Պառավը

«Պառավը» (ռուս.՝ «Старуха»), Դանիլ Խարմսի պատմությունը, որը գրվել է 1939 թվականին։


== Սյուժե ==
Պատմությունը ներկայացվում է առաջին անձից։ Գլխավոր հերոսը, որն ապրում է Լենինգրադի կենտրոնում գտնվող կոմունալ բնակարանում, դուրս է գալիս տանից և բակում տեսնում է պառավին, որը ձեռքին պահել է առանց սլաքների պատի ժամացույց։ Սադովայա փողոցի անկյունում հանդիպում է Սակերդոն Միխայլովիչ անունով ծանոթին և խոսում նրա հետ։ Հետո նա հիշում է, որ մոռացել է անջատել էլեկտրական վառարանը և վերադառնում տուն։ Սկզբում նա փորձում է քնել՝ մտածելով այն երեխաների սպանության մասին, որոնց ճիչերը լսվում են փողոցից։ Հետո որոշում է գրել հանճարեղ պատմություն մի հրաշագործի մասին, որը, սակայն, հրաշքներ չի գործում։ Բայց միակ բանը, որ նրան հաջողվում է գրել՝ «Հրաշագործը բարձրահասակ էր»։ Նա լսում է, թե ինչպես է ինչ-որ մեկը բախում է դուռը։ Պարզվում է, որ դա պառավ կինն է։ Նա նստում է աթոռին և ստիպում է նրան ծնկի գալ, ապա պառկել հատակին։ Նա հասկանում է, որ դա իմաստ չունի, վեր է կենում և տեսնում է, որ պառավ կինը մահացել է։ Չիմանալով, թե ինչ պետք է անել, գնում է քնելու։ Հաջորդ օրը գնում է հացաբուլկեղենի խանութ և այնտեղ ծանոթանում է մի կնոջ հետ։ Նրան հրավիրում է իր տուն՝ օղի խմելու, կինը համաձայնում է, բայց այստեղ նա հիշում է իր տանը գտնվող դիակի մասին և փախչում։ Գնում է Սակերդոն Միխայլովիչի մոտ, հետո՝ կառավարչի մոտ, որպեսզի նա ազատվի դիակից։ Կառավարիչը տեղում չէ. գլխավոր հերոսը վերադառնում է տուն, բացում է սենյակի դուռը և տեսնում, որ պառավ կինը սողում է իրեն ընդառաջ։ Նա փակում է դուռը, վերցնում է կրոկետային մուրճը, կրկին բացում է դուռը։ Պառավ կինն անշարժ է։ Գլխավոր հերոսը դիակը դնում է ճամպրուկի մեջ և գնում դեպի տրամվայի կանգառը։ Հեռվից գեղեցիկ տիկին է տեսնում, փորձում է հասնել նրան, բայց ճամպրուկի պատճառով չի ստացվում։ Գնում է տրամվայի կայարան, գնում է տոմս դեպի «Աղվեսի քիթը» (ռուս․՝ «Лисий Нос») կայարան, մտադիր է նետել ճամպրուկը ճահճի մեջ։ Բայց ուղևորության ընթացքում ինչ-որ մեկը գողանում է ճամպրուկը։ Նա հասնում է Աղվեսի քիթը, գնում է անտառ և աղոթում։


== Ստեղծագործության թեմա և վերլուծություն ==
Վիպակի գլխավոր հերոսը, ուսումնասիրողների պնդմամբ, շատ առումներով ինքնակենսագրական է։ Նա ապրում է Լենինգրադի նույն թաղամասում, և, հնարավոր է, նույն տանը, ինչպես Խարմսը (Մայակովսկու փողոց, դ. 11), տառապում է փողի պակասից, ատում է ծերերին ու երեխաներին, հետաքրքրվում է անմահության և հավատքի, ինչպես նաև հրաշքի հարցերով։ Գլխավոր հերոսի ընկերոջ՝ Սակերդոն Միխայլովիչի նախատիպը համարում են Խարմսի ընկեր Նիկոլայ Օլեյնիկովին, որը գնդակահարվել է 1937 թվականի աշնանը։
Պատմությունը պարունակում է հղումներ, կամ նույնիսկ Ֆեոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկու «Ոճիր և պատիժ» վեպի պարոդիա։ Հերոսը հայտնվում է «Ռասկոլնիկովի իրավիճակում», երբ մահացած ծեր կինը դառնում է մշտական խոչընդոտ կերպարի բոլոր գործերում։ Սակայն այստեղ պատիժը տեղի է ունենում հանցագործության բացակայության պայմաններում։ Մեկ այլ ստեղծագործություն, որի հետ կապում են «Պառավը» ստեղծագործոթւյունը՝ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի «Պիկովայա դաման» վիպակը։ Օրինակ, երբ հերոսը սկզբում հանդիպում է առանց սլաքների ժամացույցը ձեռքին պառավին, նա հարցնում է նրան. «Ժամը քանի՞սն է», և նա պատասխանում է․ «Հիմա երեքին քառորդ է պակաս»։


== Ստեղծման պատմություն և հրապարակում ==
Վիպակը գրվել է 1939 թվականի առաջին կեսին։ Դրանից հետո Խարմսն այն կարդացել է իր ընկերների համար։ Հեղինակի կենդանության օրոք ստեղծագործությունը չի հրապարակվել։ 1970-ական թվականներից սամիզդատում տարածվել է և հրապարակվել արտասահմանում։ Առաջին անգամ վիպակը հրատարակվել է Վյուրցբուրգում 1974 թվականին «Ընտրանի» ժողովածուում։ Վերակառուցման ժամանակ ԽՍՀՄ-ում հրապարակման սահմանափակումները հանվել են։


== Արձագանքներ ==
Մասնագետները «Պառավը» անվանում են Խարմսի գլխավոր ստեղծագործություն, ինչպես նաև 1930-ական թվականների ռուսական արձակի գագաթներից մեկը։ Դմիտրի Բիկովը «Պառավը» անվանել է երեսունականների մասին լավագույն վիպակ։


== Էկրանավորում ==
1991 — «Стару-ха-рмса», ԽՍՀՄ, ռեժ.՝ Վադիմ Գեմս
1998 — «Պառավը», Ռուսաստան, ռեժ.՝ Դմիտրի Սոկուրով
1999 — «Պառավը» («The Old Woman»), ԱՄՆ, ռեժ.՝ Դուան Անդերսեն
2010 — «Պառավը», Ուկրաինա, ռեժ.՝ Բորիս Մարկովսկի


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Жаккар Ж.-Ф. Литература как таковая. От Набокова к Пушкину. Избранные работы о русской словесности. — М.: Новое литературное обозрение, 2011. — 408 с. — ISBN 978-5-86793-925-0
Кобринский А. А. Даниил Хармс. — М.: Молодая гвардия, 2009. — 508 с. — (Жизнь замечательных людей). — ISBN 978-5-235-03258-3
Кукулин И. В. Рождение постмодернистского героя по дороге из Санкт-Петербурга через Ленинград и дальше // Вопросы литературы. — 1997. — № 4. — С. 62—90.
Шубинский В. И. Даниил Хармс. Жизнь человека на ветру. — М.: АСТ (Corpus), 2015. — 576 с. — ISBN 978-5-17-086203-0