Աասթա Հանսթեեն

Աասթա Հանսթեեն (դեկտեմբերի 10, 1824(1824-12-10), Քրիստիանիա, Նորվեգիա - ապրիլի 13, 1908(1908-04-13), Քրիստիանիա, Նորվեգիա), նորվեգացի նկարչուհի, բանաստեղծուհի, ֆեմինիստուհի։ Համարվում է Նորվեգիայի առաջին պրոֆեսիանալ նկարչուհին։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Քրիստիանիում (Օսլոյի մոտ) մաթեմատիկայի և աստղագիտության բնագավառում պրոֆեսորի ընտանիքում։ 1844 թվականին գնում է Կոպենհագեն` տարրական գեղարվեստական կրթություն ստանալու, որտեղ սովորել է Յորգեն Ռյոդի մոտ, այնուհետև մասնավոր կերպով սովորել է տարբեր նկարիչների  մոտ (առաջին հերթին Յոհան Գորբիցայի մոտ)։ 1849 թվականին գնացել է Դյուսելդորֆ և 3 տարի սովորել է Դյուսելդորֆի արվեստների ակադեմիայում, որպես նկարչուհի պատկանում է Դհուսելդորֆի գեղարվեստական դպրոցին։ Վերադառնալով Նորվեգիա` 1853-1855 թվականներին աշխատել է Քրիստիանիում որպես դիմանկարչուհի և շուտով դառնում է հայտնի ու պահանջված (նրա ամենահայտնի աշխատանքը իր հոր դիմանկարն է, որը նկարել է 1853 թվականին)։ 1855 թվականին նրա նկարները ցուցադրվել են Փարիզում` միջազգային ցուցադրության ժամանակ։ Սակայն այդ նույն թվականին պատվերների մեծ քանակության և նյարդային լարվածության  պատճառով թողել է նկարչությունը և գնացել է ապրել Տելեմարկում, որտեղ ուսումնասիրել է նորվեգական տեղի բարբառը և վերադառնալով հայրենի քաղաք` լեզվաբանության դասեր է տվել։ Հետաքրքրվելով նյունորսկ բարբառով` 1862 թվականին գիրք է հրատարակել («Skrift og Umskrift i Landsmaalet») և դարձել է այդ լեզվով գրող առաջին կինը։ Բացի այդ նյունորսկ  բարբառով 1850-60-ական թվականներին գրել է մի շարք բանաստեղծություններ, որոնցում քննադատել է քաղաքային կյանքը և հանդես եկել ավանդական մշակույթը պահպանելու համար։ 1871 թվականներին գրքույկներ է հրատարակել, որոնցում հանդես է եկել կանանց իրավունքների մեծացման համար, որի համար էլ  ձեռք է բերել ճանաչում, սակայն նաև նեգատիվ հեղինակություն։
1880 թվականի ապրիլի 9-ին որդեգրած աղջկա հետ գնացել է ԱՄՆ, որտեղ ապրել է 9 տարի, սկզբում Բոստոնում, ապա` Չիկագոյում։ Սկզբում աշխատել է նորվեգական «Verdens Gang» թերթի խմբագրությունում որպես թղթակից, այնուհետև զբաղվել է դիմանկարներ անելով։ ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև հայրենիքում, ակտիվ մասնակցել է կանանց իրավունքների պաշտպանության համար շարժմանը, հրատարակել է համապատասխան բովանդակությամբ գրքույկներ, մասնակցել է դասախոսությունների։ 1889 թվականին վերադարձել է Նորվեգիա որպես Նորվեգիայի հասարակության պատվավոր անդամ և ակտիվորեն մասնակցել է ազգային ֆեմինիստական շարժմանը։ Կանանց իրավունքների հարցերով նրա գլխավոր գիրքը  «Kvinden skabt i Guds billede»-ն է (1873, 2-րդ հրատարակություն` 1908)։ Մինչև կյանքի վերջն ապրել է Քրիստիանիում` շարունակելով գրքույկներ գրել և մասնակցել դասախոսությունների։  1907 թվականի վերջին հիվանդացել է, մահացել է 1908 թվականի գարնանը և թաղվել Փրկչի գերեզմանատանը։ 1910 թվականին նրա գերեզմանին տեղադրվել է Գուստավ Վիգելանդի քանդակած կիսանդրին։
Ըստ ժամանակակիցների հիշողությունների` առանձնանում է կոշտ բնավորությամբ, 1870-ական թվականներին սրճարան էր այցելում (որն այդ ժամանակ անսովոր էր նորվեգացի կանանց համար), իր տանն ունեցել է գինու մառան, ծայրահեղ վատ է վերաբերվել կրոնին և իր վարքի շատ կողմերով ձգտել է նմանակել տղամարդկանց` դառնալով ծաղրի և քննադատության առարկա։ Ժամանակակից Նորվեգիայում, սակայն, նրա կերպարը մեծ հարգանք է վայելում։ Ընկերական հարաբերությունների մեջ է եղել Հենրիկ Իբսենի հետ` դառնալով նրա «Հասարակության սյուները» պիեսի  հերոսուհին։


== Աշխատություններ ==
Skrift og Umskrift i Landsmaalet, 1862
Kvindens stilling i Verden, i Nordisk Maanedsskrift for folkelig og kristelig Oplysning, 1871
Kvinden skabt i Guds Billede, 1878
Kristi kirke i det nittende aarhundrede, 1897
Dikt i (Ivar Aasens) landsmaal. 1862–67, 1908


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Статья в Store norske Leksikon (նորվ.)