Զանգվածի ներգործության օրենք

Զանգվածի ներգործության օրենք, ֆիզիկական քիմիայի հիմնական օրենքներից է։


== Օրենքի ձևակերպողներ ==
Ձևակերպել են նորվեգացի գիտնականներ Կ․ Գուլդբերգը և Պ․ Վաագեն 1864—1867 թվականներին։


== Օրենքի նկարագիր ==
Զանգվածի ներգործության օրենքը կապ է հաստատում քիմիական ռեակցիայի արագության և փոխազդվող նյութերի խտությունների միջև։ 
Համաձայն զանգվածի ներգործության օրենքի, արագությունը, որով 
  
    
      
        A
      
    
    {\displaystyle A}
   նյութը փոխազդում է 
  
    
      
        B
      
    
    {\displaystyle B}
   նյութի հետ, կախված է դրանց խտությունից կամ ակտիվությունից։ Դարձելի ռեակցիայի համար՝ 
  
    
      
        a
        A
        +
        b
        B
        =
        m
        M
        +
        n
        N
      
    
    {\displaystyle aA+bB=mM+nN}
  , ուղիղ ռեակցիայի (ձախից աջ ընթացող) արագությունը արտահայտվում է 
  
    
      
        
          v
          
            1
          
        
        =
        
          k
          
            1
          
        
        [
        A
        
          ]
          
            a
          
        
        [
        B
        
          ]
          
            b
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{1}=k_{1}[A]^{a}[B]^{b}}
  , հետադարձ ռեակցիայի (աջից ձախ ընթացող) արագությունը՝ 
  
    
      
        
          v
          
            2
          
        
        =
        
          k
          
            2
          
        
        [
        M
        
          ]
          
            m
          
        
        [
        N
        
          ]
          
            n
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{2}=k_{2}[M]^{m}[N]^{n}}
  , որտեղ 
  
    
      
        
          k
          
            1
          
        
      
    
    {\displaystyle k_{1}}
   և 
  
    
      
        
          k
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle k_{2}}
  -ը ռեակցիաների արագությունների հաստատուններն են կամ տեսակարար արագությունները, 
  
    
      
        [
        A
        ]
        ,
        [
        B
        ]
        ,
        [
        M
        ]
        ,
        [
        N
        ]
      
    
    {\displaystyle [A],[B],[M],[N]}
  -ը՝ 
  
    
      
        A
        ,
        B
        ,
        M
        ,
        N
      
    
    {\displaystyle A,B,M,N}
   նյութերի խտությունները։ Ուղիղ ռեակցիայի արագությունը ռեակցիայի ընթացքում փոքրանում է, իսկ հետադարձ ռեակցիայինը՝ մեծանում։ Երբ ռեակցիաների արագությունները հավասարվում են՝ 
  
    
      
        
          V
          
            1
          
        
        =
        
          V
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle V_{1}=V_{2}}
  , հաստատվում է hավասարակշռություն։ Այդ դեպքում ռեակցիային մասնակցող նյութերի խտությունների միջև կապն արտահայտվում է 
  
    
      
        
          
            
              k
              
                1
              
            
            
              k
              
                2
              
            
          
        
        =
        K
        =
        
          
            
              [
              M
              
                ]
                
                  m
                
              
              [
              N
              
                ]
                
                  n
                
              
            
            
              [
              A
              
                ]
                
                  a
                
              
              [
              B
              
                ]
                
                  b
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {k_{1}}{k_{2}}}=K={\frac {[M]^{m}[N]^{n}}{[A]^{a}[B]^{b}}}}
   առնչությամբ, որտեղ 
  
    
      
        K
      
    
    {\displaystyle K}
  -ն հաստատուն մեծություն է տվյալ ռեակցիայի և ջերմաստիճանի համար և կոչվում է ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատուն (կոնստանտ)։ Գազային նյութերի համար հավասարումն արտահայտվում է նյութերի պարցիալ ճնշումներով։ Զանգվածի ներգործության օրենքը կիրառվում է քիմիական պրոցեսների տարբեր հաշվարկների համար (օրինակ, ամոնիակի սինթեզ, ծծմբային գազի օքսիդացում և այլն), թույլ է տալիս վճռելու հարցեր, թե նյութերի խտություևների տրված հարաբերության դեպքում որ ուղղությամբ կընթանա ռեակցիան, որքան շատ կստացվի ցանկալի նյութը ռեակցիայի այս կամ այն պայմաններում։