Արիադնա Էֆրոն

Արիադնա Սերգեևնա Էֆրոն (ռուս.՝ Ариадна Сергеевна Эфрон, սեպտեմբերի 5 (18), 1912, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 26, 1975(1975-07-26), Տարուսա, Կալուգայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), արձակ և չափածո ստեղծագործությունների թարգմանչուհի, հուշագիր, նկարչուհի, արվեստագետ, բանաստեղծուհի (նրա օրիգինալ ստեղծագործությունները, բացառությամբ մանկության տարիներին գրվածների, կյանքի օրոք չեն տպագրվել)։ Սերգեյ Էֆրոնի և Մարինա Ցվետաևայի դուստրն է։


== Կենսագրություն ==
Արիադնա Էֆրոնը ծնվել է 1912 թվականի սեպտեմբերի 5-ին (նոր տոմարով՝ սեպտեմբերի 18) Մոսկվայում։ Հարազատներն ու ազգականները նրան կոչել են Ալյա։ Մարինա Ցվետաևան նրան նվիրել է մեծ թվով բանաստեղծություններ (ներառյալ «Բանաստեղծություններ դստերս» (ռուս.՝ «Стихи к дочери») շարքը)։ Ադրիանա Էֆրոնը վաղ տարիքից գրել է բանաստեղծություններ (նրա քսան բանաստեղծությունները Մարիա Ցվետաևան հրատարակել է իր «Պսիքեա» (ռուս.՝ «Психея») ժողովածուում), վարել է օրագրեր։ 1922 թվականին մոր հետ տեղափոխվել է արտասահման։ 1922 թվականից մինչև 1925 թվականն ապրել է Չեխոսլովակիայում, 1925 թվականից մինչև 1937 թվականը՝ Ֆրանսիայում, որտեղից 1937 թվականի մարտի 18-ին իր ընտանիքից առաջինը վերադարձել է ԽՍՀՄ։
Փարիզում Արիադնա Էֆրոնն ավարտել է «Arts et Publicité» կիրառական արվեստի ուսումնարանը (որտեղ սովորել է գրքերի ձևավորում, փորագրություն և վիմագրություն) և Լուվրի բարձրագույն դպրոցը (ֆր.՝ École du Louvre) «կերպարվեստի պատմություն» (ֆր.՝ L'histoire de l'art) մասնագիտությամբ։
Համագործակցել է ֆրանսիական «Ռուսաստանն այսօր» («Russie d’Aujourd’hui»), «Ֆրանսիա-ԽՍՀՄ» («France — URSS» — magazine), «Ձեզ համար» («Pour-Vous») ամսագրերի, ինչպես նաև «Մեր Միությունը» (ռուս.՝ «Наш Союз») ռուսերեն ամսագրի հետ, որ հրատարակվել է Փարիզի «Հայրենիք վերադարձածների միության» կողմից (հոդվածներ, ակնարկներ, թարգմանություններ, նկարազարդումներ)։ Ֆրանսերեն է թարգմանել Վլադիմիր Մայակովսկու և խորհրդային այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններ։
ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո աշխատել է «Revue de Moscou» (ֆրանսերեն) խորհրդային ամսագրի խմբագրությունում, գրել է հոդվածներ, ակնարկներ, լրահաղորդումներ, կատարել նկարազարդումներ ու թարգմանություններ։
1939 թվականի օգոստոսի 29-ին Արիադնա Էֆրոնը ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից և Հատուկ ժողովում 58-6 հոդվածով (լրտեսություն) դատապարտվել ութ տարի անցկացնելու ուղղիչ-աշխատանքային ճամբարում, խոշտանգումների արդյունքում ստիպված է եղել ցուցունք տալ ընդդեմ հոր։ 1941 թվականին ծնողների մահվան (մայրն ինքնասպան է եղել Ելաբուգայում, ուր տարհանվել էր, իսկ հայրը գնդակահարվել է) իմացել է ոչ միանգամից։
1948 թվականին ազատություն ստանալուց հետո աշխատել է որպես գրաֆիկայի ուսուցիչ Ռյազանի գեղարվեստի ուսումնարանում։
Երկար տարիներ զրկված լինելով ընկերների հետ շփման հնարավորությունից՝ Արիադնա Էֆրոնն սկսել է ակտիվ նամակագրություն նրանց, այդ թվում նաև Բորիս Պաստեռնակի հետ, ով ուղարկել է նրան նոր բանաստեղծություններն ու գլուխներ «Դոկտոր Ժիվագո» վեպից։ Գտնվելով այդ գրքի ուժեղ ազդեցության տակ՝ Արիադնա Էֆրոնը հեղինակին գրել է․

Արիադնա Էֆրոնը կրկին 1949 թվականի փետրվարի 22-ին և որպես նախկինում դատված ցմահ աքսորվել է Կրասնոյարսկի երկրամասի Տրուխանսկի շրջան։ Ֆրանսիայում ստացած մասնագիտության շնորհիվ Տուրուխանսկում աշխատել է որպես նկարիչ-ձևավորող տեղի մշակույթի տանը։ Ստեղծել է աքսորի կյանքի մասին ջրանկարների շարք, որոնց մի մասը հրատարակվել է միայն 1989 թվականին։
1955 թվականին արդարացվել է հանցակազմի բացակայության պատճառով։ 1962 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։
Երիտասարդ տարիքում Արիադնա Էֆրոնն ունեցել է հիվանդ սիրտ, տարել է մի քանի ինֆարկտ։
Արիադնա Էֆրոնը մահացել է 1975 թվականի հուլիսի 26-ին Տարուսայի հիվանդանոցում ինֆարկտից։ Թաղվել է Տարուսայի գերեզմանատանը։
Արիադնա Էֆրոնը տպագրության է նախապատրաստել մոր՝ Մարինա Ցվետաևայի ստեղծագործությունները։ Եղել է նրա արխիվի պահապանը, գրել է հուշեր, որ հրատարակվել են «Литературная Армения» и «Звезда» ամսագրերում։ Շատ է աշխատել չափածո թարգմանությունների վրա՝ կատարելով թարգմանություններ հիմնականում ֆրանսերենից (Վիկտոր Հյուգո, Շառլ Բոդլեր, Պոլ Վեռլեն, Թեոֆիլ Գոթիե և այլն)։ Գրել է բանաստեղծություններ, որ հրատարակվել են միայն 1990-ական թվականներին։
Արիադնա Էֆրոնի քաղաքացիական ամուսինն («իմ առաջին ու միակ ամուսինը», ռուս.՝ «мой первый и последний муж») է եղել Սամուիլ Գուրևիը (ընտանիքում նրան կոչել են Մուլյա, 1904-1952, գնդակահարվել է), որ եղել է լրագրող, թարգմանիչ, «За рубежом» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ Արիադնա Էֆրոնը երեխաներ չի ունեցել։


== Մատենագրություն ==
Письма из ссылки. Ариадна Эфрон Б.Пастернаку. — Paris, YMCA-PRESS, 1982. — 182 с. — ISBN 2-85065-012-9
Эфрон А. С. О Марине Цветаевой: Воспоминания дочери. — М.: Советский писатель, 1989. — 480 с., 100 000 экз. — ISBN 5-265-00670-2
Эфрон А. С. А душа не тонет. Письма 1942—1975. Воспоминания. — М.: Культура, 1996
Эфрон Ариадна «Рисунок. Акварель. Гравюра» / Составление, подготовка текста, подготовка иллюстраций, примечания Р. Б. Вальбе. — М.: Возвращение, 2003. — 72 с. — ISBN 5-88149-134-3
Эфрон А. С. «История жизни, история души» [в 3-х томах] / Сост., подг. текста, подг. ил., прим. Р. Б. Вальбе. — М.: Возвращение, 2008. Том 1: Письма 1937—1955. Том 2: Письма 1955—1975. Том 3: Воспоминания, проза, стихи, устные рассказы, переводы. — 1192 с. — ISBN 978-5-7157-0166-4; ISBN 978-5-7157-0167-1; ISBN 978-5-7157-0168-8
Эфрон А. С.; Федерольф А. Мироедиха. Рядом с Алей. — М.: Возвращение, 1996. — 368 с. — ISBN 5-7157-0063-9
Эфрон А. С. Жизнь есть животное полосатое. Письма к Ольге Ивинской и Ирине Емельяновой (1955—1975). — М.: Студия ВИГРАФ, 2004. — 276 с. — ISBN 5-94437-004-1
Эфрон А. С. Моей зимы снега. Воспоминания, рассказы, письма, стихи, рисунки. — М.: Новости, 2005. — 936 с. — ISBN 5-88149-212-9
Эфрон А. С.; Федерольф А. Непринудительные работы. Efron, Ariadna. Unforced labors : the memoirs of Ada Federolf and selected prose of Ariadna Efron. — M.: Vozvrashchenie, 2006. — 412 p. — ISBN 5-7157-0201-1
Аленькины вещи. — М.: Возвращение, 2008. — 42 с. — ISBN 978-5-715701-70-8
Нить Ариадны. — М.: Дом-музей Марины Цветаевой, 2008. — 40 с. — ISBN 978-5-93015-101-5
Эфрон А. С.; Федерольф А. «А жизнь идёт, как Енисей…». Рядом с Алей. — М.: Возвращение, 2010. — 408 с. — ISBN 978-5-7157-0234-0
Efron, Ariadna. No Love Without Poetry: The Memoirs of Marina Tsvetaeva’s Daughter. M, 2009. — 224 p. — ISBN 0-8101-2589-7
Эфрон А. С. Книга детства: Дневники Ариадны Эфрон, 1919—1921. — М.: Русский путь, 2013. — ISBN 978-5-85887-435-5


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Емельянова И. Легенды Потаповского переулка: Б. Пастернак. А. Эфрон. В. Шаламов: Воспоминания и письма. — М.: Эллис Лак, 1997. (фр. пер. — 2002)


== Արտաքին հղումներ ==
Материал, легший в основу книги С. А. Макаренко Марина Цветаева и Сергей Эфрон. Судьба Ариадны. М. «Алгоритм» 2007 г.
Проза, воспоминания, переводы, письма, литература об Ариадне Archived 2005-10-16 at the Wayback Machine.