Օլիբոլ

Օլիբոլ ((հոլ.՝ Oliebol), հոգնակի թվով՝ օլիբոլեն (հոլ.՝ Oliebollen), (ֆր.՝ Croustillons), (գերմ.՝ Ölkugeln), «յուղոտ գնդիկներ» կամ «յուղոտ սոխուկներ»), հրուշակեղեն արտադրանք, բելգիական և հոլանդական ավանդական փքաբլիթներ, որոնք պատրաստում են հալած ճարպով և մատուցում ամանորյա տոնական սեղանին, ինչպես նաև ուտում են ամանորյա և սուրբծննդյան շուկաներում:
Ավանդույթի համաձայն՝ Ամանորին, երբ ժամացույցը խփում է տասներկուսը, հոլանդացիները բացում են շամպայնը և դրա հետ ուտում օլիբոլները: Նիդեռլանդների բնակիչները հավատում են, որ Նոր տարում դրանք իրենց հետ բերում են հաջողություն և երջանկություն: Հավանաբար, այս համոզմունքը կապված է գերմանական կախարդ Պերխտայի մասին լեգենդի հետ, որը Իյոլի ժամանակ, շրջապատված չար ոգիներով,  իջնում է երկրի վրա, որպեսզի պատժի մարդկանց իր սրով (մեկ այլ վարկածով՝ իջնում է, որպեսզի օգտվի նրանց ստամոքսների պարունակություններից), բայց նա կսահի մարմինների վրայով, եթե մարդիկ ընդունեն ճարպային սնունդ:  
Ամերիկացի հետազոտող Պոլ Մալինսն իր «Շաքարապատված Ամերիկա. փքաբլիթի պատմություն» գրքում եկել է այն եզրակացության, որ օլիբոլներին (olykoek) կարելի է համարել ժամանակակից ամերկյան փքաբլիթների (դոնաթ) նախահայրերը: Դրանք Հյուսիսային Ամերիկա են մտել հոլանդացի առաջին գաղութարարների հետ:


== Անվանում ==

Դարեր շարունակ օգտագործվել է oliekoek («յուղոտ կարկանդակ») տերմինը: Այսպիսով, Ալբերտ Քեյլի պատկերում «oliekoeken»-ը շատ նման են ժամանակակից պլիբոլներին: 19-րդ դարի ընթացքում oliebol բառը դարձել է ավելի տարածված: 1868 թվականին Վան Դեյլի հոլանդական լեզվի մեծ բառարանը այդ փքաբլիթները գրի է առել որպես «oliebol»: Սակայն այդ ժամանակ այդ տերմինը ընդհանուր գործածական չի եղել, որի մասին վկայում է հոլանդերենի բառարանը (1896): Oliekoek-ը դրանում հիշատակվում է առավել տարածված անվամբ: Բայց 20-րդ դարի սկզբից այս հայտնի հոլանդական հրուշակեղեն արտադրանքն արդեն ընդունված էր անվանել միայն oliebol:


== Ծագում ==
Համարվում է, որ նման յուղոտ փոքրիկ բուլկիները այժմյան Նիդերլանդների տարածքներում գերմանական ժողովուրդները գործածել են դեռ Իյոլի հեթանոսական տոնի տոնակատարության ժամանակ՝ դեկտեմբերի 26-ից և հունվարի 6-ը եղած ժամանակահատվածում:
Մեկ այլ վարկածի՝ օլիբոլը եկել է Պորտուգալիայից: Ենթադրվում է, որ պորտուգալական հրեաները, որոնք Նիդեռլանդներ են փախել ինկվիզիցիաներից, իրենց հետ բերել են նաև այդ բաղադրատոմսը: Բաղադրատոմսի և անվան մեջ գործածվող յուղը հիշողություն է օրհնված յուղի մասին, որը լցված է եղել Երուսաղեմի տաճարի յոթթևանի աշտանակում:
Oliekoecken-ի ամենավաղ բացահայտված բաղադրատոմսը հայտնաբերվել է 1668 թվականի հոլանդական խոհարարական գրքում:


== Աշխարհագրական տարբերություններ ==
Բելգիայի (Ֆլանդրիա) որոշ շրջաններում այս հրուշակեղենը կոչվել է նաև Smoutebollen կամ Smoutebol (գերմ.՝ Schmalzkugeln), քանի որ դրանք ավանդաբար պատրաստվել են ճարպայուղով, կենդանական ճարպով (Հոլանդիայում դրանք տապակել են կանճրակի յուղով): Հոլանդական օլիբոլի և ֆլամանդական սմոութբոլի միջև մեկ այլ տարբերությունն այն է, որ ի տարբերություն հոլանդական օլիբոլի, սմոութբոլը չունի միջուկ: Միջուկը կարող է լինել չամիչից, հաղարջից, խնձորից, նարնջի կտորներից կամ հարած սերուցքից:


== Պատրաստում ==
Խմորը սովորաբար պատրաստվում է ալյուրից, ձվից, խմորիչից, փխրեցուցիչից, աղից, տաք կաթից կամ թանից: Խմորիչի փոխարեն երբեմն օգտագործում են գարեջուր: Խմորը պետք է բարձրանա մեկ ժամվա ընթացքում, որպեսզի օլիբոլը դառնա բավականաչափ փափուկ: Օլիբոլը կարելի է համեմել չամիչով, չրերով, հաղարջով կամ խնձորով: Պատրաստման ընթացքը. կարմրած յուղով փոքր քանակությամբ ջրալի խմորն իջեցվում է կաթսայի մեջ, գնդիկներին վերջնական տեսք են տալիս երկու գդալների կամ պաղպաղակի համար նախատեսված աքցանների օգնությամբ: Պատրաստի օլիբոլների վրա սովորաբար շաղ են տալիս շաքարափոշի: 

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==