Կենուլ Բիսոն Սարո Վիվա

Կենուլ Բիսոն Սարո Վիվա (անգլ.՝ Kenule "Ken" Beeson Saro-Wiwa, հոկտեմբերի 10, 1941(1941-10-10)[…], Bori, Նիգերիայի պրոտեկտորատ - նոյեմբերի 10, 1995(1995-11-10)[…], Պորտ Հարկորտ, Նիգերիա), նիգերիացի գրող և հասարակական գործիչ։ Անդրազգային կորպորացիաներին և նիգերիական կառավարությանն ուղղված ոչ բռնի դիմադրության շարժման հիմնադիրն է, որը պայքարում էր զինված բռնապետության դեմ։


== Կյանք ==
Ծնվել է Դելտայում (Նիգերիա), օգոնիի ցեղապետի ընտանիքում։ Կենի քույրը եղել է երկրում հայտնի բժիշկ և իրավապաշտպան։ Սովորել է Նիգերիայի հնագույն Իբադանյան համալսարանում։ Դասավանդել է, աշխատել Բոնի քաղաքի վարչությունում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ աջակցել է դաշնային կառավարությանը։ Պատերազմական և հետպատերազմական ժամանակների հետ է կապված գրականությունում և հեռուստատեսությունում նրա աշխատանքի սկիզբը։
Որոշ ժամանակ Սարո Վիվան զբաղեցրել է շրջանի լիազորի պաշտոնն` ըստ իր մասնագիտության, բայց արդեն այդ ժամանակ նրան հուզում էր օգոնիի ծանր վիճակը և ամենակարող արտասահմանյան նավթարդյունաբերող ընկերությունները։ Այդ ոլորտում բախում է առաջացել ղեկավարության հետ, որն էլ հանգեցրել է  պաշտոնաթողության։
Բնության և փոքր ազգերի ոչնչացման դեմ ոչ բռնի դիմադրության քարոզչության հիմնական ընթացքը համընկել է գեներալ Իբրահիմ Բաբանգիդայի կառավարման ժամանակաշրջանի հետ։ Սարո Վիվան ստեղծել է MOSOP (Օգոնի ցեղի ապրելու շարժումը) զանգվածային կազմակերպությունը։ 1992 թվականին Բաբանգիդան կորցրել է իր հզորությունը, և գրողը ընտրությունների խափանմանը նախապատրաստվելու համար անօրինական կերպով ձերբակալվում է։
Արշավն ակտիվ գործունեություն է ունեցել նաև Սանի Աբաչի իշխանության ժամանակ, ինչն էլ հանգեցրել է կառավարության ատելությանը։ Ինչպես կանխատեսում էին «կանաչները», Աբաչը գործում էր Royal Dutch Shell ընկերության համաձայնությամբ։ Սկսվում են օգոնիների ջարդերը։
Սպանվել են 4 ցեղապետներ, որոնք աջակցում էին Աբաչին, ըստ մի տարբերակի դա պրովոկացիա էր` ընդդեմ MOSOP-ի, իսկ ըստ մյուս տարբերակի` օգոնիների մի մասը գոհ չէր քաղաքացիական անհնազանդության արդյունքներից, որը քարոզում էր Սարո Վիվան և որոշում է անցնել դիմադրության բռնի ձևին։
Այսպես թե այնպես, Սարո Վիվան և 8 մարդ ձերբակալվում են` մեղադրվելով որպես մասնակից 4 ցեղապետերի սպանության համար և դատապարտվում են կախաղանի։ Դատը անց է կացվում բազմաթիվ խախտումներով։ Սարո Վիվիի ազատության համար ելույթ են ունեցել ԱՄՆ-ի, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության, Մեծ Բրիտանիայի, Ազգերի համագործակցությունը, Amnesty International-ը։
1995 թվականի նոյեմբերին դատավճիռը իրագործվում է։ Դրան հաջորդել է Նիգերիայի անդամակցության դադարեցումը Համագործակցությանը, բազմաթիվ սանկցիաներ։ 2006 թվականին Լոնդոնում բացվել է Սարո Վիվանի հուշարձանը։
2017 թվականին նրա պատվին է անվանվել Zasphinctus sarowiwai մրջյունը։
Գրողի հարազատները երկար ժամանակ դատի էին տալիս Shell-ին` նրա մահվան համար, 2009 թվականին ընկերությունը համաձայնում է վճարել ավելի քան 15 միլիոն դոլոր փոխհատուցում։
Սարո Վիվիի որդին` Կեն Վիվին, հայտնի լրագրող է և նախագահներ Օլուսեգուն Օբասանջոի և Ումար Յար-Ադուայի խորհրդականը։


== Ստեղծագործություն ==
Sozaboy: A Novel in Rotten English
On a Darkling Plain
The Singing Anthill
A Month and a Day: A Detention Diary
Mr B
Basi and Company
Prisoners of Jebs
Nigeria: The Brink of Disaster
Genocide in Nigeria


== Մրցանակներ և պաշտոններ ==
Ներկայացուցչություն չունեցող ազգերի կազմակերպության փոխնախագահ (1993-1995)
Հոլդմանի մրցանակ (1995)


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Нигерия не вписалась в рыночную конъюнктуру (Коммерсант)
Статья на anticomprador.ru
Начался суд над компанией Shell по обвинению в убийстве нигерийского оппозиционера
Shell заплатит $15,5 млн за причастность к убийствам