տեսարժան վայրեր ==

Քաղաքը հայտնի է գաղութային ժամանակաշրջանի իր հին տներով և եկեղեցիներով, գեղատեսիլ փողոցներով և բակերով, ինչպես նաև այգիներով։ Պլանտատորների որոշ կալվածքներ գործում են որպես թանգարան։
Կրթական հաստատությունների թվում են մունիցիպալ քոլեջը (1770, առաջինը ԱՄՆ-ում), բժշկական համալսարանը (1824) և ռազմական դպրոցը (1842)։
Չարլսթոնի թանգարանը (1773) ամենահին թանգարանն է ԱՄՆ-ում։


== Քույր քաղաքներ ==
 Սպոլետո (Իտալիա)
 Սավաննա (Ջորջիա) (ԱՄՆ)
 Բեռլին (Գերմանիա)


== Տես նաև ==
Հրաձգություն Չարլսթոնում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Չարլսթոնի պաշտոնական կայք