Մարիա Միտչել

Մարիա Միտչել (անգլ.՝ Maria Mitchell, օգոստոսի 1, 1818(1818-08-01), Նանթաքետ, Nantucket, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - հունիսի 28, 1889(1889-06-28), Լինն, Էսեքս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի աստղագետ, ով 1847 թվականին աստղադիտակի օգնությամբ  հայտնագործել է գիսաստղ և հայտնի է դարձել որպես Գիսաստղ «Միսս Միտչել»։ Այս հայտնագործության համար նա արժանացել է ոսկե մեդալի։ Մրցանակը շնորհել է Ֆրեդերիկ VII Դանիացին։ Մեդալը հայտնում է. «Զարմանալի չէ, որ մենք նայում ենք աճող և ընդլայնված աստղերին»։ Միտչելն առաջին ամերիկացի կինն էր, ով աշխատել է որպես պրոֆեսիոնալ աստղագետ։


== Կենսագրություն ==
Մարիան ծնվել է օգոստոսի 1-ին 1818 թվականին Նանթաքետում և եղել է Բենջամին Ֆրանկլինի բարեկամուհին։ Նա ուներ 9 եղբայր ու քույր։ Ծնողները՝ Ուիլիամ Միտչել և Լիդիա Միտչելը, եղել են քվակերներ։ Նրա ծնողները ինչպես նաև այլ քվակերներ գնահատում էին կրթությունը և հոգ են տարել, որպեսզի Մարիան ստանա այնպիսի կրթություն ինչպես իր եղբայրները։ Չնայած այլ բաների, քվակերների կրոնը սովորեցնում է հավասարության սեռերի միջև։ Դպրոցն ավարտելուց հետո երիտասարդ Մարիան ընդունվել է Հյուսիսային քերականական դպրոց, որտեղ նրա հայրը եղել է առաջին տնօրենը։ Երկու տարի նա այցելել է այդ դպրոցը, այնուհետև նրա հայրը կառուցել է իր սեփական դպրոցը Հովարդ փողոցում։ Այդտեղ նա եղել է և՛ ուսանող և՛ իր հոր օգնականը։ Տանը հայրը նրան սովորեցնում էր աստղագիտություն, օգտագործելով իր սեփական աստղադիտակը։ Հոր դպրոցի փակումից հետո նա ընդունվեց Unitarian minister Cyrus Peirce’s school for young ladies: Հետո նա աշխատել է որպես ասիստենտ, իսկ 1835 թվականին նա բացել է իր սեփական դպրոցը։ 1847 թվականին հոկտեմբերի 1-ին նա հայտնաբերել է մի գիսաստղ օգտագործելով իր աստղադիտակը։ Նա մեդալ է վաստակել և այն հռչակ է բերել նրան ամբողջ աշխարհում։ Նախկինում միակ կինը, ով հայտնաբերել էր գիսաստղ դա Քերոլայն Հերշելն էր։ Այդ իրավիճակում կար մի վեճ, քանի որ Ֆրանչեսկո դե Վիկոն երկու օր անց հայտնաբերել է գիսաստղ, սակայն ավելի վաղ գրել է մի զեկույց դրա մասին։ Վեճը լուծվել է հօգուտ Մարիայի։ Մրցանակաբաշխությունը տեղի է ունեցել 1848 թվականին։ 1848 թվականին Մարիան դարձավ ամերիկյան արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի առաջին կին անդամը։ 1865 թվականին նա դարձավ աստղագիտության պրոֆեսոր Վասար քոլեջում։ Նա նաև ստացել է քոլեջի աստղադիտարանի տնօրենի կոչումը։ Այնտեղ ուսուցանելուց հետո, նա իմացավ, որ չնայած իր հեղինակության ու փորձի, նրա աշխատավարձը կազմել է ավելի քիչ, քան շատ երիտասարդ պրոֆեսորներ-տղամարդկանց աշխատավարձերը։ Նա պահանջել է, աշխատավարձի բարձրացում, և ստացել է այն։ 1842 թվականին նա թողեց քվակերական հավատը և սկսեց հետևել ունիտար սկզբունքներին։ Ի նշան բողոքի, ընդդեմ ստրկության, նա դադարեց կրել բամբակյա հագուստ։ Մարիան կնքել է իր մահկանացուն 1889 թվականի հունիսի 28-ին։ Նա թաղված է Նանթաքետում։


== Նրա հիշատակին ==
Իր պատվին է կոչվել Նանթաքետի աստղադիտարանը և ասոցացիա, որից մեկը հանդիսանում է այս աստղադիտարանը.
Նաև իր պատվին է կոչվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակներից նավ,— SS Maria Mitchell և խառնարան լուսնի վրա
Գոյություն ունի թանգարան Մարիա Միտչել։ Մարիան հետմահու ներգրավվեց Կանանց փառքի ազգային դահլիճում։


== Գրականություն ==
Kendall, Phebe Mitchell. Maria Mitchell: Life, Letters, and Journals. Boston: Lee & Shepard, 1896. (out of print; compiled by her sister)
M. W. Whitney, In Memoriam, (Poughkeepsie, N. Y., 1889)
M. K. Babbitt, Maria Mitchell as her students Knew her, (Poughkeepsie, N. Y., 1912)
Albers, Henry editor «Maria Mitchell, A Life in Journals and Letters» College Avenue Press, Clinton Corners, NY, 2001. (Henry Albers was the Fifth Maria Mitchell Professor of Astronomy at Vassar College.)
Torjesen, Elizabeth Fraser, Comet Over Nantucket: Maria Mitchell and Her Island: The Story of America’s First Woman Astronomer, (Richmond, IN: Friends United Press, 1984)
Renée Bergland, Maria Mitchell and the Sexing of Science: An Astronomer Among the American Romantics, Beacon Press, Boston, 2008.
Wright, Helen, Sweeper in the Skies: The Life of Maria Mitchell, (College Avenue Press, Clinton Corners,NY,1997.ISBN 1-883551-70-6. (Commemorative Edition of 1949 edition. Wright was born in Washington,DC and served as assistant in Astronomy Dept. at Vassar and later US Naval Observatory and Mt. Wilson Observatory.Wrote bios of Geo. Hale and Palomar Observatory & w. Harold Shapley co-ed of Treasury of Science)


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
«Notice of a reward by the King of Denmark for the discovery of Comet», MNRAS 2 (1832) 59
«Elements of Miss Mitchell’s Comet», MNRAS 8 (1848) 130
«Discontinuance of the King of Denmark’s comet medal», AJ 1 (1850) 56 (due to First war of Schleswig)
Maria Mitchellի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Encyclopædia Britannica biographical information
http://www.lucidcafe.com/library/95aug/mitchell.html Archived 2017-06-06 at the Wayback Machine.
Maria Mitchell Association 
Unitarian Universalist Biography of Maria Mitchell
Prospect Hill Cemetery
Bibliography from the Astronomical Society of the Pacific