Հակակղերական օրենքներ (Ֆրանսիական հեղափոխություն)

Հակակղերական օրենքները Ֆրանսիայում ընդունվել են Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ՝ ընդհուպ մինչև 1801 թվականին Նապոլեոնի Կոնկորդատի կնքումը։


== Նախապատմություն ==
18-րդ դարում Ֆրանսիայի մոտավորապես 27 միլիոն բնակչության 95 %-ը պատկանում էր Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուն, իսկ մնացած հավատացյալների մեծ մասը հուգենոտ բողոքականներ էին, նաև երկրում եղել է մոտ 40 հազար հրեա և փոքր մահմեդական համայնք։ Թագավորական Ֆրանսիայում հոգևորականությունը ինստիտուցիոնալացվել է որպես երկրի առաջին դաս։ Եկեղեցին երկրի հողերի ամենամեծ սեփականատերն էր և մեծ եկամուտներ էր ստանում եկեղեցական տասանորդներ հավաքագրման միջոցով։ Քանի որ հենց եկեղեցին էր զբաղվում ծնունդների, մահերի և ամուսնությունների գրանցմամբ, և միակ ինստիտուտն էր, որը տրամադրում էր տարրական ու միջնակարգ կրթություն, ինչպես նաև զբաղվում էր հիվանդանոցներով, այն հսկայական ազդեցություն ուներ ամբողջ բնակչության վրա։


== Իրադարձությունների ընթացք ==

1789 թվականի օգոստոսին պետությունը վերացրել է եկեղեցու հարկերի հավաքագրման իրավունքը, որից հետո ծառացել է նոր հեղափոխական կառավարության քաղաքականության կենտրոնական հարցը՝ եկեղեցական սեփականության հարցը։ Հայտարարվել է, որ Ֆրանսիայում եկեղեցական ամբողջ ունեցվածքը պատկանում է ժողովրդին, և առգրավված գույքը վաճառվել է հանրային աճուրդներում։
1790 թվականի հուլիսին Ազգային հիմնադիր ժողովն ընդունել է նոր օրենք՝ «Հոգևորականության քաղաքացիական կառուցվածքը»։ Հոգևորականությունը դուրս է եկել Հռոմի պապի իշխանությունից և դարձել պետության գործիք։ Հռոմի պապ Պիոս VI-ը ութ ամիս է ծախսել այս հարցի լուծման համար, և 1791 թվականի ապրիլի 13-ին մերժել է «Հոգևորականության քաղաքացիական կառուցվածքը», որը հանգեցրել է պառակտման ֆրանսիացի քահանաների շրջանում։ Հոգևորականների միայն հինգ տոկոսն է երդում տվել նոր օրենքին համապատասխան, մյուսները մերժել են։
1792 թվականի սեպտեմբերին օրենսդիր մարմինը օրինականացրել է ամուսնալուծությունը, որը չէր ճանաչվում որպես կաթոլիկ վարդապետությունը։ Միաժամանակ պետությունը եկեղեցուց վերցրել է ծնունդների, մահերի ու ամուսնությունների գրանցման իրավունքը։
Հասարակության մեջ շրջանառվում էր այն կարծիքը, որ եկեղեցին հակահեղափոխական ուժ է, ուստի երբ սկսվել են սեպտեմբերյան սպանությունները, հաշվեհարդար են տեսել ձերբակալված շատ հոգևորականների նկատմամբ։
1793 թվականին Օրենսդիր ժողովը, նրան փոխարինելու եկած Ազգային կոնվենցիան, ինչպես նաև դեպարտամենտների խորհուրդները, շարունակել են ընդունել հակակղերական օրենսդրական ակտեր, որոնք հիմնականում ուղղված էին եկեղեցական գույքի բռնագրավմանը։ 1793 թվականի հոկտեմբերի 5-ի ազգային կոնվենցիայի հրամանագիրը չեղյալ է հայտարարել Գրիգորյան օրացույցը և ներդրել Ֆրանսիական հանրապետական օրացույցը։
Քրիստոնեության փոխարեն սկսել է ակտիվորեն տարածվել Բանականության պաշտամունքը։ Մտքի պաշտամունքի արարողություններն ուղեկցվում էին կառնավալների, շքերթների անցկացմամբ, երբ քահանաներին ստիպում էին հրաժարվել կոչումից, եկեղեցիների կողոպուտներով, քրիստոնեական սուրբ առարկաների ոչնչացմամբ կամ պղծմամբ (սրբապատկերներ, արձաններ, խաչեր և այլն)։ Բացի այդ, անցկացվել են «հեղափոխության նահատակների» պաշտամունքի արարողություններ։ Ամենամեծ զարգացումը պաշտամունքը հասել Է Փարիզում՝ «ազատության փառատոնի» (ֆր.՝ Fête de la Liberté) անցկացման ժամանակ Փարիզի Աստվածամոր տաճարում 1793 թվականի նոյեմբերի 10-ին (20 Բրումեր)։ 1793 թվականի նոյեմբերի 24-ին Փարիզի կոմունան հրաման է արձակել արգելել կաթոլիկ երկրպագությունը և փակել բոլոր եկեղեցիները։
1793 թվականի դեկտեմբերի 6-7-ը Կոնվենցիան պաշտոնապես դատապարտել է բռնության այն միջոցները, որոնք «հակասում են պաշտամունքների ազատությանը»։ 1794 թվականի մարտին Բանականության պաշտամունքն արգելվել է, և սկսել է ներդրվել Գերագույն Էակի պաշտամունքը։ 1794 թվականի հունիսի 8-ին Փարիզում կազմակերպվել է Գերագույն Էակի հանրային հանդիսավոր տոնը, որտեղ ելույթ է ունեցել Ռոբեսպիերը։ Տերմիդորի իննից հետո Գերագույն Էակի պաշտամունքը, որը կապված էր Ռոբեսպիերի բռնապետության հետ, արագորեն անհետացել է։
1795 թվականից ի վեր հակակղերականությունն անկում է ապրել։ 1795 թվականի փետրվարի 21-ի օրենքը թույլ է տվել հանրային ծիսակատարություններ (չնայած խիստ սահմանափակումներով՝ զանգի ղողանջը, կրոնական երթերը և խաչի ցուցադրումը դեռ արգելված էին)։


== Արդյունքներ և հետևանքներ ==
Մոտ քսան հազար հոգևորականներ, որոնք նոր օրենսդրությանը համապատասխան երդում են տվել, ստիպված են եղել հրաժարվել աստիճանից, իսկ վեցից ինը հազարը համաձայնել են (կամ հարկադրված են եղել) ամուսնանալ։ Տասնամյակի վերջին մոտ երեսուն հազար հոգևորականներ ստիպված էին լքել Ֆրանսիան։
Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակաշրջանի հակակղերական օրենքները զգալի ազդեցություն են ունեցել ֆրանսիական կյանքի վրա. նրանցից շատերը, ովքեր այդ ժամանակահատվածում հրաժարվել են ավանդական կրոնից, այլևս երբեք չեն վերադարձել դրան։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==