Սամարիում

Սամարիում (լատ.՝ Samarium) քիմիական տարր է, որի նշանն է Sm, տարրերի պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության, 3-րդ խմբի տարր։ Հազվագյուտ հողային տարր է՝ լանթանիդ։ Կարգահամարը՝ 62, ատոմական զանգվածը՝ 150,4։ f տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d104f65s25p66s2, K, L, M թաղանթները լրացված են։


== Պատմություն ==
Սամարիումը հայտնաբերել է (1879) ֆրանսիացի քիմիկոս Պ․ Է․ Լեկոք դը Բուաբոդրանը, ուրալյան սամարսկիա ((Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16) միներալում, որտեղից էլ՝ սամարիում անվանումը։ 1847 թվականին այս միներալը անվանվել է ռուսական լեռնային ինժեներ Վ. Ե. Սամար-Բիխովցի պատվին։ Մաքուր մետաղական սամարիումը ստացվել է 20-րդ դարի սկզբին։


== Բնության մեջ ==
Սամարիումի պարունակությունը երկրակեղևում 7,0 10−4 % է, օվկիանոսի ջրում՝ 1,7×10−6 մգ/լ։ Ուղեկցում է լանթանիդներին՝ մոնացիտ և բաստնեզիտ միներալները պարունակում են 0,7-1,3% սամարիում (Sm2Օ)։


=== Հանքավայրեր ===
Սամարիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնք հիմանականում հանդիպում են՝ ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հնդկաստանում


== Իզոտոպներ ==
Բնական սամարիումը բաղկացած է 140Sm, 144Sm(3,09% ), 148Sm( 11,27%), 149Sm (13,82%), 150Sm (7․47%), 152Sm (26,63%), 154Sm(22,53%) կայուն և 147Sm (15,07 %, T1/2 = 1,3•1011 տարի) ռադիոակտիվ իզոտոպներից։
Արհեստական ճանապարհով ստացվել են 141-157 զանգվածի թվերով սամարիումի տասը ռադիոակտիվ իզոտոպները, որոնցից կարևոր են 146Sm (α, T1/2= =5•1011 տարի) և 151Sm (β, T1/2 = 93 տարի)։


== Միացություններ ==


== Ստացում ==
Մետաղական սամարիումը ստանում են օքսիդը լանթանով վերականգնելով։


=== Գներ ===
1 կգ մաքուր՝ 99-99,9 %, սամարիումի գինը կազմում է մոտ 50-60 դոլլար։
2014 թվականին 25 գրամ մաքուր՝ 99,9 %, սամարիումը հնարավոր է եղել գնել 75 եվրոյով։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Սպիտակ արծաթափայլ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1072 °C, եռմանը՝ 1800 °C, խտությունը՝ 7536 կգ/մ3։ Քիմիապես ակտիվ է, օդում պատվում է օքսիդի մոխրագույն շերտով։ Միացություններում ցուցաբերում է +3, հազվադեպ՝ +2 օքսիդացման աստիճաններ։


== Քիմիական հատկություններ ==

Օդում այրվում է՝ առաջացնելով սամարիումի (III) օքսիդը։ Sm2O3-ը և համապատասխան հիդրօքսիդը՝ Sm(OH)3 ջրում չեն լուծվում։

  
    
      
        
          2
          S
          m
          +
          6
          
            H
            
              2
            
          
          O
          ⟶
          2
          S
          m
          (
          O
          H
          
            )
            
              3
            
          
          +
          3
          
            H
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Sm+6H_{2}O\longrightarrow 2Sm(OH)_{3}+3H_{2}} }
  300-400 °C-ում սամարիումը միանում է ջրածնի, 1100 °C-ում՝ ազոտի հետ, առաջացնելով հիդրիդ՝ SmH2 և նիտրիդ՝ SmN։
Միանում է հալոգենների, հալկոգենների, ածխածնի, ֆոսֆորի հետ։

  
    
      
        
          2
          S
          m
          +
          3
          
            H
            
              2
            
          
          S
          
            O
            
              4
            
          
          ⟶
          2
          S
          
            m
            
              3
              +
            
          
          +
          3
          S
          
            O
            
              4
            
            
              2
              −
            
          
          +
          3
          
            H
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Sm+3H_{2}SO_{4}\longrightarrow 2Sm^{3+}+3SO_{4}^{2-}+3H_{2}} }
  Բազմաթիվ մետաղների հետ միահալելիս, առաջացնում է ներմետաղական միացություններ։ Սամարիումի (III) աղերը դեղին են։


== Կիրառություն ==
SmCos բաղադրության համաձուլվածքն օգտագործվում է ռադիոէլեկտրոնիկայում և միկրոէլեկտրոնիկայում գերհզոր մագնիսներ պատրաստելու համար են։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Alexandru Berinde – Elemente de fizica și calculul reactorilor nucleari, Editura Tehnică, 1977
David J. Procter, Organic Synthesis using samarium diiodide (Sinteza organică folosind diiodură de samariu), 2010, ISBN 978-1-84755-110-8 Online


== Արտաքին հղումներ ==
Սամարիումը Webelements-ում
It's Elemental – Samarium
http://mateck.com/index.php?option=com_virtuemart&view=category&virtuemart_category_id=52&Itemid=3
հեքսաբորիդի հատկությունների շարքը(չաշխատող հղում)