Պոլտավա (պոեմ)

«Պոլտավա»՝ Ալեքսանդր Պուշկինի պոեմը՝ գրված 1828 թվականին։ Պոեմի անվանումը մատնացույց է անում Պոլտավայի ճակատամարտը, որը տեղի է ունեցել 1709 թվականի հունիսի 27-ին։ Պոեմի վրա աշխատելու ժամանակ Պուշկինը դիմել է պատմական աղբյուրներին, ինչպես նաև` մոլդովական ավանդազրույցներին, ուկրաինական ժողովրդական երգերին ու դումաներին։ Պոեմն ընթերցելիս զգացվում է ժողովրդական երգերի ու հեքիաթային մոտիվների ազդեցությունը  նրա բովանդակության և գործող անձանց  կերպավորման  բնույթի վրա։
Պոեմը նվիրված է 1812 թվականի պատերազմի հերոս գեներալ Ռաևսկու դստերը՝ Մարիա Վոլկոնսկայային, որը հետևել է  Սիբիր աքսորված իր  դեկաբրիստ ամուսնուն։ Պոեմը առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել 1829 թվականի մարտի վերջին։
Պոեմի սկզբնական վերնագիրը եղել է «Մազեպա» և միայն վերջին րոպեին Պուշկինը փոխել է այն «Պոլտավա»-ի  (համաձայն Ալեքսեյ Վուլֆի օրագրի՝ «մասնավոր պատճառներով»։ Ինքը՝ Պուշկինը, փոփոխության պատճառը համարել է պոեմի բնաբանը և այն, որ չի ցանկացել նմանակել Բայրոնին, ով արդեն հրատարակել էր նույնանուն ստեղծագործություն):


== Պոեմի գործող անձինք ==
Իվան Ստեպանովիչ Մազեպա՝ Ուկրաինայի հետման
Վասիլի Լեոնտևիչ Կոչուբեյ՝ Ուկրաինայի գլխավոր դատավոր
Լյուբով՝ նրա կինը
Մարիա Կոչուբեյ՝ նրանց դուստրը (նախատիպը եղել է Վասիլի Կոչուբեյի դուստր Մատրյոնան)
Պետրոս Մեծ՝ ռուս թագավոր
Կառլ XII՝ շվեդական արքա


== Սյուժե ==
Գործողությունները տեղի են ունենում Ուկրաինայի Պոլտավա քաղաքում։ Պոեմը բաղկացած է երեք երգից։
Առաջին երգում պատմվում է Մարիայի մասին, որը գլխավոր դատավոր Կոչուբեյի դուստրն էր և Ուկրաինայի հետման Մազեպայի սանուհին։ Վերջինս, ըստ սյուժեի, դառնում է հետմանի սիրուհին։ Հիշատակվում են նաև իրադարձություններ Հյուսիսային պատերազմից։
Երկրորդ երգում պատմվում է Կոբուչեյի անհաջող ինտրիգի մասին, որն ուղղված էր Մազեպային վերացնելուն։ Այս ամենին հաջորդում է  Կոչուբեյի գլխատումը, որը Մարիան չի կանխում։ Բացառությամբ Մարիայի դերի՝ տվյալ մասի սյուժեն հիմնված է պատմական փաստերի վրա։
Երրորդ երգում նկարագրվում է Մազեպայի՝ Շվեդիայի կողմն անցնելը, որն ըստ աղբյուրների՝ ներկայացվում է որպես դավաճանություն, ներկայացվում են նաև Պոլտավայի ճակատամարտն ու հերոսների հետագա ճակատագիրը։


== Կատարումներ ==
Գեղարվեստական ընթերցում1934 թվական՝ Անտոն Շվարց։ «Պոլտավայի ճակատամարտը» քրեստոմատիական հատվածслушать
1948 թվական՝ Վասիլի Կաչալով
1960 թվական՝ Վսևոլոդ ԱկսենովՌադիոներկայացումներ1947 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Միխայիլ Լեբեդև, Մազեպա՝ Բորիս Օլենին, Մարիա՝ Ելենա Կորովինա, Կոչուբեյ՝ Բորիս Նեչաև, Մարիի մայրը՝ Եվդոկիա Տուրչանինովա, Օրլիկ՝ Գրիգորի Կիրիլով, երգահան՝ Վիսարիոն Շեբալին։
1953 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Ռուբեն Սիմոնով, Մազեպա՝ Միխայիլ Աստանգով, մայր՝ Ելիզավետա Ալեքսեևա, Մարիա՝ Ելենա Կորովինա, Կոչուբեյ՝ Անդրեյ Աբրիկոսով, Օրլիկ՝ Վլադիմիր Օսենևա։
1975 թվական՝ պոեմը ընթերցում են Կոնստանտին Վախտերովը և Նատալյա Լիտվինովան։ Խմբագիր՝ Մարիամ Աշկինեզեր։
1981 թվական՝ գործող անձինք և կատարողներ. հաղորդավար՝ Ալեքսեյ Կոնովսկի,  Կոչուբեյ՝ Վլադիմիր Սամոյլով, Մազեպա՝ Լեոնիդ Մարկով, Մարիա՝ Իրինա Ակուլովա, մայր՝ Նինա Արխիպովա, Օրլիկ՝ Ագրի Աուգշկապ, դերուսույց՝ Վերա Դուբովսկայա, խմբագիր՝ Տատյանա Աբրահամովաслушать:
1987 թվական՝ հեղինակայի տեքստն ընթերցում է Կիրիլ Լավրովը։ Դերուսույց՝ Եվգենի Ագաֆոնովслушать:Գեղարվեստական ֆիլմեր1909 թվական՝ «Մազեպա»՝ գեղարվեստական կարճամետրաժ համր ֆիլմ՝ Ալեքսանդր Պուշկինի «Պոլտավա» պոեմի և «Մազեպա» օպերայի լիբրետոյի մոտիվներով։ Ռեժիսոր՝ Վասիլի Գոնչարով, Ալեքսանդր Խանժոնկովի կինոարվեստանոց։
1996 թվական՝ «Մազեպա» (ТВ, Գերմանիա)։ Դերուսույց՝ Բրայան Լարջ։


== Ծանոթագրություններ ==