Պերճուհի Պարտիզպանյան

Պերճուհի Պարտիզպանյան-Բարսեղյան (հուլիսի 8, 1889(1889-07-08), Պլովդիվ, Բուլղարիայի իշխանություն - մայիսի 19, 1940(1940-05-19), Փարիզի 13-րդ շրջան, Փարիզ), հայ հասարակական գործիչ, մանկավարժ, գրող։
Ռազմական, քաղաքական գործիչ Սարգիս Բարսեղյանի կինը։


== Կենսագրություն ==
Պերճուհի Պարտիզպանյանը ծնվել է 1886 թվականին Էդիրնեում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Բուլղարիայի Ֆիլիպե քաղաքում (այժմ՝ Պլովդիվ)` աշակերտելով Ռոստոմին և Եղիսաբեթ Զորյան-Զահնազարյանին։ Դպրոցական տարիներից Պերճուհին երազել է դաշույնահարելով ահաբեկել սուլթան ՝։ 

16 տարեկան հասակում հանդիպել է ապագա ամուսնուն՝ հեղափոխական Սարգիս Բարսեղյանին (Պողոս Օդաբաշյան), ում խորհրդով օրիորդների խմբակ է ստեղծել, որի նպատակն էր լուսավորություն և հեղափոխական գաղափարներ տարածելը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մեկնել է Ժնև, 1904 թվականին ընդունվել Ժնևի համալսարան, ուսանել գրականություն և մանկավարժություն։ Ուսանողական տարիներին գրել է բանաստեղծություններ, ստեղծագործել է Էտնա կեղծանունով։ Պարտիզպանյանի պատմվածքներն ամփոփված են «Փոթորիկեն վերջ» ժողովածուում։ Ուսումն ավարտելուց հետո դասավանդել է Կերասունում և Վանում։ 

1909 թվականին ամուսնացել է Սարգիս Բարսեղյանի հետ։ 1914 թվականին ծնվել է նրանց միակ որդին՝ Արմենը։
1914 թվականին Կարինի Հայ հեղափոխական դաշնակցության 8-րդ Ընդհանուր ժողովում Սարգիս Բարսեղյանն ընտրվել է ՀՅԴ բյուրոյի անդամ և ստանձնել Կոստանդնուպոլսի հատվածի գործավարությունը։ 1915 թվականին ձերբակալվել և նահատակվել է։ Ամուսնու սպանությունից հետո Պերճուհին տեղափոխվել է Բուլղարիա, այնուհետև՝ Թիֆլիս, իրեն նվիրել զավակին ու մարդկանց ծառայելուն։ Մինչև Առաջին աշխարհամարտը Թիֆլիսում Հովնանյան և Գայանյան վարժարաններում զբաղվել է ուսուցչությամբ։ Հայաստանի առաջին հանրապետության հռչակումից հետո տեղափոխվել է Երևան, 1919 թվականի հուլիսին Դաշնակցության կողմից ընտրվել խորհրդարանի պատգամավոր, ընդգրկվել Դպրոցական-կրթական հանձնաժողովում, որը նախագահել է Սահակ Թորոսյանը։ Խորհրդարանի Դպրոցական-կրթական հանձնաժողովը օրենսդրական հսկայական աշխատանքներ է կատարել կրթական գործի կազմակերպման ուղղությամբ։ Խորհրդարանի 1919 թվականի աշնանը տեղի ունեցած նիստերից մեկում Պերճուհի Բարսեղյանի առաջարկով շրջանային դպրոցական տեսուչների հիմնական աշխատավարձը ամսական հազար երկու հարյուր ռուբլուց հասել է հազար չորս հարյուր ռուբլու, որի համար հատուկ վարկ է բացվել Հայաստանի կրթության և արվեստի նախարարի անունով։ Ավելի ուշ բարձրացվել են նաև ուսուցիչների աշխատավարձները։ Պերճուհի Բարսեղյանը խորհրդարանում փորձել է անդրադառնալ ոչ միայն կրթության որակի բարձրացմանը, այլև ոլորտի աշխատողների նյութական վիճակի բարելավմանը։ Խորհրդարանական հանձնաժողովը Բարսեղյանի մասնակցությամբ փորձել է կարգավորել կրթությանն առնչվող տեղական բնույթի խնդիրները։ Խորհրդարանական կարճ գործունեության ընթացքում Բարսեղյանը կարողացել է իր հնարավորության սահմաններում աջակցել նորանկախ Հայաստանի դպրոցա-կրթական համակարգի կայացման առաջին քայլերին։

Խորհրդարանական գործունեությունից բացի, Բարսեղյանը նյութական ու բարոյական աջակցություն է ցուցաբերել Հայաստանի կարիքավորներին։ Խորհրդարանի 1918 թվականի սեպտեմբերի 28-ի ընդունած օրենքով կառավարությունը պարտավորվել է գաղթականներին ապահովել հողով և աշխատանքով։ Խորհրդարանի հոկտեմբերի 11-ի օրենքով շուրջ 13 միլիոն ռուբլի վարկ է հատկացվել գաղթական որբերի, ինչպես նաև ավերված գյուղերի վերականգնման համար։ Հայաստանում իշխանություններից բացի կարիքավորներին աջակցել են նաև բազմաթիվ կազմակերպությունների ու բարերարներ, այդ թվում՝ Մերձավոր Արևելքի ամերիկյան կոմիտեն (Ամերիկոմ), որը բազմաթիվ մասնաճյուղեր է բացել նաև Երևանում։ Բարսեղյանը միաժամանակ ընդգրկվել է Ամերիկյան խնամատարության կոմիտեում։ Պերճուհին ոչ միայն նվիրվել է որբ երեխաներին օգնելու գործին, այլև որդեգրել է Հայոց ցեղասպանության պատճառով որբացած մի տղայի՝ Սուրիկ անունով։
Հանրապետության անկումից հետո գաղթել է Հայաստանից։ Որոշ ժամանակ բնակվել է Սոֆիայում, այնուհետև վերջնականապես հաստատվել Փարիզում, որտեղ ղեկավարել է Նանսենյան գրասենյակը և զբաղվել գրական գործունեությամբ։ Պերճուհու «Արփիկը», «Օղակ մը շղթայէս» պատմվածքները հրատարակվել են Բոստոնի «Հարենիք» ամսագրի անգլերեն տարբերակում, մրցանակի են արժանացել անգլիացի գրաքննադատ և տարվա լավագույն պատմվածքների հրատարակիչ Է․ Օբրայենի կողմից։ 
Պերճուհու ավագ քույրը՝ Սաթենիկը, եղել է հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ականավոր գործիչ, բժիշկ Հովսեփ Տեր-Դավթյանի կինը։


== Մահ ==
Մահացել է 1940 թվականին Ֆրանսիայում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Սոնա Զեյթլյանի «Հայ կնոջ դերը հայ հեղափոխական շարժման մեջ», Լոս Անջելես, 1992։


== Արտաքին հղումներ ==
Առաջին հանրապետության խորհրդարանի կին պատգամավորները մեծ դեր են ունեցել հանրային կյանքում