Սագեր և կարապներ (մուլտֆիլմ)

Վայրի կարապներ (ռուս.՝ Гуси-лебеди), խորհրդային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1949 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի կողմից, ըստ ռուսական ժողովրդական համանուն հեքիաթի։


== Սյուժե ==
Շուկա գնալիս ծնողները հանձնարարում են իրենց աղջկան` Մաշային, հոգ տանել իր եղբոր` Վանյայի համար։ Աղջիկը թեթևամտորեն թողնում է նրան բակում, իսկ ինքը գնում է ընկերուհիների հետ խաղալու։ Հանկարծ գալիս են վայրի կարապները, գողանում են Վանյային բակից և տանում են իրենց տիրուհու` Բաբա Յագայի մոտ։
Մաշային այլ ելք չի մնում, քան փրկել եղբորը, և քույրիկը գնում է անտառ` փնտրելու հավի ոտքերով խրճիթը։ Ճանապարհին նա օգնում է վառարանին, խնձորենուն և գետակին, որոնք իրենց հերթին օգնում են աղջկան, երբ նա Վանեչկայի հետ փախչում է Բաբա Յագայից և վայրի կարապներից։


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարի հեղինակ` Իվան Իվանով-Վանո, Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայա
Երգի բառերի հեղինակ` Ալեքսանդրա Կովալենկովա
Ռեժիսորներ` Իվան Իվանով-Վանո, Ալեքսանդրա Սնեժկո-Բլոցկայա
Բեմադրող նկարիչ` Լև Միլչին, Նադեժդա Ստրոգանովա
Կոմպոզիտոր` Յուրի Նիկոլսկի
Օպերատոր` Նիկոլայ Վոինովա
Հնչյունային օպերատոր` Նիկոլայ Պրիլուցկի
Տեխնիկական օգնականներ` Վ. Սվեշնիկովա, Վ. Շիլինա
Նկարիչ-դեկորատորներ`
Վալենտինա Նեչաևա
Գալինա Նևզորովա
Վերա Ռոջերո
Իրինա Տրոյանովա
Դմիտրի Անպիլով
Մոնտաժող` Նինա Մայորովա
Նկարիչ մուլտիպլիկատորներ`
Վլադիմիր Արբեկով
Ալեքսանդր Բելյակով
Լամիս Բրեդիս
Դմիտրի Բելով
Բորիս Բուտակով
Վլադիմիր Դանիլևիչ
Կոնստանտին Մալիշև
Ֆաինա Եպիֆանովա
Կիրիլ Պալյանտովիչ
Լև Պոպով
Բորիս Ստեպանցև
Ֆեոդոր Խիտրուկ
Տատյանա Ֆյոդորովա
Տատյանա Տարանովիչ
Դերերը հնչյունավորել են`
Մարիա Բաբանովա` գետակ
Ֆաինա Շևչենկո
Գալինա Նովոժիլովա` Մաշա
Լեոնիդ Պիրոգով
Ի. Վինոկուր
Միխայիլ Խոլոդով
Ալեքսանդրա Դենիսովա
Գեորգի Միլյար` ոզնի
Դերերը հնչյունավորած դերասանները նշված չեն լուսագրերում, սակայն թվարկված են նկարահանող ընդհանուր խմբի հետ «Ֆիլմ-հեքիաթներ. նկարված ֆիլմերի սցենարներ. 1-ին թողարկում (1950)» գրքի հավելվածի 203 էջում։


== Վերահնչյունավորում ==
2001 թվականի վերահնչյունավորում` Վիտալի Օվանեսով, Իրինա Մալկովա, Ժաննա Բալաշովա, Տատյանա Կանաևա։
2001 թվականին մուլտֆիլմը վերականգնվել է և կրկին վերահնչյունավորվել է «Ստուդիա ԱՍ« և «Մանկական սեանս 1» ընկերությունների կողմից։ Նոր տարբերակում ամբողջապես փոխվել էր ֆոնոգրաման, վերահնչյունավորմանը միացել են ժամանակակից դերասաններ, լուսագրերում փոխվել են հնչյունային ռեժիսորի և հնչյունավորող դերասանների մասին տվյալները։ Վերահնչյունավորումը չափազանց բացասաբար է ընդունվել ինչպես հեռուստադիտողների մեծ մասի, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ հանրության անդամների կողմից։ Պատկերի վերականգնման որակը նույնպես երբեմն քննադատվել է։1949 թվականի սկզբնական տարբերակաը վերականգնվել է 2005 թվականին։


== Բարոյախոսություն ==
Մուլտֆիլմը սովորեցնում է երեխաներին, որ բարին միշտ բարությամբ է վերադարձվում։ Վառարանը, խնձորենին և գետը, որոնց Մաշան օգնել էր խղճահարությունից, վերադարձի ճանապարհին փրկում են նրան վայրի կարապներից։


== Տարբերություններ նախնական հեքիաթից ==
Նախնական տարբերակում վայրի կարապներն արդեն իսկ վատ հանբավ ունեին։ Այսպիսով, գլխավոր հերոսուհին հայտնաբերում է առևանգումն արդեն այն ժամանակ, երբ նրանց նմարում է հեռվում և եզրակացնում է հանցագործության մասին։
Մուլտֆիլմում պատկերվում է սովորական գետակ, իսկ հեքիաթում այն կաթնային էր` կիսելային ափերով։
Հեքիաթում գլխավոր հերոսուհին մերժում էր բոլոր անցորդներին և միակ կերպարը, որ օգնում է նրան, ոզնին էր։ Իսկ ֆիլմու յուրաքանչյուր նոր հերոսը նպաստում է երջանիկ ավարտին։
Հեքիաթում Բաբա-Յագան շեղում է տղային` նրան տալով ոսկե խնձորներ, որոնցով տղան խաղում է, այլ ոչ թե պարզապես նստում նստարանին։ Ալեքսեյ Տոլստոյի մեկնաբանության մեջ խնձորն արծաթե էր։
Ֆիլմում գլխավոր հերոսուհին ինքն է վերցնում եղբորը։ Հեքիաթում (Ալեքսեյ Տոլստոյի վերամշակմամբ) նրան օգնում է մի մուկ։
Հեքիաթում գլխավոր հերոսուհին ստիպված է լինում խնդրել գետակին, խնձորենուն ու վառարանին, որ իրեն թաքցնեն վայրի կարապներից։ Ֆիլմում հակառակն է. նրանք բոլորն ուրախությամբ և երախտագիտությամբ են օգնում նրան։
Մուլտֆիլմում վայրի կարապներն ընկնում են Մաշայի կողմից պատրաստված ծուղակը և այրվում են վառարանում։ Հեքիաթում նրանք պարզապես չեն գտնում երեխաներին և դատարկաձեռն հեռանում են։
Ֆիլմում երեխաները որպես նվեր ստանում են կոնֆետներ, իսկ հեքիաթում նվերը փքաբլիթն էր։


== Վերաթողարկում ==
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է VHS և DVD ձևաչափերով` ընդգրկվելով մուլտֆիլմերի հավաքածուներում. 

Լավագույն խորհրդային մուլտֆիլմեր (Studio PRO Video, VHS 1990-ականներ)
Ռուսական ժողովրդական հեքաիաթներ, առաջին թողարկում, «Ոսկե հավաքածու» շարք (Սոյուզմուլտֆիլմ, DVD, ներկայացուցիչ` Խոշոր պլան ընկերություն)։


== Արձագանքներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Фильмы-сказки. Сценарии рисованных фильмов. Выпуск 1. — М.: Госкиноиздат, 1950. — 208 с. Содержание: И. Вано, А. Снежко-Блоцкая «Гуси-лебеди», стр. 157-166.


== Արտաքին հղումներ ==
«Վայրի կարապներ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Վայրի կարապներ» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
«Վայրի կարապներ» մուլտֆիլմը Ivi.ru կայքում
Իվան Իվանով-Վանոյի 10 լեգենդար մուլտֆիլմերը Archived 2015-06-07 at the Wayback Machine.