Տնտեսական լիբերալիզմ

Տնտեսական լիբերալիզմը (ազատականացում), որը նաև կոչվում է լիբերալ կապիտալիզմ,  յուրահատուկ  հատկանիշներով  կազմակերպված  տնտեսական համակարգ է, ինչը նշանակում է, որ տնտեսական որոշումները մեծ մասամբ ընդունվում են անհատների կամ տնային տնտեսությունների կողմից, այլ ոչ թե հավաքական հաստատությունների կամ կազմակերպությունների։ Այն իր մեջ ներառում է տնտեսական քաղաքականության տարբեր բաժիններ, բայց դրա հիմքում ընկած է շուկայական տնտեսության  և մասնավոր սեփականության  զարգացմանը։ Չնայած տնտեսական լիբերալները նույնպես կարող են որոշակի չափով աջակցել կառավարության կարգավորմանը, սակայն նրանք դեմ են, որ ազատ շուկայում լինի  կառավարության միջամտությանը, եթե դա խանգարում է ազատ առևտրի զարգացմանը և բաց մրցակցությանը։
Տնտեսական լիբերալիզմը կապված է ազատ շուկաների և կապիտալ ակտիվների մասնավոր սեփականության հետ։ Պատմականորեն՝ տնտեսական լիբերալիզմը առաջացել է մերկանտիլիզմին և ֆյոդալիզմին ի պատասխան։ Այսօր տնտեսական լիբերալիզմը նույնպես համարվում է հակակշռող գործիք ոչ կապիտալիստական տնտեսական կարգադրություններին, ինչպիսիք են սոցիալիզմը  և պլանավորված տնտեսությունը։ Այն նաև հակադրվում է պաշտպանողական քաղաքականությանը՝ ազատ առևտրին և բաց շուկաներին աջակցելու պատճառով։
Տնտեսություն, որը կառավարվում է այս հրամանների համաձայն, կարող է բնութագրվել որպես լիբերալ տնտեսություն։


== Ծագում ==

Փաստարկները՝ հօգուտ տնտեսական լիբերալիզմի, նպաստեցին լուսավորության շրջանում դեմ լինել մերկանտիլիզմին և ֆեոդալիզմին։ Այն առաջին անգամ վերլուծվել է Ադամ Սմիթի  կողմից «Ազգերի հարստության բնույթը և պատճառները» հարցման մեջ (1776), որը պաշտպանում էր շուկայական տնտեսության մեջ կառավարության նվազագույն միջամտությունը, չնայած որ դա անպայմանորեն դեմ չէր պետության հիմնական հանրային ապրանքների տրամադրմանը։ Սմիթը պնդում էր, որ եթե յուրաքանչյուրը  կարողանա արտադրություն իրականացնել  ազատ տնտեսական համակարգում, քան պետության կողմից վերահսկվի, արդյունքում կլինի անընդհատ աճող բարեկեցիկ և ներդաշնակ ավելի հավասար հասարակություն։ Սա նախադրյալ է հանդիսացել 18-րդ դարի վերջին կապիտալիստական տնտեսական համակարգի անցնելու քայլին և մերկանտիլիստական համակարգի հետագա անկմանը։
Մասնավոր գույքը և անհատական պայմանագրերը տնտեսական լիբերալիզմի հիմքերն են։ Վաղ տեսությունը հիմնված էր այն ենթադրության վրա, որ անհատների տնտեսական գործողությունները հիմնականում հիմնված են ինքնազարգացման (անտեսանելի ձեռք) վրա, և այն թույլ է տալիս իրենց գործել առանց որևէ սահմանափակումների, ինչը ամենալավ արդյունքը կտա բոլորի համար (ինքնաբուխ կարգ),  սակայն պայմանով, որ գոնե գոյություն կունենան հանրային տեղեկատվության և արդարադատության նվազագույն չափանիշներ։ Օրինակ՝  ոչ մեկին չպետք է թույլ տրվի հարկադրել, գողանալ կամ խարդախություն կատարել, ինչպես նաև  կա խոսքի և մամուլի ազատություն։
Սկզբում տնտեսական լիբերալները ստիպված էին պայքարել ֆեոդալական արտոնությունների կողմնակիցների դեմ՝ հարուստ, արիստոկրատական ավանդույթների և թագավորների իրավունքների համար ազգային տնտեսությունները սեփական անձնական շահերով օգտագործելու համար։ 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը այդ երևույթը հիմնականում վերացավ։
Այսօր տնտեսական լիբերալիզմը կապված է  դասական լիբերալիզմի, նեոլիբերալիզմի և պահպանողականության որոշ դպրոցների հետ, ինչպիսին է օրինակ լիբերալ պահպանողականությունը։


=== Դիրք պետական միջամտության վերաբերյալ ===
Տնտեսական լիբերալիզմը դեմ է կառավարության միջամտությանը այն հիմքով, որ պետությունը հաճախ սպասարկում է գերիշխող բիզնես շահերին՝ շեղելով շուկան իրենց օգտին և դրանով իսկ հանգեցնում է անարդյունավետ հետևանքների։ Օրդոլիբերալիզմի  և դասական լիբերալիզմի վրա հիմնված սոցիալական լիբերալիզմի տարբեր դպրոցներ պետության համար ունեն ավելի նշանակալի դեր, բայց նրանք չեն ձգտում մասնավոր ձեռնարկությունն ու ազատ շուկան փոխարինել պետական ձեռնարկությամբ և տնտեսական պլանավորմամբ։ Օրինակ՝ սոցիալական շուկայական տնտեսությունը մեծապես ազատ շուկայական տնտեսությունն է, այն հիմնված է անվճար գների համակարգի և մասնավոր սեփականության վրա, բայց աջակցում է կառավարության գործունեությանը՝ խթանելու մրցակցային շուկաները և սոցիալական բարեկեցության ծրագրերը` շուկայական արդյունքներից բխող սոցիալական անհավասարությունները լուծելու համար։
Պատմաբան Քեթլին Գ. Դոնոհյունը պնդում էր, որ XIX դարում Միացյալ Նահանգներում դասական լիբերալիզմն առանձնահատուկ հատկություններ ուներ ի տարբերություն Բրիտանիայի.


== Տե՛ս նաև ==
Կապիտալիզմ


== Հղումներ ==


=== Մատենագրություն ===
Adams Ian (2001)։ Political Ideology Today։ Manchester University Press։ ISBN 978-0-719-06020-5 
Balaam David N, Dillman Bradford (2015)։ Introduction to International Political Economy։ Routledge։ ISBN 978-1-317-34730-9 
Butler Eamonn (2015)։ Classical Liberalism – A Primer։ Do Sustainability։ ISBN 0-255-36708-2 
Turner Rachel S. (2008)։ Neo-Liberal Ideology: History, Concepts and Policies։ Edinburgh University Press։ ISBN 978-0-748-68868-5 


== Ծանոթագրություններ ==