Ուրսոլաթթու

Ուրսոլաթթու, (երբեմն կոչվում է ուրսոն, պրունոլ, մալոլ կամ 3β-հիդրօքսյուրս-12-են-28-ոիկ թթու), պենտացիկլիկ տրիտերպենոիդ է, որը հայտնաբերվել է խնձորի էպիկուտիկուլյար շերտում դեռևս 1920 թվականին և լայնորեն հանդիպում է մրգերի կեղևներում, ինչպես նաև խոտաբույսերի և համեմունքների մեջ, ինչպիսիք են խնկունին և ուրցը։


== Բնական աղբյուրներ ==
Ուրսոլաթթուն առկա է շատ բույսերում, օրինակ՝ Mirabilis jalapa-ում, ինչպես նաև առօրյայում օգտագործվող բազմաթիվ մրգերի և խոտաբույսերի մեջ (օրինակ՝ խնձոր, ռեհան և, հապալաս, լոռամիրգ,, անանուխ, խնկունի, նարդոս, օրեգանո, ուրց, ալոճենի և սալորաչիր)։ Խնձորի կեղևը պարունակում է մեծ քանակությամբ ուրսոլաթթու։


== Հնարավոր կենսաքիմիական ազդեցություններ ==
Հետազոտվել են ուրսոլաթթվի մի շարք պոտենցիալ կենսաքիմիական ազդեցություններ, սակայն չի եղել կլինիկական ուսումնասիրություն, որը ցույց է տալիս օգուտները մարդու առողջության համար։ In vitro ուրսոլաթթուն արգելակում է քաղցկեղի բջիջների տարբեր տեսակների բազմացումը՝ արգելակելով STAT3 ակտիվացման ուղին ինչպես նաև կարող է նվազեցնել քաղցկեղի բջիջների տարածումը և դրդել ապոպտոզի։ Ապացուցված է, որ ուրսոլաթթուն նաև արգելակում է JNK-ի էքսպրեսիան և JURKAT լեյկեմիկ T բջիջների IL-2-ի ակտիվացումը, ինչը հանգեցնում է բազմացման նվազմանը և T բջիջների ակտիվացմանը։ Ուրսոլաթթուն արոմատազի թույլ արգելակիչ է (IC50 = 32 μM) և ցույց է տրվել, որ ավելացնում է մկանների և գորշ ճարպի քանակը և նվազեցնում սպիտակ ճարպով ճարպակալումը,երբ ավելացվում է մկների կերերում։ Ֆիզիոլոգիական կոնցենտրացիաների պայմաններում ուրսոլաթթուն նաև հրահրում է էրիպտոզ(ապոպտեզի նման ինքնասպանությամբ բջիջների մահ արյան կարմիր թերի բջիջներում)?? Պարզվել է, որ այն նվազեցնում է մկանների ապաճումը և խթանում մկանների աճը, ինչպես նաև ցուցաբերում է սրտապաշտպան(կարդիոպրոտեկտիվ)ազդեցություն։
Մկների մոտ ուրսոլաթթուն խթանում է նյարդային վերականգնումը սիսատիկ նյարդի(sciatic nerve) վնասվածքներից հետո և վերջերս պարզվել է, որ ունի COVID-ի կանխարգելման հնարավորություններ։ Այս վերջին բացահայտման վերաբերյալ ավելի շատ հետազոտություններ են ընթանում։ Քրոնիկ ցրված սկլերոզով մկների մոտ ուրսոլաթթուն նվազեցրել է նեյրոնների հետագա վնասումը և օգնել վերականգնել նեյրոնները ծածկող պաշտպանիչ թաղանթները՝ ըստ երևույթին ճնշելով Th17 իմունային բջիջները և ակտիվացնելով պրեկուրսոր բջիջները, որոնք հասունանում վերածվելով են միելին-պատյան ստեղծող բջիջների՝ օլիգոդենդրոցիտների ։ Մկների մոտ ուրսոլաթթուն բարելավում է դոմոաթթվից առաջացած ճանաչողական թերությունները։ Ուրսոլաթթուն բարելավում է ճարպային սննդի պատճառով առաջացած ճանաչողական խանգարումները՝ արգելակելով՝ մկների էնդոպլազմային ցանցի սթրեսը և IκB kinase β/միջուկային գործոն-κB միջնորդավորված բորբոքային ուղիները։ Ուրսոլաթթուն թուլացնում է մկների ուղեղում լիպոպոլիսախարիդներով առաջացած ճանաչողական անբավարարությունը՝ ճնշելով p38/NF-κB միջնորդավորված բորբոքային ուղիները։ Այն բարելավում է ճանաչողական անբավարարությունը մկների ուղեղում թուլացնելով D-գալակտոզայով առաջացած ծերացած բջիջների օքսիդատիվ սթրեսը։ Ուրսոլաթթուն ուժեղացնում է մկների լյարդի վերականգնումը մասնակի հեպատէկտոմիայից հետո։ Ուրսոլաթթուն ուժեղացնում է բջջային իմունային համակարգը և ենթաստամոքսային գեղձի բետա-բջիջների գործառույթը ստրեպտոզոտոցինով առաջացած դիաբետիկ մկների մոտ, ովքեր սնվում են ճարպային սննդով։ Ուրսոլաթթուն ավելացնում է կմախքային մկանների զանգվածը,բարելավում տոկունությունը մարզվելու կարողությունը,նվազեցնում է մկանային ատրոֆիայի զարգացման համար պատասխանատու գեների էքսպրեսիան նաև նվազեցնում է հոգնածության և ֆիզիկական վերժությունների հետևանքով առաջացած սթրեսի ցուցանիշները։
Առնետների մոտ ուրսոլաթթուն բարելավում է բարձր յուղային սննդակարգով առաջացած լյարդի ստեատոզը և նյութափոխանակության խանգարումները ոչ ալկոհոլային ճարպային լյարդի հիվանդության ժամանակ։


== Օգտագործում ==
Ուրսոլաթթուն կարելի է գտնել այն բույսերում, որոնք օգտագործվում են կոսմետիկ հավելումների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնանյութ ավելի հզոր կենսաակտիվ ածանցյալների սինթեզի համար, ինչպիսիք են փորձարարական հակաուռուցքային նյութերը։


== Ծանոթագրություններ ==