Աշոտ Արիյան

Աշոտ Արիյան (ապրիլի 3, 1973(1973-04-03), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կանադահայ կոմպոզիտոր և դաշնակահար։ Ավելի քան 25 ստեղծագործությունների հեղինակ է, այդ թվում՝ օպերա-բալետի, երկու սիմֆոնիայի, դաշնամուրային կոնցերտի, երկու սիմֆոնիկ պատկերի և մի շարք կամերային ստեղծագործությունների։ Նրա ստեղծագործությունները հնչել են Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Իսպանիայի, Կանադայի և Միացյալ Նահանգների համերգասրահներում։


== Կենսագրություն ==
Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում ծնված Աշոտ Արիյանը գերզանցությամբ ավարտել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը (Ռուբեն Սարյանի դասարան)։ 1992-1995 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (Արմեն Սմբատյանի դասարան) և դաշնամուրի (Ելենա Աբաջյանի դասարան) բաժիններում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Մոսկվա՝ ուսումը շարունակելու Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում, որը գերազանցությամբ ավարտել է 2001 թվականին։ Մեկ տարի անց, մագիստրոսի կոչում ստանալուց հետո, նա դարձել է պրոֆեսոր Կարեն Խաչատրյանի ասիստենտը Մոսկվայի կոնսերվատորիայում և դասավանդել է որպես կոմպոզիցիայի և երաժշտության տեսության դասախոս։
2007 թվականին նա տեղափոխվել է Կանադա՝ ավարտելու իր դոկտորական թեզը Մոնրեալի համալսարանում, 2013 թվականին ստացել է դոկտորական աստիճանը։ Նրա դոկտորական ծրագրի նպատակն էր վերակենդանացնել օպերա-բալետի անտեսված ժանրը՝ գրելով իր ստեղծագործությունն այդ ժանրում՝ «Բիլգամեշ» (կամ «Գիլգամեշ») վերնագրով, որտեղօգտագործվում են  բացառապես հնադարյան միջագետքյան շումերերեն և աքքադերեն լեզուները։
Աշոտ Արիյանը կոմպոզիցիա և երաժշտության տեսություն է դասավանդել մի շարք երաժշտական հաստատություններում, այդ թվում՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի կենտրոնական երաժշտական դպրոցում (ЦМШ), Մոսկվայի Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայում, Մոնրեալի համալսարանում և ՄաքՄաստերի համալսարանում։
1999 թվականին Աշոտ Արիյանը մեծ հաջողությամբ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեծ դահլիճում՝ Ռուսաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է սեփական «Կոնցերտո-բրևիսը» դաշնամուրի և նվագախմբի համար։ 
2009 թվականին նրա «Sounds of Stonehenge» սիմֆոնիկ պատկերը հնչել է Մոնրեալում UdeM սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ։ 
Ավելի ուշ՝ 2011 թվականի հունվարին, նույն ստեղծագործությունը Հայաստանում կատարել է Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, իսկ Մոսկվայում՝ Մոսկվայի պետական նվագախումբը։ Նրա վերջին աշխատանքը՝ Planète X (Un train pour l'enfer II) յոթ գործիքների համար, մեծ հաջողությամբ կատարվեցլ է Մոնրեալում Arkea անսամբլի կողմից 2013 թվականի նոյեմբերին։ 
Արիյանի կամերային ստեղծագործություններից շատերն առաջին անգամ հնչել են «Մոսկովյան աշուն» միջազգային երաժշտական փառատոնում։ Նրա վերջին գործերից մեկը դաշնամուրի համար նախատեսված 12 ֆուգաների և պոստլյուդների ցիկլն է, որը պատվիրել է Վաթեռլոոյի արվեստի հիմնադրամը։ 2016 թվականին նրա երաժշտությունը ուղեկցել է Ռուդոլֆ Խառատյանի բեմադրած «Երկու արև» բալետը, որը նվիրված էր Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին։


== Ընտրյալ ստեղծագործություններ ==


=== Ակադեմիական հրատարակություններ ===
Ashot Ariyan Bilgamesh, un ballet-opéra en deux actes: symbiose d'un genre oublié, une mythologie archaïque et une langue morte, Saarbrücken, Deutschland: Presses Académiques Francophones, 2015, 9783838144238.


=== Բեմում ===
Բիլգամեշ (Գիլգամեշ) (օպերա–բալետ), 2009-2012


=== Նվագախմբային երաժշտություն ===
Սիմֆոնիա թիվ 1, «Մանֆրեդ», լարային նվագախումբ, 1994-1996
Կոնցերտո-Բրևիս, դաշնամուր, նվագախումբ, 1999
Սիմֆոնիա թիվ 2, 2000-01
Սկանդա (սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 1), դուդուկ (հոբոյ Հայաստանից), նվագախումբ, ֆիքսված մեդիա, 2002
Սթոունհենջի հնչյունները (սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 2), 2009
Perpetuum Mobile, լարային նվագախումբ, 2016


=== Երգչախմբային երաժշտություն ===
Հայաստանի համար (տեքստ՝ Վալերի Բրյուսովի), խառը երգչախումբ, 1997
Deus Lucem, խառը երգչախումբ, 2014


=== Վոկալ երաժշտություն ===
Ռոմանս (տեքստ՝ Հովհաննես Թումանյանի), ձայն, դաշնամուր, 1992
Տարոնի երեք երգ (տեքստը՝ հայկական ժողովրդական աղբյուրից), մեցցո-սոպրանո, դաշնամուր, 1994
Das Grablied (տեքստը՝ Ֆրիդրիխ Նիցշեի), բարիտոն, դաշնամուր, 2017


=== Դաշնամուրային երաժշտություն ===
Մանկական պիեսներ, 1989, վերանայված՝ 2015
Սոնատ, 1990
Տոկատա, ինտերմեդիա և ֆուգա, 1995
Երեք պիես, 1997
12 ֆուգա և պոստլյուդ, 2015


=== Կամերային երաժշտություն ===
Բալլադ, կլառնետ, դաշնամուր, 1991
Տրիո, ջութակ, թավջութակ, դաշնամուր, 1993-94
Կապրիչո, ջութակ, 1997
Ամարաս, կլառնետ, թավջութակ, դաշնամուր, 1997
Նվիրում, թավջութակ, 1998
Լարային քառյակ, 1998-99
Ռեզոնանսներ, ֆրանսիական շչակ, 2 B-flat շեփոր, տրոմբոն, 2 ջութակ, ալտ, թավջութակ, դաշնամուր, 2005-06
Մթնշաղ, թավջութակ, դաշնամուր, 2007
Planète X. (Un Train pour l'enfer II), 7 կատարող, 2013


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սամվել Դանիելյան. Կանադահայ կոմպոզիտոր Աշոտ Արիյանը՝ իր ստեղծագործությունների, մասնավորապես՝ «Բիլգամեշ» օպերա-բալետի մասին, Առավոտ, 2016թ.
Denis Gougeon «Que le soleil soit toujours avec vous» Chapelle historique du Bon-Pasteur