Սերգեյ Ժադան

Սերգեյ Վիկտորովիչ Ժադան (ուկրաիներեն՝ Сергі́й Ві́кторович Жада́н, օգոստոսի 23, 1974(1974-08-23), Ստարոբելսկ), ուկրաինացի բանաստեղծ, արձակագիր, էսսեիստ և թարգմանիչ։


== Կենսագրություն ==
Ժադանը ծնվել է Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Ստարոբելսկ քաղաքում։ Նա ավարտել է Խարովի Գ․ Սկովորոդայի անվան ազգային մանկավարժական համալսարանը 1996 թվականին. ավարտական աշխատանքը նվիրված է եղել Միխայիլ Սեմենկոյին և 1920-ական թվականների ուկրաինացի ֆուտուրիստ գրողներին։ Հետո երեք տարի եղել է բանասիրական ֆակուլտետի ասպիրանստ և 2000-2004 թվականներին դասավանդել ուկրաինական և համաշխարհային գրականություն։ Դրանից հետո նա աշխատել է որպես արտահաստիքային գրող։
Ժադանը միջազգային  ճանաչում ունեցող ուկրաինացի գրող է, բանաստեղծություների 12 գրքերի և 7 վեպերի հեղինակ և մեկ տասնյակից ավելի գրական մրցանակների դափնեկիր։ 2008 թվականի մարտին նրա «Անարխիա ՈՒԿՐ-ում» վեպի ռուսերեն թարգմանությունն ընդգրկվել է Ազգային բեսթսելլեր մրցանակի կարճ ցանկում։ 2008 թվականին Մոսկվայի միջազգային գրքի ցուցահանդեսում եղել է «Տարվա գիրք» մրցանակի հավակնորդ։ 2009 թվականին նա արժանացել է Ժոզեֆ Կոնրադ-Կորզենիովսկու անվան գրական մրցանակի։ 2012 թվականին «Հրազեններ և դանակներ» գիրքն հաղթել է Ուկրաինայի «Տարվա գիրքը» մրցույթի արձակի բաժնում։ 2010 թվականին Շվեյցարիայում Ժադանի «Վորոշիլովգրադը» արժանացել է Յան Միխալսկու մրցանակի, BBC Ուկրաինայի «Տասնամյակի գիրք» և Brücke Բեռլին մրցանակների։ Նրա ընտրյալ բանաստեղծությունների «Դինամո Խարկով» ժողովածուն հաղթել են ուկրաինական «Տարվա գիրք» մրացանակաշխությունում (2014)։  2015 թվականինի Ժադանի «Մեսոպոտամի» գիրքը  հաղթել է Անգելուս գրականության մրցանակը, իսկ 2016 թվականին արժանացել է Ուկրաինայի նախագահի կողմից տրվող «Ուկրաինական  տարվա գիրքը» մրցանակին։
Ժադանը թարգմանել է բանաստեղծություններ գերմաներենից, անգլերենից, բելառուսերենից և ռուսերենից, թարգմանել է Պաուլ Ցելանի և Չարլզ Բուկովսկու բանաստեղծներից։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են գերմաներեն, անգլերեն, էստոներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, շվեդերեն, նորվեգերեն, լեհերեն, սերբերեն, խորվաթերեն, լիտվերեն, լատիշերեն, բելառուսերեն, ռուսերեն, հունգարերեն, հայերեն և  չեխերեն։


== Թատրոն և մուլտիմեդիա նախագծեր ==
Սերգեյ Ժադանի «Դմոկրատ երիտասարդության հիմն վեպը բեմադրվել է Կիևի Իվան Ֆրանկոյի անվան ազգային ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում։ 2004 թվականից սկսած նա աշխատել է Նյու Յորքի La MaMa փորձարարական թատրոնի Յարա արվեստի խմբում՝ մասնակցելով հետևյալ շոուներին` «Կոլիադա. Տասներկու ուտեստներ» (2005), «Ստորերկրյա երազներ» (2013-2014 թթ.), «Hitting Bedrock» (2015) և «1917-2017 թթ. Տիչինան, Ժադանը և շները» (2016-2017)։ Նրա «Լրտես», «Չապլին» և «Ասեղ» բանաստեղծությունները թարգմանվել են անգլերեն և դարձել «Կույր բիծ» բեմադրության մաս, որ ներկայացվել է 2015 թվականի մայիս-հուլիսին Վենետիկի փառատոնի ուկրաինական տաղավարում։


== Երաժշտական նախագծեր ==
Ժադան համագործակցում էր Խարկովի «Լուկ» երաժշտական խմբի հետ։ «Լուկի» ուիկրաիներեն երգերի մեծ մասի տեքստերը հիմնված են Ժադանի ստեղծագործությունների վրա (մասնավորապես Tourist zone առաջին ալբոմը հիմնված է «Merry Christmas, Jesus Christ» ստեղծագործության վրա)։
2008 թվականին թողարկվել է Khor monholskykh militsioneriv  ալբոմը, որի երգերի տեքստերը գրվել են Ժադանի կողմից և կատարվում են Խարկովի տարբեր երաժիշտների կողմից։ Սկսած 2007 թվականից Ժադանը համագործակցել է Խարկովի մեկ այլ՝ Собаки в космосі երաժշտական խմբի հետ, որը ներկայումս հայտնի է որպես Ժադանը և շները։ Նրանք թողարկել են հետևյալ ալբոմները՝ «Спортивний клуб армії» (2008), «Зброя пролетаріату» (2012), «Бийся за неї» (2012) և «Пси» (2016)։


== Քաղաքական ակտիվություն ==

Մասնակցել է ուկրաինական անկախության շարժմանը սկսած ուսանողական տարիներից և շարունակել ակտիվությունը Ուկրաինայում քաղաքական տարբեր ճգնաժամների ընթացքում։ Նա մասնակցել է 2004 թվականի Նարնջագույն հեղափոխության ցույցերին ընդդեմ կաշառակերության և նախագահական ընտրությունների ժամանակ ընտրողներին վախեցնելու։ Բողոքի ցույցերի արդյունքում վերանայվել է Ուկրաինայի գերագույն դատարանի որոշումը։ 2013 թվականին նա եղել է Խարկովի Եվրոմայդանի համակարգման խորհրդի անդամ, որը մաս է կազմել համազգային ցույցերի և ոստիկանության հետ դաժան բախումների։ Մայդանի 5-օրյա հեղափոխության արդյունքում հրաժարական է տվել Ռուսաստանի հովանու ներքո գործող նախագահ Յանուկովիչը։ 2014 թվականին Ժադանը հարձակման է ենթարկվել Խարկովի քաղաքապետարանի շենքի մոտ։
2014 թվականից Ժադանը մի շարք այցելություններ է կատարել Դոնբասի ռազմաճակատի տարբեր կետեր, որտեղ ընթացել են ռազմական բախումներ ռուսների հետ։ 2017 թվականին դարձել է Սերգեյ Ժադանի բարեգործական հիմնադրամի համահիմնադիր, որը մարդասիրական օգնություն է ուղարկում ռազմաճակատի գծին մոտ գտնվող քաղաքներ։


== Քննադատություն ==
Սերգեյ Ժադանը համարվել է նախկին ԽՍՀՄ երկրների լավագույն գրական գործիչներից մեկը,  ընդգծվել է նրա ունակությունը լինել յուրային ինչպես հասարակ, այնպես էլ կրթված ընթերցողների շրջանում։ Հատուկ գովաբանության է արժանացել նրա «Վորոշիլովգրադ» վեպը, որը կոչվել է մի ամբողջ սերնդի մանիֆեստճանաչվել է։


== Աշխատանքներ ==


=== Բանաստեղծություններ ===
Քաղվածքներ (Цитатник), 1995
Գեներալ Հուդա (Генерал Юда), 1995
Պեպսի (Пепсі), (1998)
Ընտրյալ քնարերգություն (Вибрані поезії), 2000
Բալլադներ պատերազմի և վերակառուցման մասին (Балади про війну і відбудову), 2001
Մշակույթի պատմությունը մեր դարի սկզբին (Історія культури початку століття), (2003)
Ու.Խ.Ս.Հ. (У.Р.С.Р.), 2004
Մարադոնա (Марадона), 2007
Եթովպիա (Ефіопія), 2009
Լիլի Մարլեն  (Лілі Марлен), 2009
Հրազեններ և դանակներ (Вогнепальні й ножові), 2012
Մարիայի կյանքը (Життя Марії), 2015
Տաճարականներ (Тамплієри), 2016


=== Արձակ ===
Big Mac (Біґ Мак, կարճ պատմվածքների ժողովածու), 2003
Դեպեշ Մոդ (Депеш Мод), 2004; Glagoslav Publications Limited, 2013, 9781909156845
Անիշխանությունում ՈՒԿՐ-ում, 2005
Դեմոկրատ երիտասարդության հիմն (Гімн демократичної молоді), 2006
Big Mac² (Біґ Мак², կարճ պատմվածքների ժողովածու), 2007
Վորոշիլովգրադ (Ворошиловград), 2010; Deep Vellum Publishing, 2016, 9781941920305
Բիգ Մակ և այլ պատմություններ (Біґ Мак та інші історії), 2011
Մեսոպոտամիա (Месопотамія, ինը պատմվածք և երեսուն բանաստեղծություն), 2014


=== Բանաքաղումներ ===
Կապիտալ (Капітал), 2006


=== Բանաստեղծությունների ժողովածուներ ===
Ստանիսլավ+2 (Станислав+2), 2001
Ժամանակ «Չ» - Բանաստեղծություններ Չեչնիայի մասին և ոչ միայն (Время `Ч`. Стихи о Чечне и не только), 2001
Մենք չենք մեռնի Փարիզում (Мы умрем не в Париже), 2002
Մշակույթի պատմություն (История культуры), 2004
Անհայտ Ուկրաինա (НеИзвестная Украина), 2005


== Մրցանակներ ==
Յան Միխալսկու անվան մրցանակ գրականության համար, ստացել է 2014 թվականին Վորոշիլովգրադ ստեղծագործության համար,
BBC ուկրաինական ծառայության կողմից ստացել է Տասնամյակի գիրք մրցանակ 2014 թվականի դեկտեմբերին Վորոշիլովգրադ ստեղծագործության համար,
Անգելուս մրցանակ (2015), Մեսոպոտամիա գրքի համար, որ թարգմանվել է լեհերեն Միխալ Պետրիկի և Ադամ Պոմորսկու կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Жадан читает на OPENSPACE.RU два стихотворения: своё и Дмитрия Пригова
Поэзия Сергея Жадана
Стихи в переводах А.Пустогарова
Страница в журнале Text Only
Страница в Лавке языков
Блог Сергея Жадана на сайте «Корреспондент»
Блог Сергея Жадана на сайте ТСН
«Жить значит умереть». «Оркестр Че» + Сергей Жадан
Жадан читает «Грибы Донбасса» на презентации в Донецке
Жадан читает «Лукойл» на концерте «Собак в космосе» в Польше
Жадан читает стихи на фестивале «Киевские лавры-2008»
Сергей Жадан в переводах Елены Фанайловой
Стихи Жадана в переводе Евгении Чуприной Archived 2021-04-14 at the Wayback Machine.
Сергей Жадан вместе со ска-группой «Собаки в космосе» выступает на фестивале «День Независимости с Махно»