Ջեյն Ալեքսանդր

Ջեյն Ալեքսանդր (անգլ.՝ Jane Alexander, հոկտեմբերի 28, 1939(1939-10-28)[…], Բոստոն, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, դերասանուհի և «Արվեստի Ազգային Հիմնադրամի» նախկին տնօրեն։ Նա «Թոնի» մրցանակի դափնեկիր է և «Էմմի» մրցանակի կրկնակի դափնեկիր։
Ալեքսանդրը Բրոդվեյի դեբյուտը կատարել է 1968-ին՝ «Մեծ սպիտակ հույս»-ով և 1969-ին ստացել «Թոնի» մրցանակ՝ պիեսում կնոջ լավագույն դերի համար։ Նա ստացել է ընդհանուր առմամբ «Թոնի» մրցանակի յոթ անվանակարգ և 1994-ին մուտք է գործել ամերիկյան թատրոնի Փառքի Սրահ։
Նա անցավ 1970-ին նկարահանված «Մեծ սպիտակ հույս» ֆիլմի տարբերակում և իր կատարման համար ստացավ «Ակադեմիայի» չորս մրցանակ անվանակարգերից առաջինը։ Նրա հետագա «Օսկար» անվանակարգերն են եղել՝ «Նախագահի բոլոր տղամարդիկ» (1976), «Կրամերն ընդդեմ Կրամերի» (1979) և «Կտակարան» (1983)։ «Էմմի» մրցանակի ութակի հավակնորդ է․ նա ստացել է իր առաջին անվանակարգը Էլեոնորա Ռուզվելտի դերի համար «Էլեոնորա և Ֆրանկլին» (1976) ֆիլմում, այն դերը, որը նրանից պահանջում էր 18-ից մինչև 60 տարեկան տարիք։ Նա երկու «Էմմի» մրցանակ է ստացել մինի-սերիալում կամ «ժամանակի խաղ»(1980) և «Ջերմ աղբյուրներ» (2005) երկրորդ պլանի նշանավոր դերասանուհու խաղի համար։


== Վաղ կյանք ==
Ալեքսանդրը ծնվել է Բոստոնում, Մասաչուսեթս, բուժքույր Ռութ Էլիզաբեթի և օրթոպետիկ վիրաբույժ Թոմաս Բ. Քուիգլիի ընտանիքում։ Նա ավարտել է Բիվեր Քանթրի ցերեկային դպրոցը, Բոստոնից ոչ հեռու, Չեստնաթ Հիլում աղջիկների դպրոցը, որտեղ բացահայտել է դերասանական արվեստի հանդեպ իր սերը։
Իր հոր կողմից խրախուսվող քոլեջ գնալուց առաջ, նախքան դերասանական կարիերան սկսելը, Ալեքսանդրը այցելեց Սառա Լոուրենս քոլեջը, Բրոնքսվիլում, Նյու Յորք, որտեղ նա կենտրոնացավ թատրոնի վրա, բայց նաև ուսումնասիրում էր մաթեմատիկա՝ համակարգչային ծրագրավորում, որպես երկրորդ տարբերակ, եթե նա ձախողվեր որպես դերասանուհի։ Բացի այդ, լինելով Սառա Լոուրենսում, նա կիսեց իր բնակարանը Հոուփ Քուքի հետ, ով հետո պետք է դառնար Սիկիմի թագուհի-կոնսորտը։ Ալեքսանդրն իր առաջին տարին սովորեց Շոտլանդիայի Էդինբուրգի համալսարանում, որտեղ նա մասնակցեց Էդինբուրգի համալսարանի դրամատիկական ներկայացումներին։ Այս փորձը ամրապնդեց դերասանությունը շարունակելու իր վճռական որոշումը։


== Գործունեություն ==

Ալեքսանդրի դերասանական կարիերայի գլխավոր բեկումը տեղի է ունեցել 1967-ին, երբ նա խաղացել է Էլեոնոր Բակմանի դերը` Վաշինգտոնի Արենա բեմում Հովարդ Սակլերի «Մեծ սպիտակ հույսը» ֆիլմի բնօրինակ արտադրության մեջ։ Ալեքսանդրի լրացուցիչ ֆիլմերից են՝ «Նախագահի բոլոր տղամարդիկ» (1976), «Կրամերն ընդդեմ Կրամերի» (1979) և «Կտակարան» (1983), որոնցից բոլորը վաստակել են Օսկարի պաստառներ, որոնցում նա խաղացել է Գերտրուդ Նեմերով, Դիանա Արբուսի մայր և այլն։
«Քո կյանքի ժամանակը» պիեսը վերածնվել է 1972 թվականի մարտի 17-ին Լոս Անջելեսի Հանթինգթոն Հարթֆորդի թատրոնում ՝ Ալեքսանդրի, Հենրի Ֆոնդայի, Գլորիա Գրեհի, Լյուիս Ջ. Ստադլենի, Ռիչարդ Դրեյֆուսի, Ռոն Թոմփսոնը, Ստրոտեր Մարտինի, Ռիչարդ Հ.Սլեթերի և Փեփեր Մարտինի շնորհիվ։
Ալեքսանդրը պատկերել է Էլեոնոր Ռուզվելտին երկու հեռուստատեսային բեմադրություններում ՝ «Էլեոնոր և Ֆրանկլին» (1976) և «Էլեոնոր և Ֆրանկլին. Սպիտակ տան տարիները» (1977)։ Նա նաև խաղացել է որպես Ռուզվելտի մայր՝ Սառա Դելանո Ռուզվելտ, «Ջերմ գարուններ» (2005) ֆիլմում ՝ Քենեթ Բրանայի և Սինթիա Նիքսոնի հետ, և այդ դերի համար ստացել է «Էմմի» մրցանակ երկրորդ պլանի լավագույն կանացի դերի համար։
Ալեքսանդրը Ռեյչել Ռոբերթսի հետ համատեղ խաղացել է Սթիվեն Գեթերի հեռուստահաղորդման և «Երեխաների շրջանակը» (1977) ֆիլմի մեջ, որը հիմնված է Մերի Մակրակենի ինքնակենսագրական գրքի հուզականորեն խանգարված երեխաների (շեշտը դնելով աուտիզմի վրա) վրա, որը ևս ստացավ «Էմմի» մրցանակ։
1979 թվականին թողարկվեց և տարածվեց «Սուպերսիսթերս» առևտրային քարտերի հավաքածուն, որոնցից մեկում պատկերված էին Ալեքսանդրի անունն ու լուսանկարը։
Ալեքսանդրի մյուս հեռուստատեսային ֆիլմերից են Արթուր Միլլերի և Վանեսա Ռեդգրեյվի «Ժամանակի խաղը», որի համար Ալեքսանդրը ստացել է ևս մեկ «Էմմի» մրցանակ, «Չարությունը հրաշքների աշխարհում», «Արյուն և խոլորձներ» և «Սիրո և պատերազմի մեջ» (1987) դերակատարելով Ջեյմս Վուդսին, որը պատմում է Ջեյմսի և Սիբիլ Սթոքդեյլի պատմությունը Վիետնամում ԱՄՆ-ի գերության մեջ գտնվելու ութ տարիների ընթացքում։ Ալեքսանդրը նաև խաղացել է գլխավոր հերոս՝ դոկտոր Մեյ Ֆոսթերը, «Ասա ինձ, որ սիրում ես ինձ» դրամատիկական սերիալում։ Նրա կերպարը՝ հոգեթերապևտ, ծառայում է որպես կապող օղակ երեք զույգերի միջև, որոնք դիմագրավում են հարաբերական և սեռական դժվարություններին։ Շոուի անկեղծ պատկերացումը «ավագ» սեքսուալության և բացահայտ սեքսուալ տեսարանների միջև հակասություններ առաջացան, թեև ՀԱԵԾ-ի կողմից այն արժանացավ հազվագյուտ դրական արձագանքի։ Նա նաև փոքր դերակատարում ունեցավ որպես դոկտոր Գրազնիկ «Մատանին» ֆիլմում։

1993 թվականին նախագահ Բիլ Քլինթոնը Ալեքսանդրին նշանակել է արվեստի ազգային հիմնադրամի նախագահ ՝ մի կազմակերպության, որը Արենա բեմում ֆինանսավորում էր տրամադրում «Մեծ Սպիտակ Հույս»-ին։ Ալեքսանդրը տեղափոխվել է Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, և զբաղեցրել է ՀՎՀ նախագահի պաշտոնը մինչև 1997 թվականը։ Նրա «Թիմային խաղ. քաղաքականության թատրոնում դերասանուհին» (2000) գիրքը նկարագրում է այն խնդիրները, որոնց նա բախվել է ՆՀԱ-ն ղեկավարելու ժամանակ, երբ ԱՄՆ 104-րդ կոնգրեսը, որը ղեկավարում էր Նյուտ Գինգրիչը, ապարդյուն փորձում էր փակել այն։ 1999 թվականին դարձել է Ամերիկայի Արվեստների և Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ։
2004 թվականին Ալեքսանդրն ամուսնու՝ Էդվին Շերինի հետ ընդունվել Է Ֆլորիդա նահանգի համալսարանի թատերական ֆակուլտետ։
Նա աշխատում է տարբեր խորհուրդներում ՝ ներառյալ Վայրի բնության պահպանության միությունը, Օդյուբոնի Ազգային հասարակությունը, Գրինհոուփ նախագիծը, Ինսուլտի ազգային ասոցիացիան և կանանց գործողությունները միջուկային զինաթափման համար, ինչպես նաև ստացել է Իսրայելի մշակութային մրցանակ և Հելեն Կալդիկոտի մրցանակ առաջնորդության համար։ Նա նաև Առաջնորդների միջազգային ֆորումի անդամ է։
2009 թվականին Ալեքսանդրը Փիթսբուրգի և Նյու Բրունսվիկի Ջորջ Սթրիթի թատրոններում խաղացել է Թոմասի «Լուսինը պարելու համար» պիեսում։ Ֆիլմի ռեժիսորն էր նրա ամուսինը՝ Էդվին Շերինը։
2016 թվականին Ալեքսանդրը հնչեցրել է Մայք Ռեյսի «Նյու Յորքի պատմություն» պիեսի դերը եթերում խաղալու, ոչ առևտրային կազմակերպության համար, որը կարճ պիեսներ է ձայնագրում (Հանրային ռադիոյի համար), որոնք գրվել են լավագույն դրամատուրգների կողմից և կատարվել են ականավոր դերասանների կողմից։


== Անձնական կյանք ==
Ալեքսանդրը հանդիպեց իր առաջին ամուսնուն ՝ Ռոբերտ Ալեքսանդերին, 1960-ականների սկզբին Նյու Յորքում, որտեղ երկուսն էլ զբաղվել են դերասանական կարիերայով։ Նրանք 1964 թ.-ին ունեցան մեկ որդի ՝ Ջեյս Ալեքսանդրը, սակայն զույգը բաժանվեց մեկ տասնամյակ անց։ Ալեքսանդրը պարբերաբար հանդես է եկել տարբեր տարածաշրջանային թատրոններում։ Ալեքսանդրը նկարահանվեց «Մեծ սպիտակ հույսը» ֆիլմի բնօրինակ թատերական ներկայացումում ՝ Շերինի ղեկավարությամբ, Արենա բեմում ՝ Բրոդվեյում պիեսի դեբյուտից առաջ։ Այս երկուսը դարձել էին լավ ընկերներ, և երբ ամուսնալուծվեցին իրենց կողակիցներից , ամուսնացան միմյանց հետ 1975 թ.-ին։ Նրանք չորս երեխա ունեն՝ Ալեքսանդրի որդին՝ Ջեյսը և Շերինի երեք որդիները՝ Թոնին, Ջեֆրին և Ջոնը։ Էդվին Շերին մահացավ 87 տարեկան հասակում ՝ 2017 թվականի մայիսի 4-ին։


== Ֆիլմագրություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Alexander, Jane (2000). Command Performance: An Actress in the Theater of Politics. New York։ PublicAffairs. 1-891620-06-1.
International Leadership Forum biography
Lawson, Carol. "Howard Sackler, 52, Playwright Who Won Pulitzer Prize, Dead;" NYT (The New York Times). October 15, 1982. accessed September 8, 2006. (NOTE։ payment required for full article, if retrieved online)


== Արտաքին հղումներ ==
Downstage Center at the American Theatre Wing interview
Jane Alexander in the International Leadership Forum