Մոնիր Ֆարմանֆարմայան

Մոնիր Շարուդի Ֆարմանֆարմայան (պարսկերեն՝ منیر شاهرودی فرمانفرمائیان, 1924[…] կամ 1923, Ղազվին, Իրան - ապրիլի 20, 2019(2019-04-20), Թեհրանի նահանգ, Իրան), իրանցի արվեստագետ, ավանդական ժողարվեստի հավաքորդ։ Համարվում է ժամանակակից արվեստի իրանյան ամենակարկառուն ներկայացուցիչներից, առաջին ժամանակակից նկարիչը, ով գեղարվեստական պրակտիկայում միավորում է իրանյան ժառանգության երկրաչափական պատկերը և կտրված ապակե խճանկարային տեխնիկան ժամանակակից արևմտյան երկրաչափական աբստրակցիայի ռիթմերին։


== Կենսագրություն ==


=== Կրթություն ===
Մոնիր Ֆարմանֆարմայանը ծնվել է Իրանի հյուսիսարևմտյան Ղազվին քաղաքում։ Նկարչություն սովորել է մանուկ հասակից, գծանկարչության դասեր է առել, ուսանել է բացիկների վրա արևմտյան արվեստի պատկերում։ 1944 թվականին ավարտել է Թեհրանի համալսարանի գեղարվեստի ֆակուլտետը և շոգենավով տեղափոխվել Նյու Յորք։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով Փարիզում ուսանելու նրա պլանները ի չիք են դարձել։ Նյու Յորքում սովորել է Կորնելի համալսարանի Պարսոնս դիզայն դպրոցի իլյուստրացիայի նորաձևության բաժնում և Նյու Յորքի արվեստի ուսանողների լիգայում։ Որպես նորաձևության իլյուստրատոր կատարել է տարբեր աշխատանքներ, աշխատել է Glamour ամսագրում, Bonwit Teller հանրախանութում, որտեղ էլ ծանոթացել է Էնդի Ուորհոլի հետ։ Արվեստում էլ ավելի է կատարելագործվել թանգարաններ կատարած այցելությունների, «Eighth Street Club»-ում ցուցադրության ժամանակ, ինչպես նաև ընկերանալով ժամանակակից արվեստագետների՝ Լուիզա Նևելսոնի, Ջեքսոն Պոլլոքի, Վիլեմ դե Կունինգի, Բարնետ Նյումանի, Ջոան Միտչելի հետ։
1957 թվականի սկզբում տեղափոխվել է Իրան։ Ոգեշնչված տեղի մշակույթով՝ նա բացահայտեց իր երկրի պատմության «տոհմական և ժողովրդական արտիստիկ ավանդույթների հմայքը», որը նրան ստիպեց վերանայել անցյալը և հասկանալ դեպի արվեստ իր նոր ճանապարհը։ Հետագա տարիներին նա զարգացրել է իր պարսկական ոգեշնչումը՝ ստեղծելով հայելային խճանկարներ, աբստրակտ մոնոտիպեր՝ իր աշխատանքները 1958 թվականին ներկայացնելով է Վենետիկի Բիենալեի Իրանի տաղավարում, ինչպես նաև մի շարք այլ ցուցահանդեսներում, ինչպիսիք են Թեհրանի համալսարանի ցուցահանդես (1963), Իրանա-ամերիկյան ընկերության ցուցահանդես (1973), Ջեք Կապլան/Mario Ravagnan պատկերասրահի ցուցահանդես (1974)։


=== Աքսոր, երկրորդ վերադարձը դեպի Թեհրան ===
1979 թվականին Ֆարմանֆարմայանը իր երկրորդ ամուսնու՝ Աբոլբաշարի հետ ճամփորդում են Նյու Յորք՝ այցելելու ընտանիքին, երբ սկսվում է Իրանական հեղափոխությունը և նրանց արտաքսում են Իրանից, որը տևում է շուրջ 20 տարի։ Ֆարմանֆարմայանը հայելային խճանկարներ ստեղծելիս փորձում է համակերպվել Ամերիկայում առկա սահմանափակ ռեսուրսներով, սակայն նյութերի պակասը, համեմատաբար անփորձ աշխատողները սահմանափակում էին նրա աշխատանքը։ Միաժամանակ նա մեծ կարևորություն է տալիս արվեստի այլ բնագավառների՝ կոմիսիոն վաճառք, տեքստիլ դիզայն, գծանկարչություն։
Իրան վերադառնում է 1992 թվականին, այնուհետև՝ 2004 թվականին, վերահաստատում է իր տեղն Իրանի արվեստի համայնքում, հավաքելով հին և նոր աշխատակիցներին՝ օգնելու ստեղծել խճանկարներ։ Ներկայումս ապրում և ստեղծագործում է Թեհրանում։


== Ցուցահանդեսներ ==
Ֆարմանֆարմայանի աշխատանքները ցուցադրվել են Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Գրեյ արվեստի պատկերասրահում, Փարիզի և Նյու Յորքի Դենիս Ռենե պատկերասրահում, Լոնդոնի Լեյթոն տուն- թանգարանում, Մյունիխի գեղարվեստի տանը, Դուբայի Երրորդ գիծ պատկերասրահում, Բեռնի Zentrum Paul Klee, Վիեննայի Lower Belvedere, Տոկիոյի Օտա գեղարվեստի պատկերասրահում։ 2010 թվականին մասնակցել է Սան Պաուլոյի 29-րդ բիենալեին, 2009 թվականին՝ 6-րդ խաղաղօվկիանոսյան եռամյա ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսին և Վենետիկի բիենալեներին (1958, 1966 և 2009)։ 1958 թվականին արժանացել է Վենետիկի փառատոնի իրանյան տաղավարի ոսկե մեդալի։
«Անսահման հնարավորություն. հայելային աշխատանքներ և գծանկարներ» խոշորամասշտաբ ցուցահանդեսը Պորտուգալիայի Սռալվես թանգարանում համադրել է Սյուզան Կոտերը (2014-2015), 2015 թվականին ցուցադրությունը ներկայացվել է Նյու Յորքի Սոլոմոն Գուգենհայմի թանգարանում։


=== Ինստալյացիոն փորձարկումներ ===
Խոշորամասշտաբ ինստալյացիոն փորձարկումներ է արել Քուինսլենդ արվեստի սրահում (2009), Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի Ջամիլ հավաքածուում (2006), Նյու Յորքի Dag Hammerskjod շենքում (1981) Niyavaran մշակույթի կենտրոնում (1977-1978), ինչպես նաև ձեռքբերումներ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի, Թեհրանի ժամանակակից արվեստի թանգարանի և Տոկիոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանի համար։


== Անձնական կյանք ==
1950 թվականին ամուսնացել է իրանցի նկարիչ Մանուչեր Եկտայի հետ, 1953 թվականին ամուսնալուծվել են և 1957 թվականին Մոնիրը վերադարձել է Թեհրան, ամուսնացել իրավաբան Աբոլբաշար Ֆարմանֆարմայանի հետ, ով 1991 թվականին մահացել է լեյկոզից։ Ունի երկու դուստր՝ Նիմա և Զահրա։ Իրանում բնակվելու տարիներին Ֆարմանֆարմայանը եղել է հավաքորդ։ Բացի ապակեգործությունը հետամուտ է եղել ավանդական ոսկերչական, խեցեգործական աշխատանքների, ժողովրդական նկարիչներից հավաքել է "coffee-house paintings": Ժողովրդական արվեստին առնչվող նրա աշխատանքների և հավաքածուների ճնշող մեծամասնությունն առգրավվել, վաճառվել կամ ոչնչացվել է։
2015 թվականին Ֆարմանֆարմայանն ընդգրկվել է BBCի «100 կանանց» ցանկում։
Ֆարմանֆարմայանի հուշագրությունները ներկայացված են «Հայելային պարտեզ. հուշագրություն» գրքում (համահեղինակ՝ Զառա Հուշմանդ, 2007)։


=== Ֆիլմ ===
Ֆարմանֆարմայանի կյանքի և գործունեության մասին պատմող Monir (2014) վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է Բահման Կիարոստամի կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ArtForum magazine interview with Monir Shahroudy Farmanfarmaian
Monir Shahroudy Farmanfarmaian Interview from 2010 with ArtAsiaPacific at the Metropolitan Museum of Art
Byrnes Lucy (օգոստոսի 19, 2015)։ «Monir Shahroudy Farmanfarmaian»։ Freunde von Freunden։ Վերցված է սեպտեմբերի 1, 2015 
Monir Shahroudy Farmanfarmaian: Infinite Possibility. Mirror Works and Drawings