Ավետիս Տոնապետյան

Ավետիս Տոնապետյան (անգլ.՝ Avedis Donabedian, հունվարի 7, 1919(1919-01-07), Բեյրութ, Լիբանան - նոյեմբերի 9, 2000(2000-11-09), Էն Արբոր, Միչիգան, ԱՄՆ), առողջապահության և բժշկական հետազոտության արդյունքների որակի ուսումնասիրության բժիշկ և հիմնադիր, առավել հայտնի է որպես Տոնապետյան մոդելի ստեղծող։


== Կենսագրություն ==
Ավետիս Տոնապետյանը ծնվել է Բեյրութում, Թուրքիայից Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Պաղեստինում ապաստանած հայ ընտանիքում։ Ավետիսի հայրն ավարտել էր Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և հաստատվել Երուսաղեմի մոտ գտնվող Ռամալլահ քաղաքում։ Ավետիս Տոնապետյանը նախնական կրթությունը ստացել է Quaker դպրոցում, այնուհետև հոր նման սովորել Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Տոնապետյանը բակալավրի աստիճան ստացել է 1940 թվականին, մագիստրոսի աստիճան` 1944 թվականին։ Աշխատել է Երուսաղեմի Անգլիայի առաքելության հիվանդանոցում։ 1948 թվականին Պաղեստինի բաժանման շուրջ տեղական պատերազմի սկսվելուն պես տեղափոխվել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարան, որտեղ զբաղեցրել է մի շարք ուսուցողական պաշտոններ և դարձել բժշկական համալսարանի բժիշկ։ Որպես վարչարար իր սահմանափակումների մասին տեղեկանալով` հետաքրքրվել է հանրային առողջապահությամբ։ Նա հնարավորություն է ունեցել ուսումնասիրել համաճարակաբանություն և առողջապահական ծառայությունների կառավարում Հարվարդում, որտեղ 1955 թվականին ստացել է հանրային առողջապահության մասնագետի աստիճանը (magna cum laude): Քաղաքական խռովությունների պատճառով չի վերադարձել Լիբանան և ԱՄՆ-ում հովանավորչություն ստանալով, կնոջ և երեխաների հետ մնացել է այնտեղ։ 1957-1961 թվականներին Տոնապետյանը եղել է Նյու Յորքի բժշկական քոլեջի ոչ-կլինիկական ուսուցիչ և հետազոտող, այնուհետև աշխատանքի է ընդունվել Միչիգանի համալսարանի հանրային առողջության դպրոցում, որտեղ էլ անցել է նրա մնացած մասնագիտական ​​կյանքը։ 1979 թվականին դարձել է Հանրային առողջապահության պրոֆեսոր, այնուհետև մինչև կյանքի վերջը եղել է վաստակաշատ պրոֆեսոր (Emeritus):
1950-1960-ական թվականների առողջապահական ծառայությունների հետազոտությունները Տոնապետյանն ամբողջացրել և 1966 թվականին ներկայացրել է «Evaluating the Quality of Medical Care» աշխատությունում։
1989 թվականին հիմնադրվել է La Fundación Avedis Donabedian հիմնադրամը, որը հանդիսանում է Instituto Universitario Avedis Donabedian կառավարող մարմինը։ 2006 թվականին այն միացել է Բարսելոնայի համալսարանին` որպես իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կենտրոն, որի առաքելությունն է համագործակցել մասնագետների, դպրոցների, հասարակական մարմինների, քաղաքացիների և մասնագիտական կազմակերպությունների ու այլ հասարակական և մասնավոր հաստատությունների հետ` քաղաքացիների առողջության և սոցիալական ծառայությունների բարելավման համար։


== Պարգևներ ==
Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի Ջորջ Ուելչ մեդալ (1976)
Դին Կոնլի մեդալ (1969, Հիվանդանոցային վարչարարության ամերիկյան քոլեջ)
Մեքսիկայի ազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ
Միացյալ Թագավորության Ընդհանուր փորձառության թագավորական քոլեջի պատվավոր անդամ


== Ընտանիք ==
Կինը` Դորոթի
Որդիներ` Հայկ, Պերճ, Արմեն Տոնապետյաններ


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Donabedian A. Explorations in quality assessment and monitoring. Vol. I. The definition of quality and approaches to its assessment, 1980;
Vol. II. The criteria and standards of quality, 1982;
Vol. III. The methods and findings of quality assessment and monitoring: an illustrated analysis. Ann Arbor: Health Administration Press, 1985