Էլմոն Բրաուն Սթրոուջեր

Էլմոն Բրաուն Սթրոուջեր (անգլ.՝ Almon Brown Strowger, փետրվարի 11, 1839(1839-02-11), Մոնրո շրջան, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 26, 1902(1902-05-26), Սենթ Պետերսբուրգ, Փինելաս շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), արտոնագրել է աշխարհում առաջին ավտոմատ հեռախոսային կայանը (ԱՀԿ), ինչով վաստակել է «բոլոր ԱՀԿ-ների հայր» տիտղոսը։


== Կենսագրություն ==
Էլմոն Բրաուն Սթրոուջերը ծնվել է 1839 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Նյու Յորքի արվարձանում՝ Սեմյուել Սթրոուջերի և Ջեյն Քլարկի ընտանիքում։
Մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմին։ Այնուհետև Սթրոուջերն աշխատել է դպրոցում որպես ուսուցիչ։
Առաջին ԱՀԿ-ի առաջին արտոնագիրը (US Patent No. 447918 10/3/1891) հայտարարվել է 1889 թվականի մարտի 12-ին, և Սթրոուջերին տրվել է 1891 թվականի մարտի 12-ին՝ հեռախոսի գյուտից անմիջապես հետո։
Սթրոուջերն իր արտոնագրերը վաճառել է 1800 դոլարով և ընկերության մասանբաժինը՝ 10000 դոլարով։
Էլմոն Սթրոուջերը մահացել է  1902 թվականի մայիսին Սենտ-Պիտերսբերգ քաղաքում (Ֆլորիդա, ԱՄՆ)։ Թաղվել է Գրինվուդ գերեզմանատանը։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ դեկադա-քայլային փնտրիչի գյուտին Սթրոուջերին դրդել է անբարեխիղճ մրցակցությունը։ Սթրոուջերը Կանզաս Սիթի քաղաքում թաղման բյուրոյի սեփականատեր էր և վնասներ էր կրում հեռախոսով պատվերներ ստանալիս, քանի որ կայանում հեռախոսավարուհի էր աշխատում նրա անմիջական մրցակցի՝ մեկ այլ թաղման ընկերության սեփականատիրոջ կինը։ Հեռախոսավարուհին իր ամուսնուն է ուղարկել բոլոր զանգերը, որոնք զանգահարել են թաղման բյուրո։ Էլմոն Սթրոուջերը երդվել է ընդմիշտ ազատել հասարակությանը հեռախոսավարուհիներից և հորինել է դեկադա-քայլային տիպի ավտոմատ հեռախոսային կոմուտատոր, որի հզորությունը կազմում է մինչև 99 բաժանորդ՝ դեկադա-քայլային փնտրիչի հիման վրա։ Որոնող աշխատող մոդելը նա ստեղծել է 1888 թվականին, երբ 49 տարեկան էր։ Այս սարքը ստացել է արտոնագիր (US Patent No. 447918 10/6/1891): Այս սարքը տասնյակ տարիների ընթացքում եղել է ԱՀԿ-ի հիմնական տարր։ Իր համակարգը ներդնելու համար նա 1892 թվականին հիմնել է «Strowger Automatic Telephone» ընկերությունը։ Է. Սթրոուջերի համակարգով կառուցված ԱՀԿ-ները բավականին հուսալի էին և շահագործվում էին աշխարհի բոլոր երկրներում մինչև 70-ականները։ Նման ԱՀԿ-ն աշխատում է նաև այսօր։
Է. Սթրոուջերը նաև ստեղծել է ռոտացիոն սկավառակի տեսքով համարհավաքիչը, որը տասնամյակներ շարունակ օգտագործվել է նաև արդյունաբերությամբ թողարկված հեռախոսային ապարատներում։
Կոմուտատորի գյուտում Է. Սթրոուջերը առաջինը չի եղել։ Նման սարքը հայտնագործվել է դեռևս 1879 թվականին ամերիկացի ինժեներներ Դենիել և Թոմաս Քոննոլի եղբայրների և Թոմաս Մաք'Թայթի կողմից։ Սակայն հենց նրա խանդավառության ու հաստատակամության շնորհիվ է ավտոմատ կոմուտացիայի գաղափարը, ի վերջո, գործնական կիրառություն ստացել։
Սթրոուջերի ԱՀԿ-ն, որը գործածության մեջ է մտել 1892 թվականին, հայտնի է դարձել որպես «հեռախոս առանց օրիորդների և անեծքների« («no Dames'n'damns telephone»):
ԽՍՀՄ-ում առաջին ԱՀԿ-ները արտադրվել են 1927 թվականից Լենինգրադի «Կրասնայա Զարյա» գործարանում, սակայն դա կայան էր, որը կառուցվել էր ոչ թե դեկադա-քայլային փնտրիչների հիման վրա, որոնք հորինել էր Է. Սթրոուջերը, այլ եղել է այսպես կոչված «մեքենայական ԱՀԿ»-ն։


== Տես նաև ==
Հեռախոս
Հեռախոսություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Katherine Wilcox Thompson, "Penfield's Past", 1960, pub. by the Town of Penfield, NY, pp 178–179
Hill R. B. (January 1953)։ «Early Work on Dial Telephone Systems»։ Bell Laboratories Record XXXI (1): 22–9 
Hill R. B. (March 1953)։ «The Early Years of the Strowger System»։ Bell Laboratories Record XXXI (3): 95–103 
Bell Labs, Bell Laboratories Website
Информация о А. Б. Строуджере: https://web.archive.org/web/20090522231711/http://web.ukonline.co.uk/freshwater/histauto.htm;
Могила Э. Б. Строуджера на сайте Find A Grave


== Արտաքին հղումներ ==
Фото: Алмон Строуджер.
Фото: Алмон Строуджер. Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
«телефон без барышень и проклятий»
Создание автоматического телефонного коммутатора Алмоном Брауном Строуджером Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.