Վանգելիս

Վանգելիս (հուն․՝ Βαγγέλης, անգլ.՝ Vangelis, լրիվ անունը Էվանգելոս Օդիսեաս Պապաֆանասիու (հուն․՝ Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου, մարտի 29, 1943(1943-03-29)[…], Agria, Hellenic State - մայիսի 17, 2022(2022-05-17), Փարիզի 15-րդ շրջան, Ֆրանսիա), հույն կոմպոզիտոր։ Վանգելիսն է աշխարհում առաջիններից կատարել էլեկտրոնային երաժշտությունը։ Հայտնի են ֆիլմերի համար գրված բազմաթիվ ստեղծագործությունները։


== Կենսագրություն ==
Երաժշտական տաղանդի դրսևորումները Վանգելիսի մոտ ի հայտ են եկել դեռևս մանկության տարիներին, երբ ընդամենը չորս  տարեկան էր։ Առաջին անգամ նրա երաժշտությունը բեմից հնչել է, երբ ընդամենը վեց տարեկան էր։ Այդ փաստից ուրախացած, ծնողները որոշեցին նրան տալ պրոֆեսիոնալ երաժշտական կրթության, սակայն, պարզվեց, որ տղան ունակ չէ ֆորմալ ուսումնառության, քանի որ չէր ենթարկվում ոչ մի ցուցումների ու կանոնների։ Վանգելիսի մայրը տանը դաշնամուրի դասեր էր տալիս որդուն, որին նա սիրով էր մասնակցում և  հետագայում մեծ հուզմունքով էր պատմում այդ իրադարձությունը։
Ֆաշիստական խռովարարների «սև գնդապետեր» (1967 թվական) խումբը Վանգելիսին բռնեց Փարիզում, ուր վերջինս ընկերների՝ Դեմիս Ռուսոսի և Լուկաս Սիդերասի հետ սովորում էր Սորբոնի համալսարանում։ Հայրենիք վերադառնալու որոշումը կայացավ միաձայն։ Լինելով Հունաստանի պատրիոտները, եռյակը որոշեց փառքով պսակել իրենց երկրի անունը և ստեղծեցին երաժշտական նոր խումբ՝ «Aphrodite's Child» («Աֆրոդիտեի որդիները») անվանումով։ Վանգելին իր վրա վերցրեց երաժշտության գրելն ու ստեղնաշարային գործիքների նվագակցությունը, Դեմիս Ռուսոսը պատասխանատու ընտրվեց վոկալի համար, իսկ Լուկասին վստահվեց հարվածային գործիքների նվագելը։
Նրանց առաջին սինգլը կոչվեց «Rain and Tears» («Անձրև և արցունքներ»), որը աշխարհով մեկ մեծ ճանաչում բերեց եռյակին։ Դրանից հետո լույս տեսած բոլոր սինգլները նույնպես մեծ հռչակ բերեցին նրանց և եվրոպական չարթերում բարձր հորիզոնականներ գրավեցին։
1970 թվականին Վանգելիսը երաժշտություն գրեց Հենրի Չապիերի «Sex Power» ֆիլմի համար։
1971 թվականին խումբը մեծացրեց երաժշտական հնարավորությունները և խումբ հրավիրեց կիթառահար և հարվածային գործիքներ նվագող Սիլվեր Կուլուրիսին։ Նրանք Վանգելիսի գլխավորությամբ ձայնագրեցին էլեկտրոնային օրատորիա՝ «666 — Apocalypse of John» անվանումով։ Ալբոմի լույս ընծայվելուց հետո ընկերները որոշում կայացրին բաժանվել։
Հաջորդ երկու տարիները կոմպոզիտորի կարիերայի համար հաջողակ չէին։ Մի քանի սկավառակները նրան հաջողություններ չբերեցին կոմերցիոն առումով։ Ավելի ուշ Վանգելիսը սկսեց աշխատել ֆրանսիացի ռեժիսոր Ֆրեդերիկ Ռոսիֆի (Frederic Rossif) հետ։ 1974 թվականին Վանգելիսն արդեն աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր էր։ Նա այդ թվականին Փարիզից տեղափոխվեց Լոնդոն։
1975 թվականին Վանգելիսը պայմանագիր կնքեց «RCA Records» ընկերության հետ և ստեղծեց սեփական ձայնագրման ստուդիան՝ «Nemo Studios»: Վերջինիս շատ հաճախ կոմպոզիտորն անվանում էր իր սեփական հետազոտական լաբորատորիան։ Այստեղ նա սկսեց ձայնագրել էլեկտրոնային երաժշտությունների շարք, որոնք ընդգրկվեցին ներքոհիշյալ ամբոմներում՝ Heaven and Hell (1975), Albedo 0,39 (1976), Spiral (1977), Beaubourg (1978) և  China (1979):
Բրիտանացի ռեժիսոր Էնթոնի Թոմասը 1980 թվականին նկարահանեց «Թագուհու մահը» ֆիլմը, որում հնչեց Վանգելիսի «Ալֆա» ստեղծագործությունը։
1981 թվականին էկրաններ բարձրացավ «Chariots Of Fire» («Կրակե մարտակառքեր») ֆիլմը, որտեղ նույնպես հնչեց Վանգելիսի երաժշտությունը։ Այս երաժշտությունը նրան բերես «Օսկար» և «Գրեմմի»։ Այս երաժշտությունը պատմության մեջ դարձավ առաջին հունական թրեքը, որը գլխավորեց ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ-շքերթը։
1984 թվականին Վանգելիսը Սյուզան Չյանի հետ համատեղ ստեղծում է ալբոմ՝ նյու էյջ ժանրում։
1992 թվականին Վանգելիսն արժանացավ «Ոսկե գլոբուս»-ի որպես «Ֆիլմի լավագույն երաժշտություն» «1492։ Դրախտի գրավում» կինոնկարի երաժշտության համար։
1993 թվականին նա գրում է «Mythodea» վոկալ սիմֆոնիան, որը 2001 թվականին դառնում է ՆԱՍԱ-ի «Մարս Ոդիսևս» նախաձեռնության պաշտոնական երաժշտությունը. այն կատարվում է Աթենքի Զևսի տաճարում Ամառային օլիմպիական խաղեր 2004 բացման արարողության ժամանակ։
2002 թվականին Վանգելիսը դառնում է Ճապոնիայում և Կորեայում կայացած Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002 հիմնի հեղինակը։


== Սկավառակագրություն ==


=== Ստուդիական ալբոմներ ===
1971 — Fais Que ton Reve Soit Long Que la Nuit
1971 — Dragon
1971 — Hypothesis
1973 — Earth
1974 — E tu (+ Կլաուդիո Բալիոնի)
1975 — Heaven And Hell
1976 — Albedo 0.39
1976 — Concerto Per Margherita (+ Ricardo Cocciante)
1976 — Phos (+ Socrates)
1977 — Spiral
1977 — Ignacio
1977 — Magic (+ Demis Roussos)
1978 — Beaubourg
1978 — Odes (+ Irene Papas)
1979 — China
1979 — Opera Sauvage
1979 — Short Stories (+ Ջոն Անդերսոն)
1980 — See You Later
1981 — Chariots Of Fire
1981 — The Friends of Mr.Cairo (+ Ջոն Անդերսոն)
1983 — Private Collection (+ Ջոն Անդերսոն)
1983 — Antarctica
1984 — Soil Festivities
1985 — Invisible Connections
1985 — Mask
1986 — Rhapsodies (+ Irene Papas)
1988 — Direct
1989 — Themes
1990 — The City
1991 — Page of Life (+ Ջոն Անդերսոն)
1992 — 1492 Conquest of Paradise
1994 — Blade Runner
1995 — Voices
1995 — Ask The Mountains (+ Stina Nordenstam)
1995 — Foros Timis Ston Greco (A Tribute To El Greco)
1996 — Oceanic
1997 — Portraits
1998 — El Greco
2001 — Mythodea
2004 — Alexander
2007 — Bladerunner. Anniversary Edition (3CD)
2007 — El Greco. OST.
2016 — Rosetta (Decca Records)


=== Ծանոթագրություններ ===


== Արտաքին հղումներ ==
International Vangelis forum Archived 2008-11-12 at the Wayback Machine.(անգլ.)
Vangelis World домашняя страница Вангелиса
Vangelis friends in Russia русский портал о Вангелисе
Վանգելիս Internet Movie Database կայքում
Independent Vangelis Site
Vangelis' Movements
Vangelis Collector
Vangelis' Nemo Studios
Vangelis History Archived 2011-02-01 at the Wayback Machine.
Interview with Vangelis from Den of Geek
Interview with Vangelis on composing Chariots of Fire from BBC Four's Sound of Cinema