armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Fragile (երգ)

«Fragile» (հայ. Փխրուն), բրիտանցի ռոք երաժիշտ Սթինգի չորրորդ սինգլը «...Nothing Like the Sun» ալբոմից։
Ձայնագրվել են նաև երգի իսպաներեն և պորտուգալերեն տարբերակները՝ համապատասխանաբար «Fragilidad» և «Fragil» անուններով, որոնք թողարկվել են Սթինգի «…Nada como el sol» մինի ալբոմի կազմում։ Իսպաներեն տարբերակը դուրս է եկել նաև «I’m So Happy I Can’t Stop Crying» սինգլի Բ կողմում։
Երգը նվիրվել է Բեն Լինդերին՝ ամերիկացի ինժեներին, ով սպանվել է 1987 թվականին Նիկարագուայում հիդրոէներգետիկ նախագծի վրա աշխատելու ժամանակ։ «Fragile»-ի ստուդիական տարբերակը «Fields of Gold»-ի հետ միասին դարձել է Սթինգի այցեքարտային երգերից մեկը։


== Երգի մասին ==
Երգը մտել է «The Panama Deception» փաստագրական ֆիլմի սաունդթրեքի մեջ։ Այդ ֆիլմը 1989 թվականին ԱՄՆ-ի՝ Պանամա ներխուժման մասին է, 1992-ին ուշադրության է արժանացել Օսկար մրցանակաբաշխության կողմից։
«Fragile»-ի կատարմամբ Սթինգը սկսել է իր «...All This Time» համերգը;
Երգը հնչում է «Ջամփ Սթրիթ, 21» սերիալի չորրորդ եթերաշրջանի վերջին դրվագներում։
Երգը հնչել է «Կենդանի ծով» ֆիլմի սաունդթրեքում։
Կատարվել է 2002 թվականի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացմանը։
Համերգներից մեկի ժամանակ Սթինգն այս երգը կատարել է Սթիվի Ուանդերի հետ։
2014-ին կատարել է Փոլ Սայմոնի հետ «Paul Simon & Sting On Stage Together» համատեղ համերգային շրջագայության ժամանակ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Երգի բառերը Archived 2016-09-28 at the Wayback Machine. MetroLyrics-քւմ
 Fragile
Ժողովածու (1344)

Ժողովածու 1344, Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1344 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1692-1693 թվականներին Պօղոս Ամթեցի գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Իսահակ վարդապետը։ Գրված է մագաղաթի վրա, որը ունի 23X16,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 329 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը գրված է մագաղաթիի վրա՝ բոլորգիր, Մանրուսմունքով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր մետաքս։ Հիշատակարաններ՝ գրչի 6ա, 250բ, 326բ։


== Բովանդակություն ==
Իգնատիոսի Մեկնութիւն Ղուկասու Մատթեոս Ջուղայեցւոյ Հաւաքումն ի Ղուկասու դրխոյ։
Գրիգոր Տաթևացւոյ Լուծմունք Յոբայ, Քարոզ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ուոլթեր Սևիջ Լենդոր

Ուոլթեր Սևիջ Լենդոր (անգլ.՝ Walter Savage Landor, հունվարի 30, 1775(1775-01-30), Warwick, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն - սեպտեմբերի 17, 1864(1864-09-17), Ֆլորենցիա), անգլիացի բանաստեղծ, որը հավասարապես ստեղծագործել է անգլերեն ու լատիներեն։ Նկարիչ Ուոլթեր Հենրի Լենդորի քեռին է։


== Կենսագրություն ==
Ուոլթեր Սևիջ Լենդորը ծնվել է 1775 թվականի հունվարի 30-ին Ուորիքշիրի կոմսությունում։ Գրականության ասպարեզ է մտել «The poems of W. S. Landor» բանաստեղծությունների ժողովածուով, միաժամանակ լույս է տեսել նրա մի անանուն պամֆլետ՝ «Moral Epistle, respectfully dedicated to Earl Stanhope» վերտառությամբ։ Նրա այդ ստեղծագործություններում էլ դրսևորվել են նրա բանաստեղծական տաղանդն ու երգիծանքի ուժը։ 

1798 թվականին լույս է տեսել Լենդորի լավագույն գործերից մեկը՝ «Gebir»-ը։ Շուտով հեղինակն այն թարգմանել է նաև լատիներեն։ Քննադատների կարծիքով՝ լատիներեն տեքստն իր որակով չի զիջում բնօրինակին։
1808 թվականին իբրև կամավոր մասնակցել է Նապոլեոնի դեմ Իսպանիայի մղած պատերազմին։ Մի ջոկատի գլուխ անցած՝ նա մեկնել է ռազմադաշտ, սակայն շուտով հիասթափված վերադարձել է․ այդ իրադարձություններից ազդված՝  գրել է «Count Julian» ողբերգությունը (1812), որը Սուինբեռնը համարել է դարաշրջանի լավագույն աշխատություններից մեկը՝ Միլթոնի «Samson Agonistes»-ի և Շելլիի «Prometheus Unbound» երկերի միջև։ Ողբերգությունը պատմում է միայնակ մարդու տանջանքների մասին։
1821 թվականին Լենդորը տեղափոխվում է Ֆլորենցիա։ 1824 թվականին սկսում է ստեղծել իր «Imaginary Conversations»-ի առանձին հատվածները, որն ամբողջությամբ ավարտում է 1826 թվականին։ Դրան զուգահեռ ստեղծվում են «Pericles and Aspasia», «Pentameron», «Poemata et Inscriptiones» երկերը (լատիներեն), ինչպես նաև նրա լավագույն ստեղծագործություններից մեկը՝ «The Hellenics»-ը (1847)։ Զուգահեռաբար նա գրում է իր «The Last Fruit off an Old Tree», «Antony a. Octavius», «Scenes for the Study», «Dry Sticks fagoted by W. S. L.», «Heroic Idyls» և այլ տեղծագործությունները։
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանում գրաքննադատ Զինաիդա Աֆանասևնա Վենգերովան այսպես է բնութագրում Լենդորի գրական ժառանգությունը․ 

Ուոլթեր Սևիջ Լենդորը վախճանվել է 1864 թվականին Ֆլորենցիայում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Landor, Walter Savage (DNB00) (անգլ.)
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթ 1973-74

Ֆուտբոլային լիգայի գավաթ 1973-74, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 14-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերս» ֆուտբոլային ակումբը։
Վլադիմիր Հայրապետյան (տնտեսագետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վլադիմիր Հայրապետյան (այլ կիրառումներ)
Վլադիմիր Կարապետի Հայրապետյան (1927, սեպտեմբերի 27, Ջուլֆա - 2015, հունվարի 8, Երևան), հայ տնտեսագետ։ Տնտեսական գիտությունների դոկտոր (1983), պրոֆեսոր (1986)։ ՀՀ բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ (1985)։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը (1950)։ 1955-2010 թթ. աշխատել է Երևանի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտում, 1971-1997 թթ.՝ քաղաքատնտեսության, 1997-2010 թթ.՝ հասարակագիտության ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ, 1974-1978 թթ. և 1982-1984 թթ.՝ ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր։


== Աշխատություններ ==
Աշխատանքները վերաբերում են արդյունաբերության տեղաբաշխման, արդյունաբերական արտադրության ճյուղային կառուցվածքին և այլ խնդիրների։


== Հիշատակ ==
2015 թվականի մարտի 18-ին Երևանի ավագանու նիստում միաձայն որոշվեց Ամիրյան փողոցի 5ա շենքի պատին տեղադրել Վլադիմիր Հայրապետյանի հուշատախտակը։ Հուշատախտակը տեղադրվեց 2015 թվականի ապրիլի 25-ին։


== Ծանոթագրություններ ==
Ժողովածու (1735)

Ժողովածու (1735), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1735 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1669 թվականին՝ Մարգարիտ, Ալեքրանոս քահանա և Ալեքսան գրիչների կողմից։ Ստացողը եղել է Արիստակես Ղլաթեցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18,1x12,4 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 370 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ, տախտակ, դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 140ա, 260ր, 262բ, 327ա, 364բ, 365ա։


== Բովանդակություն ==
Մատենագրութիւնք Եւադրեայ (և Լուծմունք Գրիգորի)
Խրատք (Գէորգ Սկևռացի, անանուն)
Աղօթք Բենկայ
Յովհ․ Թլկուրանցւոյ չափածոյ Մեկնութիւն արարծոց
Գր․ Տղայի Գոյ յիս գիտութիւն
Ներս․ Շնորհալւոյ Գիր հաւատոյ առ Ալէքս


== Ծանոթագրություններ ==
Ներսես Աբելյան

Ներսես Հարությունի Աբելյան (հոկտեմբերի 10, 1855(1855-10-10), Շամախի, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 15, 1933(1933-12-15), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հասարակական և գրական գործիչ, թարգմանիչ, տնտեսագետ, ինժեներ-տեխնոլոգ։
Հովհաննես Աբելյանի եղբայրը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Շամախիում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է տեղի հայկական դպրոցում, միջնակարգը՝ Բաքվի ռեալականում, բարձրագույն մասնագիտականը՝ Մոսկվայի տեխնիկական դպրոցում։ 1875 թվականին «Մոսկովյան» ծածկանունով թղթակցել է «Մշակ» թերթին։ 1881 թվականին Մոսկվայում մի խումբ հայ ուսանողների հետ հիմնել է «Հայրենասերների միություն»֊ը։ 1887-1888 թվականներին Կովկասի տնտեսական կյանքին նվիրված ուսումնասիրություններով աշխատակցել է «Արձագանք», «Զակավկազսկոյե օբոզրենիե» («Закавказское обозрение») թերթերին։
Ըստ Աբելյանի տնտեսագիտական համոզմունքների, որոնք ձևավորվել են Պրուդոնի և ռուս նարոդնիկների գաղափարների ազդեցությամբ, արհեստավորների, գյուղացիների և «մտավոր մշակների» միջև պարզ ապրանքափոխանակություն հաստատելով, հնարավոր է խափանել կապիտալիզմի զարգացումը և հիմնել մանր բուրժուական սոցիալիզմ։ Խորհրդային իշխանության տարիներին Աբելյանն ապրել և աշխատել է Թբիլիսիում, որտեղ և մահացել է։


== Ծանոթագրություններ ==
Սիմոն Ալաջալով

Սիմոն Հովհաննեսի Ալաջալով (Ալաջալյան) (օգոստոսի 6, 1902(1902-08-06), Բաքու, Ռուսական կայսրություն - 1987, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ թատերական նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1962)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Բաքվում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Ռոստովում։ 1920 թվականին ընդունվել է Նոր Նախիջևանի Գեղարվեստական ուսումնարանը, որտեղ աշակերտել է Մարտիրոս Սարյանին և Ստեփան Աղաջանյանին։ 1924 թվականին եկել է Երևան, որպես նկարիչ ձևավորող աշխատել Երևանի պետական առաջին թատրոնում, ռեժիսորներ Ա. Բուրջալյանի և Լևոն Քալանթարի հետ։ Այդ թատրոնում ձևավորել է «Առավոտից մինչև կես գիշեր», «Տարտյուֆ», «Ռևիզոր», «Պատվի համար», «Պարտիզպանի շունը», «Թույն», «Օթելլո», «Չար ոգի», «Եկամտավոր պաշտոն», «Մորգանի խնամին», «Տրիլբի», «Պաղտասար աղբար» և այլ բեմադրություններ։
1927 թվականին մեկնել է Մոսկվա, մինչև 1931 թվականը սովորել բարձրագույն նկարչական ուսումնարանում։ Այդ տարիներին նրա ձևավորումով Մոսկվայում Ռ. Ստուդիայում բեմադրվել են «Խաթաբալան» և «Ատամնաբույժն արևելյանը»։ Այնուհետև աշխատել է Մոսկվայի և խորհրդային այլ քաղաքների թատրոններում, պահպանելով սերտ կապը Հայաստանի հետ։ 1933 թվականին նրա ձևավորմամբ է բեմադրվել «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները» Գաբրիել Սունդուկյանի թատրոնում։ Ձևավորել է նաև Երևանի այլ թատրոնների մի քանի բեմադրություններ։ 1962 թվականին ծննդյան 60-ամյակի առթիվ Երևանում կազմակերպվել է նրա նկարների մեծ ցուցահանդես։


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
«Պատվո նշան» շքանշան


== Ծանոթագրություններ ==
Աշոտ պատրիկ Բագրատունի

Աշոտ պատրիկ Բագրատունի, Դարոյնքի իշխան, 685 թվականից՝ Հայոց կառավարիչ։ Ծննդյան թվականն անհայտ։ Մահացել է 689 թվականին։ Հայոց կառավարչի պաշտոնը ստանձնել է 685 թվականին։


== Պաշտոնավարման սկիզբը ==
Մեծ Հայքի կառավարչի պաշտոնում հաջորդել է Գրիգոր Մամիկոնյանին, որից հետո Հայոց զորքերի սպարապետ է նշանակել իր եղբայր Սմբատին։ Նրա առաջին գործը եղել է հաշտություն կնքելը արաբների հետ, որոնք իրենց տիրապետությունն էին հաստատել տարածաշրջանում։ Խաղաղության պայմաններում երկրի ներսում ծավալում է շինարարական մեծ գործունեություն։ Այս ընթացքում է կառուցվել նաև Դարույնքի Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցին, որի բացման առթիվ էլ հեղինակել է «Զորս ըստ պատկերի Քում ստեղծէր» շարականը՝ նվիրված Խաչվերաց տոնին։ Տարբեր ավանդություններով, եկեղեցու բացման արարողությանը շարականը հնչել է կամ երգչախմբի կատարմամբ, կամ՝ հենց Աշոտ Պատրիկի։ Սա աշխարհական մարդու կողմից գրված առաջին շարականն էր, որ ընդունել է եկեղեցին։


== Արաբական ասպատակությունները և Աշոտ Պատրիկի մահը ==
Սակայն այս խաղաղությունը շատ կարճ տևեց։ Մեկ տարի էր, ինչ Աշոտ պատրիկ Բագրատունին ստանձնել էր Հայոց կառավարչի պաշտոնը, որ Մեծ Հայքի վրա հարձակվեցին բյուզանդական զորքերը, ինչի պատճառով Պատրիկի ուշադրությունն ու ջանքերը շինարարության ասպարեզից փոխադրվեցին մարտի դաշտ։ 689 թվականինին Բյուզանդիայի կայսր Հուստինիանոս Բ-ն նվաճեց Հայքը, բայց պահպանեց Աշոտ Բագրատունու իշխանությունը և պատրիկական իրավունքները։ Դեռ շունչ չքաշած, նույն թվականին երկիրն այս անգամ էլ ասպատակեցին արաբական զորքերը։ Այս իրադարձությունների մասին տեղեկություններ է հաղորդում 8-րդ դարի պատմիչ Ղևոնդը։ Նա գրում է, որ արաբներն անօրենություններ էին գործում Նախիջևանի բնակավայրերից Խրամում, Խոշակունիքում և Ջուղայում։ Պատմիչը հաղորդում է, որ տղամարդկանց խոշտանգում էին հարկապահանջությամբ, «իսկ կանանց զազրելի պղծությամբ կամենում էին խայտառակել, ըստ իրենց անօրենության»։
Տեղեկանալով այս մասին, Աշոտ Պատրիկը հրամայում է իր զորքերին անհապաղ ելնել արաբների դեմ։ Պատրիկի գլխավորությամբ հայոց զորքերը հասնելով Նախիջևան, կոտորում են արաբ հրոսակներին, մի փոքր մասին էլ փախուստի մատնելով։ Արաբ զորավարը հրամայում է իրենց ձեռք բերած ավարի գանձերը շաղ տալ մարտի դաշտում՝ հայոց զորքի առջև։ Հայ զինվորներից շատերն անխոհեմաբար կուլ տվեցին խայծը և սկսեցին հավաքել թանկարժեք իրերը՝ թուլացնելով արաբների հետապնդումը։ Սակայն Աշոտ Պատրիկը, փոքրաթիվ զինվորներով, բավականին առաջ էր անցել՝ հալածելով արաբներին և հեռանալով իր զորքերից։ Դա նկատելով, արաբները հանկարծ ետ են դառնում և հարձակվում նրանց վրա՝ ծանր վիրավորելով Աշոտին։ Ետ մնացածները լսելով Աշոտի հետ եղողների ճիչերը, թողնում են ավարը և նետվում օգնության, կոտորում մնացած արաբներին և վերցնելով Աշոտ Պատրիկին, տանում Կոգովիտ գավառ, որտեղ գտնվում էր Դարույնք բերդը։ Մի քանի օր տանջվելով մահվան մահճում, Աշոտ Պատրիկը վախճանվում է և թաղվում Դարույնքում։


== Աղբյուրներ ==
Ղևոնդ, «Պատմություն», Երևան, 1982թ., էջ 27-28։
Վարդան Արևելցի, «Տիեզերական պատմություն», Երևան, 2001թ., էջ 109։


== Արտաքին հղումներ ==
https://www.youtube.com/watch?v=ELu2_Msb9Sw
Խապտագայ (գյուղ, Մեգինո-Կանգալասկի ուլուս)

Խապտագայ (ռուս.՝ Хаптагай, յակուտ.՝ Хаптаҕай), գյուղ Ռուսաստանի, Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Մեգինո-Կանգալասկի ուլուսի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1004 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կոբելյաչկովսկի գյուղական խորհուրդ (Կրեմենչուգսկի շրջան)

Կոբելյաչկովսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Кобелячківська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կրեմենչուգսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոբելյաչկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 800 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Ֆրեդերիկ Քոուն

Ֆրեդերիկ Գեյլորդ Քոուն (անգլ.՝ Frederick Gaylord Coan, մայիսի 23, 1859(1859-05-23), Ուրմիա, Իրան - մարտի 23, 1943(1943-03-23), Shreve, Wayne County, Օհայո, ԱՄՆ), ամերիկացի քրիստոնյա միսիոներ, Հայոց ցեղասպանության ականատես։
Շուրջ 50 տարի միսիոներական գործունեություն է ծավալել Պարսկաստանում։ Բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է։ «Պարսկաստանի և Քուրդիստանի երեկվա օրերը» գրքում Քոունը մանրամասնորեն զետեղել է Եղեռնը վերապրած ականատեսների պատմությունները։ Ըստ Քոունի՝ էթնիկական զտման ենթարկված հայերի քանակն ավելի է մեկ միլիոնից։


== Գրականություն ==
Akçam Taner (2012)։ The Young Turks' Crime Against Humanity: The Armenian Genocide and Ethnic Cleansing in the Ottoman Empire։ Princeton, New Jersey: Princeton University Press։ էջեր xv–xix.։ ISBN 9780691153339 
Kévorkian Raymond H. (2011)։ The Armenian genocide: a complete history (Reprinted. ed.)։ London: I. B. Tauris։ ISBN 1-84885-561-3 
Lieberman Benjamin (2013)։ The Holocaust and Genocides in Europe։ A&C Black։ էջեր 51–56.։ ISBN 9781441194787 


== Ծանոթագրություններ ==
Հայաստանի Առաջին խումբ 1992 (ֆուտբոլ)

«Հայաստանի Առաջին խումբ 1992ը» Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի 1-ին առաջնությունն է։ Այն սկսվել է 1992 թվականի ապրիլին և ավարտվել նույն թվականի նոյեմբերի 8-ին։


== Անվանափոխումներ ==
«Բենտոնիտ» ՖԱ → «Կաեն» ՖԱ
«Շինարար» ՖԱ (քաղաք Հրազդան)→ «Դվին» ՖԱ


== Աղյուսակ ==


=== Առաջին շրջան ===


==== Ենթախումբ 1 ====


===== Արդյունքներ =====


==== Ենթախումբ 2 ====


===== Արդյունքներ =====


=== Երկրորդ շրջան ===


==== Առաջատարների ենթախումբ ====


===== Արդյունքներ =====


==== Ետնապահների ենթախումբ ====


===== Արդյունքներ =====


== Տես նաև ==
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 1992
Հայաստանի Անկախության Գավաթ 1992


== Գրականություն ==
Էյրենե (այլ կիրառումներ)

Էյրենե, կարող է վերաբերել՝

Էյրենե - հին հունական դիցաբանությունում խաղաղության աստվածուհի
Էյրենե - Յուպիտերի անկանոն բնական արբանյակներից է
Սուիցիդալ տուրիզմ

Սուիցիդալ տուրիզմ  նաև էֆթանազային տուրիզմ (գերմ.՝ Sterbetourismus, անգլ.՝ suicide tourism, անգլ.՝ euthanasia tourism), տուրիզմի տեսակ է՝ կապված էֆթանազիայի շարժման և աջակցման հետ, որի շրջանակներում պոտենցիալ թեկնածուների համար կազմակերպվում է ուղևորություն այն երկրներ, որտեղ թույլատրվում է էֆթանազիան։ Էֆթանազիան օրենքով արգելված չէ Նիդերլանդներում, Լյուքսեմբուրգում, Բելգիայում, ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում, որտեղ ինքնակամ կյանքից հեռացումը համարվում է լիբերալ։
Սուիցիդալ բառն առաջացել է անգլերեն «suicide»  (ինքնասպանություն) բառից։


== Կարգավիճակը տարբեր երկրներում ==


=== Մեքսիկա ===
Մեքսիկայում, կենդանիների խանութներում, վաճառվում է պենտոբարբիտալ պրեպարատը, որն օգտագործվում է տնային կենդանիների էֆթանազիայի համար։ Մարդը, օգտագործելով այդ պրեպարատը, մեկ ժամվա ընթացքում մահանում է։ Հաղորդվում է, որ աշխարհի տարբեր մասերից տարեց զբոսաշրջիկները, ովքեր փորձում են վերջ տալ իրենց կյանքին, պրեպարատի ձեռք բերման նպատակով ուղևորվում են Մեքսիկա։ Սակայն, կա կարծիք, որ էֆթանազիայի հետ կապված, այստեղ կարող են առաջանալ դժվարություններ, քանի որ պենտոբարբիտալի որակը Մեքսիկայում չի վերահսկվում։


=== Նիդերլանդներ ===
Նիդերլանդները 2002 թվակականին օրինականացրել են էֆթանազիան։ Այս որոշման քննադատները վախենում էին, որ դա կառաջացնի «էֆթանազային տուրիզմի» («euthanasia tourism») ալիք։


=== Շվեյցարիա ===
Էֆթանազիան 1941 թվականից թույլատրվում է շվեյցարական Ցյուրիխի շրջանում և այստեղ ամեն տարի մոտ 200 մարդ ինքնակամ հրաժարվում է կյանքից։
Մարդկանց մեծ մասը, ովքեր էֆթանազիայի նպատակով գալիս են Շվեյցարիա, Գերմանիայից և Մեծ Բրիտանիայից են։ 2008 թվականի հոկտեմբերին շուրջ 100 բրիտանացիներ օգտվել են շվյեցարական «Dignitas» ընկերության ծառայություններից, իսկ 690 հոգի գրանցվել են որպես ապագա հաճախորդներ։
Էֆթանազիայի գոյությունը հարցականի տակ դրվեց, որովհետև կյանքից հեռանալու նպատակով Շվեյցարիա էին գալիս նաև այն մարդիկ, ովքեր չէին տառապում անբուժելի հիվանդությամբ։ 2011 թվականի մայիսին, Դաշնային ժողովրդավարական միության և Ավետարանական կուսակցության նախաձեռնությամբ, անց կացվեց հանրաքվե, որտեղ Ցյուրիխի բնակիչները կողմ քվեարկեցին անբուժելի հիվանդների համար էֆթանազիայի օրինականցմանը, ընդ որում ոչ միայն Շվեյցարիայի բնակիչների, այլև երկիր այցելած զբոսաշրջիկների համար։ «Սուիցիդալ տուրիզմի» ամբողջական արգելման պահանջը մերժվեց Ցյուրիխի 234 956 (84,5 %) բնակիչների կողմից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Jacob M. Appel։ «Next: Assisted Suicide for Healthy People» (անգլերեն)։ Huffingtonpost.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-14-ին։ Վերցված է 2011-05-18  
«Жители Цюриха решают судьбу «суицидального туризма»»։ Би-би-си։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-14-ին։ Վերցված է 2011-05-18
Մոլոկանովո

Մոլոկանովո (ռուս.՝ Молоканово, բաշկիրերեն՝ Молоканово), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 366 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Դ'Ալամբերի սկզբունք

Դ'Ալամբերի սկզբունք կամ Դ'Ալամբեր-Լագրանժի սկզբունք, մեխանիկայի հիմնական սկզբունքներից, տալիս է դինամիկայի և ստատիկայի խնդիրների լուծման ընդհանուր մեթոդ, ըստ որի, մեխանիկական համակարգի կետերի վրա ազդող ակտիվ ուժերը, կապերի hակազդումները և իներցիայի ուժերը կազմում են հավասարակշռված ուժային համակարգ։ Դ'Ալամբերի սկզբունքի համաձայն, մեխանիկական համակարգի յուրաքանչյուր 
  
    
      
        i
      
    
    {\displaystyle i}
  -րդ կետի համար 
  
    
      
        
          F
          
            j
          
        
        +
        
          N
          
            i
          
        
        +
        
          I
          
            i
          
        
        =
        0
      
    
    {\displaystyle F_{j}+N_{i}+I_{i}=0}
  , ուր 
  
    
      
        
          F
          
            j
          
        
      
    
    {\displaystyle F_{j}}
  -ն այդ կետի վրա ազդող ակտիվ ուժն է, 
  
    
      
        
          N
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{i}}
  -ն՝ կապերի հակազդումը, 
  
    
      
        
          I
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle I_{i}}
  -ն՝ իներցիայի ուժը, որը մեծությամբ հավասար է կետի 
  
    
      
        
          m
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle m_{i}}
   զանգվածի և 
  
    
      
        
          w
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle w_{i}}
   արագացման արտադրյալին (
  
    
      
        
          I
          
            i
          
        
        =
        
          m
          
            i
          
        
        
          w
          
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle I_{i}=m_{i}w_{i}}
  ) և ուղղված է այդ արագացմանը հակառակ։
Բեովոզ

Բեովոզ, երկաթուղային երթևեկության համակարգ Բելգրադում, գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնում, և փոքր քաղաքներում հարավից և արևմուտքից գտնվում է դեպի հյուսիս։ Համակարգի պետական սիստեմի սեփականատերն է «Սերբիական երթուղիներ» ընկերությունը։


== Պատմություն ==
Երթուղու կառուցումը Բելգրադում սկսվել է 1971 թվականից, 1977 թվականին շինարարություն սկսվեց կենտրոնական հատվածում, կառուցվում էին մի քանի թունելներ մոտավորապես 10 կմ. երկարությամբ։ 1984 թվականից սկսել է գործել երկաթուղու երթևեկությունը, իսկ պաշտոնական բացումը եղել է 1992 թվականին, երբ թունելների կառուցումը քաղաքի կենտրոնում ավարտվել էր, որոնք էլ ունեն երեք ուղղություն։ Երկաթուղու վերահսկման կենտրոնը գտնվում է Բելգրադի կենտրոնում, որը նաև հայտնի է «Պրոկոպ» անունով։ Դեռ չէր ավարտվել կայարանի կառուցումը փոքր քաղաքներում, հեռավոր ուղևորային գնացքի կառուցումը նույնպես շարունակվում էր։
1995 թվականի հուլիսի 7-ին բացվեցին ամենաերկար թունելը դեպի Պենչևյան կամուրջ, և երկու ստերգետնյա կայարանները։
500px|center|Գնացքի դիագրամը


== Գծեր ==
2012 թվականի տվյալների, տեսքը հետևյալն է՝

Գիծ 1, Պանչևյան կամուրջ
Գիծ 2, Բելգրադի կենտրոն
Գիծ 3, Պանչևո Վոյլովիցա
Գիծ 4, Բատայնիցա


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Расписание поездов Archived 2012-02-07 at the Wayback Machine. (անգլ.) (սերբ.)
Карта Беовоза Archived 2012-12-25 at the Wayback Machine. (սերբ.)
Չերնեցկո

Չերնեցկո (ռուս.՝ Чернецко), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սալուտագուսե (այլ կիրառումներ)

Սալուտագուսե անունը կամ տերմինը կարող է վերաբերել հետևյալ հոդվածներին․

Սալուտագուսե - գյուղ Էստոնիայի Կոհիլա շրջանի կազմում։
Սալուտագուսե - գյուղ Էստոնիայի Լաեկվեռե շրջանի կազմում։
Սալուտագուսե - գյուղ Էստոնիայի Կոեռու շրջանի կազմում։
Թման

Թման, պատմական բնակավայր Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգի Ներքին Կորդրիք գավառում։
Գտնվել է Արարադ (այժմ՝ Ջուդի-Դաղ) լեռան հարավային փեշին։ Հիշատակվում է VII դ. «Աշխարհացոյց»-ում։ Ըստ տեղական ավանդության, Նոյի տապանը կանգ է առել Արարադի լեռնագագաթին և Նոյը իր տոհմով հաստատվել է Թմանում։
Ստրաբոնը վկայում է, որ Կորդրիք գավառը Թմանի անունով կոչվել է Թամոնիտիս։
Wide Awake

Wide Awake, այս երգը ամերիկյան երգչուհի Քեթի Փերրիինն է։ Երգը ձայնագրված է եղել Փերրիի ինքնակենսագրական ֆիլմի՝ Katy Perry: Part of Me֊ի համար, որը թողարկվել է 2012 թվականի հուլիսին։


== Քննադատների կարծիքը ==
Քննադատները շատ դրական արտահայտվեցին երգի մասին, անվանելով այն Փերրիի բոլոր ժամանակների լավագույն բալլադը՝ «Thinking of You»ն։ Էմի Սիարետտոն PopCrush֊ից գովաբանեց երգչուհու ձայնի հստակ տոնը, հետագայում գնահատելով 4 աստղ, հնարավոր 5֊ից։ Իսկ Բիլլ Լամբը՝ «About.com»֊ից, նշանակեց 4 աստղ, հնարավոր 5֊ից, անվանելով 2012 թվականի լավագույն երգը։


== Կենդանի կատարումներ ==
Քեթի Փերրին իր Wide Awake երգը առաջինը կատարել է Billboard Music Awards 2012֊ում։


== Չարթեր և հավաստագրեր ==


== Թողարկման պատմություն ==


== Ծանոթագրություններ ==
Ալեքսանդր Թամանյանի հուշարձան (Երևան)

Ալեքսանդր Թամանյանի հուշարձան, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Կասկադ համալիրի առջևում, տեղադրվել է 1974-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։


== Հեղինակներ ==
Ճարտարապետ՝ Սեդա Պետրոսյան
Քանդակագործ՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Արտաշես Հովսեփյան


== Տվյալներ ==
Հուշարձանը կառուցված է բազալտից ու գրանիտից, բարձրությունը 3 մետր է։
Քարերը, որոնց հենվում է ճարտարապետը, խորհրդանշում են. ձախ կողմինը՝ հին ճարտարապետությունը, աջը՝ նոր ժամանակաշրջանի, իսկ ինքը՝ Թամանյանը, կամուրջ է գցում այդ երկու ժամանակաշրջանների միջև և նորագույն ճարտարապետության շնորհիվ կերտում մայրաքաղաքը։
Ալեքսանդր Թամանյանի հուշարձանի պատվանդանի աջ անկյունում գծագրված է Երևանի հատակագիծը, որի մոտ փորագրված է Թամանյանի մասին Եղիշե Չարենցի հետևյալ տողը. «Նա տեսել է երևի արևային մի քաղաք»։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Լեսարնյա

Լեսարնյա (ուկրաիներեն՝ Лісарня), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Մուկաչևոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լեսարնյա գյուղում բնակվում էր 269 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,506 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 531,62 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Կանիմիրի

Կանիմիրի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ջոն Հատոն

Ջոն Մեթյու Պատրիկ Հատոն, բարոն Հատոն Ֆերնեսսկիյ (անգլ.՝ John Matthew Patrick Hutton, Baron Hutton of Furness, մայիսի 6, 1955(1955-05-06), Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն),   բրիտանացի քաղաքական գործիչ՝ Մեծ Բրիտանիայի Լեյբորիստական կուսակցությունից։
Ծնվել է Լոնդոնում։ Երբ նա 8 տարեկան էր, ծնողները տեղափոխվել են Էսսեկսի Ուեստկլիֆ ոն Սի քաղաք։ Ավարտել է Օքսֆորդի համալսարանը, 1978 թվականին ստացել է քաղաքացիական իրավունքի բակալավրի աստիճան (BCL): Դասավանդել է Նորտումբրիական համալսարանում, 1980-ական թվականների վերջին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին և Լեյբորիստական կուսակցությունից Եվրոխորհուրդի ընտրություններին, բայց առաջին հերթին ընտրվել է Համայնքի պալատում՝ 1992 թվականին։ Երկար ժամանակ մնացել է երկրորդական դերերում՝ զբաղվելով Դեպարտամենտի առողջապահության պարտավորությամբ։ 2001 թվականին ներառվել է Մեծ Բրիտանիայի Գաղտնի միություն։ 2005 թվականին դարձել է աշխատանքի և կենսաթոշակային ապահովության նախարար։ 2006 թվականին Հատոնը եղել է Հորդոն Բրաունի ընտրության ընդդիմադիր և BBC-ի հարցազրույցի ժամանակ անգամ բնութագրել է Բրաունին այսպես՝ «fucking disaster»։ 2007 թվականին ստացել է բիզնեսի, կարգավորման և ձեռնարկատիրության գործերի նախարարի պաշտոն, իսկ 2008 թվականին ընտրվել է պաշտպանության նախարար։ 2009 թվականի հունիսի 5-ին մնացած նախարարների հետ պաշտոնաթող է եղել։ Ներկա պահին համարվում է Թագավորական միասնական համալսարանի պաշտպանական ուսումնասիրության ներկայացուցիչ։
Հատոնը նաև համարվում է 2008 թվականին հրատարակված «Kitchener’s Men» գրքի հեղինակ, որը նվիրված է Barrow and Furness խմբի անդամ,Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից՝ բրիտանացի զինվորի առօրյա կյանքին, ում շնորհիվ Հատոնն ընտրվել է Համայնքի պալատում։


== Ծանոթագրություններ ==
Պոմոզովկա (գյուղ, Երշիչսկի շրջան)

Պոմոզովկա (ռուս.՝ Помозовка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Օրատովկա

Օրատովկա (ուկրաիներեն՝ Оратівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Օրատովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1670 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օրատովկա գյուղում բնակվում էր 285 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Երեխաները՝ մեծահասակների արատների զոհեր

Երեխաները՝ մեծահասակների արատների զոհեր, մարդկային արատների հուշարձան Մոսկվայի «Բոլոտնայա» հրապարակում, Մոսկվայի Կրեմլից 610 մետր հյուսիս։


== Պատմություն ==
Հուշարձանը բաղկացած է 15 բրոնզե քանդակներից, որոնք արտացոլում են մարդկային ցեղի արատները՝ ալկոհոլիզմ, թմրամոլություն, մարմնավաճառություն, գողություն, անտեղյակություն, ստախոսություն, անտարբերություն։ Արձանախմբի կենտրոնում նախադպրոցական տարիքի աղջիկ և տղա են, որոնք շարժվում են աչքերը կապած, ոտքերի մոտ ընկած է հեքիաթների գիրքը։
Հուշարձանի բացումը կատարվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործ՝ Միխայիլ Շեմյակին
ճարտարապետներ՝ Վյաչեսլավ Բուխաև, Անդրեյ Եֆիմով


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Children – Victims Of Adult Vices: Sadistic And Terryfying Sculptures In Moscow Park
Children are the Victims of Adult Vices, Bolotnaya Square, Moscow
(3035) Չամբերս

(3035) Չամբերս (անգլ.՝ Chambers), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1924 թվականի մարտի 7-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,637568 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2926 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9825 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1564,6 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,230091 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,59° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(3035) Չամբերս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Հարի Շենդլինգ

Հարի Էմանուել Շենդլինգ (անգլ.՝ Garry Emmanuel Shandling, նոյեմբերի 29, 1949(1949-11-29), Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ - մարտի 24, 2016(2016-03-24), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, կոմիկ, ռեժիսոր, պրոդյուսեր  և գրող, նա առավել հայտնի է դարձել «Հարի Շանդլինգի շոուն» և «Լարի Սանդերսի շոուն» սիթքոմների իր դերերով։
Իր 40֊ամյա կարիերայի ընթացքում Շենդլինգն առաջադրվել է 19  Պրայմ թայմ «Էմմի» մրցանակի մրցանակի, երկու «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ մրցանակների և անվանակարգերի։ Նա չորս անգամ եղել է «Գրեմմի» մրցանակաբաշխության հաղորդավար և երեք անգամ՝ «Էմմի» մրցանակաբաշխության հաղորդավար։


== Կենսագրություն ==
Հարի Էմանուել Շանդլինգը ծնվել է Չիկագոյում, ռուսական ծագմամբ հրեական ընտանիքում, 1949 թվականի նոյեմբերի 29-ին ։ Մայրը՝ Մյուրիել Էստել Սինգերը (1922-2011), եղել է կենդանիների խանութի սեփականատեր, հայրը՝ Իրվինգ Շենդլինգը (1919-1985)՝ տպարանի սեփականատեր։
Հարին ունեցել է մեծ եղբայր՝ Բարրի Ֆիլիպը (1947-1960), որ մահացել է ցիստիկ ֆիբրոզից, երբ Հարին եղել է 10 տարեկան։
Սովորել է  Պալո Վերդեի ավագ դպրոցում, որն ավարտելուց հետո ընդունվել է Արիզոնայի համալսարան, սկզբում մասնագիտացել էլեկտրատեխնիկայի ոլորտում, հետագայում՝ մարքեթինգի։

1973 թվականին Շենդլինգը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ ժամանակավորապես աշխատանքի է գովազդային գործակալությունում, այնուհետև վաճառքի հանել «Սանֆորդ և որդին» հեռուստասերիալի մի քանի դրվագների սցենարներ։ Բացի այդ, նա գրել է նաև «Welcome Back Cotter» և «Three is Company» սիթքոմների սցենարները։
1978 թվականին Շենդլինգն իր առաջին բեմադրությունն է կատարել Լոս Անջելեսի «Comedy Store»  կատակերգական  ակումբում։ 
1984 թվականին նա հանդես է եկել «Հարրի Շենդլինգ. միայնակ Վեգասում» առաջին հատուկ ելույթով, որը հեռարձակվել է «Showtime» մալուխային հեռուստաալիքով։
1986 թվականին նույն հեռուստաալիքով ցուցադրվել է նրա երկրորդ բեմադրությունը՝ «Հարի Շենդլինգի շոու. 25-րդ հատուկ տարեդարձ»»։ Երրորդ հատուկ բեմադրությունը թողարկվել է 1991 թվականին և եղել Է «HBO Comedy Hour» կատակերգական շոուի մի մասը։
Սենատոր Սթերնի դերը մարմնավորել է «Marvel Studios» ընկերության երկու կինոնկարներում՝ «Երկաթե մարդը 2» և «Կապիտան Ամերիկա։ Ձմռան զինվորը»։
Հարի Շենդլինգը մահացել է հիվանդանոցում, 2016 թվականի մարտի 24-ին։ Մահվան պատճառը չի նշվում, հայտնի է, որ դերասանը չի տառապել խրոնիկական հիվանդություններով։ 


== Անձնական կյանք ==

Հարին զբաղվել է բասկետբոլով և բռնցքամարտով։ Նա ամուսնացած չի եղել և հազվադեպ է խոսել իր անձնական կյանքի մասին։ 1987-1994 թվականներին նա հանդիպել է դերասանուհի և նախկին մոդել Լինդա Դուկետի հետ։ Վերջինս Հարիի հետ նկարանահանվել է «Լարի Սանդերսի շոուն» սիթքոմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հարի Շենդլինգ Թվիթթերում
Հարի Շենդլինգ Internet Movie Database կայքում
Garry Shandling on Charlie Rose via Google Video (2006)
Museum of Broadcasting: It's Garry Shandling's Show / The Larry Sanders Show
Filmbug.com: Garry Shandling
Garry Shandling
Տամանվայամ

Տամանվայամ (ռուս.՝ Таманваям), գետ Ռուսաստանում, Կամչատկայի թերակղզու հյուսիս-արևմուտքում։ Հոսում է Օլյուտորսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում։ Գետի երկարությունը 57 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիրո-Կոլիմսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 19060000212120000002204
Ավազանի կոդը - 19.07.00.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 20
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Մյուրե (շրջան)

Մյուրե (շրջան) (ֆր.՝ Muret), շրջան (ֆր.՝ Arrondissement) Ֆրանսիայում Միջին Պիրենեյան մարզ երկրամասի շրջաններից մեկն է։ Շրջանի դեպարտամենտ` Վերին Գարոն։ Սուպերֆեկտուրա՝ Մյուրե։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 186503 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 114 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 1639 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն — Մյուրե շրջան (ֆր.)
Քորին Մերինան

Քորին Մերինան (անգլ.՝ Corinne Marrinan; սեպտեմբերի 2, 1974(1974-09-02), Նյու Յորք, Նյու Յորք), թատրոնի  ամերիկացի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր։ 2006 թվականին տեղի ունեցած Օսկարի 78-րդ մրցանակաբաշխության դափնեկիր (2005)։


== Կենսագրություն ==
Քորին Մերինանը ծնվել է 1974 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Նյու Յորքում (ԱՄՆ)։ 1995 թվականին ավարտել է Բոստոնի համալսարանը։
Բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո որպես թատրոնի ռեժիսոր աշխատել է Գուդմանա թատրոնում։ Ավելի ուշ սկսել է աշխատել կինոյի և հեռուստատեսության ոլորտում։
2001 թվականին «Ոտքի մատների վրա» վավերագրական ֆիլմի համար առաջադրվել է Էմմի մրցանակի (երաժշտությունը՝ «Ladysmith Black Mambazo»):
2006 թվականին  «Հաղթանակի ձայներ. Նոման Կորվինի ոսկեդարը» (անգլ.՝ A Note of Triumph: The Golden Age of Norman Corwin)» լավագույն վավերագրական կարճամետրաժ ֆիլմի անվանակարգում արժանացել է Օսկար մրցանակի (2005)։


== Ֆիլմագրություն ==
Սցենարիստ2000-2011 — «C.S.I.Հանցավայր» (անգլ.՝ CSI: Crime Scene Investigation)Պրոդյուսեր2000 թվական — «Ոտքի մատների վրա»։ Երաժշտություն Ladysmith Black Mambazo / (անգլ.՝ On Tiptoe: The Music of Ladysmith Black Mambazo)
2000-2011 — «C.S.I.Հանցավայր» (անգլ.՝ CSI: Crime Scene Investigation)
2002-2011 — «C.S.I.: Հանցավայր Մայամի» / CSI: Miami
2004-2011 — «C.S.I.: Հանցավայր Նյու Յորք» / CSI: NY
2005 թվական —  «Հաղթանակի ձայներ. Նոման Կորվինի ոսկեդարը» /(անգլ.՝ A Note of Triumph: The Golden Age of Norman Corwin)»
2009 — «Մութ լույս․ կույր լուսանկարիչների արվեստ» / (անգլ.՝ Dark Light: The Art of Blind Photographers)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կորին Մէրինեն (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Կորին Մէրինեն КиноПоиск կայքում
Պրեոբրաժենսկ (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)

Պրեոբրաժենսկ (ռուս.՝ Преображенск), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Մակ-Ֆերսոն շրջան (Հարավային Դակոտա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մակ-Ֆերսոն շրջան (այլ կիրառումներ)Մակ-Ֆերսոն շրջան (անգլ.՝ McPherson County), ԱՄՆ Հարավային Դակոտա նահանգի 66 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.945 կմ² է, բնակչությունը՝ 2.459 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Լիոլա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1873 թ.։
Ջասթին Չեմբերս

Ջասթին Չեմբերս (անգլ.՝ Justin Chambers հուլիսի 11, 1970(1970-07-11), Սփրինգֆիլդ, Օհայո, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան և մոդել, որը առավել հայտնի է «Գրեյի անատոմիա» երկարատև հեռուստասերիալում խաղացած Ալեքս Կարևի դերով։


== Կարիերա ==
Չեմբերսը մոդելի իր կարիերան սկսել է Փարիզում։ Նա Եվրոպայում, Ճապոնիայում և Միացյալ Նահանգներում աշխատել է Քելվին Քլայնի, Ջորջիո Արմանիի և Դոլչե և Գաբանայի համար։ Այն բանից հետո, երբ որոշել է սկսել իր դերասանական կարիերան, Չեմբերսը տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ HB Studios-ում չորս տարի սովորել է դերասանական վարպետություն։
1995 թվականին, ինչպես նաև շատ ուրիշ մոդելներ, Չեմբերսը իր դեբյուտային դերը կատարել է «Այլ աշխարհ» ցերեկային սերիալում։ Նա շուտով հեռացվել է սերիալից և դրանից հետո փորձել է իր կարիերան կառուցել փրայմ թրայմ սերիալներում։ Նա հայտնվել է մի քանի սերիալներում, իսկ 1998 թվականին «Քառանկյուն» փրայմ թրայմ հեռուստասերիալում ստացել է կանոնավոր դեր՝ փորձելով ստեղծել «Դալլաս» սերիալի նոր տարբերակը, որը փակվել է երկու էպիզոդից հետո։ Հաջորդ տարում նա առաջնաելույթ է ունեցել մեծ էկրանում՝ «Ազատության բարձունքները» ֆիլմում, որից հետո նկարահանվել է «Հարսանեկան իրարանցում» ռոմանտիկ կատակերգությունում՝ որպես Ջենիֆեր Լոպեսի ամուսին, որի հաջողությունից հետո նա խաղացել է «Հրացանակիրը» և «Կենդանակերպ» ֆիլմերի գլխավոր դերերում։
2005 թվականին Շոնդա Ռայմսը Չեմբերսին ընդունել է իր «Գրեյի անատոմիա» սերիալում, որը հանկարծակի բավականին մեծ հաջողության է հասել և արդյունքում դարձել է տասնամյակի ամենաքննարկվող և վարկանիշային հեռուստանախագծերից մեկը։ 2007 թվականին նա այլ դերասանների հետ արժանացել է ԱՄՆ կինոդերասանների գիլդիա մրցանակի՝ դրամատիկական սերիալում լավագույն դերասանական կազմի համար


== Անձնական կյանք ==
Ջասթին Չեմբերսը ծնվել է Օհայո նահանգի Սփրինգֆիլդ քաղաքում։ Հայրը եղել է շերիֆի տեղակալ, իսկ մայրը՝ տնային տնտեսուհի։ 1993 թվականին ամուսնացել է իր մոդելային գործակալության գործընկեր Քեյշի հետ։ Զույգը ունեցել է չորս երեխա՝ Իզաբելլան, Մայա և Կայլա երկվորյակները, Եվան և Ջեքսոնը։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Ֆիլմեր ===


=== Հեռուստատեսություն ===


== Ծանոթագրություններ ==
Կիտմա

Կիտմա, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Կումիր գետի ձախ ափից 31 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կիլոմետր է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության հատվածը՝ գետի գետային ենթաավազանը՝ Բիա ու Կատուն գետերը։
Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստած Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսական տարածաբաժանման երկրաբանական համակարգի տվյալներով՝

Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200312115100009051
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115100905
Ավազանի կոդը - 13.01.02.003
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
В статье использована информация, предоставленная Федеральным агентством водных ресурсов из перечня водных объектов, зарегистрированных в государственном водном реестре по состоянию на 29.03.2009.
Ռոլֆ Հերման Նևանլինա

Ռոլֆ Հերման Նևանլինա (անգլ.՝ Rolf Herman Nevanlinna, հոկտեմբերի 22, 1895(1895-10-22)[…], Յոենսուու, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 28, 1980(1980-05-28)[…], Հելսինկի, Ֆինլանդիա), ֆինն մաթեմատիկոս, եղել է Ֆինլանդիայի ակադեմիայի հիմնադիր անդամ (1948 թ.)։ Ավարտել է Հելսինկիի համալսարանը (1917 թ.)։ Եղել է Հելսինկիի համալսարանի (1926 թվականից) և Ցյուրիխի համալսարանի (1946 թվականից) պրոֆեսոր։ 1941-1945 թվականներին եղել է Հելսինկիի համալսարանի ռեկտորը։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են անալիտիկ և մերոմորֆ ֆունկցիաների տեսությանը, ռիմանյան մակերևույթների տեսությանը, գծային տարածություններին և, այսպես կոչված, բացարձակ անալիզին։ Անալիտիկ և մերոմորֆ ֆունկցիաների տեսության մեջ Նևանլինայի մշակած (որոշ մասը եղբոր՝ Ֆրիտյոֆ Նևանլինայի հետ) նոր մեթոդներն ընկած են մերոմորֆ ֆունկցիաների արժեքների բաշխման տեսության հիմքում, այդ տեսության ամենահիմնական արդյունքներից են Նևանլինայի երկու հիմնական թեորեմները։ Օգտագործելով հարմոնիկ չափի և հիլբերտյան տարածության մեթոդները՝ Նևանլինան մեծարժեք արդյունքներ է ստացել ռիմանյան մակերևույթների, ինչպես նաե պոտենցիալի տեսության մեջ։ Նշանակալից է Նևանլինայի ազդեցությունը կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության հայկական գիտական դպրոցի կազմավորման վրա։ Շրջանում և կիսահարթության մեջ մերոմորֆ ֆունկցիաների ֆակտորիզացիայի, ինչպես նաե մերոմորֆ ֆունկցիաների արժեքների բաշխման վերաբերյալ Նևանլինայի դասական արդյունքները զարգացում են գտել հայ մաթեմատիկոսների աշխատանքներում։ Նևանլինան մասնակցել է 1965 թվականին Երևանում տեղի ունեցած ֆունկցիաների տեսության միջազգային գիտաժողովին։ Նևանլինան շատ երկրների ակադեմիաների անդամ կամ պատվավոր անդամ էր։ 1959-1962 թվականներին եղել է Մաթեմատիկոսների միջազգային միության պրեզիդենտը։


== Ծանոթագրություններ ==
Ոսկեհաթ

Ոսկեհաթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 40 կմ հյուսիս, Ոսկեհաթ գետակի հովտում։ Մտնում էր Ստորին Բասենի մեջ։


== Օգտակար հանածոներ ==
Գյուղի տարածքում կան ոսկու հանքեր։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Արքայից գավառ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արքայից (այլ կիրառումներ)Արքայից գավառ, գրաբար՝ Արքայից գաւառ, գավառ Մեծ Հայքի Մոկք նահանգի կազմում։


== Տես նաև ==
Մոկք
Մեծ Հայքի վարչական բաժանում


== Արտաքին հղումներ ==
Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը


== Ծանոթագրություններ ==
Պերճ Գևորգյան

Պերճ Երեմի Գևորգյան (նոյեմբերի 7, 1913(1913-11-07), Երևան, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 31, 1977(1977-12-31), Մոսկվա, ԽՍՀՄ, թաղված է Երևանում), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։


== Կենսագրություն ==
Պերճ Գևորգյանը ծնվել է հին Երևանի Սուլթանսկի պերեուլոկ կոչվող նեղլիկ փողոցի (հետագայում Եկմալյան) N 8 տանը, 1913 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Երեմ Գևորգյանի բազմանդամ ընտանիքի վերջին՝ վեցերորդ զավակն էր։
1922-1929 թվականներին սովորել է Երևանի N 5 յոթնամյա դպրոցում։ 1928 թվականի ձմռան կեսերին վեցերորդ դասարանցի 14-ամյա Պերճը մորաքրոջ տղայի հետ առաջին անգամ թատրոն գնաց։ Իսկական թատրոնի մասին դեռ գաղափար չուներ։ Թեև դպրոցում աշակերտական ներկայացումներ տեսել էր, երբեմն նաև մասնակցել ուսուցիչների ղեկավարությամբ կազմակերպված թատերախաղերին։ Այդ օրը թատրոնում Ավետ Ավետիսյանը, Գուրգեն Ջանիբեկյանը, Սյուզան Գարագաշին, Բագրատ Մուրադյանը և այլ հայտնի դերասաններ խաղում էին «Խաթաբալա» ներկայացումը։ Այս ներկայացումը Պերճ Գևորգյանի համար եղավ ճակատագրական։ Այդ օրվանից տարվեց թատրոնով։ Դրանից հետո շատ էր տեսել թատրոններ, սակայն առաջինը՝ «Խաթաբալան» նրա համար ուրիշ էր։
Յոթնամյա դպրոցն ավարտելուց հետո նա արդեն սովորում էր Մյասնիկյանի անվան միջնակարգ դպրոցում, որն այդ տարիներին գտնվում էր Ամիրյան փողոցի վրա։ Լավ էր սովորում։ Սիրում էր պատմությունը, բնագիտությունը, մաթեմատիկան․․․ բայց ամենից շատ նրան հրապուրում էին մայրենի լեզուն ու գրականությունը։
1933 թվականից եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի դերասան, 1941-1944 թվականներին՝ Նոր Բայազետի, Վաղարշապատի թատրոնների դերասան, 1944 թվականից կրկին աշխատել է ԵՊՀԹ-ում։


== Դերեր ==
Խաղացել է դրամատիկական և բնութագրական դերեր։ 

Օթարյան՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
Սարգիս՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ»
Օրգոն՝ Մոլիերի «Տարտյուֆ»
Թիզբե՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը»


== Ֆիլմեր ==
«Նվագախմբի տղաները», 1960
«Ում է ժպտում կյանքը», 1957


== Գրականություն ==
Ստամբոլցյան Գ., Պերճ Գևորգյան, Ե., 1976:


== Ծանոթագրություններ ==
Կարլեն Ղամբարյան

Կարլեն Ղամբարյան Հմայակի (1927, փետրվարի 17, գ․ Ժդանով (ներկայումս՝ Կիրովականի տարածքում)), կուսակցական և պետական աշխատող։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1977), ԽՄԿԿ անդամ 1946)։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Երևանի Կ․ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկա-մեքենաշինական ֆակուլտետը (1950 թ.), ՍՄԿԿ ԿԿ-ի բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1958 թ.)։ 1950 թվականից աշխատել է Երևանի էլեկտրատեխնիկական գործարանում։ 1955 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Օրջոնիկիձեի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1958 թվականից աշխատել է ՀԿԿ ԿԿ-ի ապարատում։ 1959 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Հրազդանի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1961 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի արդյունաբերության և տրանսպորտի բաժնի վարիչ, միաժամանակ (1963-1965 թթ.)՝ արդյունաբերության և շինարարության ղեկավարման գծով ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի նախագահի տեղակալ։ 1975-1981 թվականներին Ղամբարյանը եղել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1981 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի քարտուղար և ՀԿԿ ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։ 1960 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ։ ՀԽՍՀ V-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 4 շքանշաններով և մեդալներով։
Դոնսկոե (քաղաքատիպ ավան, Սոետլոգորսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԴոնսկոեԴոնսկոե (ռուս.՝ Донское), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Սոետլոգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2921 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Լապովա (Կիխտի վտակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լապովա (այլ կիրառումներ)Լապովա (ռուս.՝ Лапова), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կիխտ գետի ձախ ափում՝ 46 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։ Լապովաի ակունքը գտնվում է գրեթե անմարդաբնակ Ուշակովի գյուղի մոտ, և Կովիրիխայից 5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք Կորոլիխա գյուղի մոտ։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 03020100112103000006198
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103000619
Ավազանի կոդը - 03.02.01.001
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Տիեզերական սարքավորում

Տիեզերական սարքավորում (կամ Տիեզերական ապարատ), տիեզերական թռիչքների համար նախատեսված տիեզերանավ կամ տիեզերամեքենա։ Տիեզերական սաքավորումները օգտագործվում են տարբեր նպատակներով, այդ թվում կապի, Երկրի հետևման, օդերևութաբանության, նավարկման, մոլորակների հետազոտման և մարդկանց և ուղբեբեռերի փոխադրման համար։
Տիեզերանավը շուրջերկրյա ուղեծիր բերվող տիեզերական թռչող ապարատ, որը կարող է հաղթահարել Երկրի ձգողականության ուժը, շարժվել դեպի Արեգակնային համակարգի մոլորակները կան դեպի աստղերը։ Շուրջերկրյա ուղեծիր դուրս բերելիս տիեզերանավը հաղթահարում է տիեզերական առաջին արագությունը, դեպի Լուսին կամ Արեգակնային համակարգի այլ մոլորակներ շարժվելիս՝ տիեզերական երկրորդ արագությունը, իսկ Արեգակի ձգողության դաշտից դուրս գալու և դեպի աստղեր շարժվելու դեպքում՝ տիեզերական երրորդ արագությունը։ Տիեզերանավը անհրաժեշտ արագագություն է ձեռք բերում շարժիչների օգնությամբ։ Տարբերվում են տիեզերանավի ավտոմատ և օդաչուավոր ռեժիմներով թռիչքներ։ Տիեզերանավերի տարբերիչ առանձնահատկություններն են. կենսաապահովման համակարգով հանդերձված հերմետիկ խցիկ, անձնակազմի անդամներին Երկրի վերադարձնող իջեցվող ապարատ, շարժիչային տեղակայանքի և շարժման կողմնորոշման ու կառավարման համակարգեր (հնարավորություն են տալիս մանևրների և վայրէջքի ժամանակ փոխել թռիչքի ուղեծրերը)։ Երկրակենտրոն ուղեծրով թռիչքների համար նախատեսված տիեզերանավերը հաճախ անվանում են տիեզերանավ-արբանյակներ, իսկ դեպի երկնային այլ մարմիններ թռիչքներ կատարելու համար նախատաեսված տիեզերանավերը՝ միջմոլորակային։ Արդեն ստեղծվել են և գործում են մարդկանց և բեռները երկրակենտրոն ուղեծիր հասցնելու, ուղեծրակայանների հետ կապ պահպանելու բազմակի օգտագործման տիեզերանավեր։


== Արտաքին հղումներ ==
NASA: Space Science Spacecraft Missions Archived 2005-11-08 at the Wayback Machine.
NSSDC Master Catalog Spacecraft Query Form
Early History of Spacecraft
Basics of Spaceflight tutorial from JPL/Caltech
Տիեզերական սարքավորումների թանգարան
Հայսմավուրք (4692)

Հայսմավուրք (4692), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4692 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1604 թվականին Խաչատուր քահանա գրչի և իրակոս քահանա գրչի կողմից Խիզանում։ Ստացողը եղել է Խոջա Ավետիսը և Խոջա Ամիրազան։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 40x27 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 615 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 2, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։  Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ շերտազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 4բ, 106բ, 247ա, 397ա, 611բ և այլուր, հետագայի՝ 614ա (17-րդ դար), 397ա (1750 թ.), 397ա (1803, 1811 թթ.), 614բ (1822 թ.), 397ա (1825, 1828, 1835 թթ.):


== Բովանդակություն ==
P Արտագրել առանձին կետերով։


== Ծանոթագրություններ ==
Խարիսթվալի

Խարիսթվալի (վրաց.՝ ხარისთვალი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1720 մետր բարձրության վրա։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 14 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==