Շամբի

Շամբի (լատ.՝ Scirpus), գզիրուկ, ճլախոտ, բոշխազգիների ընտանիքի բազմամյա, սողացող կոճղարմատներով խոտաբույսերի ցեղ։
Հիմնականում ճահճային կամ գերխոնավասեր բույս է։ Հայտնի է մոտ 250 տեսակ։


== Կենսաբանական նկարագիր ==

Ցողունը գլանաձև է կամ եռանիստ։ Ստորին տերևները թեփուկանման են, միջինները՝ գծային, խողովակավոր։ Լճային ծաղիկները երկսեռ են, հասկերով՝ հավաքված հովանոցաձև, հուրանաձև կամ գլխիկաձև ծաղկաբույլերում։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղն ընկուզիկ է։


== Տարածում ==


=== Հայաստանում ===
Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝

Շամբի անտառային (Տ. sylvaticus)։Տարածված է Շիրակի (Մարալիկ), Լոռու, Տավուշի, Վայոց ձորի (Ջերմուկ) և Գեղարքունիքի մարզերում։ Աճում է ճահճուտներում, լճակներում, գետափերին։
Հայտնի է Շամբու շուրջ 250 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք։ Հայաստանի անապատային, կիսաանապատային և տափաստանային գոտիների գետերի, լճերի և աղբյուրների ափերին, ճահճուտներում, ծովի մակերևույթից 500-2200 մ բարձրության վրա հանդիպում է Շամբու 8 տեսակ։ Շամբուտներով առանձնապես հարուստ են Արարատյան հարթավայրի, Շիրակի, Լոռու, Գուգարքի շրջանների բնական և արհեստական ջրամբարները։ Հայաստանում հատկապես տարածված է լճային շամբի (S․ lacustris), որը մինչև 2,5 մ բարձրությամբ և 2 սմ հաստությամբ, հաճախ ընդարձակ մացառուտներ առաջացնող բույս է։ Շամբու մյուս տեսակները Հայաստանում սահմանափակ տարածում ունեն և ճահիճների չորացման պատճառով աստիճանաբար ոչնչանում են։ Կան կերային և դեկորատիվ տեսակներ։


== Կիրառում ==
Օգտագործվում է տանիքները ծածկելու, զամբյուղներ և խսիրներ հյուսելու համար, կոճղարմատներով սնվում են ջրային առնետները, ճահճակուղբերը, մշկամկները։ Շամբին տորֆային նստվածքների հիմնական բաղադրամասերից է։


== Տեսակներ ==

Scirpus ancistrochaetus Schuyler
Scirpus angustisquamis Beetle
Scirpus asper J.Presl & C.Presl
Scirpus atrocinctus Fernald
Scirpus atrovirens Willd. — Շամբի մուգ կանաչ
Scirpus ×celakovskyanus Holub
Scirpus chunianus Tang & F.T.Wang
Scirpus colchicus Kimer.
Scirpus congdonii Britton
Scirpus cyperinus (L.) Kunth
Scirpus dialgamensis Majeed Kak & Javeid
Scirpus dichromenoides C.B.Clarke
Scirpus diffusus Schuyler
Scirpus divaricatus Elliott
Scirpus expansus Fernald
Scirpus filipes C.B.Clarke
Scirpus flaccidifolius (Fernald) Schuyler
Scirpus fragrans Ruiz & Pav.
Scirpus fuirenoides Maxim.
Scirpus georgianus R.M.Harper
Scirpus hainanensis S.M.Huang
Scirpus hattorianus Makino
Scirpus huae T.Koyama
Scirpus karuisawensis Makino
Scirpus kimsonensis N.K.Khoi
Scirpus kunkelii Barros
Scirpus lineatus Michx.
Scirpus longii Fernald
Scirpus lushanensis Ohwi
Scirpus maximowiczii C.B.Clarke — Շամբի Ռուսաստան
Scirpus melanocaulos Phil.
Scirpus microcarpus J.Presl & C.Presl
Scirpus mitsukurianus Makino
Scirpus molinianus Beetle
Scirpus orientalis Ohwi — Շամբի արևելյան
Scirpus pallidus (Britton) Fernald
Scirpus paniculatocorymbosus Kük.
Scirpus peckii Britton
Scirpus pedicellatus Fernald
Scirpus pendulus Muhl.
Scirpus petelotii Gross
Scirpus pinguiculus C.B.Clarke
Scirpus polyphyllus Vahl
Scirpus polystachyus F.Muell.
Scirpus radicans Schkuhr — Շամբի բաղեղանման
Scirpus reichei Boeckeler
Scirpus rosthornii Diels
Scirpus spegazzinianus Barros
Scirpus sylvaticus L. — Անտառային
Scirpus ternatanus Reinw. ex Miq.
Scirpus trachycaulos Phil.
Scirpus wichurae Boeckeler — Շամբի եղեգ


== Գրականություն ==
Ханджян Н. С. Род Scirpus L., Камыш // Флора Армении / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — Руггелль։ A.R.G. Gantner Verlag KG, 2001. — Т. 10. Monocotyledones (исключая Poaceae). — С. 439—440. — 612 с. — ISBN 3-904144-16-2.
Шишкин Б. К. Род 224. Камыш — Scirpus L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1935. — Т. III. — С. 42—55. — 636 + XXV с. — 5175 экз.


== Արտաքին հղումներ ==
Камыш на сайте USDA NRCS
Genus Scirpus
Genus Scirpus Archived 2004-12-14 at the Wayback Machine.
Scirpus (Cyperaceae)
"What Is 'Schoenoplectus americanus'?" and "Should We Reject The Name 'Scirpus americanus'?"
Edibility of Scirpus։ Edible parts and identification of Scirpus