Կլայզենի կոնդենսացում

Կլայզենի կոնդենսացում (էսթերային կոնդենսացում), ալկալիների առկայությամբ նույն կամ տարբեր Էսթերների փոխազդեցությամբ B կետոէսթերների ստացման եղանակ։ 
Տիպական օրինակ է նատրիումի ալկոհոլատների, հիդրիդի կամ ամիդի առկայությամբ էթիլքացախատից ացետոքացախաթթվի էթիլէսթերի ստացումը՝

  
    
      
        
          
            
              C
              
                3
              
            
            C
            O
            
              O
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            H
            C
            
              H
              
                2
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            →
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            C
            
              H
              
                2
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            O
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {C_{3}COO_{2}H_{5}+HCH_{2}COOC_{2}H_{5}\rightarrow CH_{3}COCH_{2}COOC_{2}H_{5}+C_{2}H_{5}OH}}}
  Մրջնաթթվի էսթերների օգտագործման դեպքում ստացվում են ալդեհիդաթթուերի ածանցյալներ՝

  
    
      
        
          
            H
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            
              C
              
                2
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            →
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            C
            H
            (
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            )
            C
            H
            O
            +
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            O
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HCOOC_{2}H_{5}+C_{6}H_{5}C_{2}COOC_{2}H_{5}\rightarrow C_{6}H_{5}CH(COOC_{2}H_{5})CHO+C_{2}H_{5}OH}}}
  Կլայսենի կոնդենսացումն կիրառվում է նաե B կարբոնիլային այլ միացությունների ստացման համար, օրինակ, էսթերների ռեակցիան նիտրիլների հետ տալիս է B կետոնիտրիլներ՝

  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            C
            N
            →
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            C
            H
            (
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            )
            C
            N
            +
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            O
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{3}COOC_{2}H_{5}+C_{6}H_{5}CH_{2}CN\rightarrow CH_{3}COCH(C_{6}H_{5})CN+C_{2}H_{5}OH}}}
  իսկ կետոնների հետ՝ դիկետոններ (օրինակ, ացետիլացետոն)՝

  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            C
            
              H
              
                3
              
            
            
              H
              
                3
              
            
            →
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            C
            
              H
              
                2
              
            
            C
            O
            C
            
              H
              
                3
              
            
            +
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            O
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{3}COOC_{2}H_{5}+CH_{3}COCH_{3}H_{3}\rightarrow CH_{3}COCH_{2}COCH_{3}+C_{2}H_{5}OH}}}
  Կլայզենի կոնդենսացումը լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության մեջ օրգանակն տարբեր միացություններ, օրինակ, ացետոքացախաթթվի էսթեր, ացետիլացետոն և դրանց ածանցյալներ ստանալու համար։ Ռեակցիան հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Լ. Կլայզենը։


== Հատուկ դեպքեր ==
Հաճախ « Կլայզենի ռեակցիան» անվանում են Պերկինի փոփոխական ռեակցիա, կիրառվում է դարչինի ստացման համար, որպես կատալիզատոր մետաղական նատրիումի առկայության պայմաններում։

  
    
      
        
          
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            C
            H
            O
            +
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            →
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            
              -
            
            C
            H
            
              =
            
            C
            H
            
              -
            
            C
            O
            O
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {C_{6}H_{5}CHO+CH_{3}COOC_{2}H_{5}\rightarrow C_{6}H_{5}{\text{-}}CH{\text{=}}CH{\text{-}}COOC_{2}H_{5}+H_{2}O}}}
  


== Աղբյուրներ ==
Ласло П. Логика органического синтеза. — 2 т. — М.։ «Мир», 1998.
Серрей А. Справочник по органическим реакциям. — М.։ Издательство химической литературы, 1962.


== Տես նաև ==
Լյուդվիգ Կլայզեն
Կլայզենի վերախմբավորում