Վիշեու դե Սուս

Վիշեու դե Սուս (ռումիներեն՝ Vișeu de Sus, գերմաներեն՝ Oberwischau, հունգարերեն՝ Felsővisó, եբրայերեն Ojberwischo),  քաղաք Ռումինիայի հյուսիսում՝ Մարամուրեշ շրջանում։ Ընկած է Վիշեու և Վասեր գետերի միախառնման վայրի մերձակայքում։ Այստեղով է անցնում Կարպատյան անտառային երկաթուղին. կայարանից մինչև Ուկրաինայի հետ պետական սահմանը 40 կիլոմետր է։ Քաղաքը, որի բնակչության թվաքանակը 2012 թվականի տվյալներով եղել է 16 501, համարվում է Ռումինիայի խոշոր բնակավայրերից մեկը։


== Պատմություն ==
Բնակավայրը պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1365 թվականի փետրվարի 2-ին։ Դա մի ընծայագիր է, որտեղ նշված է, որ Հունգարիայի թագավորը բնակավայրը նվիրում է Տրանսիլվանիայի (ռումիներեն՝ Մարամուրեշի) վոևոդա Թարա Մարամուրեշուլուիին։
Ներկայիս անվանումով առաջին անգամ հիշատակվել է 1385-ին, իսկ որպես քաղաք՝ 1489-ին:,
1549-ին արդեն հիշատակված է Vișeul Nou («Նոր Վիշեու»), ինչպես նաև՝ Intre Rauri («Գետամիջյա») անվանումներով։
XVIII դարում քաղաքում ստեղծվել է գերմանացիների մեծ գաղթօջախ. նրանք հիմնականում գաղթել-եկել են Տիրոլից ու Ստորին Ավստրիայից։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը եղել է անտառափայտի լաստարկումը։
Բնակավայրը, մինչև 1920 թվականին Ռումինիայի կազմի մեջ մտնելը, պատկանել է Ավստրո-Հունգարիային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1941-1944 թթ. դարձյալ տիրել են հունգարացիները։ Պատերազմի ավարտին կրկին վերադարձվել է Ռումինիային։
1944 թվականի գարնանը նացիստներն այստեղ գետտո էին ստեղծել, որտեղ հավաքել են շրջակա բնակավայրերից տեղահանած հրեաներին և մայիսի 17-ից 23-ը ընկած ժամանակահատվածում ուղարկել Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբար։


== Ժողովրդագրություն ==
Քաղաքի բնակչության էթնիկ կազմը ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների.


== Գործընկեր քաղաքներ ==
, Սթոնտոն, ԱՄՆ, Վիրջինիա
, Վերխովինա, Ուկրաինա
, Ֆյուրստենֆելդ, Ավստրիա
, Ցուգ, Շվեյցարիա


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Անվանի անձինք ==
Լասլո Ֆերենցի (1898–1946), ոստիկանության բարձրաստիճան սպա, հրեազերծման կենտրոնի անդամ, հազարավոր հրեաների տեղահանության կազմակերպիչ
Անտոն-Յոզեֆ Իլկ (* 1951), ազգագրագետ, գրող
Թոմաս Պեռլե (* 1987), գրող


== Գրականություն ==
Claus Stephani: Oben im Wassertal. Eine Zipser Chronik. Kriterion Verlag, Bukarest 1970.
Claus Stephani: Zipser Volkserzählungen aus der Maramuresch, der Südbukowina und dem Nösner Land. Kriterion Verlag, Bukarest 1981.
Claus Stephani: Volkserzählungen der Zipser in Nordrumänien (= Schriftenreihe der Kommission für ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 29). N. G. Elwert, Marburg 1983, ISBN 3-7708-0758-8.
Brigitte Stephani: Zipser Hochzeitsbräuche in Oberwischau. In: Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde. Bd. 28, 1985, ISSN 0075-2738, S. 269–282.
Claus Stephani: Zipser Mära und Kasska (= Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 43). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0921-1.
Brigitte Stephani: Zipser Kinderwelt in Nordrumänien (= Schriftenreihe der Kommission für Ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 46). N. G. Elwert, Marburg 1989, ISBN 3-7708-0926-2.
Claus Stephani: Frauen im Wassertal. Lebensprotokolle aus Ostmarmatien. Rumäniendeutsche Frauen erzählen (= dtv 11255). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1990, ISBN 3-423-11255-7.
Brigitte Stephani: Bibliographie zur Volks- und Landeskunde der Zipser Sachsen in Nordrumänien. In: Jahrbuch für Ostdeutsche Volkskunde. Bd. 34, 1991, S. 464–487.
Claus Stephani: „War einer Hersch, Fuhrmann“. Leben und Leiden der Juden in Oberwischau. Erinnerungsgespräche. Hain, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-445-08562-5 (Rumänisch: A fost un ştetl în Carpaţi. Convorbiri despre viaţa evreilor din Vişeu. Hasefer, Bukarest 2005, ISBN 973-630-089-7).
Claus Stephani: Niemandmensch. Bericht einer Gedemütigten (= dtv Sachbuch 30324). Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1992, ISBN 3-423-30324-7.
Claus Stephani: Das Wassertal in Ostmarmatien. Erzählvorgang und Erzählfunktion in einem multikulturellen, gemischtethnischen Gebiet, dargestellt am Beispiel der Volksmärchen (= Schriftenreihe der Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde e.V. Bd. 1). Kommission für Ostjüdische Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft für Volkskunde, München 1996, ISBN 3-00-000830-6 (Zugleich: München, Universität, Dissertation, 1995).
Stephan Gaisbauer, Hermann Scheuringer (Hrsg.): KARPATENbeeren. Bairisch-österreichische Siedlung, Kultur und Sprache in den ukrainisch-rumänischen Waldkarpaten. Praesens Verlag, Wien 2006, ISBN 3-7069-0384-9.
Anton-Joseph Ilk: Die Unsterblichkeit der Wildfrauen, Verlag Adalbert-Stifter-Institut des Landes Oberösterreich Institut für Literatur und Sprache, Linz, 2017.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիշեու դե Սուսի քաղաքապետարան
Քաղաքի կայքէջը Archived 2021-01-28 at the Wayback Machine. (rumänisch)
Gregor Kraftschik: Interview mit einer Zeitzeugin zum Leben in Oberwischau, im Zeitraum 1925–1945
Die schmalspurige Waldbahn von Vișeu de Sus, auf wassertalbahn.ch