Իսլամական հանրապետություն

Իսլամական հանրապետությունը թեոկրատական, այսինքն՝ աստվածապետական կամ դրան մերձ պետական կառուցվածքի ձև է, որում պետության կառավարման գործում դերակատարություն ունի իսլամական հոգևորականությունը (Իրանում, որտեղ այդ սկզբունքներն անցկացվել են առավել հետևողականորեն, երկրի փաստացի ղեկավարն է բարձրագույն կոչմամբ իսլամական կրոնական գործիչը՝ ռահբարը)։ Իսլամական հանրապետությունն իրենից ներկայացնում է փոխզիջում ավանդական իսլամական միապետության (որն այսպես, թե այնպես բխում է խալիֆայության սկզբունքներից կամ ազգային ավանդույթներից) և հանրապետական կարգի ևրոպական սկզբունքների միջև։ Սակայն հստակ չէ տարբերությունը իսլամական հանրապետության (մասնավորապես Իրանի տիպի իսլամական հանրապետության, որն ունի ժողովրդավարության որոշակի տարրեր, ինչպես ասենք, խորհրդարանը, նախագահի ինստիտուտը և իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը) և այնպիսի իսլամական միապետությունների միջև, ինչպիսին է Սաուդյան Արաբիան։ Էլ ավելի անհստակ է տարբերությունը օրենքների առումով։ Տե՛ս Մեդինայի սահմանադրությունը և «սուրբ գրքի մարդկանց» մասին օրենքները, որը սահմանում է հստակ վերաբերմունք մի կողմից հուդաիզմի և քրիստոնեության հետ, մյուս կողմից՝ այլ կրոնների հետ։ Չպետք է շփոթել կրոնական վարդապետությունը, պետության կառավարման կարգն ու կառուցվածը և կիրառվող իրավունքը։ Իսլամական հանրապետությունում օրենքները մեծ մասամբ հիմնված են Շարիաթի վրա։ Իսլամական հանրապետություններին շարքին են դասվում առաջին հերթին Իրանը, ինչպես նաև Աֆղանստանը, Մավրիտանիան, Պակիստանն ու Գամբիան։


== Պակիստան ==
1956 թվականին ընդունված Պակիստանի Սահմանադրությունը, կրում էր միանգամայն աշխարհիկ բնույթ, ուստի «Իսլամական» ածականը մեկնաբանվում էր որպես մշակութային ինքնության խորհրդանիշ, ինչպես և «Ուղղափառությունը» կիրառվում է որպես Հունաստանի, Բուլղարիայի, Սերբիայի և այլոց պաշտոնական կրոն։ Պակիստանի մշակույթը հիմնված է մուսուլմանական ժառանգության վրա, բայց ներառում է նաև Հնդկական ենթամայրցամաքի ժողովուրդների նախաիսլամական ավանդույթները։ Նրա վրա լուրջ ազդեցություն է ունեցել նաև հարյուրամյա բրիտանական տիրապետությունը։ Վերջին տասնամյակներում, հատկապես երիտասարդության շրջանում, նկատելի է ամերիկյան մշակույթի ակնհայտ ազդեցությունը. նրանց մեջ ժողովրդականություն են վայելոմւ հոլիվուդյան ֆիլմերը, ամերիկյան տեսախաղերը, մուլտֆիլմերը, կոմիքսները, գրքերը, ինչպես նաև նորաձևությունը (ջինս և բեյսբոլկաներ կրելը, հագնելը), ֆասթֆուդը՝ արագ սնունդը, ըմպելիքները և այլն։ Հանրապետության Նախագահի կողմից հաստատվող կառավարությունը ձևավորում և ղեկավարում է վարչապետը, ով սովորաբար ներկայացնում է Ազգային ժողովի մեծամասնության կուսակցությունը կամ կոալիցիան։ Վարչապետը պետք է անպայման լինել իսլամադավան, նրան նշանակվում է Հանրապետության նախագահը՝ Ազգային ժողովի պատգամավորների թվից։ Վարչապետը պետք է վայելի ԱԺ պատգամավորների մեծամասնության վստահությունը։ Վարչապետի առաջարկությամբ՝ Հանրապետության նախագահը նշանակում է նախարարներին՝ Կառավարության անդամներին։ Կառավարությունը մշակում է օրինագծեր և ներկայացնում է դրանք խորհրդարանի քննարկմանը։
1977 թվականի հունվարին իշխանությունը զավթած գեներալ Զիա-ուլ-Հաքը 1980-ականներին սկսեց Պակիստանի իսլամականացումը։ 1986 թվականին այդ երկրի օրենքները վերագրվեցին և համապատասխանեցվեցին շարիաթին։
Պակիստանի Սահմանադրությունը, մաս IX, հոդված 227 պահանջում է բոլոր գոյություն ունեցող օրենքները համապատասխանեցնել Իսլամի դրույթներին, որոնք առկա են Ղուրանում և Սուննայում։


== Իրան ==
Իրանի բարձրագույն ղեկավարը, ռահբարը (պարսկերեն՝ رهبر), կամ այլ կերպ՝ Ֆաքիհը (պարսկերեն՝ فقیه) — Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, բարձրագույն պետական պաշտոնն է, որը սահմանված է «Վելայաթ-է-ֆաքիհի» (պարսկերեն՝ ولایت فقیه դոկտրինի կամ վարդապետության համաձայն). Բարձրագույն ղեկավարը արդի իրանական պետության՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության առաջնորդն է։


=== Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռահբարները ===


== Չինաստան ==


== Իսլամական հանրապետություններ ==


=== Արդի ===
  Գամբիայի Իսլամական Հանրապետություն (2015-ից)
  Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետություն, (2004-ից)
  Իրանի Իսլամական Հանրապետություն (1979-ից)
  Մավրիտանիայի Իսլամական Հանրապետություն (1958-ից)
  Պակիստանի Իսլամական Հանրապետություն (1956-ից)
  Վազիրիստանի Իսլամական Պետություն


=== Պետական կարգը փոխածները ===
 Արևելա-Թուրքեստանյան Իսլամական Հանրապետություն — դադարեցրել է գոյությունը։
  Կոմորյան կղզիների Իսլամական Դաշնային Հանրապետություն — 2002 թվականից՝ Նախագահական հանրապետություն է։
  չճանաչված պետություն Ազավադ Իսլամական պետություն — դադարեցրել է գոյությունը։
  Իսլամական Պետություն Ինդոնեզիա (1949-1962)
Կադիան Իսլամական Պետություն
Աֆղանստանի Իսլամական Էմիրություն  (1996-2001)


== Տես նաև ==
Շարիաթն ըստ երկրների
Իսլամական պետություն
Իսլամիզմ
Իսլամականություն
Կրոնական ոստիկանություն
Իսլամական կրոնական ոստիկանություն
Իսլամական բարքերի ոստիկանություն
Իսլամի քաղաքական ասպեկտներ
Քրիստոնեական հանրապետություն
Հրեական պետություն
Հուդայական պետություն


== Հղումներ ==
What is a True Islamic Republic? // Huffington Post-Religion. 02/21/11
Islam and Politics from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
Islamic Republic of Iran Constitution, general principles Archived 2008-02-25 at the Wayback Machine.