Հանս Շրիբեր

Հանս Շրիբեր (գերմ.՝ Hans Schriber, 15-րդ դար, մահացել է մինչև  1479  թվականի մայիսի 1-ը), շվեյցարացի գրող, մատենագիր, Զարնեն քաղաքի գրագիր, «Զարնենի սպիտակ գրքի» հեղինակ (գերմ.՝ Weisse Buch von Sarnen), որտեղ առաջին անգամ արձանագրվել է Վիլհելմ Տելլի լեգենդը։


== Կենսագրություն ==
Հանս Շրիբերը բնիկ Էնգելբերգցի է (Օբվալդեն կանտոն), որտեղ էլ հավանաբար կրթություն է ստացել տեղի բենեդիկտյան վանքում։ Նրա ծննդյան տարեթիվը ստույգ ճշտված չէ, ծնվել է վոլֆենշիեսենցի բուրգեր Յոհան Շրիբերի և Աննա Տյոնիի ընտանիքում։ Նրա հայրը նույնպես գրող է եղել և կազմել է Վոլֆենշիեենի տարեգիրքը։ Հանսի եղբայրը՝ բենեդիկտացի քահանա Յոստ Շրիբերը, ծխական համայնք է ունեցել Կյուսնախտում։
1434-1478 թվականներին ծառայել է որպես քաղաքային ատենադպիր, ապա՝ որպես գրագիր Զարնենի (Օբվալդենի կանտոն) քաղաքապետարանում։ Լավ է տիրապետել հռոմեական իրավունքին, թարգմանել է լատիներեն փաստաթղթերը գերմաներեն։ Ընտրվել է Շվեյցարիայի Դաշնային ժողովի՝ թագսացունգի ներկայացուցիչ։ 
Որպես գրագիր վերջին անգամ հիշատակվել է Զարնենի քաղաքային համայնքի փաստաթղթերում 1478 թվականի հուլիսի 6-ին։ 1479 թվականի մայիսի 1-ից հետո փաստաթղթերում նա հիշատակվում է որպես մահացած։


== Ստեղծագործություն ==
Մոտավորապես 1470 թվականին սկսել է գրել «Զարնենի սպիտակ գիրք»-ը (գերմ.՝ Weisse Buch von Sarnen) շվեյցարական պատմական փաստաթղթերի և տարեգրությունների ձեռագիր հավաքածուի հիման վրա, որը լրացվել է իր կողմից մինչև 1474 թվականը։
«Զարնենի սպիտակ գրքի» առաջին մասը բաղկացած է մոտ 350 էջից Օբվալդեն կանտոնի կարևոր փաստաթղթերի և վաղ համադաշնության այլ կենտրոնների հետ նրա պայմանագրերի պատճեններ սկսած 1316 թվականից։ Երկրորդ մասը բաղկացած է 25 էջից կամ 706 տողից, որտեղ նկարագրված է այսպես կոչված «անտառային կանտոններ»-ի՝ Ուրի, Շվիցի և Ունտերվալդենի պատմությունը, նրանց մասնակցությունը Հաբսբուրգների հետ ազգային-ազատագրական պատերազմներին, այդ թվում՝ Հին ցյուրիխյան պատերազմին։ Իրական փաստերի հետ մեկտեղ նկարագրվել են նաև հորինվածներ, այդ թվում՝ Ռյութլիի առասպելական երդումը, որն իբր անտոնների ներկայացուցիչները տվել են 1307 թվականին։ Երկրորդ մասի 66 տողերը պարունակում են տարբեր ժողովրդական լեգենդներ, այդ թվում՝ հայտնի Վիլհելմ Տելլի (գերմ.՝ Wilhelm Tell) սխրագործությունների պատմությունը։
Որպես աղբյուրներ՝ Շրիբերն օգտագործել է քաղաքային տարեգրությունները, ինչպես նաև Ցյուրիխի եկեղեցական գրող և աստվածաբան Ֆելիքս Հեմմերլինի «Ազնվականի և հասարակ մարդու երկխոսություն»-ը (լատ.՝ De nobilitate et rusticitate dialogus)։
Զարնենի սպիտակ գիրքը շարունակվել է հինգ այլ հեղինակների կողմից 1481-1607 թվականներին, սակայն հետագայում այն կորել է։ Պետերման Էտերլինի «Շվեյցարական Համադաշնության տարեգրություն»-ում (1507) և Էգիդի Չուդիի Շվեյցարական տարեգրություն»-ում (1534-1536) ներառված վերամշակված տարբերակը ծառայել է որպես Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Վիլհելմ Տելլ» (1804) դասական դրամայի սյուժեի աղբյուր, ով օգտվել է 1734 թվականին Բազելում հրատարակված վերջինիս աշխատությունից։
Ոչ պրոֆեսիոնալ պատմաբան Շրիբերի կոմպիլյատիվ ստեղծագործությունը զգալի չափով ձևավորել է Շվեյցարիայի ազգային ինքնությունը, չնայած այն հանգամանքին, որ նրա անունը երկար ժամանակ մոռացության է մատնվել։ 1854 թվականին այն պատահաբար հայտնաբերվել է լքված ձեղնահարկում՝ հին թղթերի մեջ, ցյուրիխցի արխիվագետ Հերոլդ Մեյեր ֆոն Կնոնաուի կողմից։ Եվ միայն 1928 թվականին նիդվալդենցի պատմաբան և արխիվագետ Ռոբերտ Դյուրերը կարողացել է ապացուցել, որ դրա իրական հեղինակը Հանս Շրիբերն է։
Այսօր Զարնենի սպիտակ գրքի բնօրինակ ձեռագիրը պահվում է Օբվալդենի պետական արխիվում, մինչդեռ դրա ֆաքսիմիլային պատճենը կարելի է տեսնել Օբվալդենի կանտոնի պատմական թանգարանում՝ Զարնեն, Բրյունիգշտրասսե 127 հասցեում։


== Հրատարակություններ ==
Das Weisse Buch von Sarnen. Wortlaut und Übersetzung des Chroniktextes von Bruno Meyer. Herausgegeben vom Regierungsrat des Kantons Obwalden. — Sarnen: Staatsarchiv, 1984.


== Մատենագիտություն ==
Angelo Garovi. Schriber, Hans // Historisches Lexikon der Schweiz. Akademie der Geistes- und Sozialwissenschaften. — Band 11. — Basel: Schwabe AG, 2012. — ISBN 978-3-7965-1911-6
Angelo Garovi. Wie die Schweiz zu ihrem Helden kam // NZZ am Sonntag. — Vom 6. — Januar 2013.


== Ծանոթագրություններ ==