Նոնա Ռադուտնայա

Նոնա Վիկտորովա Ռադուտնայա (ռուս.՝ Нонна Викторовна Радутная, ապրիլի 11, 1929(1929-04-11), Բախչիսարայ, Ղրիմի ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 6, 2009(2009-06-06), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր իրավաբան, Ռուսաստանի Դաշնության արդարադատության պատվավոր աշխատող, բարձրագույն մասնագիտական կրթության պատվավոր աշխատող։
Դատարանական կադրերի պատրաստման մի շարք ձեռնարկների հեղինակ է։ Ռադուտնայան զգալի ներդրում է ունեցել ժամանակակից ռուսական արդարադատության օրենսդրական բազայի զարգացման գործում։


== Կենսագրություն ==
Նոնա Վիկտորովնա Ռադուտնայան ծնվել է 1929 թվականի ապրիլի 11-ին ՌԽՖՍՀ Ղրիմի շրջանի Բախչիսարայ քաղաքում (այժմ Ղրիմի Հանրապետություն)։ 1951 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, այնուհետև տասներկու տարի Տալլին քաղաքում աշխատել է որպես ժողովրդական դատավոր։
1964 թվականին Ռադուտնայան գիտական աշխատանքի է անցել համամիութենական ինստիտուտում՝ հանցագործությունների կանխարգելման միջոցառումների (այժմ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Գլխավոր դատախազության ակադեմիա) պատճառների ուսումնասիրման և մշակման գծով, աշխատել է նույն ինստիտուտում նախ որպես կրտսեր, ապա՝ ավագ գիտաշխատող։
1968 թվականին Նոնա Վիկտորովնա Ռադուտնայան պաշտպանել է թեկնածուական թեզ «Առաջին ատյանի քրեական գործերով կոլեգիալության սկզբունքի իրականացումը» թեմայով։ Ռադուտնայայի գիտական ղեկավարը իրավաբանական գիտությունների դոկտոր Վերա Իսահակի Կամինսկայան էր։ 1976 թվականից աշխատել է քրեակատարողական գիտությունների ամբիոնի վարիչ, իսկ դրա տարանջատումից հետո 2001 թվականին ղեկավարել է արդարադատության աշխատողների կատարելագործման համամիութենական ինստիտուտի քրեագիտության և քրեագիտության ամբիոնը (այժմ Ռուսաստանի Դաշնության արդարադատության նախարարության իրավական ակադեմիա)։
1990 թվականին Նոնային շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։
Ռուսաստանի արդարադատության ակադեմիայի հիմնադրումից հետո Ռադուտնայան դարձել է Քրեադատավարական իրավունքի ամբիոնի վարիչ։ Դասախոսել է դատական համակարգի մասնագետների պատրաստման և դատավորների որակավորման բարձրացման ֆակուլտետում։
Եղել է Խորհրդային Միության Գերագույն դատարանին կից Գիտախորհրդատվական խորհրդի, ապա՝ Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանի անդամ։
Մահացել է 2009 թվականի հունիսի 6-ին։


== Գիտական գործունեություն ==
Նոնա Վիկտորովնայի գիտական հետաքրքրությունների ոլորտում էին Քրեադատավարական իրավունքի և դատավարության հարցերը, դատարանների վերածննդի, դատավորների պատրաստման, առաջին ատյանի դատարանի գործունեության հարցերը։ Լիդիա Բորիսովնա Ալեքսեևայի հետ միասին էական ներդրում է ունեցել դատավորների համար առաջին ուսումնական ձեռնարկների մշակման գործում։
Խորհրդային տարիներին Նոնա Ռադուտնայան հետազոտել է արդարադատության և երդվյալների դատարանի խնդիրները սոցիոլոգիական հոգեբանական մեթոդների միջոցով, այդ աշխատանքի արդյունքները լայն ճանաչում են ստացել, այդ թվում՝ արտասահմանում։ Մասնակցել է Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական դատավարության օրենսգրքի մշակմանը։ Բացի այդ, Ռադուտնայայի գիտական մշակումները օգտագործվել են «Ռուսաստանի Դաշնությունում ընդհանուր իրավասության դաշնային դատարանների երդվյալ ատենակալների մասին» N 113 Դաշնային օրենքի ստեղծման ժամանակ։
Ռուսաստանի Դաշնության Գերագույն դատարանի նախագահ Վյաչեսլավ Միխայլովիչ Լեբեդևը գրել է, որ Ռադուտնայան զգալի ներդրում է ունեցել ժամանակակից ռուսական արդարադատության համակարգի օրենսդրական բազայի զարգացման գործում։


== Հիշատակ ==
Նոնա Վիկտորովնա Ռադուտնայի հիշատակին է նվիրված 2010 թվականին «Իրավապահ մարմիններ․ Ռուսաստանի Դաշնության դատարանը և իրավապահ մարմինները» կարգապահության դասագրքի հրատարակումը։ Նոնա Ռադուտնայայի անունով է կոչվում Ռուսաստանի արդարադատության ակադեմիայի Քրեադատավարական իրավունքի և քրեագիտության ամբիոնը (այժմ` Ռուսաստանի արդարադատության պետական համալսարան)։
2010 թվականին լույս է տեսել Նոնա Վիկտորովնայի «ընտրյալ» գիտական աշխատությունների ժողովածուն։ Բացի այդ, Նոնա Ռադուտնայի հիշատակին նվիրված էր 2012 թվականին Ռուսաստանի արդարադատության ակադեմիայում անցկացված «Քրեական դատավարության իրավունքի և քրեագիտության զարգացման հեռանկարներ» 2-րդ միջազգային գիտագործնական համաժողովը։ Նոնա Վիկտորովնայի հիշատակին է նվիրված իրավաբանական գիտությունների դոկտոր Վիկտոր Ֆյոդորովիչ Կրյուկովի «Քրեական հետապնդումը դատական վարույթում. դատախազի գործունեության քրեադատավարական և վերահսկողական ասպեկտները» մենագրությունը։


== Պարգևներ ==
1990 թվականի մայիսի 15-ին ԽՍՀՄ նախագահի հրամանագրով արժանացել է «Պատվո նշան» շքանշանի` սոցիալիստական օրինականության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի և գիտամանկավարժական գործունեության մեջ ունեցած հաջողությունների համար։ 1999 թվականի ապրիլի 13-ին ՌԴ նախագահի հրամանագրով արժանացել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի` պետության առջև մատուցած ծառայությունների, երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի և ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար։ Արժանացել է նաև «Ջանասիրության համար» 1-ին և 2-րդ աստիճանի մեդալի և Անատոլի Կոնիի մեդալի։
Իր գիտական և դասախոսական գործունեության համար Նոնա Վիկտորովնան արժանացել է ՌԽՖՍՀ վաստակավոր իրավաբանի, Ռուսաստանի Դաշնության արդարադատության պատվավոր աշխատողի և բարձրագույն մասնագիտական կրթության պատվավոր աշխատակցի պատվավոր կոչումների և մի շարք այլ մեդալների ու շքանշանների։


== Հրատարակումներ ==


=== Գրքեր ===
Каминская В.И., Михайловская И.Б., Радутная Н.В. Изучение правосознания граждан и вопросы правового воспитания / Перлов И.Д.. — Москва, 1972. — 184 с.
Алексеев В.Б., Ароцкер Л.Е., Божьев В.П., Бойков А.Д., и др. Настольная книга судьи. Рассмотрение уголовных дел в суде первой инстанции / Горкин А.Ф., Куликов В.В., Перлов И.Д., Радутная Н.В.. — Москва: Юридическая литература, 1972. — 744 с.
Радутная Н.В. Народный заседатель. — Москва: Юридическая литература, 1973. — 120 с.
Радутная Н.В. Народный судья. Профессиональное мастерство и подготовка. — Москва: Юридическая литература, 1977. — 144 с.
Радутная Н.В. Зачем нам нужен суд присяжных. — Москва: Издательство РПА МЮ РФ, 1995. — 39 с.
Алексеева Л.Б., Григорьева Н.В., Львова Е.Ю., Радутная Н.В., Шурыгин А.П. Защитник в суде присяжных / Радутная Н.В.. — Москва: Издательство РПА МЮ РФ, 1997. — 151 с.
Алексеева Л.Б., Кудрявцева Е.П., Лупинская П.А., Поспеева Л.Г., Радутная Н.В., Шурыгин А.П. Рассмотрение дел судом присяжных. Научно-практическое пособие / Лебедев В.М.. — Москва: Юридическая литература, 1998. — 288 с.
Загорский Г.И., Кауфман М.А., Моисеева Т.Ф., Радутная Н.В. Судебное разбирательство уголовных дел о торговле людьми. — Москва: Юридическая литература, 2009. — 240 с.
Радутная Н.В. Избраное. — Москва: Издательство Российской академии правосудия, 2010. — 349 с.


=== Ուսումնական ձեռնարկներ ===
Радутная Н.В. I // Судья. Основы подготовки к профессии. Учебное пособие.. — Москва, 1986. — 78 с.
Радутная Н.В. Суд присяжных (исторические, социальные и правовые аспекты). — Москва, 1991. — 79 с.
Батова С.А., Боботов С.В., Радутная Н.В. и др. Судебная система России. Учебное пособие / Ведерникова О.Н., Ершов В.В., Радутная Н.В. — Москва: Дело, 2000. — 336 с.
Верин В.П. Преступления в сфере экономики. Учебно-практическое пособие. / Радутная Н.В. — 3-е. — Москва: Дело, 2003. — 192 с.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Радутная Нонна Викторовна // Видные учёные-юристы России (Вторая половина XX века). Энциклопедический словарь биографий / Под ред. докт. юрид. наук В.М. Сырых. — М.: РАП, 2006. — 548 с.


== Արտաքին հղումներ ==
«Նոնա Վիկտորովնայի Ռադուտնայի հրապարակումները»