Պիթիասի ասպետներ

«Պիթիասի ասպետներ» (անգլ.՝ Knights of Pythias), 1864 թվականի փետրվարի 19-ին Վաշինգտոնում հիմնադրված եղբայրություն և գաղտնի կազմակերպություն։ Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի որոշման համաձայն արտոնագիր ստացած առաջին եղբայրությունն է։  Հիմնադրվել է Ջաստուս Հ․ Ռաթբոնի կողմից, որը ոգեշնչվել էր «Դամոն և Պիթիաս» լեգենդի վերաբերյալ իռլանդացի գրող Ջոն Բանիմի հեղինակած պիեսից․ լեգենդը գովերգում է հավատարմության, պատվի և ընկերության գաղափարները, որոնք միաբանության առանցքն են հանդիսանում։
Միաբանությունն ավելի քան 2,000 ժողովարան ունի ԱՄՆ-ում և ամբողջ աշխարհում, որի անդամների թիվը 2003 թվականին կազմել է  50,000 մարդ։ Գլխադասային գրասենյակը գտնվում է Մասաչուսեթս նահանգի Ստոութոն քաղաքում։ Ժողովարանները գումարվում են «Պիթիական ամրոցներ» կոչվող կառույցներում։


== Կազմակերպություն ==
«Պիթիասի ասպետների» կառուցվածքը եռաստիճան է։ Տեղական միավորները սովորաբար կոչվել են «ամրոցներ», սակայն ժամանակի ընթացքում անվանվել են «ենթակայության ժողովարաններ»։ Պետական և գավառական կազմակերպությունները կոչվում են «Մեծ ժողովարաններ», իսկ ազգային կառույցը՝ «Գերագույն ժողովարան» և գումարում է երկամյա համագումար։ Գերագույն ժողովարանի պաշտոնյաների թվում են՝ Գերագույն կանցլերը, կանցլերը, փոխկանցլերը, սրբազան առաջնորդը, քարտուղարը, գանձապահը, զինապետը, ներքին պահակախումբը և արտաքին պահակախումբը:186։
Միաբանության մասնաճյուղերն են՝ «Պիթիական քույրերը» և երիտասարդական երկու կազմակերպություն՝ «Pythian Sunshine Girls» և  «Junior Order of Princes of Syracuse» տղաների համար:184–85։


=== Անդամություն ===
Պատմականորեն անդամությունը բաց է եղել Աստծուն հավատացող առողջ տղամարդկանց համար։ Հաշմանդամներին չեն ընդունել մինչև 1875 թվականը։ Անդամներն ընդունվել են գաղտնի քվեարկությամբ:184։
Անդամը պետք է լիներ առնվազն 18 տարեկան և տար հետևյալ երդումը․

Այսպես կոչված «Եղբայրության ոսկե դարաշրջանի» ավարտին՝ 1920-ական թվականների սկզբին, միաբանությունն ունեցել է մոտավորապես մեկ միլիոն անդամ։ Սակայն մինչև 1979 թվականն այս թիվն անկում է ապրել ու հասել 200,000-ի:185։


=== Կոչումների դասակարգում ===
Պիթիական ասպետության կոչումները հերթագայվում են այսպես՝

Պաժ/մանկլավիկ
Էսկվայր/պարոն
Ասպետ1877 թվականին միաբանությունը «Նվիրաբերության կոչում» ամվամբ լրացուցիչ կոչում է սահմանել, որը եղբայրական ապահովագրական արտոնություններ էր սահմանում։ 1930 թվականին այս ճյուղն անջատվել է «Պիթիասի ասպետներից» ու հետագայում հայտնի դարձել որպես Ամերիկյան միացյալ ապահովագրական ընկերություն:185։
«Պիթիասի ասպետները» նաև «Խորասանի ասպետների դրամատիկական միաբանություն» անվամբ:184 մասնաճյուղ ունի, որն էլ իր հերթին կանանց համար նախատեսված «Nomads of Avrudaka» անվամբ բաժին ունի։
Վերջապես, ասպետի կոչում ստացած անդամներն իրավասու էին միանալ այժմ գոյությունից դուրս եկած «համազգեստավորների շարքին», որոնք մասնակցում էին շքերթներ և այլ միջոցառումների:184։


=== Թուր ===
Միաբանության հիմնադրման սկզբնական ժամանակահատվածում, երբ անդամը նոր էր ներգրավվում խմբի մեջ, նա արարողակարգային թուր է ստացել։ Այն կարող էին նրան նվիրել ընտանիքի անդամները, գործընկերները կամ այլք որպես հարգանքի նշան։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում յուրաքանչյուր անդամից թուր ունենալ պահանջելու փոխարեն տեղական խորհուրդը թրերի հավաքածու է պահում, որն անդամներն օգտագործում են։ Երկար, նեղ  թրերը հիմնականում օգտագործվում են հանրության ներկայությամբ շքերթների ու վարժանքների ժամանակ, մինչդեռ կարճ թրերն օգտագործվում են ցուցադրությունների մեջ։
Թրերի վրա գծանշումները շատ տարբեր էին։ Թրերի մեծամասնության վրա փորգրված էր «FCB» հապավումը, որը խորհրդանշում էր պիթիացիների նշանաբանը՝ «Բարեկամություն, Բարեգործություն, Բարյացկամություն» (անգլ.՝ Friendship, Charity, Benevolence)։ Թրերի վրայի պատկերները նույնպես համընդհանուր էին և ընդգրկում էին տղամարդու, կնոջ և երեխայի (խորհրդանշում էր ասպետի՝ ընտանիքին հրաժեշտ տալը), շենքից ներքև նայող տղամարդու, որտեղ մարդիկ են հավաքված (խորհրդանշում էր Դեյմոնի սպասվող մահապատիժը), սյուների արանքում պատկերված տղամարդու, որը քանդում է դրանք (Սամսոնի նման, որը ոչնչացնում է իր թշնամու տաճարը), կամ զենքերի տարբեր տեսակներ (թուր, կացին, մուրճ և այլն)։ Երբեմն թրի վրա պատկերված էր լինում ասպետի սաղավարտ՝ գագաթին առյուծ, հաճախ՝ մրտենու ճյուղ (սիրո՝ պիթիական խորհրդանիշը) կամ բազե (զգոնության պիթիական խորհրդանիշը)։
Համազգեստավորների դասի անդամի թրի վրա պատկերվում էր «UR» փորագրությունը (անգլ.՝ Uniformed Rank), աղավնի կամ շուշան։


=== Բարեգործություն ===
Միաբանությունն օգնություն է տրամադրել «նեղության մեջ գտնվող արժանի պիթիացիներին», ինչպես նաև ազգային կամ հատվածային աղետներից տուժածներին։ Գործում են ճամբարներ անապահով երիտասարդների և տներ՝ տարեց անդամների համար։ Հովանավորել է կրթաթոշակային ֆոնդեր, արյան մղիչներ, մայրուղիների անվտանգության ծրագրեր և ցիստիկ ֆիբրոզ հետազոտությունների հիմնադրամ:185։


== Պիթիական այլ կազմակերպություններ ==


=== Հարավային Ամերիկայի, Եվրոպայի, Ասիայի ու Աֆրիկայի Պիթիասի ասպետներ ===
Երբ 1869 թվականի մարտի 8-ին Ռիչմոնդում սևամորթների ժողովարանին գերագույն ժողովարանն արտոնագիր չտվեց, մի շարք սևամորթներ ստեղծեցին իրենց միաբանությունն ու այն անվանեցին «Հարավային Ամերիկայի, Եվրոպայի, Ասիայի ու Աֆրիկայի Պիթիասի ասպետներ»։ Մինչև 1897 թվականն այս կազմակերպությունն ուներ 40,000 անդամ, գլխավոր ժողովարաններ 20 նահանգներում և այլ ժողովարաններ Արևմտյան Հնդկաստանում և Կենտրոնական Ամերիկայում։ Այն տարեկան բաշխում էր $ 60,000 արժողությամբ արտոնություններ և ուներ կանանց մասնաճյուղ ու համազգեստավորների դաս:266։


==== Կանադա ====
Օնտարիոյում գլխավոր ժողովարանը բացվել է 1872 թվականի ապրիլի 8-ին։ Ռովենտա Լ․ Ռուքսը գրել է դաշնամուրի համար նախատեսված «Պիթիասի ասպետների մեծ քայլերթը», որը նա նվիրել է  կանցլեր Քոլին Հ․ Ռոզին ու Օնտարիոյի մեծ ժողովարանի ծառայողներին ու ներկայացուցիչներին։ Երաժշտությունը թղթի վրա լոիյս է տեսել մոտավորապես 1876 թվականին և պատկերազարդված է եղել միաբանության խորհրդանիշով ու լատիներեն նշանաբանով՝ «Իսկական ընկերները փրկություն են» (լատ.՝ Amico Fidus ad Aras)։


=== Պիթիասի ասպետների բարելավված միաբանություն ===
1892 թվականին գերագույն ժողովարանը որոշել է, որ միաբանության աշխատանքն իրականացվելու է անգլերենով։ Սա վշտացրել է որոշ անդամների, որոնք սովոր էին գերմաներեն օգտագործել։ Երբ այս որոշման մասին կրկնվել է 1894 և 1895 թվականներին, գերմանախոս մի շարք անդամներ անջատվել են ու 1895 թվականի հունիսի համագումարի ժամանակ Ինդիանապոլիսում ստեղծել են «Պիթիասի ասպետների բարելավված միաբանությունը»։ Սակայն նոր միաբանությունը ժողովրդականություն չի վայելել, և մի քանի տարի անց հաշտեցման գործընթաց է սկսվել:238։


== Հանրահայտ ասպետներ ==
Գրանվիլ Փեռլ Այկման (1858–1923), դատավոր և սուֆրաժիստ
Ա․Ա․ Էյմս, չորս անգամ Մինեապոլիսի քաղաքապետ,
Լուի Արմսթրոնգ, ջազային երգիչ և շեփորահար
Հյուգո Բլեք, Գերագույն դատարանի անդամ
Կլիֆորդ Քլևլանդ Բրուքս, Լուիզիանայի սենատի անդամ 1924 - 1932 թվականներին
Ուիլյամ Ջենինգս Բրայան, ԱՄՆ պետքարտուղար և նախագահի թեկնածու
Բենջամին Կարդոզո, դատական գործիչ
Ջ․Ջ․ Քարթեր, պետական ներկայացուցիչ, քաղաքապետ, Վեբստեր շրջան, Լուիզիանա
Լեոպոլդ Գասպարի, Լուիզիանայի պետական օրենսդիր մարմնի երկու պալատների անդամ
Ռոբերտ Հյուստոն Քարի, Լուիզիանայի ներկայացուցիչների պալատի անդամ 1888 - 1892 Բոսիեր շրջանից
Մայոր Ավգուստուս Փ․ Դեյվիս, «Sons of Union Veterans of the Civil War» կազմակերպությն հիմնադիր
Ու․ Տ․ Դաունս, Ռապիդ շրջանի շերիֆ, 1924–1940
Էլիոթ Էնգել, կոնգրեսմեն, Նյու Յորք
Ջոն Գաբրիել, Արկանզասում նահանգապետի հանրապետական թեկնածու 1922 և 1924 թվականներին
Լերոյ Միլթոն Գրայդեր (1854–1919), Կալիֆոռնիայում անշարժ գույքի հիմնադիր
Ուորեն Հարդինգ, ԱՄՆ նախագահ
Ուիլյամ Հեյվարդ, Փրովիդենսի քաղաքապետ
Չառլզ Թիզդեյլ Հովարդ, Charles Tisdale Howard, փաստաբան, Հարավային Դակոտայի Ներկայացուցիչների պալատի խոսնա 
Հյուբերտ Հորեյշո համֆրի, ԱՄՆ փոպ նախագահ
Բոբ Ջոնս-ավագ, Բոբ Ջոնս համալսարանի հիմնադիր, հայտնի ավետարանչական
Կլոդ Հ․ Լարսեն, Վիսկոնսինի նահանգային ժողովի անդամ
JՋոն Էլիս Մարտինյու, Արկանզասի նահանգապետ
Ֆրենկ ՄքԴոնու, Վիսկոնսինի օրենսդիր մարմնի երկու պալատների անդամ
Ուիլիամ Մաք-Քինլի, ԱՄՆ նախագահ
Ալեքսանդր Փ․ Ռիդլ, Կանզասի նահանգապետ
Բրեդբուրի ռոբինսոն, ամերիկացի ֆուտբոլիստ, բժիշկ, բնապահպան և քաղաքական գործիչ
Ջոն Բուչանան Ռոբինսոն, ԱՄՆ կոնգրեսմեն (1891-1897)
Նելսոն Ա․ Ռոքֆելլեր, ԱՄՆ փոխնախագահ
Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտ, ԱՄՆ նախագահ, որն անդամագրվել է 1936 թվականին, իր նախագահության օրոք:185
Ուիլյամ Գրին Ստյուարտ, ֆերմեր և դպրոցի խորհրդի նախագահ Լուիզիանայից
Լի Էմեթ Թոմաս, Շրիվպորտի քաղաքապետ, Լուիզիանայի Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ
Փարք Թրամել, սենատոր Ֆլորիդայից
Լյու Ուոլես, գրող, գեներալ, քաղաքական գործիչ


== Հանրահայտ կառույցներ ==

(նահանգը և քաղաքը)Պիթիասի ասպետների շենք, Ֆինիքս, Արիզոնա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիյան դղյակ, Արկատա, Կալիֆոռնիա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ժողովարանի շենք, Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների ժողովարան, Սալիդա, Կոլորադո
Պիթիասի ասպետների ժողովարան, Վեյզեր, Այդահո, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների շենք և թատրոն, Գրինզբուրգ, ԻՆդիանա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների ժողովարան, Սաութ Բենդ, Ինդիանա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների տաճար, Լուիսվիլ, Կենտուկի, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիական տաճար, Նյու Օռլեան, Լուիզիանա
Պիթիական օպերայի շենք, Բութբեյ Հարբոր, Մեն
Իգլ Հարբոր դպրատուն, Իգլ Հարբոր, Միչիգան, Michigan, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային ռեգիստրում․ այստեղ է Ջաստուս Ռաթբոնը հղացել միաբանություն ստեղծելու գաղափարը
Պիթիական տուն Միսուրիում, նաև հայտնի որպես Պիթիական ամրոց
Պիթիասի ասպետների շենք, Վիրջինիա Սիթի, Նևադա
Պիթիական տաճար, Նյու Յորք
Պիթիական տաճար և Պիթիական թատրոն, Կոլումբոս, Օհայո
Պիթիական դղյակ, Թոլեդո, Օհայո, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների տաղավար, Ֆրանկլին, Թենասի, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պթիասի ասպետների տաճար, Դալաս, Տեխաս
Պիթիասի ասպետների շենք, Ֆորտ-Ուերտ, Տեխաս
Պիթիական ամրոց, Պորտսմուտ, Վիրջինիա, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիական տաճար, Թաքոմա, Վաշինգտոն, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում
Պիթիասի ասպետների շենք, Բելինգհեմ, Ֆեյրհեյվն, Վաշինգտոն
«Պիթիական դղյակ» ժողովարան, Միլուոքի, Վիսկոնսին, գրանցված է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում


== Հանրային մշակույթում ==
Ասպետները հիշատակված են Սթիվեն Լիքոքի «Sunshine Sketches of a Little Town» գրքում․ ասպետների կողմից կազմակերպված տխրահռչակ ծովային էքսկուրսիան 3-րդ գլխի թեման է, որը կոչվում է «Պիթիասի ասպետների ծովային էքսկուրսիան»։ Գրքի որոշ հերոսներ ենթադրաբար այդ միաբանության անդամներից են եղել։
Մարքս եղբայրների « Animal Crackers» ֆիլմում Գրոուչոն նավապետ Սպոլդինգի դերում հաղորդում է վերջերս դեպի Աֆրիկա կատարած իր որսորդական ուղևորության մասին։ Նա ասում է․ «Աֆրիկայի գլխավոր կենդանիները լոսերը, եղջերուներն ու Պիթիասի ասպետներն են»։


== Տես նաև ==
Ոսկե արծվի ասպետներ
Փիրսն ընդդեմ «Քույրերի կազմակերպության»
Ուիլյամ Հուդի տուն


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.pythias.org/ Պիթիասի ասպետներ. պաշտոնական կայք
Knights of Pythias Benjamin N. Cardozo Lodge