armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Շեմետովո (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՇեմետովոՇեմետովո (ռուս.՝ Шеметово), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 672 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Թոքախոտ դանիական

Թոքախոտ դանիական (լատ.՝ Pulmonaria dacica), գաղտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։


== Նկարագրություն ==
Հաստ շագանակագույն կոճղարմատով և բազմաթիվ լարանման երկար արմատներով մեղրատու գեղազարդային բազմամյա կարճաթավ խոտաբույս է։ Կիսացողունագիրկ հիմքով սրածայր էլիպսաձև նստադիր տերևները հերթադիր դասավորված են 15-50 սմ բարձրություն ունեցող ցողունի վրա։ Թևավոր կոթուններով արմատամերձ խոշոր տերևներն աճում են ծաղկելուց հետո։ Գագաթնային ծաղկաբույլերում՝ ոլոքներում, հավաքված են կարճ ծաղկաթերթերով կախվող ծաղիկները։ Կիսաշրջանաձև բլթակներով պսակն երկնագույն-մանուշակագույն խողովակաձև-ձագարաձև է։ Ծաղկապսակը սկզբում վարդագույն է, հետագայում՝ ծաղկման ընթացքում, դառնում է կապույտ։ Պտուղները չորս փայլուն սև ընկուզիկներ են։


== Տարածվածություն ==
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների անտառներում։ Հանդիպում է Տավուշի մարզում։ Բույսն ընդգրկված է Ռուսաստանի բույսերի «Կարմիր գրքում» և դրա հավաքն արգելված է։


== Նշանակություն ==
Բուժական նպատակներով օգտագործում են տերևներն ու վերգետնյա մասը ծաղիկներով։ Տերևներն օգտագործում են նաև սննդի մեջ․ պատրաստում են աղցաններ և ապուրներ։


== Ծանոթագրություններ ==
Գեորգի IV Լաշա

Գեորգի IV Լաշա (1191, Վրաստան - 1223, Բագավան), Վրաստանի արքա Բագրատիոնիների տոհմից, որն իշխել է 1213-1223 թվականներին։


== Կյանք ==

Թամար թագուհու և նրա ամուսին Դավիթ Սոսլանի որդին՝ Գեորգին, 1207 թվականին իր մոր կողմից հայտարարվել է գահակից։ Ըստ վրաց մատենագիրների՝ երկրորդ անունը՝ «Լաշա»-ն, նշանակում է «աշխարհի լուսավորիչ» (a-lasha աբխազերեն նշանակում է լույս)։ Նա իշխանական տիրույթներ ուներ Ջավախքում, որոնք կենտրոնացված էին Ալաստանիում, ինչի համար նա կրում էր «Ջավախքի տիրակալ» տիտղոսը․ դրա մասին վկայում է նրա անունով հատված արծաթե մետաղադրամները։
Գեորգի IV-ը շարունակել է Թամար թագուհու քաղաքականությունը, որի նպատակն էր հզորացնել վրացական ֆեոդալական պետությունը։ 1210-ական թվականներին հարևան մուսուլմանական նահանգներում նա ճնշել է ապստամբությունները և 1220 թվականին սկսել պատրաստվել դեպի Երուսաղեմ ուղղված լայնածավալ արշավանքին՝ օգնելու խաչակիրներին։ Այնուամենայնիվ, մոնղոլների մոտենալը վրացական սահմաններին խաչակիրների ծրագրերը ի դերև է հանել։ Մոնղոլական առաջին արշավանքի ժամանակ՝ 1221-1222 թվականներին, մոնղոլները հաղթանակ տարան վրացական երկու զորքերի նկատմամբ և անցան Հրավային Կովկաս։ Վրաստանը մեծ կորուստներ է կրել այս պատերազմի պատճառով․ ինքը Գեորգի Լաշան նույնպես ծանր վիրավորվել է։ Ապա Գեորգի Լաշան գնացել է Հայաստան՝ Բագավան՝ ամուսնացնելու իր քրոջը Շիրվանի շահի հետ և ապահովելու նրա ժառանգորդությունը։ Գեորգի Լաշան դարձել է հաշմանդամ և 31 տարեկան հասակում վաղաժամ մահացել Բագավանում։ Նրան ժառանգել է նրա քույրը՝ Ռուսուդանը։
Գեորգ Լաշան հայտնի էր որպես բաց հայացքների տեր մարդ և շատ քննադատության է հանդիպել պահպանողական ֆեոդալական հասարակության կողմից։ Ազնվականները և քրիստոնեական քահանաները մերժել են նրա կնոջը և չեն համարել նրան թագուհի, քանի որ նա հասարակ մարդկանց ընտանիքից մի աղջիկ էր։ Ի վերջո, թագավորը ստիպված էր փոխզիջման գնալ և պաշտոնապես բաժանվել նրանից՝ հրաժարվելով, սակայն, ամուսնանալ որևէ այլ մեկի հետ։
Որոշ միջնադարյան աղբյուրներ Գեորգ IV-ին բնութագրում են որպես իմաստուն կառավարիչ և խիզախ ռազմիկ, իսկ մյուսները մատնանշում են նրա անբարոյական ապրելակերպը և հակվածությունը միստիցիզմի և նույնիսկ Սուֆիզմի։
Նա ուներ Դավիթ անունով որդի (ապագա թագավոր Դավիթ VII Ուլուն)։ Գեորգին թաղված է Գելաթի վանքում։


== Աղբյուրներ ==
Halfter, P. "Die militärischen Triumphe der Georgier und ein wenig beachtetes Erdbeben an der Grenze Armenisch-Kilikiens (c. Ende August 1213)," Le Muséon, 122,3-4 (2009), pp. 423–447.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
https://web.archive.org/web/20040702230322/http://www.bigvava.ge/unificationoffeudalgeorgia.html
Բիլլբերգիա

Բիլլբերգիա (լատ.՝ Billbergia), պատկանում է բրոմելազգիների (bromelinaceae) ընտանիքին։ Հիմնականում աճում և զարգանում է Տրոպիկական Ամերիկայում։ Հիբրիդ սորտերը, որոնք համեմատաբար ավելի դիմացկուն են և սակավապահանջ, նման են օձաբույսերին։ Ծաղիկները աճում են երկար, խոնարհվող ծաղկակոթունների վրա։ Տերևները գծավոր են, թեթև ատամնավոր, վերին կողմից՝ փայլուն կանաչավուն։ Բազմանում են սերմերով և բոյսի բաժանումով։ Ավելի լավ են աճում տորֆահողի հետ խառնված տերևահողի և ավազի մեջ։ Վերատնկումը կատարվում է 2-3 տարին մեկ անգամ։ Որպես տաք երկրի բույս, ձմռան ընթացքում պահվում է 15-180° ջերմության պայմաններում։ Ջուրը տրվում է հնարավորության սահմաններում՝ սակավ։ Ամառը բույերը պահվում են հիմնականում արևի կիզիչ ճառագայթներից հեռու։


== Տեսակներ ==
Հնուց ի վեր այս ծաղկից հայտնի է եղել 60 տեսակ, և հիմա էլ մեզ հայտնի է ընդամենը 60 տեսակ։


== Անվանում ==
Ծաղկի անվանումը բացահյտվել է 1821 թվականին, որը բացահայտել է՝ Կառլոմ Տունբեռգմը։


== Հիբրիդային տեսակի հետ Բիլլբերգիա ==
× Billmea K.Williams (1974) [= Billbergia Thunb. × Aechmea Ruiz & Pav.]
× Billnelia A.D.Hawkes (1959) [= Billbergia Thunb. × Quesnelia Gaudich.]
× Billque Anon. (1979) = ×Billnelia A.D.Hawkes (1959)
× Cryptbergia Anon. (1952) [= Cryptanthus Otto & A.Dietr. × Billbergia Thunb.]
× Neobergia E.L.Sm. (1983) [= Neoregelia E.L.Sm. × Billbergia Thunb.]
× Nidbergia D.Butcher (1982) [= Nidularium Lem. × Billbergia Thunb.]


== Գրականություն ==
Тахтаджян А. Л. Семейство бромелиевые (Bromeliaceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. / Гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М.։ Просвещение, 1981. — Т. 6. Цветковые растения. / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — С. 275—286. — 300 000 экз.
Билльбергия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»։ Пер. с англ. = Botanica / ред. Д. Григорьев и др. — М.։ Könemann, 2006 (русское издание). — С. 144—145. — ISBN 3-8331-1621-8.
Չուր Յուգի

Չուր Յուգ (ռուս.՝ Чур-юги), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Թափվում է Չուր լիճ Լազարևսկայա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սեգեժա գետի ակունքն է մինչև Սեգեժսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 02020001112102000006071
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 102000607
Ավազանի կոդը - 02.02.00.011
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 02
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Աստերոիդների ցանկ (123601-123700)

Աստերոիդների ցանկ (123501-123600)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (123701-123800)
 Աստերոիդների ցանկ (123501-123600)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (123701-123800)
Կալինով (Կրասնի Սուլինի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կալինով (այլ կիրառումներ)Կալինով (ռուս.՝ Калинов), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Բոժկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Բուտ (ճարտարապետ)

Բուտ (ծննդյան և մահվան թվերն անհայտ են), ճարտարապետ։


== Կենսագրություն ==
Ստեղծագործել է իշխան Ջալալ Օրբելյանի տիրույթում, նրա և կնոջ՝ Իվանե Զաքարյանի դուստր Գոնցայի պատվերով, վանահայր Կիրակոս վարդապետի ղեկավարությամբ 1301 թվականին կառուցել է Սուրբ Հովհաննես-Կարապետ եկեղեցին (Հայաստանի Արարատի մարզում՝ լքյալ Զինջիրլու գյուղի մոտ՝ Ուրծի լեռների հյուսիսային փեշին՝ Վեդի-Լուսաշող ճանապարհի աջ կողմում) Սպիտակավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, ըստ Ա. Բարխուդարյանի՝ նաև անթվական ու անստորագիր մյուս բոլոր շենքերը՝ տապանատունը, բրգանման եկեղեցի - «զանգակատունը»՝ «իրար խիստ նման»։
Սպիտակավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու գլանաձև թմբուկի չորս կողմերի վրա բացվող լուսամուտների կողքերին կան արձանագիր-գրիչ Տիրացուի և ճարտ. Բուտի (ԲՏ-Բուտ, Տհ ՅՇ - Տիրացու յիշեցէք) անունների՝ զարդաքանդակներին փոխարինող սղում-զարդագրերը։

Եկեղեցու միակ՝ արևմտյան շքամուտքի ճակատակալ քարին Սարգիս Վարդապետ Նկարչի բարձրարվեստ քանդակներն են։
Եկեղեցու ներսում, հարավային պատին հպված կիսասյան արևմտյան երեսին, Բուտի անունն է՝ «ժրաջան աշխատող» համարումով, հինգ տող արձանագրությամբ։


== Գրականություն ==
Բարխուդարյան Ս., Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ Ա քարգործ վարպետներ, Երևան, 1963, Էջ 101-103։


== Ծանոթագրություններ ==
Ode to Sleep

Ode to Sleep, Twenty One Pilots ամերիկյան դուետի գրած և ձայնագրած երգ։ Երգը ձայնագրվել է խմբի երկրորդ՝ Regional at Best ստուդիական ալբոմի համար, իսկ Fueled by Ramen լեյբլի հետ պայմանագիր կնքելուց հետո վերաձայնագրվել և թողարկվել է խմբի երրորդ՝ Vessel ալբոմի վրա։
Երգը գրել է Թայլեր Ջոզեֆը և թողարկվել է Regional at Best ալբոմի վրա։


== Background ==
Ինչ վերաբերում է երգի ստեղծմանը, Ջոզեֆը պնդում է, որ ինքը չգիտեր «ինչպես է դա տեղի ունեցել» և «ինչի մասին էր նա մտածում երգը գրելիս», բայց գոհ էր վերջնական արդյունքից։


== Թողարկում ==
Ode to Sleep երգը սկզբում թողարկվեց Twenty One Pilots-ի Regional at Best ալբոմում։ Այնուհետև այն թողարկվեց Three Songs EP մինի ալբոմում Guns for Hands-ի և Migraine-ի հետ։ 2017 թվականին բոլոր երեք երգերը ոսկե հավաստագրում են ստացել։


== Երաժշտական տեսահոլովակ ==
2014 թվականի դեկտեմբերի 31-ին խումբը թողարկեց Ode To Sleep երգի տեսահոլովակը։ Reel Bear Media-ի ստեղծագործական տնօրեն Մարկ Ք. Էշլեմանի նկարահանած տեսանյութը վերջին երեք տարիների ընթացքում ցուցադրվել է երեք համերգների ժամանակ։
Տեսահոլովակը այժմ ունի ավելի քան 20 միլիոն դիտում Յություբում։


== Track listing ==


== Անձնակազմ ==
Թայլեր Ջոզեֆ – վոկալ, կիթառ, բաս, ստեղնաշարային գործիքներ
Ջոշ Դան – հարվածային գործիքներ


=== Այլ անդամներ ===
Գրեգ Ուելս – ստեղնաշարային գործիքներ


== Հավաստագրում ==


== Ծանոթագրություններ ==
(9377) Մետզ

(9377) Մետզ (անգլ.՝ Metz), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի օգոստոսի 15-ին Էրիկ Էլստի կողմից Կոսոլում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,013189 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8751 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1513 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1910,46 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,188436 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,18° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(9377) Մետզ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Պահանց

Պահանց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառակում։ Գտնվում էր Խոշաբ քաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Բաշեդ լեռան արևելյան կողմում։


== Բնակչություն ==
XIX դարի սկզբին ուներ 45 տուն հայ, իսկ նույն դարի վերջին՝ 14 տուն քուրդ և 2 տուն հայ բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կարաբաբա

Կարաբաբա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։ Գտնվում էր Կամախ քաղաքից 78 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ալեքսանդր Չուդակով

Ալեքսանդր Պավլովիչ Չուդակով (ռուս.՝ Алекса́ндр Па́влович Чудако́в, փետրվարի 2, 1938(1938-02-02), Շչուչինսկ, Հյուսիս-Ղազախստանյան մարզ, Ղազախական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 3, 2005(2005-10-03), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուս բանասեր, գրականագետ և գրող, մանկավարժ, Ա. Պ. Չեխովի ստեղծագործությունների մասնագետ։


== Կենսագրություն ==
1960 թվականին Ալեքսանդր Չուդակովն ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1964 թվականից աշխատել է Համաշխարհային գրականության ինստիտուտում, դասավանդել Մոսկվայի պետական համալսարանում, Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1983)։ 1987 թվականից հետո եվրոպական և ամերիկյան համալսարաններում կարդացել է ռուս գրականության դասընթաց։ Եղել է Միջազգային չեխովյան ընկերության անդամ։
Չուդակովի գրչին են պատկանում հետևյալ գրականագիտական աշխատությունները. «Չեխովի բանաստեղծական արվեստը» (1971, անգլերեն թարգմանություն՝ 1983), «Չեխովի աշխարհը. ծագում և հաստատում» (1986), «Խոսք - իր - աշխարհ. Պուշկինից Տոլստոյ» (1992)։ Բացի այդ, նա հրապարակել է ռուս գրականության պատմության վերաբերյալ 200-ից ավելի հոդված, պատրաստել և մեկնաբանել Վիկտոր Շկլովսկու, Յուրի Տինյանովի ստեղծագործությունների ժողովածուները։
2000 թվականին «Զնամյա» ամսագրում հրապարակվել է Չուդակովի «Խավարը նստում է հին սանդուղքներին» վեպը, որը 2001 թվականին առաջադրվել է Բուկերյան մրցանակի։ Նույն վեպի համար 2011 թվականին գրողին հետմահու շնորհվել է «Տասնամյակի ռուսական Բուկեր» մրցանակը։ Չուդակովն արժանացել է նաև «Զնամյա» հիմնադրամի մրցանակին (2000)։
Չուդակովը մահացել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 3-ին՝ չպարզված հանգամանքներում ստացած գլխուղեղի ծանր վնասվածքի հետևանքով։ Թաղված է Մոսկվայի Վոստրյակովյան գերեզմանատանը։
Այրին գրականագետ և հասարակական գործիչ Մարիետա Չուդակովան է։


== Հիմնական աշխատություններ ==
Поэтика Чехова. — М., 1971;
Мир Чехова: возникновение и утверждение. М., 1986;
Антон Павлович Чехов: книга для учащихся; [рец.: В. И. Коровин, Л. И. Соболев; ред. Л. А. Белова; худ. Б. Л. Рытман]. — М.: Просвещение, 1987. — 172 с. — (Биография писателя). — Доп. тираж 200 000 экз.
Слово — вещь — мир: от Пушкина до Толстого. — М., 1992;
Ложится мгла на старые ступени: роман-идиллия. — М. Время, 2012. — 638 с. — (Самое время!) — 13 000 экз. — ISBN 978-5-9691-0801-1.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Александр Павлович Чудаков: Сборник (к 75-летию со дня рождения) / Сост.: С. Г. Бочаров, И. З. Сурат, М. О. Чудакова. — М.: Знак, 2013. — 454 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9551-0664-9
Бочаров С. Г. Синяя птица Александра Чудакова // Новое литературное обозрение: журнал. — 2005. — № 75.
Долинин А. А. Памяти А. П. Чудакова // Новое литературное обозрение: журнал. — 2005. — № 75.
Рейфилд Д. «Он к величаньям ещё не привык…» // Новое литературное обозрение: журнал. — 2006. — № 77.
Соловьёва Т. Незаинтересованность собой. Александр Чудаков // Вопросы литературы: журнал. — 2015. — № 2.


== Արտաքին հղումներ ==
Чудаков, Александр Павлович в «Журнальном зале»
Дневник А. П. Чудакова за январь — начало февраля 2005 г.
Кузечкин А. Чудаков А. Ложится мгла на старые ступени.
Կաուկենես (նահանգ)

Կաուկենես (իսպ.՝ Provincia de Cauquenes), նահանգ Չիլիի Մաուլե տարածաշրջանում։ Վարչական կենտրոնն է Կաուկենես քաղաքը։ Նահանգը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված նահանգապետը։ Որպես նահանգ Կաուկենեսն հանդիսանում է Չիլիի երկրորդ մակարդակի վարչական միավոր, որը իր հերթին բաժանվում է համայնքների (comunas)։ Ներառում է 3 համայնք.

Կաուկենես
Չանկո
Պելյուե


== Աշխարհագրությունը և բնակչություն ==
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով նահանգում բնակվում է 57 088 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 18,86 մարդ/կմ²։
Կաուկենես նահանգի տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 3 027,2 կմ²։


== Տես նաև ==
Չիլիի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կաուկենես նահանգի պաշտոնական կայքը (իսպ.)
Գորելոե (այլ կիրառումներ)

Գորելոե, կարող է վերաբերել՝

Գորելոե - գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանում
Գորելոե - գյուղ Ռուսաստանի Տամբովի մարզի Տամբովսկի շրջանի կազմում
Նեբահաթ Չեհրե

Հիլյալ Նեբահաթ Չեհրե (թուրքերեն՝ Nebahat Çehre, մարտի 15, 1944(1944-03-15), Սամսուն, Թուրքիա), թուրք դերասանուհի, մոդել և երգչուհի։ Նկարահանվել է մի շարք հեռուստասերիալներում։ Նրա ամենահայտնի դերը եղել է Այշե Հաֆսա Սուլթանի դերը, որը նա մարմնավորել է Հոյակապ դար հեռուստասերիալում։ Նրա խաղընկերներն են եղել Հալիտ Էրգենչ, Մերյեմ Ուզերլին, Մեհմեդ Գյունսյուրը, Նուր Այսանը, Օկան Յալաբըքը և այլն։


== Կենսագրություն ==
Հոր Իզզեթ Չեհրեի կողմից, ով վրացական ծագում ունեցող լազերի ժառանգ է, ունի վրացական արմատներ։ Նրա մայրը՝ Մյուզեյեն եղել է տնային տնտեսուհի։ Երբ Նեբահաթը հինգ տարեկան էր, նրա հայրը մահացել է սրտի կաթվածից։ Ընտանիքը Սամսունից տեղափոխվել է Ստամբուլ։ 15 տարեկանում դարձել է «Միսս Թուրքիա» մրցույթի հաղթող, ինչը նրան օգնեց հետագայում մասնագիտանալ մոդելական ասպարեզում։ Ավարտել է Ֆաթիհի աղջիկների միջնակարգ դպրոցը, ինչպես նաև Ֆաթիհի կանանց երեկոյան արվեստների դպրոցը։ 1962 թվականին առաջին անգամ նկարահանվել է կինոյում, իսկ 70-ական թվականներից սկսել է զբաղվել երգարվեստով։


== Անձնական կյանք ==
1964 թվականին, նկարահանումների ժամանակ, ծանոթացել է Յըլմազ Գյունեյի հետ։ Երեք տարի անց նրանք ամուսնացել են, սակայն 1968 թվականին բաժանվել են։ 70-ական թվականներին ամուսնացել է «Գալաթասարայ» բասկետբոլային ակումբի նախկին խաղացող Յավուզ Դեմիրի հետ։ Հանուն ընտանիքի, նա թողել է կարիերան, սակայն զույգը շուտով բաժանվել է։
Նեբահաթ Չեհրեն եղել է ընտանիքի ավագ երեխան։ Ունի երկու կրտսեր եղբայր՝ հարազատ եղբայրը Օրհան Չեհրեն և մոր կողմից եղբայր Թայար Յըլդըզը։


== Ծանոթագրություններ ==
Աննա Բրանտինգ

Աննա Բրանտինգ (շվեդերեն՝ Anna Matilda Charlotta Branting, նոյեմբերի 19, 1855(1855-11-19)[…], Կլարա ծխական համայնք, Շվեդիա - դեկտեմբերի 11, 1950(1950-12-11), Գուստավ Վազա, Շվեդիա), շվեդ լրագրող, գրող։ Երբեմն նա գրել է René  կեղծանունով։ 
Եղել է Շվեդիայի վարչապետ Կարլ Յալմար Բրանտինգի կինը։


== Կենսագրություն ==
Աննա Բրանտինգը ոստիկանության տեսուչ Էրիկ Էդերինի և Շառլոթ Գուստավ Հոլմի դուստրն էր։ Նրա եղբայրներն էին գեոդեզիստ Էդվարդ Յադերինը և Svenska Dagbladet թերթի հիմնադիր Ակսել Յադերինը։ Ստոկհոլմի Statens normalskola դպրոցում սովորելուց հետո Աննան աշխատել է Tiden (1884–1885) ամսագրում՝ որպես թարգմանիչ, այնուհետև՝  1886–1892, 1913–1917 թվականներին, Social-Demokraten  և 1892–1909 թվականներին` Stockholms-Tidningen թերթերում։ 1992 թվականից աշխատել է որպես թատերական քննադատ։ Իր ուրույն տեղն է ունեցել Թագավորական դրամատիկական թատրոնում։ Աննա Բրանտինգը պատկանում էր կին լրագրողների այն սերունդին, ովքեր 1880-ականներին հասցրեցին իրենց դրսևորվել շվեդական մամուլում և մշտական պաշտոններ ստացան թերթերում և ամսագրերում։ Նա առաջին 14 կանանցից մեկն էր, ով դարձավ Publicistklubben ասոցիացիայի անդամ և նպատակ ուներ հասնել խոսքի և լրագրության ազատության։ Լրագրողական գործունեությունից բացի, Աննան 1893 թվականից գրել է գրքեր `վեպեր և պատմվածքներ կանանց ճակատագրի և ժամանակակից հասարակության մեջ նրանց խնդիրների մասին,  նրա ստեղծագործություններում նկատելի էր այն միտքը, որ երբեմն մահը միակ ընտրությունն է, որ իրեն տալիս է հասարակությունը։


== Անձնական կյանք ==
1877 թվականին Աննան ամուսնացել է սպա Գուստավ Վիլհելմ Կրեմերի հետ և ունեցել դստերը` Վերային և որդուն` Անրիին։ Առաջին ամուսնուց բաժանվելուց հետո Աննան երկրորդ անգամ` 1884 թվականին, ամուսնացել է Կարլ Բրանտինգի հետ և ունեցել 1 որդի` Գևորգ և դուստր Սոնյա։


== Մատենագիտություն ==
Lena, en bok om fruntimmer af René, (René կեղծանվան ներքո, 1893)
Sju martyrer. Berättelser från den husliga härden af René (1894)
Staden. En sedeskildring ur stockholmslifvet, (René կեղծանվան ներքո, 1901)
Romresan (1907)
Kultur och alkohol : några ord i en viktig fråga (1902)
Fåfänglighet. En bok (1910)
Valérie. Roman (1912)
Jungfrun går jägarspår: վեպ (1930)
Min långa resa : boken om Hjalmar och mig (1945)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Anna M C Branting (f. Jäderin), urn:sbl:16866, Svenskt biografiskt lexikon (art av John Landquist.), hämtad 2015-11-13.
Նիժնյայա Ռուդնյա

Նիժնյայա Ռուդնյա (ուկրաիներեն՝ Нижня Рудня), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նիժնյայա Ռուդնյա գյուղում բնակվում էր 88 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,338 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 260,36 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Էնջել Գոմես

Էյդժել Գոմես (անգլ.՝ Angel Gomes, պորտ.՝ Adilson Angel Abreu de Almeida Gomes, օգոստոսի 31, 2000(2000-08-31), Edmonton, Էնֆիլդ, Մեծ Լոնդոն), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Պրեմիեր Լիգայի Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբի կիսապաշտպան։


== Ակումբային կարիերա ==
Նա իր նորամուտը Մանչեսթեր ակումբի հիմնական կազմում կատարել է 2017 թվականի մայիսի 21-ին Պրեմիեր Լիգայում ընդդեմ Քրիսթալ Փելաս ակումբի՝ փոխարինելով Ուէյնու Ռունիին։ Նա դարձել է Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբի ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, որ դաշտ է դուրս եկել Պրեմիեր Լիգայի ողջ պատմության ընթացքում. Դեբյուտի պահին եղել է 16 տարեկան և 263 օրական։


== Կարիերան հավաքականում ==
2015 թվականի օգոստոսի 16-ին նա իր նորամուտը կատարեց Անգլիայի մինչև 16 տարեկանների հավաքականում ընդդեմ ԱՄՆ-ի։ Նա հավաքականի կազմում անցկացրել է 9 խաղ և խփել 2 գոլ։
2016 թվականի սեպտեմբերի 28-ին նա իր նորամուտը կատարեց Անգլիայի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում Խորվաթիայի դեմ խաղում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆուտբոլիստի թջը ManUtd.com կայքում (անգլ.)
Բեյսբոլի գլխարկ

Բեյսբոլի գլխարկ, մարզահագուստ՝ նախատեսված գլխի համար, մեծ հովարով հատուկ կեպի, որն առաջինը կրում էին բեյսբոլ խաղացողները։


== Պատմություն ==
Գլխարկ առաջինը կրել են բեյսբոլ խաղացողները, ովքեր նախկինում ներկայանում էին լայնեզր ծղոտե գլխարկներով ու ձիարշավի մարզիկների կեպիներով։

1954 թվականին «Նոր դարաշրջան» ընկերությունը ամերիկացի բեյսբոլ խաղացողներին ներկայացրեց արևապաշտպան լայնեզր կեպի։
Բեյսբոլի կեպիները  1970—1980 թվականներին  Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դարձան շատ հայտնի, և բեյսբոլի երկրպագուները սկսեցին հաճույքով գնել ու կրել այդ գլխարկները։ Հետագայում բեյսբոլի գլխարկները դուրս եկան սպորտային օգտագործման սահմաններից դուրս։


== Ծանոթագրություններ ==
Գրիգորովկա (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳրիգորովկաԳրիգորովկա (ուկրաիներեն՝ Григорівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1790 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գրիգորովկա գյուղում բնակվում էր 147 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 367,5 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Աստերոիդների ցանկ (329501-329600)

Աստերոիդների ցանկ (329401-329500)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (329601-329700)
 Աստերոիդների ցանկ (329401-329500)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (329601-329700)
Թեոդոր Բառիեր

Թեոդոր Բառիեր (ֆրանսերեն՝ Théodore Barrière, ապրիլի 16, 1821(1821-04-16), Փարիզ - հոկտեմբերի 16, 1877(1877-10-16), Փարիզի 9-րդ շրջան, Փարիզ), 19-րդ դարի ֆրանսիացի թատերագիր։


== Հակիրճ տեղեկատվություն ==
Թեոդորը ծագումով քարտեզագրողների տոհմից էր, և ինքն էլ ինը տարի ծառայել է պաշտպանության նախարարության քարտեզագրության բաժնում։ Սակայն երբ նրա գրած վոդևիլը մեծ հաջողություն է ունեցել, անմիջապես գնվել է Պալե-Ռոյալի թատրոնի կողմից ու կարճ ժամանակում հաջողությամբ բեմականացվել, նա հասկացել է, որ իր գործունեության ասպարեզը քարտեզագրությունը չէ, այլ՝ գրականությունը։ Դրան հաջորդած երեսուն տարիների ընթացքում Թեոդոր Բառիերը գրել է մեկ հարյուրյակից ավելի թատերախաղեր (դրանց մի մասը՝ այլ թատերագիրների, հիմնականում՝ Ադրիան Դեկուրսելի համահեղինակությամբ)։
Առավել հիշարժան են նրա հետևյալ ստեղծագործությունները. 

La Vie de bohème (1849)
Manon Lescaut (1851)
Les Filles de marbre (1853) (այս գործը գրեթե անմիջապես Չարլզ Սելբին թարգմանել է անգլերեն)
Les Faux Bonshommes (1856), Էռնեստ Կապենդուի համահեղինակությամբ
L’Héritage de Monsieur Plumet (1858)
Les Gens nerveux (1860), Վիկտորիեն Սարդուի համահեղինակությամբ
Malheureux vaincus (1865 թ., այս ստեղծագործությունն արգելվել է գրաքննության կողմից)
Le Gascon (1878).Թեոդոր Բառիերը մահացել է 1877 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Հուղարկավորվել է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։


== Մեծարանք ==
Ֆրանսիական գրականությանը, մշակույթին մատուցած ծառայությունների համար Թեոդոր Բառիերը պարգևատրվել է Պատվո լեգեոն շքանշանով, արժանացել այդ շքանշանի ոչ միայն ասպետի, այլև սպայի կոչման՝ ժողովրդական լուսավորության նախարարությունում (կնքահայրը եղել է Ժյուլ-Անրի Վեռնոյը) ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Barrière, Théodore»։ Encyclopædia Britannica (11th ed.)։ Cambridge University Press 


== Արտաքին հղումներ ==
Թեոդոր Բառիերի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Ձորենի

Ձորենի, հայկական հավանաբար արական անուն։ Ծագումն անորոշ է։ Տարբերակները հետևյալն են՝

առաջացել է ձոր բառից և նշանակում է «ձորաբնակ»
ծորենի բառից՝ «ծոր պտղի թուփը»
ցորեն բառից


== Գործածություններ ==
Ձորենի Խոսրովենց, որ գնել է մի հին Ավետարան (գրված 1310 թվականին Երզնկայում) և նվիրել Կարմիր խաչին (թվականն անհայտ)։


== Ծանոթագրություններ ==
Յամիշչե (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՅամիշչեՅամիշչե (ռուս.՝ Ямище), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Լիսիաս

Լիսիաս (հուն․՝ Λυσίας, մոտ մ. թ. ա. 445, Աթենք, Հունաստան և Սիրակուսե - մ. թ. ա. 380, Աթենք, Հունաստան), աթենացի նշանավոր հռետոր և լոգոգրաֆ (ճառերի արհեստավարժ գրող)։ Նրա ճառերին բնորոշ էին վառ գույներն ու համոզիչ փաստարկումները։ Դրանցում արտահայտվել են այն ժամանակի ատտիկյան հասարակության կենցաղն ու բարքերը։
Մեզ է հասել Լիսիասի երեսունչորս ճառ. դրանից բացի հարյուր քսանյոթ ճառի մասին մենք իմանում ենք միայն վերնագրերով կամ պահպանված հատվածներից։ Մ.թ.ա. I դարում Լիսիասի անունով հայտնի էր շուրջ 400 ճառ, որից կեսը համարվում էր իսկապես գրված հույն հռետորի կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Speeches of Lysias – links to online translations
Life of Lysias – attributed to Plutarch
Լիսիասի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Կարճօրյա բույսեր

Կարճօրյա բույսեր, արևադարձային և մերձարևադարձային բույսեր, որոնք ծաղկման համար պահանջում են կարճ՝ 12 ժ և ավելի պակաս լուսային օր։ Բարեխառն գոտու պայմաններում կարճօրյա բույսերը ծաղկում են ամառվա վերջում և աշնանը։ Կարճօրյա բույսերից են՝ ծխախոտի, բամբակենու որոշ սորտեր, հացազգիներից կորեկը, չալթուկը են։ Ծաղկաբուծության, սելեկցիայի մեջ արհեստականորեն, հատուկ ֆոտոպերիոդիկ տնակներում, ցերեկը կարճացնելով, ստիպում են բույսերին ծաղկել կամ սերմնակալել ցանկացած ժամանակ։ Սելեկցիայի միջոցով ստացվել են կարճօրյա բույսերի առանձին սորտեր, որոնք ընդունակ են ծաղկելու նաև երկար օրվա պայմաններում։ 


== Տես նաև ==
Երկարօրյա բույսեր
Լոռի Ներքին

Լոռի Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում։ Գտնվում էր Բաբերդ քաղաքից 30-32 կմ հարավ-արևմուտք, Լոռի գետի աջ ափին։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Լյոխովո (գյուղ, Նևելսկի շրջան)

Լյոխովո (ռուս.՝ Лёхово), գյուղ Ռուսաստանի, Պսկովի մարզի Նևելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 363 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կաթնախոտ ուրարտական

Կաթնախոտ ուրարտական  (լատ.՝ Polygala urartu), կաթնախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Նկարագրություն ==
20-25 սմ բարձրությամբ բազմաթիվ ուղիղ խիտ տերևակալած ցողուններով կիսաթփիկ է։ Տերևները նստադիր են, ստորինները` կլորավուն, միջինները` ռոմբաձև, երբեմն գագաթում գոգավոր։ Ողկույզը խիտ է, երկար, իսկ ծաղիկները՝ վառ կապույտ։ Պտուղը տափակացրած տուփիկ է։


== Տարածվածություն ==
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի (Գառնու շրջակայք) և Ապարանի (Արայի լեռ, Մարմարիկ գետի հովիտ) ֆլորիստիկական շրջաններում։


== Էկոլոգիա ==
Աճում է միջին լեռնային գոտում, ծովի մակարդակից 1000-1700 մ բարձրությունների վրա, խոտածածկ լանջերին, լուսավոր անտառներում, կաղնու հատված անտառներում։ Ծաղկում է հունիս ամիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։


== Պահպանություն ==
Վտանգված տեսակ է և Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնի է երկու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Ընդգրկված չէ Հայաստանի Կարմիր գրքի հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։


== Ծանոթագրություններ ==
Ստեփան Պողոսյան (մանկավարժ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ստեփան Պողոսյան (այլ կիրառումներ)Ստեփան Հակոբի Պողոսյան (1912, Անգեղակոթ, Հայաստան - 1996), հայ մանկավարժ։  Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։


== Կենսագրություն ==
Ստեփան Պողոսյանը ծնվել է 1912 թվականին, Սիսիանի շրջանի Անգեղակոթ գյուղում։ 1931 թվականին ավարտել է Գորիսի գյուղատնտեսական տեխնիկումը և 1931-1932 թվականներին աշխատանքի է անցել Անգեղակոթի միջնակարգ դպրոցում, որպես ուսմասվար և քիմիայի ու կենսաբանության ուսուցիչ։ 1930-1940 թվականներին աշխատել է նույն շրջանի Շաղաթի միջնակարգ դպրոցում, սկզբում՝ ուսմասվար, իսկ հետո՝ տնօրեն։ Սովորել և ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի քիմիայի և կենսաբանության ֆակուլտետը։
1939 թվականին Պողոսյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել Միջինասիական զինվորական օկրուգում, հրետանային զորամասում։ 1940 թվականին սովորել է քաղաշխատողների դասընթացներում։ Ավարտելուց հետո նշանակվել է 83-րդ լեռնային թուրքմենական հրաձգային դիվիզիայի 67-րդ գնդի 2-րդ մարտկոցի քաղղեկ։ Եղել է գնդի առաջին դիվիզիոնի կուսակցական կազմակերպության քարտուղարը։ 1942 թվականի հոկտեմբերին Պողոսյանը մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի Թամանի թերակղզու, Կերչի ազատագրման մարտերին, կռվել է 1-ին և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատներում, մասնակցել Կարպատներում մղված մարտերին։ Ուժգորոդ և Մուկաչով քաղաքների ազատագրման ժամանակ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է զորամաս և մասնակցել Լեհաստանի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ 1945 թվականին Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքի ազատագրման ժամանակ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո ընտրվել 174-րդ առանձին գումարտակի կուսակցական կազմակերպության քարտուղար։
Մարտական ծառայությունների համար Պողոսյանը պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով, «Կովկասի պաշտպանության համար» և «1941-1942 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։
1946 թվականին բանակից զորացրվելուց հետո աշխատել է Սիսիանի շրջանի Բազարչայի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1954 թվականին Պողոսյանը տեղափոխվել է Երևան և երկար տարիներ քիմիա դասավանդել երկաթգծի համամիութենական հեռակա ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում, մայրաքաղաքի Նալբանդյանի և № 70 միջնակարգ դպրոցներում։ Բազմիցս արժանացել է մեդալների և պատվոգրերի։ 1979 թվականին անցել է կենսաթոշակի։


== Մահ ==
Ստեփան Պողոսյանը մահացել է 1996 թվականին։ Թաղված է Չարբախի գերեզմանոցում։


== Պարգևներ ==
Կարմիր աստղի շքանշան
Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ


== Ծանոթագրություններ ==
Սառցե քանդակագործություն

Սառցե քանդակագործություն, արվեստի տեսակ, որտեղ աշխատանքները կատարվում են սառույցի վրա։
Սառցե քանդակներ պատրաստելու համար օգտագործվում են ինչպես բնական, այնպես էլ արհեստական ​​սառույցներ։ Բնական սառույցի մասեր կտրվում են ձեռքով կամ շղթայական սղոցով (ինչը շատ ավելի հարմար է) տարբեր ջրամբարների սառցապատումից։ Այս դեպքում պետք է զգույշ լինել, քանի որ սառույցը կարող է չդիմակայել կտրված մասին և կոտրվել։
Պահանջվող խորության բնական ջրամբարներում սառույցը ձևավորվում է, երբ մի քանի շաբաթվա ընթացքում շրջապատող ջերմաստիճանը գտնվում է -10 -15 աստիճանի սահմաններում։
Կա նաև արհեստական ​​սառույց (չշփոթել չորի հետ)։ Թափանցիկ արհեստական ​​սառույց ստեղծելու համար օգտագործվում են հատուկ սարքեր (սովորաբար հավաքվում են ձեռքով)։ Նման սարքերը հնարավորություն են տալիս ձեռք բերել ամբողջովին թափանցիկ սառույցի կտորներ, որոնց չափերը 100x100x50 սմ են։ Այս սառույցը բնական սառույցից տարբերվում է նրանով, որ ստեղծման ժամանակ ջրի անընդհատ շրջանառություն է լինում (ջուր մղող պոմպերի շնորհիվ)։ Այսպիսով, ի տարբերություն բնական սառույցի, նման սառույցներում ավելի քիչ օդային փուչիկներ են առաջանում։ Ըստ այդմ, արհեստական ​​սառույցը ավելի ուշ է հալվում և ավելի ամուր է, քան բնական սառույցը։
Եթե դուք պարզապես ջուր եք սառեցնում դույլի կամ տարայի մեջ, ապա այդպիսի սառույցը կլինի խամրած, ճաքճքած և ամբողջովին անհամապատասխան սառցե քանդակներ ստեղծելու համար։ Երբեմն թորած ջուր է օգտագործվում ավելի թափանցիկ սառույց ստանալու համար
Սառցե քանդակներ ստեղծելու համար օգտագործվում են տարբեր գործիքներ՝ սղոցներ, սայրեր, որոնք նախատեսված են փայտի վրա աշխատելու համար։ Կոմպոզիցիայի կամ քանդակի ստեղծումը, կախված չափից, սովորաբար տևում է 3-4 ժամից մինչև մի քանի օր։

Հյուսիսային կիսագնդի մի շարք քաղաքներում, ինչպիսիք են Ֆերբանկսը, Հարբինը, Լյուբեկը, սառցե քանդակների փառատոններն անցկացվում են ձմռանը։ Սառույցից ստեղծվում են տասնյակ ու նույնիսկ հարյուրավոր արձաններ ու կոմպոզիցիաներ։
Սառցե քանդակները երբեմն օգտագործվում են հարսանիքների, ծննդյան կամ կորպորատիվ երեկույթների համար նախատեսված տարածքները զարդարելու համար։
Սառցե կոմպոզիցիաները ցածր զրոյական ջերմաստիճանում կարող են պահպանվել գրեթե ընդմիշտ, և բավականին մեծ սառցե քանդակները (մոտ 100 սմ բարձրություն), որպես կանոն, հեշտությամբ կարող են ձմռանը դիմակայել 1 ամիս դրսում, և պատշաճ խնամքի դեպքում նրանք կարող են դրսում մնալ 2-3 ամիս։
100 կգ և ավելի քաշ ունեցող քանդակը սենյակային ջերմաստիճանում չի կորցնում իր գեղեցկությունն ու ձևը 7-ից 12 ժամ։


== Ձնե և սառցե քանդակների փառատոններ ==
Վինթերլյուդիա (Կանադա)
Հարբինի սառույցի և ձյան միջազգային փառատոն (Չինաստան)
Սապորոյի ձյան փառատոն (Ճապոնիա)
Ռուսական սառցե քանդակների պատկերասրահ (Մոսկվա)
Հիպերբորյա փառատոն (Պետրոզավոդսկ, Ռուսաստան)
Սառցե քանդակների ամենամյա միջազգային փառատոն Վյուգովեյ (Մոսկվա)
Եվ ձյուն, և սառույց, և կրակ (Պերմ, Ռուսաստան) — միջազգային, սկսած 1994 թվականից
Ձյունե քանդակների սիբիրյան փառատոն (Նովոսիբիրսկ, Ռուսաստան)
Սառցե քանդակների փառատոն՝ «Առաջին գիշեր» տոնի ժամանակ (Բոստոն, ԱՄՆ)
Ռուսաստանի ձնե և սառցե քանդակների «Ձմեռային վերնիսաժ» (Պերմ, Ռուսաստան), միջազգային, սկսված 2007 թվականից։


== Տես նաև ==
Ձնե քանդակագործություն


== Ծանոթագրություններ ==
Մոնիգա դել Գարդա

Մոնիգա դել Գարդա (իտալերեն՝ Moniga del Garda), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1701 մարդ, խտությունը՝ 189 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 9 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25080։ Հեռախոսային կոդ՝ 0365։


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.) Archived 2008-08-19 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Ացիդոֆիլային բակտերիաներ

Ացիդոֆիլային բակտերիաներ, մանրագույն օրգանիզմներ, որոնք զարգանում և ապրում են միջավայրի որոշակի թթվության պայմաններում։ Ացիդոֆիլային բակտերիաներից են՝ կաթնաթթվային բակտերիաները (ապրում են 
  
    
      
        p
        H
        =
        3
        ,
        4
      
    
    {\displaystyle pH=3,4}
   և կաթնաթթվի 2% խտության միջավայրում), քեմոավտոտրոֆ բակտերիաները (բազմանում են, երբ միջավայրի 
  
    
      
        p
        H
      
    
    {\displaystyle pH}
  -ը՝ 1–2 է), հայ գիտնական Լ․ Հ․ Երզինկյանի անջատած բարձր ակտիվություն ունեցող ացիդոֆիլային կաթնաթթվային բակտերիաները (Lactobacterium acidop hilum)։ ՍՍՀՄ–ում լայնորեն կիրառվում են կաթնարդյունաբերության, անասնաբուծության, բժշկության մեջ (որպես բուժիչ ացիդոֆիլային կաթ, ինչպես նաև մայրական կաթին փոխարինող «Նարինե» սննդանյութի արտադրությունում)։
Սչաստլիվոե (գյուղ, Մուկաչևոյի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՍչաստլիվոեՍչաստլիվոե (ուկրաիներեն՝ Щасливе), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սչաստլիվոե գյուղում բնակվում էր 316 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,714 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 442,58 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Չեկուլինո

Չեկուլինո (ռուս.՝ Чекулино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 298 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իրավասություն

Իրավասություն, որևէ մարմնի պաշտոնատար անձի օրենքով սահմանված լիազորությունների (իրավունքների, պարտականությունների) ամբողջություն է։ Ձեռնարկության իրավասությունը նրա կանոնադրությամբ սահմանված իրավունքների և պարտականությունների շրջանակն է։ Հասարակական կազմակերպությունների և պաշտոնատար անձանց իրավասությունը որոշվում է կանոնադրություններով կամ կանոնագրքերով։ Դատախազական, դատական մարմինների իրավասությունը որոշվում է սահմանադրությամբ, իսկ մանրամասն՝ դատախազական հսկողության մասին կանոնադրությամբ, գերագույն դատարանի կանոնադրությամբ, զինվորական տրիբունալների կանոնադրությամբ և այլ ակտերով։ Պետական մարմինների իրավասությունների ընդլայնում կամ նեղացում կարող է կատարվել օրենքի, հրամանագրի կամ իրավասությունը կատարումն դրանց՝ կառավարման ակտերի հիման վրա։ Իրավասության ինքնակամ ընդլայնումը պաշտոնատար անձի նկատմամբ առաջ է բերում քրեական կամ կարգապահական պատասխանատվություն։
Սերբիայի մշակութային ժառանգություն

Սերբիայի մշակութային ժառանգություն (սերբ.՝ Непокретна културна добра (НКД) / Nepokretna kulturna dobra (NKD), անգլ.՝ Immovable Cultural Goods), Սերբիայի պատմությանը, մշակույթին, կրոնին և բնակչության կենցաղին առնչվող կառույցներ, որոնք ամրագրված են տվյալ երկրի մշակութային ժառանգությանն առնչվող օրենսդրությամբ։ Կառույցների մի մասն էլ ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։


== Դասակարգում ==
Սերբիայի մշակութային ժառանգության կառույցների պահպանությունն ու անվտանգությունը վերապահված է Մշակութային հուշարձանների պահպանության ազգային ինստիտուտին, որը կազմում է մշակութային ժառանգության կենտրոնական ռեգիստրը։ Ներկա դրությամբ Սերբիայի մշակութային ժառանգության կարգավիճակ ունեն 2306 անշարժ գույք, որոնք բաժանված են 4 դասի՝ մշակութային հուշարձաններ (2023 միավոր), հնագիտական վայրեր (151 միավոր), պատմական վայրեր (66 միավոր) և տարածական մշակութային-պատմական միավորներ (66 միավոր)։ Նշվածներից 200-ը բնութագրվում են որպես «բացառիկ նշանակություն ունեցող» և ունեն պահպանության ամենաբարձր մակարդակը։ 582 կառույց համարվում է «մեծ նշանակություն ունեցող», իսկ մնացածը չունեն որակավորում։ Բացի Սերբիայի մշակութային ժառանգության կառույցներից, առանձին նշվում է հոգևոր ժառանգությունը՝ տպագրային հուշարձաններ, գեղանկարներ, արխիվային նյութեր, կինոարվեստի ստեղծագործություններ և այլն։
Մշակութային հուշարձաններ են համարվում հատուկ մշակութային կամ պատմական կարևորություն ունեցող շինությունները և ճարտարապետական կառույցները, ժողովրդական ճարտարապետության նմուշներ, այլ անշարժ կառույցներ, մոնումենտալ և դեկորատիվ նկարչության նմուշներ, քանդակներ,  скульптура, դեկորատիվ-արհեստների արտադրանքը և ինժեներատեխնիկական հատուկ օբյեկտներ. 

Սերբիայի բացառիկ նշանակություն ունեցող մշակութային հուշարձանների ցանկ (155 միավոր),
Սերբիայի մեծ նշանակություն ունեցող մշակութային հուշարձանների ցանկ (512 միավոր).Հնագիտական կառույցներ են համարվում պեղումների վայրերը, երկրակեղևի կամ ջրային օբյեկտների հատակի հատվածները, որտեղ առկա են շինությունների  և կառույցների մնացորդներ, թաղումներ և այլ գտածոներ, որոնք ունեն մշակութային կամ պատմական նշանակություն. 

Սերբիայի բացառիկ նշանակություն ունեցող հնագիտական օբյեկտների ցանկ (18 միավոր),
Սերբիայի մեծ նշանակություն ունեցող հնագիտական օբյեկտների ցանկ (25 միավոր)։Պատմական վայրեր են համարվում պետության համար հատուկ նշանակություն ունեցող իրադարձությունների վայրեր, հուշարձաններ և հուշակոթողներ, որոնք տեղադրվել են տեղադրվել են ի հիշատակ կարևոր իրադարձությունների, մարդկանց.

Սերբիայի բացառիկ նշանակություն ունեցող պատմական վայրերի ցանկ (16 միավոր),
Սերբիայի մեծ նշանակություն ունեցող պատմական վայրերի ցանկ (17 միավոր)։Տարածական մշակութային-պատմական միավորներ են համարվում քաղաքային և գյուղական բնակատեղիները կամ վերջիններիս մի հատվածը, որոնք ստեղծում են մշակութային և պատմական կարևորության ոչ շարժական ամբողջական համալիրներ (11 միավոր բացառիկ և 28 միավոր մեծ նշանակություն ունեցող)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սերբիայի մշակութային ժառանգության պաշտոնական կայք:
Սերբիայի մշակութային հուշարձանների ցանկ:
Կտրիճ (անձնանուն)

Կտրիճ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն կտրիճ՝ «քաջ» բառից։ Գործածվել է 9-10-րդ դարերում, այնուհետև 14-րդ դարում։


== Գործածություններ ==
Կտրիճ, իշխան Գարդմանի, ով դավաճանությամբ բռնեց իրեն ապաստանող Վասակ Սիսական իշխանին և ուղարկեց Բուղային։ Բայց ինքն էլ Բուղայից բռնվեց և 852 թվականին ուղարկվեց Բաղդադ։
Կտրիճ իշխան, ով 925 թվականի Տաթևի կալվածագրում հիշատակվում է որպես վկա։
Կտրիճ, ոմն հիշատակված է Երուսաղեմում 1335 թվականին։
Կտրիճ Ներսիսյան (Գարեգին Բ Ոսկեհատցի), Հայ Առաքելական Եկեղեցու 132-րդ Կաթողիկոս 1999 թվականից։


== Ծանոթագրություններ ==
Մաչերատա (այլ կիրառումներ)

Մաչերատա, կարող է վերաբերել՝

Մաչերատա - կոմունա Իտալիայում
Մաչերատա - գավառ Իտալիայում
Մռնչացող առյուծը

Մռնչացող առյուծը, Ուինսթոն Չերչիլի հայտնի լուսանկարչական դիմանկարը որպես՝ Միացյալ Թագավորության վարչապետ։ Դիմանկարը ստեղծվել է 1941 թվականին ազգությամբ հայ և Կանադայում ապրող լուսանկարիչ Յուսուֆ Քարշի կողմից Կանադայի մայրաքաղաք Օտտավայում։
Լուսանկարն արվել է 1941 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Օտտավայում գտնվող խորհրդարանում՝ Համայնքների պալատի խոսնակի սենյակում, այն բանից հետո, երբ Չերչիլը Կանադայի խորհրդարանի անդամների առջև ելույթ է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին: Դա կազմակերպվել էր Կանադայի վարչապետ Ուիլյամ Լայոն Մաքքենզի Քինգի կողմից։ Չերչիլը առանձնահատուկ կերպով հայտնի է իր կեցվածքով և դեմքի արտահայտությամբ, ինչը համեմատվում է այդ ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում տիրող զգացմունքների հետ՝ համառություն գերհզոր թշնամու՝ Գերմանիայի դեմ:
Չերչիլը նախապես զգուշացված չի եղել այն մասին, որ ինքը պետք է լուսանկարվեր։ Այդ միտքը սկզբում դուր չի եկել նրան, սակայն նա չի հրաժարվել։ Նա վառել է սիգարը և բարկացած հայացքով նայել 33-ամյա լուսանկարչին՝ Յուսուֆ Քարշին։ Քարշը Չերչիլին խնդրել է հանել սիգարը, սակայն մերժում է ստացել։ Սրանից հետո Քարշը մոտեցել է  նրան, ներողություն խնդրել և Չերչիլի բերանից հանել սիգարը։ Երիտասարդի այդ քայլից Չերչիլն ավելի բարկացած դեմք է ընդունել, իսկ Քարշը այդ պահին լուսանկարել է նրան։ Սրանից հետո Չերչիլը Քարշին ասել է․

Հենց սա է պատճառ հանդիսացել, որ լուսանկարն անվանվել է «Մռնչացող առյուծը»։ ՀԿՀ Ֆիշերի արվեստի թանգարանը լուսանկարը նկարագրել է որպես «համարձակ և մռայլ դիմանկար, [որը] ակնթարթորեն դարձել է ֆաշիզմի դեմ Մեծ Բրիտանիայի պայքարի խորհրդանիշը»։
Լուսանկարը հայտնվել է Life ամսագրի 1945 թվականի մայիսի 21-ի համարի շապիկին, որը գնել էր այն 100 դոլարով։ Այժմ այն կախված է Կանադայի Համայնքների պալատի խոսնակի սենյակի պատին, որտեղ այդ լուսանկարն արվել է։ Չերչիլի նկարը այն երեք նկարներից մեկն էր, որը հավանում էր հեղինակը։ Հետագայում հեղինակը նշել է, որ ինքն էլ չի հասկացել, թե ինչպես այդ հանճարեղ նկարը նա ընդամենը 100 դոլարով վաճառեց «Life»-ին: Հետագայում Չերչիլի հանրահայտ նկարը վերածվել է հուշային դրոշմանիշի, որտեղ նշված է՝ «լուսանկարիչ՝ Յուսուֆ Քարշ»։


== Ծանոթագրություններ ==
Նվերիկը

Նվերիկը (ռուս.՝ Подарёнка), 1978 թվականին նկարահանված խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ` ըստ Պավել Բաժովի «Արծաթե կճղակ» հեքիաթի մոտիվների։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ԽՍՀՄ հեռուստառադիոյի պետական կոմիտեի պատվերով Սվերդլովսկի կինոստուդիայում՝ Կազանյան քիմիական «Տասմա» գործարանի արտադրության ժապավենի վրա։


== Սյուժե ==
Կոկովանյա անունով ծերուկն ընտանիք չուներ։ Այդ պատճառով Կոկովանյան որոշում է մի որբ երեխայի վերցնել իր խնամակալության տալ և գնում է այնտեղ, որտեղ նա բնակվում էր։ Մեծ ընտանիքը ողջունում է Կոկովանյանին, և նա մոտենում է որբ աղջկան ու սկսում է նրա հետ խոսել։ Աղջիկը շատ զարմացած էր, որ պապիկը գիտեր, որ իր անունը Նվերիկ էր։ Պապիկը նրան դուր է գալիս, քանի որ նա աշխույժ և բարեհոգի էր։ Կոկովանյա պապը Նվերիկին պատմում է մի անսովոր այծի մասին, որը գտնվում է այդ վայրերում։ Նա դրանով ավելի է շարժում աղջնակի հետաքրքրությունը, այդ պատճառով որբուկն առանց մտածելու գնում է պապիկի մոտ։ Նվերիկին ուրախ էր ապրում պապիկի հետ, իսկ ինքը դառնում է նրա ծերության մխիթարությունը։ Կոկովանյան սիրում էր թոռնուհուն պատմել այդ նույն այծի մասին, այն մասին, թե ինչպես են նրա սմբակների տակից թռչում ադամանդների իսկական քարերը։ Նվերիկը ոչ մի կերպ չէր կարողանում հավատալ, որ նման այծ իրականում գոյություն ունի, բայց մի օր նա շատ է մոտենում նրանց տանը, և այդ ժամանակ սկսվում է այն, ինչի մասին միշտ պատմում էր պապիկը։ Իսկ երբ պապը գալիս է, նրանք ամբողջ գիշեր նայում էին այդ հրաշքին։


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարի հեղինակ՝ Ալեքսանդր Ռոզին
Ռեժիսոր՝ Իգոր Ռեզնիկով
Օպերատոր և տիկնիկագործ՝ Վալենտին Բաժենով
Նկարիչ` Ն. Պավլով
Բեմանկարիչ՝ Վալերի Լուկինով
Կոմպոզիտոր՝ Վլադիսլավ Կազենին
Հնչյունային օպերատոր՝ Ռ. Շումելով
Մոնտաժող՝ Լ. Պերմյակովա
Օգնականներ՝ Լ. Բոգդանովիչ, Գ. Մայեր, Տատյանա Յուշկովա, Գ. Յուշկովա, Տ. Սիվաշովա, Օսսանա Չերկասովա
Դերերը հնչյունավորել են՝ Գեորգի Սվետլանի, Լ. Վորոժցովա
Խմբագիրներ՝ Գ. Բուլատով, Ի. Օրլով
Մուլտֆիլմի տնօրեն՝ Ֆյոդոր Անտոնով


== Երաժշտություն ==
Մուլտֆիլմում հնչող երաժշտությունը կատարում է ԽՍՀՄ Պետկինոյի նվագախումբը` դիրիժոր Դավիդ Շտիլմանի ղեկավարությամբ։
Մուլտֆիլմում հնչում է Մարկ Լիսնյասկու բառերով գրված երգը. վերջինս մասնակցել է նաև «Մալաքիտե զարդատուփը» մուլտֆիլմի աշխատանքներին։


== Արձագանքներ ==


== Վերաթողարկում տեսաերիզով ==
Ռուսաստանում 2000-ական թվականներին մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է "Թվիկ Լիրեկ" ընկերության կողմից, «Բաժովի հեքիաթներ» մուլտֆիլմերի ժողովածուում («Պղնձե սարի տիրուհին», Քարե ծաղիկ, «Նվերիկը», Մալաքիտե զարդատուփը և «Սինյուշկայի ջրհորը»).։
2007 թվականին մուլտֆիլմը կրկին DVD ձևաչափով թողարկվել է «Խոշոր պլան» ընկերության կողմից, մուլտֆիլերի «Մալաքիտե զարդատուփը» ժողովածուում։


== Տես նաև ==
Պավել Բաժովի 100-ամյակի առթիվ Սվերդլովսկի կինոստուդիայում տարբեր ռեժիսորներ նկարահանել են նրա հեքիաթների մուլտիպլիկացիոն էկրանավորումները.

«Սինյուշկայի ջրհորը» (1973)
«Պղնձե սարի տիրուհին» (1975)
«Մալաքիտե զարդատուփը» (1976)
«Քարե ծաղիկը» (1977)
«Նվերիկը» (1978)
«Ոսկե մազ» (1979)
«Խոտե թակարդ» (1982)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Лариса Малюкова Свердловская школа и киностудия «А-фильм» // Сверхкино. Современная российская анимация. — СПб.: Умная Маша, 2013. — 368 с. — (Библиотека Ассоциации анимационного кино). — ISBN 978-5-9904193-1-5


== Արտաքին հղումներն ==
ТПО «Союзтелефильм»: каталог
Մովսես Սարաֆյան

Մովսես Բունիաթի Սարաֆյան (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), XVIII դարի հայ ազատագրական շարժման գործիչ։


== Գործունեություն ==
Պարսկաստանում և Թուրքիայում զբաղվել է վաճառականությամբ։ 1760-ական թվականների սկզբին հաստատվել է Աստրախանում, 1763 թվականին ստացել ռուսական կառավարության հատուկ հրամանագիր, որով նրան տրամադրվում էր հող և 10 հազար ռուբլի գումար՝ Աստրախանի նահանգում մետաքսի ձեռնարկություն հիմնելու համար, ինչպես նաև Կասպից ծովում նավեր կառուցելու արտոնություն։ 1769 թվականի հունիսի 8-ին (1768-1774 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ) Ռուսաստանի արտաքին գործերի կոլեգիային ներկայացրել է Հայաստանի ազատագրման և անկախության վերականգնման իր ծրագիրը, որին նախօրոք հավանություն էին տվել ռուսահայ նշանավոր գործիչները։ Ըստ այդ ծրագրի, Թուրքիայի դեմ պատերազմի պետք է հանվեին վրացական երկու թագավորները՝ Հերակլը և Սողոմոնը, Վրաստան ուղարկվեր ռուսական բանակային կորպուս, ինչպես նաև Ռուսաստանում ապրող հայերից և վրացիներից կազմված կամավորական ջոկատ՝ հայ հրամանատարի գլխավորությամբ։ Նրանց միանալու էին նաև Ղարաբաղի մելիքները։ Ռուսական-վրացական-հայկական միացյալ ուժերը նախ պետք է պարսիկներից ազատագրեին Երևանը, ապա երկու զորախմբերով հարձակվեին Ախալցխա-Կարս և Բայազետ-Վան ուղղություններով, դրանք գրավելուց և ուժերը միավորելուց հետո ռազմական գործողությունները շարունակեին մինչև Արևմտյան Հայաստանի լիակատար ազատագրումը։ Պատերազմի հաջող ավարտից հետո Ռուսաստանի հովանու ներքո պետք է վերականգնվեր հայկական պետականությունը և նշանավոր հայերից մեկը դառնար Հայաստանի թագավոր կամ իշխան։ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվելիք հաշտության պայմանագրի հատուկ կետով հայերը համարվելու էին Ռուսական կայսրության հպատակներ, որը նրանց կապահովագրեր թուրք, վտանգից։ Ռուսաստանը և Հայաստանը, անհրաժեշտության դեպքում, հնարավոր բոլոր միջոցներով պետք է օգնեին միմյանց։ Սարաֆյանի ծրագիրը չի իրականացվել, որովհետև չէր համապատասխանում Ռուսաստանի այդ ժամանակաշրջանի արտաքին քաղաքական նպատակներին։