Տապաժոշ ազգային անտառ

Տապաժոշ ազգային անտառ (պորտ.՝ Floresta Nacional do Tapajós), ազգային անտառ Բրազիլիայի Պարա նահանգում։ Այն օժանդակում է բնական ռեսուրսների կայուն շահագործումը Ամազոն խոնավ անտառի տարածքում։


== Տեղագրություն ==
Տապաժոշ ազգային անտառն ունի 549066.87 հա տարածք։ Տեղակայված է Բելտերրա, Ավեյրու, Ռուրոպոլիս ու Պլակաս շրջաններում՝ Պարա նահանգում։
Միավորումը սահմանակից է Կուպարի գետին, Տապաժոշին, վերջինիս վտակին և Սանտարեն-Կույաբա BR-163 ճանապարհին։ Անտառի մի հատված ցամաքեցվել է Տապաժոշից՝ դեպի արևմուտք,  իսկ մի մասը՝ Կուրուա Ունա գետային ավազանից՝ դեպի արևելք։ Մոջու դոշ Կամպոշ գետը՝ Կուրուա Ունայի վտակը, սկիզբ է առնում անտառից։ Անտառի մի կողմում՝ Տապաժոշ գետափի երկայնքով, կան գետահովիտներ և կտրտված խոր ձորեր՝ մոտ 100 մետր բարձրությամբ։ Հարթ տարածքները պարբերաբար հեղեղվում են անձրևոտ եղանակին։ Գետից ավելի հեռու, անտառը գտնվում է Տապաժոշ-Շինգու հարթավայրում՝ 120-170 մետր բարձրության վրա։


== Շրջակա միջավայր ==
Տապաժոշ ազգային անտառը Ամազոն բիոմում է։ Տարեկան տեղումների քանակը 1820 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 21-ից մինչև 31 °C, իսկ միջինը` 26 °C է։
Անտառն ընդգրկում է խիտ խոնավ անտառ՝ ծառերով, տարվա ընթացքում հեղեղված ողողատային անտառով, ինչպես նաև բաց արևադարձային անտառից՝ արմավենու որթատունկերով ու երկրորդային անտառով՝ սահմանների և մուտքի շավիղների երկայնքով։ Ծառատեսակներից են՝ Aniba canelilla, Attalea maripa, Ceiba pentandra, Hura creptans, Orbignia martiana և այլն։


== Պահպանություն ==
Տապաժոշ ազգային անտառը ստեղծվել է 1974 թվականի փետրվարի 19-ի 73․684 հրամանագրով, որը փոփոխվել է 2012 թվականի հունիսի 25-ի 12․678 օրենքով։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից։ Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության VI կատեգորիային (բնական ռեսուրսի կայուն օգտագործմամբ պահպանվող տարածք)։ Նպատակն է աջակցել անտառային ռեսուրսների կայուն բազմակի օգտագործմանը և գիտական հետազոտությունների իրականացմանը՝ շեշտը դնելով հայրենի անտառների կայուն շահագործման մեթոդների վրա։ Պահպանվող տեսակներից են՝ սպիտակավիզ կապիկը (Ateles marginatus), հսկա զրահակիրը (Myrmecophaga tridactyla), յագուարը (Panthera onca) և մեծ ջրասամույրը (Pteronura brasiliensis)։
Ամազոնիայում կենսոլորտային-մթնոլորտային հսկայածավալ գիտափորձը քանակապես հաշվվում է ածխաթթու գազի և ջրի էկոհամակարգի զուտ փոխանակումը Տապաժոշ անտառի հիմնական տարածքում՝ որոշելով CO2-ի ընդհանուր քանակը և կլանումը չխաթարված անտառից։ Սա Հարվարդի համալսարանի և Բրազիլիայի Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի (INPE) միջազգային ուսումնասիրության նախաձեռնությունն է։ Այն հետազոտում է, թե հողօգտագործման և կլիմայի փոփոխությունները ինչպես կազդեն Ամազոնի շրջանի և համաշխարհային կլիմայի քիմիական, կենսաբանական ու ֆիզիկական գործառույթների վրա։
Առաջարկվող Հարավային Ամազոնի էկոլոգիական միջանցքը կմիանա տարածաշրջանում ազգային անտառի այլ պահպանվող և բնիկ տարածքների հետ։ Անտառը գտնվում է տարածաշրջանում, որտեղ կան 12 կայուն օգտագործվող պահպանման տարածքներ ու 6 լիարժեք պաշտպանված տարածքներ։ Վերջիններս՝ Ամազոնիա, Ժամանշին, Ռիո Նովո և Սերրա դու Պարդու ազգային պարկերը, ինչպես նաև Սերրա դու Կաշիմբու կենսաբանական արգելոցն ու Տերրա դու Մեյու էկոլոգիական կայանը ընդգրկում են 6670422 հա։ Կայուն օգտագործվող տարածքները ներառում են Տապաժոշ բնապահպանական տարածքը և Ալտամիրա, Ամանա, Ժամանշին, Տրայրան և Իտայտուբա I, Իտայտուբա II ու Տապաժոշ ազգային անտառները, որոնք ընդհանուր ունեն 7555889 հա տարածք։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Ayres, José Márcio; Da Fonseca, Gustavo A. B.; Rylands, Anthony B.; Queiroz, Helder L.; Pinto, Luiz Paulo; Masterson, Donald; Cavalcanti, Roberto B. (2005) (պորտուգալերեն), Os Corredores Ecológicos das Florestas Tropicais do Brasil, Sociedade Civil Mamirauá, արխիվացված  օրիգինալից 2016-07-31-ին, https://web.archive.org/web/20160731063133/http://uc.socioambiental.org/sites/uc.socioambiental.org/files/Corredores%20Ecol%C3%B3gicos_PPG7_1997_0.pdf, վերցված է 2016-10-28 
 (պորտուգալերեն) Flona do Tapajós, Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation, արխիվացված  օրիգինալից 2016-05-09-ին, https://web.archive.org/web/20160509073153/http://www.icmbio.gov.br/portal/unidadesdeconservacao/biomas-brasileiros/amazonia/unidades-de-conservacao-amazonia/1963-flona-do-tapajos, վերցված է 2016-05-30 
 Large Scale Biosphere-Atmosphere Experiment in Amazonia, Atmospheric Sciences, Harvard University, արխիվացված  օրիգինալից 2011-07-19-ին, https://web.archive.org/web/20110719205355/http://atmos.seas.harvard.edu/lab/brazil/index.html, վերցված է 2016-05-31 
 Plano de Manejo da Floresta Nacional do Trairão, Localizada no Estado do Pará, Brasília – DF: ICMBio, արխիվացված  օրիգինալից 2017-02-11-ին, https://web.archive.org/web/20170211075518/http://www.icmbio.gov.br/portal/images/stories/imgs-unidades-coservacao/flona_trairao.pdf, վերցված է 2016-05-19 
 (պորտուգալերեն) Unidade de Conservação: Floresta Nacional do Tapajós, MMA: Ministério do Meio Ambiente, http://sistemas.mma.gov.br/cnuc/index.php?ido=relatorioparametrizado.exibeRelatorio&relatorioPadrao=true&idUc=123, վերցված է 2016-05-30