Կալիբեկ Կուանիշպաև

Կալիբեկ Կուանիշպաև (ապրիլի 25, 1893(1893-04-25), Karkaralinsk Uyezd, Semipalatinsk Oblast, Ստեփան նահանգապետ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 7, 1968(1968-06-07), Ալմաթի, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ղազախ խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)։ 1925 թվականին մասնակցել է ղազախական առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնի (Կզըլ-Օրդա, այժմ՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն, Ալմաթի) ստեղծմանը և մինչև կյանքի վերջն աշխատել այդ թատրոնում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1952)։


== Կենսագրություն ==
Կալիբեկ Կուանիշպաևը ծնվել է 1893 թվականի ապրիլի 25-ին Սարիտաու գյուղում (ներկայում՝ Կարկարալինսկի շրջան, Կարագանդ, Ղազախստան)։ Սերել է արգինների ցեղի կարակեսեկ տոհմի բայբորյան ենթատոհմից։
Եղել է հովիվ, սևագործ բանվոր։ Նրա՝ որպես ժողովրդական սրախոս-կատակերգուի առաջին ելույթները վերաբերում են 1920-ական թվականների սկզբին, երբ նա մասնակցել է Կոյադինյան տոնավաճառին (Սեմիպալատինսկից ոչ հեռու) «թափառաշրջիկ թատերախմբի» կազմում, որում ընդգրկված էին երգիչներ, ըմբիշներ, աճպարարներ, պարողներ և այլն։
1925 թվականին Կզըլ-Օրդայում մասնակցել է առաջին պրոֆեսիանալ ղազախական թատրոնի ստեղծմանը (ներկայում՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն)։ 1928 թվականին թատրոնի հետ միասին տեղափոխվել է Ալմա-Աթա և այնտեղ աշխատել թատերախմբում մինչև 1964 թվական։ Բեմական կյանքի քառասուն տարիների ընթացքում կատարել է ավելի քան 150 դեր։
1937 թվականից նկարահանվել է կինոյում։
Ծավալել է մանկավարժական գործունեություն։
Զբաղվել է նաև գեղարվեստական գրականությամբ, գրել է կարճ պիեսներ, սքեթչներ, հումորեսկներ, սատիրական բանաստեղծություններ ռադիոյի ու էստրադայի համար։ Թողարկել է սատիրական բանստեղծությունների երկու ժողովածուներ՝ «Түйреуіш» և «Шаншарлар»։ Հեղինակել է (Շախմետ Խուսաինովի հետ համահեղինակությամբ) «Шаншарлар» («Սրամիտները», բեմադրվել է Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում 1948 թվականին) և «Ақ жаулық — көк жаулық» պիեսները։
Եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ 1943 թվականից։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-4 գումարումների պատգամավոր (1946-1958)։
Կալիբեկ Կուանիշպաևը մահացել է 1968 թվականի հունիսի 7-ին։ Թաղվել է Ալմա Աթայի Կենտրոնական գերեզմանատանը։


== Պարգևներ և կոչումներ ==
Ղազախական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1936)
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)
Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) – Մ. Աուեզովի «Աբայ» ներկայացման մեջ Կունանբայի դերը կատարելու համար
«Պատվո նշան» շքանշան (1938)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1945)
Լենինի երկու շքանշան (այդ թվում՝ 1946 թվականին – թատրոնի քսանամյակի կապակցությամբ)
Մեդալներ


== Թատերական դերեր ==
1925, 1933, 1957 – «Էնլիք-Քեբեք», Մուխթար Աուեզով – Քեբեք, Քոբեյ, Նիսան Աբիզ
1935 – «Գիշերային տարգլորումներ», Մ. Աուեզով – Տանեկե
1936 – «Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ – Քաղաքագլուխ
1940 – «Աբայ», Մ. Աուեզով և Լեոնիդ Սոբոլև – Աբայ
1942 – «Պատվո գվարդիա», Մ. Աուեզով և Ալժափար Աբիշև – գեներալ Պանֆիլով
1942 – «Բանաստեղծի ողբերգությունը», Գաբիթ Մուսրեպով – Բալուան
1942 – «Ալդա-Քոսե», Շահմետ Խուսաինով – Շարոյակ
1943 – «Անսանձ կնոջ սանձահարումը», Վիլյամ Շեքսպիր – Բապտիստա
1947 – «Հաղթողները», Բորիս Չիրսկով – Վինոգրադով
1949 – «Աբայ», ըստ Մ․ Աուեզովի «Աբայի ուղին» վեպի – Կունանբայ
1952 – «Ծաղկի՛ր, տափաստան», Աբդիլդա Թաջիբաև – այգեպան Ժանաս
«Օթելլո», Վիլյամ Շեքսպիր – Բրաբանցիո


== Ֆիլմագրություն ==
1938 – «Ամանգելդի» – Բայբոլ
1940 – «Ռայխան» – ակին
1942 – «Երգ հսկայի մասին» (կարճամետրաժ)
1945 – «Աբայի երգերը» – Աբայ
1948 – «Ոսկե եղջյուր» – Բերգալիև, նախարար
1954 – «Պոեմ սիրո մասին» – Ժարկին
1957 – «Նրա ժամանակը կգա» – Չինգիզ
1957 – «Բոտագոզ» – էպիզոդ
1959 – «Մի անգամ գիշերը» – Ժարաս պապ
1964 – «Անմորուք խաբեբան» – Էրալի
1965 – «Իմ երազանքը» – էպիզոդ


== Հիշատակ ==
Կալիբեկ Կուանիշպաևի անունով կոչվել է Ղազախստանի երաժշտական-դրամատիկական թատրոնն Աստանայում, ինչպես նաև փողոցներ Ալմաթիում, Կարագանդայում, Կարկարալինսկում։
Տեղադրվել է հուշատախտակ դերասանի տանը Կարկարալինսկի շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Олидор О., «Калибек Куанышпаев», Москва, 1950.


== Արտաքին հղումներ ==
Куанышпаев Калибек հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում