Միրզա Զուլքարնայն

Միրզա Զուլքարնայն կամ Միրզա Զուլ-Քարնայն (1594 - 1656), հայկական ծագումով դիվան և ֆաուջդար Մեծ մողոլների կայսրության արքունիքում։
Միրզա Զուլքարնայնը մեծացել է թագավորական կանանոցում և պաշտոնի նշանակվելուց հետո իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Սամբհարում, որտեղ կառավարել է այնտեղի եկամտաբեր աղի հանքերը։ Նա նաև նահանգապետ է եղել կայսրության այլ մասերում։ Նա նշանավոր բանաստեղծ էր և հինդի լեզվով երգերի կոմպոզիտոր։


== Վաղ կյանք և ընտանիք ==

Միրզա Զուլքարնայնը ծնվել է մոտ 1594 թվականին։ Հայ վաճառական Սիկանդար Միրզայի (կամ Իսկանդեր/Ալեքսանդր Միրզա) (մահացել է 1613) ավագ որդին է։ Նրա հայրը Աքբար Մեծի օրոք Հալեպից Լահոր է գնացել և միացել նրա արքունիքին։ Նրա մայրը՝ Լեդի Ջուլիանան (մահացել է 1598 թվականին), Աքբարի սերալյոյում բժիշկ էր և հայոց գլխավոր դատավոր Աբդուլ Հայի դուստրը։ Աքբարը նրան նվիրել է Սիկանդարին։
Նրան սկզբում անվանել են Ալեքսանդր, բայց Աքբարը տվել է Միրզա Զուլ-Քարնայն անունը, որը նշանակում է «երկեղջյուր», ինչպես Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Մինչև 12 տարեկան դառնալը Զուլքարնայնը մեծացել է թագավորական կանանոցում իր եղբայրներից մեկի հետ և այդպիսով ճանաչել է արքունիքի թագավորական երեխաներին, այդ թվում՝ արքայազն Խուրամին և Շահ Ջահանին։
Մոտ 1590 թվականին Միրզա Զուլքարնայնն ամուսնացել է Էլենի հետ, որի համար Հռոմի պապից ստացվել է հատուկ արտոնություն։ Նրանք ունեցել են երեք որդի և մեկ դուստր։ Էլենը մահացել է 1638 թվականին և թաղվել է Լահորի իր պարտեզում գտնվող դամբարանում։


== Կարիերա ==

Զուլքարնայնն իր կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Սամբհարում, որտեղ նա աղի հանքերի դիվանն էր՝ հեղինակավոր և եկամտաբեր պաշտոն, որը ներառում էր ֆինանսական կառավարում, որը զբաղեցրել է նաև նրա հայրը։ Նա այնտեղ եղել է նաև ֆաուջդար (նահանգային կառավարիչ կամ նահանգապետ) և Բահրեյչի ֆաուջդար 1629-1633 թվականներին։ 1632 թվականին նա որպես նազր հինգ փիղ է ներկայացրել Մեծ մողոլների դատարանին։
1642-1648 թվականներին Շահ Շուջայի հետ ծառայել է Բենգալիայում՝ սուբեդարի կամ հաքիմի աստիճանից ցածր, նախքան 1649 թվականին վերադառնալը որպես Սամբհարի ֆաուջդար։ Նա մանսաբդար էր (զինվորական տիտղոս) և երեք անգամ ունեցել է փանջսադի սեհ սադ սավարի կոչում։ Միրզա Զուլքարնայնը թոշակի է անցել Դելիում՝ օրական 100 ռուփի թոշակով 1654 թվականին։


== Ստեղծագործական կյանք ==
Միրզա Զուլքարնայնը կայացած բանաստեղծ էր, ինչպես վկայում է Փադշահնաման, և կայսր Ջահանգիրի կողմից գովաբանվում էր որպես հինդի երգերի կոմպոզիտոր։ Նա իր բանաստեղծությունները ներկայացրել է Շահ Ջահանի արքունիքում հատուկ առիթներով, ինչպիսիք են շահի գահակալությունը և նախքան Շահջահանաբադը (Հին Դելի) կայսրության մայրաքաղաք դառնալը։


== Քրիստոնեություն ==
Ըստ 17-րդ դարի վաճառական Փիթեր Մունդիի՝ Միրզա Զուլքարնայնը Մեծ մողոլների կայսրության «գլխավոր» քրիստոնյան էր։ Նա նվիրատվություններ էր անում եկեղեցուն, օգնում էր տարեգրությունները կազմելուն և իր ողջ կյանքի ընթացքում պահպանել է հավատքը, ինչպես նկարագրում է 17-րդ դարի ճանապարհորդ Ժան-Բատիստ Տավերնիեն. 

Միրզա Զուլքարնայնի կենսագրության հիմնական աղբյուրներից մեկը ճիզվիտների հայրերի պատմություններն են, որոնք նրան նկարագրել են որպես «Մոգորի քրիստոնյաների հայր»՝ հղում անելով այնտեղ գտնվող ճիզվիտներին կատարած նվիրատվություններին, և «Հնդկաստանում քրիստոնեության սյուն»։


== Մահ ==
Միրզա Զուլքարնայնը հավանաբար մահացել է 1656 թվականին և հավանաբար թաղվել է մոր և կնոջ հետ Լահորի ընտանեկան դամբարանում։ Նրա հայրը կտակում գումար էր թողել «Լահորի հանգուցյալ քրիստոնյաների գերեզմանատուն» հիմնելու համար, սակայն Զուլքարնայնին թաղելու հետքեր չեն հայտնաբերվել։ Նա ընդգրկված է 1657 և 1658 թվականների մեծ մողոլների ազնվականների ցուցակում, ինչը կասկած է հարուցում նրա մահվան ճշգրիտ թվականի վերաբերյալ։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==