Լապարասկոպիա

Լապարասկոպիա (հին հունարեն՝ λαπάρα — աճուկ, որովայն + հին հունարեն՝ σκοπέω — նայում եմ ),  ժամանակակից վիրաբուժության մեթոդ, որի ընթացքում ներքին օրգանների վրա վիրահատությունները կատարվում են փոքր (սովորաբար 0.5-1.5 սմ) բացվածքների միջոցով , մինչդեռ ավանդական վիրաբուժության մեջ մեծ կտրվածքներ են պահանջվում։ Լապարասկոպիան սովորաբար իրականացվում է որովայնի կամ կոնքի խոռոչի օրգանների վրա։
Լապարասկոպիկ վիրաբուժության հիմնական գործիքը լապարասկոպն է՝ կազմված ոսպնյակ ունեցող տելեսկոպիկ խողովակից, որը սովորաբար կցվում է տեսախցիկին։ Ժամանակակից լապարասկոպները հագեցված են թվային մատրիցաներով և ապահովում են պատկերի բարձր որակ։ Խողովակը միացված է նաև օպտիկական մալուխին՝ լուսավորված «սառը» լույսի աղբյուրից (հալոգենային կամ քսենոնային լամպ)։ Որովայնի խոռոչը սովորաբար լցվում է ածխածնի երկօքսիդով (ածխաթթու գազ), որն ապահովում է բավականաչափ տեսանելիություն և տարածություն գողծողություն իրականացնելու համար։ Փաստացի, փորը փչվում է փուչիկի նման, իսկ որովայնի պատը բարձրանում է ներքին օրգանների վրայով գմբեթի նման։ Լապարասկոպիկ եղանակով կատարվող վիրահատությունների սպեկտրը շատ լայն է. խոլեցիստէկտոմիայից և հերնիոպլաստիկայից (ճողվածքի վերականգնում) մինչև գաստրէկտոմիա (ստամոքսահատում), պանկրեատոդուոդենալ ռեզեկցիա և հաստ ու ուղիղ աղիքների վրա կատարվող միջամտություններ։


== Առավելություն ==
Հանգիստ տրավմատիզմը և կարճ ժամանակահատվածները (6-7 օր), վիրահատությունից հետո արագ վերականգնումը, ցավոտ ցենսացիաների բացակայություն, ոչ մի հետվիրահատական ցավեր, որոնք դիտարկվում են, օրինակ, լապարոտոմիայում և կտրվածքի հետ կապված այլ խոռոչային վիրահատություններում։ Սպիտակուցների անցումը վերականգնվում է նաև արագ, հիվանդը լապարոսկոպիկ վիրահատությունից հետո, կարողանում է ուտել ինքնուրույն ավելի վաղ։
Լապարոսկոպիկ վիրաբուժությունը հաջողությամբ փոխարինեց բաց վիրաբուժությանը, քանի որ պատկերը շատ ավելի մեծ է, քան այն, ինչ տեսնում է վիրաբույժը աչքերով (ժամանակակից լապարոսկոպիկ սարքավորումները տալիս են ավելացում մինչև 40 անգամ, այսինքն, վիրահատությունը կատարվում է գրեթե որպես մանրադիտակի տակ), օգտագործվող օպտիկան թույլ է տալիս նայել գործող օբյեկտին տարբեր օղակներից (տարբեր ուղղություններով), ինչը շատ ավելի մեծ հնարավորություն է տալիս վերանայելու, քան ավանդական վիրահատությունները։


== Թերություններ ==
Թեպետ լապարոսկոպիկ վիրաբուժությունը հիվանդների բուժման արդյունքներով ակնհայտ առավելություններ ունի, սակայն նման վիրահատությունների կատարման մեխանիզմը շատ ավելի բարդ է վիրաբույժի տեսակետից, համեմատած ավանդականների՝ բաց վիրահատությունների հետ։

Օպերատիվ տարածքի սահմանափակումները հանգեցնում են վիրաբույժի հմտությունների կորստին
Խեղաթյուրված խորության ընկալումը
Հյուսվածքների հետ փոխազդեցության գործիքներ օգտագործելու անհրաժեշտությունը, այլ ոչ թե ձեռքով աշխատելը։ Սա հանգեցնում է հյուսվածքների նկատմամբ կիրառվող ուժի ճշգրիտ դատողության անհնարինությանը, ինչը կարող է հանգեցնել վնասվածքների առաջացման։ Այս սահմանափակումը նաև նվազեցնում է շոշափելի սենսացիաները, ինչը մեծապես բարդացնում է վիրաբույժի աշխատանքը ախտորոշման ժամանակ (ձեռքերը հաճախ հանդիսանում են կարևոր ախտորոշիչ գործիք, օրինակ, ուռուցքների հետ աշխատելու ժամանակ) և կատարելով նուրբ գործողություններ, ինչպիսիք են բարդ կարերի վերադրումը։
Գործիքը մակերեսները կտրում է վիրաբույժի ձեռքերի հակառակ ուղղությամբ, այսինքն, լապարոսկոպիայի հիմքում ընկած է աննկուն շարժիչի հմտությունները, որոնք դժվար է սովորել


== Հնարավոր բարդություններ ==
Արյան անոթների կամ աղիքների տրոակարի վնասման ամենակարևոր ռիսկերը։ Այս վնասվածքների հավանականությունը ավելի մեծ է, քան անամնեզի մեջ առկա թերությունները կամ այլ որովայնային վիրահատությունները։ Տրոակարն ի սկզբանե, որպես կանոն, կուրորեն տեղադրվում է։ Չնայած նման վնասվածքները հազվադեպ են, լուրջ բարդություններ կարող են առաջանալ։ Անոթային վնասվածքները կարող են հանգեցնել կյանքին վտանգավոր արյունահոսությունների, աղիքային վնասը կարող է առաջացնել պարիտոնիտ։ Շատ կարևոր է նման վնասվածքները հայտնաբերել հնարավորինս շուտ։
Որոշ հիվանդներ ստանում են զգալի էլեկտրական այրվածքներ, որոնք աննկատելի են այն էլեկտրոդների հետ աշխատող վիրաբույժների համար, որոնք շրջակա հյուսվածքներին ներկայումս մատակարարում են։ Վնասվածքների արդյունքը կարող է լինել ներքին օրգանների ծակումը, ինչպես նաև որովայնամզի բորբոքում (պերիտոնիտ)։ Այս ռիսկը նվազեցվում է ակտիվ էլեկտրոդի մոնիտորինգի միջոցով։
Լապարասկոպիկ վիրաբուժության իրականացման այլ հնարավոր բարդությունը  հիպոթերմյան է և հիպոթերապևտիկ վնասվածքների առաջացումը `երկարատեև ցրտահարության ընթացքում սառը, չոր գազերի ազեդցության պատճառով։ Այս ռիսկերը նվազեցնելու համար օգտագործում են խոնավացնող ածխածնի երկօքսիդ գազ։
Թոքային հիվանդություն ունեցող շատ հիվանդներ չեն դիմանում պնևմոպերիտոնեումաին (որովայնի խոռոչի մեջ գազի անցկացում), որը տանում է դեպի անհրաժեշտության, անցումը բաց  լապարոսկոպիկ վիրաբուժության։ Ոչ բոլոր ածխածնի երկօքսիդ գազերն են, որ ներգործում են որովայնի խոռոչի վրա, որը հեռացվում է կտրման միջոցով վիրահատության ժամանակ։ Գազը հակված է ընդլայնել, և երբ ածխածնի երկօքսիդ բարձրանում է որովայնի խոռոչ, ապա դա սեղմում է ստոծանիին կարող է նաեւ ճնշում գործադրել ստոծանու նյարդային։ Այն ստեղծում է ցավի զգացում, որը կարող է փոխանցվել հիվանդի ուսային հատվածին։ Օրինակ, մարդու որդանման ելունի վիրահատության ժամանակ ցավը փոխանցվում է աջ ուսին։ Որոշ դեպքերում  շնչառությունը դառնում է ավելի ծանր։ Սակայն, այդ ցավը ժամանակավոր է, քանի որ մարդու մարմնի հյուսվածքները ներծծում են ածխածնի երկօքսիդ գազը և դուրս բերում շնչառական համակարգի միջոցով։
Արյան մակարդման խնդիրները, ինչպես նաև նախորդ վիրահատությունից մնացած սպիները կարող են խնդիր հանդիսանալ լապարասկոպիկ վիրահատության ժամանակ և հակացուցված է նման մարդկանց նմանատիպ վիրահատություններ անցկացնելը։


== Բարդ լապարասկոպիկ վիրահատություններ ==
Լապարասկոպիկ վիրահատություններ կատարվում են շատ բարդ իրավիճակներում՝ ծայրահեղային վիրահատություն, որովայնի խոռոչում բարորակ և չարորակ ուռուցքների դեպքում, ճարպակալման վերջին աստիճանում։ Դրանց իրականացումը պահանջում է լավ նախապատրաստում վիրահատող բժիշկների կողմից։ Միևնույն ժամանակա նման միջամտությունները պահպանում են հիվանդի ցածր տրավմատիկ լապարասկոպիկ մուտքը։ Առողջացումը ավելի հեշտ է տեղի ունենում։
Լապարասկոպիկ մուտքը օգտագործվում է նաև դիսկետոմիայի և սպոնդիլոդեզի վիրահատությունների համար։
Լապարասկոպիկ բարդ վիրահատություններից է նաև գաստրոպանկրեատդոտուոդենալային ռեզերվումը՝ ենթաստամոքսային գեղձի գլխիկի չարորակ ուռուցքի դեպքում։


== Լապարոսկոպիկ վիրահատություններ `օնկոլոգիայում, բժշկական պատկերների օգտագործմամբ ==
Ավանդական լապարոսկոպիկ վիրաբուժությունը, առանց բժշկական պատկերների օգտագործման, չի կարող արդյունավետորեն կատարել այնպիսի վիրահատություններ, որոնցում անհրաժեշտ է տեսնել օրգանների ներքին կառուցվածքը։ Օրինակ, եթե երիկամային, լյարդի կամ ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի ուռուցքը գտնվում է մարմնի ներսում, այլ ոչ թե մակերեսի վրա, վիրաբույժը չի կարողանում տեսնել ուռուցքը որովայնի անցքերի միջոցով։ Հետևաբար, վերջին տարիներին լաբորատոր վիրահատությունը տարածվել է նրա համար, որ վիզուալիզացիան իրականացվում է հիբրիդային վիրահատարններում։ Բժշկական պատկերների որակը, օպերացիոն սենյակում անմիջական պատկերներ ստանալու հնարավորությունը և վիրահատության ընթացքում վիրաբուժական գործիքների ճշգրիտ ուղղելու հնարավորությունը նպաստում են այս մոտեցման տարածմանը:Վիրահատությունը կատարվում է հետևյալ ձևով1․Համակարգչային տոմոգրաֆիայի կամ մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի օգնությամբ, որոշվում է ուռուցքի գտնվելու վայրը երիկամներում, լյարդում կամ ենթաստամոքսային գեղձում
2․Անգիոգրաֆիկ սարքավորումների օգնությամբ օպերատիվորեն որոշվում է ուռուցքի դիրքը և վիրահատությունից առաջ համալրվում է ստացված տեղեկատվությամբ `հաշվարկված համակարգչային տոմոգրաֆիայի կամ մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի միջոցով
3․Ուռուցքի 3-դ մոդելը փոխանցվում է էնդոսկոպին
4․Լապարասկոպիկ վիրաբուժության ընթացքում վիրաբույժը տեսնում է իրողությունը էնդոսկոպի վրա, օգտագործելով լայնածավալ տեխնոլոգիան,որոշում ուռուցքի դիրքը, որը անտեսանելի է օրգանի մակերևույթում


== Ռոբոտ վիրաբույժ ==
Լապարոսկոպիկ վիրահատության նոր փուլ էր մասնագիտացված ռոբոտների օգտագործումը, առավել հայտնի է մեկը, որը կոչվում է «daVinci»: Այս ռոբոտը հագեցած է միկրո գործիքներով, շատ փոքր է, քան ստանդարտ լապարոսկոպիկ գործիքները, ինչպես նաև ունի մանրանկարչական տեսախցիկ, որը վերարտադրում է գույները, եռաչափ պատկերը, այնպես, կարծես իրական ժամանակում է։ Վիրաբույժի շարժումները փոխանցվում են ռոբոտին դեպի միկրո-գործիքների հարթ շարժումները, որոնք կարող են շարժվել բոլոր ուղղություններով։ Նրանց օգնությամբ վիրահատությունը շատ ավելի ճշգրիտ է, պահպանելով նյարդերի և արյան անոթների փխրունությունը։ Ռուսաստանում լապարասկոպիկ վիրահատությունները գործառնական վիճակագրության մեծ մասն են զբաղեցրել։


== Ծանոթագրություններ ==