Ռայմոն Քենո

Ռայմոն Քենո (ֆր.՝ Raymond Queneau; փետրվարի 21, 1903(1903-02-21)[…], Հավր - հոկտեմբերի 25, 1976(1976-10-25)[…], Փարիզի 13-րդ շրջան, Փարիզ), ֆրանսիացի գրող, բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ, սյուրռեալիստական շարժման անդամ, ULIPO (Պոտենցիալ գրականության կամ գրական ներուժի կառավարման աշխատաժողովի) հիմնադիրներից մեկը, Պաթաֆիզիկական քոլեջի տրանսցենդենտալ սատրապ, «Pleiades encyclopedias» տնօրեն.


== Կենսագրություն ==
Ռայմոն Քենոն ծնվել է Հավրում 1903 թվականին՝ վաճառականների ընտանիքում։  Ավարտել է Հավրի ճեմարանը,որից հետո Սորբոնում և Բարձրագույն ուսումնասիրությունների պրակտիկ դպրոցում ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն։ Նրա դասավանդողների թվին է պատկանել Ալեքսանդր Կոժևը.
1924 թվականից Քենոն մտերմանում է սյուրռեալիստների հետ, բայց 1929 թվականին խզում է կապերը նրանց հետ։
Հունաստանի ճանապարհորդությունից հետո՝ 1932 թվականին հրատարակում է իր առաջին վեպը՝ «Le Chiendent», որի համար ստանում է Two Mago մրցանակը.
Բանկի գործավարի ու վաճառողի ժամանակավոր աշխատանքից հետո նա աշխատանքի է անցնում «Gallimard» հրատարակչությունում որպես թարգմանիչ. Ավելի ուշ՝ 1941 թվականին,  նա կդառնա հրատարակչության գլխավոր քարտուղար։
1942 թվականին լույս է տեսնում «Pierrot mon ami» վեպը, որը գրողին հաջողություն է բերում։
1945 թվականից Քենոն զբաղվում է լրագրությամբ ու աշխատում ռադիոյում։ 1947 թվականին լույս են տեսնում հանրահայտ «Exercises in Style»՝ 99 ոճական տարբերակ տրված թեմայով։ 1948 թվականին Քենոն միանում է Ֆրանսիայի Մաթմատիկական ընկերությանը։
1950 թվականին նա դառնում է Պաթաֆիզիկական քոլեջի անդամ։ 1951 թվականին Քենոն ընտրվեց Գոնկուրի ակադեմիայի անդամ։ 1954 թվականից Քենոն «Pleiades encyclopedias» տնօրենն էր,  որը հրատարակում էր «Gallimard»-ը.
1959 թվականին году «Gallimard» հրատարակում է  «Զազին մետրոյում» վեպը, որը հետագայում կդառման Քենոյի ամենահանրահայտ ստեղծագործությունը։
1960 թվականին Քենոն՝ մաթեմատիկոս Ֆրանսուա Լե Լիոնեի հետ ստեղծում է  OULIPO («գրական ներուժի կառավարման աշխատաժողով») խումբը, որը հետազոտում  ու զարգացնում է ֆորմալ սահմանափակող գրականության հնարավորությունները։ 1961 թվականին լույս է տեսնում նրա «Հարյուր հազար միլիարդ բանաստեղծություն» սոնետների հավաքածուն։
Ռայմոն Քենոն մահացավ 1976 թվականի հոկտեմբերի 25 թոքերի քաղցկեղից։


== Ստեղծագործական գործունեություն ==
Իր ստեղծագործությունների մեջ Քենոն փորձեր է կատարում գրական կառուցվածքի ու գրության մեջ․ օգտագործում է հնչյունական այսպես կոչված «նոր ֆրանսերեն» լեզու, խոսակցական ու ժարգոնային բառապաշար, արխաիզմներ ու նեոլոգիզմներ, ինչպես նաև մշակում է «գրական պրոթեզների» ամբողջ համակարգ՝ գիտակցաբար սահմանված ֆորմակ սահմանափակումների  (դյուրադարձուկներ, լիպոգրամներ, անագրամներ և այլն), որոնք խթանումեն հեղինակային երևակայությունը և թույլ են տալիս հրաժարվել կարծրատիպերից։ Քենոյի՝ ըստ ժանրերի բազմազան ստեղծագործությունները՝ մաթեմատիկական բառահանելուկներից մինչև փիլիսոփայական էսսեներ, միշտ ուղեկցվում են հումորի զգացումով (մեջբերումներ, պարոդիա, փոխառություններ ու միստիկա) և վիրտուոզ բառախաղով։


== Մատենագիտություն ==


=== Վեպեր ===
Le Chiendent, 1933;
«Последние дни» (ֆր.՝ Les Derniers jours),  1936;
«Одиль» (ֆր.՝ Odile), 1937;
Les enfans du limon, 1938;
«Суровая зима» (ֆր.՝ Un Rude Hiver),  в 1939;
Pierrot mon ami, 1942;
«Вдали от Рюэйля» (ֆր.՝ Loin de Rueil), 1944
«С ними по-хорошему нельзя» (ֆր.՝ On est toujours trop bon avec les femmes), 1947;
«День святого Жди-не-жди» (ֆր.՝ Saint-Glinglin),  в 1948;
«Интимный дневник Салли Мара» (ֆր.՝ Journal intime de Sally Mara), 1950;
«Зази в метро» (ֆր.՝ Zazie dans le métro), 1959; (Зази в метро. Экранизация 1960 года, реж. Луи Маль. Фр. Ит)
«Голубые цветочки» (ֆր.՝ Les Fleurs bleues),  в 1965;
Le Vol d’Icare, 1968.


=== Բանաստեղծական ժողովածուներ ===
Chêne et Chien, 1937;
Les Zieux, 1943;
Loin de Rueil, 1944;
Bucoliques, 1947;
L’Instant fatal, 1948;
Petite cosmogonie portative, 1950;
Si tu imagines, 1952;
Le Chien à la mandoline, 1958;
Le Chant du styrène, 1958;
«Сто тысяч миллиардов стихотворений» (ֆր.՝ Cent mille milliards de poèmes), 1961;
Courir les rues, 1967;
Battre la campagne, 1968;
Fendre les flots, 1969;
Morale élémentaire, 1975.


=== Էսսե ===
Les Enfants du limon, 1938;
«Упражнения в стиле» (ֆր.՝ Exercices de style), 1947 (1963);
Bâtons, Chiffres et Lettres, 1950 (1965);
Aux Confins des Ténèbres, les fous littéraires, 2002.


=== Թարգմանություններ ռուսաց լեզվով ===
«Зази в метро» (1959). М.: Моск.рабочий, 1992. Пер. М. Голованивской, Е. Э. Разлоговой. Под ред. Н. Ржевской.
«Упражнения в стиле». М.: Има-пресс, 1992. Пер. М. Голованивской
«Голубые цветочки» (1965). М.: Изд-во им. Сабашниковых, 1994. Пер. И. Волевич.
«Одиль» (1937) М.: Палимпсест, Республика. 1995.
«Суровая зима» (1939). М: «Комментарии», 4, 1995. Пер. Ж. Петивер.
Избр.соч. в 2 тт. Спб: Симпозиум. Т.1: «С ними по-хорошему нельзя» (1947). «Интимный дневник Салли Мара» (1950). Пер. В.Кислова, т.2. «Упражнения в стиле». Пер. В.Кислова. «Зази в метро». Пер. Л. Цывьяна. «Голубые цветочки». Пер. И.Волевич. Рассказы. Пер. В.Кислова, А.Захаревич, А.Миролюбовой.
«Сто тысяч миллиардов стихотворений» (1961). М.: Грантъ, 2002. Пер. Т. Бонч-Осмоловской.
«День святого Жди-не-жди» (1948). М.: Текст, 2003. Пер. В. Кислова.
«Образцовая история» // СПб.: «Коллегиум» 1-2, 2004. Пер. В. Кислова.
Стихи// Поэзия французского сюрреализма. СПб: Амфора, 2003, с.285-296,433-435.
«Вдали от Рюэйля» М.: Флюид, 2007. Пер. В.Кислова.
Упражнения в стиле. Пер. Т. Бонч-Осмоловской // Т. Бонч-Осмоловская, С. Федин, С. Орлов. Занимательная риторика Раймона Кено. М.: Либроком, 2009.
«Последние дни» М.: АСТ, Астрель, 2010. Пер. А. Захаревич.
«Из современной французской поэзии». Сборник под ред. Е. Эткинда. М.: Прогресс, 1973 (пер. М.Кудинова, стихотворения из сборников «Если ты думаешь», «Пес с мандолиной», «Прогулки по городу», «Деревенские прогулки», «По волнам», также в журнале «Иностранная литература», № 8, 1970, сс.162-171). На стихи Кено в этом переводе рок-группа «Странные игры» создала несколько песен, принесших ей известность.
«Дети праха». Б. м.: Salamandra P.V.V., 2021.


== Գրականություն Քենոյի մասին ==
В. Кислов. «Послесловие» / Собр. соч., т. 1. — СПб, Симпозиум, 2001.
В. Кислов. «Потенциальный перевод» / Иностранная литература, № 2, 2009.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Raymond Queneau» (ֆրանսերեն)։ Dictionnaire mondial des littératures (Larousse)։ Վերցված է 2017-02-02 
«En savoir plus sur Raymond Queneau» (ֆրանսերեն)։ Gallimard։ Վերցված է 2017-02-02 
«Хронология жизни и творчества; библиография»։ L'Internaute (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2017-02-02 
О Кено на сайте OULIPO(ֆր.)
Авторское чтение «Зази в метро»