Բյուրեղների քարանձավ

Բյուրեղների քարանձավը (իսպ.՝ Cueva de los Cristales) միացված է Նայկայի հանքահորային միացություններին (իսպ.՝ Naica): Այն գտնվում է Մեքսիկայի Չիուաուա նահանգի Նայկա քաղաքի տակ 300 մ խորության վրա։ Քարանձավը եզակի է հսկայական լուսնաքարի բյուրեղների առկայությամբ (հանքանյութ, գիպսե կառուցվածքային տարատեսակով)։ Ամենամեծ բյուրեղը, որ գտնվել է այստեղ. ունի 11մ երկարություն, 4 մ լայնություն, կշռում է 55 տոննա։ Սա ամենահայտնի բյուրեղներից մեկն է։ Քարանձավում շատ շոգ է, 90-100 % խոնավության ժամանակ ջերմաստիճանը հասնում է +58 °C: Այս գործոնները խիստ դժվարացնում են քարանձավի հետազոտության աշխատանքները մարդկանց համար, անհրաժեշտ դարձնելով հատուկ հանդերձանքի կիրառումը։ Նույնիսկ հատուկ հանդերձանքով քարանձավում գտնվելու ժամանակը չի գերազանցում 20 րոպեն։


== Բյուրեղների ձևավորում ==
Նայկան գտնվում է հին բեկվածքի վրա, և քարանձավի տակ կա մագմային խոռոչ։ Հրահեղուկը տաքացնում էր ստորգետնյա ջրերը և նրանք հարստանում էին հանքային նյութերով, այդ թվում մեծ քանակի գիպսով։ Քարանձավը լցված էր հանքանյութերի տաք լուծույթով հարյուր հազարավոր տարիների ընթացքում, ընդհուպ մինչև մի քանի միլիոն տարի։ Այդ ժամանակի ընթացքում լուծույթի ջերմաստիճանը մնացել է կայուն՝ +54…+58 °C միջակայքում, հանդիսանալով միակ հնարավոր պայմանը լուսնաքարի բյուրեղի աճման համար ( անհիդրիտի՝ կալցիումի սուլֆատի անջուր ձևի մասնակցությամբ)։ Բյուրեղների աճի ամենադանդաղ արագությունը կազմում է 1.4 ± 0.2 × 10-5 նմ / վրկ, +55 °C ջերմաստիճանում։


== Հայտնագործման պատմություն և ներկա ==
1910 թվականին հանքափորերը բացեցին քարանձավը Նայկայի հանքահորերի տակ, որն ավելի ուշ անվանվեց Թրերի քարանձավ (իսպ.՝ Cueva de las Espadas): Այն գտնվում է բյուրեղների քարանձավի տակ 120 մետր խորության վրա և լցված է գեղեցիկ, լուսավոր և թափանցիկ մոտ մեկ մետր երկարությամբ բյուրեղներով։ Ենթադրվում է, որ այդ խորության վրա ջերմաստիճանը իջել է զգալիորեն ավելի շուտ, կանգնեցնելով բյուրեղների աճը։
Բյուրեղների քարանձավը հայտնաբերվել է 2000 թվականին Սանչես հանքափոր եղբայրների կողմից, որոնք գետնափորային համալիրում անցկացնոում էին նոր թունել «Ինդուստրիս Պենոլես» ընկերության համար (իսպ.՝ Industrias Peñoles): Նայկայի հանքահորային համալիրում կա արծաթի, ցինկի, կապարի հանքաշերտեր։
Բյուրեղների քարանձավը պայտաձև խոռոչ է կրաքարային լեռնազանգվածում։ Հսկայական բյուրեղները հատում են քարանձավի տարածքը բոլոր ուղղություններով։ Քարանձավներից անընդհատ պոմպով ջուր է դուրս մղվում։ Սարքավորումների կանգնելու դեպքում քարանձավը նորից ողողվում է ջրով։ Բյուրեղները օդում դեգրատացվում են, այդ պատճառով էլ «Նայկայի նախագծի» հետազոտողները փորձում են փաստաթղթավորել այդ երկրաբանական օբյեկտը։
Նոր սրահը, որ կոչվում է «Սառցե պալատ» բացվել է 2009 թվականին հորատման ժամանակ։ Այն գտնվում է 150 մետր խորության վրա և ջրով լցված չէ։ Բյուրեղների գոյացությունները զգալիորեն փոքր են, բարակ թելանաման խութերով։


== Ապագա ==
Հետագայում բյուրեղներով կարող են հետաքրքրվել կենսաբանները, քանի որ նրանց հեղուկով լցված միկրոսկոպիկ խոռոչներում կարող են գտնվել հին միկրոօրգանիզմներ։
2011 թվականի փետրվարին Discovery հեռուստալիքով նշվել է այլ քարանձավների հնարավոր գոյության մասին, բայց դրանց հետազոտուման համար անհրաժեշտ է ոչնչացնել բյուրեղները։ Նշվեց, որ վերջ ի վերջո քարանձավը կվերադարձվի իր նախնական ողողված վիճակին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Naica Project Archived 2011-02-25 at the Wayback Machine., comprehensive website on the Crystal Caves with geology, history, photos and videos
BBC page on the cave with video
Giant Crystal project Archived 2011-03-01 at the Wayback Machine.
Crystal Cave of Giants, account of a 2009 visit by George Kourounis