Գուրիտա Լեմկե

Էլլեն Գյուրիտա Լեմկե (դան․՝ Ellen Gyrithe Lemche, ի ծնե՝ Ֆրիսկ, դան․՝ Frisch, ապրիլի 17, 1866(1866-04-17), Կոպենհագեն, Դանիա - փետրվարի 3, 1945(1945-02-03), Կոնգենս Լյունգբյու, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա), դանիացի գրող, կանանց իրավունքների համար պայքարող շարժման ակտիվիստ, պատմաբան։ Կարևոր դերակատարություն է ունեցել դանիացի կանանց կազմակերպության գործունեության մեջ (դան․՝ Dansk Kvindesamfund), հատկապես 1915-ականներին, երբ լրամշակվել է Դանիայի սահմանադրությունը՝ բարելավելով կանանց ընտրական իրավունքը։ 1927 թվականին եղել է Լյունգբյու-Տորբեկ  (դան․՝ Historisk-topografisk Selskab for Lyngby-Taarbæk) տեղական պատմական ընկերության համահիմնադիրներից։


== Ընտանիք և վաղ կենսագրություն ==
Էլլեն Գյուրիտա Ֆրիսկը ծնվել է 1866 թվականի ապրիլի 17-ին Կոպենհագենում դպրոցի տնօրեն Հարթվիգ Ֆրիսկի (1833-1890) և Էլիսաբեթ Ալեքսանդր Մուրե (1835-1892) ընտանիքում։ 1893 թվականի հուլիսի 19-ին ամուսնացել է բժիշկ Յուհան Հենրիխ Լեմկեի հետ (1863-1962)։

Էլլեն Գյուրիտան կյանքի առաջին տարիներն անց է կացրել Ստորե Կոնգենսգադե փողոցի տանը, այնուհետև ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Կոնգենս Լյունգբյու, որտեղ բնակվում էին մորական տատիկն ու պապիկը։ Իր երեք եղբայրների ու քույրերի հետ միասին ստացել է տնային կրթություն, այնուհետև սովորել է Ն․ Զախլեի անվան դպրոցում։ Ընդունվելով Կոպենհագենի համալսարան, Էլլեն Գյուրիտան սկսել է գերմաներեն ուսումնասիրել, սակայն շուտով դադարեցրել է, անհարմարավետություն զգալով, որ գտնվում է գրեթե միայն  տղամարդկանց միջավայրում։ Մինչև 1893 թվականին ամուսնանալը սկսել է դասավանդել հոր դպրոցում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Լեմկեն ունեցել է երեք երեխա, որոնցից մեկը մահացել է երկու տարեկան հասակում, Լեմկեն իրեն նվիրել է գրական ստեղծագործությանը՝ երեխաներին թողնելով ամուսնու և աղախնի խնամքին։ 


== Գրական գործունեություն ==
Առաջին գիրքը՝ Soedtmanns Jomfruer-ն, կիսակենսագրական վեպ է, որում, սկսած միջնադարյան ժամանակաշրջանից մինչև մեր օրերը, պատմվում է Լյունգբյուի բնակիչների, ինչպես նաև իր ազգականների պատմությունը։ Տեղական պատմության հանդեպ նրա հետաքրքրասիրությունը ավելի ուշ՝ 1927թվականին  հանգեցրեց Լյունգբյու-Տորբեկ (դան․ Historisk-topografisk Selskab for Lyngby-Taarbæk) տեղական պատմական ընկերության համահիմնադիր հանդիսանալուն։ 1899 թվականին հրապարակել է Folkets Synder գիրքը, որում կարևորվում էր կանանց սեռականության նկատմամբ ուշադրության պակասը։ Այնուամենայնիվ նրա ամենակարևոր ստեղծագործությունը հանդիսացել է XVIII դարում տեղի ունեցող իրադարձություններով Edwardsgave վեպը, որը 1900-1912 թվականներին հրատարակվել է հինգ հատորներով։ 1905 թվականին հրապարակել է De Fyrstenberg Bønder ստեղծագործությունը, որտեղ նկարագրված է  XVIII և XIX դարերում ֆերմերների կյանքը։ 


== Կանանց իրավունքների համար շարժում ==
1906 թվականին Լեմկեի ավագ քույրը՝ դանիական կանանց միության կառավարման անդամ հանդիսացող Վիբեկե Սալիկատը, նրան հրավիրել է ազգային համագումարի։ 1910 թվականին Լեմկեն ինքն է նշանակվել միության ղեկավար, և Աստրիդ Ստամպե Ֆեդդերսենի (1913-1918) ղեկավարմամբ հանդիսացել է նրա ամենաակտիվ գաղափարախոս և արդյունավետ առաջնորդ։ Մասնավորապես նա հիշվում է սահմանադրության բարեփոխումների մասին իր՝ 1912 թվականի ճառով, ինչը թույլ կտար կանանց քվերարկել ընտրությունների ժամանակ։ Բարեփոխումն ընդունվել է 1915 թվականին։ 1913-1919 թվականներին հանդիսացել է միության կողմից հրատարակվող «Կինը և հասարակությունը» պարբերագրի խմբագիր (դան. Kvinden og Samfundet): Երկար ժամանակով ակտիվ գործունեություն է ծավալել և 1944 թվականին դարձել է միության պատվավոր անդամ։ 
Որպես կանանց շարժման ակտիվիստ՝ Լեմկեի փորձն ու ապրումները նկարագրված են նրա երեք հատորանի Tempeltjenere (1926-1928) կիսակենսագրական վեպում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել նաև այլ կանանց միություններում, ինչպիսին է «Kvindernes Bygning», որը նա գլխավորել է 1916-1929 թվականներին։ Լեմկեն նաև ներառված է եղել Դանիացի հեղինակների միությունում (դան․ Dansk Forfatterforening) :


== Մահ ==
Գյուրիտա Լեմկեն մահացել է Լյունգբյուում, 1945 թվականի փետրվարի երեքին և հուղարկավորվել է տեղի Ասսիստենս գերեզմանատանը։ Թաղված է Կոպենհագենի Ասսիստենս գերեզմանատանը։


== Պարգևներ ==
Բազմաթիվ պարգևատրումների շարքում, որոնք Լեմկեն ստացել է իր աշխատանքի համար, 1927 թվականին ստացել է նաև Tagea Brandt Rejselegat մրցանակ, 1934 թվականին՝ Ingenio  et Arti կրծքանշան։


== Ծանոթագրություններ ==