Մարիա Գրոլմուսեց

Մարիա Գրոլմուսեց (գերմերեն տարբերակ՝ Մարիա Կարոլինա Էլիզաբետ Գրոլմուս,  սորբերեն՝ Marja Grólmusec, գերմ.՝ Maria Karoline Elisabeth Grollmuß, ապրիլի 24, 1896(1896-04-24), Լայպցիգ, Սաքսոնիայի թագավորություն, Գերմանական ռայխ - օգոստոսի 6, 1944(1944-08-06), Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար, Գերմանիա), սորբ հասարակական գործիչ, լրագրող, հրապարակախոս, Գերմանիայում նացիստական ​​ռեժիմի դեմ սոցիալիստական ​​դիմադրության առաջնորդ։


== Կենսագրություն ==
Մարիա Գրոլմուսեցը ծնվել է 1896 թվականի ապրիլի 24-ին, Լայպցիգում բանասիրական գիտությունների դոկտոր և դպրոցի տնօրեն Յան Գրոլմուսի (Յոհաննես Գրոլմուս) ընտանիքում։ 1917 թվականի դեկտեմբերին ավարտել է Լայպցիգի մանկավարժական ուսումնարանը, որից հետո սկսել է դասավանդել տարրական դպրոցում՝ Լայպցիգի պետական դպրոցում։ 1918 թվականին անդամագրվել է Լուժիցի «Մատիցի սերբական» մշակութային հասարակական կազմակերպությանը։ Սովորել է Լայպցիգի և Բեռլինի համալսարանների բանասիրական և պատմական ֆակուլտետներում։ Ուսման տարիներին եղել է Սոցիալիստ ուսանողների լիգայի անդամ։ 1928 թվականին պաշտպանել է գիտությունների դոկտորի գիտական ​​աստիճան «Յոզեֆ Գյորեսը և ժողովրդավարությունը» թեմայով։ Միաժամանակ, նա սկսում է լրագրողական հոդվածներ գրել «Rhein-Mainische Volkszeitung» թերթում, որը պատկանել է Գերմանական կենտրոն կուսակցության ձախ խմբակցությանը և համագործակցել է կաթոլիկ «Die Schildgenossen»  ամսագրի հետ, որը հրատարակել է «Quickborn» կաթոլիկ երիտասարդական շարժման կողմից։ 1927 թվականին ընդունվել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության շարքերը, որտեղից հեռացվել է կոմունիստական ​​գաղափարներին հավատարիմ լինելու պատճառով։ 1929 թվականին ընդունվել է Գերմանիայի կոմունիստական ​​կուսակցություն, որտեղից շուտով հեռացվել է Բուխարինյան ընդդիմադիր Կոմունիստական ​​կուսակցություն ընդունվելուց հետո։ 1932 թվականին ընդունվել է Գերմանիայի սոցիալիստական ​​բանվորական կուսակցություն։

Նացիստների իշխանության գալուց հետո համագործակցել է հեղափոխական սոցիալիստների (Arbeitskreis Revolutionärer Sozialisten) հետ և զբաղվել անօրինական քաղաքական գործունեությամբ։ Նա ապօրինի տպագրական հրապարակումներ է տեղափոխել Չեխոսլովակիայից և ուղեկցել է քաղաքական փախստականներին սահմանն անցնելիս։ Դրա համար օգտագործել է իր հայրական տունը Վերին Լուժիցիի Դորֆ-Ռադիբոր գյուղում։ Նա քաղաքական հարաբերություններ է պահպանել ԳՍԴԿ-ի, ԳԿԿ-ի ընդդիմադիր խմբավորումների և Օտտո Բաուերի ավստրիացի սոցիալիստների հետ։
1934 թվականի նոյեմբերի 7-ին ձերբակալվել է իր ընդհատակյա գործունեության գծով ընկեր Հերման Ռեյնմուտի հետ։ Բանտարկված է եղել Դրեզդենում։ 1935 թվականի նոյեմբերի 23-ին Արդարադատության ժողովրդական պալատի կողմից դատապարտվել է վեց տարվա ազատազրկման Վալդհեյմում։ Վահանաձև գեղձի հիվանդության պատճառով բանտարկության ժամանակ նրան ազատություն են առաջարկել՝ ընդհատակյա գործունեությունից զերծ մնալու պայմանով։ Մերժումից հետո 1940 թվականի դեկտեմբերին նրան տեղափոխել են Ռավենսբրյուկի համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ էլ  մահացել է 1944 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ քաղցկեղից։


== Երկեր ==
Die Frau und die junge Demokratie. Ein Bericht über Frau, Politik und Demokratie. Frankfurt 1925
Über die weibliche Form der Politik. W: Die Schildgenossen. 1/1926.
Was ist die linke Sozialdemokratie? W: Gegen den Strom. 4/1931.
Die Kluft. W: Kampfsignal. 1932.
Josef Görres und die Demokratie. Lipsk 1932.


== Հիշատակ ==
Մարիա Գրոլմուսեցի անունով են անվանակոչվել փողոցներ Լայպցիգում, Բաուտցենում և Հոյերսվերդում, ինչպես նաև մի քանի ուսումնական հաստատություններ։
1959 թվականին ԳԴՀ փոստը թողարկել է փոստային նամականիշ՝ նվիրված Մարիա Գրոլմուսեցին։
Լուժիցկցի կոմպոզիտոր Ուլրիխ Պոգոդան գրել է «Մարիա Գրոլմուս» սիմֆոնիկ պոեմը նվագախմբի համար։


== Գրականություն ==
Gerd Schäfer: Dr. Maria Grollmuß (1896-1944) - Eine fast vergessene Grenzgängerin, JahrBuch für Forschungen zur Geschichte der Arbeiterbewegung, Heft III/2012.
Swen Steinberg: Grólmusec (Grollmuß), Marja (Maria Karoline Elisabeth). Sächsische Biografie. Herausgegeben vom Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde
Marja Kubašec: Hwězdy nad bjezdnom. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1960 (2., rozšěrjene wudaće 1962).
Wórša Dahmsowa-Meškankec: Marja Grólmusec 1896-1944. W: Wobrazki ze Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1996.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Literature by and about Maria Grollmuß in the German National Library catalogue
Swen Steinberg: Grólmusec (Grollmuß), Marja (Maria Karoline Elisabeth). In: Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde (Hrsg.): Sächsische Biografie (in German).