armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ոդիսևսը (ֆիլմ, 1997)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ոդիսևս (այլ կիրառումներ)«Ոդիսևսը» (անգլ.՝ The Odyssey), ռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկիի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Արմանդ Ասանտեն, Գրետա Սկաքին, Իզաբելլա Ռոսելինին, Բերնադեթ Փիթերսը, Էրիկ Ռոբերտսը, Իրեն Պապասը, Երուն Կրաբբեն, Ջերալդին Չապլինը, Քրիստոֆեր Լին, Վանեսա Ուիլյամսը։


== Սյուժե ==
Տարիեներով հույները մենամարտել են Տրոյայի պատերի տակ։ Հազարավոր մատիկներ նահատակվեցին և ոչ ոք չգիտեին, թե աստվածներն ում կողմն են։ Խորամանկ Ոդիսևսի հնարամտության շնորհիվ հույները կառուցեցին Տրոյական ձին և դրա միջոցով կարողացան թափանցել Տրոյա։ 10 րոպե հետո հույները հաղթանակ տարան։ Ոդիսևսն հաղթանակից ոգևորվելով աստվածներին մարտահրավեր նետեց։ Զայրացած Պոսեյդոնն այնպես արեց, որ Ոդիսևսը չկարողանա ծովով վերադառնալ իր հայրենի Իթակե և երբևէ չկարողանա տեսնել իր որդուն և կնոջը։


== Դերերում ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ոդիսևսը(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Ոդիսևսը»(ռուս.) ֆիլմը ԿինոՊոիսկ կայքում։
Վալտեր Բիրսա

Վալտեր Բիրսա (սլովեն.՝ Valter Birsa, օգոստոսի 7, 1986(1986-08-07), Šempeter pri Gorici, Municipality of Šempeter–Vrtojba, Սլովենիա), սլովենացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Համարվում է իտալական Միլան ակումբի խաղացող, սակայն վարձավճարով հանդես է գալիս Կիևո ակումբում։ Սլովենիայի ազգային հավաքականի խաղացող։


== Արտաքին հղումներ ==
Բիրսայի պրոֆիլը national-football-teams.com կայքում
Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպան

Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպան (խորվ.՝ Fran Krsto Frankopan) կամ Ֆրանյո Կրստո Ֆրանկոպան, Ֆերենց Կրիշտոֆ Ֆրանգեպան (հունգ.՝ Frangepán Ferenc Kristóf, մարտի 4, 1643(1643-03-04) կամ 1643, Bosiljevo, Karlovac County - ապրիլի 30, 1671(1671-04-30) կամ 1671, Վիներ-Նոյշտադտ, Ստորին Ավստրիա, Ավստրիա), խորվաթ հասարակական ու քաղաքական գործիչ, բանաստեղծ։ Սերել է խորվաթական ամենաազդեցիկ ու հարուստ ազնվականական ընտանիքներից մեկից՝ Ֆրանկոպաններից։ Գլխատվել է Զրինսկի-Ֆրանկոպանների հակահաբսբուրգյան դավադրությանը մասնակցելու համար։


== Կենսագրություն ==

Ծնվել է Գորսկի Կոտարի Բոսիլևո գյուղում։ Եղել է Ֆրանկոպանների ազնվականական ընտանիքի գլխավորը, երկրի ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկը։ Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպանը եղել է Զրինսկի-Ֆրանկոպանների դավադրության կազմակերպիչներից մեկը, որն ուղղված էր Հաբսբուրգների կառավարման դեմ, որի տիրապետության մեջ էր այդ ժամանակ մտնում Խորվաթիան։ 1670 թվականի մարտի վերջին Ֆրանկոպանը Զագրեբում ելույթ է ունեցել ճառով՝ բնակչությանը ապստամբության կոչ անելով, սակայն կոչը աջակցություն չի գտել խորվաթ հասարակության լայն շրջանակներում։ Տեսնելով, որ դավադրությունը դատապարտված է անհաջողության՝ Պյոտր Զրինսկին և Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպանը մեկնել են Վիեննա՝ կամավոր կանգնելու դատարանի առաջ։ Նրանց երկուսին էլ ձերբակալել են, և պետական հեղաշրջման մեղադրանքով երկար դատավարությունից հետո նրանց նկատմամբ հայտարարվել է մահապատիժ, որն իրականացվել է 1671 թվականի ապրիլի 30-ին Վիներ Նոյշտադտում։


== Ստեղծագործություն ==
Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպանի բանաստեղծական ժառանգությունը հայտնաբերվել է նրա մահից մոտ 200 տարի անց։ Նա գրել է խորվաթերենի կայկավսկո բարբառով։ Շատ բանաստեղծություններ գրվել են բանտում։ «Զվարճանքների այգի» ժողովածուում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի բանաստեղծություններ՝ անակրեոնյան բանաստեղծություն, հովվերգություն, կրոնական քնարերգական բանատեղծություններ։ «Երիտասարդական երգեր» ժողովածուում կան բանաստեղծություններ, որոնք մոտ են ժողովրդական բանահյուսությանը։ Ֆրան Ֆրանկոպանն առաջին անգամ քնարերգության մեջ մտցրել է ժողովրդական տասվանկանի բանաստեղծության տեսակը։ Բացի բանաստեղծական ժողովածուներից՝ Ֆրանկոպանը կատարել է թարգմանություններ այլ լեզուներից խորվաթերեն, մասնավորապես բանտում նա խորվաթերեն է թարգմանել Մոլիերի «Ժորժ Դանդեն» ստեղծագործությունները։


== Հիշատակ ==
Ավստրո-Հունգարիայի փլուզումից և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Պյոտր Զրինսկու և Ֆրան Ֆրանկոպանի մասունքները տեղափոխվել են Զագրեբի մայր տաճարի կրիպտե։ Ժամանակակից Խորվաթիայում Ֆրան Կրստո Ֆրանկոպանը համարվում է Խորվաթիայի ազատագրական պայքարի հերոս։ Ֆրան Ֆրանկոպանի և Պյոտր Զրինսկու դիմանկարները պատկերված են եղել խորվաթական 5 կունա անվանական արժեքով թղթադրամների վրա (ներկայումս դուրս են եկել գործածությունից)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մոսկվայի՝ Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարան, պատմության ֆակուլտետ, «Հարավային ու արևմտյան սլավոնների պատմություն» դասընթաց
Խորվաթական գրականություն // Համաշխարհային գրականության պատմություն ութ հատորով / АН СССР, Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտ


== Գրականություն ==
Фрейдзон В. И. История Хорватии. Краткий очерк с древнейших времён до образования республики. — Санкт-Петербург: Алетейя, 2001. — 318 с. — ISBN 5-89329-384-3
Միլիու

Միլիու (հուն․՝ Ακουρσός), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների բնակչությունը կազմում է 81 մարդ։ Գտնվում է Պաֆոսից դեպի Պոլիս տանող ճանապարհի վրա։ Միլիուն Կիպրոսի ամենափոքր գյուղերից մեկն է։ Գյուղը շրջապատված է մրգատու ծառերով, կան նաև նշենիներ և խաղողի այգիներ։


== Ժողովրդագրություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Miliou, Paphos (անգլ.)
Կոկոզովկա

Կոկոզովկա (ուկրաիներեն՝ Кокозівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոկոզովկա գյուղում բնակվում էր 1 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,594 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1680 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Մազերա (Իտալիա)

Մազերա (իտալերեն՝ Masera), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1500 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 75 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28855։ Հեռախոսային կոդ՝ 0324։


== Ժողովրդագրություն ==
Ժողովրդագրական աճ։ 


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար՝0324 35252
Էլեկտրոնային փոստ՝ masera@reteunitaria.piemonte.it
Պաշտոնական կայք՝ http://www.comunedimasera.it/ Archived 2009-07-14 at the Wayback Machine.


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.comunedimasera.it/ Archived 2009-07-14 at the Wayback Machine.
Ազգային վիճակագրության ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Կարապետ Երանյան

Կարապետ Հակոբի Երանյան (1914, Ինեպոլու, Թուրքիա), հայ գրաֆիկ։


== Կենսագրություն ==
1934 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1936-1948 թվականներին աշխատել է Հայֆիլմ ստուդիայում՝ որպես մուլտիպլիկացիայի նկարիչ։ 1950 թվականից զբաղվում է պլակատով։


== Ստեղծագործություններ ==
Պլատակներ՝

«Մայր Հայաստան»
«Խաղաղություն և ազատություն»
«Մենք խաղաղության կողմնակից ենք»


== Ծանոթագրություններ ==
Լյուբով Օռլովա

Լյուբով Պետրովնա Օռլովա (ռուս.՝ Любо́вь Петро́вна Орло́ва, հունվարի 29 (փետրվարի 11), 1902, Զվենիգորոդ, Zvenigorodsky Uyezd, Մոսկվայի մարզ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 26, 1975(1975-01-26), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուս սովետական դերասանուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1950)։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (1919 - 1922), թատերական տեխնիկումում (պարարվեստի բաժնում, 1922 - 1925)։ 1926 - 1933 թվականներին աշխատել է Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնում։ Ժակ Օֆենբախի «Պերիկոլա», Պլանկետի «Կոռնևիլյան գանգեր» և այլ օպերետներում կատարել է գլխավոր դերերգերը։
Оռլովայի ստեղծագործական կյանքը սերտ կապված է սովետական երաժշտական կինոկատակերգության հաստատման հետ։ Խաղացել է կինոռեժիսոր Գրիգորի Ալեքսանդրովի երաժշտական ֆիլմերում՝ Անյուտա («Ուրախ տղաներ», 1934), Մարիոն Դիկսոն («Կրկես», 1936), «Դունյա» («Վոլգա-Վոլգա», 1938), Տանյա («Լուսավոր ուղի», 1940), պրոֆեսոր Նիկիտինա և դերասանուհի Շատրովա («Գարուն», 1947)։ Նկարահանվել է նաև այլ կինոնկարներում։ 1955 թվականից աշխատել է Մոսսովետի անվան թատրոնում։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակակիր է (1941, 1950)։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։


== Ծանոթագրություններ ==
Մամեշևո (գյուղ, Պիլնինսկի շրջան)

Մամեշևո (ռուս.՝ Мамешево), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պիլնինսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բիրագո Դիոպ

Բիրագո Դիոպ (դեկտեմբերի 11, 1906(1906-12-11)[…], Դակար, Սենեգալ - նոյեմբերի 25, 1989(1989-11-25)[…], Դակար, Սենեգալ), սենեգալցի բանաստեղծ, գրող և աֆրիկյան ժողովրդական հեքիաթների բանահավաք։
Դեռ կենդանության օրոք կոչվել է Աֆրիկայի ամենահայտնի ֆրանսախոս գրողներից մեկը և նեգրիտյուդ գրական շարժման առաջատար գրող։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Օուակամ քաղաքում, դաստիարակվել և մեծացրել է նրան մայրը, մանկուց սիրել է աֆրիկյան ժողովրդական հեքիաթներ։ 1920 թվականին ստացել է կրթաթոշակ Սեն Լուի ֆրանսախոս քոլեջում սովորելու համար, որն այն ժամանակ Սենեգալի ֆրանսիական գաղութի վարչական կենտրոնն էր։ Այդտեղ տարվել է ֆրանսիական գրականությամբ և սկսել է գրել սեփական բանաստեղծությունները։ Սակայն նա ի սկզբանե ընտրել է բժշկի կարիերան։ 1920-ականների վերջին որոշ ժամանակ հոսպիտալում աշխատել է որպես բժշկի օգնական, իսկ հետո ընդունվել է Ֆրանսիայի Թուլուզի համալսարան, որտեղ սկսել է սովորել անասնաբույժի մասնագիտությունը։
Համալսարանում նա հանդիպել է Աֆրիկայի և Արևմտյան Հնդկաստանի ֆրանսիական գաղութների մի շարք այլ սևամորթ ուսանողների հետ, մասնավորապես՝ Լեոպոլդ Սենգորի, որի հետ 1930-ականների սկզբին ակտիվորեն մասնակցել է «նեգրիտյուդ» գրական շարժմանը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես անասնաբույժ Արևմտյան Աֆրիկայի տարբեր ֆրանսիական գաղութներում, զուգահեռաբար զբաղվելով տեղի բնակչության շրջանում ժողովրդական հեքիաթների ակտիվ հավաքագրմամբ։ Նրա հավաքած հեքիաթների առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1934 թվականին։
1940 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ստիպված է եղել երկու տարով տեղափոխվել Ֆրանսիա, բայց հետո վերադարձել է Աֆրիկա։ 1960 թվականից մինչև 1964 թվականը եղել է Թունիսում անկախ Սենեգալի առաջին դեսպանը՝ ընդմիջելով հեքիաթների հավաքագրումը մինչև 1970-ականների կեսերը։
Մահացել է 83 տարեկանում։ Առավել հայտնի է ժողովրդական հեքիաթներով, սակայն նրա գրական ժառանգությունը ներառում է նաև 1925-ի և1960 թվականների միջև գրված լիրիկական պոեզիայի մի քանի ժողովածուներ, ինքնակենսագրություն և աֆրիկյան բանահյուսության մասին մի շարք հոդվածներ։ Աֆրիկյան հեքիաթների ժողովածուների վերահրատարակման համար, որոնք սկզբնապես թողարկվել են 1947 և 1958 թվականներին, պարգևատրվել է Grand prix littéraire d ' Afrique noire գրական մրցանակով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Статья в Encyclopedia Britannica (անգլ.)
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Մելեուզովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդրովկա (այլ կիրառումներ)Ալեքսանդրովկա (ռուս.՝ Александровка, բաշկիրերեն՝ Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մելեուզովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 625 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Զելենոե (գյուղ, Բոբրովիցայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԶելենոեԶելենոե (ուկրաիներեն՝ Зелене), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բոբրովիցայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Զելենոե գյուղում բնակվում էր 91 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 95,39 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Լուչերա

Լուչերա (իտալերեն՝ Lucera, բառացի՝ «լուսափայլ»), իտալական Ֆոջա գավառի Ապուլիա մարզի ոչ մեծ, բայց պատմական կարևոր նշանակություն ունեցող քաղաք (մունիցիպալիտետ)։ Բնակչությունը կազմում է 34,7 հազար մարդ (2009)։


== Պատմություն ==
Հարավային Իտալիայի այլ նահանգների նման Լուչերան ևս բնորոշվում է թույլ տնտեսությամբ և ոչ բարենապաստ ժողովրդագրական իրադրությամբ։ Քաղաքում գործում են տեխնիկական դպրոց և կաթոլիկ եկեղեցի։ Պահպանվել են Ֆրիդրիխ II-ի կողմից կառուցված Ֆիորենտինո ամրոցի ավերակները։ Հենց այստեղ է իր կյանքին վերջ տվել միջնադարյան ամենահզոր ղեկավարներից մեկը։
Քաղաքն առաջացել է որպես հին հունական աքսորավայր։ Մ.թ.ա. 314 թվականին մտել է ընդլայնված Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ` Լյուցերիա Ապուլորում (Luceria Apulorum) անունով։
Քրիստոնեական ժամանակներում քաղաքի հովանավորը դարձել է լուչերյան Մարիամ Աստվածածինը, տոնակատարությունները տեղի են ունենում օգոստոսի 16-ին և նոյեմբերի 29-ին։


=== Մուսուլմանական Լուչերա ===
Միջնադարում (1240-1300 թվականներին) Լուչերան հայտնի է դարձել նորմանների գրաված Սիցիլիայի էմիրությունից այստեղ մուսուլմանների մասսայական արտաքսմամբ։ Արդյունքում, այն վերածվեց մուսուլմանական մեծ քաղաքի (Luceria Saracaenorum)՝ շուրջ 30 հազար բնակչությամբ, ովքեր ապրում էին Շարիաթի օրենքներով։ Քրիստոնյաների հետ մշտական ընդհարումները վերջին հաշվով հանգեցրին 1300 թվականից հետո մուսուլմանական համայնքի ոչնչացմանը։


== Հայտնի բնակիչներ ==
Ֆրանչեսկո Անտոնինո Ֆասանի (1681-1742) - Կաթոլիկ սուրբ եկեղեցու վանական,


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)


== Աղբյուրներ ==
Alexander Knaak: Prolegomena zu einem Corpuswerk der Architektur Friedrichs II. von Hohenstaufen im Königsreich Sizilien 1220–1250, Marburg 2001. 3-89445-278-1 (For the medieval Lucera Castle of the Hohenstaufen see pp. 24–38)
Aalulbayt Library, An Introduction to the Spread of Islam
Taylor, Julie. Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera. Lexington Books, 2005.
University of Michigan-Dearborn,  UM-Dearborn professor publishes history of Muslim community in medieval Italy (press release), 20 November 2003
Ֆրեդ Բերտելման

Ֆրեդ Բերտելման (գերմ.՝ Fred Bertelmann, հոկտեմբերի 7, 1925(1925-10-07), Դույսբուրգ, Դյուսելդորֆ, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի ազատ պետություն, Վայմարյան Հանրապետություն - հունվարի 22, 2014(2014-01-22), Բերգ (Շտարնբերգի շրջան), Շտարնբերգ, Վերին Բավարիա, Բավարիա, Գերմանիա), գերմանացի դերասան և երգիչ։ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների շքանշանակիր։


== Կենսագրություն ==
Ֆրեդ Բերտելմանը ծնվել է 1925 թվականին, Դույսբուրգում։ 9 տարենակից երգել է Սուրբ Լավրենտ եկեղեցու երգչախմբում, ավելի ուշ սովորել է նվագել թավջութակ, կիթառ և շեփոր։ Իր ձայնային բարելավումը շարունակել է Նյուրնբերգի օպերայում, որտեղ նա կատարում էր դրամատիկ բարիտոի մասերը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Վերմախտի կազմում կռվել է արևմտյան ռազմաճակատի տարածքում։ 1944 թվականին գերի ընկնելուց հետո նրան ուղարկեցին ԱՄՆի Ալաբամա նահանգ՝ հարկադիր աշխատանքների նպատակով, որտեղ նա առաջին անգամ լսեց սվինգ երաժշտույուն։ Գերմանիա վերդառնալուց հետո բացել է իր երգչախոմբը և հաճախ ելույթ ունեցել ամերիկյան զորքերի համար։ 1950 թվականին Բերտելմանը Ցարա Լեանդերի հետ շրջայց է կատարել Շվեդիայում՝ հիմնականում կատարելով հայտնի երաժշտություն։ 1952 թվականին սկսել է աշխատել Համբուրգի նորաստեղծ հեռուստատեսությունում։ Որպես դերասան՝ 1950-1960 թվականներին խաղացել է կինոյում և թատրոնում։
Նրա ամենահայտնի երգը թողարկվել է 1957 թվականին՝ «Ուրախ թափառական» կամ «Ծիծաղկոտ թափառական» վերնագրով (գերմ.՝ Der Lachende Vagabund, Ջիմ Լոուի երգի Քավեր տարբերակը), որը նրան դարձրեց հարուստ և հայտնի։ Մինչ օրս, այս երգով  հրատարակվել է ավելի քան 3.5 միլիոն ձայնասկավառակ (ըստ որոշ աղբյուրնեի 5 միլիոն ձայնասկավառակ): Մյուս հայտնի հիթերից են՝ «Մոնտանայի գիշերը», «Ծովում երկու կիթառ», «Հաջողություն Հռոմ» և այլն։ Ֆրեդը մեծ հաջողությամբ կատարել է Ֆրենկ Սինատրայի երգերը գերմաներենով։ Երեք անգամ՝ 1956, 1961 և 1964 թվականներին մասնակցել է Եվրատեսիլի ազգային ըտրության մրցույթին, սակայն գրավել  համապատասխանաբար 2-րդ, 15-րդ և 11-րդ հորիզոնականները։
1966 թվականին ամուսնացել է հաղորդավարուհի և դերասանուհի Ռուտ Կապելշբերգի հետ։
2013 թվականին Ֆրեդ Բերտելմանը ծանր վիճակում տառապում էր թոքաբորբով։ Նա մահացել է 2014 թվականի հունվարի 22-ին վերին Բավարիայի Բերգ քաղաքում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆրեդ Բերտելմանի օֆիցիալ կայք Archived 2020-02-14 at the Wayback Machine.
Վիլա (այլ կիրառումներ)

Վիլա, կարող է վերաբերել՝

Վիլա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նարոդիչի շրջանում
Վիլա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոմանովսկի շրջանում
Թութ Ներքին

Թութ Ներքին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Արեգնու գլուխ

Արեգնու գլուխ, լեռնագագաթ Արևմտյան Հայաստանում Էրզրումի նահանգի Խոտրջրի գավառակում, Սունինց գյուղի շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==
Վեսիլո

Վեսիլո (էստ. Vesiloo saar), էստոնական անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Վիլսանդի կղզու մոտ։ Երկու կղզիների միջև ընկած տարածությունը օգտագործվում է նաև նավագնացության համար։ Կղզին ընդգրկված է Վիլսանդի ազգային պարկի տարածքում։
Կղզու տարածքը 3,3 քառ. կմ է, երկարությունը՝ 1,9 կմ, ամենաբարձր կետը՝ − 4 մ ծովի մակարդակից։


== Ծանոթագրություններ ==
Իլ Օբինի

Իլ Օբինի (ֆր.՝ Isle-Aubigny), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 151 մարդ, բնակչության խտությունը` 8.05 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18.76 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 50 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 30 կմ հյուսիս-արևելք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 97 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 68-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 29։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,1 %։ 68 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 62 անձ (39 տղամարդ և 23 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (2 տղամարդ և 4 կին)։ 29 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 15-ը` թոշակառուներ, իսկ 11-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Օբ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Ուժովկա (գյուղ, Չեռվոնոարմեյսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ուժովկա (այլ կիրառումներ)Ուժովկա (ուկրաիներեն՝ Ужівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռվոնոարմեյսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ուժովկա գյուղում բնակվում էր 48 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռուբեն Փաշինյան

Ռուբեն Սպարտակի Փաշինյան (մայիսի 7, 1975(1975-05-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ դերասան, դրամատուրգ։
Բեմադրիչ, դերասան Տիգրան Շամիրխանյանի ծոռը։


== Կենսագրություն ==
1994 թվականին ավարտել է Երևանի Կամերային թատրոնի դերասանական ստուդիան, 1996 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1991-1996 թվականներին աշխատել է Կամերային թատրոնում՝ որպես դերասան, ապա՝ ադմինիստրատոր։ 2002 թվականից աշխատել է «Յան TV»-ում, որտեղ հանդիսացել է մի շարք նախագծերի համահեղինակ և վարող։ 2009 թվականից «Նովոյե վրեմյա» օրաթերթի և մի շարք այլ լրատվամիջոցների մշակութային մեկնաբանն է։ 2015 թվականին «Տղաս, ու՞ր է Եփրատը» պատմվածքի հիման վրա նկարահանել է համանուն ֆիլմը։


== Ներկայացումներ ==
«Նազար»
«Կաբարե»
«Կառավարական համերգ»
«Ներոն»
«Պարոնայք, ամեն ինչ քանդվում է»
«Ես իմ անուշ Հայաստանի…»
«Լինսի շոու-ծրագիր»
«Titanik. Made in Armenia»


== Ֆիլմեր ==
«Սեր և ծիծակ»
«Ժաննա դ'Արկի առեղծվածը»
Տղաս, ո՞ւր է Եփրատը


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
[1]
Բարբարոս

Բարբարոսներ (հին հունարեն՝ βάρβαρος - «ծանրածանր», լատ.՝ barbari) բառ, որով հին հույները, ապա հռոմեացիները անվանում էին իրենց լեզուն չհասկացող և ուրիշ լեզվով խոսող օտարներին։ Մեր թվարկության սկզբին հաճախ բարբարոս էին անվանում գերմանական ցեղերին։ Իսկ նոր շրջանում այդպես էին անվանում Հռոմեական կայսրություն ներխուժած և թագավորություններ հիմնած ժողովուրդներին։ Միջնադարում հայ հեղինակները բարբարոս անվանում էին ոչ հայերին՝ օտարներին։
Փոխաբերական իմաստով, բարբարոս են անվանում հետամնաց, մշակութային արժեքները ոչնչացնող մարդկանց;
Գաթռոզյան

Գաթռոզյան, հայկական ազգանուն։


== Ազգանունը կրողներ ==
Հ. Ա. Գաթռոզյան (1900-ական թթ.-?), թղթակից։


== Ծանոթագրություններ ==
Բարաթաշվիլի կամուրջ

Բարաթաշվիլի կամուրջ (վրաց.՝ ბარათაშვილის ხიდი, Բարաթաշվիլի խիդի), երթևեկելի և հետիոտների համար նախատեսված կամուրջ Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում՝ Կուր գետի վրա։ Կամուրջը կառուցվել է 1966 թվականին նախկինում ապամոնտաժված Մուխանիի կամրջի տեղում, որը կառուցված է եղել արքայադուստր Մուխրանիի պատվին։


== Դիզայն ==
Թբիլիսիի Մթասմինդա շրջանում գտնվող կամրջին հաճախ անվանում են «Սիրո կամուրջ»՝ կապված վրացի ռոմատիկ բանաստեղծ Նիկոլոզ Բարաթաշվիլու անվան հետ, ում պատվին անվանվել է ներկայիս կամուրջը։ Կամրջի ճաղաշարերը զարդարված են սիրահար զույգերի բրոնզե ֆիգուրներով։ Բարաթաշվիլի կամուրջը, Խաղաղության կամրջին զուգահեռ, տարածվում է Կուր գետի վրա և վերանորոգված մայրուղով տարածվում դեպի Թբիլիսիի միջազգային օդանավակայան։ Կամուրջը և մայրուղին վերանորոգել է Խիդմշենի շինարարական ընկերությունը։


== Տես նաև ==
Խաղաղության կամուրջ
Անանուրի կամուրջ
Հավլաբարի նստավայր
Վրացական ճարտարապետություն


== Ծանոթագրություններ ==
Այվերի Բրանդեյջ

Այվերի Բրանդեյջ (անգլ.՝ Avery Brundage, սեպտեմբերի 28, 1887(1887-09-28)[…], Դետրոյթ, Միչիգան, ԱՄՆ - մայիսի 8, 1975(1975-05-08)[…], Գարնիշ-Պարտենկիրխեն, Վերին Բավարիա, Բավարիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), ամերիկացի սպորտսմեն և սպորտային ֆունկցիոներ, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամ և նախագահ, կոլեկցիոներ և բարեգործ։ Միակ ոչ եվրոպացին է, որ եղել է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ։ 1912 թվականի Օլիմպիական խաղերի մասնակից է։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Դետրոյթում, քարագործի ընտանիքում, 1909 թվականին շինարար ինժեների դիպլոմ է ստացել Ուրբանա-Շամպեյնում գտնվող Իլինոյսի համալսարանից։
Օլիմպիական խաղերին իր միակ մասնակցության ժամանակ նա եղել է վեցերորդը՝ թեթև աթլետիկայի հնգամարտում և 22-րդը՝ սկավառակի նետման մեջ։ Տասնամարտում ութ դիսցիպլիններից հետո զբաղեցրել է վերջին տեղերից մեկը և այդ պատճառով դուրս է մնացել մրցակցությունից։ Հնգամարտում նա առաջ է շարժվել մեկ աստիճանով՝ միայն Ջիմ Թորփի որակազրկումից հետո, որը հետագայում չեղյալ է համարվել։
Եղել է Ամերիկյան ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ (1928—1952) և Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ (1952-1972)։ Բրանդեյջ երկար ՄՕԿ-ի նախագահի պաշտոնում եղել են միայն Պիեռ դը Կուբերտենը և Խուան Անտոնիո Սամարանչը։
Որպես ԱՄՆ Ազգային օլիմպիական կոմիդեի նախագահ` հանդես է եկել 1936 թվականի Օլիմպիական խաղերի բոյկոտի դեմ` բոյկոտի գաղափարը համարելով «սիոնիստների դավադրություն»։ 1972 թվականին լինելով ՄՕԿ-ի նախագահ, որոշում է ընդունել շարունակել մյունխենյան Օլիմպիական խաղերը, չնայած Պաղեստինյան Սև սեպտեմբեր ահաբեկչական կազմակերպության ահաբեկչությանը, որին զոհ է գնացել 12 մարդ։
Կողմ է եղել օլիմպիական սպորտի սիրողական բնույթին, աջակցել է Տափօղակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի նախագահ Ջ. Ահերնին` պրոֆեսիոնալներին տափօղակով հոկեյի աշխարհի առաջնությանը մասնակցելուն արգելելու հարցում։


== Նվաճումներ ==
Մեծ խաչ շքանշան՝ «Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» (1966 թվականի ապրիլի 20)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կարճ կենսագրությունը ՄՕԿ-ի կայքում (անգլ.)
Բագա (այլ կիրառումներ)

Բագա, կարող է վերաբերել՝

Բագա - քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բարսելոնա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար համայնքի մեջ
Բագա - գետակ Ճորոխի ավազանում
Սուխոդոլսկ (Ազովի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուխոդոլսկ (այլ կիրառումներ)Սուխոդոլսկ (ռուս.՝ Суходольск ), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Սամարսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Ալիս (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալիս (այլ կիրառումներ)Ալիս, Ալիոս, Ալիսոս, Ալյուս, Գզըլրմագ, Գզլիրմագ, Գըզըլըրմաք, Լալիս, Խզըըրմախ, Կզըլըրմագ, Կզըլըրմաք, Կզըլիրքակ, Կըզըլիրմակ, Կիզիլիրմակ, Հալիս, Ղզըլըրմաղ, Ղզըլիրմագ, Ղըզըլըրմաղ, Մարասանիտա, Քըզըլըրմաք, գետ Փոքր Ասիայում։ Սկիզբ է առնում Անտիպոնտական լեռների արևմտյան հատվածներից։ Ունի երկու ակունք։ Մեկը սկիզբ է առնում Քկոսդեղաղի ստորոտից, իսկ մյուսը՝ մեծը՝ Անտիպոնտական և Անտիտավրոսյան լեռնահամակարգերի սահմանագլխից՝ Կըզըլդաղի ստորոտից։ Այս գետը երկաթահանքերով և կարմիր հողերով հարուստ լեռներից բխելու պատճառով ունի կարմիր և պղտոր ջուր։ Այն Փոքր Ասիայի Սև ծովը թափվող ամենամեծ և ջրառատ գետն է։ Սկզբում հոսելով դեպի հարավ-արևմուտք, ոռոգում է Զարա և Սբաստիա քաղաքների շրջանները, ապա ներառելով շատ վտակներ հասնում է Անկարայի մարզ։ Առանց թեքվելու հասնում է մինչև Յարաբուզուն և Կեսարիայից ոչ հեռու Յուրկյութ հովիտը։ Այստեղ հանդիպելով Խաջադաղ լեռանը թեքվում է հյուսիս-արևմուտք, հետո հյուսիս, ապա հյուսիս-արևմուտք կազմելով մոտ 250 կիլոմետր ձգվող աղեղ։ Բաֆրա գյուղաքաղաքը անցնելով Սինոպի ծոցի արևելյան ծայրամասում թափվում է Սև ծովը։ Երկարությունը 1182 կիլոմետր է։


== Այլ անվանումներ ==
Ջրի աղի լինելու պատճառով գետի Հալսի հունարեն՝ «Alos» անվանումն է ստացել։ Հետագայում թուրքերը ջրի կարմրավուն երանգը հաշվի առնելով գետի անունը վերափոխել են իրենց համար՝ Կըզլիրմակ։ Հայտնի է նաև այլ անվանումներով՝ Ալիոս, Ալիսոս, Ալյուս, Գզըլըրմագ, Գզլիրմագ, Գըզըլրմագ, Կզըրմաք, Հալիս, Ղըզըլրմազ, Ղզըլըրմաղ, Մարասանիտա, Քըզըլըրմաք։


== Վտակները ==
Գոտըիր վերին, ստորին և միջին հոսանքներում միախառնվում է բազմաթիվ վտակների հետ։ Այդպիսիք են Դուռայի, Միսմիլսու կամ Միսիլ գետերը։


== Կամուրջներ ==
Գետի վրա կան մի շարք կամուրջներ, որոնք շատ նշանավոր են։ Միակամարը՝ Կեսարիայից 14-15 կիլոմետր հեռավորության վրա է։ Մեկ կամար ունի, այդտեղից էլ ծագում է անվանումը։ Ունի մոտ 54 մետր երկարություն, 33 մետր բարձրություն և 4 մետր լայնություն։ Երկրորդը՝ Ծուռ (Էյրի Քյրփու) կամուրջն է, ընկած է Սեբաստիայի մոտ։ Ըստ ավանդության կամուրջը շինել է Սենեքերիմ արքայի դուստրը՝ կոփախո քարերով։ Իր ծանրության տակ գետնիը չխարխլելու համար ճարտարապետը հյուսիս-հարավ կամուրջը թեքել է արևմուտք, այսինքն ծուռ է շինել, որտեղից էլ խագել է անվանումը։ Հաջորդը Քեսքիկ կամ Գըզլ կամուրջն է՝ մեծ 6 կամարներով շինված կամուրջ է։ Բացի սրանցից նշանավոր է նշանավոր է Գրիգոր Կեսարացու կողմից շինված 14 կամարներով կամուրջը, որը մոտ 200 տարվա պատմություն ունի։ Այն նավարկելի չէ, սակայն ձկնառատ է։ Տեղ-տեղ շփոթված է Իրիս, տեղ-տեղ Սարոսի վտակ, Ալեոա կամ Ալավս գետերին։ Խեթական ժամանակաշրջանում կոչվում էր Մարասանիտա։ Ըստ Հերոդոտի Ալիսը սկիզբ է առնում Արմենիայի լեռներից, անցնում Կիլիկիայով Մեդական և Լիդիական թագավորությունների սահմանն է։ Հավանաբար այստեղ խոսվում է Ալեուսի մասին։ Մ. Խորենացին հիշատակում է Ալիա, Ալիս, Ալիոս, Ալիսոս, Ալիաս ձևերով։


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆրասինելե Պոլեզինե

Ֆրասինելե Պոլեզինե (իտալերեն՝ Frassinelle Polesine), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Ռովիգո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1626 մարդ, խտությունը կազմում է 77 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 21 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 45030, հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0425 ։


== Ծանոթագրություններ ==
Աղբաբա (Իրանական սարահարթ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղբաբա (այլ կիրառումներ)Աղբաբա, լեռ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, Իրանական առահարթի հյուսիսարևմտյան մասում, Մակու քաղաքից մոտ 34 կմ հյուսիս-արևելք, Ակգյոլ լճից հարավ, բարձրությունը 1348 մ։


== Ծանոթագրություններ ==
Լեննինգեն

Լեննինգեն (գերմ.՝ Lenningen), կոմունա Գերմանիայում, Բադեն Վյուրտեմբերգի տարածքում։
Մտնում է Էլինգեն շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 8177 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 41.44 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 1 16 079։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
պաշտոնական կայք
Վիշեգրադ (այլ կիրառումներ)

Վիշեգրադ կարող է վերաբերվել.

Վիշեգրադ, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորման համանուն համայնքում։
Վիշեգրադ, համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սերբական Հանրապետություն վարչական կազմավորմում։
Գավրիլովկա (գյուղ, Բոբրովիցայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳավրիլովկաԳավրիլովկա (ուկրաիներեն՝ Гаврилівка), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բոբրովիցայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Գավրիլովկա գյուղում բնակվում էր 127 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 127,51 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Քանաքեռ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (այլ կիրառումներ)Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, գործող հայկական առաքելական եկեղեցի Երևանի Քանաքեռ թաղամասում։


== Պատմություն ==
1679 թ. աղետալի երկրաշարժից տուժել է նաև Քանաքեռի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Եկեղեցու պատի արձանագրությունը վկայում է, որ այն 1695 թ. կառուցվել է տեղի բնակիչների միջոցներով։ Եկեղեցին պատկանել է միաբանությանը (ունեցել է միաբանական բնակարաններ և պարսպապատով շրջափակված վանական այլ շինություններ)։ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին եռանավ բազիլիկ է՝ աղոթասրահում երկու զույգ մույթերով, արևելյան կողմից ավագ խորանով և դրան կից զույգ ավանդատներով, մուտքեր ունի հարավային և արևմտյան կողմերից։ Եկեղեցու ներսի պատերին ագուցված են XV - XVII դդ. նախշազարդ խաչքարեր։ Դրանցից մեկի վրա, որպես կատարող, հիշատակված է Քերամ անունը։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում եկեղեցին դադարել է գործել՝ դառնալով պահեստ։ Անկախությունից հետո այն վերանորոգել է պատմական հուշարձանների պահպանության հայկական ընկերությունը։ Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպի հերոսը` Աղասին, թաղված է եկեղեցու բակում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Քանաքեռի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին Երևանի պաշտոնական կայքում
Կեզ (Էրզրումի գավառ)

Կեզ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում, էրզրումի դաշտում, Էրզրում քաղաքից 6-7 կմ հյուսիս-արևմուտք։


== Պատմություն ==
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչությունը կոտորվել կամ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։


== Բնակչություն ==
1880 թվականին ուներ 897 բնակիչ, որից 776-ը հայեր։ XX դարի սկզբին ուներ 160 տուն բնակիչ, որից 130 տունը՝ 776 անձ, հայ բնակիչ։


== Տնտեսություն ==
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Կեզն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։


== Կրթություն ==
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։


== Գրչություն ==
Միջին դարերում այստեղ ընդօրինակվել են մի քանի ձեռագրեր, որոնք պահպանվել ու հասել են մեզ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 356, 1979 թ
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (306901-307000)

Աստերոիդների ցանկ (306801-306900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (307001-307100)
 Աստերոիդների ցանկ (306801-306900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (307001-307100)
Բալտայ

Բալտայ (ռուս.՝ Балтай), գյուղ Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Բալտայսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3989 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բեձեքա

Բեձեքա  (իտալերեն՝ Bezzecca), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզի Տրենտո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 592 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 35 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 38060։ Հեռախոսային կոդ՝ 0464։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչություն


== Կապի տվյալներ ==
Հեռախոս՝ 0464 591013


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Կարդինալե

Կարդինալե  (իտալերեն՝  Cardinale), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2615 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 84 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 31 կմ² մակերես տարածք։
Փոստային ինդեքսն է՝ 88062 ։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0967 ։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Պոկրովկա-Օզերկի

Պոկրովկա-Օզերկի (ռուս.՝ Покровка-Озерки), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 20 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սերգեյ Կորսակով

Սերգեյ Սերգեևիչ Կորսակով (ռուս.՝ Сергей Сергеевич Корсаков, հունվարի 22, 1854(1854-01-22), Գուս Խրուստալնի, Վլադիմիրսկի գավառ, Վլադիմիրի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 1, 1900(1900-05-01), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն), ռուս հոգեբույժ, հոգեբուժության մոսկովյան դպրոցի հիմնադիրը, հասարակական գործիչ։


== Կենսագրություն ==
1875 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1892 թ. եղել է Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր և նյարդա-հոգեբուժական կլինիկայի ղեկավար։ 1887 թ. պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա «Ալկոհոլային պարալիզ» թեմայով, որը նրան մեծ հռչակ բերեց։
Կորսակովն առաջինը նկարագրեց պոլիներիտիկ պսիխոզը՝ հիշողության բնորոշ խանգարումներով, որը Բժշկագիտության միջազգային 12-րդ կոնգրեսում (Մոսկվա, 1897 թ.) անվանվեց «Կորսակովի հիվանդություն» (կորսակովյան պսիխոզ)։
Հոգեբուժության մեջ նոզոլոգիական ուղղության հիմնադիրներից է, դասական «Հոգեբուժության դասընթաց»-ի (1893) հեղինակը։ Նկարագրել է շիզոֆրենիան, որպես ինքնուրույն հիվանդություն՝ անվանելով այն «դիզնոյա»։ Եղել է նյարդախտաբանների և հոգեբույժների մոսկովյան ընկերության հիմնադիրը, «Նյարդախտաբանություն և հոգեբուժություն» ամսագրի ստեղծողը, բժիշկների «Պիրոգովյան ընկերության» վարչության նախագահը։
Կորսակովի անունով է կոչվում (1949) Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժական կլինիկան (Իվան Միխայիլովիչ Սեչենովի անվան)։


== Գրականություն ==
В. М. Банщиков. С. С. Корсаков (жизнь и творчество). — Москва։ Всесоюзное научное медицинское общество невропатологов и психиатров, 1967. — 340 с. — 3000 экз.


== Ծանոթագրություններ ==
Շողեր Մաթևոսյան

Շողեր Հրանտի Մաթևոսյան սեպտեմբերի 24, 1962(1962-09-24), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, հայ հասարակական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի առաջին գումարման խորհրդարան պատգամավոր,  հայ արձակագիր, կինոսցենարիստ Հրանտ Մաթևոսյանի դուստրը, ՀՀ քաղաքական գործիչ, Ազգային Ժողովի նախկին պատգամավոր Լևոն Զուրաբյանի կինը։


== Կենսագրություն ==
Շողեր Մաթևոսյանը ծնվել է 1962 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Երևանում։
1980-1985 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանում, մասնագիտութկամբ  բանասեր է։ 1986-1988 թվականներին Երևանի պետական համալսարանում եղել է ստաժանվոր անձ։
1991 թվականից «Օգոստոս» հայկական հրատարակչության նախագահն է։ 1995-1999 թվականներին եղել է խորհրդարանի անդամ։ Ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2005 թվականիվ հանդիսանում է «Շամիրամ» հասարակական քաղաքական կազմակերպության նախագահ։
1996 թվականից «Չորրորդ իշխանություն» թերթի գլխավոր խմբագիրն է։


== Ընտանիք ==
Ամուսինը Ազգային Ժողովի նախկին պատգամավոր Լևոն Զուրաբյանն է, ունեն երկու երեխա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Матевосян Шогер Грантовна
Հայաստանի քիմիական հանդես

Հայաստանի քիմիական հանդես, Հայաստանի ԳԱԱ մարմին է։ Հանդեսում տպագրության համար ընդունվում են նյութեր հոդվածի, կարճ հաղորդումների ու նամակների տեսքով, որոնք պարունակում են տեսական և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ։ Հանդեսը տպագրում է քիմիական գիտության բոլոր ուղղություններին վերաբերող աշխատանքներ, այդ թվում՝ ընդհանուր, ֆիզիկական, անօրգանական, անալիտիկ, օրգանական, պոլիմերային, մետաղօրգանական, կոորդինացիոն, բնական միացությունների, կենսօրգանական քիմիայի, քիմիական ֆիզիկայի, քիմիական տեխնոլոգիայի և քիմիական նյութաբանության մասին։


== Աղբյուր ==
Գիտական տեղեկատվական վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն, Հայաստանում հրատարակվող գիտական պարբերականների ցանկ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Դրաժինսկու փողոց (Յալթա)

Դրաժինսկու փողոց (ռուս.՝ Улица Дражинского), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է 1917-1920 թվականներին Ղրիմում խորհրդային իշխանության հաստատման համար հեղափոխական պայքարի ակտիվ մասնակից, Ղրիմի ընդհատակյա կոմիտեի անդամ Յուրի Իսակովիչ Դրաժինսկու (1899-1920) պատվին։ Սկիզբ է առնում Սվերդլովի փողոցից և ավարտվում Զբոսաշրջիկների խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 1900 մետր է։


== Նկարագրություն ==
Յալթա քաղաքի Դրաժինսկու փողոցը սկսվում է Սվերդլովի փողոցից, հատում Մասանդրովսկայա, Դանչենկոյի, Սրեդնե-Սլոբոդսկայա փողոցները և ավարտվում Զբոսաշրջիկների խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 86 շինություն։ Երկարությունը 1900 մետր է։
Դրաժինսկու փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 298600, 298601։
Փողոցն անվանվել է 1917-1920 թվականներին Ղրիմում խորհրդային իշխանության հաստատման համար հեղափոխական պայքարի ակտիվ մասնակից, Ղրիմի ընդհատակյա կոմիտեի անդամ Յուրի Իսակովիչ Դրաժինսկու (1899-1920) պատվին։ 1914-1918 թվականներին նա ապրել է այս փողոցի թիվ 19 տանը, որի պատին այժմ փակցված է նրա հուշատախտակը։ Նա ծնվել է դերձակի ընտանիքում, 11 տարեկանից աշխատելով օգնել է ընտանիքին։ 1917 թվականի ապրիլին կազմակերպել է Յալթայի աշակերտ դերձակների գործադուլը։ Նրանց պահանջն աշխատավարձի բարձրացումն էր, 8-ժամյա աշխատանքային օրը։ Յալթայում խորհրդային իշխանության հաստատման համար 1918 թվականի հունվարյան մարտերում Դրաժինսկին հեղափոխական առաջամարտիկներից էր։ Նրա տանն էր տեղաբաշխվել կարմիր գվարդիայի շտաբը։ 1920 թվականին ընդհատակյա կոմիտեի նիստի ժամանակ, որը Դրաժինսկին վարում էր Ի. Աշևսկու անունով, նրան և ընդհատակյա այլ գործիչների բռնեցին սպիտակգվարդիականները։ Ձերբակալվածները տեղափոխվեցին «Կոռնիլով» (նախկինում՝ «Կագուլ») հածանավի վրա, որտեղ հունվարի 24-ի գիշերն այրվեցին նավի հնոցում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Улица Дражинского в Ялте
Подробная карта улица Дражинского, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта


== Արտաքին հղումներ ==
Улица Дражинского, Ялта
Почтовый индекс улица Дражинского, г. Ялта
Դեյտրոն

Դեյտրոն, դեյտոն, ջրածնի ատոմի կայուն իզոտոպի՝ դեյտերիումի միջուկը, զանգվածի թիվը՝ 2։ Նշանակվում է D, 2H կամ d։ Դեյտրոնը բաղկացած է 1 պրոտոնից ն 1 նեյտրոնից։ Զանգվածը՝ 2,014102 զանգվածի ատոմական միավոր, նուկլոնների կապի էներգիան՝ 2,22452 ± ±0,00010 Մէվ, սպինը՝ 1(հ միավորներով), մագնիսական մոմենտը՝ 0,857411± ±0,000019 միջուկային մագնետոն, էլեկտրական քվադրուպոլ մոմենտը՝ (2,738± ±0,014) .10-27 սմ2։ Քանի որ դեյտրոնը պարզ միջուկ է (պարունակում է երկու նուկլոն), ապա նրա հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն տվեց գնահատելու միջուկային ուժերի գործողության շառավիղը և հաստատելու, որ միջուկում պրոտոնի ու նեյտրոնի փոխազդեցությունը կենտրոնական ուժի բնույթ չունի և կախված է դրանց սպինների կողմնորոշումից (դեյտրոնում նուկլոնների սպինները զուգահեռ են)։ Ի տարբերություն պրոտոնի, դեյտրոնը թույլ է կլանում նեյտրոններ ն լավ դանդաղեցնում դրանց, քանի որ դեյտրոնի ու նեյտրոնի զանգվածները քիչ են տարբերվում իրարից։ Դեյտրոնները լայն կիրառություն ունեն փորձարարական միջուկային ֆիզիկայում՝ ռմբակոծող մասնիկներ են և թիրախ՝ միջուկայիև ռեակցիաներն ուսումնասիրելիս։
Ռեդկոդուբի (գյուղ, Խմելնիցկիի շրջան)

Ռեդկոդուբի (ուկրաիներեն՝ Рідкодуби), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Խմելնիցկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռեդկոդուբի գյուղում բնակվում էր 829 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,92 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 360 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
1521

1521 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 1521 թվականն է, 
XVI դարի 21-րդ տարին։


== Դեպքեր ==
Գուստավ Վասան դառնում է Շվեդիայի թագավոր։
Լիսաբոնում ավարտվում է Բելեմի աշտարակի (Torre de Belém) 1515 թ. սկսված շինարարությունը։


=== Մագելանի ճանապարհորդություն ===
Մարտի 6 - Ֆեռնան Մագելանը հայտնաբերում է Գուամը
Մարտի 16 - Ֆեռնան Մագելանը հասնում է Ֆիլիպիններ
Ապրիլի 27 - Ֆեռնան Մագելանն սպանվում է Ֆիլիպիններում


=== Եվրոպա ===
Հունիսի 29 կամ 30 - ռումիներեն գրված առաջին փաստաթուղթը։  (Բրաշովի քաղաքագլխին Նյաքշու իշխանի գրած նամակը, որով զգուշացնում է Վալախիայի և Տրանսիլվանիայի վրա օսմանյան զորքերի սպասվող հարձակման մասին։ )
Սուլեյման I-ը գրավում է Բելգրադը։
Րյազանը միացվում է Մոսկվային


=== Ամերիկա ===
Օգոստոսի 13 - Էռնան Կորտեսի ղեկավարությամբ կոնկիստադորները գրավում են ացտեկների մայրաքաղաք Տենոչտիտլանը, նրա տեղում հիմնադրվում է նոր քաղաք՝ այսօրվա Մեխիկոյի նախնին։


== Սրահ ==


== Ծնունդներ ==
Օգոստոսի 4՝ Հռոմի Ուրբան VII պապ (մ. 1590)
Դեկտեմբերի 13՝ Հռոմի Սիքստուս V պապ (մ. 1590)


== Մահեր ==
Ապրիլի 27՝ Ֆեռնան Մագելան, պորտուգալացի ծովագնաց (մ. 1480)
Պրաքսեոլոգիա

Պրաքսեոլոգիա (հին հունարեն՝ πράξις «գործունեություն» և λογία «գիտություն»), ուսմունք մարդկային գործունեության, իրական կյանքում մարդկային արժեքների իրականացման մասին։ Եզրը առաջին անգամ շրջանառության մեջ է մտցրել Ալֆրեդ Էսպինասը։ Պրաքսիոլոգիայի զարգացումը շարունակել է Լյուդվիգ ֆոն Միզեսը։ Պրաքսիոլոգիայի ամենամշակված բաժինն է տնտեսագիտական տեսության ավստրիական տարբերակը։ Պրաքսիոլոգիայի որշո բաղադրիչներ զարգացրել է լեհ գիտնական Թադեուշ Կոտարբինսկին։


== Արտաքին հղումներ ==
Լյուդվիգ ֆոն Միզես // Մարդկային գործունեություն Archived 2008-05-18 at the Wayback Machine.
Իշուն (գյուղ, Կրասնոպերեկոպսկի շրջան)

Իշուն (ուկրաիներեն՝ Ішунь, Ղրիմի թաթարերեն՝ İşün), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոպերեկոպսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ույշուն։
2001 թվականի տվյալներով Իշուն գյուղում բնակվում էր 3 448 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Լինոտիպ

Լինոտիպ (լատ.՝ linea - գիծ և հունարեն՝ τύπος - դրոշմ), շարող տողաձուլող պոլիգրաֆիական մեքենա։
Օգտագործվում է գրքերի, ամսագրերի բնագրերը շարելու և բարձրաքանդակ տպագրող մակերևույթով մետաղե միաձույլ տողեր ձուլելու համար։
Կազմված է երեք հիմնական ապարատներից, շարող, ձուլող, քանդող։ Լինոտիպով կատարվող շարվածքի բարդության աստիճանը բնութագրվում է շարվածքում օգտագործվող տարբեր նիշերի քանակով։ Լինոտիպ հայտնագործել է Օտմար Մերգենթալերը 1884 թվականին (ԱՄՆ)։
Բառնաուլ

Բառնաուլ (ռուս.՝ Барнаул), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության ասիական մասում՝ Արևմտասիբիրական հարթավայրի հարավում, Օբին Բառնաուլկա գետի միախառնվելու վայրի մերձակայքում։ Ալթայի երկրամասի (1937 թվականից) և Բառնաուլ անունը կրող քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոնն է, նաև՝ այդ երկրամասի խոշորագույն բնակավայրը. 2021 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 631 124, իսկ նրա ագլոմերացիայի տարածքում ապրող մարդկանց թիվը՝  825 հազար. այդ ցուցանիշով Բառնաուլը ամբողջ Ռուսաստանում զբաղեցնում է 21-րդ, Սիբիրյան դաշնային տարածաշրջանում՝ 4-րդ տեղը։ ՌԴ նախագահի 2021 թվականի մայիսի 20-ի հրամանագրով Բառնաուլին շնորհվել է «Աշխատանքային արիության քաղաք» («Город трудовой доблести“») կոչումը։


== Պատմություն ==
Բառնաուլի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում մարդիկ (նեանդերթալյան և դենիսովյան Homo sapiens-ներ) բնակություն են հաստատել հարյուրհազարավոր տարիներ առաջ։ Գետը նրանք օգտագործել են ձկնորսության և տրանսպորտային նպատակներով։ Մեր թվականության սկզբին նախորդած հազարամյակի ընթացքում այս վայրերում հիմնականում ապրել ու գործել են սկյութներ և թյուրքալեզու ցեղեր։
Բնակավայրը հիմնադրել է Դեմիդովների մեծահարուստ ընտանիքը, 1734—1735 թվականներին։ Իր տարեգրության սկզբնական շրջանում Բառնաուլը եղել է հիմնականում արծաթի ու պղնձի հանույթով ու ձուլմամբ զբաղվողների ավան։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1771 թվականին։ Ներկայումս տրանսպորտային կարևոր հանգույց է, արդյունաբերական, մշակութային, կրթական, առողջապահական կենտրոն։


== Քույր քաղաքներ ==
Բառնաուլը բարեկամական սերտ հարաբերություններ ունի հետևյալ քաղաքների հետ. 


== Կլիմա ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


== Արտաքին հղումներ ==
 Barnaul travel guide from Wikivoyage
«Barnaul»։ Encyclopædia Britannica 3 (11th ed.)։ 1911 
http://www.barnaul.org Բառնաուլ. պաշտոնական կայք  (ռուսերեն)
Ռուսաստանի Պետական վիճակագրական ֆեդերալ ծառայության պաշտոնական կայք, www.gks.ru Archived 2010-12-03 at the Wayback Machine. (ռուսերեն)
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Официальный сайт города Барнаула
Барнаульская городская дума
«Электронная карта и справочник города»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-02-14-ին  , проект 2ГИС
3D панорамы улиц города Барнаула
Բառնաուլ
Архитектура Барнаула
«Первая женская гимназия Барнаула»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-04-ին  
«История Алтая: Просвещение»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-04-30-ին  
Барнаул с высоты 10 этажа. Фоторепортаж
Իվանովո-Սոբոլևո

Իվանովո-Սոբոլևո (ռուս.՝ Иваново-Соболево), գյուղ Ռուսաստանի, Վլադիմիրի մարզի Ալեկսանդրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 16 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Մորիս Շապա

Մորիս Շապա (ֆր.՝ Maurice Chappaz, դեկտեմբերի 21, 1916(1916-12-21), Լոզան, Շվեյցարիա - հունվարի 15, 2009(2009-01-15), Մարտինի), շվեյցարացի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ։ Գրել է ֆրանսերեն։
Մեծացել է Մարտինյիում և Շաբլի աբբայությունում։ Սեն-Մորիս քոլեջում ուսանելու տարիներին Լոզանում հաճախել է իրավունքի, իսկ Ժնևում՝ բանասիրության դասընթացներին։ Նրան գուշակում էին մագիստրոսի կարիերա։ Արձակագրի իր տաղանդի մասին առաջին անգամ իմացել է 1939 թվականին, երբ նովելների մրցութի ժամանակ իր ստեղծագործություններն արժանացել են Շառլ Ֆերդինանդ Ռամյուի և Գյուստավ Ռուի ուշադրությանը։
1947 թվականին ամուսնացել է Կորինա Բիյի հետ. ունեցել են երեք երեխա։ Սկզբում Ֆուլիում զբաղվել է իրենց ընտանիքին պատկանող խաղողի որթատունկերի այգիների մշակմամբ, այնուհետև Գրանդ Դիքսանսի ջրամբարտակի կառուցման ժամանակ՝ 1955-1958 թթ. աշխատել է որպես երկրագետի օգնական։ «Վալեզցիների կերպար»-ի (1965) հատուկ համն ու հոտը, հումորը և ուժն են, որ նրան ճանաչում են բերել։ Արդեն ճանաչված լինելով որպես ռոմանական պոեզիայի հզոր ձայներից մեկը՝ նա գովերգում է կնոջը, սառույցների և կիրճերի երկրի գաղտնիքը, խորանի գինին և Ռոնի խաղողի որթատունկերը։ Եթե նա սիրում է քնքշորեն ու կարոտով նկարագրել Վալեի բնակիչներին, ապա գիտի նաև երբեմն նախատել ու մերժել, բարոկկոյական ոճի պաճուճազարդ հումորով և իրոնիայով «Վալե-Ժյուդե մրցամարտը» (1968):
Այդ ժամանակ նա ձեռնարկում է մի ճանապարհորդություն աշխարհի շուրջը՝ Լապոնի, Նեպալ, Մոնթ-Աթոս, Տրանսսիբիր, Պեկին, Բեյրութ։ Ճանապարհորդություններ, որոնք նա հանկարծակի ընդհատում է 1979 թվականին, Կորինա Բիյի մահից հետո։ Դա «Կ-ի գիրքը» (1986), «79-ի Հոկտեմբերը» (1986) գործերին նախորդող տանջալի շրջանն էր։ Բնության և հեռուների կանչը նորից գլուխ է բարձրացնում և 1986 թվականին նա նավ է բարձրանում Սպիտսբերգ գնալու համար։ 1990 թվականին մեկ ուրիշ նավ նրան տանում է Կանադա և Նյու Յորք։
1981-1988 թթ. իր կյանքի և մտորումների մասին շուրջ 7000 էջ է տպագրել մի օրաթերթում։
Մորիս Շապան կրկին ամուսնացել է 1992 թվականին և տեղափոխվել որոշ ժամանակով ապրելու Աբեյ դյու Շաբլում (Վալե), երբեմն էլ Վալոն դը Ռեչիում (Վալե)։ 1997 թվականին նա իր ստեղծագործությունների ժողովածուի, ինչպես նաև բանաստեղծությունների համար արժանացել է Շիլլերի մեծ մրցանակի։


== Մորիս Շապան հայերեն ==
Շարունակում եմ թափառել (հատված «Գարնան մեծ օրերը» վիպակից)։ Մեծության կարիքը (XX դարի Շվեյցարիայի ռոմանական արձակ), Ե., «Գարուն», 2002, էջ 35-39։ Թարգմ.՝ Իրինա Հովսեփյան։


== Ծանոթագրություններ ==