Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարի

Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարի (արաբ․՝ ابو الحسن علي ابن إسماعيل اﻷشعري‎‎‎, 873/874 (Հիջրա՝ 260) - 935/936 (Հիջրա՝ 324) ամբողջական անուն՝ Աբու ալ-Հասան Ալի իբն Իսմայիլ ալ-Աշարի, մոտ 873[…], Բասրա, Իրաք, Աբասյան խալիֆայություն - մոտ 935, Բաղդադ, Իրաք, Աբասյան խալիֆայություն), մուսուլման մտածող և փիլիսոփա, իրավագետ, աշարիականության քալամի հիմնադիր։ Եղել է սուննի մտածող և փիլիսոփա Աբու Մանսուր ալ-Մատուրիդիի ժամանակակիցը։ Ապրել և ստեղծագործել է Բասրայում, որը այդ ժամանակ եղել է մուսուլմանական աշխարհի հասարակական, իրավական և փիլիսոփայական մտքի կենտրոններից մեկը։


== Գործունեություն ==
Արաբական խալիֆայության միջագետքյան քաղաքներում՝ Բասրայում և Քուֆայում, զարգանում էին փիլիսոփայական, լեզվաբանական և այլ դպրոցների բազմաթիվ ուղղություններ, բուռն քննարկումներ էին անցկացվում դրանց ներկայացուցիչների միջև։ Մուսուլմանական մտքի բոլոր ուղղությունների մեջ այստեղ առանձնանում էին մութազիլիականների փիլիսոփայական-ռացիոնալ դպրոցի ներկայացուցիչները, որոնց շարքերում երկար ժամանակ եղել է նաև ալ-Աշարին։ Ավելի ուշ Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարին վերանայեց իր համոզմունքները, հետ կանգնեց մութազիլիականությունից և սկսեց դնել սուննի իսլամի փիլիսոփայական-աշխարհայացքային հիմքերը։ Կանգնելով սուննիզմի դիրքերի մոտ՝ Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարին փիլիսոփայական մեթոդների իր փայլուն իմացությունը ծառայեցրեց հենց սուննիզմին և մեծ ճանաչում գտավ մուսուլմանական աշխարհում։ Նրա կողմից մշակված դրույթների շնորհիվ հնարավոր դարձավ հաջողությամբ հակազդել գրեթե բոլոր հակառակորդներին։ Ալ-Աշարին բանականության փաստարկները ընդունում էր ինչպես շրջակա աշխարհի, այնպես էլ Աստվածային հայտնության իմաստավորելու հարցում։ Սակայն, սրա հետ մեկտեղ, ալ-Աշարին անհրաժեշտ էր համարում կրոնի 5 հիմնասյուների անխոս ընդունումը և ապա բանականության դրույթներով դրանք հիմնավորելը։ Հավատքի դրույթներն ապացուցելու համար նա ընդունում էր բանականության փաստարկները, սակայն ինքը Հայտնությունը պետք է ընդունվի հավատքի վրա։


== Աշարիականություն ==

Ալ-Աշարին խստորեն հետևում էր սուննիական հայացքներին և սեփական ուսմունքը կառուցել է Ղուրանին, Սուննային, Մուհամմադի զինակիցներից՝ սահաբներից և նրանց հետևորդներից՝ թաիբուններից եկող ավանդությունների անկասկած հետևելու վրա։ Ի տարբերություն շիաների՝ ալ-Աշարին տարբերություն չէր դնում Մուհամմադի զինակիցների միջև և նրանց բոլորին ընդունում էր։ Մուսուլմանական կառավարման իդեալական համակարգ էր համարում առաջին չորս խալիֆների՝ Աբու Բաքրի (632-634), Օմարի (634-644), Օսմանի (644-656) և Ալիի (656-661) կառավարումը։ Ատրիբուտների մասին նշված դրույթները ալ-Աշարին հակադրել է ինչպես անտրոպոմորֆիսներին, ովքեր ատրիբուտները բառացիորեն էին ընդունում՝ նմանեցնելով մարդկայինին, այնպես էլ մութազիլիականներին։
Ալլահին տեսնելու մասին հարցում ալ-Աշարին ընգծում էր, որ Ալլահին տեսնելու մանրամասները և թե դա ոնց է տեղի ունենալու, հնարավոր չէ ըմբռնել մարդկային բանականության միջոցով։ Մութազիլիականները՝ ի տարբերություն նրա, մութազիլիները գտնում էին, որ Աստված տեսանելի լինելու համար պետք է կանգնի որոշակի տարածությունում, ինչը անհնարին է Նրա՝ որպես Արարիչ լինելու համար։ Ի տարբերություն մութազիլիների և աշարիների, անտրոպոմորֆիստները գտնում էին, որ Աստված իրոք մարդկանց առջև դրախտում որոշակի ձևով կկանգնի։


== Ազդեցություն ==
Աբու ալ-Հասան ալ-Աշարիի կողմից մշակված աշխարհայացքային սկզբունքները օգտագործվեցին քալամի դպրոցների և փիլիսոփայական այլ ուսմունքների վիճաբանությունների ժամանակ։ Դրանք հիմք դարձան սուննի իսլամական ուսմունքի համար։ Իր հիմնադրած ուսմունքը մեծ ճանաչում ունեցավ մուսուլմանական աշխարհում, ալ-Աշարիին սկսեցին անվանել սուննիների առաջնորդ։


== Տես նաև ==
Քալամ
Աշարիականություն
Մութազիլիականություն


== Աղբյուրներ ==
Ислам, энциклопедический словарь
Абу'ль Хасан аль-Ашари Archived 2013-12-28 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==